root-0/wiki-turkish huggingface dataset:
Performans sanatı

Performans sanatı, 1960'lı yıllarda ortaya çıkan, izleyicinin önünde canlı olarak icra edilen bir sanat biçimidir. Performans sanatı etkinlikleri bazen happening olarak da adlandırılır. Performans
sanatı metinden bağımsızdır ve o an olur. Tekrarı yoktur. Bunun yanı sıra Fluxus, beden sanatı, süreç sanatı ile yakından ilgilidir. Sahne ve gösteri sanatları ile ortak yönler taşısa da, dans, müzik, tiyatro, sirk, jimnastik gibi etkinliklerden farklı olarak görsel sanatların içinden çıkmış öncü bir akım olarak kabul edilir; tiyatro performanslarından farklı olarak olayların illüzyonu değil olduğu şekliyle olayın kendisi sergilenir. Marina
Abramoviç aralarındaki farkı şu cümleleriyle açıklar:

“ Tiyatroda bir rolü
prova eder ve oynarsın. Tiyatro da kan ketçaptır ve bıçak gerçek bir bıçak
değildir. Performansta her şey gerçektir. Bıçak, gerçek bıçak ve kan kandır.”

Performans
sanatı, toplumun normlarını reddeder ve izleyiciyi aktif bir konuma getirmeyi
hedefler. Sahne dışında halka açık başka yerlerde de sergilenebilir. Sergileme öncesi prova yapmak ya da doğaçlama yapmak sanatçıya bağlıdır. Performans
sanatçılarının ortak hedefi izleyicinin hafızasında kalıcı olmaktır.[1]

Kökleri 20.yy başındaki Dada akımının anarşist performanslarına, 1920 ve 30'lu yılların sürrealist ve fütürist performanslarına ve hatta Jackson Pollock'un aksiyon resmine kadar gider. Bildiğimiz anlamıyla performans sanatı 1960'larda doğduktan sonra yaygınlaşıp 70'lerde fikirleri ön plana çıkaran kavramsal sanatla bağlantılı olarak devam etmiştir.
UZAYBİMER Gözlemevi

Erciyes Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Gözlemevi Uygulama ve Araştırma Merkezi (UZAYBİMER Gözlemevi), Erciyes Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü tarafından işletilen bir radyo astronomi gözlemevidir. Türkiye'nin merkezinde yer alan Kayseri ilinin Melikgazi ilçesindeki üniversite kampüsü içerisinde bulunmaktadır.

Gözlemevinin ilk radyo teleskobu, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) Marmara Araştırma Merkezi (MAM) tarafından bağışlanan 2 m (6,6 ft) çapındaki bir parabolik anten olan MRT-2'dir. MRT-2, ilk olarak 1996 yılında UNIDO'nun maddi yardımıyla Ukrayna'nın Harkiv kentinde bulunan Radyo Astronomi Enstitüsü'nden satın alınmıştı. 85-115 GHz radyo frekans aralığında çalışacak şekilde tasarlanmış olan teleskop, Samanyolu'ndan karbon monoksit verilerini elde etmek amacıyla kullanılacaktı. Teleskop 1997 yılında çalıştırılamaz hale geldi ve Ukraynalı teknisyenler onarım için müsait değildi. Radyo teleskobu yerinde onarmak için yapılan bazı başarısız girişimlerden sonra, 2000 yılında Erciyes Üniversitesi'ne devredilmiş ve 2001-2002 yılları arasında onarım gerçekleştirilmiştir.[1][2]

Bir sonraki radyo teleskop, 2000 yılında Türk Telekom'un yerel şube ofisi tarafından bağışlanan 5 m (16 ft) çapındaki iki parabolik antenden (ERT-5) oluşuyordu. Bu antenler, bir astronomik interferometre inşa etme projesinin parçasıdır. Bu radyo teleskoplar, 4,5, 11 ve 20 GHz frekans aralıklarında çalışır.[3] Ayrıca, alanın içerisinde 3 m (9,8 ft) çapında bir anten daha bulunmaktadır.[1]

Gözlemevine kurulan diğer radyo teleskoplar, her ikisi de NATO'ya ait ve TSK tarafından kullanılan ve 2007 yılında Devlet Planlama Teşkilatı projesi ile bugünkü gözlemevi yerleşkesine kurulan 12,8 m (42 ft) çapında bir anten ile 22 m (72 ft) radomdur.[1][4]

Şu anda gözlemevi, radomun içinde 12,8 m (42 ft) çapında tek diskli Cassegrain odaklı radyo teleskop ile 40 cm (16 in), 30 cm (12 in) ve 20 cm (7,9 in) çaplarındaki üç optik yansıtmalı teleskoba sahiptir.[5]
OpenStreetMap

OpenStreetMap (kısaca OSM), özgür yazılım şartları altında oluşturulan özgür ve açık kaynaklı bir dünya çapında harita oluşturma projesidir. GPS alıcılarıyla ve diğer kamu malı kaynaklardan toplanan bilgiler ile oluşturulur.

OpenStreetMap özgür olan ve dünyanın her yerinden gönüllü olarak katılımcıların oluşturdukları bir dünya haritası projesidir. OpenStreetMap tıpkı Vikipedi (ki Vikipedi'den esinlenmiştir) gibi kullanıcıların içeriklerini oluşturduğu bir yapıya sahiptir. Haritalar kullanıcıların sunmuş olduğu GPS izleri, uydu fotoğrafları ve yerel yönetimler tarafından sağlanan çeşitli veriler doğrultusunda oluşturulmaktadır. Yapılan değişiklikler anında yayınlanır.

OpenStreetMap'te bütün içerik Open Database License lisansı ile korunmaktadır.[1]

Katkılar üreticilerine ait olmaya devam etmekle birlikte, telif feragatlı lisansı, içeriğin serbestçe dağıtımına olanak sağlamaktadır. Tamamen ücretsiz ve reklamsızdır. Avrupa'da, ABD'de ve Güney Amerika'da birçok şirket ve yerel yönetim tarafından desteklenen bir projedir - fakat Türkiye'den henüz herhangi bir yerel yönetiminden destek olmadı.

Dünya üzerinde pek çok ülkeden gönüllülerin katılımıyla büyümeye devam eden OpenStreetMap, bugün pek çok şehrin özgür haritasını barındırmaktadır.

Son güncellemesi yönlendirme imkanları sunmaktadır. 19 Ocak 2024 itibarı ile gönüllü kullanıcı sayısı; 10.080.795 kişidir.[2]

State of the Map adı verilen OSM uluslararası konferansı her yıl farklı bir ülkede yapılmaktadır.[3]
MK Hapoel Hayfa

Hapoel Haifa FC (İbranice: מועדון כדורגל הפועל חיפה), İsrail'in Hayfa şehrinde 1924 yılında kurulmuş futbol takımı. İsrail'in en üst ligi olan Ligat ha'Al'da mücadele etmektedir. Ülkesinde 1 lig, 3 kupa şampiyonluğu bulunmaktadır. 1955'te açılan Kiryat Eliezer Stadyumu'nun 2014 yılında yıkılmasının ardından, iç saha maçlarını Maccabi Haifa takımıyla beraber Sammy Ofer Stadyumu'nda oynamaya başlamıştır.

Tek şampiyonluğunu yaşadığı 1998-99 sezonunun ardından Şampiyonlar Ligi'ne katılmak için 2. Ön Eleme Turu'nda Beşiktaş ile karşılaşmış ve iki maçtan da beraberlik çıkmasına karşın deplasmanda attığı gol ile rakibini elemiştir. Sonraki turda Valencia'yla oynadığı maçlarda evinde ve deplasmanda aldığı 2-0'lık mağlubiyetlerle yoluna UEFA Kupası'nda devam etmek zorunda kalmıştır. Turnuvanın ilk turunda Club Brugge ile eşlemiş ve Belçika ekibine ikinci maçta boyun eğmesine rağmen deplasmanda attığı gol ile 2. Tur'a yükselmiştir. Turnuvada son olarak Ajax ile eşleşen Hapoel Haifa, ilk maçta evinde aldığı 3-0'lık skoru çeviremeyerek elenmiştir.

Hapoel Haifa formasıyla çıktığı 8 Avrupa maçında 3 gol atan Amir Turgeman bu alanda takımın en golcü ismidir.
Monizm

Monizm ya da bircilik, her şeyin bir tek zorunluluğun, ilkenin, madde ve enerjiden olduğunu iddia eden veya tek bir tözden kaynaklandığını savunan felsefi görüş.

Monizm, mutlak olarak iki tür madde (veya zorunluluk, ilke) olduğunu ileri süren dualizmden ve mutlak olarak birçok türde madde (veya zorunluluk, ilke) olduğunu ileri süren pluralizmden ayrılmaktadır. Felsefe alanında temel sorulardan biri olan teklik-çokluk sorununa çokluğun da aslında tek olabileceği görüşünü getirmektedir.[1] Ruhsal olanın maddeden kaynaklandığını savlayan maddecilik ve tinsel olan ilk kaynak olarak gören düşüncecilik birci felsefi akımlardır.

Genellikle monizmin panteizm, panenteizm ve içkin bir Tanrı inanışı ile ilişkili olduğu düşünülür. Ayrıca, saltçılık (absolutizm) ve monad da monizmle yakından ilgilidir. İlk temsilcisinin Parmenides olduğu bilinmektedir. Pisagor da monist olarak bilinmektedir. "Bir" sayısı Pisagor'a göre mutlak ve kutsaldır. Aynı zamanda Çok'u da içinde barındırmaktadır.

"Monizm" terimi ilk olarak Alman düşünürü Christian von Wolff tarafından kullanılmıştır. Monismus, Yunanca yalnız demek olan monos sözcüğünden türetilmiş olan bir terimdir.[1] Orhan Hançerlioğlu tarafından yazılan Felsefe Ansiklopedisi - Kavramlar ve Akımlar adlı yapıtın Cilt I, s.179'da tekçilik ve bircilik sözcükleri monismus teriminin Türkçe karşılığı olarak kullanılmıştır.
Varil

Varil, katı veya sıvı maddelerin nakliyatında kullanılan bir tür kap. Genellikle metalden üretilir. Her yerde geçen bir standart hacim olmadığından, dünyanın neredeyse her yöresi kendi varil ve hacmini belirlemiştir.

Uluslararası ticaret geliştikce, ham petrolün endüstriyelleşmiş şekilde dünyada ticaretini kolayca sağlamak için, uluslararası antlaşmaya göre standart olarak bir Amerikan Standard Oil Company blue barrel (Türkçe: mavi varil) kullanılır.

İngilizcede barrel´in matematiksel kısaltılışı: bl´dir ve geleneksel olarak farklı hacimlere sahiptir. Petrol ticaretinde bir dünya standardı uygulamak için, Amerikan Standard Oil Company blue barrel versiyonu seçilmiştir ve b(lue)'b(arre)l olarak kısaltılmıştır.

Standart bbl´in hacmi daima 42 U.S. gallon´udur veya metrik hesap üzerinde 158,987 litredir.

1 Mbbl 1000 bbl, 1 MMbbl ise 1.000.000 bbl´dir.

Örneğin: 1 bbl = 158.987 litre, 1 Mbbl = 158,987.00 litre

Türkçede ticari anlam dışında kısa olarak 1 bbl´e varil denir, aynı anda yaklaşık 159 litre kastedilir.

Variller, endüstride birçok alanda kullanıldığı gibi tehlikeli atıkların taşınmasında ve depolanmasında da kullanılmaktadır. Tehlikeli atıklar için kullanılan variller, lisanslı geri kazanım tesislerinde tekrar sanayide kullanılmak üzere yenilenmektedirler.

Genellikle içerisine sıvı mamuller konan 200 Lt.'lik ambalajlardır. Yenileme işlemleri; içinin temizlenmesi, hava ile şişirilmesi, sızdırmazlık testi yapılması ve dışının boyanması geri kazanım için yapılan işlemlerdir. Bu varil tipi aynı zamanda tapalı varilleri, kenar kesme ve kenar kıvırma işlemleri ile çemberli saç varile dönüştürülebilme özelliğine sahiptir.

İçerisine tapalı saç varillere göre daha katı mamuller konan  ambalajlardır.
iPad Pro (4. nesil)

iPad Pro 4 Apple tarafından tasarlanmış, iPad Pro ailesinin 4. nesli olan tablet bilgisayardır. 12.9 inç veya 11 inç ekrana sahip iki model 18 Mart 2020'de duyuruldu ve 25 Mart'ta piyasaya sürüldü.[1] iPad Pro (3. nesil)'in selefi, iPad Pro (5. nesil)'ın halefidir. Grafik tablet ve kalem bilgisayar gibi de kullanılabilir.

iPad Pro, önceki nesil ile benzer bir tasarıma ve aynı ekran boyutlarına sahiptir, ancak LIDAR özelliklerine ve yükseltilmiş bir Apple A12Z işlemciye sahip yükseltilmiş bir kamera modülüne sahiptir.[2] Sekiz çekirdekli CPU ve GPU, Wi-Fi 6 (IEEE 802.11ax) desteği ve 12MP geniş kamera, 10MP ultra geniş kamera ve artırılmış gerçeklik için LiDAR tarayıcılı kamera kurulumu da bulundu.[3] RAM, 128 GB, 256 GB'dır. 512 GB modellerinde 4'ten 6 GB'a (4-6 GiB) yükseltildi. 4. Nesil 1 TB modelleri, 2018 modelleriyle aynı 6 GB RAM'e sahiptir. Temel depolama seçeneği 64 GB'den 128 GB'a çıkarıldı. Önceki sürümde olduğu gibi, iPad Pro'nun bu sürümü de Apple Kalem, çeşitli kılıfları ve USB-C aksesuarlarını destekler.[4]

Model iPadOS sistemi olan iPadOS 13 ile geldi. Sonradan iPadOS 14 sürümünü aldı.
MKE Sanayi ve Teknoloji Müzesi

MKE Sanayi ve Teknoloji Müzesi; Ankara'nın Yenimahalle ilçesine bağlı Emniyet Mahallesinde yer alan bir müzedir.[1][2] 22 Mayıs 2013 tarihinde, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu'na bağlı olarak kurulmuştur.[3] Müzede, sayıları 1000'i aşan, Türk silah ve savunma endüstrisinin gelişim aşamalarını gözler önüne seren belgeler ve materyaller ile birçoğu Kurtuluş Savaşı sırasında da kullanılmış olan Osmanlı yapımı silahlar, üretim tezgahları, MKE'nin geliştirip ürettiği askeri araç-gereçler sergilenmektedir.[4] Ayrıca, ülke sanayisinin gelişimine katkıda bulunan ve yön veren kişilere ait eşyalar, onların portreleri ve mühendislikle alakalı objeler de gösterime sunulanlar arasındadır.[5][6] Müze 3 boyutlu olarak gezilebilmektedir.[7]

Şu an müzenin bulunduğu yerde önceden, II. Abdülhamit döneminde inşa edilmiş eski bir bina bulunmaktaydı. Bina, bağımsızlık mücadelesinin verildiği yıllarda İstanbul’dan kaçırılarak Anadolu’ya getirilmiş askeri teçhizatların da saklandığı bir süvari kışlası olarak kullanılmış fakat 20 Kasım 1922 tarihinde çıkan bir yangın sonucunda tamamen kül olmuştur. Mustafa Kemal Atatürk, Ankara'nın her yerinden görülen bu felaket sonrasında burayı eşi Latife Hanım'la ziyaret etmiş ve bu durumun Türk halkını üzmemesi gerektiğini, yerine derhal daha iyi bir bina yapılması gerektiğini belirterek meşhur "Türk; öğün, çalış, güven!" sözünü burada söylemiştir. Müze ise yangından sonra yeniden inşa edilen binaya kurulmuş; toplamda 4.500 metrekare kapalı 10.000 metrekare açık kullanım alanına sahiptir.[8]

Müzede sergilenen eserlerden manevi değeri en yüksek olan ve en dikkat çeken parça olan "Gazi Kovan"; Türk Kurtuluş Savaşı sırasında 1.5 yıl içerisinde tam 8 kez doldurulmuş ve 9 farklı cephede tekrar tekrar kullanılmıştır. Cumhuriyet'in ilanından sonra yapılan 101 pare top atışında, en son atış Gazi Kovan ile yapılmıştır.[8]
iPad Pro (1. nesil)

iPad Pro 1 Apple tarafından tasarlanmış, iPad Pro ailesinin 1. nesli olan tablet bilgisayardır. 15 Kasım 2015'te 12.9 inçlik, 31 Mart 2016 yılında ise 9.7 inçlik versiyon duyuruldu. Grafik tablet ve kalem bilgisayar gibi de kullanılabilir. 2017 yılında iPad Pro (2. nesil) yerini aldı.

9.7 inç ekrana sahip iPad Air 2'nin form faktörüne dayanan daha küçük bir model 2016'nın başlarında duyuruldu ve piyasaya sürüldü.

12.9 inçlik model, Apple Kalem ile birlikte duyuruldu ve her iki model de Kalem'i bir giriş aygıtı olarak kullanan ilk iPad'lerdi. 12.9 inç iPad Pro, önceki tüm iPad modellerinden daha büyüktür ve LPDDR4 RAM'e sahip ilk iPad'dir.

9.7 inç iPad Pro, iPad Air 2'den daha hızlı bir CPU'ya ve daha iyi bir kameraya sahiptir. Bu, True Tone Flash ve Retina Flash'a sahip ilk iPad'dir. 256 GB depolama seçeneği, iPad için en yüksek olanıdır. True Tone ekranı, LCD'nin rengini ve yoğunluğunu ortam aydınlatmasına göre uyarlamasını sağlar.[1]

Her iki iPad Pro modeli de Apple A9X yongasını ve Apple M9 hareket yardımcı işlemcisini içerir. Ancak 9.7 inçlik modelde biraz hız aşırtmalı bir CPU ve yalnızca 2 GB RAM var.[2]

Standart iPad'den Touch ID ve Retina Ekran gibi çeşitli özellikler taşınır. Yeni özellikler arasında klavye için akıllı bir konektör ve cihazın üstünde ve altında çiftler halinde bulunan dört stereo hoparlör yer alıyor.[3] 12.9 inçlik model 2732-2048 ekrana ve 9.7 inçlik model 2048-1536 ekrana sahip. Her iki ekran da inç başına 264 piksel çözünürlüğe sahiptir. 12.9 inçlik sürüm, 4 GB RAM içeren ilk iPad'dir.

Model ilk önce iOS sistemi olan iOS 9.1 ile geldi. Güncel sürümü iPadOS sistemi olan iPadOS 14.7.1'dir.
The Floorwalker (film, 1916)

The Floorwalker, Charles Chaplin'in yönetmenliğini Edward Brewer ile paylaştığı ve başrolünde yer aldığı 1916, ABD yapımı sessiz bir komedi filmidir. Bu film aynı zamanda  Chaplin'in Mutual Film Corporation 'daki çektiği sessiz filmlerinin ilkidir.

Film boyunca mağazadaki yürüyen merdivenler komedi unsurunu desteklemek için sürekli kullanılmış ve kendisinden sonra gelen filmlerde yürüyen merdivenlerle yapılan gag'lar geliştirmede bir örnek oluşturmuştur. Film Chaplin ve Lloyd Bacon' ın karşı karşıya geldiği ve ayna yanılsamasına kapıldıkları sahne ile de ünlüdür.
Edna Purviance filmde sekreter olarak oldukça küçük bir rol almıştır ve diğer  Chaplin filmlerinden farklı olarak Edna ve Chaplin hiçbir sahnede bir araya gelmemiştir.

Film bir mağazada başlar. Chaplin' e  (boyunun ondan daha uzun olması haricinde)  dış görünüş olarak bir hayli benzeyen titiz reyon şefi (Lloyd Bacon), çalışanları sürekli azarlamaktadır. Bu sırada mağaza müdürü (Eric Campbell) tarafından üst kattaki ofise çağrılır. Müdür onunla görüşürken sekreteri (Edna) dışarı yollar. Bu iki kişi mağazayı soymaya karar verir ve kasayı boşaltırlar; fakat reyon şefi (Lloyd Bacon) paranın tümüne konmak için son anda müdürü bayıltır ve gizlice oradan kaçmanın yolunu aramaya başlar. 
Bu sırada asıl kahraman Charlie; mağazaya girmiş, tezgahtarla kavga edip ortalığı karıştırmış ve hırsızlık yaptığı sanıldığından polisle başı derde girmiştir. Polis onu tutuklamaya kalkınca üst kattaki müdür odasına kaçar. Aynı anda odadan çıkmakta olan reyon şefi ile karşılaşır. İki adam benzerlikten dolayı şaşırır ve bir süre bir başkasına değil de aynaya bakıyormuş gibi davranırlar. Gerçek durum anlaşılınca reyon şefi Charlie' nin polisle olan derdini bilmediği için ona para verir ve kıyafetlerini değiştirirler. Charlie' nin kıyafetleri ve parayla kaçmak üzere dışarıya çıkan reyon şefi (Lloyd Bacon), polis tarafından Charlie sanılıp tutuklanır. Charlie böylece tesadüfen de olsa reyon şefi (floorwalker) olur ve içi para dolu çanta da ona kalır. Bu esnada baygın olan mağaza müdürü (Eric Campbell) ayılır ve parayı almak için Charlie' nin peşine takılır. Mağazada çalışan güzel dedektifin durumdan şüphelenmesiyle polis yeniden Chaplin' i kovalamaya başlar. Bu kovalamaca sırasında film aniden kesilir.
Kristal diyot

Kristal diyot, nokta temaslı diyot elektronik alanında ilk kullanılan diyottur.

1900-1940 tarihleri arasında özellikle radyo alanında kullanılan galenli ve pritli detektörler kristal diyotların ilk örnekleridir.

Galen veya prit kristali üzerinde gezdirilen ince fosfor-bronz tel ile değişik istasyonlar bulunabiliyordu. Günlük hayatta bunlara, kristal detektör veya diğer adıyla kristal diyot denmiştir.

1940'tan sonra, nokta temaslı germanyum veya silikon diyotlar geliştirilmiştir.

Germanyum veya silikon nokta temaslı diyodun esası; 0.5 mm çapında ve 0.2 mm kalınlığındaki N tipi kristal parçacığı ile "fosfor-bronz" veya "berilyum bakır" bir telin temasını sağlamaktan ibarettir.

Bu tür diyotta, N tipi kristale noktasal olarak büyük bir pozitif gerilim uygulanır.

Pozitif gerilim temas noktasındaki bir kısım kovalan bağı kırarak elektronları alır. Böylece, çok küçük çapta bir P tipi kristal ve dolayısıyla da PN diyot oluşur.

Bugün nokta temaslı diyotların yerini her ne kadar jonksiyon diyotlar almış ise de, yine de elektrotları arasındaki kapasitenin çok küçük olması nedeniyle yüksek frekanslı devrelerde kullanılma alanları bulunmaktadır. Ters yön dayanma gerilimleri düşük olup dikkatli kullanılması gerekir.

Böyle bir diyodun elektrotlar arası kapasitesi 1 pF 'ın altına kadar düşmektedir. Dolayısıyla yüksek frekanslar için diğer diyotlara göre daha uygun olmaktadır.

Nokta temaslı silikon diyotlar en çok mikro dalga karıştırıcısında, televizyon, video dedeksiyonunda, germanyum diyotlar ise radyofrekans ölçü aletlerinde (voltmetre, dalgametre, rediktör vs...) kullanılır.
Trinitrotoluen

Trinitrotoluen (TNT) veya daha özel olarak 2,4,6-trinitrotoluen, C6H2(NO2)3CH3 formülüne sahip bir kimyasal bileşiktir. Bu sarı katı bazen kimyasal sentezde bir reaktif olarak kullanılsa da, daha çok uygun kullanım özelliklerine sahip bir patlayıcı madde olarak bilinmektedir. TNT'nin patlayıcı verimi, bombaların standart karşılaştırmalı kuralı ve patlayıcıların yıkıcılığı olarak kabul edilir. Kimyada, TNT yük transfer tuzları üretmek için kullanılır.

TNT, ilk kez 1863 yılında Alman kimyager Joseph Wilbrand tarafından sentezlendi. Uzun yıllar boyunca patlayıcı özelliği keşfedilmeyen TNT, boyar madde olarak kullanıldı. TNT'nin patlayıcı özelliğinin keşfiyle birlikte önce 1902 yılında Almanlar, 1907'de de İngilizler tarafından kullanıldı. Bileşik, günümüzde yaygın şekilde kullanılır.

TNT, üç adımda sentezlenir. İlk adımda toluen, sülfürik ve nitrik asit karışımı bir çözeltide nitrolanarak MNT (mononitrotoluen) sentezlenir. Bu çözeltideki nitrik asit nitrolama için gerekli nitro grubunu sağlarken, sülfürik asit katalizör görevi görür. MNT tekrar nitrolanıp dinitrotoluene (DNT) dönüştürüldükten sonra üçüncü bir nitrolama ile TNT elde edilir.

Trinitrotoluen 80,6 °C'de erir ve donduğunda iğne gibi renksiz kristaller meydana getirir. Alkol, aseton, benzin ve toluende çözünürken suda çözünmez. Suda çözünmeme ve suyu soğurmama özellikleri, nemli ortamlarda kullanımını kolaylaştırır. TNT, diğer güçlü patlayıcılar ile kıyaslandığında, görece kararlı bir bileşiktir.

TNT'nin patlama tepkimesi şöyledir;

Tepkime ısıveren olmasına karşın aktivasyon enerjisi yüksektir.

TNT, yaygın olarak bomba, mayın, torpido ve madenlerde patlayıcı madde olarak kullanılır. Top şekline getirildiğinde, patlama sırasındaki sıkışmaya karşı koyar. Şoka dayanıklılığı patlayıcının fiziksel hâliyle ilgilidir. Bu nedenden dolayı buharla eritilen ve sıvı olarak bomba biçiminde dökülen TNT, kristal TNT'ye nazaran şoka karşı daha az duyarlıdır.

TNT'nin tozu cildin, tırnakların, saçın ve mukozanın sararmasına, deriye değmesi ise kaşıntılı egzamaya sebep olur. Nefesle veya yutma ile vücuda girmesi mide rahatsızlıklarına, zehirlenmeye, bazı kimselerdeyse böbrek ve idrar yolları hastalıklarına, hatta komaya sebep olur. Birinci dünya Savaşı’nda TNT ile iç içe çalışan kadın cephane işçilerinin deri renklerinin sarardığı görülmüştür. Bu işçilere, derilerinin renginden dolayı “canary girls” (kanarya kızları) denir.[4]
Banliyöleşme

The page has not been checked

Banliyöleşme (suburbanizasyon), kent merkezlerindeki faaliyetlerin ve nüfusun, çeşitli nedenlerle kentin dış alanlarına doğru yayılması ve bu alanlarda yeni konut bölgeleri ile küçük ticari merkezlerin gelişmesi sürecidir. Bu olgu, özellikle sanayi devrimi sonrası hızlanan kentleşme ve ulaşım olanaklarındaki gelişmelerle birlikte, kentlerin mekânsal olarak genişlemesine yol açmıştır.[1]

Banliyöleşme, modern anlamda 20. yüzyılın ortalarında, özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde kent merkezlerinin dışında, düşük yoğunluklu ve otomobile bağımlı yerleşim alanlarının inşasıyla belirginleşmiştir. Bu süreç, kent merkezlerinin karmaşasından uzaklaşma ve daha güvenli, konforlu yaşam arayışının bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Avrupa’da ise banliyöleşme, II. Dünya Savaşı sonrasında hızlanan ekonomik büyüme ve kentleşme ile birlikte, kentlerin çeperlerinde yeni yerleşim alanlarının oluşumunu beraberinde getirmiştir.[2]

Banliyöleşmenin ortaya çıkmasında etkili olan başlıca unsurlar şunlardır:

Banliyöleşme, kentlerin sosyal ve ekonomik yapısında önemli değişikliklere yol açmıştır:

Türkiye’de banliyöleşme eğilimi, özellikle 1980’li yıllardan itibaren hız kazanmıştır. Büyük kentlerin çeperlerinde, müstakil konutların ve korunaklı sitelerin yaygınlaşması, orta ve üst gelir gruplarının kent dışına yönelmesine neden olmuştur. Bu süreç, kent merkezlerinde gecekondu bölgelerinin ve yoksullaşan apartmanların artmasına yol açmıştır.[3]

Banliyöleşme, başlangıçta kent yaşamının olumsuzluklarından uzaklaşma arayışının bir sonucu olarak olumlu görülse de, zamanla sosyal ayrışma, çevresel sürdürülemezlik ve ekonomik iflas gibi sorunlara yol açtığı gerekçesiyle eleştirilmiştir. Bu eleştiriler, yeni şehircilik akımı gibi hareketlerin doğmasına ve kentlerin insani değerlerini öne çıkaran yeni yaklaşımların geliştirilmesine zemin hazırlamıştır.
Y

Yy, Türk alfabesinin 28. harfidir. Türkçede /j/ sesini temsil eder.

Romalıların Yunanistan'ı fethiyle Latince diline birçok Yunanca kelime geçmeye başlamıştır. Bu kelimelerin birçoğunda Latincede olmayan /y/ (küçük, güzel) sesi içermektedir. Bundan dolayı Latin Alfabesinin sonuna, Yunancadan 2 harf eklenmiştir; Üpsilon (Y) ve Zeta (Z). Ancak /y/ sesi Latinceye yabancı olduğundan halk arasında bu sesin ismi i greca (Yunan i'si) olmuştur. Telaffuz olarak da Latincede i'den farksız olarak /i/ diye telaffuz edilmiştir. Latincenin ardılı dillerde bu harf /i/ telaffuzunu korumuştur.

Latin harfini kullanan Eski İngilizce ve Eski İskandinav gibi /y/ sesine sahip olan bazı dillerde bu harf Yunanî /y/ değerini kullanarak devşirilmiştir. Ancak İngilizcede /y/ sesi yuvarlaklığını yitirmiş ve /i/ olmuştur. Bunun üzerine Orta Çağ döneminde İngilizcede, i'nin ünlü olarak (/i/) ve ünsüz olarak (/j/, yakın, yay) kullanıldığı durumları ayırmak için Y harfi kullanılmaya başlanmıştır.

Batı Slav dilleri, bu harfi /ɨ/ (Türkçe ı harfinin çıkardığı sese benziyor) sesini temsil etmek için devşirmiştir. Ancak Çekçede /ɨ/ sesi /i/ sesi ile birleşmiş ve i ile y arasındaki fark, sadece bir önceki ünsüzün telaffuzunu etkilemeye düşmüştür (Türkçe şapkalı harfler (kâğıt) veya Rusça Я Ю Ё harflerine benzer bir şekilde).

Günümüzde bu şekilde y harfinin dilden dile değişen bir sürü telaffuzu bulunmaktadır.

tarih •
paleografi •
türetimler •
diyakritik •
noktalama •
rakamlar •
harf listesi