rlitschk/wikidir huggingface dataset:
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 1875 - 1876 - 11. Februoar: Ju Eerste Spoanske Republik wäd uutruupen. 26. Meerte: Doo Niederlounde fange n Kriech oun juun Aceh, dät in düsse Tied noch n uunouhongich Sultanoat is. 28. April: Die Kraton (juu Fäästenge fon n Sultan) fon Aceh waas so krewäl ferdäägend wuden, dät doo niederloundske Troppen wier wäch geen sunt. 17. November: Juu Stääd Budapest wude uut doo Stääde Buda, Pest un Óbuda bilded. 11. Dezember: Unner Generoal van Swieten kuume wier niederloundske Troppen ätter Aceh wai. Dät eerste bruukboare Stiekelwier wäd in in De Kalb, Illinois, foarstaald. 6. Januoar: Karl Straube, düütsken Oargelist 31. Januoar: Melitta Bentz, Ärfienderske fon ju Koafjeteemse. 18. April: Justus von Liebig, düütsken Chemiker (* 1803) 7. Oktober: Knut Jungbohn Clement, noudfräisken Skrieuwer, Sproakwietenskupper un Nasjonoalist (* 1803)
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 1875 - 1876 - 1877 - Josep Maria Bocabella häd ju Idee, in Barcelona een Votiv-Säärke tou bauen. Oachte Jiere leeter begint die Bau fon ju Sagrada Família. 10. Januoar: Bie ju Rieksdaisköär in't Düütske Kaiserriek roakje do liberoale Paatäie moor as 50 % fon do Mandoate. 24. Januoar: Aceh wäd fon niederloundske Troppen unner Generoal van Swieten iennuumen. Do konnen dät oaber sieläärge nit gjucht unner Kontrolle kriege. 5. April: In Neudörfl fäng die Gruundengspaatäidai fon ju Sozioaldemokratiske Oarbaiderpaatäi in Aastriek oun (däälich: SPÖ) 19. April: Ju eerste Totoal-Revision fon ju Swaitser Buundes-Ferfoatenge sjucht dän Uutbau fon do Buundeskompetenzen un Foulksgjuchte foar. Mäd düsse Totoal-Revision wäd ju ju Muugelkhaid fon Referenden uur Wätte (dt. Gesetzesreferendum) ap Buundes-Ieuwene ienfierd. 11. Februoar: Elsa Beskow, sweediske Bäidensbouk-Skrieuwerske, Moalerske un Ilustratoorinne 17. Januoar: Chang un Eng Bunker, noomensreekende siameesiske Twillinge 17. Januoar: Claude de Perrot, Swaitser evangeelsken Pestoor un Hoochskoulkoaster
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1872 - 1873 - 1874 - 1875 - 1876 - 1877 - 1878 - Hermann Möller kricht in Leipzig sien Doktorwürde uur ne Unnersäikenge an ju Palatoalriege, wier hie uk do Unnerskeede bespriek twiske Ängelsk un Fräisk ap ju eene Siede un Läich- un Hoochdüütsk ap ju uur Siede. 6. Januoar: Walther Schücking, düütsken Politiker un Foulkegjuchtler 14. Januoar: Albert Schweitzer, düütsken Dokter, evangeelsken Theologe, Philosoph, Missjonoar un Pazifist, Dreeger fon den Nobelpries foar dän Free 13. Februoar: Traugott Hahn, düütsk-baltisken luthersken Pestoor, Theologe un Märtyrer (Doatum ätter dän Gregorioansken Kalänner, uk wan domoals in Livlound, wier hie tou Waareld keemen is, noch die julioanske Kalänner goolt, wierätter dät die 1. Februoar waas) 4. August: Hans Christian Andersen, deensken Dichter un Skrieuwer, bekoand uum sien Tälstere 22. Februoar: Jean-Baptiste Camille Corot, frantsöösken Moaler
As Minnerhaide beteekent me Gruppen, do in ne bestimde Gemeenskup nit dän grootste Deel uutmoakje. Dän maast algemeenen Fal sunt Sproakminnerhaide in Stoaten. In Düütsklound sunt ieuwenske do Fräisen, do Sorben, do Sinti un Roma un do Dänen anärkoand. Deerbie rakt dät fluks Unnerskeede: Do Sorben rakt dät bloot in Düütsklound, do Fräisen in Düütsklound un do Niederlounde, do Sinti un Roma sunt Minnerhaid in moorere Stoaten un do Dänen sunt Meerhaid in Dänemark. Deertou woonje do Sinti un Roma truch dät ganse Lound un do uur moor in bestimde Gestriche. Gans litje Sproaken • Ålandsweden • Albaner • Aostatal • Araben • Aragon • Armenier • Arumanen • Asturien • Azores • Basken • Bosnen • Bretonen • Bulgaren • Bunjevci (Bunyevtsi) in Serbien • Cornwall • Csángó • Dänen • Düütske • Elsaß • Esten • Färöer-Ailounde • Finnen • Flandern • Fräisen • Friaul • Gagausien • Galicien • Graubünden • Griechen • Ingermanlound • Italien • Jenisken • Kanarien / Kanariske Ailounde • Karelier • Kaschubien • Katalonien • Korsika • Kosovo (Albaner) • Krim • Kroaten • Kurde • Ladiner • Lettonen • Lipowener • Litauen • Livonien • Lothringen • Ludier • Luxembuurgere •
Ungarisk is ne Finno-Ugriske Sproake, ju fon moor as 13.500.000 (fielicht sogoar bit tou 15.000.000) Ljuude boald wäd. Ungarisk is Amtssproake in... Ungarn ju Vojvodina, Serbien ju Europäiske Union Ungarisk is anärkoande Minnerhaidesproake in... Kroatien Burgenland, Aastriek Rumänien ju Slovakäi Slovenien Transkarpatien, Ukraine
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1873 - 1874 - 1875 - 1876 - 1877 - 1878 - 1879 - 31. Januoar: In do USA wäide do Indioanere fon ju Regierenge in Reservoate beoarderd. 25. Juni: Slacht an n Little Bighorn River (Montana): Dät soogende US-amerikoanske Kavallerieregiment unner George A. Custer wude fon Sioux- un Cheyenne-Indioanere unner hiere Anfierdere Sitting Bull un Crazy Horse aiske sloain. 1. August: Colorado wäd Buundesstoat fon doo USA. 23. Dezember: Ju eerste skriftelk fäästlaide Ferfoatenge fon't Osmoanske Riek wäd gultich. Ju is foar groote Deele fon dän Reformer Midhat Pascha uutoarbaided. Eende fon ju brasilioanske Besättenge in ju paraguayiske Haudstääd Asunción. 5. Januoar: Konrad Adenauer, twiske 1949 un 1963 eersten Buundeskansler fon ju Buundesrepublik Düütsklound. 23. Januoar: Rupert Mayer, düütsken roomsk-kathoolsken Pestoor, Jesuit, Wierstoundler juun do Nazis
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1874 - 1875 - 1876 - 1877 - 1878 - 1879 - 1880 - 10. Januoar: Bie ju Rieksdaisköär in't Düütske Kaiserriek winne do konservative Paatäie un do Sosjoaldemokroaten Stämmen bietou. 12. April: Dät Fereend Köönichriek annektiert ju fon wirtskuppelken Kröäk taagede Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal. Die Twist mäd do niederloundsk-stommige Buuren skäl ätters tou dän Eerste Buurenkriech leede. 15. Dezember: Jacob Botke, n wäästfräisken Biologe un Unnersäiker fon juu Seelter Sproake
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1876 - 1877 - 1878 - 1879 - 1880 - 1881 - 1882 - 11. Januoar: Ätter dän Ouloop fon een Ultimoatum, dät do Zulu nit ounnieme wüülen, marskierje britiske Troppen unner Frederic Thesiger, 2. Baron Chelmsford in't Köönichriek Zululound ien un beginne deermäd sunner Kriechsferkloorenge dän Zulu-Kriech. 14. Februoar: Ätterdät Bolivien in dän Januoar do chileenske Salpäiter-Unnerniemen äntoaind häd, besät Chile ju bolivioanske Hoawenstääd Antofagasta un loost deer dän Salpäiterkriech mäd uut. 5. April: Salpäiterkriech: Chile ferkloort Peru un Bolivien dän Kriech. Die Düütske Lothar Meyer un die Russe Dmitry Mendeleyev publizierden juu eerste Periodiske Tabelle. Näiskäddel wude fon't Seelterlound outränd. 11. Januoar: Hermann Mulert, düütsken evangelisken Theologe 18. Dezember: Paul Klee, Kunstler
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1877 - 1878 - 1879 - 1880 - 1881 - 1882 - 1883 - 4. Januoar: Edward Whymper un do Bruure Jean-Antoine Carrel un Louis Carrel roakje as eerste Bierichstiegere dän Top fon dän Anden-Bierich Chimborazo. 27. Juli: Britiske Troppen wäide in juu Slacht fon Maiwand fon Afghanen sloain. 16. Dezember: Ju Buurenrepublik Transvaal ferkloort unner dän Noome Suudafrikoanske Republik alwier hiere Uunouhongegaid fon Grootbritannien. Die Fäärme Buurenkriech begint. 10. Januoar: Paolo Giobbe, vatikoansken Diplomoat un Kardinoal 14. Januoar: Pierre-Marie Gerlier, frantsöösken roomsk-kathoolsken Äärts-Biskop fon Lyon un Wierstoundler juun do Nazis 18. Januoar: Alfredo Ildefonso Schuster, seelich-spreekenen italieensken Benediktiner-Mönk, Äärts-Biskop fon Mailound un Kardinoal 8. Februoar: Franz Marc, düütsken Moaler fon dän Expressionismus
Deplasmolyse is dät Juundeel fon Plasmolyse. Wan me mäd ne hypertoniske Löösenge, also ne Löösenge, wier moor Soalt oane is, dät Woater uut juu Vakuole fon ne Sälle leeken häd, dät is Plasmolyse, dan kricht me dät Woater truch Deplasmolyse wier oane: Me lait dät Präparat in ne hypotoniske Löösenge, also ne Löösenge, wier minner Soalt oane is as in dät Cytoplasma. Osmose
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1878 - 1879 - 1880 - 1881 - 1882 - 1883 - 1884 - Ju Frantsööske Panamakanoal-Sälskup begint mäd dän Bau fon dän Panamakanoal. 16. Februoar: Die frantsööske Offisier un Afrikoa-Foarsker Paul Flatters un sien Monskup wäide bie een Expeditsjoon tou ju Ärkundenge fon aan Ferloop foar ju Transsahara-Boan fon Tuareg in een Falle lokket un uumebroacht. 27. Februar: Ju Slacht fon Majuba in dät Rebät Transvaal äntskat dän Eerste Buurenkriech foar do niederloundsk-stommige Buuren, do do Briten deelslo konnen. 23. Meerte: Dät Fereende Köönichriek slut mäd ju Suudafrikoanske Republik (aan Buuren-Stoat in't Rebät Transvaal) n Freeferdraach, die dän Eerste Buurenkriech be'eendet. 23. Juli: Chile un Argentinien eenigje sik uur hiere Rebätte ap Fjuurlound un in Patagonien. 3. August: Ju Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal kricht ätter dän Apstound un dän Eerste Buurenkriech, die ap ju britiske Annexion foulged is, ne fiergungende Sälwenferwaltenge fon dät Fereende Köönichriek. 10. Oktober: Juu eerste Uutgoawe fon dät Bouk The Formation of Vegetable Mould through the Action of Worms, with Observations on their Habits, "Juu Häärstaalenge fon Baulound-Boudem truch juu Aktivität fon Äisen, mäd Beoboachtengen fon hiere Oainskuppe",
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1879 - 1880 - 1881 - 1882 - 1883 - 1884 - 1885 - 7. Februoar: Ju Berliner Stäädboan nimt hieren Bedrieuw ap, man foar't eerste bloot in'e Naiferkier. 19. Meerte: Die Gruundsteen foar ju Säärke Sagrada Família in Barcelona wäd laid. 22. Moai: Die 15003 Meetere loange Gotthardtunnel wäd fierelk eepend un tjoon Deege leeter in Bedrieuw nuumen. 13. September: Slacht fon Tel-el-Kebir: Ju Armee fon Ahmad Urabi Pascha wäd truch ne britiske Armee unner Garnet Joseph Wolseley sloain. Dät is dät Eende fon ju Urabi-Bewäägenge un die Begin fon ju Britiske Heerskup in Ägypten. Mäd man litjen Ärfoulch begint Alexander Fjodorowitsch Moschaiski sien Fersäike mäd Damp-bedrieuwene Fljoogere. 6. Januoar: Fan Noli, albanisken Biskop un Politiker 18. Januoar: Anna Siemsen, düütske Koasterske, Politikerske un Skrieuwerske 22. Juli: Edward Hopper, aan Moaler uut do Fereende Stoaten fon Amerikoa 11. Februoar: Maria Lenzen, düütske Skrieuwerske
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1880 - 1881 - 1882 - 1883 - 1884 - 1885 - 1886 - 10. Januoar: Alexei Nikolajewitsch Tolstoi, rusken Skrieuwer 3. Juli: Franz Kafka, Skrieuwer in Düütske Toal 11. Januoar: Jenny Longuet, düütske Skrieuwerske, Dochter fon Karl Marx 13. Februoar: Richard Wagner, düütsken Komponist fon ju Romantik 12. August: Dät lääste Quagga (Equus quagga quagga) stäärft in n Zoo fon Amsterdam. Deermäd is juu Unneroard uutstuurwen. 20. Oktober: Die Ferdraach fon Ancón be'eendet dän Salpäiterkriech twiske Chile un Peru.
Die Moaiboom is n Boom, die fon Iemen un uur Insekte bestäuwen wäd un sik truch Fuugele, do sien Fruchte, do Kraans- af Fuugelbäien, freete, fier uutspreede kon. Hie is also gjucht ouhongich fon dän Räst fon dät Ökosystem. Die Moaiboom was in 1997 "Boom fon dät Jier". Die Moaiboom is maasttied n apgjuchten Boom mäd ne Hööchte fon bit tou twintich m. un lieke un min fertwiegede Takken. Mongs häd n Moaiboom uk moorere Stamme, dan sjucht hie n bitje so uut as n Struuk. Do Bleedere sunt in Suumerdai gräin un sunt apbaud as ne Fugge: So unnerdeelt sik älk fon do bit tou twintich cm loange Bleedere in njuugen bit soogentien litjere, bit tou säks cm loange Deelbleedere. Jo sunt ap ju Bupperkaante dunkergräin un deelwiese behierd, ap ju Unnerkaante blaugräin mäd ne wiete Behierenge, ju oawers uurloang ferswint. Die Rant fon do Deelbleedere is takkerch as ne Soage. Do Blöiten sunt in n Juni un n Juli tou sjoon. Jo sunt Twieuwelere, un deer is oafte ne ganse, an n Skärm ärinnerjende, Gruppe fon Blöiten tou sjoon, so äänelk as bie dän Kiddeboom. Do eenpelde wiete bit cremefaawiche Blöiten hääbe ne Truchmäite fon so'wät aan cm.
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1889 - 1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 1875 - Hermann Möller fäng mäd ne Noudfräiske Sproakleere oun, wierfoar hie uk dät Ooldfräiske un Ooldängelske studierje moaste. Deerbie foont hie uut, dät dät Noudfräiske eegentelk ap two Sproaken touräächgungt: 1. dät Fräiske fon dät Fäästlound, do Halligen un dät oolde Noudstrand, dät mäd dät Aast- un Wäästfräiske ferwant is, un 2. ju Sproake fon do Oailounde Sylt, Föhr, Amrum un Hälgelound, ju der fuul naier ferwant is mäd dät Angelsaksiske un dät Ängelske. 21. Januoar: Franz Grillparzer, aastriekisken Skrieuwer
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 18. Januoar: Die prüüske Köönich Wülm I. wäd in dän Speegelsoal fon't Slot Versailles foar'n Kaiser uutruupen un dät Düütske Kaiserriek wäd gruunded. 16. Februoar: In dän Düütsk-Frantsöösken Kriech gunge do lääste militäriske Operatsjoonen tou Eende. Ätter 108 Deege Beleegerenge wäd ju aastfrantsööske Stääd Belfort do düütske Troppen uurroat. 18. Meerte: Ju Pariser Kommune, die Fersäik fon ne sosjoalistiske Revolutsjoon, begint in Frankriek. 21. Meerte: Otto von Bismarck wäd tou'n düütsken Riekskansler un toun Füürst moaked. 10. Moai: Die sonaamde Free fon Frankfurt be'eendet dän Düütsk-Frantsöösken Kriech. 21. Moai: Frantsööske Regierengstroppen kuume in ju Binnestääd fon Paris, die Begin fon ju "Bloudwiek", do ju Pariser Kommune deelsloain wäd. 28. Moai: Ju Pariser Kommune is truch Regierengstroppen deelsloain. 8. November: Friedrich Ferdinand von Beust wäd as Buuteminister un Riekskanzler fon Aastriek-Ungarn äntlät. Ätters wäd hie Boskupper fon dät Lound. 10. Januoar: Ottilie Gerhäuser-Saint-Georges, düütske Skauspielerske 10. Januoar: Enrica von Handel-Mazzetti, aastriekiske Skrieuwerske 14. Januoar: Nikolaus Bares, roomsk-kathoolsken Biskop fon Hildesheim un Berlin 4. Februoar: Friedrich Ebert, eersten Riekspräsident fon ju Weimarer Republik
Moalerkunst in dän gratteren Sin is ju Kunst Bielden tou moakjen ap flakke Gruunde: Papier, Linnen, Holtbreede, Steen, Metal. Ju Moalerkunst häd uk wichtige Fräiske Fertreedere. Foar ju Moalerkunst in dän gratteren Sin rakt dät ferscheedene Techniken, as: Teekenjen mäd Loodstikken, Faawstikken af Kriet in ferscheedene Faawen. Moaljen mäd Faawe, t.B. Woaterfaawe (Aquarell), Akrylfaawe af Ouljefaawe. Bielde:CarlEugenKeel-Bar.jpg Deertou konnen ferskeedene Reewen bruukt wäide, as t.B. Pinsele, Bäärsele, do Fingere, Spritsen un uur. Apklieuwjen Mosaik Un dan Pränt: Linolsnit Holtsnit Kooperstääk Stäilstääk Sieuwpränt Un wät dät däälich noch an Moderne Muugelkhaide rakt, uum tou Präntjen. Me kon ju Moalerkunst iendeele ätter Stiele. Ätter dät Middeloaler koom eerste ju Renaissance (Wiergebuurt) ju touräächgreep ap ju Kunst fon dät klassiske Oaler. Deerätter koom die Manierismus mäd El Greco un Michelangelo In dät 17. Jierhunnert äntstuud unner Ienfloud fon ju Juunreformation dät Barock känteekend truch uurmäitige Fersierenge uum ju Bewäägenge tou akzentuierjen mäd Faawen, Fersierenge un dät Lucht-Schaad-Effekt. Moalere: Pieter Pauwel Rubens - Rembrandt van Rijn - Johannes Vermeer - Jan Steen - Frans Hals - Pieter Claesz - Willem Claesz Heda - Francisco Goya - Caravaggio - Velazquez - Annibale Carracci In dät 18. Jierhunnert äntstuud as lääste Phase fon dät Barock dät
17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1936 - 1937 - 1938 - 1939 - 1940 - 1941 - 1942 - 1. September: Nazi-Düütsklound begint dän Twäide Waareldkriech. Foar dät Militär fon Nazi-Düütsklound wäd die eerste Düsen-Fljooger, ju Heinkel He 178, baud. 6. Januoar: Murray Rose, austroalsken Swimmer, Olympia-Winner 14. Januoar: Ute Starke, düütske Turnerske 13. Februoar: Beate Klarsfeld, düütsk-frantsööske Saitengs-Skrieuwerske un Striederske foar ju Apkloorenge un Ferfoulgenge fon NS-Ferbreeken 21. Oktober: Dr. Jacob Botke, n wäästfräisken Biologe un Unnersäiker fon juu Seelter Sproake
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1867 - 1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1. Meerte: Die Tripel-Allianz-Kriech eendet, as die paraguayiske Diktoator Francisco Solano López in dän Kamp mäd brasilioanske Suldoaten faalt. 13. Juli: Ju sonaamde Emser Depesche brangt Frankriek deertou, n Kriech juun Prüüsen tou beginnen, wier natüürelk dät "Schutz- und Trutzbündnis" ap prüüske Siede meekampet. Dät is die Ounfang fon n Düütsk-Frantsöösken Kriech. Juu Skäddeler Määlne wude baud. 14. Januoar: Ida Dehmel, roate Kunstlere Stöän, skreeuw un streed foar do Gjuchte fon Wieuwljuude. 1. Meerte: Francisco Solano López, paraguayisken Diktoator. 23. September: Prosper Mérimée, frantsöösken Skrieuwer (* 1803)
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1866 - 1867 - 1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 1872 - 7. August: In Eisenach wäd ap Initiative fon August Bebel un Wilhelm Liebknecht die Gruundengskongress tou juu Sozialdemokratiske Oarbaiderpaatäi (SDAP) begind, uut juu juu düütske SPD häärfoargungt. Bebel wäd toun Foarsitter köärd. Tokio (toufoarne "Edo" naamd) wäd juu Hööftstääd fon Japan. 11. Januoar: Gottfried Traub, düütsken evangelisken Pestoor un Politiker 11. Februoar: Adelheid Popp, aastriekiske Sosjoalistinne un Striederske foar do Gjuchte fon Wieuwljuude 11. Februoar: Else Lasker-Schüler, düütsk-juudske Dichterske un Teeknerske
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1865 - 1866 - 1867 - 1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 10. Januoar: Waigjuchtenge fon dän Swaitser Stroafdäider Héli Freymond in Moudon in dän Kanton Waadt, wierbie moor as 20.000 Ljuude toukiekje. Dät is dät lääste Moal, dät een Doodesstroafe in ju Swaits truchfierd wuude, eer ju tiedwiese in ju Ferfoatengsrevision fon 1874 ouskaffed wuuden is. 26. Februoar: Otto Schmitz-Hübsch, läich-rhiensken Fruchtboomtuchter. 10. Januoar: Héli Freymond, Swaitser Ferbreeker 11. Januoar: Maria von Mörl, Suudtiroler Mystikerinne 11. Februoar: Léon Foucault, frantsöösken Physiker un Optiker Die Frantsoose Pierre Janssen un die Änglounder Norman Lockyer äntdäkke bee uunouhongich fonnunner dät Element Helium.
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1864 - 1865 - 1866 - 1867 - 1868 - 1869 - 1870 - Waarelduutstaalenge in Paris 27. Februoar: Die ätter ju Ungariske Revolutsjoon aploosede ungariske Rieksdai wäd in dän Aastriekisk-Ungariske Uutgliek wier häärstoald. 15. Meerte: Ferdraachsunnerteekenge fon dän Aastriekisk-Ungariske Uutgliek, Gruundenge fon Aastriek-Ungarn 30. Meerte: Ap Bedrieuwen fon dän US-Buuteminister William Henry Seward lat dät domoalige Tsoaren-Riek Ruslound dän Ferkoop fon Alaska foar 7,2 Millionen US-Dollar oun do Fereende Stoaten fon Amerikoa ien. 9. April: Do USA unnerteekenje dän Koopferdraach fon dät aleer ruske Alaska. 8. Juni: Mäd ju fierdelke Krounenge fon Kaiser Franz Joseph I. un sien Wieuwmoanske Elisabeth tou dät ungariske Köönichspoor findt die Aastriekisk-Ungariske Uutgliek n fierdelken Ousluut. 23. Juni: Die Buuteminister fon Aastriek-Ungarn, Friedrich Ferdinand von Beust, kricht buppedät aan Riekskanzler-Titel. 1. Juli: Ju Ferfoatenge fon dän Nouddüütske Buund wäd gultich, wiermäd die Buundesstoat gruunded is. Dät Buundespräsidium lait bie ju Prüüske Kroune un deermäd bie dän Prüüske Köönich (un leetere düütske Kaiser) Wülm I. 11. September: Die eerste Beend fon Karl Marx sin Wierk Das Kapital ("Dät Kapitoal") ärschient in Hambuurich. 18. Oktober: Ätter dän Ferdraachs-Ouslut in't Foarjier wäd
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1863 - 1864 - 1865 - 1866 - 1867 - 1868 - 1869 - 6. Januoar: In Stuttgart kumt dät tou dät eerste Träi-Köänje-Träffen uut Lounds-Fertreedere fon ju näi gruundede Demokroatiske Foulkspaatäi. 11. Januoar: Dät britiske Passagier-Skip London gungt wilst aan Stoarm in dän Gulf fon Biskaya unner. 220 fon do 239 Ljuude oun Boud stierwe. 11. Februoar: Alexandru Ioan Cuza, die Begruunder un eerste Füürst fon dät Füürstendum Rumänien, wäd fon Suldoaten ousoaged, uumdät in sien Regierenge wäkke Reformen nit slumped sunt. 20. April: Karl von Hohenzollern-Sigmaringen, die leetere rumäniske Füürst un ätters uk Köönich Koarl I., wäd in ne Foulksoustämmenge in Rumänien foar dät Füürstenboantje uutkädden. 7. Moai: Ferdinand Cohen-Blind fersoacht in Berlin dän prüüske Ministerpräsident Otto von Bismarck tou möärenjen, uum dän ounstoundende "Bruurkriech" twiske Prüüsen un Aastriek tou ferhinnerjen. Bismarck uurstoant dät Attentat oaber mäd bloot lichte Seeregaid, wilst die fon Dräguunere fäästnuumene Cohen-Blind sik noch in ju Noacht sälwen uumebrangt. 22. Moai: Füürst Koarl I. fon Rumänien lukt fierdelk in Bukarest ien. Rumänien stoant in düsse Tied noch aaltied unner ju Hoohaid fon't Osmoanske Riek. 9. Juni: Prüüske Troppen marskierje
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1862 - 1863 - 1864 - 1865 - 1866 - 1867 - 1868 - 9. April: Juu Noud-Virginia-Armee, n wichtigen Deel fon dät Heer fon doo Konföderierde Stoaten fon Amerikoa (Suudstoaten) kapitulierd in't Gejuchtshuus fon Appomattox foar doo Noudstoaten. 14. April: Ansleek ap dän US-Präsident Abraham Lincoln. N Dai leeter stäärft hie an sien Seeregaid. 26. April: Juu konföderierde Tennessee-Armee kapitulierd foar doo Noudstoaten. 26. April: John Wilkes Booth, die Möärender fon Abraham Lincoln, wäd in ne Skäin in Virginia fuunen un dooddäin. 1. Moai: Brasilien slut sik mäd Uruguay un Argentinien tou ju Tripel-Allianz touhoope, uum dän loopenden Kriech juun Paraguay tou winnen. 10. Moai Die Suudstoaten-Präsident Jefferson Davis wäd mäd Foamielje un Gefoulge fon Troppen fon juu Union gefangen nuumen. 23. Juni: Dät Eende fon n Sezessionskriech 24. Dezember: Ätter n ferläddenen Sezessionskriech wäd die rassistiske Ku Klux Klan fon 'tt'ruuswai keemene Suudstoaten-Suldoaten gruunded. 14. Januoar: Leopold Fonck, düütsken roomsk-kathoolsken Theologe, Jesuit un Hoochskoul-Koaster
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1861 - 1862 - 1863 - 1864 - 1865 - 1866 - 1867 - 16. Januoar: Prüüsen un Aastriek kweede, wan Dänemark nit binne twäin Deege juu Novemberferfoatenge touräächnimt un uut dät Heertoachduum Slääswiek ferswint, wol dät n Kriech reeke. Düssen Düütsk-Deensken Kriech begon dan uk n poor Deege leeter. 17. Februoar: Dät konföderierde U-Boot CSS Hunley is in dän Amerikoansken Burgerkriech dät eerste U-Boot fon ju Waareld, dät mäd aan Spierentorpedo een fäindelk Skip, ju USS Housatonic, deelsakket. Man bie düsse Kansje gungt ju Hunley säärm ferlädden. 22. August: Ap een internatsjonoale Konferenz in Genf wäd - ap Initiative fon dät in't foarangeene Jier truch Henry Dunant gruundede Internasjonoale Komitee fon't Roode Kjuus - fon tweelich Stoaten ju haudseekelk truch Gustave Moynier uutwierkede eerste Genfer Konventsjoon unnerteekend, ju sik foar in't Sleekfäild seerde Suldoaten iensät. 3. Oktober: Truch dän Free fon Wien wäd die Düütsk-Deenske Kriech be'eended. 8. November: Abraham Lincoln wint ju Präsidäntskupsköär in do Fereende Stoaten 1864 mäd 55 % fon do Stämmen juun George B. McClellan. Vizepräsidänt wäd Andrew Johnson. 13. Dezember: Die paraguaiske Diktoator Francisco Solano López ferkloort Brasilien dän