rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Carl Spitzweg (mongs uk: Karl Spitzweg; bädden ap dän 5. Februoar 1808 in Unterpfaffenhofen; stuurwen ap dän 23. September 1885 in München) waas aan düütsken Moaler uut dät Njuugentienste Jierhunnert. Hie waas aan rieken Mon un kuude sik dät laistje, tou moaljen, sunner Bielden tou ferkoopjen un ju Moalerkunst hiede hie sik maast säärm biebroacht. Hie gjuchtede sik also nit ätter Koastere un uk nit ätter do Wonske fon Kunden, deeruum häd hie aan gjucht oainen Stil. Mongs wäd hie dät Biedermeier touoarderd (aan Stil, die ju Idylle fon dät Burgerdum beswoor), man dät paaset uk nit so gjucht, uumdät Carl Spitzweg dät Burgerdum un sien Idylle nit säilden in sien Bielden ferspotede - aaldät hie deer säärm tou heerde. Spitzweg sien Kunst is ful fon Wit un Spot, me kon fuul fon sien Bielden as karikatuurenhaftich beteekenje. Ieuwenske ju Moalerkunst befoatede hie sik uk mäd Dichtenge. "Joagd-Uunluk" Ju Bielde wiest aan uunbiholpenen Sundaisjeeger "Die Boukewurrm" "Die braidjende Foarpost" "Die Postlooper in't Rousendoal"
Caspar David Friedrich (tou Waareld keemen ap dän 5. September 1774 in Griepswoold; stuurwen ap dän 7. Mai 1840 in Dresden) waas aan düütsken Moaler fon ju äddere Romantik. Hie belieuwde säärm dän Ferfaal fon dät Hillige Roomske Riek un waas nit toufree mäd dät in litje Fürstendume kleeuwde Düütsklound. Sien Loundskupsbielden wiese nit aaltied, man oafter ferskeedene Düütske Regionen, un uk oun ju Dracht fon Ljuude, do hie moalde, lät sik ärkanne, dät hie sik een eenich Düütsklound wonskede. Wonnersmon uur een See fon Dook, 1818 Kriet-Fälsen ap Rügen, 1818 Ju Ies-See, 1823 / 1824 Die Watzmann, 1824 - 1825 Caspar David Friedrich (Düütske Biographie)
Dät Violoncello, oafter kuut Cello naamd (in Seelterske Skrieuwwiese: "Tsjällo"; Moortaal: Celli) is een wichtich Striek-Instrument, dät een Fjoole lieket, man fuul gratter is un apgjucht spiedeld wäd, juust so as aan Kontrabass. In een Striek-Kwattät häd dät Cello ju Tenor-Stämme. Naiapnoame Ernst Reijseger mäd Cello Luigi Boccherini (18. Jierhunnert) spiedelt Cello. Goud tou ärkannen is, dät dät in düsse Tied noch naan Stiekel hiede un mäd do Beene heelden wude.
Dät Cembalo (Uurspröängelk: Clavicembalo, uk: Gravicembalo; in Seelterske Skrieuwwiese: Tsjämbalo; Moortoal: Cembali) is aan Foarlooper fon dät Klavier, bie dän do Säiden mäd Fuggenkiele tuuked wäide. Cembali rakt dät sänt dät Füüftienste Jierhunnert, jo hieden hiere Bloitetied in ju Renaissance un dän Barock. Wier äntdäkked wude dät Cembalo in dät äddere twintichste Jierhunnert, man in düsse Tied häd me dät oolde Intrumänt unner Ferweendenge fon näimoudiske Klavier-Technik baud, un dät klingt nit so goud. Do läipe Ätterbaue uut düsse Tied häbe dän Roup fon dät Cembalo foar loange Tied ferduurwen. Däälich bruukt me wier moor ju oolde, histooriske Technik.
César Auguste Jean Guillaume Hubert Franck (bädden ap dän 10. Dezember 1822 in Lüttich, Belgien; stuurwen ap dän 8. November 1890 in Paris) waas aan belgisk-frantsöösken Komponist un Oargelist mäd limbuurichske un düütske Wuttele. Hie wäd ju Romantik touoarderd un komponierde fuul Säärkemusik. César Franck (Düütske Biographie)
Charles John Huffam Dickens (as Pseudonym uk Boz; bädden ap dän 7. Februoar 1812 in Landport bie Portsmouth, Änglound; stuurwen ap dän 9. Juni 1870 ap Gad’s Hill Place bie Rochester, Änglound) waas aan ängelsken Skrieuwer. In sien Bäidenstied waas hie gjucht äärm un moaste Jäild fertjoonje, uumdät sin Foar mäd dän Räst fon sien Foamielje in dät Pieson waas, uumdät hie Skeelden hiede. Do Bilieuwnisse uut ju Äärmoud fiende sik wier in Charles Dickens sien Literatuur, wier oane hie sik oafter kloor ap ju Siede fon do äärme Ljuude stoalt, un do rieke un gietsige Ljuude kritisiert. Tou do bikoandste Wierke fon Dickens heere Oliver Twist un Een Wienoachtstälster. Normdoaten: GND: 118525239 (OGND) | KB (Niederlounde): 068342853 | LCNAF: n78087607 | VIAF: 88666393
Charles-Édouard Jeanneret-Gris, bikoand unner dän Kunstlernoome Le Corbusier (bädden ap dän 6. Oktober 1887 in La Chaux-de-Fonds in dän Swaitser Kanton Neuenburg; stuurwen ap dän 27. August 1965, in Ròcabruna Caup Martin in Suudaast-Oksitanien, tichte bie Monaco) waas aan swaitserisk-frantsöösken Baukunstler, Baukunsttheoretiker, Stäädploaner, Moaler, Teekner, Bieldehauer un Mööbelploaner. "Centre Le Corbusier" in Zürich Huus in Stuttgart-Weißenhof Een fon do eepentelke Iengjuchtengen in Chandigarh, Indien Huus in Berlin
Me boalt fon aan Chor, wan moorere Sjungere mädeenuur sjunge, un, in dän Fal, dät jo moorstämmich sjunge, älke Stämme fon moor as aan bisät is. Is älke Stämme bloot eenpeld bisät, boalt me fon een Vokoal-Ensemble. Die Bigriep fon dän Chor as Koppel fon Sjungere wude toufäärme in dät 17. un 18. Jierhunnert definierd, eer kwad me dät tou älken Koppel fon Musikere.
Ju Bieldehaueräi is een Foarm fon ju Bieldende Kunst, ju tjodimensionoale Kunstwierke häärstoalt. Dät sunt Skulptuuren: Uut Steen häuwene, uut Holt snitkede af uurs uut fääst Materioal moakede tjodimensionoale Kunstwierke Plastiken: Uut Metall geetene, uut Toon foarmde af uurs uut wook Materioal moakede tjodimensionoale Kunstwierke Reliäffe: Moor of minner flakke Skulptuuren af Plastiken, do bloot een bitje in't tjodimensjonoale gunge. Däälich wäd twiske do Bigriepe Plastik un Skulptuur oafter nit moor so strom tränd. Dät mai deer oun lääse, dät do Techniken däälich mongs fermisked wäide.
Claude Monet waas aan Moaler uut Frankriek. Sien ädder Wierk gjuchtet sik ätter dän Realismus, man dät wonnelde sik moor un moor ätter dän Impressionismus, sodät Claude Monet däälich as Impressionist bekoand is. Monet sien Skilleroatsje "Impression, riesende Sunne" roate dän Impressionismus uurigens sin Noome. Monet is uk bekoand foar sin Tuun, dän hie säärm bääte sien Huus in Giverny ounlaid häd, deerfon hie uk eenige Skilleroatsjen moald häd. "Camille in't gräine Klood" Skilleroatsje fon 1866, deerap Monet sien leetere Wieuwmoanske moald häd. "Impression, riesende Sunne" Skilleroatsje fon 1872, deerap Monet dän Hoawen fon Le Havre moald häd. "Boanhoaf Saint Lazare in Paris, Ounkumst fon aan Toach" Skilleroatsje fon 1877, deerap Monet aan Boanhoaf moald häd. "Tuunwai" Skilleroatsje fon 1902, deerap Monet aan Wai in sin Tuun in Giverny moald häd. Normdoaten: GND: 11858345X (OGND) | KB (Niederlounde): 069126062 | LCNAF: n79055527 | VIAF: 24605513
Een Skulptuur is een uut Steen häuwen, uut Holt snitked af uurs uut fääst Materioal moaked tjodimensionoal Kunstwierk. Dät Moakjen fon Skulptuuren (uk Skulptuur naamd, as dät Ärtjuugnis) is ieuwenske ju Plastik aan Deelbiriek fon ju Bieldehaueräi. Däälich wäd die Uutdruk Skulptuur oafter uk in aan wiederen Sin bruukt, ju Plastik heert deer dan uk mee tou. Düsse nit moor so stromme Trännenge twiske do bee Bigriepe mai deer oun lääse, dät do Techniken däälich mongs fermisked wäide.
Een Plastik is een uut Metall geeten, uut Toon foarmd af uurs uut wook Materioal moaked tjodimensionoal Kunstwierk. Dät moakjen fon Plastiken is ieuwenske ju Skulptuur aan Deelbiriek fon ju Bieldehaueräi. Däälich wäd twiske do Bigriepe Plastik un Skulptuur oafter nit moor so strom tränd. Dät mai deer oun lääse, dät do Techniken däälich mongs fermisked wäide.
Ju Bieldende Kunst is aan Deelbiriek fon ju Kunst, in dän dät deeruum gungt, Wierke tou moakjen, do me griepe kon (uurs as t.B. in ju Musik, ju me bloot heere kon). Ju Bieldende Kunst säärm lät sik groaf iendeele in: Baukunst Bieldehaueräi Plastik Skulptuur Moalerkunst in dän gratteren Sin Kolloasje Kunst-Pränt Moalerkunst Teekenge
Moalerkunst (uk: Moaleräi af eenfach Moaljen) is dät Moakjen fon normoal twodimensionoale (flakke) Kunst-Wierke mäd Hälpe fon Faawe, ju ap Flakten apbroacht wäd. Deertruch unnerskadt sik ju Moalerkunst in dän strommen Sin fon ju Teekenge, ju nit uut Faaw-Flakten, man uut Faaw-Linien bistoant. Deertwiske rakt dät fonsäärm uk Uurgongs-Foarmen, do sik nit kloor ienoarderje läite. Ju Moalerkunst stoalt Skilleroatsjen häär. Ätter do bruukte Faawen un Techniken kon me twiske do foulgjende wichtige Foarmen fon Moalerkunst unnerskeede: Acrylmoaleräi Aquarellmoaleräi Fresko Ouljemoaleräi un moor. Fonsäärm kon me dät aal uk ätter Stilgjuchten iendeele, man een Iendeelenge ätter Stilgjuchten is een Seeke, ju sik nit bloot spesjoal ap ju Moalerkunst, man ap älke Foarm fon Kunst, iensluutend Musik, Literatuur un wät dät noch aal rakt, bilukt.
Allegorie is, wan ju Kunst een Seeke (oafter aan abstrakten Bigriep) truch uurs een Seeke, ju is griepboar, uutdrukt. Bisunners bikoand is ju Allegorie in ju Bieldende Kunst, deer rakt dät fuul allegoriske Skilleroatsjen, Skulptuuren uas. Man uk in ju Literatuur rakt dät Allegorien. Oafter sunt Allegorien Personifikationen. So sunt uk wäkke fon do griechiske blw. roomske Godde skiere Allegorien tou een Themoa, so toun Biespil ju roomske Godinne Iustitia - dät is Latiensk un hat fääre niks as Gjuchtfäidegaid.
Diego María de la Concepción Juan Nepomuceno Estanislao de la Rivera y Barrientos Acosta y Rodríguez, kuut: Diego Rivera (bädden ap dän 8. af 13. Dezember 1886 in Guanajuato; stuurwen ap dän 24. November 1957 in Mexiko-Stääd) waas aan bikoanden mexikoansken Moaler fon ju Moudeerne. Hie skäl kreoliske, ruske un indioanske Foaroolden häbe, man fielicht kwad hie dät uk bloot so. In sien Bielden ferwierkede hie uk sien kommunistiske Uurtjuugenge. Hie waas twäie mäd Frida Kahlo ferhilked. Deele fon do Fresken unner ju Biteekenge "Epos fon dät mexikoanske Foulk", äntsteen twiske 1929 un 1935 in dän Palacio Nacional. Uk uut dät "Epos fon dät mexikoanske Foulk": "Mexiko däälich un mäiden". Wan me ju Bielde toufäärme in sien Symbolik bikikt un ätters in dän Touhoopehong fon dät heele Kunstwierk sjucht, is tou ärkannen, wäkke Hoopenge Rivera mäd dän Komunismus ferbindt. Do Bielden deerfoar wiese dän Kamp twiske Azteken, un noch deerfoar wiese jo do Azteken mäd hier Moanskenoffer. Man mäd düsse Bielde lät Rivera do Ljuude positiv in ju Toukumst kieke. "Die Moanske foar ju Paad-Skiere" (1934 in dän Palacio de Bellas Artes in Mexiko-Stääd) - düsse Bielde is moald ätter dän atheistiske Toacht, dät die Moanske säärm dän Loop fon
Ju Gotik waas n Kunststil in dät leete Middeloaler. Die Kunststil äntstuude in Frankriek un spratte sik noudelk fon do Alpen gau uut. Ju Gotik is bikoand uum hiere Säärken mäd ju (Glääs-)Moalerkunst un do Spitboogen. Do gotiske Säärken weeren deerbie een Uumsättenge fon kristelke Toachte mäd fuul Symbolik. Man ju Gotik is nit bloot aan Stil fon ju Baukunst, afwäil ju deerfoar fonsäärm ap bikoandste is. Uk ap ju Musik, spesjoal ap ju Säärkemusik, hiede ju Gotik aan grooten Ienfloud: Ju Oargel wude nu tou aan wichtigen Deel fon dän Goddestjoonst. Ju Gotik häd sik in dät 12. Jierhunnert uut dän romaniske Kunststil äntwikkeld. In dät 16. Jierhunnert spratte ju Renaissance sik uut uur Europa, wiertruch ju Gotik hiere Ienfloud gau ferloos. Die Bigriep "Gotik" wude uurigens toufäärme in Italien fon Giorgio Vasari (1511 bit 1574) bruukt; it waas een Skäildwoud, dät sik fon dät Germanenfoulk fon do Goten oulatte. Vasari saach ju Gotik as babariske Kunst oun un wonskede sik ju Kunst fon dät Oalerdum (Antike) tourääch. Loange Tied bruukte me foar ju Gotik in ferskeedene Toale Woude, do sik mäd "Spitboogestil" af "Frantsööske Stil" uursätte läite. Daach häbe foarallen in dät njuugentienste Jierhunnert eenige Ljuude nit wist,
Diego Rodríguez de Silva y Velázquez (kristend ap dän 6. Juni 1599 in Sevilla; stuurwen ap dän 6. August 1660 in Madrid, waas aan barocken Moaler uut Spanien, die foarallen foar sien Portrait-Moalerkunst bikoand is. Hie hiede uk Kontakt tou Peter Paul Rubens, die fon him mäd ju spoanske Kunst fertjoud moaked wäide wüül. Skilleroatsjen fon Velázquez hieden in eenige Faale Ienfloud ap ju leetere Moalerkunst. Ounbeedenge truch do Hillige träin Keeninge, Bielde fon 1619 Bielde fon Philipp IV. (Spanien), Skilleroatsje fon sowät 1631 / 1632 Bielde fon dän Dwäärch Sebastian de Morra, die as Hoaf-Jöäkel heelden wuude, äntsteen twiske 1635 un 1645. "Las Menias" - Do Hoafwuchtere, Skilleroatsje fon 1656
Florenz is ju Haudstääd fon ju Region Toskana in Italien un waas fon 1865 bit 1870 ju Haudstääd fon dät Köönichriek Italien. In et 14. un 15. Jierhunnert blöide ju Stääd un hiede n grooten Ienfloud ap ju europäiske Kunst un Kultuur. Foar ferskeedene Kunstler un Geleerden waas Florenz hiere Woonsteede of Geboortstääd (so as Leonardo da Vinci un Dante Alighieri). Commons: Firenze – Mediendoatäie
Breinigerberg is n Täärp in dät departement Aachen in Noudrhien-Wäästfoalen, Düütsklound. Dät Gebiet foan Breinigerberg is ca. 4 km². Breinigerberg häd n Ienwoonertoal fon 971 (2005). Websteede fon Breinigerberg Breinig + Breinigerberg
1550: Helsinki, leeter ju Haudstääd fon Finlound wäd ap Befeel fon Gustav I. Wasa gruunded. 1817: Die badiske Ärfiender Karl Drais is foar dät eerste moal mäd sien "Loopmaskiene" ap Paad. Ju Maskiene jält as ooldsten Foarlooper fon dät Flitsepee. 1848: Bie dät twäide Wartburgfääst aaskje Studenten, oun ju Frankfurter Nasjonoalfersammelenge gjuchted, ju Uurfierenge fon do Universitäten in Nasjonoal-Oaindum, akademiske Sälwenferwaltenge un Finansierenge truch dän heele Stoat. 1866: Twiske dän frantsööke Kaiser Napoleon III. un dät Kaiserdum Aastriek wäd die Aastriekisk-Frantsööske stilkene Ferdraach ousleeten, die in dän Faal fon ne Aastriekiske Uurwinnenge Venetien uum dän Pries fon dät näitroalblieuwen fon Frankriek toutält. Uk Aastriek bräkt deermäd do Ferienbeerengen fon ju Düütske Buundesakte. 1935: Eende fon dän Chacokriech twiske Bolivien un Paraguay. Dät uumkampede Rebät Gran Chaco faalt an Paraguay. 1940: Ätterdät düütske Troppen ju Maginot-Linie truchbreeken hääbe, rüümje do frantsööske Eenhaide Lothringen. 1987: Dät Skoulmuseum Folmhusen wäd eepend. 1990: In dän Ferfaal fon ju Sowjetunion ferkloort Ruslound sien stoatelke Souveränität. 2018: In Singapur mäite sik US-Präsident Donald Trump un Kim Jong-un, die Diktoatoor fon Noud-Korea. Dät is dät eerste Moal, dät do Stoats-Upperhaude fon do bee Atoom-Moachte touhoope kuume. 1827: Johanna Spyri, Swaitser Skrieuwerske 1981: Nora Tschirner, düütske Skauspielerske un
Aan God - in wäkke Religionen gungt me fon moorere Godde uut - is foar ferskeedene Mythologien, Religionen un Gloowensuurtjuugengen as uk in ju Metaphysik een buppenatüürelk Weesen of een haagere Macht. In do ferskeedene Leeren fon do religiöse Uurtjuugengen häd aan God bisunnere Oainskupe un kricht een bisunnere Fereerenge. Commons: God – Mediendoatäie
Jerusalem is ju Haudstääd fon Israel un wäd uk as Haudstääd fon do Palästinensiske Autonomielounde in Ansproak nuumen, uumdät in dät Aaste ful Arabere lieuwje un foarallen uumdät Jerusalem uk foar do Muslime een Betjuudenge as hillige Stääd häd. Ju lait in do Judäiske Bierge twiske dät Middelmeer un Doode See un häd 933,200 Ienwoonere.
Diderik Buxtehude (bädden uum 1637 woarskienelk in Helsingborg, stuurwen ap dän 9. Moai 1707 in Lübeck, maast ap Düütsk "Dietrich Buxtehude" naamd) waas aan uut Deenemäärk stommenden Oargelist, die fon 1668 oun in ju Säärke St. Marien in Lübeck wierkede, wier hie as barocken Komponist bikoand wude. 1705 koom Johann Sebastian Bach tou Fout moor as 400 Kilomeetere fon Arnstadt ätter Lübeck wai, uum Buxtehude spiedeljen tou heeren; fermoudelk wude hie deer uk fon Buxtehude unnergjuchted.
Irlound is n Lound in Wääst-Europa un ju Haudstääd is Dublin. Irlound is n höägelich Lound mäd fuul Weeden un foarallen näi anplontede Buske. Hier un deer sjucht me middelhooge Bierge, In dät Wääste rakt dät n koal Foangebiet (do Bogs), wier Ljuude noch Eed greeuwe foar oaine Gebruuk. Ju Wäästkuste is an Steeden gjucht stail un fälsich (Moher). Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Carrauntoohil (1.041 m). Ju grootste Äi fon Irlound is die Shannon. Wichtige Stääde in ju Republik sunt Dublin, Limerick, Donegal, Galway, Tralee, Cork. Irlound wäd begränsed fon: ju Iriske See in dät Aaste die Atlantiske Ozean in dät Wääste un dät Noude, ju Keltiske See in dät Suude, Noud-Irlound in dät Noudaaste. Irlound is al ädder befoulked wuuden fon do Kelten. Dät unnerschat sik deertruch, dät dät sieläärge neen roomske Besättenge häiwed häd. In dät Middeloaler roat et deer ferscheedene litje Köönichrieke, man leeter koomen do Wikinger, do aan Köönich foar dät ganse Lound anstoalden. Noch leeter koomen doo Angelsaksen, man eerste do Normandier moakeden Irlound gans tou ne Kolonie. Jo fäästigeden sik alleweegense in groote Kastäile un unnerdrukten ju keltiske Befoulkenge. Leeter wai broacht die ängelske Köönich fuul Protestante uut Schotlound ätter
Heinrich Christian Wilhelm Busch (15. April 1832 in Wiedensahl bie Stadthagen - 9. Januoar 1908 in Mechtshausen, däälich n Stääddeel fon Seesen in dän Harz) waas n betjuudenden Humorist un Satiriker, un wäd reekend as Stamfoar fon do Bieldefertälstere (Comics). Busch waas die Ooldste fon ne Familie mäd soogen Bäidene. As hie 9 Jiere oold waas, koom hie 1841 unner ju Suurge fon sin Oom Georg Kleine, Pestoor fon Ebergötzen bie Göttingen). Eerst trjo Jiere leeter saach er sien Oolden wier. Busch sin Oom roat him Privoatunnergjucht. In n Häärst 1846 look Wilhelm Busch mäd ju Familie Kleine ätter Lüthorst bie Solling, wier hie 1847 fon Pestoor Kleine konfirmierd wuud. In dätsälge Jier begon hie n Maskinenbau-Studium an ju Polytechniske Universität fon Hannover. 1851 unnerbriek hie sien Studium un studierde Bieldjende Kunst in Düsseldorf, Antwerpen un toulääst in München. In dät Jier 1854 wuud Wilhelm Busch Meeglid fon dän Kunstfereen Jung München. Ätterdät sien Suster stoorf in n Juni 1858, konzentrierde hie sik intensiv ap anatomisk Teekenjen un Moaljen. Do Gjuchte ap Max un Moritz ferkoopede er in dät Jier 1865, as hie Student waas, foar 1700 GouldMaak an sin Ferlääser Kaspar Braun, die deermäd n Fermuugen fertjoonde. Eerste in
Giuseppe Fortunino Francesco Verdi (9. of 10. Oktober 1813 - 27. Januoar 1901) waas n italieensken romantisken Komponist, die der foarallen Opern komponierde. Hie waas aan fon do ienfloudriekste Komponiste fon dät 19. Jierhunnert. Sien Oarbaiden wäide oafte uutfierd in Opernhuuse uur ju ganse Waareld, un do Themen uut eenige fon sien Wierke hääbe al siet loang Fout foated in ju populäre Kultuur, as "La donna è mobile" uut Rigoletto, Va, Pensiero", die hebräiske Skloawechor fon Nabucco, Libiamo ne' lieti calici", Drinkliäid uut La traviata un die Triumphmarsk uut Aida. Wan sien Oarbaid uk kritisierd wäd foar ju Ferweendenge fon ne Standoard-diatoniske musikaliske Sproake insteede foar ne chromatiske un ne Naigenge tou hääben tou Melodram, dominierje Verdi sien Mästerwierke daach dät algemeene Opernrepertoire, 150 Jiere ätterdät jo komponierd wuuden. Enrico Caruso sjungt La donna è mobile fon Verdi sien Opera Rigoletto, uum 1908 Oberto, Conte di San Bonifacio (1839) Un Giorno di Regno (1840) Nabucco (1842) I Lombardi alla prima crociata (1843) Ernani (1844) I due Foscari (1844) Giovanna d'Arco (1845) Alzira (1845) Attila (1846) Macbeth (1847) I masnadieri (1847) Jérusalem (1847) Il corsaro (1848) La battaglia di Legnano (1849) Luisa Miller (1849) Stiffelio (1850) Rigoletto (1851) Il trovatore (1853)
Paul Klee (Münchenbuchsee, 18. Dezember 1879 - Muralto, 29. Juni 1940) waas n düütsk/swaitserisken Moaler, die der figurative Skilleroatsjen moakede mäd n uutwainen Faawe-Technik. Sien Wierk heert tou do Moderne. Paul Klee sin Foar (Hans Klee, 1849-1940) waas aan Musiker, die der soang, Klavier, Oargel un Fjoole spielde. Sien Määme, Ida Frick (1855-1921) waas een Sjungerske. Paul Klee hied een Suster, Mathilde, gebooren 1876. Paul wuuks ap in Bern, Swaits, hied oawers, juust as sin Vater, ju düütske Stoatsanheeregaid. Hie spielde gjucht goud Fjoole, man äntskatte sik - juun dän Wierstand fon sien Oolden - foar ju Moaleräi. Klee mäldede sik 1898 in ju Kunstakademie München, wuud oawers ouliend. Hie foulgede deeruum eerste Privoatunnergjucht bie Heinrich Knirr (1875 - 1944). Tou ju Tied hied hie ferskeedene Ferhoolden tou Wieuwljuude en kreech bie een fon him n Bäiden, dät oawers man n poor Wiek lieuwde. In dät Jier 1900 koom Klee daach iech ap ju Kunstakademie, wier hie oafte swänste un min leerde. Hie kreech unner uur Läksen fon dän Symbolist Franz von Stuck. In n Suumer 1901 ferliet hie München un unnernoom er ne Raise ätter Room, Neapel un Florenz. Ju ädderkristelke un byzantiniske Kunst moakeden deer fuul Iendruk ap
Dät Haudwoud beteekent n Ding af Begrip. Konkrete Substantive (of Konkreta) beteekenje physiske Eenhaide, do der, in n Prinzip toumindest, fon een fon do Sinsorgoane beooboachted wäide konnen (t. B. Stoul, Appel of Atom, man uk Noomen as Sienke). Deerjuun ferwiese Abstrakte Substantive (of Abstrakta) ap abstrakte Objekte, dät hat, Ideen of Konzepte (t. B. Fräiegaid of Hoopenge, man uk eenfach Keelde of Djuurte, also wät me nit sjo kon). Maastens is dissen Unnerskeed uutsluutend, man daach hääbe eenige Substantive moorere Betjuudengen, eenmoal konkret un eenmoal abstrakt, t.B. dät Substantiv Kunst, dät sik in de Räägel belukt ap n Konzept (t.B. Kunst is n wichtich Element fon ju moanskelke Kultuur), man wät sik uk ap ne bestimde Grafik beluuke kon (t.B. iek klieuwje uus Wucht hiere Kunst an dät Köilskap). Eenige abstrakte Substantive hääbe n abstrakten, as uk n konkreten Sin, wierbie die eerste truch figurative Äntwikkelenge uut dän lääste äntsteen is. Deertou heere Koai un Sieuwe. Ap Seeltersk sunt fuul abstrakte Substantive bilded uut Oainskupswoude un Tiedwoude mäd Eendengen as -e, -enge, -haid, -dum, -skup). Biespiele sunt Ljoowe (fon dät Oainskupswoud ljo), Deelenge (fon dät Tiedwoud deele), Falskhaid (fon falsk), Oaindum (fon oain), Bliedskup (fon bliede).
Maurits Cornelis Escher (Ljouwert 17. Juni, 1898 - 27. Meerte, 1972) waas n Niederloundsken Kunstmoaler, berüümd weegen sien Holtsnit- en lithografisk Wierk. Themas, do me in sien Wierk oafte mät, sunt: unmuugelke Konstruktione; skienboar uuneendelke Mustere; fon Foarm annerjende innunner paasjende geometriske Mustere. Maurits Cornelis Escher is ap n 17. Juni 1898 gebooren in Ljouwert in dät Huus wier däälich dät Keramikmuseum Princessehof is. Hie waas die jungste Suun fon Ingeniör George Arnold Escher un dän sien twäide Moanske Sarah Gleichman. Hie waas n kroankelk Bäiden. In dät Jier 1903 ferlook ju Huushollenge ätter Arnhem, wier Escher bit sien trettiende Jier Läksen in Holtbeoarbaidenge un Klawierspieljen kreech. Fon 1912 bit 1918 geen er ätter ju Buppeskoule: wan hie sik deer uk al uutteekende in dät Teekenjen, so kreech er deer fääre man middelmäitige Ziffere. Hie moast ju twäide Klasse uurmoakje un fäl truch foar sien Abituur. Deeruum dät ju Familie do ätter Oosterbeek ferlook, koom Escher deerap in Delft ap ju Haagere Techniske Skoule, wier hie ap Anreegenge fon R. N. Roland Holst ounfäng mäd Holtsnitkjen. As Escher 1919 ätter ju Haachske Skoule foar Architektuur un dekorative Kunst koom foar ne Architektuurstudie, skaltede hie fluks uur ap dekorative Kunst. Hie
Nazi is maasttieds aan Kuut-Begriep foar Ounhongere fon dän Nasjonoal-Sosjoalismus, besunners foar Fertreedere fon ju NS-Diktoatuur unner Adolf Hitler. Uurspröängelk waas deer die Nasjonoal-sosjoale Fereen unner Friedrich Naumann twiske 1896 un 1903 meend, die niks mäd do leetere Nasjonoal-Sosjoalisten tou dwoon hiede. Sänt 1923 belukt sik die Uutdruk definitiv ap ju NSDAP. Däälich unnerskat me twiske Oold-Nazis, do in ju NS-Diktoatuur däidich wieren un Neo-Nazis, do in een leetere Tied moanskenfäindelke un rassistiske Thesen fertreede, do ju NS-Ideologie äntspreeke of touminst naikuume. In ju Politik fon däälich wäide Ounhongere fon ju NPD, man toumäts uk fon ju AfD as Nazis beteekent, uumdät jo sukke moanskenfäindelke un rassistiske Thesen fertreede un deelwiese Oold-Nazis ferdäägenje un hiere Rhetorik bruuke.