UV İndeksi

Ultraviyole İndeksi (kısaca UV indeksi), Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ve ortak kurumlar tarafından geliştirilmiş, güneşten gelen ultraviyole radyasyonun insan sağlığı üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla kullanılan uluslararası bir standarttır. Bu indeks, günlük olarak tahmin edilen UV radyasyon seviyesini sayısal bir değerle ifade eder ve güneşe maruz kalma süresine bağlı olarak olası sağlık risklerine karşı halkın bilinçlendirilmesini hedefler.

UV indeksi genellikle 0 ile 11+ arasında bir skala ile gösterilir. Düşük değerler (0–2) minimal risk anlamına gelirken, yüksek değerler (8 ve üzeri) cilt ve göz sağlığı için ciddi tehlike oluşturabilecek düzeyde radyasyon varlığına işaret eder. UV indeksi, bulutluluk durumu, atmosferdeki ozon yoğunluğu, güneş açısı ve yer yüzeyi yansıtıcılığı gibi faktörlerden etkilenir.

Güneşin en dik açıyla geldiği saatlerde (genellikle 10:00–16:00 arası), UV indeksinin de en yüksek seviyelere ulaşması beklenir. Bu nedenle, yüksek UV indeksi değerlerinde dışarıda uzun süre kalınmaması, koruyucu giysi giyilmesi, güneş kremi kullanılması ve şapka/takı gibi koruyucu önlemlerin alınması önerilir.

Hesaplamada, özellikle UV-B (280–315 nm) dalga boyundaki ışınlar esas alınır; çünkü bu ışınlar cilt üzerinde en zararlı etkilere sahip olanlardır. Ayrıca UV-A (315–400 nm) radyasyonu da sınırlı ölçüde hesaba katılır.

Ultraviyole radyasyonun ölçümü için genellikle UV radyometreleri veya UV sensörleri kullanılır. Bu cihazlar, güneşten gelen radyasyonun şiddetini algılayan ve bunu belirli dalga boylarına göre analiz eden optik sensörlerle donatılmıştır. UV ölçüm cihazları genellikle yer istasyonlarına, hava durumu uydularına veya meteoroloji merkezlerine kuruludur. Uydu verileriyle atmosferdeki ozon miktarı, bulut örtüsü ve güneşin açısı gibi faktörler değerlendirilerek daha geniş çaplı tahminler yapılabilir.

Ultraviyole İndeksi’nin (UV indeksi) geliştirilmesi, kamuoyunu güneşin zararlı etkilerine karşı bilinçlendirme ihtiyacından doğmuştur. Bu fikir ilk kez 1990’lı yılların başında, Kanada’nın Montréal kentindeki çevre bilimciler ve meteoroloji uzmanları tarafından ortaya atıldı. O dönemde Kanada Çevre Bakanlığı, halkı UV ışınlarının cilt kanseri, katarakt ve diğer sağlık sorunları üzerindeki etkileri hakkında bilgilendirmek amacıyla bir uyarı sistemi tasarlamak istiyordu.

Bu amaçla geliştirilen ilk UV indeksi sistemi, Kanada Meteoroloji Servisi tarafından 1992 yılında resmen kullanıma sunuldu. Başlangıçta yalnızca Kanada genelinde geçerli olan bu sistem, kamuoyunda ilgi uyandırdı ve diğer ülkelerin de dikkatini çekti. Bu gelişmelerin ardından Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ve Uluslararası Işınlanmadan Korunma Komisyonu (ICNIRP) gibi küresel kuruluşlar, Kanada’daki modeli temel alarak 1994 yılında uluslararası bir standart üzerinde çalışmaya başladı.

1995 yılına gelindiğinde, UV indeksi dünya genelinde uygulanabilir bir format hâline getirilerek yayımlandı. Bu standart, indeksin 0 ile 11+ arasında bir skala üzerinden sunulmasını, her bir seviye için sağlık uyarılarının eklenmesini ve halkın kolay anlayabileceği görsel simgelerle desteklenmesini içeriyordu. Böylece hem bilimsel ölçümlerle halk sağlığı bilgisi arasında köprü kurulmuş, hem de günlük hava durumu raporlarına UV uyarılarının entegre edilmesi sağlanmış oldu.

Günümüzde UV indeksi, neredeyse tüm ülkelerde meteorolojik tahminlerin bir parçası olarak sunulmaktadır. Özellikle cilt kanseri vakalarının artması ve ozon tabakasındaki incelme gibi çevresel kaygılar nedeniyle, UV indeksinin halk sağlığı açısından önemi daha da artmıştır.

UV İndeksini Kullanan Bazı Ülkeler ve Kullanılmaya Başlandığı Tarih

• Birleşik Krallık – 1995