Girişimci

Girişimci, ticaret, sanayi gibi alanlarda sermaye koyarak bir işi yapmaya girişen, kâr amacıyla riski üzerine alan kişidir.[1] Girişimci mal ve hizmet üretebilmek için bütün üretim öğelerini en iyi koşullarda bir araya getirir. Kâr amacı güderek riski üzerine alır[2] ve ihtiyaçları karşılamak için üretim öğelerini satın alır, bunları bir araya getirecek imkânı sağlar. Kâr amacı gütmekle beraber zararı da kabullenir. Müteşebbis terimi ilk defa 19. yüzyılda Fransız ekonomist Jean-Baptiste Say tarafından kullanılmıştır.

Üretim, genellikle "Doğal Kaynaklar + Sermaye + Emek + Girişimci = Mal veya Hizmet üretimi" formülüyle tanımlanır.[3]

Girişimcilik genellikle zor ve karmaşık bir iştir. Birçok girişim başarısızlıkla sonuçlanır, ancak başarılı girişimler sonucunda önemli yenilikler ve ilerlemeler gerçekleşir.

Girişimci ekonomiyi canlandırmada önemli bir rolü  vardır. Yeni iş olanakları yaratması, ürün, hizmet ve süreçlerde yenilikler getirmesi, mevcut işletmeler tarafından karşılanmayan tüketici isteklerini karşılaması girişimciye önem kazandırır. Yenilikçi ve yaratıcı olmak, esneklik, risk alabilmek, önceden görebilmek gibi girişimcilik özellikleri iş yaşamında başarı etkenleridir.

Daha dar tanımlar, girişimciliği, genellikle küçük bir işletmeye benzer şekilde yeni bir işletmeyi tasarlama, başlatma ve işletme süreci veya (İşletme Sözlüğü 'ne göre) "kâr elde etmek için bir işletme girişimini tüm riskleriyle birlikte geliştirme, organize etme ve yönetme kapasite ve isteği" olarak verilmiştir.[4] Bu işletmeleri kuran kişilere genellikle "girişimci" denir.[5][6]

Ekonomi alanında, girişimci terimi, buluşları veya teknolojileri ürün ve hizmetlere dönüştürme yeteneğine sahip bir varlık için kullanılır.[7] Bu anlamda girişimcilik, hem yerleşik firmaların hem de yeni işletmelerin faaliyetlerini tanımlar.

21. yüzyılda ulus devletlerin hükûmetleri, ekonomik büyümeyi ve rekabeti iyileştireceği veya teşvik edeceği umuduyla girişimciliği ve girişim kültürünü desteklemeye çalıştı. Arz yönlü ekonominin sona ermesinden sonra, girişimciliğin ekonomiyi canlandırması gerekiyordu.[8]

Akademik bir alan olarak girişimcilik farklı düşünce okullarını barındırır. Yönetim, ekonomi, sosyoloji ve ekonomi tarihi gibi disiplinler içinde incelenir.[9][10] Bazıları girişimciliğin girişimciye tahsis edildiğini düşünür. Bu akademisyenler girişimcinin ne yaptığına ve girişimcinin hangi özelliklere sahip olduğuna odaklanma eğilimindedir. Bu bazen girişimciliğe işlevselci yaklaşım olarak da adlandırılır.[11] Diğerleri, girişimcilik sürecine ışık tutmak ve faaliyet ve bağlam arasındaki etkileşime dalmak için bireysel bakış açısından saparlar. Bu yaklaşım bazen süreçsel yaklaşım,[11] veya girişimciliğe bağlamsal dönüş/yaklaşım olarak adlandırılır.[12][13]

Girişimcilik, ekonomik değer yaratmayı veya çıkarmayı içerir.[13][14][15] Girişimci olma eylemi veya risk ve inisiyatifle kar elde etmeye çalışan bir işletmenin sahibi veya yöneticisi olma eylemidir. Girişimciler yönetici olarak hareket eder ve bir işletmenin işinin başlatılmasını ve büyümesini denetler. Girişimcilik, bireyin veya ekibin bir iş fırsatı belirlemesi ve bu fırsatın kullanılması için gereken kaynakları edinip dağıtma sürecidir.

19. yüzyılın başlarında, Fransız ekonomist Jean-Baptiste Say girişimciliğin geniş bir tanımını vererek, bunun "ekonomik kaynakları daha alçak alandan daha yüksek üretkenlik ve daha büyük getiri alanına kaydırdığını" söyledi. Girişimciler yeni ve benzersiz bir şey yaratır; değeri değiştirir veya dönüştürürler.

Firmanın büyüklüğü, büyüklüğü veya küçüklüğü ne olursa olsun, girişimcilik fırsatlarına katılabilir. Girişimci olmak için dört kriter vardır. Birincisi, kar elde etmek için kaynakları yeniden birleştirmek için fırsatlar veya durumlar olmalıdır. İkincisi, girişimcilik, belirli kişilere ayrıcalıklı erişim veya fırsatlar hakkında bilgi tanıma yeteneği gibi insanlar arasında farklılıklar gerektirir. Üçüncüsü, belirli bir düzeyde risk almak zorunluluktur. Dördüncüsü, girişimcilik süreci insanların ve kaynakların organizasyonunu gerektirir.[16]

Girişimci, zamanını, enerjisini ve kaynaklarını başkaları için değer yaratmak için kullanır. Bu çabaları için parasal olarak ödüllendirilir ve bu nedenle yaratılan değerden hem tüketicisi hem de girişimcisi faydalanır.

Girişimci bir faktördür ve girişimcilik çalışması Richard Cantillon ve Adam Smith'in 17. yüzyılın sonu ve 18. yüzyılın başındaki çalışmalarına kadar uzanır. Ancak girişimcilik, 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başına kadar teorik olarak büyük ölçüde göz ardı edildi ve 1970'lerin sonundan bu yana iş ve ekonomide derin bir canlanmaya kadar deneysel olarak göz ardı edildi.

20. yüzyılda, girişimcilik anlayışı, 1930'larda ekonomist Joseph Schumpeter'in ve Carl Menger, Ludwig von Mises ve Friedrich von Hayek gibi diğer Avusturyalı ekonomistlerin çalışmalarına çok şey borçludur. Schumpeter'e göre, girişimci yeni bir fikri veya buluşu başarılı bir yeniliğe dönüştürmeye istekli ve yetenekli kişidir. Girişimcilik, Schumpeter'in "yaratıcı yıkım fırtınası" olarak adlandırdığı şeyi, piyasalar ve endüstriler genelindeki az kaliteli yenilikleri tamamen veya kısmen değiştirmek için kullanır ve aynı anda yeni iş modelleri de dahil olmak üzere yeni ürünler yaratır.

Yaratıcı Yıkımın, sanayilerin dinamizminden ve uzun vadeli ekonomik büyümeden büyük ölçüde sorumlu olduğu ileri sürülmüştür. Girişimciliğin ekonomik büyümeye yol açtığı varsayımı, içsel büyüme teorisindeki kalıntının bir yorumudur ve bu nedenle akademik ekonomide tartışılmaktadır. Israel Kirzner tarafından öne sürülen alternatif fikir, yeniliklerin çoğunun, pipet yapımında kağıdın plastikle değiştirilmesi gibi, çok daha kademeli iyileştirmeler olabileceğini öne sürer.

Girişimcilik fırsatları kullanımı şunları içerebilir:[17]

Ekonomist Joseph Schumpeter (1883–1950), girişimcinin ekonomideki rolünü "Yaratıcı Yıkım" olarak gördü ve bunu, aynı anda hem eski endüstrileri yok eden hem de yeni endüstriler ve yaklaşımlar getiren yenilikler başlatmak olarak tanımladı. Schumpeter'e göre, yenilikçi girişimcinin getirdiği değişimler ve "dinamik ekonomik denge sağlıklı bir ekonominin normuydu".[18] Girişimcilik genellikle yeni, küçük, kâr amacı güden yeni kurulan şirketlerle ilişkilendirilirken, girişimci davranışı küçük, orta ve büyük ölçekli firmalarda, yeni ve yerleşik şirketlerde ve gönüllü sektör grupları, hayır kurumları ve hükûmet dahil olmak üzere kâr amacı güden ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlarda görülebilir.[19]

Girişimcilik, genellikle şunları içeren bir girişimcilik ekosisteminde faaliyet gösterebilir:

2000'lerde, "girişimcilik" teriminin kullanımı, bazı bireylerin (veya ekiplerin) fırsatları nasıl ve neden belirlediklerini, bunları uygulanabilir olarak değerlendirdiklerini ve sonra bunları kullanmaya karar verdiklerini kapsayacak şekilde genişledi.[21] Terim ayrıca insanların bu fırsatları yeni ürün veya hizmetler geliştirmek, yeni firmalar veya endüstriler kurmak ve servet yaratmak için nasıl kullanabileceklerini tartışmak için de kullanılmıştır.[22] Girişimcilik süreci belirsizdir çünkü fırsatlar ancak değerlendirildikten sonra tanımlanabilir.[23]

Girişimciler yeni olasılıklar bulma ve karşılanmamış pazar ihtiyaçlarını görme konusunda olumlu önyargılar sergilerler ve iş fırsatlarını değerlendirme olasılıklarını artıran risk alma eğilimi gösterirler.[24][25]

"Girişimci" anlamına gelen "Entrepreneur"  Fransızcadan gelen ödünç bir kelimedir. Bu kelime ilk kez Jacques des Bruslons tarafından derlenen ve 1723 yılında yayımlanan Fransızca: Dictionnaire Universel de Commerce adlı Fransızca sözlükte yer almıştır.[26] Özellikle Britanya'da aynı anlamı ifade etmek için "maceracı" teriminin karşılığı olan İngilizce: "adventurer" sıklıkla kullanılırdı.[27]

Girişimciliğin incelenmesi, klasik ekonominin temelini oluşturan 17. yüzyılın sonu ve 18. yüzyılın başında İrlandalı-Fransız ekonomist Richard Cantillon'un çalışmalarına kadar uzanır. Cantillon, terimi ilk olarak, William Stanley Jevons 'un "siyasal ekonominin beşiği" olarak kabul ettiği Fransızca: Essai sur la Nature du Commerce en Général veya Genel Olarak Ticaretin Doğası Üzerine Deneme adlı kitabında tanımladı.[28][29] Cantillon, terimi, bir ürün için belirli bir fiyat ödeyen ve onu belirsiz bir fiyata yeniden satan, "kaynakları elde etme ve kullanma konusunda kararlar alan ve sonuç olarak girişimin riskini kabul eden" kişi olarak tanımladı. Cantillon, girişimciyi, finansal getiriyi maksimize etmek için fırsatları değerlendirmek üzere kaynakları kasıtlı olarak tahsis eden bir risk alıcı olarak görüyordu.[30][31] Cantillon, girişimcinin riski üstlenme ve belirsizlikle başa çıkma isteğini vurgulayarak, girişimcinin işlevine dikkat çekmiş ve girişimcinin işlevi ile parayı sağlayan sahibinin işlevini birbirinden ayırmıştır.[30][32]

Jean-Baptiste Say ayrıca girişimcileri ekonomik kalkınmanın itici gücü olarak tanımlamış ve onların daha az kaynaktan daha üretken alanlara kaynak tahsis eden üretim faktörlerinden biri olarak rollerini vurgulamıştır. Hem Say hem de Cantillon Fransız düşünce okuluna mensuptu ve fizyokratlar olarak biliniyorlardı.[33]

Almanya'daki Orta Çağ loncalarının zamanına kadar uzanan bir geçmişe sahip bu dönemde, bir zanaatkarın girişimci olarak faaliyet gösterebilmesi için özel izin gerekiyordu. Bu, çıraklık eğitimini Meister sertifikasına sahip zanaatkarlarla sınırlayan küçük yeterlilik kanıtıydı (Almanca: Kleiner Befähigungsnachweis). Bu kurum, Alman İmparatorluğu'nda sözde ticaret özgürlüğü (Almanca: Gewerbefreiheit, 1871'de tanıtıldı) döneminden sonra 1908'de tanıtıldı. Ancak, bir işletme kurmak için yeterlilik kanıtı gerekmiyordu. 1935 ve 1953'te, zanaatkarların yeni bir iş kurmalarına izin verilmeden önce bir Meister çıraklık eğitim sertifikası almalarını gerektiren daha kapsamlı bir yeterlilik kanıtı (Almanca: Großer Befähigungsnachweis Kuhlenbeck) yeniden getirildi.[34]

Ashanti İmparatorluğu'nda büyük servet biriktiren adamlar ve kahramanca işlerle kendilerini öne çıkaran başarılı girişimciler büyük adamlar anlamına gelen "Abirempon" olarak adlandırılarak sosyal ve politik tanınma ile ödüllendiriliyordu. MS on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyıllarda "Abirempon" unvanı, tüm devletin faydalandığı ticareti yürütenleri kapsayacak şekilde resmîleşti ve siyasallaştı. Devlet, bu tür başarılara ulaşan girişimcileri "arma rozeti" olan Mena (fil kuyruğu) ile ödüllendirdi.[35]

Girişimcilik spesifik olarak bazı görevleri içerir. Bu görevlerde başarılı olmak girişimcilikte başarılı olmanın temelini oluşturur.[36][37] Girişimciler:

Teorisyenler Frank Knight[38] ve Peter F. Drucker girişimciliği risk alma açısından tanımladılar. Girişimci, kariyerini ve finansal güvenliğini tehlikeye atmaya ve bir fikir adına risk almaya, belirsiz bir girişim için zaman ve sermaye harcamaya isteklidir. Ancak girişimciler genellikle çok fazla risk aldıklarına inanmazlar çünkü belirsizlik seviyesinin diğer insanlar kadar yüksek olduğunu algılamazlar. Knight belirsizliği üç türe ayırmıştır:

Girişimcilik, daha önce var olmayan pazar için yeni bir mal veya hizmet oluşturmayı içerdiğinden, mevcut ürün veya hizmette kademeli iyileştirme yapmak yerine, yeni bir mal veya hizmetin oluşturulmasıdır. ETH Zürich'te 2014 yılında yapılan bir araştırma, tipik yöneticilerle karşılaştırıldığında girişimcilerin daha yüksek karar alma verimliliği ve daha önce keşifsel seçimle ilişkilendirilen frontopolar korteks (FPC) bölgelerinde daha güçlü etkinlik gösterdiğini buldu.[39]

Shane ve Venkataraman'a göre girişimcilik hem "girişimci bireyler" hem de "girişimci fırsatlar"ı kapsar bu nedenle araştırmacılar, başkalarının yapamadığı fırsatları belirleyen bireylerin doğasını, fırsatların kendisini ve bireyler ile fırsatlar arasındaki bağlantıyı incelemelidir.[40] Öte yandan, Reynolds ve diğerleri[41], bireylerin girişimcilik çabalarına girmeye motive olmasının temel olarak zorunluluk veya fırsat tarafından yönlendirildiğini, yani bireylerin girişimciliği temel olarak hayatta kalma ihtiyaçları nedeniyle veya başarı ihtiyaçlarını karşılayan iş fırsatlarını belirledikleri için sürdürdüğünü savunmaktadır. Örneğin, daha çok ekonomik eşitsizlik, bireysel düzeyde zorunluluk temelli girişimcilik oranlarını artırma eğilimindedir.[42]

Bir çalışma, kişiliği etkileyen belirli genlerin serbest meslek sahiplerinin gelirini etkileyebileceğini bulmuştur.[43] Bazı insanlar kamuoyunu[44] ve yeni ürün veya hizmetlere yönelik pazar talebini ölçmek için "doğuştan gelen bir yetenek" veya yarı istatistiksel bir anlayışı kullanabilirler. Girişimciler karşılanmamış pazar ihtiyaçlarını ve yeterince hizmet alamayan pazarları görme yeteneğine sahip olma eğilimindedir. Bazı girişimciler başkalarının ne düşündüğünü hissedebileceklerini ve anlayabileceklerini varsaysalar da, kitle iletişim araçları görüşleri ve talebi şekillendirmede önemli bir rol oynar.[45] Ramoglou, girişimcilerin o kadar da farklı olmadığını ve "girişimci olmayanlar"ın temelde zayıf kavramsallaştırmalarının, "girişimcilerin" olağanüstü yenilikçiler veya liderler olarak övgü dolu portrelerini sürdürdüğünü savunur[46][47] Girişimciler genellikle aşırı özgüvenlidir, iş veya yeni ürün/hizmetler açarken/büyütürken kontrol yanılsaması sergilerler.[24]

Girişimci örgütlerdeki farklılıklar genellikle kurucularının heterojen kimliklerini kısmen yansıtır. Fauchart ve Gruber girişimcileri Darwinciler, toplulukçular ve misyonerler olarak üç türe ayırmıştır. Bu girişimci türleri öz görüşlerinde, sosyal motivasyonlarında ve yeni firma yaratma kalıplarında temel şekillerde farklıdır.[48]

Girişimciler, girişim başlatmak, büyütmek ve devam ettirmek için hem kendi firmalarında hem de dış ortaklar ve yatırımcılarla etkili iletişim yapmalıdır. Girişimcinin, firma personelini birbirine ve firmayı dış firmalara ve müşterilere bağlayan bir iletişim sistemine ihtiyacı vardır. Girişimciler karizmatik lider olmalı, böylece bir vizyonu ekiplerine etkili şekilde iletebilir ve güçlü bir ekip kurmaya yardımcı olabilirler. Vizyonu takipçilere iletmek, dönüşümsel liderin en önemli eylemi olabilir.[49] İkna edici vizyonlar çalışanlara amaç duygusu verir ve bağlılığı destekler. Baum[50], Kouzes, Posner ve diğerlerine göre [51] vizyon yazılı ifadeler ve yüz yüze iletişimle iletilmelidir. Girişimci liderler vizyonlarını başkalarına ifade etmek için etkili konuşmalı ve dinlemelidir.[52]

İletişim, girişimcilik rolünde çok önemlidir çünkü liderlerin olası yatırımcıları, ortakları ve çalışanları girişimin uygulanabilirliği konusunda ikna etmelerini sağlar.[53] Girişimcilerin hissedarlarla etkili şekilde iletişim kurmalıdır.[54] Konuşmadaki sözsüz unsurlar, ses tonu, gönderenin gözlerindeki bakış, beden dili, el hareketleri ve duygu durumu da önemli iletişim araçlarıdır. İletişim Uyum Kuramı, iletişim boyunca insanların konuşma yöntemlerini başkalarına göre ayarlamaya veya uyum sağlamaya çalışacaklarını varsayar.[55] Yüz Yüze Müzakere Teorisi, farklı kültürlerden insanların "yüzlerinin etkisini" korumak için çatışma müzakerelerini nasıl yönettiklerini açıklar.[56] Hugh Rank'in "yoğunlaştırma ve önemsizleştirme" iletişim modeli, yeni bir ürün veya hizmet geliştiren girişimciler tarafından kullanılabilir. Rank, girişimcilerin yeni ürün veya hizmetlerinin avantajlarını yoğunlaştırabilmeleri ve dezavantajlarını önemsizleştirebilmeleri gerektiğini, böylece başkalarını girişimlerini desteklemeye ikna edebilmeleri gerektiğini savunur.[57]

2014'teki araştırma, girişimcilik ile tarihi deniz korsanlığı arasında bağlantılar buldu. Bu bağlamda, korsanlığın tarihine, girişimcilik eğitimi[58], girişimcilik[59] ve iş modeli oluşturma araştırmaları için ilham kaynağı olarak bakmanın ahlaki olmayan bir yaklaşım olduğu iddia edilir.[60]