root-0/wiki-turkish huggingface dataset:
OH/IR yıldızı

OH/IR yıldızı, güçlü OH maser emisyonu gösteren ve yakın kızılötesi dalga boylarında alışılmadık ölçüde parlak olan bir asimptotik dev kol (AGB) ya da bir kırmızı üstdev (RSG) veya kırmızı üstündev (RHG) yıldızıdır.

AGB evriminin çok ileri evrelerinde, yıldızda aşırı kütle kaybına yol açan bir süper rüzgar oluşur. Yıldız rüzgarındaki gaz, yıldızdan uzaklaştıkça soğuyarak yoğunlaşır ve su (H2O) ile silisyum monoksit (SiO) gibi molekülleri meydana getirir. Bu durum, çoğunlukla silikat yapısında olan toz taneciklerinin oluşumuna neden olabilir. Bu tanecikler, yıldızı daha kısa dalga boylarında perdeler ve böylece güçlü bir kızılötesi kaynak ortaya çıkar.[1] Hidroksil (OH) radikalleri ise foto ayrışma veya çarpışmalı ayrışma yoluyla üretilebilir.[2]

Hem H2O hem de OH, maser emisyonu üretmek üzere pompalanabilir. Özellikle OH maserleri, 1612 MHz'de güçlü bir maser etkisi yaratabilir ve bu durum, OH/IR yıldızlarının tanımlayıcı bir özelliği olarak kabul edilir. Mira değişenleri gibi diğer birçok AGB yıldızı ise 1667 MHz veya 22 MHz gibi farklı dalga boylarında daha zayıf OH maserleri gösterir.[3]
Haltmaagiyn Battulga

Haltmaagiyn Battulga (d. 3 Mart 1963, Ulan Bator), Moğol siyasetçi. Battulga Asya kıtasında bulunan Moğolistan'da 6 Temmuz 2017 tarihinden 25 Haziran 2021 tarihine kadar devlet başkanlığı makamında bulunmuştur.

2004 ile 2016 yılları arasında Büyük Hural Devlet Üyesi ve 2008-2012 yılları arasında Karayolları, Ulaşım, İnşaat ve Kentsel Kalkınma Bakanı olarak görev yapmıştır. 2017 cumhurbaşkanı seçimlerinde Demokrat Parti'nin adayı olarak seçimlere katılmış ve %50.6 ile ülkenin yeni devlet başkanı seçilmiştir.[1]

Yarmag sokaklarında büyüdü ve yerel bir orta öğretim okuluna gitti. 8. sınıftan mezun olduktan sonra, öğretmeni yeteneklerini göz önüne alarak bir sanat okuluna başvurmasını önerdi. 1982'de mezun oldu. Sanat Okulu'nda eğitim gören Battulga, tablolarını Bayangol Hotel bölgesi çevresinde turistlere sattı ve sanat eserini satmasına yardımcı olmak için yeterli İngilizce öğrendi.

Babası, Moğol geleneksel güreş antrenörü idi ve böylece Battulga güreş yaparak büyüdü. Battulga, 1979-1990 yılları arasında Moğol Ulusal güreş takımı üyesiydi. 1989'da Ulaanbaatar'da düzenlenen dünya kupası şampiyonasını kazandı. Battulga'nın, Moğolistan'a yurtdışına çıkışı yasak olduğu bir dönemde uluslararası yollarla seyahat etmesine izin verildi. Battulga, 1995 yılında Moğolya Merited Sporcularına seçildi ve bundan sonra 2006'da Moğol Judo Federasyonu Başkanı seçildi. Judo Federasyonu'ndaki Battulga liderliği altında Moğolistan judocuları, tarihte ilk kez Olimpiyat Şampiyonu oldular.

1990'da, yerel olarak Macaristan'da kot pantolon dikmeye ve satmaya başladı. Bu, bir video kamera satın almak ve Singapur'dan Moğolistan, Rusya ve Doğu Avrupa'ya bir ihracat-ithalat ticaret ticaret elektroniği başlatmak için yeterli olan 600 dolar kazanmasına izin verdi.[2]

3 Kasım 2012'de Moğolistan Hükûmeti, Demiryolları Politikası'nın 1. ve 2. Fazlarını entegre eden 1.800 km'lik demiryolu altyapısını inşa etmeye karar verdiğini açıkladı.

Dengeli şartlardaki yabancı doğrudan yatırımın Moğolistan'ın ekonomik kalkınması ve istihdam yaratması için önemli bir aracı olduğunu düşünüyor. Politikaları, adil, şeffaf ve karşılıklı ticareti arttırmayı amaçlıyor.

Moğol ekonomisinin tek bir ticaret ortağına olan ağır bağımlılığını eleştirmektedir ve bu nedenle şiddetli bir muhalefet ve kömür madencilerinin hissedarları ve paydaşlarının saldırılarıyla karşı karşıyadır.

Ulusal gururu kutlamak için Ulaanbaatar yakınlarındaki Chinggis Bin Binicilik Heykeli inşasına sponsor oldu. Heykel başlıca turistik cazibe merkezlerinden biri haline geldi.[3]

Aynı zamanda Moğol Judo Birliği Başkanıdır. Rehberliğinde, Moğol judocu Tuvshinbayar Naidan, Pekin 2008'de Olimpiyat Judo Şampiyonu ve ulusal kahramanlar haline gelen birçok başarılı judoculardan biri haline geldi. Bu başarılar sayesinde judo, Moğolistan'ın en popüler sporlarından biri haline geldi.[4]
Kafkas kara orman tavuğu

Kafkas kara orman tavuğu (Tetrao mlokosiewiczi), orman tavukları (Tetraoninae) familyasına ait bir kuş türü.

Kara orman tavuğuyla yakınca ilgilidir. Diğer tavuksular gibi bunda da erkekler dişilerden büyüktür. Erkek 50–55 cm, dişi ise 37–42 cm büyüklüğündedir. Erkek kırmızı kaşların dışında, uzun derince çatallı bir kuyruk ve bütün-siyah kuş tüyüyle çok ayırıcıdır. Erkek orman tavuğundan farklı olarak neredeyse sessizdir ama kanatlarında ince bir ıslık sesi çıkar. Dişi koyu çizgilerle gridir ve kesik kesik bir ötüşü vardır.

Diğer tavuksular gibi tipik olarak, dişi bir yer kazımasına 10 yumurta koyar, civcivlere bakmak ve yuva yapmak için bütün sorumluluğu alır.

Yerleşik bir türdür. Kafkas Dağlarında ve kuzeydoğu Türkiye'de açık meyillerde alçak ormangülü veya diğer çalılıklarla kaplı alanlarda üreme gösterirler.

Denizden 2000 m yükseklikteki dağlarda, orman sınırlarının üzerinde yaşar. Türkiye'de Rize'nin İkizdere ilçesinde 2005'ten beri Kafkas kara orman tavuğu koruma ve tanıtma amaçlı şenlikler yapılmaktadır. Ayrıca Ardahan Posof ilçesi sınırlarında değişik yerlerde görüntülenmiş ve yaşam alanlarında incelemeler yapılmıştır.[1]

Epitet adını Polonyalı doğabilimci Ludwik Mlokosiewicz'e ithafen almıştır.
OH 24

OH 24 (Olduvai Hominidi № 24, takma adı "Twiggy"), Homo habilis türünün fosilleşmiş bir kafatasıdır. 1968 yılında Tanzanya'nın Olduvai Geçidi bölgesinde Peter Nzube tarafından keşfedilmiştir. Kafatası neredeyse düz bir şekilde ezilmiş olarak bulundu ve bu nedenle adını zamanın ünlü sıska modeli Twiggy'den aldı. Yaklaşık 1.8 Ma (milyon yaşında) olduğu tahmin edilen kafatasının ezilmiş yassı ve kitlesel bir kireçtaşı kaplaması ile birlikte çimentolanmış olduğu bulundu.[1]

Başlangıçta, kafatasının keşfine çok az ilgi duyuldu, ancak bilim insanı Ron Clarke'ın uzun çabalarından sonra, kafatası nihayet yeniden inşa edildi ve kapsamlı bir şekilde incelendi. Bu çabaya rağmen, meydana gelen fosilleşme süreçlerinde hâlâ epeyce bozulma vardı. Yaklaşık 590-600 cc (santimetre küp) olarak tahmin edilen küçük kranyal kapasitesi, kısmen bu kranyal distorsiyona atfedilir.[2][3] OH 24'ün yüzü, Homo habilis türünden diğer fosillerde olduğu gibi prognatik (burun altından öne doğru çıkıntı yapan) olarak tanımlanır, ancak daha önceki Australopithecus türleri kadar değil. OH 24, australopitesinelerden daha az prognatizm sergilemesinin yanı sıra, daha büyük bir kraniyal kubbeyi de betimleyerek, atalarından itibaren beyin boyutunda bir genişlemeye ve erken Homo'nun evriminde tipik olan yüz prognatizmindeki azalmaya işaret ediyor.[4]

Bireyin üçüncü azı dişleri patlamıştı, bu da OH 24-"Twiggy"nin öldüğünde bir yetişkin olduğunu gösteriyor. Yine de, bu azı dişlerinde herhangi bir aşınma belirtisi görülmez (dişlerin kronlarındaki noktalar hala keskindir ve kaba gıda maddeleri nedeniyle çok az aşınma belirtisi gösterir), bu kişinin bu azı dişlerinin sürmesinden kısa bir süre sonra öldüğünü gösterir.[5] Homo habilis'in diğer fosilleri gibi, OH 24 de U şeklinde bir kemere yerleştirilmiş hafif küçük dişleri gösterir.

Homo habilis'in en eski fosillerinden biri olan OH 24, bulunan erken Homo fosillerinden bazılarının Homo rudolfensis ve Homo habilis'e bölünmesi veya tek bir tür olan Homo habilis'te bir araya getirilmesiyle ilgili birçok anlaşmazlığı çözmek için kullanıldı. Son derece tartışmalı fosillerden bazıları KNM-ER 1813 (bilim insanları çoğunlukla dişi bir Homo habilis olduğu konusunda hemfikirdir) ve birçok kişinin daha önce bilinen Homo habilis fosillerinden Homo rudolfensis olarak sınıflandırılması gereken çeşitli anatomik farklılıkları olduğunu iddia ettiği KNM ER 1470'dir.
Ökkeş Şendiller

Ökkeş Şendiller (eski soyadı Kenger) (d.1956, Kuzucak, Kahramanmaraş) Türk Öğretmen, Siyasetçi, TBMM XIX.Dönem Kahramanmaraş milletvekili ve katliam sanığı. Evli ve üç çocuk babasıdır.[1]

Maraş Katliamı'ndan sonra Adana Sıkıyönetim Mahkemesinde açılan davada bir numaralı sanıktır. Maraş olayları sırasında sinemaya bomba atarak halkı galeyana getirme suçu isnad edilmiş ancak beraat etmiştir. Daha sonra Şendiller soyadını almış XIX. Dönem Kahramanmaraş'tan milletvekili seçilmiştir.[2]

Kahramanmaraş'ın Kuzucak köyünde doğdu. İlk ve orta öğretimini Kahramanmaraş'ta tamamladı. Konya Selçuk Eğitim Enstitüsü Matematik Bölümünden matematik öğretmeni olarak mezun oldu.[1]

1980 öncesinde MHP çevresinde örgütlendi. 1978 yılında Maraş Katliamı'na karıştı. Adana Sıkıyönetim Mahkemesi'nde açılan davada bir numaralı sanık oldu. Sinemaya bomba atarak halkı galeyana getirmekten suçlansa da daha sonra beraat edecektir. Beraat ettikten sonra "Şendiller" soyadını almıştır.

1991 Türkiye genel seçimlerinde Refah Partisi ile seçim ittifakı yapan Milliyetçi Çalışma Partisinden Kahramanmaraş milletvekili seçildi. Bu dönemde Meclis İnsan Hakları İnceleme Komisyonu üyeliği yaptı.

Milliyetçi Çalışma Partisi içinde yaşanan ayrılıktan sonra partiden koparak Büyük Birlik Partisi'ne geçti. 1995 Türkiye genel seçimlerinde Anavatan Partisi ile seçim ittifakı yapan Büyük Birlik Partisinden İzmir milletvekili adayı oldu fakat seçilemedi. Bu partide istifa ederek ayrıldığı 2008 yılına kadar Genel Başkan Yardımcılığı yaptı.

2009 yılında yapılan Alevi Çalıştayı'na davet edilmesi başta Arif Sağ olmak üzere çeşitli sanatçılarca protesto edilmiştir.[3] 2010 yılı Şubat ayında Kahramanmaraş'ta Ökkeş Şendiller İrtibat Bürosu adlı yeri açarak aktif siyasete döndüğünü açıklamıştır.[4] Maraş Katliamının yıldönümünde Maraş'ta Alevi Bektaşi Federasyonu tarafından yapılan anma etkinlikleri ve etkinliğe yapılan Maraşlılar'ın saldırısı[5] sırasında olayları seyretmiştir.[6] Cumhur İttifakı'nda yer alan Büyük Birlik Partisi yönetimini sıklıkla eleştirmiş İYİ Parti'yi desteklediğini açıklamıştır.
Bimeks

Bimeks, 1990 yılında Kadıköy Mühürdar'daki küçük bir dükkânda ticari faaliyetlerine başlayan, Türkiye'nin ilk teknoloji ürünleri perakende şirketiydi. 2019'da konkordatoya giren şirketin 2021'de iflası açıklandı.

Bimeks, 1990 yılında Mehmet Murat Akgiray ve Ahmet Vedat Akgiray kardeşler tarafından kuruldu. Teknolojinin gelişmesi ile birlikte şirket; bilişim teknolojisi, tüketici elektroniği, beyaz eşya ve küçük ev aletleri gibi ürünleri satmaya başladı. 2011 yılının Nisan ayında halka açılarak Borsa İstanbul'da işlem görmeye başlayan ilk teknoloji perakende şirketi oldu. Toplam cirosu 2011 yılında 396 milyon TL olan Bimeks, Eylül 2013'te büyük bir satın almaya giderek Dixons Retail PLC'ye ait olan Electro World'ün Türkiye kolunun %100'ünü satın aldı.[1] Kasım 2013'te ise, Electro World ile birleşti ve Electro World, Türkiye'deki mağazalarının tamamını Bimeks'e devretti. Böylece Electro World'ün Türkiye'deki faaliyetleri tamamen son bulmuş oldu. Ardından Türkiye'de faaliyet gösteren teknoloji perakende zinciri Fransız Darty'nin ise Türkiye'deki mağazalarından 28'ini satın alarak bünyesine kattı.

2016 yılının Aralık ayı itibarı ile Türkiye'nin 60 ilinde 135 mağazası vardı.[2]

12 Mart 2019'da, Borsa İstanbul'dan resmi olarak çıkartıldı.[3]

24 Nisan 2021'de resmen iflasını açıkladı.[4]
Öğretim Elemanları Sendikası

Öğretim Elemanları Sendikası (ÖGESEN), Türkiye'de 'Eğitim', 'Öğretim' ve 'Bilim Hizmetleri' kolunda; öğretim elemanlarının özlük haklarını korumak, iyileştirmek, mobbing ile mücadeleye destek olmak, eğitim-öğretim çalışmaları yapmak ve günümüzde veya gelecekte akademisyenliğin hak ettiği değeri her zaman alabilmesini sağlamak amacıyla 17 Temmuz 2014'te kurulmuş bağımsız bir sendikadır.[3][4][5][6]

Sendika 13 Kasım 2013'te kurulan ve halen faal olan Öğretim Elemanları Derneği (ÖGEDER)'in evrilmesiyle kurulmuştur. ÖGEDER bir Sivil toplum kuruluşu olarak diğer sendikaların üyelerine de açıktır ve yaptığı anketlerle farkındalık yaratmaktadır.[7]

ÖGESEN sendika tüzüğünde,[4] "sendikanın herhangi bir konfederasyona bağlı olmadığı ve ilgili sorunları siyaset üstü yaklaşımlarla  çözmeyi ilke edindiği, Türkiye, Ankara merkezli bir sendika olduğu" ifadesi yer almaktadır. Akademisyenlerin güncel sorunlarından birisi olan 50/d kadrosuna ilişkin problemler basında[8] ve #50dsorunu etiketiyle sosyal medyada gündem oluşturmaktadır.

Faaliyet olarak; "Türkiye'de, akademisyenlerin maaşlarındaki iyileştirmeyi öngören yasa tasarısında akademik uzmanların yer almaması" üzerine bu durumun, 'hayal kırıklığı yarattığı' şeklinde basında yer alması üzerine, akademisyenlerin tepkilerinin ardından  konu ile ilgili olarak ÖGESEN Genel Başkanı Vahdet Özkoçak'ın "yanlışlığın düzeltilmesi" yönünde harekete geçtiği, taraflarla görüşme yapacağı haberi 15 Ekim 2014 günü basında yer almıştır.[9]

ÖGESEN çalışmaları, 2914 Sayılı "Yüksek Öğretim Personel Kanunu" kapsamında yer alan tüm öğretim elemanlarını kapsamakta olup, Türkiye'nin tüm illerinde teşkilatlanma çalışmaları yapmaktadır.
Jo De Meyere

Johan Gaston Juliana Emiel De Meyere ya da Jo De Meyere (d. 21 Şubat 1939; Eeklo, Belçika), Belçikalı oyuncu.

Oyuncu De Meyere 21 Şubat 1939'da Eeklo, Belçika'da doğdu. Katolik bir ailede yetişti. 1965'te Gent Tiyatro ve Oyunculuk Akademisi'nden mezun oldu. Başrolünü Belçikalı kadın oyuncu Chris Lomme ile paylaştığı 2016 yapımı romantik film Achter de wolken 'de yer alan cüretkar sahnelerle ilerleyen yaşında iyi bir performans sergilemiştir. Aynı film, 2016 yılında Ostend Film Festivali kapsamında, Flaman Görsel-İşitsel Fonu (VAF) desteğiyle 100.000'den fazla ziyaretçi çeken Flaman filmlerini onurlandırmak üzere verilen Altın Ödül ile taçlandırıldı.[1]

1978'de Papaz Erik Odekerke karakteriyle başrolünde yer aldığı televizyon dizisi Dagboek van een herdershond, Hollanda'da yılın televizyon programı seçilerek Gouden Televizier-Ring ödülüne erişirken, aynı yapım 2010'da Hollanda'nın kamu yayıncılık kurumu KRO'nun 85. yıl dönemi etkinlikleri kapsamında tüm zamanların en popüler programı olarak seçildi.[2]

Başrolünü paylaştığı 2001-2002 tarihli Stille Waters isimli drama dizisi Joseph Plateau Ödülleri'nde en iyi Flaman draması ödülü dahil 3 ödül birden kazanırken, uluslararası arenada da karşılık bularak Prix Italia'da en iyi televizyon draması ödülüne layık görüldü.[3]

oyuncuün Baron Henri Gustave de Haeck rolünü canlandırdığı 2003 ilk gösterim tarihli De zaak Alzheimer isimli film 750 binden fazla izlenerek Belçika yapımları arasında en fazla izlenen filmlerinden birisi olurken, Akademi Ödülleri'nde de Belçika tarafından aday adayı olarak ilan edildi.[4]

Prömiyeri 4 Ekim 2008 tarihinde gerçekleştirilen ve 220 binin üzerinde izleyiciyle, o zamana değin en çok izlenen üçüncü Flaman müzikali unvanını kazanan Daens müzikalinde canlandırdığı Bisschop Stillemans rolüyle, Flaman Müzikal Ödülleri'nde en iyi yardımcı erkek oyuncu ödülünün sahibi oldu.[5]

2013 Flaman Televizyon Yıldızları ödül töreninde Kariyer Yıldızı ödülüyle onurlandırıldı.[6][7]

2012-2013 yıllarında Belçika yapımı Salamander isimli suç dizisinde Başsavcı Armand Persigal rolünü canlandırdı. Bu yapım 2014 yılında İngiltere'de BBC Four, Almanya'da RTL Crime televizyon kanallarında gösterilirken, aynı yıl Netflix USA tarafından satın alınan ilk Flaman dizisi oldu.[8]

2014 yılında Birinci Dünya Savaşı temasını işleyen, gişede 335 bin bilet satan '14 -'18 isimli; 2018 yılında ise İkinci Dünya Savaşı temalı, 650 bin gişeli '40 -'45 isimli müzikallerde yer aldı.[9]

2016 yılında Ostend Film Festivali dahilinde Yaşam Boyu Başarı Ödülü'yle oyunculuk kariyeri ödüllendirildi.[10]
Distance over Time

Distance over Time Amerikan progresif rock/metal grubu Dream Theater'ın 22 Şubat 2019'da Inside Out Music etiketiyle yayınlanan on dördüncü stüdyo albümüdür. Bu albüm, Metropolis Pt. 2: Scenes from a Memory (1999) albümünün 20. yılına denk geldiği için, turnede bu efsanevi albümün tümü çalınmıştır. Bu kayıt da Distant Memories - Live in London adıyla yayınlanmıştır.

Albümün ilk teklisi, 7 Aralık 2018'de "Untethered Angel" olmuştur. İkinci tekli "Fall into the Light", 11 Ocak 2019'da; üçüncü tekli, "Paralyzed", 8 Şubat 2019'da yayınlanmıştır.

Bu albümde Dream Theater, hayranları arasında çok sayıda eleştiriye[1][2] neden olan, grubun çok boyutlu müzikal tarzından uzak ve daha kısa süreli şarkılara sahip önceki albümü The Astonishing (2016)'ten farklı bir çizgi izlemiştir.[3] "At Wit's End" albümün yazılan ilk şarkısıydı.[4] Albümün tüm yazım süreci 18 gün sürdü; böylece Distance Over Time, grubun en hızlı yazılan albümü oldu.[5]

Bir bonus şarkısı haricinde 57 dakikalık albüm, 1992 tarihli Images and Words albümünden sonra Dream Theater'ın toplam süresi bir saatin altında ve 1989 tarihli ilk albümü When Dream and Day Unite'tan sonraki en kısa ilk albümüdür.

Distance over Time eleştirmenler ve hayranlar tarafından övgüyle karşılandı.[6][7] AllMusic'ten Thom Jurek albümü, grubun kimliğini tazelik ve enerjiyle yeniden onaylanması ve kutlaması olarak tanımlamıştır. Consequence of Sound albümün Distance over Time ile karşılaştırıldığında, daha kısa olsa bile karmaşık şarkı yazımıyla geri gidiş olmadığını belirtmiştir.

Tüm Müzikler: John Petrucci, John Myung, Jordan Rudess ve Mike Mangini
Roxette

Roxette, Marie Fredriksson ve Per Gessle’dan oluşan, zaman zaman rock’tan etkilenmiş Halmstad kentinde kurulan bir İsveçli pop grubu.

1980’lerin sonundan 2000’lerin başına kadar olan önemli bir zaman diliminde, Roxette dünya çapında albüm satışı ve ün açısından dünyanın en önemli grupları içindeydi. Bu kadar başarılı olmalarındaki en büyük etken pop-rock müziği dansla çok güzel bir biçimde birleştirmiş olmalarıdır. Etkilendikleri gruplar da The Beatles’tan Blondie’ye, Joni Mitchell ve Aretha Franklin’e kadar uzanır.

1991 yılında Roxette Stockholm, Meksiko, Paris, Santiago, Buenos Aires, Frankfurt, Roma ve Sidney gibi farklı şehirlerde verdikleri konserlerde alanlara onbinlerce hayran toplamayı başardılar. 1992’de piyasaya çıkan Tourism: Songs from Studios, Stages, Hotelrooms & Other Strange Places(Turizm: Stüdyodan, Sahneden, Otel Odalarından ve Başka Garip Yerlerden Şarkılar)’da grubun en büyük hiti It must have been love’a nasıl kalabalık bir grubun eşlik ettiği göz önünde bulundurulursa; Per ve Marie’nin elde ettikleri geçici ama etkileyici başarı daha iyi anlaşılır.

Roxette’in dünya çapında kesin olmayan rakamlarla 75 milyon'a yakın albüm ve single’ı satıldığı söyleniyor.

Grup çalışmalarına bazen solo, bazen birlikte şimdiye kadar devam ettiyse de, ‘It must have been love’, ‘Joyride’, ‘Fading Like A Flower’, ‘Listen to Your Heart’ ve ‘Crash!Boom!Bang’ teki heyecanı ve başarıyı son albümleri charm School ile yakalamışlardır. She's got nothing şarkıları 92 yılındaki How do you Do'dan beri Almanya'da en yüksek liste başarısına ulaşan şarkıları olmuştur.
Ögeday Hanedanı

Ögedei Hanedanı, 12. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar etkili bir Moğol ailesi ve Börçigin kabilesinin alt koludur. Kurucusu olan Ögeday (y. 1186–1241), Cengiz Han’ın oğullarından olup babasının ölümü sonrası Moğol İmparatorluğu’nun ikinci kağanı olmuştur. Ögeday, Moğol İmparatorluğu sınırlarını genişletmeyi sürdürmüştür.[1]

Möngke'nin ölümünden sonra Moğol İmparatorluğu iç savaşla parçalandığında, Ögeday Hanedanı üyeleri bölge siyasetinde etkili hale geldi. Cengiz Han’ın oğulları Ögeday, Cuci, Çağatay ve Tuluy’un soylarından gelenler arasında, Ögeday Hanedanı, ilk olarak Çağatay Hanlığı (Çağatay’ın torunları) ile müttefik olma eğilimindeydi ve Cuci Hanedanı’nın rakibiydiler. Ögeday Hanedanı, ayrıca Tuluy’un oğlu Yuan Hanedanı’nın kurucusu Kubilay Han’a karşı Altın Orda ile ittifak kurdular. Kubilay, İran’daki İlhanlıların lideri kardeşi Hülâgû ile ittifak halindeydi. Ögeday Hanedanı, Moğol İmparatorluğu’nu kendi hükmü altında birleştirmeye çalıştı ve ailenin üyeleri 14. yüzyıla kadar Yuan Hanedanı’na karşı savaşmaya devam etti.[1]

1304 yılında kısa süreliğine barış sağlandı, ancak kısa süre sonra savaş yeniden başladı. 1310’da Kaydu’nun halefi Çapar Han, Yuan imparatoru Hayişan’a teslim oldu ve Ögeday Hanedanı’nın kontrol ettiği topraklar Çağatay Hanlığı ve Yuan Hanedanı arasında paylaşıldı. Ögeday ailesi, Çağatay Hanlığı’nı ele geçiremedi, bu ailenin üyeleri sıklıkla 14. ve 15. yüzyıllarda Kuzey Yuan Hanedanı’nda (Yuan Hanedanı’nın kalıntı devleti) ve Maveraünnehir’de güçlü emirlerin ve noyanların himayesinde kukla hükümdarlar ya da nüfuzlu rakipler olarak ortaya çıktılar. Son olarak hanedan, Nogay, Özbekler ve Kazaklar ile birleşti.[1]
Coup de grâce

Coup de grâce (/ˌkuː də ˈɡrɑːs/; Fransızca telaffuz: [ku də ɡʁɑs], merhamet darbesi veya son darbe), ağır yaralanmış bir kişi ya da hayvanın acı çekmesini sonlandırmak amacıyla vurulan ölümcül son darbe anlamına gelmektedir.[1][2] Bu terim, ölümcül şekilde yaralanmış sivillerin ya da askerlerin dost ya da düşman fark etmeksizin acısını dindirmek amacıyla, rızaları olsun ya da olmasın gerçekleştirilen bir merhamet öldürmesini ifade edebilir. Anlamı zamanla genişleyerek, mecazî anlamda bir sonun ya da yıkımın gerçekleşmesine neden olan nihai olayı tanımlamak için de kullanılmaya başlanmıştır.[2] 1699 tarihli bir kaynakta, bu ifade bir durumun nihayete erdirilmesi bağlamında yer alırken, 1745 tarihli bir örnekte suçlulara uygulanan son darbe anlamında geçmektedir. 1820’de ise bu deyim, mecazi anlamda bir kişinin sonunu getiren bir eylem ya da unsur için kullanılmıştır.[3]

Günümüzde, savaşta hareket kabiliyetini yitirmiş askerler için uygulanan bir coup de grâce (merhamet darbesi) savaş suçu kapsamında değerlendirilir; zira savaş hukuku, bu durumda olanların bakım altına alınmasını zorunlu kılmakta ve merhamet amacıyla dahi olsa öldürülmelerini yasaklamaktadır.[4]
Öksürük ilacı

Öksürük ilacı öksürük ve öksürükle ilgili durumların tedavisinde kullanılan ilaçlara verilen isimdir. Öksürük ilaçları ikiye ayırılabilir: kuru öksürüklerin tedavisinde kullanılan öksürük dindirici antitussifler ve balgam üreten öksürüklerin tedavisinde kullanılan ekspektoranlar.

Çeşitli öksürük tipleri için kullanılabilecek birçok farklı öksürük ve soğuk algınlığı ilacı vardır. Ticari ürünler, aşağıdaki madde türlerinden herhangi birinin veya birkaçının çeşitli bileşimlerini içerebilir:

Öksürük ilaçlarının etkinliği, özellikle çocuklarda sorgulanabilir.[1][2] 
2014 yılında yapılan Cochrane incelemesinde, "OTC ilaçlarının akut öksürükte etkinliği lehinde veya aleyhinde iyi bir kanıt olmadığı" sonucuna varmıştır.[3] Bazı öksürük ilaçları, üst solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı öksürükler dahil, yetişkinlerdeki akut öksürükler için plasebolardan daha etkili olmayabilir.[4] Amerikan Göğüs Hastalıkları Koleji (ing:American College of Chest Physicians) öksürük ilaçlarının bakterilerin neden olduğu ve aylarca sürebilen boğmaca adlı bir öksürüğü tedavi etmek için tasarlanmadığını vurgulamaktadır.[5] Zatürre vakalarında reçetesiz satılan hiçbir öksürük ilacının etkili olduğu bulunmamıştır.[6] KOAH, kronik bronşit veya soğuk algınlığı olanlarda önerilmez.[7][8] Kanser'de öksürüğü olanlara tavsiyelerde bulunmak için yeterli kanıt yoktur.[9]

Aslında koruyucu bir refleks olan öksürük, sık ve şiddetli olduğu durumlarda akciğerlerde tahrişe neden olabilir. Öksürük refleksi çok güçlüdür ve tamamıyla bastırılması mümkün değildir. Bununla beraber, kuru öksürük (balgam üretmeyen) veya çok sık öksürük antitussifler ile tedavi edilmelidir.

Antitussifler öksürüğü hafifletir veya ortadan kaldırırlar. Genellikle sık ve şiddetli kuru öksürüğün olduğu durumlarda kullanılırlar. Bunu merkezi (beyin üzerine) veya lokal (solunum yolu üzerine) bir şekilde etki ederek öksürük refleksini bastırırlar.

Dekstrometorfan, noskapin, etil morfin ve kodein merkezi etki eden antitussiflerdendir.

Narkotik olmayan antitussif ilaçlarla teskin edilemeyen öksürük durumlarında güçlü antitussif etkisi olan metadon ve onun türevi olan normetadon kullanılabilir.

Lokal (periferik - çevresel) etki eden antitussiflere lokal anestezikler ve özofagusu (yemek borusunu) kaplayan bazı yatıştırıcılar örnek olarak verilebilir.

Oksolamin, solunum yollarının sinir reseptörlerinin irritasyona azalmaya neden olan anti-inflamatuar etkisiyle örnek verilebilir[19]

Ekspektoran, trakeal veya bronşiyal mukusun ekspektorasyon (göğüs atımı) veya öksürük şeklinde dışarı atımını arttıran ilaçlara veya şifalı bitkilere verilen isimdir. Ekspektoranlar balgam üreten öksürüklerin tedavisinde kullanılır.

Bazı bitkisel ekspektoranlar: