rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De Schauensees Anakonda (Eunectes deschauenseei) is een Slangenoard uut ju Familie fon do Boas (Boidae). Düsse bit tou tjo Meeter loange Anakonda häd in't tropiske Suud-Amerikoa een ferhooldnismäitich litjet Ferspreedengs-Rebät fon Frantsöösk-Guayana bit tou dät Amazonas-Delta tou. Uur ju Biologie fon düsse ääng oun't Woater buunene Oard is wuddelk min bekoand.
Die Anden-Boare of Bril-Boare is ju eensige Boaren-Oard, ju däälich in Suud-Amerikoa tou fienden is, un uk ju eensige Oard fon do Kuutsnuuten-Boaren, ju dät bit däälich rakt. Anden-Boaren lieuwje in do tropiske Anden un foarleegerde Bierichloundskuppe in Kolumbien, dät wäästelke Venezuela, Ecuador, Peru un Bolivien. So sunt Allesfreetere, man jo freete foar't maaste Plonten-Materioal, foaraaln Drieuwe un Fruchte fon Bromelien-Plonten un Kakteen. Säildener fange jo uk Gnauedierte, Insekten, Sniggen, Fuugele un juust so uk grattere Suugedierte, biespilswiese Harte, Bierich-Tapire un uunbewoakede Huusbäiste. Do Boaren lieuwje maast oankeld un fiende sik bloot tou ju Poorengstied as Poor touhoope. Do Wiefkene brange do Litje aleenich tou Waareld un betjoue jo bit tou two Jiere.
Antigua (spoansk foar "oold") is een Ailound fon do Litje Antillen in ju Karibik un dät Haud-Ailound fon dän Stoat Antigua un Barbuda. Dät Ailound lait sowät 80 km aastelk fon Nevis, 50 km noudaastelk fon Montserrat, 100 km noudelk fon Guadeloupe un 40 km suudelk fon Barbuda. Dät Ailound is sowät 281 km² groot, do Höäwele roagje ap bit ap 400 m uur dän Speegel fon ju See. Do Strounde fon dät Ailound jäilde as besunners fluch un fien. Ju Munte fon Antigua is die Aastkaribiske Dollar (EC$). Ju Loundskup wäd bestimd fon Poolmen, Ananas- un Katuun-Fäildere. Aaltouhoope lieuwje 67.000 Ljuude ap Antigua. foar Antigua wuude in dän November 1493 fon Christoph Kolumbus ap sien twäide Foart fuunen. Hie naamde dät Ailound ätter sien Skutshillige Maria La Antigua Hie sälwen häd dät Ailound wäil nit betreeden – oun düssen Dai "klapperden" do Spoaniere moorere Ailounde ou, uum Española tou roakjen, un fuuren dän ädderen Mäiden an Antigua foarbie. – un sien Begjuchte skällen dät Ailound so beskrieuwen hääbe, dät dät fon Wüülde bewoond waas, do niks fon Wäid hieden un uk neen Drinkwoater. In 1520 fersoachte een Gruppe Spoaniere, dät Ailound tou besiedeljen, man roate bolde wier tou Do
As Ailound beteekent me een Loundmasse, ju in'e See of in een Binnen-Woater lait un uk bie Hoochwoater uur dän Woaterspeegel roaget, man naan Kontinent foar sik is. Moorere Ailounde in ruumelke Naite konnen n Ailoundkoppel foarmje. Touhoope mäd do deertwiskelääsende Woatere wäide jo uk as Archipel beteekent. Fon do 193 fon do Fereende Nasjoone anärkoande souveräne Stoaten fon ju Waareld sunt 47, also sowät aan Fjoodendeel, Ailoundstoaten.
Do Litje Antillen heere tou do Antillen un sunt een Ailound-Kätte in ju aastelke Karibik. Do gunge fon do Jungfern-Ailounde in't Noude bit ätter ju Kuste fon Venezuela in't Suude. Touhoope mäd do Groote Antillen, do Bahamas un do Turks- un Caicos-Ailounde heere jo tou do Wäästindiske Ailounde. Bie ju Iendeelenge is tou beoachtjen, dät sik besunners bie do ängelske Uutdrukke fon "Leeward-" un "Windward Islands" nit aal eenich sunt, wier dät Skeed nu lait. Man in't Heele is dät as foulget: Do Ailounde uur dän Wiend: "Leeward Island" Jungfern-Ailounde Anguilla St. Martin Saba Sint Eustatius Barbuda St. Kitts Nevis Antigua Montserrat Guadeloupe Dominica un uurswäkke "Windward Islands" Martinique St. Lucia Barbados St. Vincent Grenada un uurswäkke Trinidad un Tobago Tobago Trinidad (Ailound) Ailounde unner dän Wiend Aruba Bonaire Curaçao Isla Margarita
Ju Karibik is een Rebät in dän wäästelken tropisken Deel fon dän Atlantsiken Ozean noudelk fon dän Äquator. As Deel fon dän middelamerikoansken Subkontinent bestoant ju uut do Ailounde un Ailoundkoppele in ju Karibiske See un uut ju See deertwiske. An dät Wääster-Eende roaket ju Karibik in dän Gulf fon Mexiko. Ju Karibik häd hieren Noome fon dät Foulk fon do Kariben, dät do spoanske Ärooberere ap do Litje Antillen foarfuunen hääbe. Deele fon ju Karibik wuuden aleer as Wäästindien beteekent, uumdät do, do ju Karibik fuunen hääbe, toachten, jo wieren ap dän direkten See-Wai ätter Indien. Bit däälich boalt me bie aan Ailondkoppel fon do Wäästindiske Ailounde.
As Antillen beteekent me aan Ailoundkoppel in ju Karibik. Do Antillen bestounde uut do Groote un do Litje Antillen. Touhoope mäd do Bahamas un do Turks- un Caicos-Ailounde bilgje do do Wäästindiske Ailounde. Me weet nit seküür, wier die Noome fon häärkumt. Wildääge lat hie sik ou fon dät mythiske Ailound Antilia ou, wier een kristelke Meenskup lieuwd hääbe skäl. Ap ju Koarte fon Piri Reis fon 1513 is een Ailound in arabiske Skrift mäd dän Noome beteekend, dät wildääge Kuba deerstaale skäl. Wuddelk lokalisierje lät sik dät Ailound nit, dät skient moor Legende as Realität tou weesen. Ätter uurs een Theorie lat sik die Noome fon Latiensk (of Romoansk "ante" ou, dät "foar" hat, uumdät dät foarleegerde Ailounde sunt. Groote Antillen Kuba do Kaimoan-Ailounde (Cayman Islands) Jamaika Navassa Hispaniola Puerto Rico Buppedät uk noch litjere Ailounde deer uumetou Litje Antillen Do Ailounde uur dän Wiend: "Leeward Island" Jungfern-Ailounde Anguilla St. Martin Saba Sint Eustatius Barbuda St. Kitts Nevis Antigua Montserrat Guadeloupe Dominica un uurswäkke "Windward Islands" Martinique St. Lucia Barbados St. Vincent Grenada un uurswäkke Trinidad un Tobago Tobago Trinidad (Ailound) Ailounde unner dän Wiend Aruba Bonaire Curaçao Isla Margarita
Do Groote Antillen sunt aan Ailoundkoppel in ju Karibik. Touhoope mäd do Litje Antillen bilgje jo do Antillen, do mäd do Bahamas un do Turks- un Caicos-Ailounde aan Deel fon do Wäästindiske Ailounde sunt. Tou do groote Antillen heere: Kuba (aan oainen Stoat) do Kaimoan-Ailounde (een britisk Uursee-Rebät, ängelsk: Cayman Islands) Jamaika (aan oainen Stoat) Navassa (een US-amerikoansk Buute-Rebät) Hispaniola (ap dät Ailound lääse two Stoaten: Haiti un ju Dominikoanske Republik Puerto Rico (aan mäd do USA assoziierden Ailoundstoat) Buppedät uk noch litjere Ailounde deer uumetou
Do Wäästindiske Ailounde lääse in ju Karibik. Deer heere do Antillen, do Bahamas un do Turks- un Caicos-Ailounde tou. Jo heete so, uumdät Christoph Kolumbus bie hiere Apfiendenge toachte, hie waas ap dän Seewai ätter Indien, sunner tou wieten, dät hie dän Kontinent Amerikoa fuunen hiede. Deer foulget een Lieste mäd do wichtichste monken do Wäästindiske Ailounde: do Antillen Groote Antillen Kuba do Kaimoan-Ailounde (Cayman Islands) Jamaika Navassa Hispaniola Puerto Rico Buppedät uk noch litjere Ailounde deer uumetou Litje Antillen Do Ailounde uur dän Wiend: "Leeward Island" Jungfern-Ailounde Anguilla St. Martin Saba Sint Eustatius Barbuda St. Kitts Nevis Antigua Montserrat Guadeloupe Dominica un uurswäkke "Windward Islands" Martinique St. Lucia Barbados St. Vincent Grenada un uurswäkke Trinidad un Tobago Tobago Trinidad (Ailound) Ailounde unner dän Wiend Aruba Bonaire Curaçao Isla Margarita do Bahamas Abaco Andros Grand Bahama Inagua New Providence un uurswäkke moor do Turks- un Caicos-Ailounde do Caicos-Ailounde Providenciales West Caicos North Caicos Middle Caicos East Caicos South Caicos un uurswäkke do Turks-Ailounde Grand Turk Island Salt Cay Cotton Cay East Cay Gibbs Cay un uurswäkke
Aastfräisk (Aastfräisk Plat: Ōstfräisk Plat, Düütsk: Ostfriesisch Platt) is ju Sproake fon do Aastfräisen, do der in Aastfräislound woonje, so uum Aurk, Oamde un Lier bietou. Ungefeer 200.000 Ljudene konnen däälich Aastfräisk bale. Truch dän Ienfloud fon't Hoochdüütsk is ju Toalkompetenz unner't Jungfoulk duudelk minner wuuden. Deerbie mout me wäil kwede dät . Dät Aastfräiske Plat häd naan oaine Stoatus un wädt as n läichdüütsk Dialekt klassifiziert. In dän Woudeskät, ju Grammatik un ju Fonologie rakt et oaber eenige Besunnergaide do fon´t Läichdüütsk ouwieke. Dät Aastfräiske Plat heert tou do noudsaksiske Dialekte fon´t Läichdüütsk. Ju Sproake häd hiere Wuttele nit in´t Ooldsaksisk, man is ap fräisk Substroat apbaud. Do aastfräiske Stääde ferljoosen foar 1600 hiere fräiske Sproake, man ap´t Lound un foarallen in´t Aaste fon Aastfräislound wuude dät Aastfräiske Plat eerst ätter 1600 ju Umgoangsproake. So äntstuude dät Aastfräiske ap sien fräisk Substroat eerst truch middelläichdüütske Ienfloude un leeter truch näihoochdüütske Ienfloude. Twiske 1650 un 1850 waas in´t Wääste fon Aastfräislound ju Skriftsproake Holloundsk. Deeruum häd dät Aastfräiske Plat fuul moor Ienfloude fon´t Holloundske un do romoanske Sproaken as do uur nouddüütske Dialekte fon´t Läichdüütsk. Dät Aastfräiske fon däälich is fon sproakkundigen Gesichtspunkt häär neen fräiske Sproake (as dät Seelterske)
Hispaniola (spoansk: La Española, uursät: "ju Spoanske") of Kiskeya (in ju Sproake fon do ienheemske Taíno, spoansk deerfon oulat Quisqueya) is mäd een Flakte fon sowät 76.480 km² dät twäidgrootste fon do Wäästindiske Ailounde un fon do Groote Antillen. Ap dän 5. Dezember 1492 foont Christoph Kolumbus as eersten Europäer Hispaniola. Ap dät Ailound lääse do Stoaten Haiti un Dominikoanske Republik. Sowät 90 km wäästelk lait dät grootste Antillen-Ailound Kuba un 190 km wäästelk Jamaika, 120 km aastelk Puerto Rico, 250 km noudelk lääse do Turks- un Caicos-Ailounde un 180 km noudnoudwäästelk lait dät Ailoundkoppel Inagua. Hispaniola is fon't Aaste ätter't Wääste 600 km loang; fon't Noude ätter't Suude sunt dät 250 km. Dät Ailound häd ju Foarm fon een ätter't Wääste eepende Hounde, wierbie twäin bierichrieke Lound-Fingere fier juun Kuba un dän Jamaica Channel roagje. Die hoochste Bierich fon dät Ailound is die Pico Duarte (3098 m), die in ju Dominikoanske Republik lait. Hie is uk die hoochste Bierich fon ju heele Karibik. Ferhooldnismäitich platte Loundskup rakt dät bloot in't Aaste un in een Loangs-Doal, dät sik in't Noude twiske two Bierich-Kätten truchlukt. Politisk is dät Ailound deeld: In dät Aaste lait ju grattere Dominikoanske Republik, wilst in dät
Die noudaastelke Deel fon do Litje Antillen wäd as Ailounde uur dän Wiend beteekent, ieuwenske do Ailounde unner dän Wiend. Dät rakt noch moor Ailoundkoppele, do Ailounde uur of unner dän Wiend heete, uumdät die Noome fon do Passoat-Wiende kumt, do in tropiske See-Rebätte maasttieds uut dät Aaste kuume. Do wäide ap Ängelsk groaf iendeeld in Leeward Islands un Windward Islands, wierbie dät niepe Skeed striedich is. Hier is een Muugelkhaid: "Leeward Islands" Jungfern-Ailounde Anguilla St. Martin Saba Sint Eustatius Barbuda St. Kitts Nevis Antigua Montserrat Guadeloupe Dominica un uurswäkke "Windward Islands" Martinique St. Lucia Barbados St. Vincent Grenada un uurswäkke
Die suudwäästelke Deel fon do Litje Antillen wäd as Ailounde unner dän Wiend beteekent, ieuwenske do Ailounde uur dän Wiend. Dät rakt noch moor Ailoundkoppele, do Ailounde unner of uur dän Wiend heete, uumdät die Noome fon do Passoat-Wiende kumt, do in tropiske See-Rebätte maasttieds uut dät Aaste kuume. Do wichtichste Ailounde sunt: Aruba Bonaire Curaçao Isla Margarita
As Ailounde uur dän Wiend wäid ferskeedene Ailound-Koppele beteekend, do in tropiske See-Rebätte lääse. Dät kumt deerfon, dät do Passoat-Wiende maasttieds fon dät Aaste kuume, sodät dät ferskeedene Ailound-Koppele rakt, wier do aastelke Ailounde, do in dän Wiend lääse, as "Ailounde uur dän Wiend" un do wäästelke Ailounde, do nit so fuul Wiend oukriege, as "Ailounde unner dän Wiend" beteekend wäide. Ailounde uur dän Wiend (Antillen): Die noudaastelke Deel fon do Litje Antillen in ju Karibik. Die aastelke Deel fon do Sälskups-Ailounde in dän Pazifik, in dän Ienfloudberiek fon dän Suudaast-Passoat lain, deertou heert Tahiti, Moorea, Tetiaroa, Mehetia un Maiao Die noudelke Deel fon do Kapverden in dän Atlantik, in dän Ienfloudberiek fon dän Noudaast-Passoat lain. Do aastelke Ailounde fon Hawaii in dän Pazifik, uk in dän Ienfloudberiek fon dän Noudaast-Passoat.
As Ailounde unner dän Wiend wäide ferskeedene Ailound-Koppele beteekent. Dät sunt in dän Ienfloud-Beriek fon do Passoatwiende oafter do wäästelke Deele fon aan gratteren Ailoundkoppel, wier minner Wiend is, wilst die aastelke Deel, die moor Wiend oukricht, as Ailounde uur dän Wiend beteekend wäd. Ailounde unner dän Wiend (Antillen): Die suudwäästelke Deel fon do Litje Antillen. die wäästelke Deel (fr. Îles sous le Vent) fon do Sälskups-Ailounde in dän Pazifik, in dän Ienfloudberiek fon dän Suudaast-Passoat lain, deertou heert Bora Bora, Huahine, Maupiti, Raiatea (mäd Uturoa), Tahaa, Tupai, Manuae, Maupihaa un Motu One. die suudelke Deel (port. Ilhas do Sotavento) fon do Kapverden in dän Atlantik, in dän Ienfloudberiek fon dän Noudaast-Passoat. do wäästelke Ailounde fon Hawaii in dän Ienfloudberiek fon dän Noudaast-Passoat.
Antigua un Barbuda (ängelsk: Antigua and Barbuda) is aan uunouhongigen Stoat binne dän Commonwealth, die twiske dän Noud-Atlantik un ju Karibik lait, suudaastelk fon Puerto Rico in do Litje Antillen. Die Stoat wuude uut do Ailounde Antigua un Barbuda bilged, uk dät oulaine, uunbewoonde Ailound Redonda heert deer tou. Fon sowät 10.000 f. Kr. an wuude dät Ailound eerstmoals fon Indioanere besiedeld. Die ienheemske Stom fon do Siboney wuude bit 1200 fon do Arawak-Indioanere fertroangen. Leeter fällen do Kariben uut Suudamerikoa ien un ferspratten sik in dät Rebät. In't Jier 1493 loundede Christoph Kolumbus in Antigua. In do foulgjende Jiere wuuden do Indioanere ap do Ailounde fangen nuumen un as Sklouen ätter Hispaniola un in uur spoanske Kolonien broacht. Aan grooten Deel fon do Indioanere stoorf binne kuute Tied an do Foulgen fon ju hädde Oarbaid of an Kroankhaide. Ätter 1500 fersoachten Spoaniere, Frantsoosen un Briten ouwikseljend, man älken sunner Ärfoulch, do Ailounde duurhoaftich tou besiedeljen un in hieren Besit tou brangen. Seeroowere bruukten tou düsse Tied do Ailounde, uum sik tourääch tou luuken. Moor as hunnerd Jiere leeter koom Barbuda (1628) in britisken Besit. Ju Regierenge moakede sik Moite, dät Ailound besiedeljen tou läiten, man dät slumpede nit. Fjauer
Do Arawak-Foulke sunt aan Koppel fon Indioaner-Foulke uut Suud-Amerikoa un ju Karibik, do traditsjonell do Arawak-Sproaken boald hääbe un deelwiese noch baale. Besunners do Lokono uut Suudamerikoa un do Taíno, do aleer ap do Antillen lieuwden, wieren deer mäd meend. Man uk do Ika of Arhuaco in Kolumbien skällen fon do Arawak oustomje, uk wan hiere Sproake tou do Chibcha-Sproaken un nit tou do Arawak-Sproaken heert. Do Arawak-Sproaken hääbe sik wildääge in do Orinoko-Doal uutbilget. Jo hääbe sik ätters fääre fersprat un wuuden bit tou dän eersten Kontakt mäd do Europäere tou een fon do maastferspratte Sproakfamilien in Suud-Amerikoa. Do Sproaken wuuden in masse ferskeedene Rebätte loangs dän Orinoko, un dän Amazonas boald, man uk ap Deele fon do Antillen. Een Foulk, dät sik sälwen as Arawak of Lokono beteekent, siedelde loangs do Kusten, wier däälich Guyana, Suriname, Grenada un Deele fon do Ailounde fon Trinidad un Tobago lääse. Dät rakt archäologiske Waiwiesengen, dät do Arawak in ju Tied fon hiere Uutspreedenge een Honnelsnätwierk hieden, wier jo Weeren uuttuusked hääbe. Buppedät skällen jo elaborierde Keramik häiwed, in runde Täärpe woond, groote Grääfhöäwele ounlaid hääbe un uk foar ju Häärstaalenge fon ju Terra preta feroantwoudelk weesen hääbe, een mäd Holtkoole, Bunken,
Do arawakiske Sproaken of Maipuriske Sproaken sunt een Sproakfamilie, ju in Suud-Amerikoa un in ju Karibik hiere Heemat häd, un fon do Arawak-Foulke boald wäd. Die Noome beteekende uurspröängelk bloot aan ienfloudrieken Stom in Guyana un Suriname, uk bekoand as Lokono. Düssen Stom wuude aan Ferbuundeden fon do Spoaniere in dän Kriech juun karibiske Ljuude, do do traditsjoonelle Fäinde fon do Arawak wieren. Fon hiere Sproake rakt dät allere Beskrieuwengen, un in Suriname, Guyana, Frantsöösk-Guayana un Venezuela wäd ju bit däälich noch boald. Do as arawakisk beteekende moor as säkstich Sproaken wuuden in't 19. Jierhunnert as oainen Sproak-Koppel ärkoand. In bienaist aal do däälich "arawakisk" naamde Sproaken ludt dät Präfix fon ju eerste Person Singuloar nu-, man dät oaintelke Arawakisk bruukt ta-. Uur Meensoamgaide uumfoatje dät Präfix fon ju twäide Person pi-, dät Relativ-Präfix ka- un dät Negativ-Präfix ma-. Do Arawak-Sproaken hääbe sik wildääge in do Orinoko-Doal uutbilged. Jo hääbe sik ätters fääre fersprat un wuuden bit tou dän eersten Kontakt mäd do Europäere tou een fon do maastferspratte Sproakfamilien in Suud-Amerikoa. Do Sproaken wuuden in masse ferskeedene Rebätte loangs dän Orinoko, un dän Amazonas boald, man uk ap Deele fon do Antillen un uurswain. In do fergeene Jiertjaande sunt
Do araukoanske Sproaken sunt een suud-amerikoanske Sproakfamilie in Chile un Argentinien ju bloot ut do Sproaken Mapudungun (ISO 639-3: arn) un Huilliche (ISO 639-3: huh) bestoant. Historisk heerden noch moor, unner ju Wiele uutstuurwene Sproaken in ju Familie, so biespilswiese ju uurspröängelke Sproake fon do Pehuenche, do sänt dät 18. Jierhunnert dät Mapudungun uurnuumen hääbe. Aal do Sproaken sunt Indigene Amerikoanske Sproaken. Dät rakt in Chile noch sowät 200.000 un in Argentinien 40.000 Ljuude, do aktiv Mapudungun baale. Dät in Chile boalde Huilliche häd bloot noch n poor duusend aktive Baaleere. Lyle Campbell: American Indian languages. The historical linguistics of Native America (= Oxford Studies in Anthropological Linguistics. 4). Oxford University Press, New York NY u. a. 1997, ISBN 0-19-509427-1. Indioanersproaken Noud- un middel-amerikoaniske Sproaken Ethnologue, Languages of the World: Araucanian
Do Aru-Sproaken - uk Jaqaru-, Jaqi- of Aymara-Sproaken (Jaqi "Moanske", Aru "Sproake") - sunt een Sproakfamilie in ju suud-amerikoanske Anden-Ruumte. Deer rakt dät däälich bloot noch two of tjo Sproaken fon (Campbell 1997, Adelaar 2004). Dät Aymara heert mäd moor as two Millionen Baalere tou do maastboalde Indioaner-Sproaken. Aru (Jaqi, Aymara) Aymara : 2,2 Mio. Baalere, in Bolivien un Peru an dän Titicaca-See, Departement Puno, uk in't Noude fon Chile. Jaqaru, in Peru in't Departement Lima, Provinz Yauyos, Distrikte Tupe un Catahuasi Jaqaru (Haqaru, Aru) : 700 Baalere, in Aisa und Colca Kawki (Cauqui) : bienaist uutstuurwen † (bloot säks Ljuude boalden dät noch in't Jier 2005 un uk nit moor alledeege), in Cachuy, Canchán, Caipán un Chavín Kawki is bit nu tou nit goud dokumentierd, sien Staalenge as Sproake of Dialekt is bit däälich striedich. Een fergliekjende Unnersäikenge fon Jaqaru un Kawki is ploand Uumdät jo so fuul Woude meensoam hääbe, wäide do Aru-Sproaken touhoope mäd do Quechua-Sproaken fon wäkke Foarskere in een meensoame Sproakfamilie mäd dän Noome Quechumaran ienoardend. Man näiere Unnersäikengen tjuude deerap wai, dät do Uursniedengen in't Vokabuloar fon juunsiedige Äntlienenge truch loangjierigen lokoalen Kontakt kuume. Dät is dan also moor aan Sproak-Buund as een Sproak-Familie.
Asunción is ju Haudstääd un mäd moor as 544.000 Ienwoonere (Stound 2010) tougliek ju grootste Stääd fon dän Stoat Paraguay in Suud-Amerikoa. Die Noome fon ju Stääd, spoansk foar "Heemelfoart", "Apstich", stoant foar Mariä Heemelfoart, hieren fullen Noome ludt La Muy Noble y Leal Ciudad de Nuestra Señora Santa Maria de la Asunción. Ju Baalengsruumte fon Asunción häd sowät 1,9 Millionen Ienwoonere. Ap Guaraní hat ju Stääd Paraguaŷ (nit tou ferwikseljen mäd Paraguái, dän Noome fon dät Lound ap Guaraní). Ju Fäästenge Asunción wuude ap dän 15. August 1537 fon Juan de Salazar y Espinosa de los Monteros (uk de Espinoza) ap Befeel fon Pedro de Mendoza gruunded. Ap dän 16. September 1541 wäd dät as Stääd anärkoand. Asunción is een fon do ooldste spoanske Stääde fon Suud-Amerikoa. Ju Steede, wier dät lait, wuude fermoudelk fon Juan de Ayolas foar't eerste Moal besoacht. Gruundengsnoome is La muy noble y leal ciudad de Nuestra Señora Santa María de la Asunción („Ju aiske eerwöidige un tjoue Stääd fon uus Hillige Frou Maria fon ju Heemelfoart, meend is Mariä Heemelfoart. Düssen Noome is bit däälich die amtelke Noome fon Asunción. Asunción wäd as "Madre de Ciudades" ("Stäädemuur") beteekent. Düt kumt deerfon, dät in't
Atawallpa waas die lääste betjuudende Häärsker fon't Inka-Riek. Hie hiede wäil noch een poor Ätterfoulgere, man do hieden unner do Spoaniere nit fuul tou tällen of kuuden bloot in litje Rebätte häärskje. Atawallpa waas aan Suun fon dän Inka-Häärsker Wayna Qhapaq un sien Ieuwen-Wieuwmoanske Tocto Koka, ju lääste Prinzessin uut ju oolde Scyr-Dynastie in Quito. Atawallpa saach sik deeruum nit bloot in ju Traditsjoon fon do Inka, man uk in ju Traditsjoon fon ju oolde Befoulkenge fon Quito, dät eerste unner sin Grootfoar Tupaq Yupanki fon dän Inka-Riek ärooberd wuuden waas. Tupaq Yupankis Suun Wayna Qhapaq, die Foar fon Atawallpa, hiede Quito dan tou een Oard twäide Haudstääd fon dät Inka-Riek ieuwenske ju oolde Haudstääd Cusco moaked. As do Spoaniere in't Lound koomen, wuuden Atawallpas Foar Wayna Qhapaq uk uk die Krounprins Ninan Cuyochi läip kroank, uumdät do Spoaniere do Pokken meebroacht hieden. Die Krounprins stoorf as eersten un Wayna Qhapaq moaste sik een näie Troonfoulge uurlääse. As legitimen Ätterfoulger goolt bie do Inka bloot aan Prins, dän die Köönich fon een lieuwelke Suster kriegen hiede (Intucht). Suk aan waas Atawallpa nit, man Waskar, die Suun fon Wayna Qhapaq mäd sien Suster Ruahua Occlo. Ju Geskichtsskrieuwenge fon do Spoaniere un
Düne is een Ailound dät ieuwenske Hälgelound in ju Noudsee. Hälgelound un Düne heere tou dän Kring Pinneberg, die grattendeels ap’t Fäästlound fon Släswiek-Holstein lait, juust noudelk fon Hambuurich. Dät Ailound Düne lait 62 km noudwäästelk fon ju Muundenge fon ju Elbe un minner as 1 km aastelk fon Hälgelound säärm. Düne wäd truch ju smälle Seesträite Reede fon’t Haudailound tränd, wäkke in Noudreede un Suudreede (fröier uk Noudhoawen un Suudhoawen naamd) apdeeld wäd. Dät Ailound is ungefeer 0,7 km² groot, fon dät Noudwääste bit Suudaaste maksimoal 1,25 km loange un fon’t Noudaaste ätter dät Suudwääste 850 km breed. Ju hoochste Steede lait ap 9,2 m buppe Seeniveau. In ju Winter fon 1720/21 wuude Düne definitief fon Hüne definitief fon Hälgelound tränd. Deerfoar roate dät een Loundferbiendenge twiske do Ailounde. In dät 17. Jierhunnert bestuude Düne grattendeels uut Musselkalk- un Krietfälsen, un disse Fälsen weeren hoast juust so hooch as do fon’t Hälgelound. Siet dät 18. Jierhunnert bit in dät 20. Jierhunnert kromp dät Ailound, bloot 0,1 km² loang Ailound bleeuw uurich. In ju Tied fon‘t natsjonoalsotsjalistyske Düütske Riek begon dät Projäkt Hummerscheere. Truch dit Projäkt skuul dät Ailound Düne wier gratter wäide truch Sound aptouspäilen. Truch Kribben un Molen
Een Minute is ne Tiedseenhaid, weerbie een Uure in 60 Deele apdeeld is. Däälich basiert sik ju Minute ap ju Basiseenhaid Sekunde. Deertruch is een Minute nu altied glieke loange, man bloot nit wanner deer een Skaltsekunde ienfouget wäd. Een Minute is gewöönelk 60 Sekunden. 60 Minuten sunt een Uure. 1.440 Minuten sunt aan Dai. Tied
Een Uure is ne Tiedseenhaid, weerbie aan Dai in 12 Deele apdeeld is, un een Noacht uk. Deermäd häd een Dainoacht (Nychthemeron) 24 Uuren. Däälich basiert sik ju Uure ap ju Basiseenhaid Sekunde. Een Uure is 60 Minuten. Gewöönelk 3.600 Sekunden. Tied