rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Ju Seelter Äi (düütsk Sater Ems) bildet sik uut do Touflusse Marka un Oaje, do bienunner kuume bie Aajesbusk, 200 Meeter suudelk fon dät Kustenkanoal. Ju lapt dan mad n Düüker unner dät Kustenkanoal truch un dan fon dät Suude ätter dät Noude truch ju ganse Laangte fon Seelterlound, wier ju dät Woater uut de Foan apnimt, toun Deel truch ju Leetse Toachte. Ju Seelter Äi häd n Iensuchsgebiet fon 280 km2, as ju in dät Noude mündet in de Leda. Truch Oamse un Leda kuuden Äbbe un Floud sik bit Roomelse foutsätte. Foarallen in dät Noude kuud deertruch fuul Lound unner Woater loope. Ju Äi waas loange ju Lieuwensäddere fon Seelterlound un waas skipboar bit Ällerbrouk. So bildede ju n gouden Wai foar Honnel un Skipfoart foar litje Boote. In Struukelje un Baalenje wieren fröier ne ganse Riege Hälgen loangs ju Seelter Äi. 1958 wuud ju Seelter Äi fon Seedelsbierich bit Skäddel liek moaked, ju Laangte geen deertruch fon 13 km ap 6 km tourääch. Twiske Baalenje un Roomelse, wier dät Lound loangs ju Äi fröier un aleer oafte unner Woater stuud, häd ju Äi in do lääsden Jiertande n Diek kriegen. Loangs ju Seelter Äi fon Baalenje bit
Wietsound, uk Wietensound af Witsound, düütsk Wittensand, is ne litje Buurskup fon Strukelje. Ju lait wäästersiede Uutände un noudelk fon dän Uutändjer Kanoal. Wäästelk fon Wietsound lait Idafeen, dät heerd däälich tou ju Meente Aastrauderfeen. Noudelk fon Wietsound läit Ubbehusen. Wietsound is in dät Jier 1847 äntsteen. "Fröier hääbe doo Ljude Sound deer wäch fierd un dan is hier witen Sound weesen, dät deertruch di Noome wäil äntsteen is." (Lound un Noomen, Siede 98) "Aasterside fon ju oolde Schoule liegen doo wite Sounddünen. Doo Utänder brukten al Jierhunnerte fon dän Sound un naamden doo Sounddünen eenfach Sountstich. Bi de Määrkdeelenge 1819/20) wieren doo Dünen al wächfierd. Um 1900 waas ut dät Soundstich n wülde Sumpplakke wuden mäd Woaterwülgene, ferkreepelde Riesene, Rääsken un Suurgäärs. As et ätter dän Kriech neen Lound tou koopjen un tou paachtjen roate, paachteden eenige Witsountjer dät Soundstichlound un moakeden ut dät wülde Lound froai lik Weedelound. Deer bi t Krüs waas t fröier immer utgreeuen weesen." (Lound un Noomen, Siede 98) Wietsound hied fröier ne oaine katoolske Skoule. 1884 wuude ju Schulacht Wittensand gruundet und ju Skoule wuud 1889 baud. 1897/98 wieren där 49 Sköilere, 1946 100 Sköilere in two Klassen. Där wieren uk Sköilere fon
In dät düütske Bildengssystem sunt do Skoulen ju ätter dän Bäidenstuun foulgjende Stappe. An aal do Litje Skoulen (Grundschulen) in Seelterlound un bie dät Skoulsäntrum Seelterlound kriege do Skoulkere Seeltersk-Unnergjucht. Mäd dän Seeltersk-Unnergjucht an do Skoulen wuud in dät Jier 1996 ounfangd. Dät wieren in do eerste Jiere noch eerenamtelke Unnergjuchtere. In 2011 kriege där 150 Bäidene an do Skoulen Seeltersk-Unnergjucht. An do Litje Skoulen (Gruundskoulen) in Seelterlound konnen do Bäidene een Uure Seeltersk-Unnergjucht in ne Wiek kriege. Die Seeltersk-Unnergjucht is fräiwillich. An ju Marien-Skoule in Strukelje rakt Monika Olling dän Seeltersk-Unnergjucht. An ju Litje Skoule Skäddel moakje dät Ingeborg Remmers un Anne Wilkens. An ju Astrid-Líndgren-Skoule in Seedelsbierich kriege do Skoulkere Seeltersk-Unnergjucht truch Anne Wilkens. An ju Gruundskoule in Roomelse fersuurget Ulrieke Rieger do Bäidene mäd Seeltersk-Uuren. An ju Haupt- un Realskoule fon ju Grote Skoule fon't Seelterlound in Roomelse is Johanna Evers Koasterske foar dän Seeltersk-Unnergjucht. An ju Hauptskoule rakt dät apstuuns naan Seeltersk-Unnergjucht. An ju Realskoule konnen do Bäidene Seeltersk as "Wahlpflichtkurs" kriege. An dät Gymnasium rakt dät apstuuns noch naan Seeltersk-Unnergjucht. An älke Skoule wäd alle two Jiere n Leese-Wädstried feranstaltet. Tou dissen Wädstried wäd fon ju "Oldenburgische Landschaft" aproupen. Tou ju Jury heere dan Seeltersk-Unnergjuchtere,
In dät Jier 1952 wuud die eerste Seelterbuund apgjucht, as Foargunger fon dän Seelter Buund fon däälich. Die Foarstand wuud bilded fon dän Tweelwerräid, mäd älkemoal fjauer Meegliede uut älke Täärp: Strukelje(U), Roomelse(R) un Skäddel(S). Wo dät aal tougeen, is in do unnerstoundene Dokumente tou leesen. Wichtich waas foar him uk, dät Seeltersk skrieuwen wuude, wiertou dät Lesebouk foar Seelterlound Muugelkhaid roate. Deerbie wuud uk je ju Froage ätter ju Skrieuwwiese wichtich. Deertou koom 1958 ne Delegation fon ju wäästfräiske Fryske Akademy(FA) ätter Seelterlound unner Leedenge fon dän Direktor, Prof. Jelle Brouwer. In moorere Deege wuud touhoope mäd dän Tweelwerrräid maast in de Hollener Skoule uur ju Skrieuwwiese uurlaid un wuuden ferskeedene Foarsleeke in n Praxis bekieked un wröiged. Toulääst koom dan eene Skrieuwwiese hääruut, ju dan uk ätters anwoand wuude, t.B. in dät Seelter Woudebouk.
Ju Ferhooldensbiologie is n Deelgebiet fon ju Biologie, dät dät Ferhoolden fon Dierte ärfoarsket. Groaf lät sik ju Ferhooldensbiologie in tjo Deelgebiete iendeele: Ju Ferhooldensökologie - Ju befoatet sik mäd dät Ferhoolden in ju Evolution, t.B. mäd ju Froage, wieruume in ju Evolution n bestimd Ferhoolden n Diert n Foardeel broachte un düt Ferhoolden sik deeruum algemeen truchsät häd. Ju Ferhooldensontogenese - Ju ärfoarsket ju Äntwikkelenge fon dät Ferhoolden in n Loop fon't Lieuwend, wo dät leert, wo dät Diert al fon Gebuurt an n bestimd Ferhoolden häd, wo dät Diert angeboorene Ferhooldenswiesen fääre perfektioniert un wo Unnerfiendengen dät Ferhoolden fon dät Diert beienfloudje. Ju Ferhooldensphysiologie af Neuroethologie - Ju ärfoarsket ju Stjuurenge fon't Ferhoolden truch Näärwensystem un Woarniemengen.
As Ferhoolden beteekend me aal dät Dwoon un Reagierjen fon n Diert, aal doo sjuchtboare Bewäägengen, Hooldengen un aal ju Kommunikation - uunoardende un fielicht uunbewusden Uutdruk mäd Teekene un Luude juust so as een gramatisk truchoardende Sproake, as ju bie Moanskene tou ärkannen is. Dät Ferhoolden wäd ärfoarsked fon ju Ferhooldensbiologie. Wan me ätter do Uurseeken fon n bestimd Ferhoolden fräiget, mout me eerste unnerskeede, af me doo naierlääsende (proximoate, f. latiensk proximum, dät naiste) af doo djappere (ultimoate, f. latiensk ultimum, dät lääste) Uurseeken wiete wol. Proximoate Uurseeken, dät sunt do Uurseeken, wääruume n Ferhoolden bie n bestimd Individuum in een bestimde Situation geböärt. Me fräiget deer ätter dät, wät juust in't foaren in't Näärwensystem geböärt is, befoar dät Dier düt Ferhoolden wiesd häd (een ferhooldensphysiologiske Froagestaalenge) un ätter doo Unnerfiendengen un Leerprozesse, doo bie düt Individuum dät Ferhoolden foaruutgeen sunt (een ferhooldensontogenetiske Froagestaalenge. Ultimoate Uurseeken, deer mout me djapper gunge. Me fräiget nit moor ätter n bestimd Individuum un nit moor ätter een bestimde Situation, wier dät Ferhoolden wiesd wäd, sunnern me fräiget, wääruume sun Ferhoolden uurhaud foarkumt, wääruume dät t.B. in juu Evolution n Foardeel broacht häd un sik deeruum algemeen truchsät häd. Juu Froage ätter
15. -- 16. -- 17. -- 18. Jierhunnert -- 19. -- 20. -- 21. Jiere: 1787 - 1788 - 1789 - 1790 - 1791 - 1792 - 1793 - 23. Januoar: N poor Deege ätter hiere Ounkumst ap dät Ailound Pitcairn sätte do Moiterere fon ju Bounty dät Skip in Bround. 19. Meerte - John Tyler, tjaanden Präsidänt fon doo Fereende Stoaten fon Amerikoa 3. August - John Cockerill, Britisk-Belgisken Industriellen 21. Oktober - Alphonse de Lamartine, Frantsöösken Dichter un Stoatsmon 25. Oktober - Robert Stirling, Skotsken Uutfiender fon dän Stirlingmotor 30. Oktober - Rinse Posthumus, wäästfräisken Sproakkundigen 16. Dezember - Leopold I fon Belgien 23. Dezember - Jean-François Champollion, Frantsöösken Sproakkundigen, Gruunder fon ju Ägyptologie
1848: Düütske Revolutsjoon 1848/1849: Ap ju "Neue Königsstraße" in Berlin wäide Barrikoaden baud. Sträitenslachten in ju Stääd aaskje 187 Doode. 1882: Die Gruundsteen foar ju Säärke Sagrada Família in Barcelona wäd laid. 2017: Frank-Walter Steinmeier wäd düütsken Buundespräsident. 2017: Martin Schulz wäd ap aan Paatäi-Dai fon ju SPD sunner Juunstämmen foar'n Buundesfoarsitter un Kanzlerkandidoat fon ju SPD foar ju Buundesdais-Köär 2017 kädden. 1790 - John Tyler, tjaanden Präsidänt fon doo Fereende Stoaten fon Amerikoa 1823: Luis María de Borbón y Vallabriga, Infant fon Spanien, Kardinoal un Erzbiskop fon Toledo
Die trääde August is die 215. Dai in dän gregorioanske Kalänner (die 216. in Skaltjiere). Somäd blieuwe noch hunnertfüüftich Deege bit dät Eende fon't Jier tou. 1492: Christoph Kolumbus moaket sik mäd sien Skiepe Santa Maria, Niña und Pinta ap sien eerste Foarskengs-Foart. 1804: In Bordèu/Bordeaux beträt die düütske Natuurfoarsker Alexander von Humboldt ätter sien Amerikoa-Raise foar't eerste Moal sänt 1799 wier europäiske Äide. 1821: Die suudamerikoanske Uunouhongegaids-Strieder José de San Martín wäd as Protektor fon ju näi-gruundede Republik Peru kädden. 1881: Ju Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal kricht ätter dän Apstound un dän Eerste Buurenkriech, die ap ju britiske Annexion foulged is, ne fiergungende Sälwenferwaltenge fon dät Fereende Köönichriek. 1914: Düütske Kriechsferkloorenge oun Frankriek, dät mäd Ruslound ferbuunded is, uumdät Ruslound Serbien Hälpe mai, dät ätter't Attentat fon Sarajevo in dän Kriech mäd Aastriek-Ungarn lait, un Aastriek-Ungarn is mäd Düütsklound ferbuunded. 1941: Die Munsterske Biskop Clemens August von Galen hoalt n Präätenje, wier oane hie dän Moort oun Behinnerde truch do Nazis bekloaget. 2019: Bie aan Terror-Ounsleek in ju texoanske Stääd El Paso skjut aan rassistisken Terrorist 22 Ljuude dood, buppedät rakt dät 24 ferseerde. Monken do 22 Doode sunt trättien US-amerikoanske, oachte mexikoanske un een düütsk Offer.
1812: Do sloaine Räste fon Napoleon sien Grande Armée kuume fon Aaste uur ju Äi Memel un roakje Aastprüüsen. Bloot 5.000 fon in't Foaren 500.000 Suldoaten hääbe dän Ruslound-Fäildtoach mäd dät Lieuwend uursteen. 1815: Ätterdät die Portugiesiske Köönich al sänt Jiere in Brasilien residiert, wäd ju portugiesiske Kolonie Brasilien nu amtelk mäd dät Muurlound Portugal gliekstoald. Dät rakt nu een Fereend Köönichriek fon Portugal, Brasilien un do Algarven. Ju Haudstääd wäd dät Brasilioanske Rio de Janeiro. 1880: Ju Buurenrepublik Transvaal ferkloort unner dän Noome Suudafrikoanske Republik hiere Uunouhongegaid fon Grootbritannien. Die Fäärme Buurenkriech begint. 1946: Die Iroan äroobert ju Republik Kurdistan, ju somäd nit moal n Jier bestounden diede. Ju Region is däälich Deel fon ju iroanske Provinz Wääst-Aserbaidschan 1951: In Württembierich-Baden, Baden un Württembierich-Hohenzollern stämt ju tou kjoosen begjuchtede Befoulkenge in uur een Fereenigenge fon do tjo Lounde tou een Buundeslound ou. Dät wäd mäd groote Moorhaid annuumen un dät näie Buundeslound Baden-Württembierich wäd leeter ap dän 25. April 1952 gruunded. 1790: Leopold I. fon Belgien 1836: Ernst von Bergmann, düütsk-baltisken Chirurg un Professor fon ju Medizin Ätter dän gregorioanske Kalänner is die Gebuursdai fon dän Kunstler Wassily Kandinsky die 16. Dezember 1866. Domoals goolt oaber in Ruslound noch
1959: Baubegin fon ju Puente de las Américas, een Brääch, ju dän Panama-Kanoal uurspont. 1993: In't hessiske Hohenstein-Steckenroth kon aan Bumben-Ounsleek ap een Fluchtlings-Heem in lääste Minute ferhinnerd wäide: Fluchtlinge fiende een baadenjend Auto twiske hiere Woon-Containere. As jo dät Auto läsked hääbe, sjo jo een Roor-Bumbe ap ju bäätere Sit-Boank. 2020: In dän Ferloop fon dän Burgerkriech in Äthiopien rakt dät in ju Metekel-Zone in ju äthiopiske Region Benishangul-Gumuz een Massaker. Extremisten fon dät Foulk fon do Gumuz brange 207 Ljuude uume. 1790: Jean-François Champollion, Frantsöösken Sproakkundigen, Gruunder fon ju Ägyptologie 1876: Ju eerste skriftelk fäästlaide Ferfoatenge fon't Osmoanske Riek wäd gultich. Ju is foar groote Deele fon dän Reformer Midhat Pascha uutoarbaided. 1918: Helmut Schmidt, düütsken Politiker un Buundeskansler fon BRD.
1793: Eerste Balloonfoart in Amerikoa truch dän Frantsoose Jean-Pierre François Blanchard. 1964: Bewoapenden Twist twiske US-Troppen un panamaiske Burgere in ju US-Hoohaids-Zone uum dän Panamakanoal. Deer stierwe eenuntwintich Panamaere un fjauer US-Suldoaten. 2015: In Paris uurfaalt die Terrorist, die dän foarige Dai ne Dreguunerske möärend häd, n juudsken Supermäärket, deer hie noch fjauer Ljuude moor dooded un moor as Jeesele nimt. Hie bekant sik tou dän Organisatsjoon|IS. Die Terrorist wuude ätters fon Dräguunere doodskeeten. 2015: Do twäin islamistiske Terroristen, do twäin Deege in't foaren in Paris ju Redaktsjoon fon ju Satire-Tiedskrift Charlie Hebdo uurfaalen un tweelich Ljuude möärend hääbe, wäide in Dammartin-en-Goële, wier jo sik ferstopped hääbe, fon Dreguunere doodskeeten. 1867 - Theodorus Marius Theresius van Welderen Baron Rengers, n niederloundsken Politiker 1908 - Simone de Beauvoir, frantsööske Skrieuwerske, Philosophin un Feministin († 1986). 1913 - Richard Nixon, US-amerikoansken Präsidänt. 1989 - Michaëlla Krajicek, niederloundske Tennisspielerske. 1908 - Wilhelm Busch, Kunstler, die foarallen foar sien mäd Riemsele unnerlaide Bieldetälstere bekoand is, do as Foarloopere fon dän Comic jäilde.
Bieuwelte (düütsk Bibelte) is ne litje Buurskup fon Strukelje. Ju lait noudelk fon Baalenje un aastelk Boukeläsk. Noudelk fon de Bieuwelte läit Elisabethfeen, Meente Bäärsel. Do eerste Siedlere in Bieuwelte wieren uum 1820 Cornelius Looschen, S. Ahlrichs und Johann C. Schulte. Bieuwelte betjut so fuul as "bei den Bülten (Anhöhen)", also haager Lound. Radbod Lound un Noomen, Siede 624U ff. Skutsenkameroadskup "Friesenkönig Radbod" in Baalenje-Bieuwelte
Jeverlound is die Noome fon dät noudelke Deel fon dän Loundkring Fräislound un ju Stääd Wilhelmshoawen fon däälich, in dät noudaasten fon dät aast-fräiske Hoolichailound. Dät Jeverlound häd sik in dät 15. Jierhunnert bildet uut ju Heerskup Jever. Bit tou 1588 roate et n stäärken Ienfloud fon do aastfräiske Cirksena’s. In dät 16. Jierhunnert wuude dän Ienfloud fon dät Lound Ooldenbuurich immer stäärker. Dät Jeverlound trände sik in 1575 fon ju Groafskup Aastfräislound. In dät Jier keem Jeverlound unner oldenbuurichske Heerskup. In 1588 wuude ju Trännenge definitiv un dät Jeverlound wuude n Deel fon dät Lound Ooldenbuurich. Wikisource: Mein Jeverland! – Wällensammelenge
Ju Fräiske Weede is n Loundstriek, die suudwäästelk fon dän Jadebousem un suudelk fon dät Jeverlound lait, un bildet dät suudaastelke Deel fon dät aast-fräiske Hoolichailound. Ju Noome Weede betjuudet Woold. Erwäänd wuude ju Loundskup 1420 as ‘de Wede’ un 1449 as ‘den fresscken Weede’. Däälich bildet ju Fräiske Weede dät suudelke Deel fon dän Loundkring Fräislound.
Die Fräiske Räid of uk Interfräiske Räid ferträt do meenskuppelke fräiske Interessen fon tjo fräiske Lounde (Fryslân, Aast-Fräislound un Friislon) ätter buuten. 1925: Eerste Fräisenkongres in Jever 1952: Eerste Fräisenkongres ätter dän twäide Waareldkriech 1955: Fräisk Manifest 1956: In Leer wäd dän Fräiske Räid formäl gruunded 1981: Die ‘Fryske Rie’ wäd in Wääst-Fräislound formäl gruunded 1999: Aal do fräiske Räide oarbaidje unner dän Noomn ‘Interfriesischer Rat e.V.’ 2006: Tou dän füüftichste Jierdai roat ju Buundesrepublik Düütsklound n Sunnerbräifmäärk uut Aal do tjo Jiere organisiert die Fräisenräid, bit dän Eend fon n Räidfoarsitperiode, dän Fräisenkongres in een fon do tjo fräiske Lounde. Een Jier leeter wäd dät Fräisenmäiten of Fräisen-Droapen ap Hälgelound organisierd, wier in n Truchsleek sowät 500 Ljuude kuume. Wichtige reguläre Aktivitäten fon dän Fräiske Räid sunt do Beroupsgruppenträffen, wier unnerskeedelke Gruppen so as Buuren, Loundwieuwe, Studente, Koastere un Lokoalpolitikere an deelnieme. In 2007 wuude fon ju Gruppe fon Auerk ap Hälgelound n Konsept foar ne Interfräiske Flaage präsentierd. Ju Flaage wuude nit fon dän Interfräisken Räid as offizielle Flaage annuumen. Two Jiere ätter ju Gruppe fon Auerk präsentierde dän Interfräiske Räid sien oaine interfräiske Flaage in n Juni 2009. Ju Flaage fon dän Interfräiske Räid is ne Kompromisflaage
Jan Tjittes Piebenga (Frjentsjer, 4. April 1910 - Ljouwert, 3. Dezember 1965) waas n wäästfräisken Koaster, Journalist un Skrieuwer. Piebenga waas n Bakkerssuun uut ne Huushollenge fon 12 Bäidene. In 1929 wuud hie Koaster un oarbaidede eerste as Koaster in Nijemardum un was dan Laiter fon ju Skoule in Aldegea. Ätter 1940 waas hie aktiv juun do Nazies un wuud Redakteur fon dät illegale Blääd ‘De Wachter’. Hie waas siet 1943 Redakteur fon dän Ljouwerter Kurier un ätter dän Kriech Haudredakteur fon ju Ljouwerter Krante. Piebenga waas n uurtjuugeden Fräise, die oawers uk jädden uur dät Skeed fon Fräislound kiekje moate. So raisede hie ätter Norwegen, Ieslound, un do Färöer, man uk ätter do Fereende Stoaten fon Amerikoa, Suriname un do Niederloundske Antillen, Noud-Afrikoa un de Turkäi. Hie waas Früünd fon Israel. Hie skreeuw fuul Artikkele, Geriemsele, Geskichten un Wierke foar dän Unnergjucht. Hie was Redakteur fon It Heitelân (1938-1942, 1946-1947) un De Tsjerne (1946). In Frjentsjer un uk in Aldegea sunt do "Jan Piebengasträite"n ätter him naamd. Ap dän Fräisenkongress 1955 in Auwerk häd hie ju Rääde "Wir Friesen" heelden. Dät waas n grooten Skok foar alle Fräisen, as Jan Piebenga ap 3. Dezember 1965 truch n Autouungluk stuurwen
Ju Seelterfräiske Literatuur uumfoatet do literariske Wierke in ju seelterfräiske Sproake. In dät 19. un dän eersten Haaldeel fon dät 20. Jierhunnert ärskiene do eerste seelter Täkste. Siet ungefeer 1950 ärskiene moor seelter Bouke. Ju modärne seelterfräiske Literatuur bestound grattendeels uut mundelke Fertälstere, Dööntjene un Uursättengen. Foar 1550 wuude dät Ooldfräiske bruukt foar dät Apskrieuwen fon Gjuchtstäkste. Et rakt neen spetsifiske Gjuchtstäkste uut dät Seelterlound. Die ooldste ooldfräiske Täkst Lesa mi, helpe mi wuude twiske 1100 un 1125 apskreeuwen. Dät is nit bekoand, wier dissen Täkst apskreeuwen is. Dät Ooldfräisk Gjucht bestuude uut Gjuchtshondskrifte un Uurkunden: Do Hondskrifte sunt: Do Riustringer Hondskrifte (apskreeuwen ungefeer 1275-1300), dät Brookmer Gjucht (eerste Täkst is twiske 1275 un 1300 apskreeuwen, uut dät Jier 1345 rakt et n Kopie), do Oamsiger Hondskrifte (ungefeer 1400 apskreeuwen, man die Inhoold is oolder), ju Processus Judicii (1457), dät Fivergoer Gjucht, do Hunsigoer Hondskrifte wieroun dät Asega Gjucht apskreeuwen is (twiske 1427 un 1450), n uur hunsigoer Hondskrift wieroun dät Seendgjucht fon Usquert apskreeuwen wuude (1393). Uut Wäästfräislound rakt dät näiere ooldfräiske Täkst so as do Baseler Täkste (1445), dät Jus Municipale Frisonum (1464), die Codex Unia (1475), ju Hondskrift Roorda (ungefeer 1480), Thet Freske Riim (kuut foar 1500)
Seelterlound is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon 123,62 km2 un ap n 31. Dezember 2015 13.283 Ienwoonere. Dät Seelterlound häd fjauer Täärpe: Roomelse, Strukelje, Seedelsbierich un Skäddel. An n 1. Meerte 1974 äntstuud mäd ju kommunoale Gebietsreform ju Meente Seelterlound so as ju däälich is. Do bit tou ju Gebietsreform fon 1974 tjo oainständige Meenten wieren Strukelje, Roomelse un Skäddel. Ju fräiske Sproake fon dät Seelterlound, dät Seelterske, is ju litste anärkoande Minnerhaidesproake fon Europa. Dät Seelterlound lait in dät Noudwääste fon dät Ooldenbuurger Munsterlound, in dät Trjokaant Lier, Kloppenbuurich, Ooldenbuurich. In dät Suude wäd dät Seelterlound fon dät Kustenkanoal begränsed, in dät Noude un Noudwääste slut dät an Aast-Fräislound oun, man bietiede wäd uk dät Seelterlound deertou reekend. Ju Leda is een Äi un ju Noudgränse fon dät Seelterlound, ju fljut fon dät Aaste ätter dät Wääste. In dät Wääste wäd dät Seelterlound ougränsed fon dät tou ju Meente Aastrauderfeen heerende Täärp Idafeen, wät fröier as Foankolonie ap seelter Gruunde anlaid wuuden is. Disse Foan-Täärpe lääse in dät Gebiet, weer fröier die sweer tou passierjende Foan uum dät Seelterlound tou liech. In dät Aaste wäd dät Seelterlound truch dän Elisabethfeenkanoal ousleeten, die
Dät Seelterske of, wietenskuppelk, Seelterfräiske is ne fräiske Sproake, ju fon sowät 1500 bit 2500 Moanskene boald wäd in Seelterlound. 1991 wuude ju seelterfräiske Sproake in dät Guinness-Bouk fon Rekorde fon 1991 iendrain as litste Sproakailound fon Europa. Dät Seelterfräiske is dät lääste Uurblieuwsel fon ju aastlauwersfräiske Uurtoal fon dät Seelterlound, do Groninger Uumelounde, Aastfräislound, dät Jeverlound un Butjoarlound. Bit in dät säkstienste Jierhunnert waas dät Fräiske (Ooldfräisk) ju eepentelke Sproake fon Ferwaltenge un Gjucht in do fräiske Kustenlounde twiske dät Vlie in 't Wääste un ju Weser in 't Aaste. Ätters is ju Sproake in Aast-Fräislound uutstuurwen, man in Seelterlound is ju an 't Lieuwend blieuwen. Binne ju ooldfräiske Sproake in Aast-Fräislound roate dät two Dialektgruppen, do oamsfräiske Dialekte un do weserfräiske Dialekte. Do oamsfräiske Dialekte wuuden in dän wäästelke Deel fon dät aastfräiske Hoolichailound boald, as uk in do Groninger Uumelounde bit tou ju Lauwers. Do weserfräiske Dialekte wuuden in dän aastelke Deel fon dät aastfräiske Hoolichailound boald, bit in dät Lound Wursten, uursiede fon ju Weser. Uut dät Ooldfräiske hääbe sik dät Wäästfräiske, dät Seelterfräiske un dät Noudfräiske äntwikkeld. Do bildeden touhoope ju fräiske Sproakgruppe. Ju Äntwikkelenge geen foar älke fräiske Sproake uurs, un so sunt do
Dät Gotiske is ne uutstuurwene aastgermaniske Sproake, ju eensichste Sproake fon dissen Twiech wierfon fuul bekoand is. Ju gotiske Biebeluursättenge fon Biskop Wulfila uut dät fjoode Jierhunnert is ju eerste uurlääwerde literariske Oarbaid in ne germaniske Sproake un ju is deeruum gjucht wichtich foar ju Sproakwietenskup. Mäd fjauer of fieuw Falle, n [Dualis]] un ne synthetiske Liedefoarm wiest dät Gotiske fuul archaiske Känteekene. Deertou häd dät besunnere Woude bewoard, wierfon uk wäkke ap Seeltersk bekoand läite: afta bääte, bääfte (uk tou ferglieken mäd ätter, dät fon Ooldfräisk efter kumt) barn Bäiden ija ju; jo leitils littek liuhtjan ljuchte qiþan kweede tainjo Täine taujan taie ubizwa Ouse Do bee lääste Woude wiese ounsjoonelke Betjuudengsannerengen: bie taujan fon ‘machen, wirken’ tou ‘drücken, pressen’ un bie ubizwa fon ‘Halle’ uur ‘Vorhalle’ tou ‘Dachtraufe’. Dät Gotiske wuud boald fon dät Foulk fon do Gote un wiedede sik ätter dät trääde Jierhunnert uut dät Gestrich noudelk fon ju Swotte See hääruute ätter Italien, Frankriek, un Spanien, man wuud ätter dän Fal fon dät aastgotiske Riek in dät säkste Jierhunnert un dät wäästgotiske Riek in dät oachte Jierhunnert uutstierwe. Ap dän Krim bleeuw ne Sunnerfoarm fon dät Gotiske, dät Krimgotiske, in älke Fal bit in dät
Şalom (Hebrieusk: שָׁלוֹם, Seeltersk: Free) is n Juudsk-Tursk Wieksblääd, dät in Istanbul, Turkäi ferskient. Do Biedraage sunt maast ap Tursk un een Siede is ap Sephardisk. Dät Blääd is ap n 29. Oktober 1947 gruunded fon dän Juudsk-Tursken Journalist Avram Leyon. Dät Blääd häd ne Aploage fon 5.000 Exemploare (2005) un wäid drukt bie Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş.. Yakup Barokas is die Haudredakteur. Websteede fon Şalom (Tursk) Websteede fon Şalom (Sephardisk)