İnsan Hakları Derneği

İnsan Hakları Derneği (İHD), genel merkezi Ankara'da bulunan bir sivil toplum kuruluşudur.

17 Temmuz 1986 tarihinde 98 kişilik kurucu üye grubuyla gerçekleştirilen girişim; gönüllülüğe dayanan bir oluşumdur. Irk, dil, din, renk, cinsiyet, siyasi görüş vb. ayırt etmeden, temel insan haklarının savunuculuğunun yapılması temelinde, ölüm cezası, işkence, militarizm, gibi olgulara karşı durmak, adil yargılanma, düşünce ve inanç özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü gibi olguları savunmak ilkelerini temel prensip edindiğini belirten İHD, Ankara dışında da başta İstanbul, İzmir, Adana gibi büyük iller olmak üzere toplam 29 ilde şube, 3 ilde ise temsilcilik şeklinde örgütlenmiş durumdadır.[1]

Türkiye İnsan Hakları Vakfı'nın (TİHV) kurucusu olan dernek, aynı zamanda, Uluslararası Ceza Mahkemesi Koalisyonu'nun (UCMK) kurucusu, Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu'nun (FIDH) ve Avrupa-Akdeniz İnsan Hakları Ağı'nın (EMHRN) üyesidir. Uluslararası Af Örgütü, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi gibi kurum ve kuruluşlarla sürekli ilişki içinde olan dernek, birçok kurum ve kuruluşla ortak çalışmalar yapmakta, çeşitli yayınlar ve etkinliklerle faaliyetlerini sürdürmektedir.

İHD Genel Yönetim Kurulunun 23 Şubat 2008'de aldığı bir kararla kendi amaç ve ilkeleri doğrultusunda eğitim ve öğretim yapmak üzere oluşturulması kararlaştırılmış, 17 Temmuz 2010'da açılmıştır.[2]
Derneğe bağlı ve ondan ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olmayan, özerk ve çoğulcu ilkelere sahip olarak tanımlanan, merkezi Ankara'da olan Akademi şu organlardan oluşmaktadır:[3]

Dernek TİHV ile birlikte 1998'den bu yana 11 Türkiye İnsan Hakları Hareketi Konferansları düzenlemiştir. Derneğin sitesinde konferanslara yol gösterici olan ilkeler arasında uluslararası ve iç barış, ekolojik dengelerin korunması, silahsızlanma belirtilmektedir. Her konferans sonrası düzenlenen bildirgeler derneğin ağ sitesinde bulunabilir.[4]

Derneğin çıkarmış olduğu kitaplar şunlardır:[5]

Dernek; İnsan Hakları Haftası, Dünya Kadınlar Günü, Dünya Barış Günü, mülteciler, çocuk istismarı gibi konularda çeşitli bülten özel sayıları ve broşürler çıkarmaktadır.[6]

Derneğin çıkardığı Türkiye'deki insan hakları ihlallerine ilişkin yıllık raporlar şunlardır:[7]

Gazeteci Uğur Mumcu, 25 Eylül 1992 tarihli yazısında, Derneğin "PKK ve Dev-Sol gibi terör örgütlerini kınamadığını" belirtip şöyle dedi:

"İHD, devletten kaynaklanan 'insan hakları ihlallerini' sergilerken PKK ve Dev Sol gibi terör örgütlerinin eylemlerine, 'her gün yaşanan bu tür olaylar için bildiri yayımlamanın ciddi yarar sağlamayacağını' ileri sürüp bu insanlık dışı eylemleri kınadığını açıklamıyor. 'İnsan Hakları Derneği'nin PKK'nın insanlık dışı eylemleri konusundaki görüşlerini merak ediyoruz."[8]

Adalet Ağaoğlu, kurucusu olduğu İnsan Hakları Derneğinden Temmuz 2005'te, "PKK yanlısı politika izliyorlar." diyerek istifa etti. İstifa mektubunda derneğin tek yanlı ırkçı-milliyetçi bir tutum takındığını belirterek PKK terörüne karşı yeterli tavır alınmadığını vurguladı. Adalet Ağaoğlu, eski HADEP Genel Başkan Yardımcısı Hikmet Fidan'ın PKK tarafından öldürülmesi karşısında İHD'nin net bir tavır alamamasının kararında etkili olduğunu söyledi. Ağaoğlu devamında şöyle dedi:

"Terör artıyor, terörle birlikte İHD'nin tutumu daha bir tartışılır hâle geldi. Orada neler yaşandığını biliyorum. En temel hak olan insanın yaşama hakkını korumak amacıyla kurduğumuz bir dernek, öldürülen insanlara sahip çıkmıyor. O zaman kimin insan haklarını savunuyoruz, sorusu geliyor akla. PKK terörü karşısında tavır almayan insan hakları derneği olur mu?"[9][10]

İHD'nin, bazı sol örgütlerin kendi üyelerini siyasi amaçlarla öldürmeleri ("örgüt içi infaz") veya insan haklarına aykırı muamelelere maruz bırakmaları ("örgüt içi cezalandırma") durumlarına karşı ilkelerine uygun yeterli tepkiyi göstermediğine yönelik çeşitli eleştiriler vardır.[11]