rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Die Rio Araguaia is een fon links kuumende Sieden-Äi fon dän Rio Tocantins. Junner, wier hie in dän Tocantins fljut, fiert hie mäd 5500 m³/s betjuudend moor Woater as die Tocantins un is mäd 2198 km Loangte een fon do betjuudendste Äien fon Brasilien. Sin Ferloop markierd dät Skeed fon moorere brasilioanske Buundesstoaten. Sin Noome betjudt in ju Tupi-Sproake "Äi fon do Aras". Die Araguaia äntspringt in't Mato-Grosso-Plateau in dän Buundesstoat Goiás tichte bie ju Steede, wier do tjo Buundesstoaten Goiás, Mato Grosso do Sul un Mato Grosso touhoopesteete, wäästelk fon ju GO-341 un dät Skeed fon dän Nasjonoalpark Emas. Fon junner fljut hie noudelk ap dät Skeed twiske do Buundesstoaten Mato Grosso un Goiás, leeter Mato Grosso un Tocantins, un toulääst Pará un Tocantins. Die Middelloop fon dän Rio Araguaia fljut ferhoodnismäitich breed in een wiedloftige Ieuwene, ju bie Hoochwoater Ruumte foar Uurfloudenge bjudt. Junner deelt sik ju Äi in twäin Ierme, do leeter wier touhoopefljoote un so ju Ilha do Bananal bilgje, dät is dät grootste Äi-Ailound fon ju Waareld. Deer lait die Nasjonoalpark Araguaia, wier uk do Indioanere fon dät Karajá-Foulk woonje. Fääre ju Äi adeel, unner ju Ieuwene, rakt dät Stroomsnällen un sluchthaftige Äängten. Ju Äi
Die Rio Tocantins (toumäts uk Tokantins skrieuwen) is aan sowät 2450 Kilomeetere loangen Stroom in Suudamerikoa. Die Tocantins is mäd een Woaterfierenge fon sowät 11.000 m³/s die grootste Stroom, die bloot ap brasilioansk Rebät lait. Hie is ap sowät 1000 Kilomeetere foar ju Skipfoart tou bruuken, bit Lajeado. Die Tocantins äntspringt Midde in dän brasilioansken Buundesstoat Goiás, sowät 100 Kilomeetere wäästelk fon Brasília oun dän Wäästouhong fon ju Serra do Cocalzinho (Serra Geral do Paranã). Fon junner fljut hie haudseekelk in noudelke Gjuchte truch do Buundesstoaten Goiás, Tocantins, Maranhão un Pará. In sin noudelken Middelloop markiert hie dät Skeed twiske do Buundesstoaten Tocantins un Maranhão. Wo liek die Stroom deelfljut, is uunräägelmäitich, dät rakt Stroomsnällen un Woaterfaale. Dät Doal, wier die Tocantins loangsfljut, is maasttieds smäl, dät is man n bitje in dän Brasilioanskne Skild iensnieden. In Goiás wäd ju Äi mäd ju Doalspeere Serra da Mesa apstaud. In dät Rebät uumetou, wier ju Äi dät Woater fon lukt, dominierje präkambriske Steene. In't Suude stounde uk paläozoiske un mesozoiske Steene un un ätter't Amazonas-Bäkken tou Fäästlounds-Ouleegerengen fon't Tertiär. Ju Vegetatsjoon is truch Savannen (Cerrado känteekend un ätter't Noude wai truch tropisken Rienwoold. Bie São João do Araguaia stroomet dän Rio
Rio Pará is ju Beteekenge fon een smälle, joop in't Lound griepende Meeresbucht twiske ju Amazonas-Mundenge un dät fääre suudaastelk laine Mundengs-Rebät fon dän Rio Tocantins. Ferbiendengen mäd ju Amazonas-Mundenge bestounde uur deelwiese skipbeere Kanoale, wier Äbbe un Floud Woater truchluuke, sonaamde Furos. Jo skeede uk dät Kusten-Ailound Marajó, dät dät noudelke Ouger fon dän Rio Pará bilget, fon't Fäästlound ou. Ju loangsträkkede, fjauer bit twintich Kilomeetere wiede un sowät 180 Kilomeetere loange Bucht lukt sik in wäästelke Gjuchte fon sowät 49°45’ bit sowät 50°15' wäästelke Loangte uur een Sträkke fon 180 Kilomeetere in't Binnelound. In dän aastelken Träädendeel beeget ju wäd breedere, man kuutere Mundengsbucht fon dän Rio Tocantins ou, die deer fon't Suude häär stoadich Sedimente oanespäilen däd un somäd foar ju Äntstoundenge fon toalrieke Ailounde suurget. Moor Äien mundje besunners tichte bie't wäästelke Eende fon ju Bucht, biespilswiese die Rio Anapu, die Rio Pacajá, die Rio Camaraipi un Rio Jacundá (sowät ap'e Hööchte fon Breves). Buppedät rakt dät Twäärsferbiendengen tou ju Amazonas-Mundenge, do in dän Wiksel fon Äbbe un Floud stroomje. Ju Maaste Sediment-Fracht kumt in dän Rio Pará, wan dät Hoochwoater fon dän Amazonas sin Wai truch düsse Furos bit in ju Bucht findt. In't Aaste
Diesel (uk nieper Dieselkrääftstof of Dieseloulje naamd) is een Mongelse uut ferskeedene Koolenwoaterstoffe, ju as Krääftstof foar aan Dieselmotor goadelk is. Deerfon ouwiekend rakt dät ju Spezifikatsjoon foar Marine-Diesel (Skips-Dieseloulje). Kritikere kweede juun Diesel, dät dät bie't ferbaadenjen nit bloot CO2 in ju Atmosphäre brangt, man oafter uk besunners fuul Rout un uur skoadelke Bestounddeele. Diesel is n Deonym ätter Rudolf Diesel, dän Ärfiender fon dän Dieselmotor. Biodiesel is uk wäil unner Foarkierengen tou'n Bedrieuw fon Motoren ätter't Dieselferfoaren goadelk, man dät is chemisk uurs n Stof. Ap dän düütsken Määrked sunt hoast moorere Soarten fon ap Mineroal-Oulje basierjende Diesel-Krääftstoffe foar PKW tou kriegen, do aal ätter § 4 fon ju 10. BImSchV do Bedingengen fon ju DIN EN 590 äntspreeke moutene: „Standard“-Diesel Premium-Diesel mäd GtL-Biemongelse, haagere Cetantoal un besunnere Additive Besunners bie do Premium-Krääftstoffe is stuur tou ärkannen, dät Määrkenfirmen truch spezielle Biemongelsen of Qualitäts-Ferbeeterenge fersäike, sik fon Konkurrenten ou tou sätten. Ätter ju Ounpaasenge fon ju DIN EN 590 (Uutjääfte Moai 2010) oun dät, wät in't EG-Sätgjucht 98/70/EG stoant, is foar ju Ärfälölenge fon ju Biokrääftstof-Quote een FAME-Toumongelse fon bit tou 7 Vol.-% ("B7-Diesel") toulät. Ju nasjonoale Norm DIN 511628 (Uutjääfte August 2008) foar B7-Diesel wäd deeruum nit
Die säkste Januoar is die säkste Dai fon dän gregorioansken Kalänner, deer blieuwe also noch 359 (in Skaltjiere 360) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou. Ap dän säksten Januoar wäd die Träi-Köänje-Dai fierd, uk bekoand as "Epiphanias" of "Ferskienenge fon dän Heere". 168: Mäd een Ansproake an do Prätorioanere begint die roomske Kaiser Marcus Aurelius dän roomsken Fäildtoach in dän Eersten Markomannenkriech. 754: In Ponthion smit sik Poabst Stephan II. dän Frankenköönich Pippin III. tou Fäite un bidded uum Hälpe juun do Langobarden unner Aistulf. 1066: Harald II. sien Krounenge as Köönich fon Änglound. 1099: In Aachen wäd Hinnerk V. fon dän Kölner Äärtsbiskop Hermann III. fon Hochstaden as düütsken Köönich kround. 1205: Die Staufer Philipp fon Swoaben, die sik in dän Thronstried uum ju düütske Köönichkroune juun dän Wälfe Otto fon Bruunswiek befindt, wäd ap't näie toun düütsken Köönich kround - dütmoal in Aachen fon dän Kölner Äärtsbiskop Adolf fon Altena 1266: Koarl I. fon Anjou wäd in Room fon fieuw Kardinoale toun Köönich fon Sizilien un toun Füürst fon Tarent krount. Ju Krounenge skjucht mäd Ferlof fon Poabst Clemens IV., man die kumt apgruunde fon dän Stried binne dän roomske Oadel foar aal ju Tied fon
N Taxon (Moortaal: Taxa) is ne Gruppe fon Lieuweweesen, do genetisk früünd sunt, also ne systematiske Eenegaid. Af dät nu groote Gruppen sunt, as do Rieke fon Plonten un Dierte, af litje Gruppen as ju Oard Jiepeke, spielt neen Rulle. Sustertaxa Twillingstaxa
1. Januoar: Do Europäiske Kultuurhaudstääde 2018 sunt Ljouwert in Fryslân un Valletta in Malta. 20. Januoar: Een poor Deege ätter dät do USA ounkänniged hääbe, een 30.000 Mon stäärke Troppe loangs dät syriske Noud-Skeed aptoustaalen, begint een turske Militär-Offensive in Noud-Syrien. Ju Turkäi wol deermäd foaraaln juun kurdiske Krääfte (YPG / YPJ) in ju kurdisk kontrollierde Region Rojava foargunge. Do USA, do toufoarne mäd do Kurden ferbuunded wieren, wollen do nu nit moor hälpe. 22. Januoar: Katalonien - Do separatistiske Paatäie Junts per Catalunya un ERC nominierje dän ousätten un ätter Belgien fluchteden Präsident fon ju Generalitat Carles Puigdemont as eensigen Kandidoat foar ju Regionoal-Präsidentskup. Dät Spanien dät nit toulät, waas is al kloor: Puigdemont kon nit uut dät Exil tourääch, sunner fäästnuumen tou wäiden, man hie kon uk nit kädden wäide, sunner deer tou weesen. 27. Januoar: In ju Midde fon Kabul, ju Haudstääd fon Afghanistan, kumt dät tou aan Terror-Ounsleek truch aan Taliban-Sälwenmoort-Ättentäter, die aan Kranken-Woain as Auto-Bumbe bruukt häd. Dät rakt 103 doode un 235 ferseerde. 3. Februoar: Bie aan neo-faschistisken, rassistisken Terror-Oungriep in Macerata (Italien) skjut aan Mon uut een Auto ap Ljuude mäd swotte Haudfaawe. Fieuw Monljuude un een Wieuw uut Mali, Ghana, Nigeria un
Taco Hemingway, Filip Tadeusz Szcześniak (bädden dän 29. Juli 1990 in Halmstad), is n Rapper uut Polen. Who Killed JFK (2011) Young Hems (2013) Trójkąt Warszawski (2014) Umowa o dzieło (2015) Wosk (2016) Marmur (2016) Szprycer (2017) Soma 0,5 mg (2018) Flagey (2018) Pocztówka z WWA, Lato '19 (2019) Jarmark (2020) Europa (2020) 6 Zer – 2015 Deszcz na betonie – 2016 Tamagotchi - 2018
Urdu is de namme fan ien fan 'e talen dy't yn Súd-Aazje sprutsen wurde. It is de nasjonale taal fan Pakistan. It wurdt sprutsen yn Pakistan en Yndia-administraasje fan Kashmir en is de offisjele taal fan it lân. It is ek in offisjele taal yn Yndia. It wurdt oer Yndia sprutsen, benammen yn 'e steaten fan Andhra Pradesh, Delhi, Bihar en Uttar Pradesh.
Jair Messias Bolsonaro [ʒaˈiʁ bowsoˈnaɾu] (* 21. Meerte 1955 in Glicério, Buundesstoat São Paulo) is aan brasilioansken Politiker. Ätterdät hie ju Präsidentskupsköär in Brasilien 2018 in ju Steetköär ap n 28. Oktober fon dät Jier mäd 55,1% won, wie hie sänt dän 1. Januoar 2019 Stoatspräsident fon dät Lound, hie uurnoom dät Boantje fon Michel Temer. Die eerdere Faalskirrmjeeger-Uppermon ferträt sänt 1991 aan Köärkring fon dän Buundesstoat Rio de Janeiro in dän Ouoardendekoomer fon dän brasilioansken Kongress. Deer wikselde hie moorere Moale ju Paatäi, wier hie touheerde; sänt 2018 heert hie ju Partido Social Liberal (PSL) tou. Bolsonaro ferträt sälskupspolitisk gjuchtskonservative un neoliberoale Meenengen. Apmäärksoamgaid kreech hie mäd wieuwljuude-fäindelke, homophobe, rassistiske un ju brasilioanske Militärdiktoatuur (1964-1985) ferdäägenjende Uutspröäke. Uurspröängelk kathoolsk groot wuuden, heert hie nu dät fräisäärkelke Spektrum tou. Sien Wieuwmoanske un Bäidene sunt Baptisten, hie gungt uk in ju Baptistensäärke, 2016 liet hie sik fon aan Pestoor fon een Pingstersäärke in dän Jordan wierdeepe. Uk sien sälskupspolitiske Ienstaalengen sunt in dät evangelikoal-fräisäärkelke Spektrum fon Brasilien neen Besunnerhaid.
Die tjaande Januoar is die tjaande Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, wiermäd noch 355 Deege (in Skaltjiere 356) uurich blieuwe. 49 f. Kr.: Gaius Iulius Caesar gungt uur ju Äi Rubikon, wät een Kriechsferkloorenge oun dän Senoat fon Room gliekkumt. 69: Die roomske Kaiser Galba adoptiert uut Jäild-Gruunde Lucius Calpurnius Piso Frugi Licinianus as Mee-Kaiser un Ätterfoulger. Deermäd brangt Otho juun sik ap, die bit nu tou ap sien Siede steen häd, uumdät sik Otho uk Hoopengen ap ju Ätterfoulge moaked häd. 236: Ätter soogen Deege Sedisvakanz wäd Fabianus as Ätterfoulger fon Poabst Anterus inthronisierd. 1072: Die normanniske Hertsoch fon Apulien, Robert Guiskard, äroobert ju sizilioanske Stääd Palermo fon do Araber un moaket sin Bruur Roger tou'n Groaf fon Sizilien. 1356: Kaiser Karl IV. moaket in Nürnberg do eerste 23 Kapitele fon dät Kaiserelk Gjuchtsbouk bekoand. In dät leeter as Gouldene Bulle bekoand wuudene Dokument wäd ju Krounenge fon do roomsk-düütske Köänje un Kaisere räägeld, kuurfüürstelke Beeterstaalengen wäide fäästskrieuwen. 1475: Ștefan cel Mare, die Woiwode fon dät Füürstendum Moldau, uurwint mäd sien Monljuude een uurlaid, fon Sultan Mehmed II. juun him in Marsk sät osmoansk Heer bie Vaslui. 1645: Die sänt 1640 in Gefangenskup befiendelke Ärtsbiskop fon Canterbury, William Laud,
Die Rubikon (Latiensk Rubicon of Rubico, Italiensk Rubicone) is een litje Äi, ju suudelk fon Ravenna in ju Adria (Middelmeer) fljut un truch sien muugelke historiske Betjuudenge Gruundlääse fon een Metapher wuden is. Ju Identität fon ju Äi Rubico, as ju in do antike Wällen beskrieuwen is, wuude sänt ju Renaisaance kontrovers diskutierd, uumdät die Noome fon ju Äi in ju lokoale Toponymie ferlädden geen waas. Eerste in 1933 laide die faschistiske Diktoatoor Benito Mussolini fääst, dät düsse Äi, ju bit do tou Fiumicino hiet, fon nu oun Rubicone heete skuul. Ju wietenskuppelke Diskussion geen oaber fääre, diskutierd wuude uk ju Identifikatsjoon mäd uur Woaterloope twiske Ravenna un Rimini. Eerste in 1991 hääbe träi italieenske Geleerde stäärke Argumente foarlaid, dät die antike Rubico fermoudelk wuddelk mäd ju däälich Rubicone naamde Äi identisk is. Histoorisk waas die (antike) Rubikon een Skeed-Äi twiske ju roomske Provinz Gallia cisalpina un dät wuddelke Italien. Bekoand wuude die Rubikon truch aan Buurgerkriech, dän Gaius Iulius Caesar fon 49 f. Kr. oun juun Gnaeus Pompeius Magnus fierde. Die Roomske Senoat besloot ap dän 7. Januoar 49 f. Kr., dät Gaius Iulius Caesar sien Troppen äntläite un sien Imperium, dät hat sien Befeels-Moacht uur Gallien un Illyrien
Francisco Pizarro González [fɾanˈθisko piˈθaro] (* 1476 of 1478 in Trujillo, Extremadura; † 26. Juni 1541 in Ciudad de los Reyes, wät däälich Lima hat), waas aan spoansken Conquistador, die mäd sien tjo Hoolfbruure un sin Partner Diego de Almagro dät Riek fon do Inka ärooberde. Ätter dät Pizarro in't Oaler fon 19 Jiere sien Heemat Trujillo ferlät häd, is foar n poor Jiere niks fon him uurlääwerd. In 1502 koom hie in ju "Näie Waareld" un siedelde bit 1502 ap dät Ailound Hispaniola, wier hie bit 1509 in dät Rebät siedelde, wier däälich die Stoat Haiti lait. Hie waas deer uk mee bie, as juun do Taíno-Indioanere kamped wuude. Ätter sien Tied ap Hispaniola noom hie unner ju Fierenge fon Alonso de Ojeda bie een Expeditsjoon ätter dän Gulf fon Urabá deel, wier ju Loundbrääch fon Panama ap ju Atlantik-Kuste fon Kolumbien stat. Junner wuude een Siedelenge gruunded. Man ju Siedelenge hiede unner Hunger, Kroankhaide un Oungriepe fon fäindelke Indioanere läip tou lieden, sodät Alsonso de Ojeda tourääch ätter Santo Domingo foare wüül, uum Hälpe tou hoaljen. Hie liet ju Siedelenge unner Pizarro sien Kommando tourääch, jo skuulen füüftich Deege täiwe, of Ojeda tourääch koom. Man die koom nit,
Dät Guanako (Lama guanicoe), uk Huanako naamd, is een wüüldlieuwjende Oard binne ju Foamielje fon do Kamäile (Camelidae). Dät Guanako lieuwt foaraaln in't wäästelke un suudelke Suud-Amerikoa. Do Dierte sunt tou fienden in do Anden juust so as ju Pampa in Peru, Ecuador, Bolivien, Chile un Argentinien. Jo lieuwje deer in eepen Gäärslound, bloot in hädde Wintere gunge jo uk moal in Holtbuske. Me findt Guanakos in Hööchten bit tou 4000 Meetere. Dät wüülde Guanako is ju Stomfoarm, wier dät tomme Lama uut tuchted wuuden is. Aleer toachte me, dät uk wäil dät Alpaka fon't Guanako oustomje skuul. Man genetiske Unnersäikengen wiese, dät dät Alpaka fon't wüülde Vikunja oustommet. Man uumdät sik aal do Näiwaareld-Kamäile kjuusje konnen un do Basterte fruchtbeer sunt, kon me nit uutsluute, dät uk bie do domestizierde Foarmen (Alpaka un Lama) toumäts wät truchnunner tuchted wuuden is - man sukke Ienfloude sunt touminst nit stäärk.
Die Kateeker af Europäiske Kateeker (Sciurus vulgaris, dt. Eichhörnchen) is n Oard fon do Gnauedierte. Hie lieuwet in Europa un in Noudasien. In Suudänglound un Italien is die Europäiske Kateeker bienaist uutstuurwen, wült do Moanskene dän Noudamerikoaniske Kateeker (Sciurus carolinensis) ienfierden. Juns Oard fertroang dän Europäiske Kateeker in düt Gebiet hoast gans. Ju noudamerikoaniske Oard uurdrächt Viren, do foar ju europäiske Oard döödelk sunt. Oarde, do do Moanskene ienfierden, heete Neozoon. N uur Gefoar is ju Pälsdiertejaacht, man do Moanskene jeegerje Kateekere bloot noch in Ruslound. Die Europäiske Kateeker häd Strappe ap do Oore un häd n buskergen Stäit, dän dät Diert foar fuul Seeken bruukt: As Sunnenskuts, as Stjuur, foar sin Gliekgewicht etc. Sin Fäl is roodhierich af dunkerbruun. N roodhierigen Kateeker bie Kiel N dunkerbruunen Kateeker in Bayern Fideo: 'N Hauk foangt 'n Kateeker Fideo: 'N ietende Kateeker Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9 Artikkel ap www.stern.de
Delmenhorst is een kringfräie Stääd in dän düütske Deelstoat Läichsaksen un häd 77.607 Ienwoonere (2018). Ju Stääd gränst wäästelk an Bremen un lait ungefeer 35 Kilometer aast-suudaastelk fon Oldenbuurich. Truch ju Stääd lopt ju Delme.
1994: Neonazis lääse in ju Lübecker Synagoge Fjuur. Do fieuw Ljuude, do buppe in ju Synagoge woonje, konnen rädded wäide. Dät is dät eerste Moal, dät ätter 1945 in Düütsklound wier een Synagoge in Bround sät wuude. 2011: In't Foarfäild fon dän Burgerkriech in Syrien kwäd die syriske Diktoatoor Baschar al-Assad, dät aal do Demonstranten, do in do lääste Deege fäästnuumen wuuden sunt, fräilät wäide. Daach gunge in do foulgjende Deege do Demonstratsjoonen fääre un wiedje sik noch uut, juust so as dät Skjooten ap Demonstranten truch stoatelke Seekerhaidskrääfte. 2021: Uta Ranke-Heinemann, düütske roomsk-kathoolske Theologinne un fon 1970 bit 1987 dät eerste Wieuwmoankse ap n Leerstoul for kathoolske Theologie.
Ju Ruumtestation is een Station in ju Waareldruumte, wier foar kuute of loange Tied Moanskene ätter wai konnen, wierbie do Moanskene in n Ruumtefoartjuuch ätter un wieruume ju Ruumtestation raisje. Saljoet 1 Sowjet-Union Saljoet 2 Sowjet-Union Saljoet 3 Sowjet-Union Saljoet 4 Sowjet-Union Saljoet 5 Sowjet-Union Saljoet 6 Sowjet-Union Saljoet 7 Sowjet-Union Skylab Fereende Stoaten fon Amerikoa MIR Sowjet-Union / Ruslound ISS Internationoal
Die alfte Januoar is die alfte Dai in dän gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 354 Deege (in Skaltjiere 355) bit tou dät Eende fon't Jier tou. 381: Aþanareiks (in gotiske Skrift: 𐌰𐌸𐌰𐌽𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 ; ap düütsk bekoand as:Athanarich), die ferdrieuwene Häärsker fon dän gootisken Deelstom fon do Terwingen, kumt ätter Konstantinopel wai un wäd fon Kaiser Theodosius I. eerenfol apnuumen. 1055: Ätter dän Dood fon hieren Swoager Konstantin IX. wäd ju soogentichjierige Theodora III. foar dät twäide Moal Kaiserske fon dät Byzantienske Riek. 1158: Vladislav II. wäd toun Köönich fon Böömen wääld. 1636: In ju Slacht bie Haselünne in dän Trüütichjierigen Kriech winnt een sweedisk Regiment uur toalenmäitich uurlaine kaiserelke Troppen, uk wan die Uppermon fon do Sweeden, Dodo zu Innhausen und Knyphausen, al tou Begin fon ju Slacht tou Dood kumt. 1654: In dän Arauco-Kriech in dät Rebät, wier däälich Chile lait, kumt dät tou ju Slacht bie dän Río Bueno. As een Troppe fon sowät 900 spoanske Suldoaten touhoope mäd indioanske Hälpstroppen fon sowät 1500 Mon fersäike, uur dän Río Bueno tou kuumen, steete jo mäd sowät 3000 Mapuche-Indioanere touhoope. Do Mapuche winne ju Slacht. 1787: Wilhelm Herschel äntdäkt do bee grootste Mounen fon dän Planet Uranus, do leeter
Dominica is aan Ailoundstoat in do Litje Antillen, nieper: do Ailounde uur dän Wiend, in ju aastelke Karibik. Die Stoat gungt uur dät heele lieknoomige Ailound un heert tou dän Commonwealth of Nations. In ju Sproake fon do Uur-Ienwoonere wuude dät Ailound, wier dät masse Bierge rakt, Wai'tukubuli naamd, dät hat sowät as hieren Lieuw is hooch. Dominica duur nit ferwikseld wäide mäd ju Dominikoanske Republik ap dän aastelken Deel fon Hispaniola - dät is gans uurs n Lound. Dät Ailound Dominica heert tou do sonaamde Wääst-Indiske Ailounde, un deerfon tou do Antillen, do ju Karibiske See fon dän rästelken Atlantik ouskeede. Monken do Antillen heert Dominica tou do Litje Antillen, un monken do Litje Antillen tou do sonaamde Ailounde uur dän Wiend, do dät aastelke Skeed fon ju karibiske See uutmoakje. Die noudelke Deel fon do Ailounde uur dän Wiend is ap Ängelsk as "Leeward Islands" bekoand, un fon düsse Leeward Islands is Dominica dät suudelkste Ailound. Dominica häd een Flakte fon sowät 750 km², is wät minner as 49 km loang un nit moor as 23 km breed. Dät lait twiske do frantsööske Karibik-Ailounde fon two Uursee-Départements: Guadeloupe in't Noude un Martinique in't Suude. Sowät 250 km in't
Do Galápagos-Ailounde (spoansk: Islas Galápagos; amtelk: Archipiélago de Colón) sunt aan Ailound-Koppel in dän Pazifik. Do Ailounde lääse ap un uum dän Äquator, sowät duusend Kilomeetere wäästelk fon ju Kuste fon Ecuador in Suud-Amerikoa. Jo heere uk politisk tou Ecuador, wier jo as Provinz Galápagos mäd ju Haudstääd Puerto Baquerizo Moreno organisierd sunt. Die Noome fon do Ailounde lat sik ou fon dät spoanske Woud Galápago, dät hat sowät as Wulst-Soadel un belukt sik ap dän Skildpudden-Panser, die bie wäkke Unner-Oarden fon ju Galápagos-Hüünenskildpudde in dän Näkke-Beriek as n Soadel uutsjucht. Dät besunnere Plonten- un Dierte-Lieuwend fon do Ailounde heert tou dät Waareld-Natuur-Äärfgoud fon ju UNESCO. Deer is uk n Nasjonoalpark ap do Ailounde. Sowät 97 % fon ju Loundflakte fon do Galápagos-Ailounde un sowät 99 % fon do Woaterflakten deer uumetou binne ju Uutsluutende Wirtskups-Zone stounde deertruch unner strommen Natuur-Skuts. Ju Nutsenge truch Buuräi un Fiskeräi, juust so as dät Betreeden fon do Ailounde un dät Befoaren fon dät Woater sunt strom räägeld un wäide truch ju Nasjonoalpark-Ferwaltenge in Puerto Ayora kontrollierd. Do Galpagos-Ailounde, sowät 1000 Kilomeetere wäästelk fon dät Suudamerikoanske Ecuador in dän Pazifik, hääbe aaltouhoope een Flakte fon 8010 km². Dät grootste Ailound is Isabela mäd 4.588,1
Ne Adstroatsproake is ne Sproake ju der boald wäd ieuwenske n Gestrich wier jusälge Sproake (deer dan Substroatsproake) ferswuunen is. So is dät keltiske Walisiske n Adstroat fon dät Ängelske un dät Seelterske n Adstroatsproake fon dät aastfräiske Platdüütsk. Biewielen wäd uk die kuutere Uutdruk Adstroat deerfoar bruukt.
Guatemala is die befoulkengsriekste Stoat fon Middel-Amerikoa. Ju Flakte fon dät Lound dient sik uut fon dän suudelken Deel fon't Hoochlichailound Yucatán in dät Noude, uur aan smällen Tougong tou dän Atlantik - nieper: ju Karibiske See - in't Aaste, bit ätter ju Pazifikkuste in't Suudwääste. Noaberlounde sunt Mexiko in't Noudaaste, Belize in't Noudaaste, Honduras un El Salvador in't Suudaaste. Sowät 35 % fon ju Flakte fon Guatemala sunt fon Woold bedäkt. 45,4 % fon ju Wooldflakte wäide legoal wirtskuppelk bruukt (Stound: 2006). Ju uurige Wooldflakte stoant amtelk unner Natuurskuts. Dät grootste Natuurskuts-Rebät is ju "Biosphäre Maya" in't Noude fon dät Lound. Man die Natuurskuts wäd in aal do Deele fon't Lound aalmantou misoachted, sodät moor un moor Woold ferlädden gungt. Die noudelke Deel fon dät Lound is grootstendeels fon tropisken Rienwoold bedäkt. Die säntroale Deel fon dät Lound is fuul druuger un haager, junner is een Savanne mäd Fjuurenboome tou fienden. Do Siedewn fon do Bierge sunt maasttieds mäd tropiske Bierich- un Dookwoolde bewoaksen. Dät läige Lound loangs ju Pazifik-Kuste is in't Aaste maasttieds mäd Druuchwoold, in't Wääste mäd tropisken Fuchtichwoold bewoaksen, wilst dät Jooplound oun ju Karibiske See uk tropisken Fuchtichwoold apwiesen däd. Loangs do Kusten rakt dät
Hernán Cortés de Monroy y Pizarro Altamirano (Marqués del Valle de Oaxaca) – die Foarnoome wäd toumäts uk in ju Foarm Hernando of Fernando uurlääwerd – (* 1485 in Medellín, Spanien; † 2. Dezember 1547 in Castilleja de la Cuesta, uk Spanien), waas aan spoansken Konquistador. Mäd Hälpe fon sien indioanske Ferbuundede ärooberde hie dät Aztekenriek un ju Haudstääd deerfon, Tenōchtitlan, ap ju Steede, wier däälich Mexiko-Stääd lait. In do Jiere fon 1521 bit 1530 tou waas Hernán Cortés Generoalgouverneur fon Näispanien. Cortés stomde fon oadelige, man äärme Oolden ou un studierde in Salamanca Gjuchtswietenskup. Ätters tried hie in dän Kriechstjoonst un skippede sik in 1504 ätter Wääst-Indien truch, wier hie fon'n Steedhoolder fon Haiti, Nic. de Ovando, die tou sien Sibskup heerde, oarbaidede. In 1511 geen hie mäd dän Steedhoolder Don Diego Velázquez ätter Kuba un wuude bie him Sekretär. Uk wan jo wier un wier Twistegaiden hieden, uumdät Cortés aiske trutsich waas, kuude hie sien Ounstaalenge daach ärhoolde, uumdät hie uk besunners flietich waas. Truch Uutbüütenge fon Gould-Foarkuumen un truch Plontengen fertjoonde hie een groot Fermuugen. Ätterdät Velázquez al twäie sunner Ärfoulch fersoacht hiede, in Mexiko Fout tou foatjen, rustede hie een näie Expeditsjoon uut un sätte Cortés