Tepesuyu, Ardahan

Tepesuyu, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

Tepesuyu köyünün eski adı Gurcibeg'dir. Gürcü gazeteci ve araştırmacı Konstantine Martvileli bu yer adının Gürcüce aznauri kelimesinin "beg" olarak çevrilmesiyle ilişkili olduğunu yazmıştır.[4] Nitekim bu yerleşim 1595 tarihli Osmanlı tahrir defterinde Gurci Beg (كورجی بك) biçiminde kaydedilmiştir. Bu adın köyün topraklarının mâlikinin bir Gürcü olması nedeniyle ortaya çıktığı tahmin edilmektedir.[5][6] Bu yer adı 1828 tarihi Osmanlıca köy listesinde de Gurci Beg (كورجی بك) olarak geçer.[7]

Gurcibeg köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Varlığı bilinen Gurcibeg Kilisesi ile günümüze kalıntıları ulaşmış ve Nakomlari olarak adlandırılan terk edilmiş yerleşim bu döneme tarihlenmektedir.[8][9]

Gurcibeg köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Kuzey nahiyesine bağlı bir köy olup bu tarihte iki ayrı köy olarak kaydedilmiştir. Bunlardan biri Küçük Gurci Beg (كوچك كورجی بك) veya Gurcibeg, diğeri ise Gurcibeg-i Süfla (كورجی بك سفلا) idi. Aşağı Gurcibeg (Gurcibeg-i Süfla) köyünde tamamı Hristiyan 30 hane yaşıyordu. Küçük Gurcibeg köyü ise tamamen boşalmıştı. Aşağı Gurcibeg köyünün nüfusunun büyük çoğunluğu Gürcülerden oluşuyordu. Köyde az sayıda da Ermeni yaşıyordu.[10][11] Aşağı Gurcibeg köyünde buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.[12]

Gurcibeg köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Gürcibek (Гюрджибекъ) adıyla tek köy olarak kaydettiği bu yerleşim, Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Cincirob nahiyesinin beş köyünden biriydi. Köydeki 8 hanede, 31'i erkek ve 28'i kadın olmak üzere 59 kişi yaşıyordu. Köyde yaşayan nüfusun tamamı Kürt olarak kaydedilmiştir.[13] Gurcibeg'in nüfusu Rus idaresi sırasında artmış, 1896'da 100, 1906'da 165 kişiye ulaşmıştır.[14] Birinci Dünya Savaşı'ın sonlarına doğru Ardahan bölgesini dolaşan Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli ise, bu tarihte köyden yaşayanlardan Müslüman Gürcü olarak söz etmiştir. Köyün adını Gurcibegi (გურჯი-ბეგი) şeklinde yazan Martvileli'nin yazdığına göre, köy Rus ordusu tarafından 1914 yılında taş üstüne taş kalmayacak şekilde yıkılmış, adeta 500 yıl önce terk edilmiş bir yerleşime dönmüştü. Köyde yaşayan Müslüman Gürcülerin kimi kaçmış, kimini de katledilmişti.[6]

Gurcibeg köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Gurci Beg (كورجی بك) adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.[7] 1940 genel nüfus sayımında "Gürcübey" şeklinde yazılan köy aynı idari konuma sahip ve nüfusu 227 kişiden oluşuyordu.[15] Gurcibeg veya Gürcübey, Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Tepesuyu olarak değiştirilmiştir.[16] 1965 genel nüfus sayımında Tepesuyu köyünün nüfusu 495 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 154 kişi okuma yazma biliyordu.[17]

Tepesuyu köyünde, Gurci Beg Kilisesi ile değişik yapıların kalıntıları bulunmaktadır. Bir köy kilisesi olan yapının kalıntıları, köy merkezinin güneydoğusunda yer alan Nakomlari'de bulunmaktadır. Eski yerleşim yeri anlamına gelen Nakomlari'nin Osmanlıların köyü ele geçirdiğinde "Küçük Gurci Beg" olarak kaydettiği köy olduğu tahmin edilmektedir.[18]

Tepesuyu köyü, Ardahan il merkezine 4 km uzaklıktadır.[19]