rlitschk/wikidir huggingface dataset:
It Fryske Gea (Ju Fräiske Loundskup) is n Natuurskutsbuund in ju Provinz Fryslân. Die Buund häd sien Haudsit in Olterterp, juust suudelk fon Drachten, in een fon do Natuurskutsgebiete fon It Fryske Gea. In dät Jier 2012 hiede dän Buund 28.500 Meeglide. Siel fon It Fryske Gea is dän Natuur, ju Loundskup un et Kultuuräärwe in ju Provinz Fryslân tou skutsjen, ferwalten un behoolden. Die Buund häd moor as 50 ferskeedene Natuurskutsgebiete in ju ganse Provinz Fryslân, do touhoope 20.000 Hektoar groot sunt. Ap n 22. Februoar 1930 wuude It Fryske Gea apgjuchted. Die Buund kreech fon Foarstandmeeglid Dr. Jacob Botke dän Noomen 'It Fryske Gea'. Dät eerste Natuurskutsgebiet wät fon It Fryske Gea ferwaltet wuude waas dän Lânwar bie Allardseach, suudelk fon Bakkefean. Die Lânwar is nu apnuumen in dät Natuurskutsgebiet it Mandefjild. Do Natuurskutsgebiete fon It Fryske Gea sunt: Websiede fon It Fryske Gea Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:
Emil Erich Kästner waas aan düütsken Skrieuwer. Hie is foarallen bekoand foar sien tiedkritiske Riemsele un sien Bäidensbouke, wier uk oafter Kritik, wan uk snurrich ferpakked, ienwierked is. Herz auf Taille, (1928) Emil und die Detektive, (1928) Lärm im Spiegel, (1929) Ein Mann gibt Auskunft, (1930) Arthur mit dem langen Arm, (1931) Pünktchen und Anton, (1931) Fabian, Die Geschichte eines Moralisten, (1931) Der 35. Mai, (1932) Das verhexte Telefon, (1932) Gesang zwischen den Stühlen, (1932) Die Entwicklung der Menschheit, (1932, Riemsel) Das fliegende Klassenzimmer, (1933) Seelterfräiske Uursättenge: Die fljoogende Klassenruum, (uursät fon Gretchen Grosser, 2013) Drei Männer im Schnee, (1934) Emil und die drei Zwillinge, (1934) Die verschwundene Miniatur, (1935) Doktor Erich Kästners lyrische Hausapotheke, (1936) Der Zauberlehrling, (1936) Georg und die Zwischenfälle, (1938), uk wäil Der kleine Grenzverkehr naamd Münchhausen, (1943) Bei durchsicht meiner Bücher (1946) Das doppelte Lottchen, (1949) Die Konferenz der Tiere, (1949) Das fliegende Klassenzimmer, (1954) Die dreizehn Monate, (1955) Die Schule der Diktatoren, (1957) Als ich ein kleiner Junge war, (1957) Notabene 45, ein Tagebuch, (1961) Das Schwein beim Friseur, (1962) Der kleine Mann, (1963) Der kleine Mann und die kleine Miss, (1967) Erich Kästner (Düütske Biographie) Normdoaten: GND: 118559206 (OGND) | KB (Niederlounde): 068897901
1811: In dän Uunouhongegaidskriech wäd Caracas, däälich ju Haudstääd fon Venezuela truch Spoanske Troppen tourääch-ärooberd. 1900: Wladimir Iljitsch Uljanow (leeter "Lenin" naamd) lukt uut Ruslound uut un gungt uur Genf ätter München wai in een fieuwjierich Exil. 1914: Belgrad wäd fon aastriekisk-ungariske Donau-Skiepe uut beskeeten. Foar't Eerste faalt Belgrad in do Hounden fon do Oungriepere. 1890: Vincent van Gogh, niederloundsken Moaler (tou Waareld keemen in 1853) 1974: Emil Erich Kästner, düütsken Skrieuwer (tou Waareld keemen in 1899) 2002: Tesfamariam Bedho, eritreisken Biskop 2018: Fiachra Ó Ceallaigh, irisken roomsk-kathoolsken Biskop 2021: Albert Vanhoye, roomsk-kathoolsken Kardinoal uut Frantsöösk-Flandern
1836: Ju mexikoanske Armee unner Generoal Antonio López de Santa Anna begint mäd ju Beleegerenge fon dät Fort Alamo in San Antonio, dät fon apstoundiske Texoanere heelden wäd, deerunner die Kommandant Bupperstleutnant William Travis, die bienaist 40-jierige James (Jim) Bowie un die 49-jierige Kriechshäld un Politiker Davy Crockett. 1903: Do USA hierje fon Kuba foar 99 Jiere ju Bucht fon Guantánamo uum hiere Marine deer tou statsjoonierjen. 1982: In Gräinlound rakt dät een Foulksoustämmenge uur ju Lidskup in ju Europäiske Union, deerbie stämje twounfüüftich Prosänt foar't Uuttreeden. Gruund deer foar is foaraaln ju uurmäitige Fiskeräi truch wäästdüütske Fiskere in Gräinloundsk Woater. Ap dän 1. Januoar 1985 trät Gräinlound uut uut ju Europäiske Union. 1992: Ju juudske Blanka Zmigrod wäd in Frankfurt an'n Main ap eepene Sträite fon aan sweedisken Neonazi doodskeeten. 1827: Raffaele Monaco La Valletta, italieensken Kurienkardinoal 1834: Gustav Nachtigal, düütsken Afrikoa-Foarsker. 1899: Emil Erich Kästner, düütsken Skrieuwer (stuurwen in 1974) 1981: Jan Böhmermann, düütsken Satiriker, Heerfunk- un Wiedkieker-Moderator 1792: Joshua Reynolds, ängelsken Moaler 1930: Horst Wessel, düütsken Nazi
1899: Begin fon dän Buurenkriech in Suudafrikoa 1982: Do Räste fon dät 1545 fersakkede ängelske Skip Mary Rose sunt buurgen un kuume in een Museum in Portsmouth. 2021: Ätterdät Sebastian Kurz twäin Deege in't Foaren sien Boantje deellaid häd, kumt die fon him bestimde Alexander Schallenberg as sien Ätterfoulger in't Boantje. 2003: Georg-Siegfried Schmutzler, düütsken luthersken Pestoor un Wierstoundler juun ju DDR-Diktoatuur.
Ferdinand Victor Eugène Delacroix waas aan frantsöösken Moaler, die oafter tou ju Romantik reekend wäd, man uk as aan wichtigen Foarlooper fon dän Impressionismus jält. Tiger hoalt sik aan Hoangst; moald twiske 1825 un 1828 Ju Fräiegaid fiert dät Foulk; moald in 1830 as in Paris ju Julirevolution waas. Twäin Mauriske Riedere kollidierje; moald twiske 1843 un 1844 Kristus ap dän See Genesareth, moald in 1854
Trier is een oolde un groote Stääd in't Moseldoal in Rhienlound-Palts nit fier fon dät Skeed tou Luxembuurich. Die Pound waas al foar do Roomere bewoond, un do Roomere moakeden deer uut hiere Stääd Augusta Treverorum, "Augustiske [Stääd] fon do Treverer" uumdät deer die keltiske Stom fon do Treverer lieuwde. Leeter hiet dät dan bloot noch "Treveris", deer "Trier" uut wuden is.
Paul Cézanne (Oksitoansk: Pau Cesana, bädden ap dän 19. Januoar 1839 in Ais de Provença oksitoanske Noome, ap Frantsöösk: Aix-en-Provence), stuurwen 22. Oktober 1906 juust deer) waas aan Moaler. Toufäärme stuude hie unner dän Ienfloud fon Romantik un Realismus, leeter moor fon dän Impressionismus. Hie fersoachte in dän Loop fon sien Äntwikkelenge, Impressionistiske Faawen mäd klassisistiske Foarmreekenge tou fereenigjen. Een Stilllieuwend, moald in 1865 Loundskupsbielde, moald twiske 1886 un 1890 Träin Doodenkoppe ap aan Täppich, moald in 1904 Boadende, moald uum 1906
1956: Die brasilioanske Präsident Juscelino Kubitschek oardent ätter aan Jiertjaande oolden Ploan oun, Brasília, een näie Haudstääd foar dät Lound, tou bauen. Kuut leeter begint in't brasilioanske Binnelound ju Oarbaid. 2002: Regierengsbieldenge in Düütsklound - Ätter ju Buundesdais-Köär wäd dät Kabinett Schröder II as Foutsättenge fon ju in't Foaren al bestoundende Rood-Gräine Koalitsjoon apstoald. Buundeskansler blift Gerhard Schröder. 2002: Kuba ratifisiert as läästen fon do karibiske un latienamerikoanske Stoaten dän Ferdraach fon Tlatelolco, die ju Karibik un Latien-Amerikoa tou een Rebät fräi fon Atomwoapen ferkloort. 1906: Paul Cézanne, aan Moaler fon dän Impressionismus 2019: Marieke Vervoort, belgiske Rulstoul-Licht-Atlethinne in dän Behinnerden-Spoart.
Euripides (griech. Εὐριπίδης (* 480 f. Kr. af 485/484 f. Kr. ap Salamis; † 406 f. Kr. in Pella; begreeuwen in Makedonien) is ätter Aiskylos un Sophokles die jungste fon do träin groote klassiske griechiske Tjooterskrieuwere. Wäkke Stukke, so as sien Tragödie Medea wäide däälich noch oafter spiedeld.
Dät Woud "Buurenkriech" häd moorere Betjuudengen: düütsk: Bauernkrieg: Ferskeedene Apstounde fon europäiske Buuren juun hiere Heerskup twiske dät 15. un dät 17. Jierhunnert. Fääre wäide mäd dän Begriep "Buurenkriech" (düütsk: Burenkrieg) wäide twäin Kriege beeteekend, do in't Njuugentienste Jierhunnert deer uutkamped wuden, wier däälich Suudafrikoa is, uumdät dät deer een Foulk unner dän Noome "Buuren" rakt (do Afrikoansk af "Kapholloundsk" baale): Die fäärme Buurenkriech (1880 bit 1881) Die twäide Buurenkriech (1899 bit 1902) - Düssen Kriech is maasttieds meend, wan fon dän Buurenkriech boald wäd.
Die Twäide Buurenkriech fon 1899 bit 1902 waas aan Kriech fon do buurske (betjudt hier: "kapholloundske") Fräistoaten Oranje un Transvaal juun do Briten, do dät truch Ienrichelengs-Politik (Ounsluut fon Regionen in ju Noaberskup fon do Buurenrepubliken) provoksierd häbe. In dät Eende heelten do Briten ju Uurwinnenge uur do Buuren, man jo moasten him daach fiergungende Autonomiegjuchte läite.
Friedrich Nietzsche (bädden ap dän 15. Oktober 1844 in Röcken bie Lützen; stuurwen ap dän 25. August 1900 in Weimar) waas oaintelk aan klassisken Philologe, man hie häd ful philosophisk ättertoacht, t.B. uur Sin un Gjuchtfäidigenge fon Moroal, Metaphysik un Religion, man uk uurswät. Hie waas Atheist (as hie dät kwaad, uut aan Instinkt hääruut) un meende, uk, wan ju Muugelkhaid blift, dät dät wät buppe ju Natuur rakt, dät me dät nit roakje kon un dät dät do Moanskene deeruum eenerläi weese skuul. Hie uurlaide uk ful uur Moanskene, uur ju Äntwikkelenge fon dän moanskelke Gäist un dät Touhoopelieuwend fon Moanskene. So gjucht bekoand wuden is Nietzsche läiweloa in do 1890er Jiere, man deer häd hie wäil niks moor fon meekriegen, uumdät hie - wildääge in Foulge fon Syphilis, man dät is nit heel un aal kloor - maal un dement wuden is. Leeter hiede hie noch een poor Sleeke, sodät hie nit moor baale un stounde kuude. Hie waas fieuwunfüüftich Jiere oold, as hie oun een Omme-Seeregaid un do Foulgen fon noch aan Sleek stoorf. Fon 1872 bit 1876 stuude Nietzsche unner dän Ienfloud fon Richard Wagner un Arthur Schopenhauer. Wät hie skreeuw, hiede aan romantisken Iensleek. In
Aan Aphorismus is aan oankelden Toacht, een Uurdeel of een Lieuwendswiesegaid un kon uut aan Sats of uut min Satse bestounde. Oafter foarmulierd hie een besunnere Iensjucht rhetorisk kunstriek as aalmeenen Sinspröäk (Sentenz, Maxime, Aperçu, Bonmot). Deerjuun jäilde Woude mäd Juuken un pointierde Zitoate literatuurwietenskuppelk nit as Aphorismen.
1427: Ju Slacht ap do wüülde Äkkere: Die fräiske Hauding Fokko Ukena uurwint dän uur Fräiske Hauding Okko II. tom Brok, wiermäd düt Kän ju Heerskup eendgultich ferljust. 1834: Bie dät Massaker fon Pinjarra brange Dreguuner-Troppen fon ju britiske Kolonioalmoacht bit tou trüütich Aborigines uume, deerbie uk Bäidene. 1918: Uunouhongegaids-Ferkloorenge un Uutroupenge fon ju Eerste Tschechoslowakiske Republik. 1962: Eende fon ju Kuba-Krise: Nikita Chruschtschow rakt tou un wol do sowjetiske Käädenwoapen wäch fon Kuba brange, unner ju Bedingenge, dät do USA hiere Raketen uut ju Turkäi ouluuke. 2004: Ju Fäk-Tiedskrift Nature publiziert ju wietenskuppelke Eerst-Beskrieuwenge fon dän fossilen Homo floresiensis, die bolde unner ju populäre Beteekenge "Hobbit" bekoand wäd. 2018: Die oafter as gjuchtskonservativ bit neoliberoal ienoardende Jair Bolsonaro, die mäd Spröäke juun Wieuwljuude, Indioanere, Homosexuelle un uurswäkke Stämmenge moaket, wäd foar'n Präsident fon Brasilien kädden. 1520: Pier Gerlofs Donia, fräisken Fräidums-Strieder 2020: Anthony Soter Fernandez, malaysisken roomsk-kathoolsken Äärtsbiskop fon Kuala Lumpur un Kardinoal
Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy waas aan Pianist, Oargelist un Komponist fon ju Romantik. Hie jält uk as die fäärme Dirigent in ju Foarm fon däälich. Ieuwenske ju Musik diede hie uk moaljen. Hie waas een Bäidensbäiden fon Moses Mendelssohn, dän bekoande joodske Philosoph. Felix Mendelssohn Bartholdy (Düütske Biographie)
2018: Bie aan neo-faschistisken, rassistisken Terror-Oungriep in Macerata (Italien) skjut aan Mon uut een Auto ap Ljuude mäd swotte Haudfaawe. Fieuw Monljuude un een Wieuw uut Mali, Ghana, Nigeria un Gambia wäide ferseerd, man jo uurlieuwje aal. 1480: Ferdinand Magellan, portugiesisken Seefoarder. 1809: Felix Mendelssohn Bartholdy, aan Komponist fon ju Romantik 1520: Sten Sture die Jungere, Sweedisken Rieksferwalter 2003: Natascha A. Brunswick, US-amerikoanske Mathematikerske un Fotogroafinne
1520: Die deenske un norweegiske Köönich Christian II. kon ätter loange Beleegerenge in Stockholm ienluuke, man deerfoar mout hie fuul Juunstriedere so as Christina Gyllenstierna, dät Wiedewieuw fon dän Rieksferwalter Sten Sture dän Jungeren, Amnestie toutälle. 1791: Ferkloorenge fon do Gjuchte fon dät Wieuw un ju Burgerinne („Déclaration des Droits de la Femme et de la Citoyenne“) truch Olympe de Gouges. 1812: In ju Slacht fon Borodino, een fon do blouderchste Slachte fon dät Jierhunnert, kon ju Grande Armée unner Napoleon Bonaparte, wan uk mäd masse Faalene, ju ruske Armee unner Marschall Michail Illarionowitsch Kutusow slo. Die Wai ätter Moskau is somäd fräi. 1821: Unner Simón Bolivar wäd Grootkolumbien gruunded, een Föderatsjoon, wier masse do Rebätte tou heerden, do däälich tou Ecuador, Kolumbien, Panama un Venezuela heere. 1822: In São Paulo wäd ju brasilioanske Uunouhongegaid ferkloord, in't foaren hiede dät tou Portugal heerd. 1901: Ätter dän Bokser-Apstound Unnerteekenge fon dät sonaamde "Bokser-Protokoll" twikse China (Qing-Dynastie) un do wäästelke Kolonioalmachte juust so as Japan un Ruslound. 1922: Die Gruundsteen foar ju ploande brasilioanske Haudstääd Brasília wäd laid, man dät duurt noch bit 1956, dät ju Oarbaid begint. 1977: Twiske Panama un do Fereende Stoaten wäide do Torrijos-Carter-Ferdraage ousleeten, ätter do ju
13. -- 14. -- 15. -- 16. Jierhunnert -- 17. -- 18. -- 19. Jiere: 1547 - 1548 - 1549 - 1550 - 1551 - 1552 - 1553 - 7. Februoar: Kardinoal Giovanni Maria del Monte, Konzilspräsident in Trient un Bologna, wäd ap dät Konklave in Room foar'n Poabst kädden un nimt dän Noome Julius III. oun. 12. Juni: Helsinki, leeter ju Haudstääd fon Finlound wäd ap Befeel fon Gustav I. Wasa gruunded.
Ju Fjoole is wäil dät bekoandste Striek-Instrumänt in ju europäiske Musik. Ju häd fjauer Säiden ap do Toone g – d1 – a1 – e2. Me kon ap een Fjoole also nit japper spiedelje as bit tou dät litje g, man in ju Hööchte gungt dät gjucht loange fääre, uumdät me truch do Griepe ju Säide ferkuutet, deertruch die Toon haager wäd. Een Fjoole is uut ferskeedene Soarten Holt baud un wäd, as aal do Striekinstrumänte, woanelk fon aan Booge strieken. Man dät rakt uk Uutnoamen, t.B. dät Pizzicato, dät is, wan een Fjoole mäd aan Finger tuuked wäd juust as een Gitarre.
As Foabel beteekent me een kuut Tälster, deeroane maasttieds Dierte, mongs uk Plonten af uurswät, moanskelke Oainskuppe häbe. Aleer wude suk een Tälster bruukt, uum ju moanskelke Sälskup un foarallen ju Heerskup sunner Freeselkhaid kritisierje tou konnen. Wichtige Foabeldichtere sunt: Aisopos (Aesop), Phaedrus, Hans Sachs, Jean de La Fontaine, Jean-Pierre Claris de Florian, Christian Fürchtegott Gellert, Magnus Gottfried Lichtwer, Wolfhart Spangenberg, James Thurber, Gotthold Ephraim Lessing und Martin Luther.
Fra Giovanni Angelico (bädden as Guido di Pietro twiske 1386 un 1400 in Vicchio bie Florenz; stuurwen 18. Februoar 1455 in Room) waas aan Dominikoaner-Mönk, die as Moaler fon ju italieenske äddere Renaissance bekoand wude. Kjuusigenge, moald in do 1420er Jiere Meräienbielde mäd Kristus-Bäiden un tweelich Ängele, moald uum 1430 Miniatuur-Boukmoaleräi uur ju Konversioon fon Sänt Paul, moald uum 1430 Fräsken oun ju Noudwooge fon ju Cappella Niccolina in dän Vatikoan, moald twiske 1447 un 1449 "bädden" is een oold Woud foar "gebooren"
1519: Die spoanske Hernán Cortés sailt mäd een groote Monskup fon Havanna ap Kuba uut ätter dät mexikoanske Fäästlound wai, wier hie sik bolde as Ärooberer fon dät Azteken-Riek aan Noome moaket. 1861: Jefferson Davis wäd as Präsident fon do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa fereediged. 1902: Twiske ju Stralauer Poute un dän Potsdamer Ploats fiert ju eerste Berliner U-Boan. 1965: Dr. Dre (André Romell Young), amerikoansken Rapper 1455: Fra Angelico, italieensken Dominikoaner-Mönk un Moaler fon ju äddere Renaissance. 1902: Albert Bierstadt, aan Moaler in ju Romantik.
12. -- 13. -- 14. -- 15. Jierhunnert -- 16. -- 17. -- 18. Jiere: 1452 - 1453 - 1454 - 1455 - 1456 - 1457 - 1458 - 17. Meerte: Dät Klaaster Andechs wäd as Benediktiner-Klaaster gruunded. 24. Meerte: Poabst Nikolaus V. stäärft. 8. April: Alonso de Borja wäd toun Poabst kädden. Hie nimt dän Noome Kalixt III. oun. 22. Moai: Mäd ju Slacht fon St Albans beginne in Änglound do Rousenkriege, do mäd Unnerbreekengen bit 1487 tou uum ju ängelske Kroune uutfächted wäide. 8. Juli: Kunz von Kauffungen äntfiert bie dän Altenburger Prinsenroow do 14- un 11-jierige Prinsen Ernst un Albrecht von Sachsen. Deermäd wol hie dän Kuurfüürst Friedrich dän Sachtmoudigen fon Saksen twinge, him dän Skoade tou betoaljen foar sien ferläddene Lounderäie. Insteede wäd hie uum Breek fon dän Loundfree bekloaged. Hie beropt sik ap sien gjuchtfäidige Aaskenge un ap dän "Fehde"-Bräiw, die dän Loundfree ätter jäildend Gjucht buute Krit sät. Man die Bräiw is tou leet keemen. 13. Juli: Kauffungen, die Äntfierder in dän Altenburger Prinsenroow, wäd skeeldich spräkt un tou dän Dood feruurdeeld. Ap dän touken Dai wäd him un wäkke fon sien Hälpere in Freiberg die Kop ousloain. 7. November: In ju Kathedroale Notre
1763: Rio de Janeiro wäd Haudstääd fon dät Vize-Köönichriek Brasilien. 1834: Fertreedere fon do liberoale Swaitser Kantone Luzern, Bern, Zug, Solothurn, Basel-Loundskup, St. Gallen, Aargau un Thurgau besluute in Baden do Badener Artikkele. Ju Roomsk-Katoolske Säärke sät sik deer strääwich juun. Dät is dät Kiensel fon dän leeteren Sunnerbuundskriech in't Jier 1847. 2009: Protäste juun ju Regierenge fon Madagaskar unner Marc Ravalomanana beginne, uumdät ju aan Kanoal fon't Fiersjoon sluute wüül, die een Rääde fon dän foarige Präsident Didier Ratsiraka uurdrain hiede. Anfierder fon do Protäste is die Oainer fon dän Kanoal un Buurmääster fon Andry Rajoelina, die een Juunregierenge uutropt. 2018: In ju Midde fon Kabul, ju Haudstääd fon Afghanistan, kumt dät tou aan Terror-Ounsleek truch aan Taliban-Sälwenmoort-Ättentäter, die aan Kranken-Woain as Auto-Bumbe bruukt häd. Dät rakt 103 doode un 235 ferseerde. 1756: Wolfgang Amadeus Mozart, Komponist fon ju Wiener Klassik 1928: Hans Modrow, DDR-Politiker 1901: Giuseppe Verdi, italieensken Komponist fon ju Romantik 2001: Marie José fon Belgien, lääste Kööniginne fon Italien 2006: Johannes Rau, fon 1999 bit 2004 die oachte Buundespräsidänt fon ju Buundesrepublik Düütsklound 2006: Rindert Straatsma, fräisken Politiker FNP un uk uurs aktiv foar do Fräisen in do Niederlounde. 2020: Eva Marks, aastriekisk-austroalske Skrieuwerske, ju dän
1842: In dän Eersten Ängelsk-Afghanisken Kriech kumt dät tou ju Slacht fon Gandamak, wier do Briten läip sloain wäide un in't Eende bloot aan britisken Suldoat uurlieuwet. 2021: Juun dän Präsidänt fon do Fereende Stoaten Donald Trump wäd foar dät twäide Moal een Ferfieren besleeten, uum him uut sien Boantje tou kriegen, uk wan hie so of so bloot noch een Wiek loang Präsidänt is. 1400: Johann fon Portugal, Heertoach fon Aveiro uut dät Huus Avis († in 1442) 1850 - Hermann Möller, Linguist, die sik monken uur uk mäd dät Seelterske uuteenuursätte. 2017: Udo Ulfkotte, gjuchtspopulistisken, islamfäindelken un fersweerengstheoretisken Skrieuwer 2021: Eusébio Scheid, brasilioansken roomsk-kathoolsken Kardinoal un Äärts-Biskop fon Rio de Janeiro 2021: Siegfried Fischbacher, düütsken Dompteur un Oogenferköäkeler
1842: Josef Groll bjout in Pilsen dät fäärme "Pilsner Urquell" (een Bjoorsoarte) un deermäd fon ju Pilsner Bjouwiese uurhaud. 1925: Dät Ferhonneljen fon do Ferdraage fon Locarno begint. 1923 - Hermann Möller, Linguist, die sik monken uur uk mäd dät Seelterske befoatede.
1834: Die Apstound fon do Sieden-Weeuwere in Liyon (fr.: Lyon) wäd fon Suldoaten blouderch deelsloain. Moor as 600 Ljuude ferljoose hier Lieuwend. 1900: In Paris eepent ju Waarelduutstaalenge. 1912: Ju Titanic is ap hiere fäärme Foart ätter Amerikoa ätter een Touhoopesteeten mäd aan Iesbierich in dän Atlantik fersakked. 2019: Aan grooten Bround in ju Kathedroale Notre-Dame in Paris moaket grooten Skoade, man dät läipste kon ferhinnerd wäide. Aan Fjuurweermon un twäin Dreguunere wäide licht ferseerd, wichtige Kunst-Objekte un Reliquien wäide rädded, Deele fon dät Gewölft wäide bie dän Bround fon dät Täk truchsloain, man dät maaste fon ju Säärke stoant noch. 1832: Wilhelm Busch, Kunstler, die foarallen foar sien mäd Riemsele unnerlaide Bieldetälstere bekoand is, do as Foarloopere fon dän Comic jäilde. 1920: Richard Karl Freiherr von Weizsäcker, fon 1984 bit 1994 tou die säkste Buundespräsident fon ju Buundesrepublik Düütsklound. 1946: Francis Antonysamy, indisken Biskop 1946: Fernando Filoni, italieensken Kurienkardinoal 2020: John Houghton, britisken Klimafoarsker
12. -- 13. -- 14. -- 15. Jierhunnert -- 16. -- 17. -- 18. Jiere: 1424 - 1425 - 1426 - 1427 - 1428 - 1429 - 1430 - 25. Meerte: In ju Slacht bie Zwettl twiske hussitiske un kaiserelk-aastriekske Troppen roakje do Hussiten nit ju Innoame fon ju Stääd Zwettl in Läichaastriek, man jo konnen masse Fangst moakje un bewierkje een baldoarige Fernäilenge in dät Rebät. 4. August: Die fjoode Kjuustoach juun do Hussiten wäd in ju Slacht bie Mies ferlädden. Foar't eerste moal bilgje do Kjuusriedere deerbie een Woainbuurich, juust as hiere Fäinde, man Kröäk an Unnerfiendenge deerbie lät do katoolske Troppen ferljoose. 28. Oktober - Ju Slacht ap do wüülde Äkkere: Die fräiske Hauding Fokko Ukena uurwint dän uur Fräiske Hauding Okko II. tom Brok, wiermäd düt Kän ju Heerskup eendgultich ferljust. 2. Dezember: Uum dän Kriech juun do Hussiten tou betoaljen, rakt die Rieksdai tou Frankfurt unner dän Düütsk-Roomske Köönich Sigismund Ferlof foar een Riekskriechstjuur, leeter "Hussitenpännich" naamd. 8. Dezember: Die Mainzisk-Hessiske Kriech eendet. In Frankfurt wäd Free sleeten un somäd aan two Jierhunnerde duurjenden Twist twiske Kurmainz un dän Loundgroaf fon Hessen uum ju territorioale Foarheerskup in Hessen be'eendet.
Francisco José de Goya y Lucientes (bädden ap dän 30. Meerte 1746 in Fuent de Totz (aragoneesiske Noome fon dät Täärp, spoansk: Fuendetodos) in Aragonien, stuurwen ap dän 16. April 1828 in Bordèu (oksitoanske Noome, frantsöösk: Bordeaux)) waas aan aragonesisken Moaler, Teekner un Pränter. Die Släip fon ju Fernul ärtjucht Monstere. Fon 1799. Ju Foamielje fon Koarel IV., moald in 1800/1801 Ju bekloodede Froaie, moald twiske 1800 un 1803. Goya häd uk noch een Bielde fon dät sälge Wieuw in ju sälge Hooldenge, man noakend, moald. Ju waas dan bääte ju Bielde fon dät bekloodede Wieuw ferbuurgen, man dät kuude mäd aan besunnere Mechanismus foarhoald wäide. Ju Seeke suurgede foar Skändoal. Do Apstoundiske wäide doodskeeten, moald in 1814. Ju Bielde wiest een Situatsjoon uut 1808, as do Frantsööske Besättere unner Napoleon dän Bruur fon dän spoanske Keening ferbanne wüülen. In Madrid fersoachte deeruum ju Befoulkenge aan Apstound, wierfoar do Frantsoosen masse fon him brutoal waigjuchteden. "bädden" is een oold Woud foar "gebooren"
Do Tataren sunt een Turkfoulk, dät, so tou kweeden, fläkkenwiese ferspradt, foarallen in dät Suude fon ju Ruske Föderation lieuwet. Jo baale traditsjonell Tatarisk. Hieren Noome häbe do Tataren fon aan mongolisken Stom unner Dschingis Khan, dän do Europäere him roat häbe, uum dät jo meenden, do kuume uut dän Tartaros. Uk uur Turkfoulke, so as do Krimtataren, wäide mäd dän Noome beteekend.
1337: Do Ängloundere slo een Heer fon ju Groafskup Flandern in ju Slacht fon Cadzand. 1520: Die twäide Dai fon dät sonaamde Stockholmer Bloudboad, deeroane mäd ju Begruundenge fon Kätseräi sowät hunnert fröiere Juunstriedere fon Köönich Christian II. in Stockholm waigjuchted wäide. 1918: Die Troon-Ferticht fon dän düütsken Kaiser Wülm II. wäd bekoand moaked un truch dän Sosjoaldemokroat Philipp Scheidemann wäd ju Republik uutruupen. 1938: In ju Noacht ap dän 10. November ju Riekskristallnoacht 1989: Ju Berliner Muure faalt. 2018: In Melbourne (Australien) lait aan Mon uut Somalia Fjuur in sien Auto, dät mäd Gas-Buddele fulpakked is. Man do Buddele explodierje nit. Hie gungt mäd een Soaks ap do Ljuude loos, möärent aan un ferseert twäin moor. Die Oungrieper wäd leeter fon Dregunnere beskeeten un stäärft ätters in't Kroankenhuus. Die Oungriep is ap'e eene Siede inspirierd truch dän Terror fon dän sonaamden Islamisken Stoat, man die Terrorist skäl uk maal weesen hääbe. 2020: In dän äthiopisken Burgerkriech rakt dät een Massaker in May Cadera, Tigray. Amhariske un Tigrinniske Milizen juust so as Zivilisten sunt deeroun ferwikkeld, Amharer un Tigrinner brange sik juunsiedich uume. Dät rakt 767 Doode. 2020: Amadou Toumani Touré, malisken Politiker un fon 2002 bit 2012 Präsidänt fon