rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Freerk Wülm IV. uut dät Huus Hohenzollern waas fon 1840 bit 1861 Köönich fon't Prüüske Riek. Hie waas die ooldste Suun fon Freerk Wülm III., dän hie ap dän Troon foulgede, un ju Kööniginne Luise. Een besunnere Rulle fäl him tou, as hie wilst ju Düütske Revolutsjoon 1848/1849 ju truch ju Frankfurter Nasjonoalfersammelenge ounbeedene Kaiserkroune ouliende. Daach koom hie tiedwiese do Revolutsjoonääre toumäite, nit uut Uurtjuugenge, sunnern uum sien Riek tou rädjen. As dät wier rauelker waas, kierde hie tourääch tou sien Lienje. Uut suundegaidelke Gruunde roate hie ap n 7. Oktober 1858 ätter 18 Regierengsjiere ju Regentskup oun sin jungere Bruur Wülm ou, die dan ätter Freerk Wülm sin Dood in 1861 uk dän Köönichstitel kreech.
Ju Fryske Akademy (Fräiske Akademie) is ne wietenskuppelke Iengjuchtenge foar de fräiske Sproake un Kultuur in Wäästfräislound. Ju Akademie eksistiert siet 1938 is Tougong mäd wietenskuppelke Unnersäikengen. Do beluuke sik foarallen ap ju fräiske Sproake, Skichte, Kultuur un Meenskup. Ju Fräiske Akademie publiziert akademiske Bouke so as fräiske Woudebouke un Geskichtsbouke. Ju Akademie häd uk Leerstoule an do Universitäte fon Leiden un Amsterdam. Dät Mercator - Europäisk Unnersäikssäntrum foar Moorsproakichhaid un Sproakleeren is Deel fon ju Fryske Akademy. Ju Fräiske Akademie un Mercator hääbe touhoope ungefeer 60 Mee-Oarbaidere. Websiede fon ju Fryske Akademy Websiede fon Mercator
Ju Loundbrääch fon Panama of die Isthmus fon Panama is ne Lound-Äängte in dän middelamerikoanske Stoat Panama, ju Ferbiendenge fon Noud- un Suudamerikoa. Ju Loundbrääch tränt dän Atlantik, nieper ju Karibiske See fon dän Pazifik. Ju Loundbrääch äntstuude foar sowät trättien Millionen Jiere, as two tektoniske Ploaten touhoope-skuppeden. Deerbie wuude ju Pazifiske Ploate sinnich unner ju Karibiske Ploate taaid. Ju Äntstoundenge fon ju Lound-Äängte waas n betjuudend geologisk Geböärnis, uumdät ju in besunnere Wiese tou ju Äntstoundenge fon dän Gulfstroom biedruuch. Ätter ju Loundferbiendenge kuuden Dierte-Oarde twiske Noud- un Suudamerikoa wikselje. Dät beteekent me as Grooten Amerikoansken Faunen-Uuttuusk. In't Jier 1501 wuude ju Loundbrääch fon dän Spoanier Rodrigo de Bastidas fuunen. Die eerste, die der twäärs uur Lound truch koom bit ätter dän Pazifik, waas Vasco Núñez de Balboa in 1513 Uum sien besunnere geografiske Oainskuppe roate dän sänt dät 16. Jierhunnert Ploane, oun ju Steede n Kanoal tou bauen, uum fon dän Atlantik gauer in dän Pazifik tou kuumen. Deer wuude oaber foar loange Tied niks uut, eerste in 1881 is me mäd dän Bau fon dän Panamakanoal ounfangd, die dan in 1914 kloor waas. Truch dän Kanoal is die Seewai fon ju US-Aastkuste ätter ju US-Wäästkuste uum n
Brobergen (plattdüütsk Brobargen) is n Täärp in dän Loundkring Stade in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon 6,06 km² un ap dän 31. Desember 2003 226 Ienwoonere. Brobergen waas bit tou 1972 ne oaine Meente un is nu Deel fon ju Meente Kranenburg. Ju ooldste Foarm is fon 1286 Brocberge.
Een Skips-Slüüse of Boots-Slüüse is n Bauwierk, dät dät foar Skiepe, Boote un aal sowät muugelk moaket, fon een Woaterhööchte ap een uur tou kuumen. Dät Känteeken fon een Slüüse is die Slüüsen-Koomer, die mäd two Slüüsen-Dooren ätter bee Sieden woaterticht ousleeten wäide kon, uum deer Woater häärien of ruut tou brangen, wiertruch dät Skip ätter buppe tild of deel lät wäide kon. Ju Äntwikkelenge begon fonsäärm mäd litje Boots-Slüüsen, man däälich konnen uk groote Container-Skiepe mäd Hälpe fon Slüüsen truch Kanoale kuume, so as dän Noud-Aastsee-Kanoal of dän Panamakanoal.
Die Gatúnsee (spoansk: Lago Gatún) is n kunstelken See in Panama, die twiske 1907 un 1913 in dät Bauprojekt foar dän Panamakanoal truch Apstauenge fon dän Río Chagres tougjuchtemoaked wuude. Ieuwenske sien Betjuudenge as Deel fon dän Panamakanoal tjoont die Stausee uk tou ju Stroom-Äärtjuugenge. Die Gatúnsee häd ne Flakte fon sowät 425 km², hoaldt 5,2 km³ Woater tourääch un häd somäd ne Jüpte fon in'n Truchsleek 12,2 Meetere. Uumdät deer älken Dai Skiepe fon allerweegense truchfiere, lieuwje in dän fiskrieke See Fiske uut aal ju Waareld. Unner Woater läite sik buute ju Skipfoart-Sträkke uk noch do doode Boome fon dän uurfloudede Rienwoold ärkanne. Ap wäkke Höäwele, do däälich as Ailounde uur't Woater kiekje, rakt dät däälich noch Rienwoold, toun Biespil ap Barro Colorado Island, n Ailound fon 15 km² wier dät buute Foarskengs-Statsjoon un n Dräguuner-Boantje neen Ienwoonere rakt.
Die Río Chagres, of ju Chagres-Äi (düütsk uk: Chagres-Fluss) is een Äi in Säntroal-Panama, ju in ju Cordillera de San Blas ap sowät 600 Meetere uur ju See hiere Wälle häd un fon deer mäd ne Loangte fon 193 Kilomeetere in dän Atlantik, nieper ju Karibiske See fljut. Eer do moanskelke Iengriepe foarnuumen wieren, waas ju Äi nit tou bereekenjen. Maasttieds waas ju ne toai fljootende Äi, man in ju Rientied kuude ju binne kuute Tied tou n rietenden Stroom wäide. Uum dän Panamakanoal muugelk tou moakjen, staude me dän Unnerloop twiske 1907 un 1913 ap, sodät ap 26 Meetere Hööche uur ju See die Gatúnsee äntstuude. So bruukte me bloot oun do bee Ozean-Ougere fon dän Kanoal Skips-Slüüsen, Do Nieden in't Binnelound wieren eenfach unner Woater sät un do Höäwele fääre wäästelk hougede me uk nit so joop truchtougreeuwen. Uum dän wikseljende Woaterstound fon ju Äi beeter kontrollierje tou konnen, deermäd die Skips-Bedrieuw seekerstoald waas, wuude in 1935 uk oun dän Bupperloop uk noch n Stausee ounlaid, die Alajuelasee.
As Brääch beteekent me n Bauwierk, dät n Ferkierswai of uk Fersuurgengsiengjuchtengen fräistoundend of fräihongjend uur n Hindernis uur lat, sodät deer Ruumte twiske is. Ne Brääch kon toun Biespil uur ne Äi of ne Slucht baud weese, man uk uur ne Sträite. Maasttieds sunt dät Ferkiersweege, do deer uur gunge, so as Sträiten, Iersenboanskienen, Foutweege un aal sowät. Man dät rakt uk Sunnerfaale so as do roomske Aquädukte, dät sunt Bräägen foar Woaterlaitengen, of ne Gräinbrääch, ju tou ju Ferbiendenge fon Wüld-Diert-Populatsjoone tjoont, do truch Sträiten uutnunnersnieden sunt. Stari Most, "Oolde Brääch" in Mostar, Bosnien un Herzegowina uur ju Neretva Eenfache Hoange-Brääch in Ruslound Pònt de Gard / Pont du Gard, een oold roomsk Aquädukt in Suud-Frankriek Gräinbrääch Commons: Bridges – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie
Die Dingo (Canis lupus dingo) is n uurspröängelken Huushuund, die al foar Jierduusende wier ferwüülderd is un in groote Deele fon sien Uutspreedengs-Rebät fulkeemen sunner Hälpe fon Moanskene tougjuchtekumt. Besunners Australien is foar sien wüülde Dingos bekoand, man me kuude genetisk ätterwiese, dät uk in Thailound äächte Dingos foarkuume, wier do oaber noch tichte bie Moanskene lieuwje. Ieuwenske do eepenbeere Dingos rakt dät uk äänelke Huundepopulatsjoone, tou n Biespil dän Näiguinea-Dingo, die phänotypisk so uutsjucht, man noch nit truch genetisken Bewies tou ju sälge Lienje reekend wäide kon. Dingos hääbe oafter ne touminst twofaawige Fäl-Teekenge, wierbie ju dominierjende Faawe maasttieds roodelk bit soundfaawich is. Dät rakt oaber uk säildenere Faaw-Sleeke, so as swotte Dingos (dan oafter mäd jeele Teekenge) un wiete Dingos. Uumdät jo al so loange ferwüülderd sunt, hääbe jo wäkke Määrkmoale fon n Wüülddiert touräächkreegen, man jo hääbe noch aaltied trüütich Prosänt minner Brainge-Volumen as n äächten Wulf. Dät is stuur, dän Dingo ien tou oardenjen. Wäkke behonnelje him eenfach as Huunderasse, wäkke (so as hier uurnuumen) behonnelje him apgruunde fon ju loange Separatsjoon as oaine Wulfs-Unneroard (Canis lupus dingo) ieuwenske dän Huund (Canis lupus familiaris).
Ju Lausitz (oulat fon n ooldsorbisk Woud foar sowät as Sump-Lound, läichsorbisk Łužyca, buppersorbisk Łužica, poolsk Łużyce), is n Rebät in't Suudaaste fon do Brandenbuurich, dät Aaste fon Saksen un dät Wääste fon do Poolske Woiwodskuppe Lebus un Läichsleesien. Ju Lausitz deelt sik in ju Läige Lausitz un ju Bupperlausitz: Ju Läige Lausitz is foar't Maaste n läich, plat Lound, dät fon ju poolske Äi Bóbr (düütsk:Bober) bit oun't Skeed tou dän Fläming un bit oun ju Äi mäd Noome Čorny Halštrow (buppersorbisk) / Schwarze Elster (düütsk) gungt. Dät roate deer uurspröängelk fuul Foane, Brouk-Woolde, fääre uk Holtbuske mäd boukene un eekene Boome. Sänt dät 19. Jierhunnert sjucht me wät moor Fjuurenboome. In ju Loundskup lait uk die Spreewoold, mäd masse Woaterloope, do foar hiere Bootjeräi bekoand sunt. Ju Bupperlausitz lait deer täämelk niep suudelk fon un sjucht lounskuppelk uurs uut as ju Läige Lausitz. Sjucht me fääre noudelk noch Heedelound, gungt dät in't Suude, loangs dät Skeed ätter Tschechien, ap in do Lausitzer Bierge. Deer lait uk mäd 793 Meetere die hoochste Bierich fon ju Lausitz, ju Łysa (buppersorbisk) / Lausche (düütsk) / Luž (tschechisk). In groote Deele fon ju Lausitz wäide noch do bee Sorbiske Sproaken boald, dät
As Heedelound (uk: ju Heede), is ne Loundskup, wier apgruunde fon n suuren un neerstof-äärmen Boudem besunnere Plonten ju Bielde bestimme: ferskeedene Heedekruudplonten, Broom, Wacholder un Fjuurenboome. Die Uursproang fon düsse Heeden is maasttieds nit natüürelk, hie lait fuulmoor in ne besunnere Foarm fon Buuräi: n stäärken Weede-Bedrieuw, dät räägelmäitige Ousteeten fon Plaagen as Straielse, un toumäts uk dät Oubaadenjen fon ju Flakte. Düsse Faktooren sunt goadelk foar Heede-Vegetatsjoon. Ju findt sik oaber juust so uk ap druuchlaide Foanflakten, uumdät do uk dät suure Milieu bjoode. Uumdät däälich ju Buuräi maasttieds heel uurs bedrieuwen wäd, rakt dät uk minner Heede. Oafter sunt dät Natuur-Skutsere, do Heedeflakten ärhoolde, uk wan dät neen äächte Natuurloundskup is. Bloiende Heede bie Schneverdingen Heedskäipe in ju Lünebuurger Heede Ne Heede mäd Wacholderbuske Heedelound in ju poolske Woiwodskup Wäästpommern
Dät Woud Heeden beteekent: Uut kristelke un juudske Sjuchtwiese is aan Heeden wäl, die naan Krist un naan Juude is, un somäd n heedensken Gloowe häd. Deerfon oulat uk ju minner fjuuntelke Beteekenge fon dän Heeden foar Roma un uur fierende Foulke, äänelk düütsk "Zigeuner" "Heeden" is uk ju Moortaal-Foarm tou ju Heede, dät is... dät Heedelound dät foar Heedelound typiske Heedekruud, t.B. ju Riesheede of Fodderheede (Calluna vulgaris) ju Dopheede (Erica tetralix)
Ju Suudafrikoanske Republik (Niederloundsk:Zuid-Afrikaansche Republiek of ZAR), oafter uk Transvaal-Republik naamd, waas n uunouhongigen Stoat in't suudelke Afrikoa, die wilst dän twäide Haaldeel fon dät njuugentienste Jierhunnert deer waas. Ju is nit tou ferwikseljen mäd ju Republik Suudafrikoa fon däälich. Uum 1835 wonnerden niederloundsk-stommige Buuren in dän sonaamde Groote Träkk in dät Rebät ien un gruundeden ju uunouhongige Suudafrikoanske Republik. Dät Rebät fon ju Republik waas leeter bekoand as ju suudafrikoanske Provins Transvaal. Ju ZAR waas uunouhonging fon 1857 bit 1877 un leeter noch moal fon 1881 bit 1900 ätter n ärfoulchrieken Apstound fon do Buuren in dän Eerste Buurenkriech. Ju wuude in't Jier 1900 wilst dän Twäide Buurenkriech fon't Fereende Köönichriek eendgultich annektierd, wät fääststuude, as in 1902 do lääste buuriske Troppen kapitulierden. Dät Parlemänt, die "Volksraad", hiede fjaueruntwintich Sitte un mätte fon 1890 oun in dän Ou Raadsaal in Pretoria.
Aan Bäisem is een Reewe, uum tou feegjen. Dät honnelt sik uum ne Oard Bäärsel mäd Steel. Dät rakt loange Bäiseme un Hondbäiseme. Bäiseme wäide uut ferskeedene Materioaljen häärstoald: Dät rakt tou n Biespil Sträi-Bäiseme, Brom-Bäiseme, Heede-Bäiseme Bjunt-Bäiseme, Takken-Bäiseme, Hoangstehier-Bäiseme un Plastik-Bäiseme. In groote Deele fon Europa wäd fertält, dät Häksen ap Bäiseme riede. Sträibäisem (?) mäd Steele Aan Bäisembiender moaket Takkenbäiseme N litjen Hondbäisem
Do Abruzzen (Italieensk Eentoal Abruzzo) sunt een Region fon Italien mäd 1.326.513 Ienwoonere (Stound:Eende 2015). Ju Haudstääd is L'Aquila. Ju Region gungt fon ju Adria-Kuste bit in dän hooge Apennin, nieper in dät Bierichmassiv Gran Sasso d’Italia, wier uk die Corno Grande tou fienden is, die hoochste Bierich fon dän Apennin (2912 Meetere). In dän Abruzziske Apennin hiede sik uk ju italieenske Unneroard fon dän Wulf hoolde kuud, eer ju unner Natuurskuts stoald wuude un sik wier fääre uutspreede kuude. Noaber-Regionen sunt in dät Noude do Marken, in dät Wääste Latium un in dät Suude Molise. In dät Noudaaste is ju Kuste fon ju Adriatiske See, aan Deel fon dät Middelmeer. Touristen-Strand bie Giulianova Dät Täärp Picciano foar do Bierge Die Corno Grande
Plön is ne Stääd in dät Aaste fon ju Region Holsten in Släswiek-Holsten. Dät lait oun't Ouger fon dän Groote Plöner See. Een befäästigede Deelläitenge mäd Noome "Plune" is al uut slawiske Tied uurlääwerd, wildääge waas dät domoals ju Buurich, ju me ap dät Ailound Olsborg (nit bloot onomastisk) ätterwiese kon. Däälich lait ju Stääd, uk dät Plöner Slot, oun't Ouger.
As Weichsel-Kooldtied, Weichsel-Glazioal of Weichsel-Komplex, uumgongssproakelk uk Weichsel-Iestied, wäd ju lääste Kooldtied un ju deer mäd ferbuunene Ferglitskerenge foar Noud- un Middeleuropa beteekent. Ju Weichsel-Kooldtied begon foar sowät 115.000 Jiere un eendede foar 11.700 Jiere. Apgruunde fon ju groote Ferglitskerenge waas die See-Speegel fuul läiger, groote Deele fon ju Noudsee liegen druuch un do Britiske Ailounde wieren oun't Fäästlound ounsleeten. In ju Alpenruumte waas dät uum jusälge Tied uk wied un Sied ferglitskert, junner boalt me fon ju Würm-Kooldtied.
Nunatak (fon Inuktitut un Kalaallisut: Nunataq, Moortaal Nunatait) beteekent in ju Glaziologie aan Fäls of Bierich, wier Glitskere uumetoufljoote, sodät hie as een Ailound deer ruutkikt. Säildener wäd dät Woud uk in n meeneren Sin foar iesfräie Rebätte bruukt, wier Glitskere uumetoulääse.
Die Kanton Wallis (Düütsk: Wallis, Arpitoansk: Valês, Frantsöösk: Valais) of amtelk "Stoat Wallis" (Staat Wallis / État du Valais) is n Kanton in dät Suude fon ju Swaits, die mäd Uutnoame fon litje Rebätte oun ju Rhone un hiere Siedendoale lait. In dät Wallis lait uk die hoochste Bierich fon ju Swaits, dät Dufour-Spit (Dufourspitze) mäd 4634 Meetere uur ju See. Ju Haudstääd is Sitten (Walliser Arpitoansk: Chyoun / frantsöösk:Sion). In dät Wallis sunt Düütsk un Frantsöösk Amtssproake. Ätter ne amtelke Tällenge uut dät Jier 2000 boalden 62,8 Prosänt Frantsöösk, 28,4 Prosänt Düütsk, 2,2 Prosänt Italieensk un 6,6 Prosänt Rätoromanisk un uur Sproaken. Uumdät dät Arpitoanske, wäd oafter as "Patois", also Dialekt fon dät Frantsööske reekend wäd, nit oufräiged wuude, is tou fermoudjen, dät do maaste arpitoansk-sproakige dät Kjuus bie "Frantsöösk" sät hääbe. Do Düütsksproakige baale fon aleer wäch Walliserdüütsk, dät is n hoochst-allemanisken Dialekt, die foar do Baalere fon masse uur düütske Dialekte nit so licht tou ferstounden is. Wienbierge bie ju Haudstääd Sitten Dät Dufour-Spit mäd Steen-Montjene Dät Stockalper-Slot
Die Noome Wallis stoant foar: Dän Kanton Wallis, een Rebät un Ferwaltengsregion in't Suudwääste fon ju Swaits Do Wallis-Ailounde, n Ailoundkoppel in't frantsööske Uurseerebät Wallis un Futuna Wallis (Texas), een Stääd in do USA Een oolde düütske Beteekenge foar dät britiske Lound Wales Fääre is dät uk n Persoonennoome.
Ju Tuba is dät joopste fon aal do woanelke Blik-Bläis-Instrumente. Apgruunde fon dät loange kooniske Roor wäd dät tou ju Bailhouden-Foamielje täld. Bekoande Sunnerfoarmen fon ju Tuba sunt ju Helikontuba un dät deerfon oulatte Sousaphon. Helikontuba Sousaphon
Ju Kieler Förde is ne sowät 17 Kilomeetere loange, smälle Förde oun ju Aastseekuste fon Släswiek-Holsten, ju in ju Weichsel-Iestied truch Glitsker-Röögenge äntsteen is. Groote Deele fon ju Förde wäide truch Kiel uumesleeten, ju Loundes-Haudstääd fon Släswiek-Holsten. Ju Kieler Förde heert tou ju Kieler Bucht.
Dät Hawaiiske (oaine Noome: ʻŌlelo Hawaiʻi) is ju Sproake fon do polynesiske Ienwoonere ap do Hawaii-Ailounde. Hawaiisk un Ängelsk sunt deer Amtssproaken. Dät Hawaiiske heert tou do polynesiske Sproaken, un is deermäd ne Austronesiske Sproake. Adelbert von Chamisso häd 1837 ju eerste Grammatik skrieuwen. Hawaiisk wäd bolde nit moor as Uumgongssproake boald, wan dät uk Amtssproake is. Bloot ap dät Ailound Niʻihau sjucht dät uurs uut, deeruum dät deer nit sofuul Froamde kuume.. Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version Ethnologue Hawaiian (ängelsk) Online Woudebouk hawaiisk-ängelsk, ängelsk-hawaiisk Adelbert von Chamisso. Über die Hawaiische Sprache. In: Oceanic Linguistics, Vol. 10, No. 2. (Winter, 1971), S. 152-157. (online bie JSTOR: Review Article)
Ju Christelk Demokratiske Union Düütsklounds (CDU) is ne politiske Paatäi in Düütsklound. Ätter hiere Meeglidtaal is jo, ju grootste Paatäi fon Düütsklound. Bie do Düütske Buundesdaiwoalen 2009 kreech ju Paatäi 27,3% fon do Stämmen (grootste Paatäi). Websiede fon ju CDU Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:
Do Falklound-Ailounde of Malwinen (ängelsk: Falkland Islands, frantsöösk Îles Malouines, spoansk Islas Malvinas) sunt een Ailound-Koppel in dän suudwäästelke Atlantik, sowät 395 Kilomeetere aastelk fon ju suud-argentinske Kuste. Jo heere geographisk tou Suudamerikoa, politisk sunt jo een britisk Uursee-Rebät mäd binnere Autonomie, wier dät Fereende Köönichriek ju Buutepolitik un ju Ferdäägenge foar uurnimt. Uunbeoachted ju britiske Inbesit-Noame fon 1833 wol Argentinien bit däälich n Ounspröäk ap do Ailounde hääbe, wät in 1982 in dän Falklound-Kriech tou Bloudferjooten fierde. Dät rakt Aast-Falklound, Wääst-Falklound un ne Riege litjere Ailounde. Do Ailounde hääbe ne Flakte fon 12.173 km². Do Ienwoonere fon do Falklound-Ailounde sunt foaraaln uut dät Noude fon Änglound un Skotlound keemen. In do 1840er Jiere sunt uk wäkke uut St. Helena un Chile keemen. In jungere Tied roate dät uk ne Ienwonnerenge uut Näiseelound. Jo baale n Dialekt fon ju Ängelske Sproake, näämelk Falkloundisk Ängelsk. Düssen Dialekt is stäärk fon do noud-ängelske Dialekte un dät Anglo-Skottiske be'ienflouded, man dät rakt uk Lienwoude uut dät spoanske, besunners in dän Beriek fon ju Buuräi. Dät rakt 2.955 stoadige Ienwoonere (Stound: 2007), wierfon sik mäd 2.121 Ljuude do maaste in ju Haudstääd Stanley ap Aast-Falklound deellät hääbe. Ju Haud-Siedelenge fon Wäästfalklound is Port Howard,
Ju Sozialdemokratiske Paatäi Düütsklounds (SPD) is ne politiske Paatäi in Düütsklound. Ätter hiere Meeglidtaal is ju ju twäidgrootste Paatäi fon Düütsklound. Bie do Düütske Buundesdaiwoalen 2009 kreech ju Paatäi 23,0% fon do Stämmen (twäidgrootste Paatäi). Websiede fon ju SPD Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:
Ecuador is n Lound in't Wääste fon Suud-Amerikoa. Fon't 15. Jierhunnert oun heerde dät heele Rebät tou dät Riek fon do Inka un fon't 16. Jierhunnert Deel fon't spoanske Kolonioalriek, eer Groot-Kolumbien uum 1820 tou sien Uunouhongegaid roakede, wier Ecuador sowät tjoon Jiere tou heerde. Ap dän 13. Moai 1830 moakede sik Ecuador uunouhongich fon Groot-Kolumbien. Do Noaberlounde fon Equador sunt: Kolumbien in dät Noude Peru in dät Aaste un Suude Ecuador lait oun ju Pazifik-Kuste fon Suud-Amerikoa. Duusend Kilomeetere foar ju Kuste lääse do truch Vulkoanismus äntsteene Galapagos-Ailounde, do uk noch tou Ecuador heere. Jo sunt foar hiere Biodiversität bekoand. Dät Fäästlound deelt sik in do tjo Berieke Costa (Kuste), Sierra (Bierichlound fon do Anden un Oriente (dät Aaste in ju Amazonas-Niede): Die wäästelke Kusten-Beriek (Costa) fon't Fäästlound bestoant uut Swämlound un minner hooch Bierichlound. Een wichtige Äi in düt Rebät is die Río Guayas. In dät Noude is die Kusten-Beriek tropisk, in dät Suude druuger. Midde truch dät Lound lukt sik fon't Noude ätter't Suude dät Bierichlound (Sierra) fon do Anden mäd stäärken Vulkoanismus. Deer lait uk die Chimborazo, die hoochste Bierich fon dät Lound (6310 Meetere). Ap ne Hööchte fon 2.850 Meetere lait in do Anden ju
Frantsöösk-Guayana (Frantsöösk: Guyane) is n frantsöösk Uursee-Rebät un ne Region fon Frankriek. Dät lait oun ju Kuste fon dän Atlantik in't Noud-Aaste fon Suud-Amerikoa twiske Brasilien un Suriname. Frantsöösk-Guayana is n ful integrierden Deel fon Frankriek un heert somäd uk tou ju NATO un ju Europäiske Union. Ju gjuchtelke Munte is die Euro. Ju Haudstääd is Cayenne. Bie Kourou lait aan wichtigen Waareldruumte-Boanhoaf, dät Centre Spatial Guyanais.
Ju Fräie Demokratiske Paatäi (FDP) is ne politiske Paatäi in Düütsklound. Ätter hiere Meeglidtaal is jo, ju fjoodgrootste Paatäi fon Düütsklound. Bie do Düütske Buundesdaiwoalen 2009 kreech ju Paatäi 14,6% fon do Stämmen (träädgrootste Paatäi), man in 2013 kreech ju bloot noch sowät 4,8% un kuude somäd neen Ouoardende in dän Buundesdai seende. Uk ap läigere Ferwaltengsieuwenen ferloos ju in düsse Tied masse Ienfloud. Websiede fon ju FDP Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:
Guyana is n Stoat in dät Noudaaste fon Suud-Amerikoa. Dät wäd in't Noud-Aaste fon dän Atlantik beskat, in't Aaste fon Suriname, in't Suude un Suudwääste fon Brasilien un in't Noudwääste fon Venezuela. Ju Haudstääd is Georgetown. Guyana is nit tou ferwikseljen mäd dät fratsööske Uursee-Rebät Frantsöösk-Guayana un ju Loundskup Guayana, uk wan die Noome dän sälge Uursproang häd. Guyana waas bit tou sien Uunouhongegaid ap n 26. Moai 1966 ne britiske Kolonie un hiet Britisk-Guayana.
Paraguay is een Binne-Lound in Suud-Amerikoa. Dät lait twiske Brasilien, Argentinien un Bolivien, sien Haudstääd is Asunción. Fon't Noude ätter't Suude fljut die Río Paraguay truch dät Lound, aastelk deer fon is dät Lound tichter besiedeld, wilst dät wäästelk tänner besiedeld is. Een Besunnerhaid fon Paraguay is, dät junner dät Guaraní, een Indioaner-Sproake, bit däälich ju dominierjende Uumgongs-Sproake is, un uk oafter monken europäisk-stommige Ienwoonere boalt wäd. Amtssproake is dät in jungere Tied uk wuuden, man in düssen Beriek häd dät noch nit ju Betjuudenge fon't Spoanske kriegen. Dät rakt in Paraguay uk masse, do Spoansk un Guaraní truchnuur baale.
Suriname (ap Sranantongo: Sranan [sra:ˈnaŋ]) is n Lound in't Noud-Aaste fon Suud-Amerikoa. Noudelk deerfon lait die Atlantik, aastelk Frantsöösk-Guayana, suudelk Brasilien un wäästelk Guyana. Twiske Suriname un Guyana rakt dät n striedich Rebät un twiske Suriname un Frantsöösk-Guayana uk. Aaldät ju Amtssproake Niederloundisk is, wäd dät fon minner as n Haaldeel fon ju Befoulkenge alledeege boald. Wichtiger is as Uumgongssproake Sranan Tongo, een surinamiske Kreolsproake ju sik touhoopesät uut Ängelske, Niederloundske, Portugiesiske Ienfloude un Uurblieuwsele uut afrikoanske Sproaken. Sranan Tongo is nit ju eensige Kreolsproake in Suriname. In Suriname wäd as trääd-wichtichste Sproake uk n karibisk-hindustanisken Dialekt boald, ne Varietät fon dät Bhojpuri, dät mäd indiske Siedlere deer wai keemen is. Fääre wäd Ängelsk boalt un dät Portugiesiske wint uk oun Betjuudenge, foar'aaln truch brasilioanske Gouldsäikere, do illegoal in't Lound kuume. Dät rakt noch moor Sproaken, wierfon do maaste ap buutloundske Ienfloude touräächgunge. Indioaner-Sproaken rakt dät noch, man jo hääbe neen groote Betjuudenge moor.
Uruguay is een Lound in dät suudelke Suud-Amerikoa. Ju Haudstääd fon dät Lound is Montevideo. Uruguay lait oun ju Atlantik-Kuste twiske Brasilien ap ju noud-aastelke Kaante un Argentinien ap ju Wääster-Kaante. Ju Loundskup is fon ju Pampa bestimt, dät is n subtropisk Gäärslound. Besunners hooge Bierge rakt dät deer nit, bloot middelhooge. Die hoochste Bierich fon Uruguay is die Cerro Catedral, die man sowät 513 Meetere hooch is. Dät Skeed ätter Argentinien bielget die Río Uruguay un die Mundengstjoachter Río de la Plata, tou dän die Río Uruguay mäd dän uut Argentinien kuumende Río Paraná touhoopefljut. Uk ju uruguayiske Haudstääd Montevideo lait oun dän Río de la Plata. Loundskup fon Uruguay die Cerro Catedral
Ju Twäärsfloite wäd ätter ju Oard, dät tou spieljen as n Holt-Bläis-Instrument ien'oardend, uk wan ju oafter uut Metall baud is. Dät honnelt sik uum ne Oard Floitepiepe, ju twäärs oun ju Muule ounsät wäd. Me skäl deer nit oun puustje, man deeruur wäch, wiertruch ju Lucht in ju Floite tou swingen kumt, dät ju Floite n Toon rakt. Wichtich, uum aal do Toone spielje tou konnen, sunt do Klappen, wier do Goate mäd ticht moaked wäide. Me häd do Klappen, uumdät me mäd Hieuwelte-Mechanismen so noch moor Goate bruuke kon, as tou n Biespil bie ju Blokfloite.