rlitschk/wikidir huggingface dataset:
a. Woudebouk, n Bouk wieroun me Information uur bestimde Woude apsäike kon. b. Woudebouk, dät, Mz. Woudebouke, 'Wörterbuch'. c. Woudebouk, Wuddebouk, Wooudeboouk. Dät rakt ferscheedene Soarten fon Woudebouke. Sats a is n Biespil uut n foarschrieuwend (präskriptiv) Woudebouk. Deeruut kon me leere wät dät Bouk betjut un wo me dät schrift. Sats b deerjuun stamt uut n twosproakich Woudebouk; deeruut kon me leere, wo dät Woud in n uur Sproake hat. Sun Woudebouk bruukt me, wan me n uur Sproake leere wol. Sats c eendelk is n Biespil uut n beschrieuwend (deskriptiv) Woudebouk; deeroun kon me t.B. aal do ferscheedene Foarme un Anweendengen fiende, do dät Woud in n praktisken Gebruuk häd. Dät wäd foarallen bruukt in ju Sproakwietenskup. Dät Apsäiken gungt maast ätter ABC (alphabetisk Woudebouk), man dät kon uk ätter bestimde Themoas, t.B. ju Eedgreeuweräi (systematisk Woudebouk). Fröier moast die Skrieuwer fon n Woudebouk eerste aal Woude, do hie heerde of luus, touhoope mäd ju Fiendesteede ap litje Koarten skrieuwe, do der dan ätters alfabetisierd wuuden. Leeter wuuden ganse Textdeele t.B. 50-fooldich ap sukke Koarten drukt, sodät me ap älke Koarte wier n uur Woud anstriepje kuude, wierätter do dan alfabetisierd wäide kuuden. Noch fuul gauer gungt dät
Aulnois-en-Perthois is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Region Lorraine (Lothringen), in Frankriek. Dät Gebiet fon Aulnois-en-Perthois is 10,75 km². Aulnois-en-Perthois häd n Ienwoonertaal fon 421 (1999).
Do Kanariske Ailounde (Spoanisk: Islas Canarias) is een fon do 17 autonome Gemeenskuppe fon Spanien, et is n Ailoundekoppel suudwäästelk fon Spanien un wäästelk fon Marokko. Bie dän Ailoundekoppel rakt et do naiste Ailounde: Teneriffa Lanzarote Fuerteventura Gran Canaria La Gomera La Palma El Hierro Alegranza Graciosa Montaña Clara Lobos Roque del Este Roque del Oeste Instituto Canario de Estadística[1]
Do Insekte (Insecta) sunt litje Dierte, do träi groote Körper-Deele hääbe, un, as aal do Dierte uut ju Uurklasse Hexapoda, säks Beene hääbe. Dät Insekt sjucht mäd sin träi groote Deele so uut as af wäl et ounsnieden häd. Dät is die Gruund, wieruum se Insekten of Insecta heete: dät latienske Woud "insecare" betjut so fuul as 'ounsniede' un Insectum, wierfon die Moortaal Insecta hat, is dät Partizip II derfon. Dät me do Dierte "ounsniedene [Dierte]" naamt un nit uurs, kumt in dissen Faal uut dät Griechiske, man dät rakt in dät Düütske uk dät Woud "Kerfe" as Synonym foar "Insekten", wät fielicht mäd dät Woud "Kerbe" (Seeltersk: Käärf) touhoopehonget. Do Insekte hääbe, as al kweeden is, träi groote Körper-Deele, do bloot mäd gans smälle Ferbiendengen touhoopehongje: Die Kop (Fäkwoud: Caput), ju Brust (Fäkwoud: Thorax) un dät Bääterdeel (Fäkwoud: Abdomen). Buppedät hääbe se n Exoskelet uut Chitin un säks Beene. Dät Nervesystem fon do Insekte häd eenige Ganglia (Eentaal: Ganglion); dät sunt litje Nerveknätte, do mongs as ne gjuchte Brainge oarbaidje. Dät grootste Ganglion, wät mäd do Woarniemengen fon do Oogene un do Fäilere oarbaidet, naamt me sogoar "Brainge". Unner disse Brainge, noch in dän Kop, man nai bie ju
Katalonien (Katalanisk: Catalunya, Spoanisk: Cataluña, Aranesisk: Catalonha) is een fon do 17 autonome Gemeenskuppe fon Spanien, et lait in dät Aaste fon Spanien. Katalonien häd 4 Provinzen: Barcelona Tarragona Lleida Girona Unner ju Franco-Diktatuur wieren dät Katalaniske un dät Aranesiske unnertaid. Ieuwenske Katalanisk un Spoanisk häd dät Aranesiske mäd uungefeer 7000 Baalere uk n offiziellen Status in Katalonien. Salvador Dalí Antoni Gaudí Joan Miró Antoni Tàpies Montserrat Caballé Josep Carreras Pau Casals Jordi Savall
Kurdistan is dät Woongebiet fon do Kurden in dän suudwäästelke Deel fon Asien. Ju Etymologie fon dän Noome Kurdistan is striedich, wült die Noome Kurdistan in ju Geskichte in geografisken un politisken Sin ferwoand wuude. Däälich wäd die Noome soowät as Lound fon do Kurden uursät. Kurdistan is uungefeer so groot as Frankriek un deer woonje uungefeer 40 Million Kurden. Do Gränsen fon Kurdistan kon me uum ferskeedene Gruunde nit eenfach definierje. In Irak rakt et ne Autonome Region Kurdistan (Suudkurdistan), in Iran n Provinz Kurdistan (Aastkurdistan). Uungefeer 30 % fon ju Turkäi skäl Kurdisk weese (Noudkurdistan). In Syrien woonje bie de turske Gränse fuul Kurden (Wäästkurdistan).
Die Riekelüün uk luudmoalersk as Tüütrobüülo beteekend, is n Fuugel uut Eurasien (do touhoopewoaksene Waarelddeele Europa un Asien). Dät rakt ferskeedene Meenengen, af die Indiske un die Europäiske Riekelüün nu ferskeedene Oarde af bloot ferskeedene Unneroarde sunt. Die Europäiske Riekelüün hat as Nominatfoarm fon dän Riekelüün as een Oard Oriolus oriolus oriolus, wan me do bee as ferskeedene Oarde sjucht, hat hie bloot Oriolus oriolus. Die indiske Riekelüün hat, wan me him as Unneroard sjucht, Oriolus oriolus kundoo, un wan me him as oaine Oard sjucht, Oriolus kundoo. Uum do twäin Riekelüüne unnerskeede tou konnen, mout me goud pierje: Commons: Riekelüün – Mediendoatäie
Die Foaks (Vulpes vulpes) is ne Oard fon Roowdiert. Hie is fier wieded. As Neozoa raakt dät sogoar Foakse in Australien. Die Körper fon dän Foaks is buute dän Stäit 45,5 bit 90 Zentimetere loange, die Stäit is 30 bit 55,5 Zentimetere loange. Hie wächt 3 bit 14 Kilo: In Noudamerikoa] is ju middelmäitige Sweeregaid fon n Wiefken 4,1 bit 4,5 Kilo un dät fon n Montje 4,5 bit 5,4 Kilo In Europa wächt n middelmäitigen Foaks 8 bit 10 Kilo N Foaks is normoal toun grootsten Deel roodhierich, man dät rakt uk Faawe-Varianten, do me ap Ängelsk "Silverfox" (Ap Seeltersk betjut dät:Säälwerfoaks) un "Crossfox" (Ap Seeltersk betjudt dät:Miskling-Foaks) naamt. N "Silverfox" häd wiete un swotte Hiere, do so bunt truchnunner ferdeeld sunt, dät me toanke kuud, die Foaks waas säälwer-faawich. Die "Crossfox" sjucht so uut as af hie n Miskling uut n roodhierigen Foaks un n "Silverfox" waas. Dät is die Gruund foar sin Noome. Dät raakt uuk ne Variation fon dän "Silverfox", die der min wiete Hiere häd, man moor swotte. Dät is die sonaamde "Swotte Foaks" In Europa is bloot 1 Prozent fon aal Foakse swot, in Amerikoa fuul moor N normoalen roodhierigen Foaks Disse Variante naamt
Die Ulk (Mustela prutorius), ek wol bekend as de gewoane ulk, swarte of boskpôle, Jeropeeske fret, of wylde fret, is ne Oard fon Modder. Dät raakt Ulke in dät ganse Europa buute Irlound, dät noudelke Skandinavien un Sizilien. In Näiseelound rakt et him as Neozoon. Die Ulk is n gedriggeden Modder mäd wiete Paade in dät Gesicht. Hie häd ne jeel-wietelke Unnerwulle, ju an do Sieden truch ju bruune Hiere skiemert. Kop un Rump sunt touhoope bie Montjene 40 un bie Wiefkene 35 cm loange. Dät Montje wächt 1130 g un dät Wiefken 660 g. Hie frät litje Dierte, toun Biespiel Amphibien fon juu Oard Bufo bufo un uut dän Sleek Rana (Dät sunt do normoale Poagen). Buppedät frät hie uk litje Suugedierte uut do Sleeke Microtus, Apodemus un Rattus, säilden ok Spitsmuuse (ju Familie Soricidae). Fuugele un hiere Oaiere sunt bloot uunwichtich. Informatione uur dän Ulk fon dän Oarbaidekring Wüüldbiologie oun ju Justus-Liebig-Universität Gießen e.V.
Ju Wieselke (Mustela nivalis) is ne Oard fon Modder. Ju is ju litste Roowdiert-Oard. Ju is so kleen, dät ju n Muusegat gunge kon, uum Muuse tou freeten. Wieselken rakt dät in gans Europa buute Irlound. Buutewais kon me do uk in Noudamerikoa, Noud-Afrikoa, Litje Asien, Middel- un Noud-Asien fiende. Do Wieselken hääbe n loangsken Körper mäd kuute Liede un n kuuten Stäit. Buppe is ju bruun un an dän Buuk wiet. In hooge Bierge (as do Alpe) un in dän noudelke Deel fon sin Lieuwendsruum (t.B. Skandinavien) kricht düt Diert n wiet Winterfäl. Dät Montje is 15 bit 25 cm loange un wächt 30 bit 105 g. Dät Wieuwke is 14 bit 16 cm loange un wächt 30 bit 45 g. N nochternen Wieselke-Söögling wächt 1 bit 3 g. Doo Mäiten wuuden in Düütsklound ärfoarsked. Uurswain konnen doo Dierte gans uur Mäiten hääbe. Ju Wieselke frät toun Biespiel Fäildmuuse un uur Oarden uut dän Sleek Microtus. Dät frät buutendät groote Suugedierte as Kanienken-Bäidene (Oryctolagus cuniculus), litje Suugedierte as uut ju Familie Soricidae, do Sleeke Arvicola, Apodemus, Myodes, un uk Sauropsida as Fuugele un Ässluupere. Dät raakt tjo Wieselke-Unneroarde: Mustela nivalis nivalis (juu Nominatfoarm) in Noudamerikoa, Ruslound, Noud-Skandinavien un doo
Die Boommodder is ne Modder-Oard. Fon dän nai früünden Steenmodder is hie bienaist bloot deertruch tou unnerskeeden, dät hie uum sin Hoals n jeelen "Slabberlappe" häd un die Steenmodder n wieten. Dät rakt natüürelk uk uur Unnerskeede, man nit fuul, do so apfaalend sunt as dissen. Die Boommodder is ju Nominatfoarm fon dän Sleek Martes.
Die Steenmodder is ne Modder-Oard. Fon dän nai früünden Boommodder kon me him bienai bloot deertruch unnerscheede, dät hie uum sin Hoals n wieten "Slabberlappe" häd un die Boommodder n jeelen. Dät rakt natüürelk uk uur Unnerscheede, man bloot min, do so apfaalend sunt as dissen.
Fräislound (dt. Friesland) is dät Gestrich äntloang ju Noudseekuste in Düütsklound un do Niederlounde. In Seelterlound wäd deermäd oawers besunners Aast-Fräislound mäd meend. Deerbuute rakt dät dan noch Noudfräislound an ju Wäästkuste fon Släswiek-Holstein, die ooldenbuurchske Loundkring Fräislound uum Wilhelmshoawen un dan in do Niederlounde die Provinz Wäästfräislound un noch wäästelker uur n Ousluutdiek dät Gestrich Wääst-Fräislound in ju Provinz Noud-Hollound. Fräisen Radbod
Mustela is n Sleek fon Moddere. In dissen Sleek raakt dät 5 Unnersleeke un 17 Oarde. Sleek Mustela Unnersleek Grammogale Oard Mustela felipei uut Wääst-Kolumbien un Noud-Ecuador Oard Mustela africana, nit uut Afrikoa, sunnerje uut dät Amazonas-Bäkken in Brasilien. Unnersleek Mustela Oard Mustela erminea, fon Skandinavien bit tou Noudaast-Sibierien un dän Wääst-Himalaya; uk in Japan, un Noud-Gräinlound bit New Mexico un Maryland. Oard Wieselke (Liewendsruum sjuch in dän Wieselke-Artikel) Oard Mustela frenata fon Suud-Kanada bit tou Guyana un Bolivien. Oard Mustela altaica fon Suud-Sibirien bit tou dän Himalaya un Korea Oard Mustela kathiah uut dän Himalaya bit tou Suud-China (mäd dät Ailound Hainan) un Noud-Vietnam Unnersleek Lutreola Oard Mustela lutreola fon Frankriek bit tou Wääst-Sibierien. Oard Mustela sibirica fon dän aast-europäisken Deel fon Ruslound bit Aast-Sibirien, Thailound, Japan un Taiwan Oard Mustela lutreolina uut Deele fon Indonesien (Suud-Sumatra un Java) Oard Mustela nudipes uut Malaysia, Borneo un Sumatra Oard Mustela strigidorsa fon Nepal bit Noud-Vietnam Unnersleek Vison Oard Mustela vison uut Alaska, Kanada un do touhoopehongjende USA buute Deele fon dät Suudwääste. As Neozoa rakt dät disse Oard uk in Europa. Oard Mustela macrodon fon ju Atlantik-Kuste fon New Brunswick bit Massachusetts Unnersleek Ulk-Änelke (Putorius) Oard Ulk (Mustela prutorius) (Lieuwendsruum
Die Taks (Meles meles) is ne Oard fon Modder. Hie is, wät oawers striedich is, fielicht ju eensichste Oard fon dän Sleek Meles. In ju Fäksproake naamt me sun Taxon, dät der bloot een Unnertaxon häd, n monotypisk Taxon. Buute ju Nominatfoarm rakt dät ook ju Unneroard Meles meles anakuma uut Deele fon Japan. Wan disse Unneroard nu, as moonige Wietenskuppere leeuwe, daach ne oaine Oard is, is die Sleek daach nit monotypisk. Die Taks häd ne Kop- un Rumploangte fon 56 - 90 cm, ne Stäitloangte fon 11,5 - 20,2 cm un n Gewicht fon normoal 10 - 16 kg. Juu Bupperkaante fon n Taks is gries, juu Unnerkaante mäd juu Kääle dunker. Die Taks häd ap älke Siede fon dät in't algemeen wiete Gesicht n dunkeren Loangsstriepe. Dät rakt Takse ap dät Fäästlound fon Europa, ap do britiske Ailounde, ap moonige Middelmeer-Ailounde (toun Biespiel Kreta, Rhodos un Sizilien). Dät rakt uk Takse in Asien, nämmelk in Japan, Palästina, Iran, Tibet un in dät suudelke China. In düt Gebiet kumt hie in Woolde un uur ticht bewoaksene Loundskuppe foar. Deer lieuwet hie in Baue unner ju Äide. Mongs woonje n Taks un n Foaks in dän sälgen Bau! Die
Do Moddere (Mustelidae) sunt ne Familie fon do Roowdierte (Carnivora). Wan me bloot do rezente Taxa beoachtet, rakt dät (do Stjunkdierte, do ätter ne genetiske Unnersäikenge ne oaine Familie sunt, meetäld) 6 Unnerfamilien, 25 Sleeke un 67 Oarden in disse Familie. Wät me so normoal unner "Modder" ferstoant, sunt Oarden as die Boommodder (Martes martes), die Steenmodder (Martes foina), die Ulk (Mustela putorius) af dät Wieselke (Mustela nivalis). Man die Taks (Meles meles) un die Fiskotter heere ook dertou. Moddere rakt dät sänt dät Eozän, dät der foar 55,8 Millione Jiere begon un foar 33,9 M. foarbie waas. Doomoals wieren jo bloot in Europa, man as in dät Oligozän (dät der foar 33,9 Millione Jiere begon un foar 23,03 M. Jiere foarbie waas) Europa un Asien sik truch geografiske Ferannerengen (as ju Waarelddeeldrift un foarallen Ferannerengen fon dän Meeresspeegel) ferkoppelden, koomen jo ook ätter Asien un Noudamerikoa. In dät Pliozän (foar 1,8 bit 5,3 Milione Jiere, as uus Foaroolden uut dän Sleek Australopithecus so uutseegen) koomen do Moddere ätter Afrikoa. In dät leete Pliozän, as ju Loundbrääch fon Panama Noud- un Suudamerikoa ferboont, koomen jo ook ätter Suudamerikoa. Hier is nu ne Koarte. Europa, as et in dät Eozän uutsaach,
Ängelsk (dt. Englisch, eng. English) is ne Germaniske Sproake. Ju ängelske Sproake heert tou ju Ängelsk-Fräiske Sproakfamilie (Anglofräisk). Ängelsk wäd truch ungefeer 380 million Moanskene baald, foarallen in Groot-Britannien, Irlound, Australien, Näi-Seelound, do Fereende Stoaten un dät suudelke deel fon Afrikoa. Truch rieke Ljuude un Bedrieuwe in Groot-Britannien un do Fereende Stoaten häd dät Ängelsk fuul ienfloud ap ju Waareld. Tou Biespil in Indien, wier dät Ängelsk ju Ferwaltengssproake is, baald truch n groot Deel fon ju Befoulkenge, man neen Määmesproake is. Dät Ängelsk häd sik daach uurs äntwikkeld as dät Fräisk. In dät 8. Jierhunnert gungen Ljuude uut Fräislound, Saksen un Jutlound ätter Britannien wai. Deertruch äntstounde ju ängelsaksiske Sproake in Britannien, wier deerfoar allerwaiens Keltisk baald wuude. Truch die ienfloud fon do Wikinger un Normandier ferannere dät oolde Ängelsaksiske sik tou dät Mid-Ängelsk. Truch ju ängelske Luudferschuuwenge äntstounde in dät 15. Jierhunnert dät moderne Ängelsk, dät as Dialekt fon ju Haudstääd Londen fääre uur dät Lound wiede häd. Ängelsk: The boy caressed the girl round the chin and kissed her on the cheeks. Seeltersk: Die Wänt strookede dät Wucht uum ju Keeuwe un oapede hier ap do Sooken. Noudfräisk (Mooring): Di dreng aide dåt foomen am dåt kan
Baden-Würtembierich is n Buundeslound in dät Suudwääste fon Düütsklound. Dät Buundeslound häd ne Uurfläche fon 35,751,46 km² un häd 11.280.257 Ienwoonere. Ju Haudstääd is Stuttgart. Baden-Würtembierich wäd begränsed fon dän Swaits in dät Suude, Frankriek in dät Wääste un fon do düütske Buundeslounde Rhienlound-Pfalz, Hessen un Bayern. Foar dät wäästelke Scheed un deelwiese uk foar dät suudelke Scheed is die Rhien äntscheedend. Dät Swotte Woold is dät Bierichlound aastelk fon dän Rhien. Baden-Würtembierich deelt dän Bodensee un do Alpen mäd dän Swaits. Ju Donau fangt oun in Baden-Würtembierich tichtebie Donaueschingen. Baden-Würtembierich häd fjauer Regierengsbetsirke, do der mädununner 35 Loundkringe hääbe un njuugen kringfräie Stääde. Freiburg Karlsruhe Stuttgart Tübingen Baden-Baden Freiburg im Breisgau Heidelberg Heilbronn Karlsruhe Mannheim Pforzheim Stuttgart Ulm
Die Begriep Hoangst kon moorere Seeken betjuude: Dät Suugediert, dät der Hoangst hat (sjuch Hoangst (Suugediert) Juu Insekte-Oardenge Odonata, fon juu me doo Oarden, doo dertou heere, Hoangst af Päärtjen naamt(sjuch unner Päärtjene)
Do Roowdierte sunt ne Oardenge fon do Suugedierte (Mammalia). Ätter dät Bouk Walkers Mammals of the World rakt dät 8 rezente Familien, 97 rezente Sleeke un 246 rezente Oarde in disse Oardenge, man disse Wälle tält do Rubben nit tou do Roowdierte. Moonige Wällen as Mammal Species of the World af Animal Diversity Web tälle do Rubben tou do Roowdierte bietou, man nit as eenhaidelk Taxon, sunnern aal trjo Rubbenfamilien as eenpelde Familien binne ju Unneroardenge fon do Huundeoardige (Caniformia). Ne uur Wälle, dät Informationszentrum Chemie Biologie Pharmazie in Zürich kwäd, dät do Rubben innerdoat n Roowdierte-Taxon sunt, man buute do Huundeoardige. Oardenge: Roowdierte (Carnivora) Familie: Huunde-Äänelke (Canidae) Familie: Boare (Ursidae) Familie: Procyonidae Familie: Moddere (Mustelidae) (Walkers Mammals of the World leeuwt ook, dät do Stjunkdierte tou do Moddere heere) Familie: Viverridae Familie: Herpestidae Familie: Hyaenidae Familie: Katte (Felidae af Feloidea) Oardenge: Roowdierte (Carnivora) Unneroardenge: Katte-Oardige (Feliformia) Familie: Katte (Felidae) Familie: Viverridae Familie: Eupleridae Familie: Nandiniidae Familie: Herpestidae Familie: Hyaenidae Unneroardenge: Huundeoardige (Caniformia) Familie: Huundeäänelke (Canidae) Familie: Boare(Ursidae) Familie: Otariidae (Ne Rubbenfamilie) Familie: Odobenidae (Ne Rubbenfamilie) Familie: Phocidae (Ne Rubbenfamilie) Familie: Moddere (Mustelidae) Familie: Stjunkdierte (Mephitidae) Familie: Procyonidae Familie: Ailuridae Roowdierte (Carnivora) Boare (Ursidae) Huunde-Äänelke (Canidae) Hyaeninae Katte (Felidae) Procyonidae
Do Boaren (Ursidae) sunt ne Familie fon do Roowdierte. In Düütsklound is juu europäiske Unneroard - juu Nominatfoarm - fon dän Bruunboare (Ursus arctos) autochthon, man disse Boarenoard is nu in groote Deele fon Europa, ook in Düütsklound, uutstuurwen, wült hie mongs do Huusdierte fon do Moanskene friet. In Afrikoa roate dät ook bloot ne Unneroard fon dän Bruunboare, gnau: in do Atlas-Bierge. Hier is hie sänt dät 19. Jierhunnert uutstuurwen (fermoudelk uum sowät 1870-1880) un dät rakt neen gnauere Informatione uur disse Population. In Noudamerikoa rakt dät ook two Bruunboaren-Unneroarden un in Asien ook n poor. Juu Kost fon do Bruunboaren is Flask, Bäien, Huunich, Gäärs, Fiske un Poagestoule. Die Amerikoaniske Swotte Boare (Ursus americanus) lieuwet ook in Noudamerikoa un frät foarallen Plonten, un wan hie Dierte frät, sunt dät normoal Insekte, man säilden ook groote Suugedierte, wierbie dät maastens kroanke Dierte sunt. Äänelk uutsjo-ende Oarde rakt dät in Asien ook: Die Asiatiske Swotte Boare (Ursus thibetanus), die Malayiske Boare (Ursus malayanus) un, n bitje knooperger, juu Oard Melursus ursinus. In Suudamerikoa rakt dät bloot een Boarenoard, dän Anden-Boare Tremarctos ornatus), juu ook swot is. In juu Arktis rakt dät dän Iesboare (Ursus maritimus). Die "Panda", as me ne
Sleesisk belukt sik ap ju Region Sleesien, do Ienwoonere fon Sleesien, do Sleesier, Sproaken, sjuch dän fröier in Sleesien boalde un däälich bienaist uutstuurwene Deel fon ju Aastmiddeldüütske Dialektgruppe, sjuch Sleesisk (germaniske Sproake) ju slawiske Sproake in Buppesleesien un in Teschener-Sleesien, sjuch Sleesisk (slawiske Sproake)
Ju Sleesiske Sproake (Slesisk ślůnsko godka, ślůnski, bietiede uk pů našymu) is ne Sproake ju der boald wäd in Buppesleesien in Polen, man uk in Tschechien un Düütsklound. In 2011 ärkläärden 509 000 Ljuude, dät Sleesisk hiere Määmesproake waas, man ju Taal Baalere mäd schätsed ap 1 250 000. Sleesisk is nai früünd tou ju polniske Sproake, wieruum dät fon wäkke Sproakwietenskuppere as Polnisk betrachted wäd. Dät rakt nit een sleesisk Alphabet. Do sleesiske Baalere sunt deeran woand, hiere Sproake mäd do polniske Teekene tou schrieuwen. In 2006 wuud n näi sleesisk Alphabet foarstoald, gruunded ap aal do sleesiske Schrieuwwiesen (deerfon rakt dät tjoon). Dät wäd alleweegense bruukt ap dät Internet, as uk in ju sleesiske Wikipedia. Aa Bb Cc Ćć Čč Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ńń Oo Pp Rr Řř Ss Śś Šš Tt Uu Ůů Ww Yy Zz Źź Žž Un wäkke Digraphe: Ch Dz Dź Dž. Ju Sleesiske Wikipedia Pů našymu – djalykt ślůnski kodyfikowůny Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Raport z wyników - Central Statistical Office of Poland
Die Kat, gnauer: Huuskat, (Felis silvestris catus, de. Katze) is ne Oard fon do Roowdierte. Hie stamt fon dän Afrikoanske Wüüldkat (Felis silvestris lybica) ou. Säilden rakt dät ook Misklinge uut dän Europäiske Wüüldkat (Felis silvestris silvestris) un dän Huuskat, man doo sunt säildener as allebee skeene Foarme, wült jo nit so goud an dät Lieuwend in dän Woold un uk nit so goud an dät Lieuwend bie do Moanskene anpaased sunt. Manske Kat
Ju Banneetel (Urtica dioica) häd Baadenhiere an do Bleede. An dän Top fon sun Baadenhier sit ne litje Wierhoake. Wan me deeran kumt, dan hoaket die Wierhoake in de Häid un bräkt die Knop fon dät Baadenhier ou un kumt ne Miskenge fon Miegelkesüüre acetylcholine, histamine, serotonine un n noch nit indentifizierden Stok ätter buuten, wät n baanerch Geföil ap de Häid rakt un leeter Blädderen reeke kon. Ju Histamine suurget deerfoar, dät do Hiergefeete sik ferwiedje, ju Miegelsüüre stäkt. Truch Äätek uur ju Steede tou wrieuwen, wäd dän Kalk aplöösd, un uur Stoffe wäide fertäänd un ferljoose hiere Oarbaidsoamkaid. Ieuwenske af in de Naite fon Banneetele woakse maasttied wül Suurke, Riesenpintje af Gundelkruud, wierfon dät Sap dät bie Wrieuwen fräi wäd, juust sun Effekt häd as Äätek. Do buppergruundske Paate fon de Banneetel änthoolde fuul Vitamin A en C un uk kumt Vitamin D foar un Iersen un Mineralen. Bit 20% an Kieselsuur, Kalium un Nitroat kon in ju Plonte sitte. Ju Banneetel is ne Heelplonte.
Dät Stellingwerfske (Stellingwarfs, wäästfräisk uk Oertsjongersk naamd) is n läichsaksisken Dialekt, die der boald wäd in dän grootste Deel fon do Meenten Aast- un Weststellingwerf (touhoope do Stellingwerve), Steenwijkerlound un n litjen anlääsendenden Deel fon Drenthe. Uutnoamen sunt do Täärpe Haulerwijk un Waskemeer (bee Ooststellingwerf), wier Wäästfräisk boald wäd, un dät Gestrich uum dät Täärp Noordwolde tou, wier sik unner Ienfloud fon do Feenkolonie ne oaine Sproake äntwikkeld häd. Do Stellingwerve sunt n Gebiet in Wäästfräislound wier siet oolden Tieden neen Fräisk boald wäd. Dät Skeed twiske Stellingwerfsk un Fräisk Gebiet wäd markierd fon ju Äi die Kuunder [küünder], die der ap Wäästfräisk Tsjonger hat. Die wäästfräiske Noome Uurtsjongersk foar dät Stellingwerfske kumt deerhäär. Ju Biebeluursättenge in dät Stellingwerfske waas ap n 12. Moai 2010 ärskienen. Dät Stellingwerfsk Woudebouk bestoant uut fjauer Beende mäd uungefeer 70.000 bit 80.000 Woude. 2005 ärskeenen n Hondwoudebouk Stellingwerfsk-Niederloundsk un ne Woudelieste Niederloundsk-Stellingwerfsk. N gjucht bekoanden Dialektskrieuwer is Johan Veenstra. Hie häd Bouke in dät Stellingwerfske skrieuwen un sien maast ferkoopede Bouk Een brogge van glas is in dät Wäästfräiske uursät wuuden. Do lääste Jiere häd sik Pop-Soang in dät Stellingwerfske äntwikkeld. Dät lapt ju fon tradionelle Donsmusik as De Muiters bit Soang mäd n
Dät Froamdwoud Phänotyp stoant in ju Biologie foar dät bloote Uutsjoon fon n Lieuweweesen. Juunuur dän Genotyp is die Phänotyp nit altiede n Märkmoal, dät ju systematiske Ställenge anwiest - bloot ju Ökologiske Niske kon me smoals an dän Phänotyp sjo.
Paltsersk (Düütsk: Pfälzisch; oaine Beteekenge:Pälzisch [ pɛltsɪʃ ]) is n Dialekt fon dät Düütske. Dät Paltserske kon besunners in ju Uutsproake fon Täärp tou Täärp unnerskeedelk weese. Toun Biespiel kon dät Woud "noa" (hoochdüütsk:nein) ap Paltsersk disse Lokal-Varianten hääbe: nǽ [næ ̃ː], ney [nɛɪ] un nää [nɛː]. Dät Paltserske häd as n Dialekt ook neen ofizielle Skrieuw'wiese, un so skrift, wäl dissen Dialekt uurhaud skrift, as hie wol. In Pennsylvanien baale moonige Ljuude ook n düütsken Dialekt, die dät ooldewaareldske Faanderpaltserske gans äänelk is, wült fuul fon do Ljuude uut ju Faanderpfalz ätter Amerikoa uutwonderd sunt. Sälwen beteekend sik dissen Dialekt as "Deitsch", wät die Paltserske Noome foar "Düütsk" is, of uk as "Pensilfaanisch" (ap Seeltersk "Pennsylvoansk"). Ju Paltserske Miskenge uut dät Hoochdüütske „sch“ un dät hoochdüütske „ch“ is hier as n „sh“ skrieuwen. N gjucht ch rakt dät bloot in dät Suudpaltserske. Dät „ái“ wäd bienaist so boald as dät hoochdüütske „ai / ei“, man dät A is n bitje stäärker betoond. Dät hier is ne Oard fon Noud-Paltsersk. Wikipedia ap Paltsersk