rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Quechua of Ketschua (amtelk in Bolivien Qhichwa, in Peru maasttieds Qichwa, in't aastelke Jooplound fon Peru un in Ecuador Kichwa), is een Gruppe fon ääng mädnunner ferwoandte Sproak-Varietäten, do fon Indioanere in ju Anden-Ruumte fon Suud-Amerikoa boald wäide. Do Sproak-Wietenskuppere sunt sik nit eenich, of me hier fon een oankelde, dialektoal stäärk differenzierde Sproake baale skäl, of fon een Sproak-Familie mäd moorere Sproaken, un dät honget deer uk fon ou, ätter wäkke Kriterien me unnerskat, of do Varietäten nu as Dialekte of as oaine Sproaken bekieked wäide skällen (sproak-immanente struktuurelle of soziolinguistiske / identitäre Kriterien). Ferskeedene Quechua-Varianten wuuden ieuwenske uur Sproaken uk in ju Kultuur fon do Inka, man uk al in Kultuuren foar ju Inka-Tied boald, wierbie tou dät Eende fon ju Inka-Tied een Variante as Lingua franca in groote Deele fon ju Anden-Ruumte tjoonde. Ferskeedene Varietäten fon dät Quechua sunt Amtssproake in Bolivien, Peru un Ecuador, man dät rakt uk Quechua-Baalere in do Lounde Argentinien, Kolumbien, Chile un Brasilien. Aaltouhoope wäd taksierd, dät deer 7,8 Millionen Ljuude Quechua baale konnene. Unner Quechua (Foulk) wäide do Foulksstomme touhoopefoated, do deer Quechua baale. Düssen Artikkel berouet deelwiese ap ju Wikipedia ap Düütsk. Wikipedia ap Quechua
Quechua bezeichnet: Quechua, een Sproake of Sproakfamilie in do Anden Quechua (Foulk), Foulksstomme, do deer Varietäten fon dät Quechua baale Quechua (Hööchtenstappe), een Hööchtenstappe fon do Anden Quechua (Sleek), aan Sleek fon Ringelwurrme, ju dät in do Anden rakt. een Määrke fon "Outdoor"-Uutrustenge fon ju Firma Decathlon
Die Juruá (portugiesisken Noome in Brasilien; ap Spoansk, in Peru, hat hie Río Yurua) is een 3283 Kilomeetere loange, fon gjuchts kuumende Sieden-Äi fon dän Amazonas in Peru un Brasilien. Ju Äi äntspringt in't Bierichlound fon ju peruoanske Region Ucayali, suud-aastelk fon Puerto Portillo un fljut fon junner ätter't Noudwääste. Bie Foz do Breu slängelt sik ju Äi twäärs uur't Skeed ätter Brasilien un fljut eerste in noudelke un ätters - parallel tou dän Purus - in noud-aastelke Gjuchte truch dän brasilioansken Buundesstoat Amazonas. Junner lait ju glieknoomige Meente Juruá an ju Äi. Die Juruá fljut in dän Bupperloop fon dän Amazonas (Koordinoaten fon ju Mundenge: 2°38′9″S 65°45′22″W) Ap aaltouhoope 1823 Kilomeetere Loangte is die Juruá skipbeer. Tou do grootste Äien, do deer oun fljoote, heere (fon buppe ju Äi deel: Río Humaitó (gjuchts) Juruá Mirim (links) Rio Moa (links) Río Ipixuma (links) Riozinho da Liberdade (gjuchts) Rio Gregório (gjuchts) Rio Eiru (gjuchts) Río Tarauacá (gjuchts) Río Xiruá (gjuchts) Rio do Breu (gjuchts) Düssen Artikkel foutet ap een Uursättenge uut ju düütsksproakige Wikipedia. Colbert E. Cushing, Kenneth W. Cummins, G. Wayne Minshall: River and Stream Ecosystems of the World: With a New Introduction. University of California Press 2006, ISBN 0-520-24567-9,
Do Zypressen (Cupressus) sunt aan Sleek fon Plonten uut ju Familie fon do Zypressen-Gewoakse (Cupressaceae). In wäkke Loundskuppe sunt Zypressen aan bestimmenden Deel fon ju Kultuur-Loundskup, biespilswiese ju Middelmeer-Zypresse (Cupressus sempervirens) in ju Toskana. Man dät rakt - aal deerätter, wäkken fon do Wietenskuppere me foulget - 16 bit 28 Oarde fon Zypressen, do in ferskeedene woorme Regionen fon ju noudelke Hemisphäre heemsk sunt - also in Deele fon Europa, Afrikoa, Asien, Noud- un Middel-Amerikoa. Deer mout oaber bietou kweeden wäide, dät ätter näiere genetiske Unnersäikengen do Oarde fon dän amerikoansken Dubbelkontinent wildääge in aan oainen Sleek ienoardend wäide skuulen. Uk buute fon dät uurspröängelke Rebät finde sik Zypressen in Tuune, Parks un Säärkhoawe - man jo skuulen nit ferwikseld wäide mäd dän Sleek Thuja, die tou ju sälge Familie heert un so äänelk uutsjucht. Zypressen in'n Tuun ferdreege sik nit tou bääst mäd aal do uur Plonten. Besunners Fruchte skäl me deer fon wäch hoolde. Ieuwnenske dät fluuge Uutsjoon in Tuune un Parks kon fon wäkke Zypressen uk dät Holt bruukt wäide, as Bau-Holt, man uk foar Mööbel un Musik-Instrumente. Zypressen änthoolde Giftstoffe, man skällen deelwiese uk as Heel-Plonten bruukt wäide (ljauer foarsichtich weese!). Middelmeer-Zypressen sunt al in ju
Die Rio Madeira is een Äi in Brasilien in Suud-Amerikoa. Dät is een Sieden-Äi, ju fon gjuchts in dän Amazonas fljut. Uumdät deer 31200 Kubikmeetere in ju Sekunde oufljoote, is hie ju grootste Sieden-Äi waareldwied. Hie äntstoant uut dät Touhoopefljooten fon Río Mamoré un Río Beni aastelk fon Nova Mamoré un fljut mäd nit aal tou fuul Wiendengen generell ätter't Noudaaste. Ju Äi häd dän Noome Rio Madeira ap do unnere 1450 Kilomeetere fon dät Äi-System. Tou Begin al is die Rio Madeira mäd een Woaterfierenge fon sowät 18000 Kubikmeetere in ju Sekunde äänelk groot as die Mississippi River. Wier do bee Wäl-Äien touhoopefljoote, is die Río Beni woaterrieker as die Río Mamoré un jält deermäd as hydrogroafiske Haud-Wäl-Takke, wierfon die Begin mäd dät Wäl-Rebät fon dän wieruume woaterriekeren Río Madre de Dios in do peruoanske Anden lait. Ju loangste Wäl-Takke is die Río Mamoré mäd sien loangste Sieden-Äi Río Grande (in'n Bupperloop Río Caine naamd) un deerfon wieruum ju loangste Wäl-Äi Río Rocha. Mäd him wäd foar dän Rio Madeira een Loangte fon aaltouhoope 3.380 Kilomeetere ounroat. Juust so as die Amazonas is uk die Rio Madeira een Wietwoater-Äi. Groate Deele fon sien Woaterfierenge kuume uurspröängelk uut do Rant-Bierichkätten
Ju Damplokomotive (Kuut Damplok) is een Baufoarm fon ju Lokomotive, ju fon Woater-Damp bedrieuwen wäd. Ju gewöönelke Bauwiese häd aan Damp-Ärtjuuger een Kolwe-Dampmaskiene un een Uumesleek-Drieuw-Fierwierk (düütsk: Kurbeltrieb-Fahrwerk). Säildener rakt dät uk besunnere Bauwiesen. Aptoufierjen sunt monken düsse besunnere Bauwiesen biespilswiese Fjuurloose Damplokomotiven, do mäd Damp apfäld wäide, dän jo unner Druk hoolde; uurs n Biespil sunt Kamjool-Damplokomotiven. Damplokomotiven wieren do eerste sälwenfierende, maskinell bedrieuwene Skienenfiertjuuge un dominierden dän Skienenferkier fon sien Äntstoundenge bit tou ju Midde fon't 20. Jierhunnert. Damplokomotiven wieren uk Dreegere fon ju nu gau iensättende Äntwikkelenge fon dän Göider-Ferkier juust so as dän nasjonoalen un internasjonoalen Honnel. Do Damplokomotieven hieden aan fergliekswiese läipen Wierkengsgroad moakeden fuul Oarbaid. Deeruum wuuden do ätter ju Ärfiendenge fon näiere Oundrieuwstechnologien uurloang truch Diesel- un Elektro-Drieuwwoaine ärsät, deelwiese roate dät uk Damplok-Ferboode. Sänt dät lääste Fjoodendeel fon't twintichste Jierhunnerd is die Näibau fon Damplokomotiven een Uutnoame, un oolde Exemploare wäide uk maasttieds bloot noch museoal bedrieuwen. Düssen Artikkel foutet grootstendeels ap dän düütsksproakigen Wikipedia-Artikkel
Die Río Napo is een 1480 Kilomeetere loange Äi mäd een Woaterfierenge fon 4600 m³/s of sogoar 6.300 m³/s. Hie äntstoant an do wäästelke Honge fon do Vulkoane Antisana, Sincholagua un Cotopaxi, fon wier hie truch dän ecuadorioansken un peruoansken Deel fon dät Amazonas-Bäkken fljut un sowät 65 km noudaastelk fon Iquitos in dän Amazonas lopt. Eer die Napo dät läige Lound rakt, fljoote him masse Äien tou, do in do Páramos fon do Anden äntstounde un Woater fon do Glitskere kriege, do me ap do Vulkoane findt. Die buppere Napo hat in düssen Beriek uk Jatunyacu (dät is dät Quechua-Woud foar groot Woater). Al in't Amazonas-Bäkken fljut die buppere Napo bie Puerto Napo mäd ju Äi Anzuni touhoope un hat fon junner oun Napo (of: unneren Napo). Ätters fljut die Napo ätter't Noudaaste, bit deer fon links die Coca oanefljut. Kjunner lait Puerto Francisco de Orellana (uk El Coca naamd), ju Haudstääd fon ju ecuadorioanske Provinz Orellana. Fon hier uut fljut die Napo ätter't Aaste, ap't Skeed twiske Ecuador un Peru fljut deer fon links die Auarico oane, die sien Wälle in do Foolden fon dän Vulkoan Cayambe häd. Die Napo fljut in Peru fääre ätter't Suudaaste. Fon gjuchts
Die Río Putumayo, ap Quechua un histoorisk Putumayu (putu "as Behooldnis tjoonjende groote Frucht", mayu "Äi"; ap Inga-Kichwa Valsayacu of Walsayaku: walsa Balsaboom, yaku "Woater"), in dän unneren Deel fon sin Ferloop (in Brasilien) Rio Içá, is een Äi in Suud-Amerikoa. Hie fljut in Brasilien tichte bie San Antônio do Içá in dän Amazonas. Ju 1813 km loange Äi häd een Woaterfierenge fon 8760 m³/s. Die Putumayo is in bienaist sien heele Loangte goadelk foar ju Skipfoart un is deermäd n wichtigeren Woaterwai as die noudelk parallel ferloopende Río Japurá. Hie is n Transport-Wai foaraaln foar ju Fäi-Wirtskup (4 % fon dät Rebät, wier hie sien Woater fon kricht, sunt Gäärslound) un foar ju Kautschuk-Industrie. Die Putumayu äntspringt unner dän Noome Río Guamuez ap'e Naite fon Pasto, Kolumbien, in dän La Concha-See. Die Guamuez fljut ätter dän Uuttreed uut do Anden ätter't Suudaaste truch dän Tropisken Rienwoold (die moaket 87 % fon dät Lound uut, wier hie sien Woater fon kricht). Fon Puerto Asís oun bilget hie unner dän Noome Putumayo dät suudwäästelke Skeed fon Kolumbien ätter Ecuador un Peru. Ätter düsse Äi häd dät kolumbioanske Departamento Putumayo sin Noome.
Die Rio Japurá [ˌʒɐpuˈɾa] (Spoansk Yapurá), in dän kolumbioansken Bupperloop Río Caquetá beteekend, is een suud-amerikoanske Äi mäd 2.816 Kilomeetere Loangte, ju fon links in dän Amazonas fljut. Die Río Caquetá äntspringt aastelk fon Pasto in do Anden in't Suudwääste fon Kolumbien, bloot sowät 10 km oawe fon do Wällen fon dän Río Magdalena. Fon junner fljut hie in suudaastelke Gjuchte ätter Brasilien wai, wier hie ap een Fljootsträkke fon 733 km Rio Japurá naamd wäd. Die Japurá is mäd een Woaterfierenge fon in'n Truchsleek 18.600 m³/s ju träädgrootste Sieden-Äi fon dän Amazonas (ätter dän Rio Madeira un dän Rio Negro) Tou dän Rio Negro bestounde Ferbiendengen uur moorere natüürelke Woaterweege. Dät Rebät, wier die Japurá sien Woater fon lukt, häd een Flakte fon 255700 km². In't Ferhooldnis deertou skient ju Äi uuremäite groot, wät fonsäärm deerfon kumt, dät in Deele fon't wäästelke Amazonas-Bäkken een baldoarige Masse Rien faalt. Bie Tefé fljut die Stroom, touhoope mäd litjere Sieden-Ierme, in dän Amazonas.
Die Rio Negro (Portugiesiske Skrieuwwiese, ap Spoansk:Río Negro; Betjuudenge: „Swotte Äi“) is mäd een Woaterfierenge fon sowät 28.400 m³/s un een Loangte fon 2.253 Kilomeetere (uur Río Uaupés 2.400 Kilomeetere) ätter dän Rio Madeira ju twäidgrootste Sieden-Äi fon ju Waareld. In een Lieste fon do loangste Äien ap ju Äide stoant hie ap Ploats 60, man ap een Lieste fon do woaterriekste Äien ap Ploats 6. Hie äntspringt in't Suudwääste fon dät Bierichlound fon Guayana in Kolumbien. Die Rio Negro fljut fon junner twäärs uur dän Äquator un in aast-suudaastelke Gjuchte, sträkkenwiese loangs dät Skeed twiske Kolumbien un Venezuela, truch Brasilien un mundet wät unnerhoolf fon Manaus in dän Amazonas. Die Rio Negro is een sonaamde Swot-Woater-Äi, deer kumt uk sin Noome fon. Ju Äi lät so swot, uumdät deer masse Huminsüüren un Fulvosüüren in't Woater sunt. In dät Rebät, wier die Rio Negro sien Woater fon lukt, waasket die Rien düsse Süüren uut dän läipen Boudem fon ju Terra firme. Swotwoater häd een stäärke Klöär, daach kon me deer truch kiekje, uumdät dät neen Swieuw-Deeltjene änthoaldt. In do neerstof-äärme Woatere groie nit fuul Plonten, daach faale deer fuul oustuurwene Plontendeele oane un wäide oubaud. Truch ju Neerstof-Äärmoud rakt dät
Die 3210 Kilomeetere loange Rio Purus (portugiesiske Skrieuwwiese; ap Spoansk: Río Purús) is een Äi, ju fon gjuchts in dän Amazonas fljut. Ju Äi äntstoant in een Region mäd middelhooge Bierge aastelk fon do peruoanske Anden uut dät Touhoopefljooten fon Río Curiuja un Río Cujar in ju Sierra de Contamana. Do Wällen fon düsse Wäl-Äien befiende sik in ju peruoanske Region Ucayali, sowät 320 Kilomeetere noudelk fon Cuzco. Fon junner fljut die Purus in noud-aastelke Gjuchte ätter Brasilien wai, wier hie in aan slingenrieken Ferloop un sunner grooten Hööchte-Unnerskeed ap dän Amazonas tou fljut. Sien Mundenge lait sowät 150 km wäästelk fon ju Grootstääd Manaus. Orografisk is die Purus dän Rio Madeira gjucht äänelk. Hie fljut sowät 200 Kilomeetere wäästelk grootstendeels parallel deertou un häd bienaist ju sälge Loangte. Sin Ferloop foulged moor of minner ju Luchtlinje twiske do Amazonas-Wällen fon dän Ucayali un dät Säntrum fon't Amazonas-Bäkken bie Manaus. Ju Luchtlinie fon sien Wälle bit tou ju Mundenge is bloot 1450 Kilomeetere loang, bie Ienreekenge fon aal sien Slingen wäd sien loangte ap 3200 Kilomeetere taksierd. Dät Rebät, wier hie sien Woater fon lukt, häd een Flakte fon sowät 371042 Quadroatkilomeetere. Sien Mundenge lait in dän brasilioansken Buundesstoat Amazonas.
Die Rio Tapajós [ˌχiu ˌtapɐˈʒɔz] is een fon do grootste Sieden-Äien fon dän Amazonas. Hie fljut truch Brasilien. Hie äntstoant truch dät Touhoopefljooten fon Rio Juruena un Teles Pires un mundet fon gjuchts (also oun't suudelke Ouger) tiche bie Santarém in dän Amazonas. Oun't Ouger fon dän Rio Tapajós lait ju ferlätte Siedelenge Fordlândia. Die Rio Tapajós häd sunner Wäl-Äien een Loangte fon sowät 810 Kilomeetere. Mäd sien gjuchte Wäl-Äi, dän Teles Pires kumt hie aaltouhoope ap 2.291 Kilometere. Ju Äi is uur ju heele Loangte wäch skipbeer, man buppe fon Itaitubas bloot foar litjere Skiepe, uumdät junner masse Stroomsnällen sunt. In dän Unnerloop foare uk Kjuusfoart-Skiepe uut Düütsklound uur dän Atlantik un dän Amazonas roun. Die Rio Tapajós is känteekent truch sien blaauw-gräine Klöär. An ju Mundenge is ju Äi sowät tweelich Kilomeetere wied un deermäd wieder (man uk flakker) as die Amazonas. Hie häd oun sin Unnerloop ljoacht-wiete Ouger-Strounde mäd aiske fienen Sound. Düsse Strounde gunge gjucht flak in ju Äi. Uurs as die Amazonas häd die Tapajós wuddelk kloor Woater. Bie Itaituba, wät minner as 400 Kilomeetere foar ju Mundenge in dän Amazonas, ferlopt ju Uurwoold-Sträite Transamazônica twäärs uur dän Rio Tapajós. Kjunner kumt ju Transamazônica dän
Die Rio Xingu [ˌχiu ʃĩˈɡu] is een groote Äi in't Jooplound fon Brasilien, ju fon'e gjuchte Siede in dän Amazonas fljut. Die Rio Xingu bieldet sik in dän noudelken Deel fon ju Hooch-Ieuwene fon Mato Grosso truch ju Fereenigenge fon do Äien Ronuro un Culuene, wierbie die Unnerloop fon dän läästen fon ju Ienmundenge fon dän Rio Sete do Setembro oun al oafter as Xingu bekieked wäd. Dät Rebät, wier do Wällen fon dän Xingu lääse, is bestimd fon Wüüldnis, wier me nit truch kumt, Sumplound un masse Woaterdoaben. Fon hier uut fljut die Xingu uur sowät 1980 Kilomeetere in moorere groote Boogen in noudelke gjuchte do brasilioanske Buundesstoaten Mato Grosso un Pará, eer hie läiweloa bie Porto de Moz in dän unneren Amazonas mundet. Die Xingu is charakterisierd truch Stroomsnällen un Woaterfaale, do truch dät Uutstrieken fon paläozoiske Loagen in't Suude fon't Amazonasbäkken bielded wäide. Dät waas in ju Kolonioal-Tied al ädder bekoand, dät dät ju Äi rakt, man niep ärfoarsked wuude ju Äi eerste in't 19. Jierhunnert. In't Jier 1843 unnernoom Prins Adalbert fon Prüüsen een Raise dän Rio Xingu uumehooch, bit tou een Siedelenge mäd Noome Piranhacoara. Fon him stomje do eerste niepere Informationen uur düsse Äi,
Die fjoode Koalitsjoonskriech uk trääden Napoleoonsken Kriech of Fäildtoach juun Prüüsen, waas aan Kriech in do Jiere 1806 un 1807, wier oane dät eerste frantsööske Kaiserriek un sien Ferbuundede ap'e eene Siede un ap'e uur Siede foaraaln dät ruske Kaiserriek touhoope mäd Prüüsen stuuden. Die oolde prüüske Stoat briek in ju Dubbelslacht fon Jena un Auerstedt in'n Oktober 1806 touhoope. Die Hoaf fluchtede ätter Aastprüüsen. Ju Haud-Last fon dän Kriech liech nu bie Ruslound. Ätterdät Napoleon do Prüüsen un Russen in ju Slacht bie Friedland äntskeedend slo kuude, be'eendede die Free fon Tilsit dän Kriech. Prüüsen ferloos deerbie bienaist n Haaldeel fon sien Flakte, moaste hooge Wiergoudmoakenge betoalje un ferloos fuul fon sien Betjuudenge. Deerjuun stuude Napoleon ap n Hööchtepunkt fon sien Moacht.
Die Äquator fon ju Äide is die ap hiere Bupperflakte ounnuumene Grootkring, ap dän sien Ieuwene ju Äid-Oakse in't Lood stoant. Heel niep nuumen mout me fonsäärm kweede, dät ju Äide truch ju Ouplattenge an do Poole neen äächte Kuugel is, man moor sowät as n Rotationsellipsoid, buppedät sunt deer noch Bierge un Doale. Die Äquator is also uk naan niepen Kring, man die Unnerskeed is litjet. Ju Äid-Bupperflakte wäd fon dän Äquator in een noudelke un een suudelke Hoolich-Kuugel apdeeld, deerfon kumt die latienske Noome "Aequator", die sowät as "Gliekmoaker" betjudt. Ap him beluuke sik do parallele Littik-Kringe, do tou ju Bemäitenge fon ju Äide in Noud-Suud-Gjuchte mäd Hälpe fon Brattenkringe bruukt wäide. Die Äquator sälwen häd ju geographiske Bratte 0°. Die Snied fon ju Äquator-Ieuwene fon ju Äide mäd ju uum ju Äide toachte Heemels-Kuugel is die Heemels-Äquator. Dät is fonsäärm een Modell uut Äidiske Perspektive, dät foar ju Heemels-Bekiekenge fon ju Äide uut goadelk is, man nit mäd ju Reoalität uureenstimt. In ju Geometrie wäd die Begriep Äquator in't Meene ap ju Kuugel in Ferbiendenge mäd een truch hieren Middelpunkt fäästlaide Oakse bruukt. Düssen Artikkel stöänt sik ap ju düütsksproakige Wikipedia.
Marañón stoant foar: Río Marañón, Wäl-Äi fon dän Amazonas Provinz Marañón, peruoanske Provinz Marquesado de Marañón, 1987 fon ju spoanske Kroune in Besinnenge ap Gregorio Marañón y Posadillo foar dän sien Ätterkuumere skäppeden Äärf-Oadels-Titel. Marañón is Bestounddeel fon dän Familiennoomen fon foulgjende Personen: Gonzalo López Marañón (1933–2016), spoansken Oardens-Mon un Apostoolsken Vikoar fon Sucumbíos. Gregorio Marañón (1887–1960), spoansken Mediziner, Skrieuwer un Philosoph. Alejandro Marañón Pérez (* 1977), spoansken Foutbaal-Spieler.
Die 1905 Kilomeetere loange Río Marañón is ju linke un fon ju Woaterfierenge häär grattere fon do bee Wäl-Äien fon dän Amazonas in Suudamerikoa. Sien Woaterfierenge bedrächt in'n Truchsleek 15.000 m³/s, wiermäd hie as hydrologiske Haud-Wäl-Äi fon dän Amazonas jält, uk wan die Río Ucayali ju loangere fon do bee Wäl-Äien is. Die Marañón fljut truch dät Lound Peru. Die Marañón äntstoant truch dät Touhoopefljooten fon Río Lauricocha un Río Nupe. Die lääste fon do bee äntspringt in ju Cordillera Huayhuash in een Hööchte fon 5800 Meetere. Die Uursproang fon dän Río Lauricocha noudelk fon ju Cordillera Raura in tjo Lagunen buppe dän Lauricocha-See wuude in 1909 fon Wilhelm Sievers as Wälle fon dän Amazonas ärmiddeld. Die Río Lauricocha waas bit tou ju Apfiendenge fon dän Río Apurímac in't Jier 1975 as Bupperloop fon dän Amazonas anärkoand. Die Marañón truchlopt aan wieden Deel fon do Anden in't Noude fon Peru un nimt ap'e naite fon La Union dän Río Vizcara un in ju Provinz Bagua dän Utcubamba ap. As een fon do loangste Äien fon Peru fljut hie moorere hunnert Kilomeetere binne do Anden parallel tou do Bierich-Kätten ätter't Noudwääste, bit hie ätter't Aaste in't Amazonas-Jooplound uutträt un sik junner
Die Río Ucayali is een fon do bee Wäl-Äien fon dän Amazonas in Suud-Amerikoa. Hie sälwen äntstoant truch dät Touhoopefljooten fon Río Urubamba un Río Tambo bie Atalaya. Die Río Ucayali fereeniget sik in't Noudaaste fon Pero tichte bie dän Äquator mäd dän kuuteren, man moor Woater fierenden Río Marañón toun Amazonas. Die Río Ucayali bieldet touhoope mäd dän Río Hornillos, dän Río Apurímac, dän Río Ene un dän Río Tambo mäd een Loangte fon 2670 km dän loangsten Bupperloop fon dän Amazonas. Do oankelde Deelstukke fon dän Touloop mäd hiere Sträkken sunt: Río Apurimac: 730,7 km Río Ene: 180,6 km Río Tambo 158,5 km Río Ucayali 1.600,1 km Ju Bratte fon dän Ucayali in dän Unnerloop variierd twiske 400 un 1200 m, dät lait oun ju groote Masse Soundboanke un Ailounde. Ju Äi fljut hier mäd een Gauegaid fon 5 bit 7 km/h un wiest aaltied een Minst-Jüpte fon 1,50 m ap. Sien Woaterfierenge bedrächt, wier hie mäd dän Río Marañón touhoopefljut, in't Middel 13.500 m³/s Hie fiert aan hoogen Oundeel Sedimente mäd sik (Sound, Leem un aal sowät), deeruum wäd hie tou do Mudde- of Wietwoater-Äien täld. Ieuwenske dän Rio Madeira is hie een fon do Äien, do
Die Rio São Francisco is een 3.199 Kilomeetere loange Äi of n Stroom in Brasilien. Die Rio São Francisco äntspringt in't Suude fon dän Buundesstoat Minas Gerais in ju Serra da Canastra un fljut truch do Buundesstoaten Bahia, Sergipe, Pernambuco un Alagoas ätter dän Atlantik tou. Ju Äi häd hieren Noome fon dän hilligen Franz fon Assisi. Fon sien Wälle fljut die São Francisco haudseekelk in noudelke Gjuchte truch twäin baldoarich groote Stau-Seen: Três-Marias-Stausee un n groot Stuk fääre noudelk Sobradinho-Stausee, ätters ap dät Skeed twiske Bahia un Pernambuco truch dän Itaparica-Stausee. Ätters knikket hie licht ätter't Suudaaste ou, uum as Skeed-Äi fon do litje brasilioanske Buundeslounde Sergipe un Alagoas in dän Suud-Atlantik tou munden. Von seiner Quelle fließt der São Francisco hauptsächlich in nördliche Richtung durch zwei sehr große Stauseen: Três-Marias-Stausee und viel weiter nördlich Sobradinho-Stausee, danach auf der Grenze von Bahia und Pernambuco durch den Itaparica-Stausee. Danach knickt er leicht nach Südosten ab, um als Grenzfluss der kleinen brasilianischen Bundesländer Sergipe und Alagoas in den Südatlantik zu münden. Die Rio São Francisco is in sin Middelloop ap 1.368 Kilomeetere foar ju Skipfoart tou bruuken. Ap'e Naite tou dät Skeed tou'n Buundesstoat Bahia befiende sik do Stroomsnällen fon Pirapora
Do Dalbergien (Dalbergia) sunt aan Sleek fon Plonten in ju Unnerfamilie fon do Flitterke-Blöitlere (Fabioideae) binne ju Familie fon do Hulsenfruchte (Fabaceae). Do 100 bit 300 Oarden sunt in ju Neotropis (dät is fon Suudamerikoa uur Deele fon Middelamerikoa bit Florida) juust so as in tropiske un subtropiske Rebätte fon Afrikoa un Asien fersprat. Dät Holt fon wäkke Oarden wäd in dän Honnel mäd dän Noome Palisander beteekend. Sänt Januoar 2017 unnerlääse aal do Oarden fon dän Sleek dät Washingtoner Oardenskuts-Oukuumen. Dät Holt fon fuul Oarden fon dän Sleek is een wäidful Eedelholt. Do maaste fon düsse Holte wäide as Palisander beteekend, wäkke derfon häbe uk uur Honnelsnoomen, biespilswiese wäd dät Holt fon ju Oard Dalbergia decipularis as Rousenholt ferkooped, uumdät dät frisk apsniedene Holt aromatisk rukt. Man dät is nit ju eensige Oard, ju mäd düssen Noomen beteekend wäd. Dät Holt fon dän Rio-Palisander of Brasilioansken Palisander (Dalbergia nigra) is aiske fräiged, man dät is truch Roofbau unner ju Wiele so säilden wuuden, dät dät in dän Ounhong I fon ju CITES-Lieste fierd wäd. Dalbergia latifolia lääwert dän aiske begeerden "Aastindisken Palisander". Dalbergia retusa uut Middelamerikoa rakt een Holt, dät foar fuul ferskeedene Seeken goadelk tou bruuken is un
Linux is die algemeen ferwoande Noome fon ne Familie ap Unix ääntede Bedrieuwssysteme. Linux is fräie Software un wäd unner ju GPL fersprat: aal unnerlääsende Wälkode is fon älkuneen fräi tou kriegen, tou bruuken, tou annerjen, tou kopierjen un tou ferspreeden. Sukke Systeme, Linuxdistributione, sunt fräi tou kriegen as uk bie moorere Bedrieuwe tou koopjen; dät Lääste oafte mäd Seeken bietou, as Unnerstutsenge, Anleedengen un uur (bietiede "nit-fräie") Software bietou. Weegen do Wuttele, do dät System häd in dät GNU-Projekt, un deeruum dät fuul Linuxdistributione wichtige Paate uut dät GNU-Bedrieuwssystem hoalje, reeke wäkke Bruukere un Äntwiklere dät ljauer dän Noome GNU/Linux. Die Linux-System-Kääden is n Unix-oardigen Bedrieuwssystemkääden (äng. kernel). Do bääst bekoande Distributione do dän Linux Systemkääden ferweende, sunt: Debian Fedora Mandriva OpenSUSE Ubuntu www.kernel.org