rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Mäd Twosproakegaid of Bilinguismus (dt. uk Zweisprachigkeit) wäd maasttied meend, dät wäl in ferskeedene Situatione slonk two Sproaken bruuke kon. Dät Studium fon Twosproakegaid is binne ju anwoande Sproakkunde n Foarskengsgebiet fon ju Psycholinguistik. Wan dät uk groote Gruppen fon Moanskene rakt, do der bloot eene Sproake baale, as fuul Amerikoaner un Chinesen, so is daach Twoosproakegaid aal moor Räägel as Uutnoame. In bolde aal Äntwiklengslounde is ju Huussproake ne Lokoalsproake, ju sik unnerskat fon ju eepentelke Ferwaltengssproake, as toun Biespil Ängelsk, Frantsöösk of Spoanisk. In uur Falle is ju Huussproake n Dialekt, dät sik ounsjoonelk fon ju Standoardsproake unnerskeede kon. Uk in Sproakeskeed-Gebiete is Twosproakegaid bolde sälwenferständelk un truch ferhaagerde Mobilität loundje aal moor Ljuude in n twosproakich Gestrich, toun Biespil truch Miskhilke. Foarallen in dät Studium fon dän Sproakärwäärb is Twosproakegaid n wichtich Unnersäikengsgebiet. Me unnerskat twiske: gliektiedige Twosproakegaid, wierbie Bäidene in ne twosproakige Uumgeebenge apwoakse. Dät kricht me toun Biespil wan tou do Bäidene in n Huus Seeltersk boald wäd un do Noabersbäidene wäide ap Hoochdüütsk apleeken. Do seelter Bäidene hääbe dan al bolde fon n Ounfang two Sproaken. apnunnerfoulgjende Twosproakegaid, wierbie do Bäidene bäätnunner in ferskeedene eensproakige Uumgeebengen apwoakse. Dät hied me fröier in Seelterlound, wan
Ju Ploansproake (also kunstelke Sproake) Lojban [ˈloʒban] (Sproakcode ätter ISO 639-2: jbo) wuude in 1987 fon ju Logical Language Group äntwikkeld. Ju basiert sik ap ju uk kunstelke Sproake Loglan. Bie ju Äntwikkelenge wuude besunneren Wäid deer ap laid, een bruukbeere, fräi ferföigbeere Sproake tou skäpjen, ju so uumfoatend as muugelk is. Die Woudskät fon do Gruundwoude is uut Woudstomme fon do säks waareldwied maastboalde Sproaken ätter aan bestimden Algorithmus bilged. Düsse Uursproangssproaken sunt Arabisk, Chineesk, Ängelsk, Hindi, Rusk un Spoansk. Een besunner Määrkmoal fon Lojban is, dät do betjuudengsdreegende Woude nit in Verben, Substantive, usw. unnerskat wäide. Ju Grammatik is strom ätter ju Prädikatenlogik apbaud. Die Sätbau is truch een Masse Struktuurwoude flexibel. Uurs as in dät Düütske mouten in dät Lojban die Numerus (Antoal) of dät Tempus (Tied) nit uutdrukkelk anroat wäide, wilst dät een Genus nit rakt. Foar dän Faal, dät die Spreeker Wäid ap düsse Informatsjoon lait, kon hie do mäd Struktuurwoude detaillierd formulierje.
Dät Tibetiske (Tibetisk: བོད་ཡིག, Wylie: bod yig) heert tou do Tibeto-birmaniske Sproaken fon Asien. Dät wäd fon ca. 6 Millionen Tibetere boald, wierfon do maaste in Tibet lieuwje. Deerieuwenske rakt et sowät 130.000 Tibetere in Exil, haudseekelk in Nepal, Indien un Bhutan. Ju Sproake wäd mäd dät tibetiske Alphabet schrieuwen, dät woarschienelk uut n Typ fon ju ooldindiske Brahmi-Schrift oulat is.
Wuhan is ju Haudstääd fon de Provinz Hubei un is ju maast befoulkede Stääd in Zentroal-China. Ju lait bie de Touhoopeflus fon do Äien Jangtse un Han. Deer woonje sowät 9.100.000 Ljuude (2006). Wuhan bestoant uut tjo Stääddeele: Wuchang, Hanyang un Hankou. Ju Stääd lait ap dän Kjuuspunkt fon do fjauer wichtichste Stääde in China: ap ju Lienje Chongqing - Shanghai un ju Lienje Peking - Hongkong/Kanton.
Kartographie belukt sik ap dät Moakjen fon Loundkoarten un ju Geschichte deerfon. Dät wäd hier uutoarbaided foar Seelterlound. Ju eerste Koarte fon Seelterlound stamt uut 1588. Ju rakt neen Loundnoomen, man daach ju äddere Loage, besunners in t Noude. Ju Koarte belukt sik ap ju Scheedstried juun Klaaster). Ju lapt fon Filsum in t Noude bit ju Skäddeler Säärke in t Suude un wiest uk Bäärsel. Do Täärpe sunt ounroat mäd realistiske Teekengen fon Säärken, Huuse un Määlnen; Weege un Paade sunt schematisk ounroat. Ap dät Woater sunt Schiepe ienteekend. Eerste 200 Jier leeter koomen wier goude Koarten fon Seelterlound. Intwiske ärschient Seelterlound daach ap Koarten fon grattere Gebiete, man do sunt aal läip ferfoarmd. So lääse ap ju Koarte fon Mercator uut 1595 Roomelse un Skäddel an ferscheedene Äien un ju Bielde sjucht me mäd fuul Variationen wier ap säks uur Koarten sogoar bit 1747. Dan ärschient dät "Plan der Marckaa oder des Sagter-Dieps von Ellerbroock bis Scharrel samt dem Niveau, par G.C. Bartel 1773". Ju Koarte belukt sik wäil ap Kanoalploane un rakt alwen Loundnoomen un topografiske Details an ju Marka. Ju Schrieuwwiese fon do Noomen is bolde phonetisk. Ju Parzellierenge is gjucht ouwiekend fon alle leetere Wällen
Päiter die Groote, Tsaar Peter I Aleksejevitsj Romanov fon Ruslound; bädden in Moskau, 9. Juni 1672 - Sint Petersbuurich, 8. Februoar 1725 (ätter dän Julioaniske Kalänner 30. Moai 1672 - 28. Januoar 1725). Päiter waas wuddelk "groot", hie waas ungefeer two meter, man hie waas uk n grooten Stoatsman die Ruslound modernisiert häd.
Radbod (wäästfräisk: Redbad) (-719) waas n Köönich fon do Fräisen un aan fon do maast bekoande Persoonelkhaide uut ju fräiske Geskichte. Hie wäd in Chronike un Hilligenlieuwende ärwäänd as Köönich of Härtsoch fon Fräislound. Unner sien Heerskup häd Fräislound sien grootsten Uumfang häiwed, un wuude bekoand unner dän Noomen Magna Frisia. In dät Wällenmaterioal uut ju Tied fon Radbod wäd duudelk dät dän fräisken Köönich sik insätte foar n groot un heedensk Fräislound, un hiede dät kristelke Frankiske Riek as sien grootsten Fäind. Uur Radbods Juugd un junge Jiere is niks bekoand. Wan in leetere Chronike uk behaupted wäd, hie skuul n Suun weese fon Aldgisl, so bestoant deerfoar in dät Wällenmaterioal uut ju Tied naan Bewies. Hie is wäil sicher apwoaksen in ne oadelige Familie un geloang nit eer an de Macht as uum 680, ätter dän Dood fon Aldgisl. In n Ounfang ferron Radbod sien Regierenge änttuuskjend. Dät roate Konflikte mäd dät Frankiske Riek un hie moaste sik genöigje mäd ne unneroardende Rulle juunuur dän mächtigen Noaber. Twiske 688 un 695 ärleed hie wäkke Niederloagen juun dän Frankisken Huusmaier Peppin fon Herstal, as in dän Slacht bie Dorestääd. Hoolichwais do njuugentiger Jiere slooten Radbod un Peppin Free, wierbie
Ferkier is juu Bewäägenge fon Ljuude af Seeken ap fääste Sträiten, Iersenboanlinien, Woater af Fljoogrouten. Auto sjuch deertou uk Autonavigation Flitsepee af "Rääd" Iersenboan Honnel un Schipfoart un aal soowät. Museumseisenbahn Ammerland - Saterland
Dät Frankiske Riek waas n Riek twiske dät 5. un 9. Jierhunnert. In do eerste Jierhunnerte waas dät n Köönichriek. Ap n 25. Dezember 800 wuude dät Frankiske Riek n Kaiserriek, Karl die Groote wuude dan fon dän Paus in Room kround. Uum 800 wuude Fräislound uk n Paat fon dät Frankiske Riek. Die Deelgong fon dät Riek begon mäd dän Ferdraach fon Verdun (843), wierbie dät Riek in tjo Gebiete deeld wuude. Die aastelke Deel wuude leeter dät Hillige Roomske Riek.
Do Canidae sunt ne Familie fon do Roowdierte. Ätter Walkers Mammals of the World bestoant ju Familie Canidae uut 16 rezente Sleeke un 36 Oarde, wierbie hier die Huund as oaine Oard ienoardend wäd, die normoal as Unneroard fon dän Wulf blouked wäd. Groaf wäd ju Familie in twäin Triben iendeeld Tribus Canini, wiertou toun Biespil die Wulf (Canis lupus), un fonsäärm uk die Huund (Canis lupus familiaris) heert, die ja ätter ju gewöönelke Sichtwiese niks uurs as ne tomme Unneroard fon dän Wulf is. Tribus Vulpini, wiertou toun Biespil die Foaks heert. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Die Jadebousem is ne Seebucht ju ungefeer 190km² groot is. Ju Seebucht lait aastelk fon dät aast-fräiske Hoolichailound. Die Jadebousem is n Deel fon dät Wattenmeer un is ferbuunden mäd ju Noudsee. In 1856 wuude Wilhelmshoawen an ju noudwäästelke Kuste baud foar dän düütske Marine.
Ju roomsk-katoolske Säärke of Roomske Säärke is ju grootste kristelke Konfession ap ju Waareld. Uur ju ganse Waareld sunt uungefeer 1,17 Milliard Ljuude meeglid. Die Poapst is die bupperste Autorität, wan dät uum ju katoolske Leere gungt. Hie wäd betrachted as die Ätterfoulger fon dän Apostel Petrus. Ju Struktuur fon ju katoolske Säärke is hierarchisk. Seelterlound is fon oolds häär toun grootsten Deel katoolsk. Wo die Gloowe broacht wuude, konnen wie wie n bitje ouleese an do uuroolde Gedichte as Heliand un Genesis. Clemens August von Galen Gloowe in Seelterlound Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen: Aktuelle Zahlen der Weltkirche: Vorstellung des „Annuario Pontificio 2010“, 22. Februoar 2010
Butjadingen is n Hoolichailound un Meente in dän Kring Wesermarsch. Ju Meente häd 6.180 Ienwoonere (2015). An Butjadingen gränsed die Jadebousem in dät Wääste un Weser in dät Aaste. Butjadingen is die lääste Deel die der uurichblieuwen is fon dän fräiske Gau Rüstringen.
Bielde:MarseillePaysage.jpg Marselha is een fon do fieuw grootste Stääde fon Frankriek. In 2013 hiede Marseille 855.393 Ienwoonere. In ju Agglomeration woonje ungefeer 1,7 Million. Dät sunt do Phönizier weesen, do uum 600 foar Kristus ätter dät Gebiet wai keemen un ju Stääd Massilia naamden. Do Phönizier hieden fuul Ärfoulch mäd dän Apbau fon ju Stääd. Dät wuude n groot Hondelssäntrum, mäd n grooten Hoawen. Jo hääbe as eerste in Wääst-Europa ne goude Kanalisation anlaid. In dät Jier 1218 kreech ju Stääd Autonomie, man in 1347 keem ju Pest ätter Frankriek wai. Ju Pest is fielicht in Marselha ankeemen, un kuude sik so ätter dät Noude wai wiedje. Unner ju düütske Besättenge in n November 1942 - August 1944 wuuden groote Hoawengebiete fernäild. Bie Ougreeuwengen ätter dän Kriech sunt twiske Quai du Port un de Rue Casserie Spuure äntdäkt fon dän oolde Hoawen, Dokke un n Tjooter. Olympique Marseille is ne gjucht bekoande Foutbalmanskup uut Marselha, jo spielje in dät Stade Vélodrome wier 60.031 Touskauere oane konnen. Commons: Marselha – Mediendoatäie
Lordi is n rockkoppel uut Finlound. Meegliedere fon dän Koppel wieren: Mr. Lordi Hella Hiisi Amen Mana Get Heavy (2002) The Monsterican Dream (2004) The Arockalypse (2006) Deadache (2008) Babez For Breakfast (2010) To Beast or Not To Beast (2013) Scare Force One (2014) Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy (2016) Sexorcism (2018) Killection (2020) Lordiversity (2021) Market Square Massacre (2006) Bringing back the Balls to Stockholm 2006 (2007) Recordead Live – Sextourcism in Z7 (2018) Would You Love a Monsterman? (2002) Devil is a Loser (2003) Blood Red Sandman (2004) My Heaven Is Your Hell (2004) Hard Rock Hallelujah (2006) Who's Your Daddy? (2006) It Snows In Hell (2006) They Only Come Out At Night (2007) Beast Loose In Paradise (2008) Bite It Like A Bulldog (2008) Deadache (2008) This is Heavy Metal (2010) Rock Police (2010) The Riff (2013) Hug You Hardcore (2016) Your Tongue’s Got the Cat (2018) Naked in My Cellar (2018) Shake the Baby Silent (2019) I Dug a Hole in the Yard for You (2019) Like A Bee To The Honey (2020) Believe Me (2021) Would You Love a Monsterman? (2002) Devil Is a Loser (2003) Blood Red Sandman (2004) Hard Rock Hallelujah (2006) Who's
Keltisk (dt. Keltisch) is ne Sproakgruppe ju der heert tou dät Indogermaniske. Tou dät Keltiske wäide do ätterstoundene (Unner-)Sproakgruppen reekend: Inselkeltisk: Brittannisk Walisisk (jeel ap ju Koarte) Kornisk (orange) Bretonisk (saangen) Goidelisk Irisk (gräin) Skottisk Gälisk (blau) Manx (bruun) Fäästloundkeltisk: Gallisk (uutstuurwen) Henry Lewis, Holger Pedersen, A Concise Comparative Celtic Grammar, Göttingen 1989. Kurse un Woudebouke fon keltiske Sproaken
Monochamus sutor is n Rust uut juu Familie Cerambycidae un is in Noud un Middel-Europa juuso as in Asien in Näddelwoolde ap Bierige tou fienden. Hie is een fon fjauer middeleuropäiske Monochamus-Oarde, man deerfon ap maaste tou sjoon. Monochamus sutor is n swotten Rust mäd ne Loangte fon 15 - 24 Millimetere. Hie häd, as alle Ruste uut dän Sleek Monochamus, besunners loange Taastere. Mongs häd hie ljoachte Fläkke. Dät litje Skild twiske doo Basen fon doo Juuken is ljoacht behierd. Sien Moaden äntwikkelje sik in Näddelboome, foarallen in Kjuusdannen, oaber uk in dannene Boome un Fjuurenboome. An sukke Boome moaket n Wiefken ne litje Dobbe in dän Boark un lait dan n Oai roane. Deer sluupje doo Moaden un dan lieuwje se an n Ounfang unnern Boark wier joo uut Bast un Spint Stukke wächfrätte, bit joo sik leeter djapper int Holt boorje un noch moor fernäile. Wan doo Moaden ne Loangte fon fjauer Zentimetere hääbe, is Raue, dan moakje se hiere Metamorphose un boorje sik deerätter truch n rund Gat wier uut dän Boom hääruut. Sukke Imagines (uutwoaksene Ruste) kon me fon Juli bit September an doo Boome sjo. Karl Wilhelm Harde, František Severa: Der Kosmos Käferführer KOSMOSnaturführer
Monochamus galloprovincialis is n Rust uut juu Familie Cerambycidae. Doo sunt in Fjuurenboomwoolde foarallen in Suud-Frankriek, oaber uk in uur Regionen as Suud-Düütsklound tou fienden. Juu Oard häd ne Loangte fon 12 - 25 Millimetere. Man kon hier aaltouhoope as dunker beteekenje, man juu häd fuul ljoachte Fläkke, deeruum dät dät Hoalsskild un doo Juuken mäd wietjeele, griese un swottbruune Hiere bunt behierd sunt. Dät litje Skild twiske doo Juukenbasen is uk tou groote Deele so behierd, dät häd oaber aan uunbehierden dunkeren Fläk. Juu Lieuwendswiese fon Monochamus galloprovincialis is so äänelk as juu fon Monochamus sutor. Ne litje Moade fon Monochamus galloprovincialis frät ätter dät Sluupjen an n Ounfang bloot unnern Boark, leeter oaber djapper in dän Boom roane. Dan rauje doo Moaden, wan joo fat sunt, in ne Koomere uut Spoune, un äntwikkelje sik deer tou n uutwoaksenen Rust. Die frät sik dan tou n rund Gat wier uut dän Boom hääruut un frät an Spiere un an dän Boark fon junge Riesen. Doo uutwoaksene Ruste sunt fon Juni bit Semptember tou sjoon. Karl Wilhelm Harde, František Severa: Der Kosmos Käferführer KOSMOSnaturführer ISBN-13: 978-3-440-10617-4 ISBN-10: 3-440-10617-9 Monochamus galloprovincialis ap juu Siede "Insektenbox"
Monochamus sartor is n Rust uut juu Familie Cerambycidae. Disse Oard rakt dät fon Aast-Frankriek, juu Swaits un dän Räst fon Middel-Europa, Noud-Italien un Rumänien bit tou juu Ukraine. Monochamus sartor is aan swotten Rust mäd ne Loangte fon 15 bit 37 Millimetere. Sien Bupperjuuken (Elytrae) faale an hiere Basis ou. Dät litje Skild (Scutellum) is n bitje behierd. Moaden fon disse Oard wäide bit tou 6 Zentimetere loange, Puppen sunt wiet, 15 bit 38 Millimetere loange un hääbe Taastere, doo an hieren Buuk in Spiralfoarm touhoopebuunen sunt. Dät Wiefken bit litje Dobben in dän Boark un lait in älke Dobbe n oankeld ovoal Oai mäd ne Loangte fon 4,6 bit 5,4 Millimetere Loangte. Fluks ätter dät sluupjen frät sik sunne litje Moade unnern Boark, truch dän Bast un doo buutere Deele fon dän Spint. Die Gong wäd eerste mäd fernäilden Boark (bruun), dan mäd ljoachte Holtspounen apfälld. Joo frätte sik foar een Mound truch dät Holt, dan boorje se 18 Millimetere breede Gonge bit tou 14 Zentimetere djoop in dän Boom, wier se dan hiere Koomere baue. Deer rauje se as Puppe un äntwikkelje sik tou n uutwoaksenen Rust, die sik truch n 7,5 bit 10 Millimetere breed oval
Ju Skoule Risum (deensk Risum Skole, noudfräisk Risem Schölj) as ne Gruund- un Haudskoule in Risum in Noudfräislound. Ju Skoule is tjosproakich, ju Unnergjucht lapt ap Hoochdüütsk, Deensk un Fräisk. Dät rakt do Klassen 1 bit 9 ap ju Skoule, do oawers ap tjo Klassen apdeeld sunt. Ju 1. bit ju 3. Klasse leere touhoope, dan ju 4. bit ju 6. un uk ju 7. bit ju 9. Klasse. Aaltouhoope sunt dät 38 Bäidene un säks Koastere. Ju Skoule hääbe jo 1946 gruunded. Dät skäl ne Skoule weese, ju do sleswigske Sproaken un Sproakenfuulfoold stutsed. Ju Unnergjucht ron in do eerste Jiere in ferskeedene Sproaken, fuul uk ap Fräisk. 1956 häd Skouleboas Marie Tångeberg Fräisk offiziell as Unnergjuchtssproake fäästlaid. Dät waas fon dät Skoulegesäts so nit foarsäin, dät koant neen Fräisk, man jo hääbe fon dät Skoulamt niks kweeden, hääbe dät wainuumen. Dät geen so fääre bit 1970. Ju Tied hied sik annerd un wan do Bäidene foartied aal fon Huus uut Fräisk koanden, so waas dät nu oafte so, dät do junge Ljuude fon Fräisk goarniks moor ouwisten. Hoochdüütsk un Deensk wieren nu do Unnergjuchtssproaken. Man uk Fräisk is blieuwen un wäd do Bäidene leerd un bietiede uk as
Die Kiddeboom, Kitjeboom af Kiddene Boom (Sambucus), ap düütsk "Holunder", häd Blosseme, do Köike heete, un (bie mooniche Oarde swotte) Bäie, do der Kidde heete, af Kiddebäie. Dät Holt hat fon Älloodenholt, af uk Knalbussenholt. Uut Kiddebäien-Holt moakeden do Wäänte sik Knallbussen. Dan wude deermäd scheeten. Me kon uk Kiddetee fon do Kidde-Blöiten moakje of Kiddewien. Do Blöiten wäide uk wäil in Ponkuke-Dee stat un dan inne Friteuse of in n'eenfachen Pot mäd Fat uutboaken. Fon do swotte Bäie moakje moan Sap. Die is uk goud inne Winter bie Ferkoaleräi. Die Sap wät dan heet droanken. ne Blöite Kiddeboom (Sambucus nigra) mäd Kidde Ne gans litje Oard fon Kiddeboom (Sambucus ebulus) mäd Köike Bäien Plonten Commons: Sambucus_nigra – Bielden, Videos un Audiodoatäie
Do Aminosüüren sunt ne Klasse fon organiske Ferbiendengen. Do bestounde toumindest uut ne Carboxylgruppe (-COOH) un ne Aminogruppe (-NH2). Bie do natüürelk foarkuumende Aminosüüren stoant ju Aminogruppe an dät C-Alpha-Atom ieuwenske dät Koolestof-Atom fon ju Carboxylgruppe (-COOH). (H = Woaterstof; C = Koolestof; O = Suurstof; N = Stikstof) Ju eenfachste Aminosüüre is Carbaminsüüre. Ju bestoant bloot uut düsse Deele, is oaber instabil. Natüürelk kon sunne Aminosüüre oaber uk n gratter Molekül weese. Dät Koolestofatom inne Midde mout nit fluks mäd ju Aminogruppe ferbuunen weese, deertwiske kon uk noch fuul weese, also rakt dät uk unnerskeedelke Aminosüüren. Struktuurfoarmel fon Carbaminsüüre, dät Koolestof-Atom inne Midde wuude nit mee oubielded, is oaber deer. Dät is touhoope mäd dät buppere Suurstof-Atom un ju OH-Gruppe n Deel fon ju Carboxylgruppe (-COOH). "H2N" is bloot uurs ne Skrieuwwiese fon NH2, also ju Aminogruppe. Ne Alpha-Aminosüüre. Deer is noch twiske dät Koolestofatom fonne Carboxylgruppe un ju Aminogruppe NH2 n CH mäd n Räst (R). Die Räst kon unnerskeedelk weese, also rakt dät uk ferskeedene Alpha-Aminosüüren. Wan nu düsse Gruppe (dät CH mäd Räst un NH2) un dät C fonne Carboxylgruppe noch ne CH2-Gruppe is, is dät ne Beta-Aminosüüre; wan deertwiske two CH2-Gruppen sunt, is dät ne
Do Oaiwiete sunt uut Aminosüüren apbaude besunners groote Moleküle (Polypeptidkätten). Do spielje in dän Apbau fon alle Sällen ne wichtige Rulle. Ju Ruumte-Struktuur wäd apdeeld in Primär-, Sekundär-, Tertiär- un Quartär-Struktuur. Dät betjudt nit in älken Faal, dät n Protein bloot een fon düsse Struktuure hiede, noa, do Struktuure beskrieuwe bloot unnerskeedelke Oainskuppe fon ju Ruumtestruktuur. Fonsäärm rakt dät in dän Häärstaalengs-Ouloop fon Oaiwiete (Proteinbiosynthese) unnerskeedelke Stadien, deeroane mongs ju Aminosüüresequenz al deer is, man ju Fooldenge in ju Ruumte noch nit. Ju Primär-Struktuur fon n Protein beskrift ju Aminosüüre-Sequenz, dät hat, wäkke Aminosüüren in dät Protein sunt, un in wäkke Riegenfoulge. Wan deer bloot n gans litjen Unnerskeed twiske two Proteine is, sunt dät al two ferskeedene Proteine. Dät jält natüürelk uk foar do uur Struktuure. Ju Sekundär-Struktuur beskrift ju Ruumte-Struktuur fon aan spezifisken Ousnied fon dät Protein. So aan Ousnied kon as Helix (Moortoal:Helices), as Fooldblääd (düütsk:Faltblatt) af as n Strik (düütsk:Schleife) apbaud weese, wierbie dät fon Helices, Fooldbleede un Strieke moorere Varianten rakt. Oafter rakt dät: α-Helix π-Helix 310-Helix β-Fooldblääd β-Strieke Ne α-Helix in n Protein N β-Fooldblääd in n Protein Ju Tertiär-Struktuur fon n Protein beskrift nu ju Ruumte-Struktuur fon dät heele Protein, wo dät uut
Nukleinsüüren sunt Kätten uut Nukleotide. Älk Nukleotid bestoant uut: N Sukker N Phosphoat-Räst Ne Base: Doo Nuklein-Basen af Nukleo-Basen wäide apdeeld in: Purin-Basen: Adenin Guanin Hypoxanthin Xanthin Pyrimidin-Basen Cytosin Thymin Uracil Düsse Nukleotide sunt Deele fon juu Nukleinsüüre. In juu belieuwede Natuur rakt dät bloot two Nukleinsüüren: Ribonukleinsüüre (RNA) mäd dän Sukker Ribose un Desoxyribonukleinsüüre (DNA) mäd dän Sukker Desoxyribose. Truch ferskeedene Sequenzen (Riegenfoulgen) fon Nukleotide kon ferskeedene Information spiekerd wäide. So spiekert juu DNA juu genetiske Information (Äärwgoud) fon doo Lieuweweesen un eenige Viren, wierbie dät uk Viren rakt, doo hiere genetiske Information mäd RNA spiekerje. Normoal is RNA deertou, uum Äärwgoud in Proteine uumetousätten.
Mexiko (Spanisk: Estados Unidos Mexicanos) is n Lound in Midden-Amerikoa. Ju Haudstääd is Mexiko-Stääd. Deer woonje 106.202.903 Moanskene (2005). In dät Noude wäd Mexiko begränsed fon do Fereende Stoaten. In dät Suude fon Belize un Guatemala.
Ju Taiga is n Gebiet in dät Noude fon Ruslound, in Skandinavien un in Kanada, wier fuul Näddelboome woakse. Dät ruske Woud тайга́ kumt uut dät Mongoliske, un betjut Näddelwoold. Do Düütske kweede mongs fon Boreale Zone of Borealer Nadelwald, 'boreaal' kumt uut dät Latienske un hat sofuul as 'Noudwiend'.
Skandinavien is n groot Hoolichailound in dät Noude fon Europa. Deerap sunt do Stoaten Sweden un Norwegen. Deelwiese wäd die Begriep uk synonym foar "Noudeuropa" bruukt, wiertou histoorisk un kultuurell do Stoaten Dänemark, Finlound, Ieslound, Norwegen un Sweden heere. Commons: Scandinavia – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie
Norwegen is n Lound in Skandinavien. Dät wäd begränsed fon Sweeden, Finlound un Ruslound un häd 5.550.203 Ienwoonere (2024). Ju Haudstääd is Oslo un häd 634.463 Ienwoonere (2014). As Sweeden in 1521 juu Kalmarunion ferlädden hiede, wuude Norwegen ne Oard Provinz fon Dänemark. In 1814 keem Norwegen wier bie Sweden. Do kreech Norwegen sien oaine Ferfoatenge un moor Säärmbestimmenge. In dat Jier 1905 wuude Norwegen n uunouhongigen Stoat. Population, january 01 2024, Statistics Norway Accessdate=2024-02-27
Juu Binnertropiske Konvergenz af Binnertropiske Konvergenz-Zone (Oukuutenge: ITC (fon Ängelsk Inter Tropic Convergence af ITCZ fon Ängelsk Intertropical Convergence Zone) is ne Djoopdruk-Lienje in doo Tropen, deer, wier Noudaast-Passat un Suudaastpassat sik träffe. M
Ju Kjuusdanne (lat. Picea, dt. Fichte) is n Näddelboom. Ju Oard Picea abies is touhuus in Noud- un Aast-Europa as uk in groote Deele fon Asien. Disse Boome stounde nit bloot in do Buske, man wäide uk apleeken tou n Sier in aal Foarme: Kuugel, Pyramide, Dwärch un Truur-Foarm. Do Boome behoolde dät ganse Jier hiere Näddele. Ju Kjuusdanne unnerskat sik fon do Fjuurenboome deertruch dät do Näddele bie ju Kjuusdanne apaat un bie n Fjuurenboom bienunner stounde. Uk häd ju Kjuusdanne platte, tjokaante af fjauerkaante Näddelen un die Fjuurenboom ruunde. Do Takken stounde in Kraanse uum dän Stam tou. Do Siedtakken stounde in two Riegen sowät enunner juunuur. Do leederoardige Dannenappele hongje an do Takken un faawje in n Häärst bruunsk. Do Säide sunt dan riep, man konnen eerste uut dän Appel faale as do Skubben uutnunner stounde gunge, wät eerste in dät foulgjende Foarjier geböärt. In dän naiste Häärst faale do Appele dan ou. Gewöönelke Kjuusdanne (Picea abies) Oufaalenen Appel fon Picea abies
Pigazzano (dät is die italieniske Noome) af Pigàsàn (dät is die Wääst-Emilianiske Noome) is n Deel fon juu Meente, Travo / Traf. Sukke Meentedeele in Italien heete ap italienisk "frazione", ap Wääst-Emilianisk "fraziun". Dät is inne Provincia di Piacenza / Pruvincia d' Piasëinsa) in Emilia-Romagna/Emilia-Rumagna, Italien. Dät Gebiet fon Pigazzano is sowät 6,2 km². In düssen Meentedeel lieuwje duusend Ljuude (in't Jier 2009).