rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Hawai'iloa is n oold Hawaiisk Legende af ju eerste beloangje tou do Hawaii-Ailoundes fon n Polynezisk Seemon in ju fieuwde Jierhunnert. Ätter er toufällich foondt do Ailounde, wieren se naamen Ka 'āina kai melemele a Kane, "ju Lound af ju jeel See af Kane". Hie deeätter uurbroacht sin Familie un oachte uur wipsk Seemone un deerfon toukeemen ap wät is nu Hawaii Ailound, genaam in sin Eere. Ju Legende ärwääne sien Baïdene : Kaua'i (Suun), O'ahu (Doc'hter), un Maui (ooldst Suun), dät schoank hier Naame tou de Ailounde. Hawai'iloas Dööntje is däälich appaasjed fon Hawaiine, as n leeuwhaft Anbetracht af ju Ailoundes eerste Befoulkenge, dät bestäätigje mäd apstunns moanskenkundelke un fertälsoame Gloowen. Deerhäär hääben moonige ful Fertrjouen in oolde Hawaiisk geboalde Traditione. Et is muugelkerwiese fon dit Fertälster dät raisje canoe Hawai'iloa was naamt ätter ju eerboar Seemon. Dit canoe was baued un oufoared tou leeuwhaft dät Polynesiane dapper un apsichtelke Foarensmone wieren, nit ju ferjeeuwens Raisjende waaied wäch Boan, geleeuwed von n-poor Theorien. Dät canoe Hawai'iloa is nu docked an Honolulu Hoawen. Et is oafte anweende ap longe Raisen twäärs ju Pazifisken Ozean in hoopjen af foarskje oldwaareldske raijse Ferfoaren. Daach, as sin Dööntje is bloot betjuuged fon leet
Ju Pavian (Papio) is n Oape, die in subsaharisk Afrikoa tou fienden is. Jeel-Pavian suudelke fon de Äquator Moantel-Pavian Afrikoas Houden un suudw. fon Arabien Tchakma-Pavian suudelke Afrikoa Rood-Pavian wäästelke Afrikoa Olive-Pavian noudelke fon de Äquator
Ju Krabbe (Brachyura) sunt Dierte dät ap Kuste fon uus Waareld lieuwje. Cancer pagurus in Noudsee un Atlantisken Ozean Callinectes sapidus Aaste fon Amerikoa Carcinus maenas Noudsee un Atlantisken Ozean Macrocheira kaempferi Suude fon Honshū Paralithodes camtschaticus Beringsee Metacarcinus magister Wääste fon Noudamerikoa Eriocheir sinensis Wääste Kuste fon Jeelsee Scylla serrate Indo-Pazifik Portunus pelagicus Indisken Ozean Menippe mercenaria Aaste fon Noudamerikoa Chionoecetes opilio Wääste un Aaste fon Noudamerikoa Maja squinado Wääste fon Europa un ju Middelmeer Birgus latro Indo-Pazifik Corrystes cassivelaunus Wääste fon Europa un ju Middelmeer Gecarcoida natalis Middewinter un Keeling Ailounde Pinnotheres pisum Europa Necora puber Wääste fon Europa un ju Middelmeer Ocypode quadrata Aaste fon Noudamerikoa Cancer borealis Aaste fon Noudamerikoa Cancer irroratus Aaste fon Noudamerikoa Planes minutus Atlantisken un Indisken Ozeane Cancer productus Wääste fon Noudamerikoa Pagurus bernhardus Wääste fon Europa Paralythodes platypus Beringsee Hemigrapsus nusus Wääste fon Noudamerikoa Pilumnus hirtellus Noudaaste fon Atlantisken Ozean, Middelmeer un Swotte See Macropodia rostrata Aaste fon Atlantisken Ozean, Middelmeer un Swotte See Chaceon fenneri Wääste tropiske Atlantisken Ozean Pseudocarcinus gigas Suude fon Australien Ranina ranina tropiske Gebiete Gecarcinus quadratus Wääste fon Middelamerikoa
Gäiste (eng: Ghosts ; düü: Geister) is n Bräädspil foar two Spilere, äntwikkeled fon Alex Randolph un hääruutreeked in ju FSA in 1982 fon Milton Bradley un in 2001 in Düütsklound. De Spil is ap n Groaderge (6×6) dät n Slot beteekene. Ääl Spiler hat 8 Gäiste, monken 4 goude (mäd n blaue Punkt bääten) un 4 ferdulde (mäd n roode Punkt bääten). Befoar de Spel sunt do Gäiste fon äälk Spiler stoald ap do zentroale Äkkere fon de eerste two rjoomje in n 4-4 Uutstaalenge (er kon sien goude un ferdulde Gäiste eenoardlich stalle). 4 Uutgunge sunt anweesend uum älk Houke fon de Slot. Wült sunt bloot bääte do Punkte, wiete do Spilere nit monken junner Gäiste wät goude of ferdulde sunt. In Foulge bewääg ääl Spiler aan Gäist aan Äkker horizontoalich of vertikoalich (links, gjuchter, foudels of räägels) ; dach kann er een junner Gäist fange (bloot deerätter wies er dät et een goude of ferdulde Gäist is). Een Spiler winne wan er do 4 goude junner Gäiste fange hat, oaber ferljoose er wan er do 4 ferdulde Gäiste fange hat. Er kann uk winne wan er een fon sin goude Gäiste truuge eene do 2 Uutgunge an
As een Biotop (fon Griechisk βíος bíos „Lieuwend“ un τόπος tópos „Steede“ / „Ploats“) beteekent me een Lieuwendsruumte fon Plonten, Dierte un uur Lieuweweesen in een ääng ougränsed Rebät. Ääng ougränsed hat, dät deer nit ju heele Äide mäd meend is, dät is näämelk uus Biosphäre - also ju Summe fon aal do litje Biotope. As Deel fon een Ökosystem (as t.B. aan Holtbusk, aan Woaterdoabe, aan Foan of uurswät) stoant dät Biotop, ju Lieuwendsruumte also ieuwenske ju Biozönose, dät is ieuwen ju Summe fon do Lieuweweesen, do deer oane sunt. In dän Natuurskuts wäd oafter fon Biotope so boald, dät me deer mäd besunners wäidfulle Lieuwendsruumten meend, do extroa ju Natuur uurlät wäide.
Die Europäiske Iemenfreeter (Merops apiaster) is aan bunten Fuugel, die jädden Insekten frät. Besunners jädden frät hie Iemen un Häspen: Do Stiekele fon düsse Dierte däd die Fuugel oun Takken loangs-skrabje, uum dät Gift deer uut tou kriegen, eer hie do Insekten frät. Foarkuumen däd hie rund uum't Middelmeer tou in Faander-Asien, dät Noude fon Afrikoa un, as al sin Noome kwäd, in Europa. Binne Europa is hie foar'aaln in't Suude un Suudaaste tou fienden, man in't Noude bit ätter't Suude fon Polen. In Düütsklound goolt die Fuugel juun Eende fon do 1980er Jiere as uutstuurwen, man fon 1990 oun koom'er al wier tourääch. Besunnere Sweerpunkte in Düütsklound sunt in Saksen-Anhalt bie Mersebuurich, uum dän badiske Kaiserstoul tou un uk in dän Loundkring Viersen oun'n läigen Rhien.
Do äächte Häspen (Vespinae) sunt een Unnerfamilie fon do Fooldenhäspen (Vespidae) un heere tou do Insekten. Fon do äächte Häspen rakt dät in Middeleuropa 61 Oarde, deerbie ju Düütske Häspe (Vespula germanica), ju Meene Häspe (Vespula vulgaris) un ju Doarne (Vespa crabro). Toumäts wäide uk do Fäildhäspen (Polistinae) deer bietou reekent. Ju Neerenge fon Häspen gungt fon Blöitenstoaf un Nektar uur Fruchte un Plontensap bit tou Flask. Häspen baue een Pepier-Nääst, wierbie jo dät Pepier uut kaude Holt-Stukke. Deerbie unnerskat sik dät een bitje fon Oard tou Oard: Wäkke Häspen bruuke druuch Holt, wäkke nieme gjucht rotterch Holt. Wäkke hongje dät in een tjuusterch Sküül ap, wilst wäkke Häspenoarde dät Nääst ljauer eepen in'n Busk hongje. Juust so as Iemen bilgje do Häspen aan Stoat, wier masse Dierte strom organisierd touhoope lieuwje. Häspen häbe aan Stiekel (uk as "Ongel" beteekend). Die wäd bruukt, uum uur Insekten tou joagjen, man uk, uum sik juun Oungriepere tou ferdäägenjen. Wan een Häspe sik also betruuet fäilt - un besunners, wan ju Nood uum Nääst un Broud häd - stat ju uk Moanskene. Me skuul also nit tou ticht oun'n Nääst foarbiegunge, un wan een Häspe foarbie fljucht, skäl me bloot rauelk blieuwe, dan
Dissen Artikkel stoant in dät Wikipedia-Review. Bridge is n Koartenspil foar fjauer Persone. Je twäin sik juunuursittende Spielere bildje ne Monskup, ju der touhoope spielt un as so wäidierd wäd. Der wäide frantsööske Koarten (52 Bleede, sunner Joker) ferwoand. Siel fon dät Spil is, muugelkst fuul Stiche tou moakjen. In ne eerste Phase (Raitsenge) wäd in n Oard Uutmieneräi fääststoald, wätfoat Poor wofuul Stiche moakje mout un of dät ne Truuffaawe rakt. Ätter dät sik n Poor mäd dät Antällen fon Stichtaal un Truuffaawe truchsät häd, kumt in ju twäide Phase dät Ouspiel fon do Koarten. Haudsiel is foar ju eene Siede, hiere antälde Stichtaal tou beloangjen; ju uur Siede mout dät ätter Muugelkhaid ferhinnerje. Däälich ferstoant me unner Bridge ju moderne Variante Kontrakt-Bridge, ju sik siet do trüütiger Jiere fon dät twintichste Jierhunnert waareldwied truchsät un hiere Foargungere as Whist wieduut fertroangen häd. Bridge wäd nit bloot in privoaten Kring, man oafte uk in Foarm fon Turnieren spield. Dät Koartengluk is bie n Turnier praktisk sunner Betjuudenge, wieruum Bridge, äänelk as Skach, uk as Sport moaked wäd. Bridge wäd mäd dät Frantsööske Blääd spield: 52 Koarten in fjauer Faawen, wierbie Haat as Coeur un Kleeuwer as Treff beteekend wäd.
Dät Potlood wäd tou't Ounteekenjen ap Wierkstoffe mäd ruuge, fääste Bupperflakte iensät. In masse Bau-Beroupe wäd hie as Reewe bruukt, biespilswiese bie Timmerljuude. Hie unnerskat sik fon normoale Bläistikken in Grööte, Foarm un Funktsjoon.
Een Sichte is een kuute Foarm fon ju Saise, un tjoont touhoope mäd aan Hoake tou't Mjoon fon Koarel, biespilswiese Roage. Ju Sichte häd een Beegenge (Kniebel) oun't Eende fon dän Boom, wiermäd ju gout tou pakjen is. Junuur een gewöönelke Saise häd ju dän Foardeel, dät do Hoolme nit lieker bienuur lääse un soomäd lichter in Jierwen tou bienden un tou täärsken sunt. Sichten sunt al ap Middeloalerske Oubieldengen tou sjoon un wuuden bit in't 20. Jierhunnert räägelmäitich bruukt, man mäd'e Mechanisierenge fon'e Buuräi hääbe jo hiere Betjuudenge ferlädden. Wan deer noch wäl mäd oarbaidet, dan toumaast in sien Fräitied of uut museoale Gruunde.
As Soage beteekent me een Reewe of Maskiene tou't snieden fon fääste Materioalien so as Holt, Steen, Metall un Kunststof. Dät rakt Hounde-Soagen, man uk wäkke, do truch Damp, Stroom, Diesel of Woaterjoole oundrieuwen sunt. Al in ju Steentied kuude me Steene so beoarbaidje, dät deer Soagetuske uut stuuden. Däälich rakt dät een groote Fuulfoold fon Houndesoagen mäd Soageblääd, Kringsoagen, Kättensoagen un fuul moor. Ferskeedene Houndesoagen Een oolde, woaterbedrieuwene Soagemäälne in Aastriek Een Kringsoage Een Kättensoage Een Kättensoage
Die Soabel is een lichte Hau- un Steetwoape. Die klassiske Soabel waas krum un bloot eensiedich skäärp. Hie waas ju typiske Woape fon ju lichte Kavallerie, so as do Husaren. Däälich wäide Soabele uk bie't Spoartfächtjen bruukt, man do hääbe mäd do historiske Kriechswoapen nit fuul moor tou dwoon as dät jo so heete.
Mersebuurich is een Doom- un Hoochskoulstääd oun ju Saale in't Suude fon Saksen-Anhalt. Ju is Ferwaltengs-Sit fon dän Saalekring un lait ap'e Naite fon do Groot-Stääde Leipzig un Halle. Ju Stääd wuude Eende fon't 9. Jierhunnert foar't eerste Moal skriftelk apfierd, in 919 wuude ju fon Hinnerk I. tou een Köönichspalts uutbaud. Uut dät njuugende of tjaande Jierhunnert stommet uk een theologiske Houndskrift, ju uk do ap ooldhoochdüütsk ferfoatede germaansk-heedenske Mersebuurger Häkser-Spröäke änthoalt. Twiske do Jiere 968 un 981 waas ju Stääd eerstmoalich Sit fon een Bistum, in 1004 wuude dät Bistum wiergruunded un hiede Bestound bit 1565 tou. Domoals stoorf die lääste katoolske Biskop in ju Stääd, un ätterdät Martin Luther al in 1545 in dän Mersebuurger Doom präätend hiede, wuude ju Stääd eendgultich luttersk. Ätter dät Eende fon't Bistum wuude Mersebuurich in do foulgjende Jierhunnerde wikselnde Fürstenduume tousloain. In 1815 koom dät tou dän Regierengs-Besierk Mersebuurich in ju domoalige prüüske Provinz Saksen. Uk ätter dät Eende fon ju prüüsk dominierde Monarchie bleeuw düssen Regierengs-Besierk ärheelden bit 1944 tou, as ju Ferwaltengs-Apdeelenge näi oardend wuude. Ätters roate dät dan bit 1945 tou ju Provinz Halle-Mersebuurich. In düsse bee lääste Jiere fon dän twäide Waareldkriech - 1944 un 1945 -
Die Sleek Merops uumfoatet twiske twintich un trüütich Fuugel-Oarde uut'e Familie fon do Iemenfreetere (Meropidae). Ju bekoandste Oard is in uus Sälskup wäil die Europäiske Iemenfreeter (Merops apiaster). Iemenfreetere fon dän Sleek Merops rakt dät oaber foaraaln in Afrikoa, man wäkke Oarde uk in Europa un Asien, een Oard is in Ozeanien tou fienden. Merops breweri Merops muelleri Merops mentalis Merops gularis Merops hirundinaeus Merops pusillus Merops variegatus Merops oreobates Merops bullocki Merops bullockoides Merops revoilii Merops albicollis Merops boehmi Merops orientalis Merops persicus Merops superciliosus Merops phillipinus Merops ornatus Merops viridis Merops leschenaulti Europäisken Iemenfreeter (Merops apiaster) Merops malimbicus Merops nubicus Merops nubicoides
Die Kaiserstoul is een litje, middelhooge Bierichloundskup fon vulkoanisken Uursproang. Ju roaget ap bit tou 556,6 u. NHN uur ju Bupperrhienske Läich-Ieuwene un lait in't Suudwääste fon Baden-Württembierich in do Loundkringe Emmendingen un Breisgau-Hoochswotwoold. Die hoochste Bierich is die Doodenkop (Totenkopf) mäd 556,6 m. Die twäidhoochste is ju Äkkenespitse (Eichelspitze) mäd 521,3 m. Do Bierge lääse in een fon do woormste Rebätte fon Düütsklound, sodät deer fuul Wien ounbaud wäd. Uk ap ju Fauna häd ju Woormte Ienfloud: So rakt dät junner een Forkuumen fon Iemenfreetere (Merops apiaster) un Aastelke Smaragd-Ässluupere (Lacerta viridis).
Do Iemenfreetere (Meropidae, düütsk: "Bienenfresser") sunt een Familie fon do Fuugele. Do maaste lieuwje in eepene Loundskup, wier jo Insekten joagje, foaraaln Iemen un Häspen. Tou ju Familie heere do Sleeke Merops mäd ju in Düütsklound heemske Oard Europäisken Iemenfreeter (Merops apiaster) un twintich bit trüütich uurse Meropogon, aan monotypisken Sleek mäd ju Oard Meropogon forsteni Nyctyornis mäd two Oarde, wierbie ju Touheeregaid tou do Meropidae striedich is. Merops bulocki frenatus as Biespil foar dän Sleek Merops Meropogon forsteni Nyctyornis athertoni as Biespil foar dän Sleek Nyctyornis
Do Coraciiformes sunt een Oardenge fon do Fuugele. Masse fon düsse Fuugele, man nit aal, lieuwje in do Tropen un sunt bunt faawed. Do Toonen fon do maaste Oarde wieke fon ju Norm ou un sunt oafter mädnuur ferwoaksen. Dät Handbook of the Birds of the World tält tjoon Familien tou düsse Oardenge: Do Iesfuugele (Alcedinidae), wier t.B. die Europäiske Iesfuugel tou heert Do Brachypteraciidae (dt. Erdracken) Do Leptosomatidae (dt. Kurole) Do Nooshouden-Fuugele (Bucerotidae) Do Coraciidae (dt. Racken) Do Iemenfreetere (Meropidae) Do Momotidae (dt. Sägeracken / Motmots) Do Todis (Todidae) Do Upupidae (dt. Wiedehopfe) Do Phoeniculidae (dt. Baumhopfe) Näiere phylogenetiske Unnersäikenengen wiese oaber oun, dät düsse Systematik wildääge nit heel un aal gjucht is.
Vincent Willem van Gogh (* 30. Meerte 1853 in Groot-Zundert, Niederlounde; † 29. Juli 1890 in Auvers-sur-Oise, Frankriek) waas aan bekoanden Kunstler fon dän Post-Impressionistiske Stil. Buppedät jält hie as Begruunder fon'e moderne Moalerkunst. Däälich sunt 864 Skilleroatsjen un 1000 Teekengen bekoand, do hie bäätelät häd; Düt is besunners beoachtelk, uumdät hie eerste juun do lääste tjoon Jiere fon sien Lieuwend mäd'e Moaleräi begon. In't Foaren hiede hie as Kunst-Ferkooper un as Uuthälpe foar Koastere un Pestooren oarbaided. Deerbie waas'er al fuul in Frankriek un Änglound uumetou keemen, uk in sien leetere Loopboan as Kunstler woonde hie oun unnerskeedelke Steeden, foaraaln in Frankriek. Vincent van Gogh stoorf, uumdät hie sik een Kuugel in dän Lieuw skoot. Of dät as Suizid of as Unfaal beuurdeeld wäide mout, weet neemens. Koole-Industrie, moald in 1879 Stillieuwend mäd Pot un Tuffelken, moald in 1884 Koafjehuus-Terasse bie Noacht, moald in 1888 Weetefäild mäd Rouke, moald in 1890
N Stich beteekent ne Spielrunde bie ferscheedene Koartenspiele, do wäide deeruum uk Stichspiele naamd. N Spieler spielt uut, d. h. lait ne Spielkoarte ap dän Disk un de Riege ätter lait älken uur Spieler ne Koarte bietou – bie do maaste Spiele in Klokwiesersin, bie dät Tarock juun dän Klokwiesersin. Dän Stich wint (moaket) dän Spieler, die der ju hoochste Koarte spield häd; hie kricht do uutspielde Koarten, lait do ferdäkt foar sik ou un spielt toun naisten Stich uut. Wäkke Koarte as hoochste jält, is fon do individuelle Spielräägele ouhongich. Bie n Spil sunner Truuf (Sans atout of No trump), z. B. n äntspreekenden Kontrakt bie dät Bridge wint die Spieler dän Stich, die ju hoochstrangige Koarte fon ju uutgespielde Faawe in dän Stich laid häd. Bie n Spil mäd Truufe wint die Spieler, die dän hoochste Truuf in dän Stich laid häd. Schuul in dän Stich naan Truuf lääse, so jält ju Räägel as bie n Spil sunner Truuf. Biespil: Cœur (Haat) is Truuf. Noud spielt ♣ 3, Aast spielt ♥ 8, Suud spielt ♣ 8 un Wääst rakt ♥ 9, so sticht Wääst mäd ju ♥ 9 as hoochsten Truuf. In n Spil sunner Truuf wuude Suud
Een Flot is een eenfach Woater-Foartjuuch sunner Rump, dät uut swimmende Materioalien touhoopesät is. Oafter wäd een Flot bloot fon dän Woaterstroom oundrieuwen. Deelwiese tjoont een Flot deertou, Boomstomme oardend een Doal deel tou brangen. So häd me in fröiere Tied fuul Holt uut dät Binnelound mäd düsse Technik dän Rhien adeel broacht, uumdät dät oun'e Kuste foar'n Skips-Bau bruukt wuude.
Een Skuppe is een Reewe, uum loos Materioal, biespilswiese Sound, Äide of Skädd-Goud, aptouniemen un wächtoudwoon. Dät rakt deer ferskeedene Baufoarmen fon, maasttieds mäd n blikken Blääd un n holtenen Steel. Histoorisk hääbe sik do Skuppen uut dän Grääfstok äntwikkeld, dän me al in ju Jungsteentied, tou Begin fon ju Buuräi, hiede. Düsse Grääf-Stokke hieden unnern deelwiese uk Skulleren uutsnitked of wieren n bitje flak un breed touräächmoaked, wät as n Foarlooper fon't Skuppenblääd jäilde mai. As ju Muugelkhaid fon'e Metall-Feroarbaidenge fuunen waas, häd me eerste do Snit-Kaanten fon't Blääd mäd Metall ferstäärked. Eerste leeter roate dät heele blikkene Skuppebleede, so as däälich. Biespilswiese rakt dät oolde Skuppen uut'e Roomske Tied, do nit fuul uurs uutsjo as uus Skuppen fon däälich.
Een Kanu of Paddelboot wäd mäd mäd fräie Paddele in ju Gjuchte bewääged, wier me waikikt (uurs as bie'n Roiboot, dät räägels stjuurd wäd, mäd Ruure, do oun dän Rump mäd ne Dolle befäästiged sunt). Dät gewöönelke Kanu is die Kanadier, gans äänelk sjucht die Eenboom uut, die uut aan oankelden Boomstom moaked is un uk maasttieds paddeld wäd. Een Sunnerfoarm is biespilswiese dät Kajak, dät do Inuit äntwikkeld hääbe. Däälich wäide Kanus foar'aaln uut sportelke Gruunde bruukt. Ljuude moakje Wonnerfoarte mäd Kanus ap'e Äi, goude Kanuten bruuke hiere Boote sogoar foar'e Wüüldwoater-Foart. Wäkke Disziplinen in dän Kanusport sunt sogoar olympisk. Een Indioaner-Kanu, bespond mäd Boark fon'n Riesenen Boom, die Foarlooper fon dän Kanadier Aan Eenboom ap dän Euphrat Aan Gräinlounder in een traditsjonell Kajak
As Skjootpulwer beteekent me ferskeedene Drieuwmiddele fon Fjuurwoapen, wierfon Ouwonnelengen uk iensät wäide konne, uum Raketen ountoudrieuwen. Dät ooldste Skjootpulwer is Swotpulwer, uk "Kruud" naamd, dät foar wäkke Seeken (foar'aaln Fjuurwierks-Raketen) däälich noch iensät wäd. Dät is ne Miskenge uut Kalisalpäiter (= Kaliumnitroat), Swieuwel un Holtkoole (traditsjonell uut Holt fon dän Huundestok). Dät wuude fermoudelk in China ärfuunen, in't Jier 1044 foar't eerste Moal skriftelk apfierd un koom mäd dän Mongolenstoarm ätter Europa, wier do Mongolen unner Batu Khan dät in't Jier 1241 in ju Slacht bie Muhi in Ungarn foar't eerste Moal ap Europäisken Boudem iensät hääbe skällen. Man eerste in dän Loop fon dät fjautienste un füüftienste Jierhunnert kuude sik dät Kruud uurloang truchsätte. Dan wuude dät uur Jierhunnerde as Skjootpulwer bruukt, bit Eende fon dät 19. Jierhunnert een Näierenge koom: Dät oolde Kruud waas nit moor stäärk nouch foar do näie Artillerie-Woapen. Insteede fon dät oolde Kruud wuude sänt düsse Tied mäd rookswäk Pulwer experimentierd, Alfred Nobel waas aan, die in dän Beriek fuul foarskede. Wilst toueerste uk natüürelke Middele, so as Katuun feroarbaided wuuden, koom me leeter ap een skier chemisk Skjootpulwer mäd dän Haud-Bestounddeel Cellulose-Nitroat. Düsse näie Middele sunt dät, wier däälich maasttieds mäd skeeten
Die Uutdruk Truuf (dt. Trumpf) is ne foulkstüümelke Fereenfachenge fon dät Woud Triumph un beteekent algemeen in uurdrainen Sin n Foardeel. In Haudseeke ferwoant me dän Begriep oawers in dät Koartenspil. Ieuwenske ju Beteekenge Truuf is uk dän Uutdruk Atout gebruukelk, so jäilde bie Bridge foar n Spil sunner Truuf do Oukuutengen NT foar No trump of SA foar Sans atout. Normoalerwiese sunt do Faawen (Failfaawen) fon dät Koartenspil Skällen, Haat, Skuppe un Äkkene blw. Karo, Haat, Piek un Kjuus unnernunner eerste moal gliekbegjuchtiged. Bie ferskeedene Spiele kumt oawers hääruut, dät een fon disse Faawen ne haagere Kraft toun Beloangjen fon n Stich kricht. Ju is dan do uur Faawen uuroardend un dät Foarhoundenweesen fon ne Truufkoarte in n Stich bewierket, dät dissen Stich an dän Besitter fon disse Truufkoarte gungt. Aal Koarten fon ju Faawe sunt dan Truuf, uk do sonaamde Lusken. Dubbelkop = Skällen (bie dät frantsööske Blääd Karo) Skäipekop = Haat Mäd Lootgluck: Whist Écarté Gaigel, Binokel Durak Truch Raitsjen: Skat Bieter (Variante fon Jass) Bridge Truch Truufgjucht Skuuwer, Differenzler (Variante fon Jass) Truch fääste Truuwe un Truufgjucht Watten (Fääste Truuwe: Haaten Köönich, Skällen Soogen, Äkkene Soogen) Cego Tarot blw. Tarock Dät rakt uk n Spil mäd
Wassily Wassiljewitsch Kandinsky (Rusk: Василий Васильевич Кандинский; * 4. Dezember ättern julioansken / 16. Dezember 1866 ättern gregorioansken Kalänner in Moskau; † 13. Dezember 1944 in Neuilly-sur-Seine, Frankriek) waas aan rusken Kunstler, die uk in Frankriek un Düütsklound lieuwde un wierkede. Besunners mäd Franz Marc gruundede hie ju Redaktsjoons-Meenskup Der blaue Reiter. Besunners bekoand is Wassily Kandinsky foar sien expressionistiske Wierke juustso as foar sien äddere abstrakte Kunst. Die Hoawen fon Odessa, moald in 1898 Murnau, expressionistisk moald in 1908 Oubieldenge fon Nina Kandinsky, moald in 1917 Een abstrakte Bielde, moald in 1923 Een abstrakte Bielde, moald in 1935
As Fljooger beteekent me een Luchtfoartjuuch, dät sweerer as Lucht is un buppedät sien Apdrift truch nit-rotierjende Dreegeflakten kricht. Deermäd unnerskat sik n Fljooger eerstens fon n Luchtskip, dät lichter as Lucht is un twäidens fon aan Hoochskruuwer, wier do sik traalende Rotorbleede sälwen do Dreegflakten sunt. In 1804 begon die Änglounder George Cayley, eerste Gliedfljoogere tou bauen, wier hie Dierte oanesätte. Die eerste bemonde Glied-Fljooger wuude tou Begin fon't 19. Jierhunnert fon dän Ulmer Snieder Albrecht Ludwig Berblinger baud. Hie testede sien Räidskup in aan Wienbierich, die ieuwenske goaldelke Thermik uk Terassen hiede, do as Start-Rampen tjoonden. In 1811 wüül'er sien Ärfiendenge ju Eepentelkhaid foarfiere. Me wees him een uungoadelke Steede mäd koolde Faalwiende oun, wier'er uur ju Donau fljooge skuul. Ätterdät hie ju Foarfierenge moorere Moale oubriek, uumdät hie do uungoadelke Wiendferhooldnisse bemäärkede, wuude hie ap n 31. Moai 1811 fon n Dreguuner ounjoaged. So hied'er noch nit moal ju noodige Start-Gauegaid. Hie fäl in'e Donau, fon Fiskere ruutleeken, wuude uutlaached un as Löägener beteekend un stoorf achtien Jiere leeter äärm un minoachted. Eerste in 1986 testede me aan Ätterbau fon ju Reewe, un foont uut, dät ju wuddelk gliede kuude - oun Steeden mäd beetere Thermik. George
Do Pelikoane sunt een Familie blw. aan Sleek fon do Fuugele (Tou ju Familie heert bloot aan rezenten Sleek). Die Sleek fon do Pelikane deelt sik in oachte ferskeedene Oarde, do in unnerskeedelke Waarelddeele tou fienden sunt. Pelecanus erythrorhynchos Noudamerikoa Pelecanus occidentalis woorm Kuste fon Amerikoa Pelecanus thagus wäästelk Kust fon Suudamerikoa Pelecanus onocrotalus Eurasien un Afrikoa Pelecanus conspicillatus Australien Pelecanus rufescens subsaharisk Afrikoa un suudwäästelke Arabien Pelecanus crispus zentroal-Asien Pelecanus philippensis suude un suudaastelke Asien
Die Faander-Rhien is een fon do bee groote Wäl-Äien fon dän Rhien in do Alpen. Hie fljut truch ju Surselva, bit hie bie Reichenau GR mäd dän Bääter-Rhien touhoopefljut. Fon ju Mundenge bit ätter do Wällen mät is ju loangste Wäl-Äi fon dän Faander-Rhien un uk fon dän Rhien as heel Stroom-System is die Reno di Medel (italieensken Noome, Rätoromanisk: Rein da Medel, düütsk: Medelser Rhein). Hie häd sien Wälle in dän Swaitser Kanton Tessin. Niep nuumen skuul düsse Wälle as Wäl-Äi fon dän Faanderrhien un uk dän heele Rhien jäilde. Man normoalerwiese sjucht me uurs een Äi as wichtichste Wäl-Äi fon dän Faander-Rhien oun: Ap dät Rebät fon ju Meente Tujetsch in dän Swaitser Kanton Graubünden fljut een litje Siepe, die Rein da Tuma, in dän Tomasee (rätoromanisk: Lai da Tuma), un wier ruut. Buppe dät Täärp Tschamut, dät uk noch tou'e Meente Tujetsch heert, fljut die Rein mäd een noomenloose Siepe touhoope. Fon deer oun beteekent me dän Woaterloop as Faander-Rhien. Hie fljut, maast ätter Aast-Noudaast orientierd, truch een Alpen-Doal, ju Surselva. Wilst ju Noudsiede fon dät Doal lieker apsticht un somäd fon't Noude uk bloot kuutere Siedendoale ätter dän Faander-Rhien touloope, rakt dät fon't Suude häär, wier