rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Die Mars (Symbol: ) is die fjoode Planet fon uus Sunnensystem. Sin Noome kumt fon dän roomsken Kriechsgoad Mars. Ju Atmosphäre bestoant foarallen uut CO2. Ju is oaber täämelk tän, mäd säks Millibar bedrächt hieren Druk minner as een Prosänt fon dän Luftdruk appe Äide. Ju Faawe fon dän Heemel sjucht ap n Mars rosa uut, dät kumt fon swieuwjende litje Iersendeele. Fier buppe rakt dät Ieswulken uut fäärsen CO2 und Woater. In n Suumer rakt dät uk mongs an hooge Bierichspitsen Wulken. Rien rakt dät deer oaber nit. Ap ju Uurfläche fon Mars meent me Spuuren fon Woater tou sjoon.
Ju Oard is ne Stappe in ju biologiske Systematik. Ju Phylogenetiske Systematik koant bloot Oarde un Supraspezifiske Taxa. Ju Oard kon in ju Biologie definierd wäide truch... Dät Biologiske Oardkonzept beteekent as Oard ne Gemeenskup fon Individuen, do sik mädnuuner moorje konnene. Dät is maasttieds ne Meenskup fon moorere Populatione, do nit gans so oafter, daach mongs noch fermiskje. Wo ju Oard tiedelk begränsed wäide mout, is nit kloor definierd, mongs wäd kweeden, dät me ätter n poor hunnert Generatione nit moor fon ju sälge Oard baale kon, man neemens wol kweede, wie Moanskene wieren däälich ne uur Oard as do Moanskene foar n poor duusend Jiere. Dät Evolutionäre Oardkonzept: So wäd dät definierd, wan me ne ganse Äntwikklengslinie meent (ne Oard fon hiere Äntstoundenge uut ne Apkleeuwenge fon ne allere Oard bit tou hiere oaine Apkleeuwenge in two näie Oarde) - gans egoal, wofuul Evolution in düssen Tiedruum geböärt. Ne so definierde Oard hat uk Chronospezies.
N Ferbiend is ne portoalfoarmige holtene Dreegekonstruktion in n Buurenhuus, ju der bestoant uut twäin of moor Stonnere, do der mädnunner ferbuunen sunt truch aan of twäin horizontoale Ferbiendsboolken. Do ferskeedene Ferbiende sunt wier mädnunner ferbuunen truch do Rimme, do der winkelgjucht ap do Ferbiende ferloope. Aal Winkele fon ju Konstruktion wäide stutsed fon Steekbeende un Jachtbeende. Do Stonnere stounde oafte ap muurde of aan Steen bestoundene Funnemänte. Ap do Ferbiende stounde do Sponstokke (dät Speerwierk), mäd do Huuslatten, do ju Toake of dät Dak dreege. Do Sponstokke mäd Steekbeende usw konnen fuul ferskeedene Foarme ounnieme un unnerskeede sik in do ferskeedene Buurenhuuse. Dät rakt two Typen fon Ferbiende, nämmelk dät Loangsferbiend un dät Twäärsferbiend. Bolde aal Buurenhuuse hier in t Noude sunt mäd Twäärsferbiend baud, dät winkelgjucht ap ju Laangtegjuchte fon dät Huus stoant. Dit Ferbiend bestoant uut do twäin Stonnere, ferbuunen fon dän woagegjuchte Onkerboolke. Dissen Ferbiendsboolke stat mäd ne Tappe truch dän Stonner un is deerbääte feronkerd mäd aan of twäin holtene Döäwele (Pännen), of Kiele. Dissen Typ rakt dät in dät seelter eepen Huus un me fint dät fääre in dät Nouddüütske un Holloundske Inlound. Bie dissen Typ Ferbiend lait die Ferbiendsboolke ap do Stonnere un
Ju Mathematik is ju Leere fon do Taale un Foarme. Ju Mathematik oarbaidet - uurs as Physik un Chemie - deduktiv un kon deeruum uk tou do Moanskewietenskuppe reekend wäide. Algebra Analyse Geometrie Statistik Ju Mathematik oarbaidet mäd bestimde Teekene.
Nyctinomops feromosaccus is ne Oard fon Fläddermuus. Doo Dierte sunt in suudwäästelke Deele fon doo USA un in dät noudelke un wäästelke Mexiko tou fienden. Joo lieuwje an fälsige Bierichouhonge un Steenwoogen in juu Wüüste fon Arizona, oaber uk in Bauwierke. Deer bildje se Gruppen, doo gewöönelk minner as hunnert Dierte uumfoatje. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Dät Paläozän af Paleozän waas ne Äidgeschichtelke Serie. Dät is juu eerste Serie in dät System Paläogen, koom also ätter juu leete Kriet-Tied un foar dät Eozän. Dät Paläozän begon foar sowät 65.500.000 Jiere un eendede foar sowät 55.800.000 Jiere.
Dät Northern Territory (Noudelke Territorium) is n Buundesterritorium fon Australien. Dät häd ne Flakte fon 1.349.130 km² un in't Jier 2014 tällde me 243.700 Ienwoonere, wierfon sowät 31% Aborigines sunt, foarallen Pitjantjatjara, Arrernte, Luritja, Warlpiri un Yolngu.
Tasmanien is n Ailound fon Australien. Dät häd ne Flakte fon 68.400 km² un in't Jier 2014 wuuden 517.000 Ienwoonere täld. Dät wuud dän 24 November 1642 äntdäkt fon dän Schipper Abel Tasman fon Groningen. Tou doo bekoande Dierte fon Tasmanien heerde juu Oard Thylacinus cynocephalus (düütsk:Beutelwolf) un heert bit däälich juu Oard Sarcophilus harrisii (düütsk: Beutelteufel). Bee Oarde sunt ap dät australiske Fäästlound al loanger uutstuurwen, fielicht truch juu Ienfierenge fon dän Dingo.
Noudmakedonien is n Lound in Europa. Ju Haudstääd is Skopje. Die Präsident fon ju Republik is Stevo Pendarovski. Noudmakedonien wäd begränsed fon: Serbien in dät Noude, Bulgarien in dät Aaste, Griechenlound in dät Suude, Albanien in dat Wääste.
Otomops is n Sleek fon do Fläddermuuse. Oard Otomops martiensseni MATSCHIE, 1897. Ju Oard lieuwet in ju Zentroalafrikoanske Republik, ju Republik Kongo, Dschibuti, Äthiopien, ju Demokratiske Republik Kongo, Uganda, Kenia, Tansania, Angola, Simbabwe, Malawi, Botsuana, Mosambik, Madagaskar un dät Aaste fon Suudafrikoa Unneroard Otomops martiensseni martiensseni MATSCHIE, 1897 (ju Nominatfoarm) Unneroard Otomops martiensseni icarus CHUBB, 1917 Oard Otomops wroughtoni THOMAS, 1913. Ju Oard lieuwet in Suud-Indien Oard Otomops formosus CHASEN, 1939. Ju Oard lieuwet ap Java Oard Otomops johnstonei KITCHENER, HOW un MARYANTO, 1992 Ju Oard lieuwet ap dät Ailound Alor in do Litje Sunda-Ailounde Oard Otomops papuensis LAWRENCE, 1948. Ju Oard lieuwet in Papua-Näiguinea Oard Otomops secundus HAYMAN, 1952. Ju Oard lieuwet in dät Noudaaste fon Näiguienea. Oard Otomops madagascariensis DORST, 1953. Ju Oard lieuwet ap Madagaskar. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Näiguinea is n Ailound, dät tou n australisken Kontinent heert, politisk oaber in dät Wääste tou Indonesien heert un in dät Aaste fon n oainen uunouhongigen Stoat (Papua-Näiguinea) bedäkt wäd. Do uursproangelke Bewoonere sunt do Papuas. Ätter ju Befräienge fon Indonesien in 1959 beheelten do Niederlounde Wääst-Näiguinea as Kolonie. Noch 1956 wuud die Obano-Apstand deelsloain mäd moor as 100 Doode. Leeter wuud do Papuas Oainständegaid in Foaruutsicht stoald, man unner Druk fon do Fereende Stoate moast dät Lound 1962 uurroat wäide an do Fereende Natione, do dät leeter an Indonesien uurdruugen. Ätters sunt fuul Indonesier ätter Wääst-Näiguinea keemen. Wäkke Papuas betrachtje do Indonesier as Besättere.
Die Waarelddeel af Kontinent Australien lait twiske dän Indisken Ozean un dän Pazifiske Ozean. Oafter wäide noch doo litje pazifiske Ailounde, foarallen Näiseelound deertounuumen, dät grattere Gebiet wäd dan as Ozeanien beteekend. Dät gliek naamde Lound Australien bedäkt dät ganse Fäästlound fon n Waarelddeel Papua-Näiguinea lait in dät Aaste fon dät Ailound Näiguinea Indonesien häd ne Provinz in dät Wääste fon dät Ailound Näiguinea.
Ju Techniske Mechanik is aan Deel fon ju Mechanik. Ju bruukt do physikoalske Gruundlääsen foar techniske Systeme un behonnelt foar aaln do fääste Köärpere, do in ju Technik wichtich sunt. Wier ju ap uut is, is foaraaln ju Bereekenge fon do Krääfte, do in do Köärpere wierkje. Foarleesengen in techniske Mechanik sunt fäästen Bestounddeel in do Studiengonge fon dän Maskienenbau un dät Bauingenieursweesen. Buppedät wäd ju in noch moor Ingenieurswietenskuppe behonneld, t.B. in ju Elektrotechnik, dät Industriedesign of dät Wirtskupsingenieursweesen, man deer is dät fon wät litjere Betjuudenge. Ju Techniske Mechanik skäl do theoretiske Bereekengs-Ferfoaren reeke, do biespilswiese in dän Maskienenbau un ju Baustatik bruukt wäide. Ju oaintelke Bemeetenge Baudeele of Dreegwierke, ju Uutwoal fon do Wierkstoffe un aal sowät wäd dan fon uur Disziplinen uurnuumen, do wät naier bie'e Praxis stounde, biespilswiese ju Konstruktsjoonsleere of ju Bedrieuwsfäästegaid. Deerbie is ju Techniske Mechanik dan een Hälpswietenskup. Wier dät in ju Techniske Mechanik uum gungt: Do Sätgjuchte fon ju klassiske Mechanik, mathematiske Modelle fon do mechaniske Touhoopehonge fon physiske Köärpere, spezifiske un ratsjoonelle Methoden fon ju bereekenjende Analyse fon mechaniske Systeme. Klassisk wäd ju Techniske Mechanik iendeeld in: ju Statik, ju sik mäd Krääfte ap rauende (uunbewäägede) Köärpere (haudseekelk mäd eendimensionoale
In't Seelterlound roate dät aleer un uk däälich noch gjucht fuul Familien, do n Roupnoome af Bienoome ieuwenske hieren offiziellen Noome, dän "Skrieuwnoome", hääbe. Deer sunt fielicht 'n poor Spitsnoomen deerbie, man do maaste Noomen sunt wäil truch do Jierhunderte uut do uursproangelke Noomen fon Bewoonere fon do Steeden (maastens Buuräien) biebiheelden wuuden, deeruum rakt dät wäil uk dän Begriep "Huusnoome", die oaber uk foar do offizielle Noomen bruukt wäd. Uk wan die Skrieuwnoome wikselde, t. B. deertruch, dät 'n Mon mäd uurs n Noome in ju Familie ienhilkede, wuude die oolde Roupnoome biebeheelden. (Sjuch uk: Huusnoomen) Do Noomen stounde bie ju Buurskup, wier do Ljuude däälich woonje. Do Noomen, do der al loange uutstuurwen sunt af wier do Ljuude nit moor in Seelterlound woonje, stounde nit ap ju Lieste. Roupnoome - Skrieuwnoome däälich - Beskrieuwenge Pünt - Warnkens Snieders - Mödden - Bielde fon Snieders Fräisk Huus uut 1823 - Dät ooldste Huus, wät noch in't Täärp stoant. (Bielde: Th. Deddens) Sievers (Burs) - Brands Ti(e)lkens - Büter - Dät wieren fröier Weeuwere, jo goolten in 't Täärp as do bääste Weeuwere. Tamburs - Helmers - sjuch bie Heeselbierich (Bääte dän Kanienkenbusk wuud fröier tou Skäddel rekend, däälich heerd
Unner dän Begriep Sport wäide ferskeedene Oarde fon Bewäägenge, Spil un aal sowät touhoopefoated, do maasttieds fon dän moanskelken Körper uutfierd wäide. Dät rakt t.B. oaber uk Motorsport, wier do Moansken bloot n Woain stjuure un betjoonje moutene. Do oolde Seelter hieden uk al apaate Sporte un deer sunt fuul näie bietou keemen. Dät rakt toun Biespil also: Balspil Tennis Kaalje Kuusje Foutbal Fiskje Joagje Riedersport Sköäwelje
Menen (frantsöösk: Menin) is ne Stääd in ju Provinz Wääst-Flandern in Belgien. Ju Stääd häd goud 32.000 Ienwoonere. In dät Gestrich deer uumetou wäd ju Stääd Mjinnde of Meende naamd, in dän Räst fon ju Provinz wäd dän Noome Mjeenn bruukt. Wäil uut dän eerste Waareldkriech stamt n seelter Riemsel: Och wät meenen, Meenen lait in Flandern, Flandern lait unner n Kustäit, un wan ju Ku micht is et aal wäit . Dät wuud wäil bruukt, wan wäl kwad: 'Iek meene....' Kustäit belukt sik fielicht ap ju Äi Koestaart. Ju Stääd is äntsteen an ju Leie, ap dän Honnelswai Brügge-Lille (Ryssel). Ju ooldste Noomenmäldenge stamt uut 1087. As Scheedstääd wuude Menen al ädder befäästiged. Do eerste Uumwaalengen datierje uut 1578. Twiske 1579 un 1830 wuude Menen two-untwintichmoal beleegerd. Ju Leie spielde ne wichtige Rulle in ju Äntwikkelenge tou n wichtich Leekenzentrum. In dät 16. Jierhunnert waas ju Stääd berüümd uum hiere Bjoor un tälde domoals 104 Bjouermästere. In dät Jier 1548 wuud n groot Deel fon ju Stääd truch Bround in de Ääske laid.
Die Indonesiske Archipel, uk Indisken-, Aastindisken- af Malaiisken Archipel naamd, is ne groote Ailoundgruppe fon Suudaast-Asien. Groote Sunda-Ailounde: Dät Ailound Borneo (Is apdeeld an doo Stoaten Indonesien, Malaysia un Brunei) Dät Ailound Java (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sumatra (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sulawesi (heert tou Indonesien) Litje Sunda-Ailounde: Dät Ailound Bali (heert tou Indonesien) Dät Ailound Flores (heert tou Indonesien) Dät Ailound Lombok (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sumbawa heert tou Indonesien) Dät Ailound Timor (is apdeeld an doo Stoaten Indonesien un Aast-Timor) Dät Haudailound Luzón Dät Ailound Mindanao noch moor litjere Ailounde Doo noudelke Molukken (indonesiske Provinz Maluku Utara): Ternate Doo Bacan-Ailounde Dät Ailound Halmahera Dät Ailound Morotai Doo Obi-Ailounde Doo Sula-Ailounde Dät Ailound Tidore Doo suudelke Molukken (indonesiske Provinz Maluku): Dät Haudailound Ambon Doo Aru-Ailounde Doo Banda-Ailounde Dät Ailound Buru Doo Kai-Ailounde Dät Ailound Seram Doo Tanimbar-Ailounde Dät Ailound Wetar Dät Ailound Näiguinea wäd säilden uk noch meetäld, maasttieds oaber nit, deeruum dät dät al tou n Australisken Kontinent heerd un ja foar loange Tied uk mäd dät australiske Fäästlound ferbuunen waas (nu is die Seewoaterspeegel haager). Dät wäästelke Näiguinea heert tou Indonesien, dät Aaste fon dät Ailound heert tou n oainen Stoat, Papua-Näiguinea.
Fjodor Wladimirowitsch Jemeljaneko (Rusk:Фёдор Владимирович Емельяненко, *28. September 1976 in Rubischne, Sowjetunion) is berüümd foar sien Laistenge in juu Kampsportoard MMA, wieroane hie juu Nr.1 fon juu Waareld weese skäl. Uurspröängelk häd hie Sambo moaked, wät hie däälich uk noch moaked un wieroun hie uk Waareldmääster is.
Doo Litje Sunda-Ailounde sunt ne Ailoundgruppe in dän Indonesisken Archipel. Jo sluute suudaastelk an do Groote Sunda-Ailounde oun, besunners aastelk oun Java, wiermäd jo in een Riege lääse. Wichtige Ailounde sunt: Dät Ailound Bali (heert tou Indonesien) Dät Ailound Flores (heert tou Indonesien) Dät Ailound Lombok (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sumbawa heert tou Indonesien) Dät Ailound Timor (is apdeeld an doo Stoaten Indonesien un Aast-Timor)
Sulawesi (fröier Celebes) is een fon doo Groote Sunda-Ailounde in n suudaast-asiatisken Indonesisken Archipel un heert tou Indonesien. Dät rakt ap düt Ailound säks indonesiske Provinzen: Sulawesi Barat Sulawesi Selatan (Suud-Sulawesi) Sulawesi Tenggara (Suudaast-Sulawesi) Sulawesi Tengah (Zentroal-Sulawesi) Sulawesi Utara (Noud-Sulawesi) Gorontalo
Bootjeräi is Skipfoart mäd Boote. Ju ferron uur ju Seelter Äi un haager uur Oaje un Marka. Me kon dät al sjo ap ju Koarte fon 1588 (gjuchts). Bit sowät 1800 waas ju gjucht wichtich foar Seelterlound, man truch ju Kontinentoalspeere fon 1806-1814 koom ju stiltoulääsen un kuud sik ätters nit wier goud äntwikkelje. Daach foarnde noch uum 1915 die Skäddeler Bootjer ap Lier. (B156U). Do Boote skällen uk al wäil ap Hällengen baud weese. In oolden Tiden, doo hieden wi in Seelterlound ne ganse Bootjeräi. Deer hieden wi Boote, deer fuuren Jan, Kloas un Hinnerk mäd. Wan se hiere Määme un hiere Wiue bi sik hieden, dan waas dät ganse Boot beleeden. As doo Seelter n bitje gratter wuden mäd Luxus un Stoat, deer moasten Määme un Wiue in Huus bliue. Doo wieren Jan un Hinnerk un Kloas soofuul klokker, doo bestoalden se hoolwe Mutten. Deer fuur Jan un Kloas un Hinnerk glukkelk mäd, as Määme un Wiue in Huus bleeuen. Deerap hää wi Seelterlound häärut bilded, dät wi doo Boote toun Düüwel joaged hääbe un Määme un Wiue in Huus lät hääbe. Deerap sunt wi nu soo wid un hääbe Schiepe un groote Mutten un kweede aal Deege:
Sumatra af Sumatera is een fon doo Groote Sunda-Ailounde in n suudaast-asiatisken Indonesisken Archipel. Dät heert tou Indonesien. Sumatra un doo uumelääsende litjere Ailounde wäide in tjoon Provinzen iendeeld: Aceh Bangka-Belitung Bengkulu Jambi Lampung Riau Kepulauan Riau Sumatera Barat Sumatera Selatan Sumatera Utara
Bali is een fon doo Litje Sunda-Ailounde in dän suudaast-asiatisken Indonesisken Archipel. Dät Ailound lait twiske doo Ailounde Java un Lombok un is ne Provinz fon Indonesien. Ienwoonertaal = 4.225.384 (2014). Ju foarhärskjende Religion ap Bali is Hinduismus (93%).
Meuse (55) (Seeltersk: Maas) is n frantsöösk Departement, naamd ätter ju Äi ju Maas. Ju Präfektur is Bar-le-Duc. Unnerpräfekture sunt Commercy un Verdun. Do Ienwoonere fon Meuse heete Meusiens. Lieste fon Stääde un Täärpe in Meuse Préfecture Conseil général
Flores is een fon do litje Sunda-Ailounde in n suudaast-asiatisken Indonesisken Archipel. Dät Ailound is bekoand deerfoar, dät dät deer noch bit foar tweelichduusend Jiere uurs een Moanskenoard roate, ju litje Oard Homo floresiensis, ju dan truch n fjuurspäienden Bierich uutstuurwen is. Flores heert tou ju indonesiske Provinz Nusa Tenggara Timur.
Doo Sunda-Ailounde sunt ne Ailoundgruppe in dät Wääste fon n Indonesisken Archipel. Joo wäide unnerdeeld in doo Groote Sunda-Ailounde un doo Litje Sunda-Ailounde. Doo wichtichste fon doo Groote Sunda-Ailounde: Dät Ailound Borneo (Is apdeeld an doo Stoaten Indonesien, Malaysia un Brunei) Dät Ailound Java (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sumatra (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sulawesi (heert tou Indonesien) Doo wichtichste fon doo Litje Sunda-Ailounde: Dät Ailound Bali (heert tou Indonesien) Dät Ailound Flores (heert tou Indonesien) Dät Ailound Lombok (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sumbawa heert tou Indonesien) Dät Ailound Timor (is apdeeld an doo Stoaten Indonesien un Aast-Timor)
Dissen Artikkel basierd ap dän Artikkel fon juu düütske Wikipedia. Aceh is ne Provinz fon Indonesien. Dät lait in dän Noude fon't Ailound Sumatra un litjere Noaberailounde heere uk deertou. Dät häd ne Flakte fon 55392 km² un 4211000 Ienwoonere, wierfon do maaste hiere oaine Sproake baale. Wäil sänt dät 8. Jierhunnert rakt dät in Aceh islamiske Ienfloude, un sänt dät 13. Jierhunnert is die Islam dan deer wai keemen. Aceh waas n Sultanoat, n Islamisk Köönichriek mäd ne groote Betjuudenge in n Honnel. As 1511 doo Portugiesen Malakka iennoomen, geenen fuul ienheemske Koopljuude ätter uur Stääde wai. 1602 gruundede juu Niederloundske Aastindien-Kompanie n Honnelsstutspunkt in Aceh, daach kuude Aceh n oainständich Sultanoat blieuwe, uk ätterdät doo Niederlounde fon britiske Siede in n Ferdraach juu Foarheerskup uurlät wuden waas. 1821 bit 1830 wuuden doo Padri-Kriege fierd twiske doo orthodoxe Muslime fon Aceh (Padri) un doo Minangkabau, doo innerdoat uk islamisk wieren, man uk allere Bruuke biebeheelden hääbe. Doo Holloundere stuuden ap juu Siede fon doo Minangkabau, un an n 26. Meerte 1873 fängen se n Kriech oun juun dät Sultanoat un marskierden in n April in Kraton ien, wier juu Fäästenge fon n Sultoan oaber so krewäl ferdäägend wuude, dät
Bangka-Belitung is ne indonesiske Provinz, juu sik uut doo Ailounde Bangka un Belitung touhoopesät, two litjere Noaberailounde aastelk fon Sumatra. Juu Provinz rakt dät sänt 2000, toufoarne wieren doo two Ailounde n Deel fon juu Provinz Sumatera Selatan.
Hydrophilie (fon ooldgriechisk ὕδωρ hýdor „Woater“ un φίλος phílos „fjuund“ / „ljoof hääbend“) betjudt wasser ljoof hääbend, wät kwäd, dät aan Stof stäärk mäd Woater (of uurswäkke poloare Stoffe) wäkselwierket Dät Juundeel fon Hydrophilie hat Hydrophobie. Ätter IUPAC-Definition is ju Hydrophilie ju Solvatations-Tendenz fon een Molekül in Woater. Wan een Bupperflakte aiske stäärk woater-anluukend is, boalt me uk fon Superhydrophilie. Hydrophile Substanzen sunt maasttieds woaterlooselk man dät rakt uk hydrophile Substanzen, do nit woaterlooselk sunt, t.B. wäkke Hydrogele of Colestipolhydrochlorid. Deeruum is hydrophil nit mäd woaterlooselk gliek tou sätten. Hydrophile Substanzen heere gewöönelk tou een fon do foulgjende Kategorien: Eerstens Soalte (Ionenferbiendengen) of twäidens poloare Substanzen, do sik in dät uk poloare Woater äntspreekend goud loosje läite. Hydrophilie belukt sik bloot ap ju Wikselwierkenge mäd Woater un nit ap ju Looselkgaid un uk nit ap ju Fäidegaid, Woater heroun tou luuken un tou bienden. Aan Stof, die dät kon, wäd hygroskopisk naamd. Hydrophile Stoffe sunt oafter tou sälge Tied limnophob, loosje sik also läip in Fatte un Ouljen. Substanzen, do hydrophil un lipophil sunt, beteekent me as amphiphil; hier tälle biespilswiese Tenside tou. Amphiphilie is een spezielle Oainskup fon een Molekül, dät hydrophobe un hydrophile Funktjsoonelle Koppele drächt. Uk Bupperflakten
As Miele beteekent me ferscheedene oolde Mäiten. Dät kumt fon dät Latienske Mille (seeltersk: duusend), wült dät waas uursproangelk ju Eenhaid fon duusend twäiedubbelde Stappe. In do astronomiske Artikkele fon disse Wikipedia is ju düütske Miele meend fon 7532 meeter.
Hydrophobie is ju Oainskup fon n Stof, die der Woater mit. Die Begriep hydrophob kumt uut dät Oold-Griechiske (ὕδωρ hýdor „Woater“ + φόβος phóbos „Boangegaid“) un betjudt fon Woud tou Woud "woater-miedend". Ätter IUPAC-Definition is ju Hydrophobie die Touhoopesluut fon uunpoloare Koppele of Moleküle in een woaterhooldige Uumreekenge, apgruunde fon ju Tendenz fon't Woater, uunpoloare Koppele of Moleküle uuttousluuten. Mäd düssen Fäk-Uutdruk uut ju Chemie wäide Stoffe charakterisierd, do sik nit mäd Woater miskje un dät ap hier Bupperflakte oupäärlje läite. Wan een Bupperflakte wuddelk stäärk woaterouwiesend is, boalt me uk fon "Superhydrophobie". Uunpoloare Stoffe as Fatte, Woakse, Alkohole mäd loange Alkylräste - also mäd Uutnoame fon Methanol, Ethanol un Propanol - Alkane, Alkene un aal sowät sunt hydrophob. Hydrophilie
Juu Fläddermuus-Oard Otomops wroughtoni lieuwet in Suud-Indien. Ju Oard is täämelk betroued un kumt truch Lieuwendsruumfernäilenge uk bloot noch in n Gebiet mäd minner as 100 km² foar. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Ju Mäidhanne uk Aalke-Fokke sin Fuugel naamd, is n Fuugel, die in fuchtige Loundskuppe, toun Biespil in n Foan, tou fienden is. Ne Betrouenge is ju Lieuwendsruumfernäilenge, man dät rakt noch 5.400.000 bit 7.500.000 Mäidhannen, so is ju Oard, wan uk in wäkke Rebätte, waareldwied noch nit nai an't Uutstierwen.
Kauliflorie is juu Oainskup fon eenige Plonten, dät hiere Blöiten fluks an n Stom af an tjukkere oolde Takken groie un nit as meenwoanelk an doo jungste Takken. Kauliflorie kumt t.B. bie n Kakaoboom (Theobroma cacao) foar. Kakaoboom mäd Blöiten Kakaoboom mäd Fruchte
N Mikroskop is ne Reewe foar dät bekiekjen fan Dingere, do tou litjet sunt uum mäd dät bloote Ooge tou sjoon. Mikroskope wäide t.B. bruukt foar mediske, biologiske un forensiske Unnersäikengen un in ju Technik bie Unnersäikenge fon Materioale. Ju Wierkenge fon dät Mikroskop beraut ap ju Breekenge fon Lucht. In ju Skizze hier unner sjucht me dän Loop fon dät Lucht. Fon dät Dingen wät me bekiekje wol (Objekt) gungt dät Lucht truch ju Linse 1 (dät Objektiv) un bildet dan ne uumekierde Bielde (Image 1), ju dät Ooge (eye) bekieket Linse 2 (dät Okular). Juust as bie dät Fergratterengsglääs sjucht dät Ooge dan ne stäärk fergratterde uumkierde Bielde (Image 2). Dät aplöösende Fermuugen fon n optisk Mikroskop is begränsed truch ju Woogenlaangte fon dät Lucht. Dät hat, dät me Seeken litjer as sun hoolwe Mikron deermäd nit sjo kon. Foar fienere Dingere ferwoant me n Elektronemikroskop. Labor-Mikroskop Binokuloar Labor-Mikroskop Mikroskop-Binokiekere Stereo-Mikroskop Mikroskop-Objektive Mikroskop-Objektive Mikroskop-Objektive Mikroskop-Okulare Mikroskop-Meetokular Stereo-Mikroskop-Okular Mikroskop-Okular Mikroskop-Okular
Plasmolyse is, wan me mäd n hypertonisk Buutenmedium (dät Plasmolytikum) dät Woater uute Vakuole fon ne Sälle lukt (Osmose), wierbie die ganse Protoplast skrämpt un sik fonne Sälwooge oulööst. Dät is oaber reversibel, truch Deplasmolyse kumt dät fluks wier in n Uurtoustand. Wan in n Experiment ju Plasmolyse foarsichtich uutfierd wäd, is dät uk nit skoadelk foar ju Sälle. Hier sunt mikroskopiske Bielden fon ne Epidermis fon Tradescantia discolor (fröier: Rhoeo discolor): Hier fälle do Vakuolen (rosa) bolde ju ganse Sälle uut. Hier wuude truch Plasmolyse dät Woater uut do Vakuolen leeken, do nu litjer sunt. Günther Throm: GRUNDLAGEN DER BOTANIK 2. Auflage NIKOL-Verlag ISBN 13: 978-3-937872-61-2 ISBN 10: 3-937872-61-2
Hypertonisk af Hyperton is ne Löösenge, wan juu n gratteren osmotisken Druk häd as juu Fergliekslöösenge, dät is, wan deer moor Soalt oane is. In juu Biologie is juu Fergliekslöösenge maasttieds die Ienhoold fon juu Vakuole, in juu Medizin is juu Fergliekslöösenge maasttieds Bloud, me meend oaber me boald oaber uk bie n haageren Blouddruk fon n hypertonen Blouddruk, un fon ne uunphysiologisk aphöögede Muskelsponnenge. hypotonisk af hypoton (dät Juundeel fon hypertonisk) isotonisk af isoton (juu Oainskup fon ne Löösenge, juu dän sälgen osmotisken Druk häd as juu Fergliekslöösenge) Plasmolyse (juu geböärt, wan hypertoniske Löösengen ap ne Sälle ienwierkje)