Kallisto

Yunan mitolojisinde Kallisto (Καλλιστώ, Latince: Callisto) bir nemf ya da Kral Lykaon'un kızıydı; efsane bu tür ayrıntılarda farklılık gösterir. Zeus'u cezbeden kadınlardan biridir ve Artemis'in (Romalılar için Diana) takipçilerinden biriydi. Bazı yazarlara göre Zeus, Kallisto'yu baştan çıkarmak için kendisini Artemis'e dönüştürdü. Kallisto, hamile kaldı ve sonunda hamileliği keşfedildiğinde, Artemis'in grubundan kovuldu, ardından Zeus'un karısı Hera onu bir ayıya dönüştürdü. Daha sonra, tam oğlu tarafından av esnasında öldürülmek üzereyken, Büyükayı olarak yıldızların arasına yerleştirildi. Zeus'tan olan oğlu Arkas aracılığıyla Arkadyalıların ayı annesiydi.

Jüpiter'in dördüncü Galilean ayı ve bir ana kuşak asteroidi Kallisto'nun adını almıştır.

Artemis'in takipçisi olan Kallisto için Hesiodos,[1] Arkadya kralı Lykaon'un kızı olduğunu[2] Artemis'in tüm takipçilerinin yaptığı gibi bakire kalmak için yemin ettiğini belirtir.

Hesiodos'a göre,[1] Zeus tarafından baştan çıkarıldı:

[Kallisto] Artemis ile birlikte dağlarda vahşi hayvanlarla uğraşmayı seçti ve Zeus tarafından baştan çıkarıldığında, tanrıça tarafından fark edilmeden bir süre devam etti, ancak daha sonra, zaten hamileyken, banyo yaparken görüldü ve böylece keşfedildi. Bunun üzerine tanrıça öfkelendi ve onu bir canavara dönüştürdü. Böylece ayı oldu ve Arkas adında bir oğul doğurdu.

Mitograf Apollodorus'a göre[3] Zeus, Kallisto'ya sahip olmak için Artemis veya Apollon kılığına girdi.

Ovidius'a göre,[4] Jüpiter, karısı Juno fark etmesin diye, Diana'nın şeklini aldı ve Kallisto, Diana ile diğer perilerden ayrıyken onu beraber olmak için zorladı.[5] Kallisto böylece hamile kaldı, birkaç ay sonra Diana ve diğer perileriyle banyo yaparken hamile olduğu fark edildi. Diana, Kallisto'nun hamile olduğunu görünce çok kızdı ve onu gruptan kovdu. Kallisto böylece Arkas'ı doğurdu. Juno daha sonra yaralı gururunun intikamını alma fırsatını yakaladı ve Kallisto'yu bir ayıya dönüştürdü. On altı yıl sonra, hâlâ bir ayı olan Kallisto, ormanda avlanan oğlu Arkas ile karşılaştı. Arkas tam kendi annesini ciritiyle öldürmek üzereyken Jüpiter, anne ve oğlunu sırasıyla Büyükayı ve Küçükayı olarak yıldızların arasına yerleştirdi ve trajediyi önledi. Juno, buna öfkelendi ve Tethys'ten, yıldıza dönüşmüş olan ayının bir daha asla deniz sularında yıkanamamasını istedi. Bu yüzden Büyük Ayı asla batmaz. Bu onların dairesel yıldız hareketine antik zamanlardan bir açıklamadır.

Artemis "gümüş yayının bir atışıyla Kallisto'yu öldürdü".[6] Belki de Juno'nun (Hera)[7] gazabıyla teşvik edildi. Diğer bir hikâye ise, Arkadya'ya adını veren Arkas, Zeus'un yasak bölgesine girdiği için annesini neredeyse öldürüyordu. Her durumda, Zeus, gökyüzüne ikisini de Büyük Ayı ve Küçükayı takımyıldızı olarak yerleştirdi. Yunanlar tarafından Arktos (αρκτος), "Ayı" olarak adlandırılmaktadır.

Kalliste adı (Grekçe: Καλλίστη ), "En güzel" anlamındadır. MÖ 3. yüzyıldan önce Atina'daki yazıtlarda rahibe Artemis Kalliste şeklinde kaydedilmemesine rağmen, tanrıçanın kendisi için kullanılmış olabilecek bir sıfattır.[8] Artemis Kalliste'ye, Atina'da, Akademi yolunun kenarında, Dipylon kapısının dışında uzanan bir türbede ibadet edildi.[9] W. S. Ferguson,[10] Artemis Soteira ve Artemis Kalliste'nin tek bir rahip tarafından yönetilen ortak bir kült içinde birleştirildiğini öne sürdü. Artemis'in ayı benzeri karakteri Brauronia'nın bir özelliğiydi.

Catasterismi'deki mit, gökyüzünde, Terazi Burcu, yani Küçükayı, Büyükayı, Boötes ve Başak'ın içinde ve yakınında bir takımyıldızların birbirine yakın görünmesi gerçeğinden türetilebilir. Boötes takımyıldızı açıkça, Hesiodik Astronomia'da (Ἀστρονομία)[11] Arkas, yani, "Ayı Bekçisi" (Arktophylax; Ἀρκτοφύλαξ) olarak tanımlanmıştır.[12]

Kallisto ve Zeus'un oğlu Arkas'tır ve Lykaion civarında taşrada yaşamıştır. Zeus Kallisto'yu baştan çıkardıktan sonra, Lykaon olayı bilmiyormuş gibi davranarak Hesiodos'un dediği gibi Zeus'u ağırladı ve kestiği bebeği [Arkas] önüne koydu.[13]

Büyük Ayı'nın yıldızlarının tümü MÖ 400'de Atina'da dairesel kutupluydu ve Büyük Ayı'nın sol ayağındaki yıldızlar hariç tümü, MS 1. yüzyılda Ovidius'un Roma'sında dairesel kutupluydu. Ancak şimdi, ekinoksların devinimi nedeniyle, Büyük Ayı takımyıldızının ayakları, Roma'dan ve özellikle Atina'dan ufkun altına batıyor; bununla birlikte, Küçükayı (Arkas), Honolulu ve Hong Kong kadar güneydeki enlemlerden bile ufkun tamamen üzerinde kalır.

Filogenetik ve istatistiksel araçları kullanan Julien d'Huy'a göre, hikâye bir Paleolitik mitinin yakın tarihli bir dönüşümü olabilir.[14]

Kallisto'nun hikâyesi, ayıya dönüşme anının tasvir edildiği klasik sanatta oldukça popüler bir konuydu.[15] Rönesans'tan bir dizi büyük tarih resminin yanı sıra genellikle "Diana ve Kallisto" olarak adlandırılan birçok küçük dolap resmi ve kitap illüstrasyonu, Ovidius'un anlatımını takip ederek, tanrıça ve perileri bir havuzda yıkanırken hamileliğin travmatik keşif anını tasvir etti. Kuşkusuz, birkaç kadından oluşan bir grubun, büyük ölçüde çıplak olarak gösterildiği için, konu, ressamlar için büyük bir fırsattı.[16] Titian'ın Diana ve Kallisto'su (1556-1559), bunların en büyüğüydü (ilk olmasa da), Cornelius Cort'un bir baskısı ile hızla yayıldı.[17] Burada, sonraki tasvirlerin çoğunda olduğu gibi, Diana öfkeyle, Kallisto'nun üzerinde kalan küçük giysileri çıkaran iki peri tarafından tutulduğunu gösteriyor. Diğer versiyonlarda, örneğin Rubens ve Rembrandt, bu anı Akteon'un gelişiyle olağandışı bir şekilde birleştirir.[18] Temel kompozisyon oldukça alışılmadık bir şekilde tutarlıdır. Carlo Ridolfi, 1510'da ölen Giorgione'ye ait bir versiyonu olduğunu söyledi, ancak şimdi kayıp olan resimlere birçok atıf bulunmasına rağmen, bu bilim insanları tarafından şüpheyle karşılanmaktadır.[19] Titian'ın kompozisyonunu oluşturmadan önceki daha az dramatik olan diğer çalışmalar, Palma Vecchio ve Dosso Dossi tarafından yapılmıştır. Annibale Carracci'nin The Loves of the Gods'ı Juno'nun Diana'yı Kallisto'yu ayı formunda çekmeye çağırdığı bir görüntü içeriyor.

Ovidius, Kallisto'nun hamileliğinin keşfini, dokuzuncu ayına yerleştirse de, resimlerde genellikle geç hamilelik için oldukça mütevazı bir şişlikle gösteriliyor. Her halükarda, efsaneye göre, grubun geri kalanının daha önce hamileliği fark etmemiş olduğunu anlatır.

Kallisto'nun kılık değiştirmiş Zeus/Jüpiter tarafından baştan çıkarılması da genellikle "Jüpiter ve Kallisto" olarak adlandırılan popüler bir konuydu; klasik mitolojide lezbiyen aşıkların en net ortak konusuydu. İki sevgili genellikle bir çardakta mutlu bir şekilde kucaklaşırken gösterilir. Ovidius'un Kallisto'nun neler olup bittiğini anlamasını takiben tarif ettiği şiddetli tecavüz nadiren gösterilir. 1700'den önceki versiyonlarda Kallisto, Rubens'in versiyonlarında olduğu gibi, neler olup bittiğine dair şüphe içindedir. Özellikle tasvirlerin giderek daha erotik hale geldiği 18. yüzyılda popülerdi; François Boucher birkaç versiyon çizmiştir.[18]

Fransa'nın Nazi işgali direnişi sırasında, şair Robert Desnos, Calixto suivi de contrée adlı bir şiir koleksiyonu yazdı ve burada Kallisto mitini çirkinliğin altına hapsedilen güzelliğin sembolü olarak kullandı: Alman işgali altındaki Fransa için bir metafordu.[20]

Aiskhylos'un trajedisi Kallisto ise günümüzde kayıptır.