rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Ju Drina is ne Äi ap dät wäästelke Balkan-Hoolichailound. Ju lukt Woater uut ne Flakte fon 19.926 km² un häd touhoope mäd ju Wäl-Äi Tara een Loangte fon 486 Kilomeetere. Ju Drina äntstoant in do Dinoariske Bierge bie Hum an dät suudelke bosnisk-herzegowiniske Skeed, wier Tara un Piva, do uut Montenegro kuume, touhoopefljoote. Besunners do bee Wäl-Äien ferloope in joop iensniedene Doale, fon ju Drina sälwen kon me dät uk mongs kweede, uumdät ju truch Karst-Loundskup, also besunners kalk-hooldich Rebät fljut. Dät rakt oaber uk Ousniede fon ju Äi, wier dät n sachter Ouger rakt, wier goud siedeljen is un al loange waas. Deeruum wuuden in't Drina-Doal uk Siedelengen uut ju Jungsteentied fuunen. Fääre is uur dät Drina-Doal tou tällen, dät dät moorere Moale skäärp ouknikket, wät uk typisk is foar ne Äi in ne Karst-Loundskup. Die Bupperloop fljut truch Bosnien un Herzegowina. Oun't Ouger lääse do Stääde Foča, Goražde un Višegrad. Die Middelloop bieldiget bolde dät Skeed tou Serbien. Ap ju serbiske Siede lait bolde deer ätter Bajina Bašta. Die Middelloop gungt bit Zvornik. Uk die Unnerloop känteekent noch dät Skeed twiske Serbien un Bosnien un Herzegowina. Ap ju serbiske Siede lääse dan noch Banja Koviljača un Loznica. Bie
Plutonium is n chemisk Element mäd dät Elementsymbol Pu un ju Oardnengstaal 94. In dät Periodesystem stoant et in ju Gruppe fon do Actinoide (7. Periode, f-Block) un tält tou do Transurane. Plutonium is n giftich un radioaktiv Sweermetal. Benaamd wuud et ätter dän Dwärchplanet Pluto. Dät heert tou do sweerste in de Natuur foarkuumende Elemente. Deerbie wäd dät Element oawers bloot in litste Spuure in gans oolde Gesteene fuunen. Gratter is ju Masse, ju der kunstelk in Käädenkraftwierke moaked wäd. As een fon do min Elemente do der kleeuwboar sunt, spielt et ne wichtige Rulle foar dän Bedrieuw fon Käädenkraftwierke un dän Bau fon Käädenwaffen. So waas dät Kleeuwmaterioal fon ju Atombombe, ju ap n 9. August 1945 ap Nagasaki ousmieten wuud, Plutonium. In Bezug auf ihre Gefährlichkeit wurde die Substanz von der EU noch nicht eingestuft, eine verlässliche und zitierfähige Quelle hierzu wurde noch nicht gefunden. Die Radioaktivität gehört nicht zu den einzustufenden Eigenschaften. Genaueres über Gefährlichkeit und Sicherheit von Plutonium findet man in den Abschnitten Toxizität und Sicherheitshinweise
Intonation is in ju Linguistik n Deelberäk of n Määrkmoal fon ju Prosodie. In ju Phonetik ferstoant me unner Intonation dän woarnuumenen, tiedelken Ferloop fon ju Toonhööchte binne n Woud (Woudmelodie), n Sats of n Spreekakt. Intonation wäd falskerwiese oafte gliekstoald mäd ju Prosodie, is oawers in äängeren Sin bloot n Deel deerfon. In Juunsats tou Toone wäd Intonation nit ferwoand uum Woude fonnunner tou unnerskeeden. Daach kon dät ju Betjuudenge fon n Sats betoonje of ferdüütelkje. In fuul Sproaken rakt dät n Unnerskeed in ju Intonation fon Froagesatse un Uutkweedesatse. Toonsproaken as dät Chinesiske ferweende Intonation un Toone uum Betjuudengsunnerskeed twiske Woude ountoureeken. Intonation in ju Sproake wäd betrachted as n Oard Köärpersproake. Me boalt deerbie uk wäil fon Stämsproake of Paralinguistik. Jörg Peters, Saterfrisian intonation An analysis of historical recordings In: Us Wurk 57 (2008) 141-169
Bjoor is aan Dronk, dät truch Jeesenge uut Moalt un/of uut Plontdele wonnen un nit destilliert wäd. Foar ju Produksjoon fon Bjoor is Woater, Moalt, Hoppe un Jääst nödich. Maastens rakt et in Bjoor 4% bit 6% Alkohol, man dät rakt uuk Bjore do twiske 1% un 20% Alkohol häbbe. Commons: Bjoor – Mediendoatäie
Roubaix (Niederloundsk: Robaais of aller Roodebeke) is ne oolde industrielle Stääd in dät Noude fon Frankriek, in dän suud-aastelken Deel fon ju aleer Provinz Frantsöösk-Flandern, apnaisten fon dät belgiske Skeed. Ju Stääd is uk ne Meente un lait in dät frantsööske Departement Nord in ju Region Hauts-de-France, mäd ne Flakte fon sowät 13 km². Roubaix häd ungefeer 96 Duusende Ienwoonere, un is deermäd ätter Lille un Amiens ju träädgrootste Stääd fon ju Region. Touhoope mäd do Noaber-Stääde Lille, Tourcoing, Villeneuve-d'Ascq un 86 uur Meenten, bildet ju Stääd n Metropoolregion bekoand unner dän Noome Métropole européenne de Lille, wier moor as 1,1 Million Ljuude woonje. In ju Midde fon dät njuugentiende Jierhunnert wuude Roubaix dät Säntrum foar Tekstil-Industrie fon Noud-Frankriek, wilst ju Industrielle Revolutsjoon in dät Lound begint. Deertruch wuuks ju Taal Ienwoonere fon 8.091 in 1800 ätter 124.661 in 1896. Unner dät Woaksdumstied, weegen sien ekonomiske un soziale Äntwikkelenge, kreech ju Stääd dän Spitsnoome „Frantsöösk-Manchester“. Däälich is ju Stääd foarallen bekoand as die Ankumstplakke fon dän Flitsepee-Wädstried Paris – Roubaix. Do Partnerstääde fon Roubaix sunt: Mönchengladbach, Düütsklound (siet 1969) Verviers, Belgien (siet 1969) Bradford, Groot-Britannien (siet 1969) Skopje, Noudmakedonien (siet 1973) Prato, Italien (siet 1981) Sosnowiec, Polen (siet 1993) Covilhã,
Ju Foutbal-Europamästerskup 2016 wuude fon n 10. Juni bit tou dän 10. Juli 2016 in Frankriek heelden. Portegal won ju Finoale mäd 1-0 juun Frankriek. Commons: UEFA Euro 2016 – Mediendoatäie EURO 2016 Websiede fon ju UEFA
Die Bungsbierich in ju sonaamde Holstenske Swaits, dät Höäwellound fon Aast-Holsten, is mäd 167,4 m uur NHN ju grootste Hööchte in Släswiek-Holsten. Hie äntstuude in ju Saale-Iestied foar sun 150.000 Jiere as Eend-Moräne fon 'n Glitsker. In ju Weichsel-Iestied foar sun 10.000 Jiere kuuden do Glitskere deer nit moor uur kuume un flooten deer an do Sieden uumetou. In düsse Tied waas die Bierich also n sonaamden Nunatak. Bie dän Bungsbierich lait ju Wälle fon ju (näie) Schwentine, een fon do loangste Äien in Släswiek-Holsten. Nit ap dän hööchste Punkt, man uk nit fier wäch stoant n grooten Seende-Mäst fon dän NDR un ap ju uur Kaante n Uutsjuchts-Touden, die Elisabeth-Touden uut dät Njuugentienste Jierhunnert.
Die Groote Plöner See is n Woaterdoabe mäd ne Flakte fon moor as 28 km² in dän Kring Plön in't Suudaaste fon Släswiek-Holsten un is bit tou 56 Meetere joop. Die Groote Plöner See is die grootste Woaterdoabe in Släswiek-Holsten un die tjaandgrootste in Düütsklound. Tiedwiese waas hie noch gratter, uumdät hie fon't 13. Jierhunnert oun ne Tied loang foar n Määlnebedrieuw apstauet waas. Dät wuude oaber, uum Lound tou winnen, wier fernäilt. Truch dän Groote Plöner See fljut ju (näie) Schwentine. Oun sien noudelk Ouger lait ju Stääd Plön. In ju Weichsel-Iestied äntstuude die Doabe truch Glitskere.
Ju Schwentine is mäd 62 Kilomeetere Loangte een fon do loangste Äien in Släswiek-Holsten. Ju häd hiere Wälle bie dän Bungsbierich un fljut fon deer truch dän Höäwellound fon Aast-Holsten, ju sonaamde Holstenske Swaits, ätter't Noude in ju Kieler Förde. Unnerwaiens fljut ju truch moorere Woaterdoaben, t.B. dän Groote Plöner See. Die Noome fon ju Schwentine skäl fon 'n slawisk Woud foar "hillich" kuume. Uurspröängelk belook sik die Noome ap hiere linke Ieuwen-Äi Oolde Schwentine, ju fääre wäästelk ferlopt un aleer een Skeed-Äi twiske do Slawiske Obodriten un do noud-elbiske Saksen waas.
Ju Oolde Schwentine häd hiere Wälle bie Bornhöved, fon wier ju truch dän Bornhöveder See, dän Schmalensee un dän Belauer See, ätters truch dän Stolper See un fääre noudelk truch dän Postsee bie Preetz dan läiweloa in ju (näie) Schwentine fljut. Ju Oolde Schwentine hiet uurspröängelk eenfach bloot Schwentine. Truch n Fersäin fon dän Kartogroaph Caspar Danckwerth in 1652 wuude die aastelke Äi-Ierm, die fon dän Bungsbierich kumt, tou ju Haud-Äi ferkloort un drächt fon deer oun bit däälich däälich dän Noome "Schwentine". Ju Äi, ju in't Foaren Schwentine hiet, hat nu Oolde Schwentine un ousnitswiese uk Bornau, Depenau, Kührener Au, Postau un Mühlenau.
Ju Trave is een Äi in Släswiek-Holsten mäd ne Loangte fon 113,6 km. Ju häd hiere Wälle bie Gießelrade in Aast-Holsten un fljut fon deer ätter't Suudwääste truch dän Wardersee ätter Bad Segeberg un Bad Oldesloe, dan knikket ju wier ou ätter't Aaste un fljut truch Lübeck ätter hiere Mundenge in ju Aastsee bie Travemünde. Ju Ienmundenge in ju Lübecker Bucht lät as ne Förde. Foar n Deel markierde ju Trave dän Ferloop fon dät karolingiske Skeed Limes Saxoniae, dät domoals ätter oolde Skriftstukke twiske do noudelbiske Saksen un do slawiske Obodriten uuthonneld waas.
Ju aastfräiske Sproake is een fon do tjo fräiske Sproaken. Bolde ju ganse Sproake is däälich uutstuurwen, bloot dät Seelterske rakt et däälich noch in dät Seelterlound. Mäd ju wäästfräiske un noudfräiske Sproake is ju aastfräiske Sproake Deel fon ju fräiske Sproakgruppe. Do tjo Sproake stamme fon dät Ooldfräiske ou, man do hääbe sik in do fergeene Jierhunnerte aal uurs äntwikkelt. Ju Äntwikkelenge geen foar älke fräiske Sproake uurs, un so sunt do uutnunner woaksen. Die naiste Früünd tou do fräiske Sproaken is ju ängelske Sproake. Ju ängelske Sproake un do fräiske Sproaken heere tou ju Ängelsk-Fräiske Sproakfamilie (Anglofräisk). Dät Anglofräiske wäd uk wäil Noudwäästgermanisk naamd, un bildet ne Unnersproakgruppe binnen do Germaniske Sproaken. In dät Middeloaler wuude fon Groningerlound bit tou dät Lound Wursten aastlauwersk Fräisk (Ooldfräisk) boald. Uut disse Tied sunt ferskeedene Gjuchthondskrifte so as dät Brookmer Gjucht uurlääwerd. Sietdäm 15. Jierhunnert wuude dät Läichdüütske in disse Region immer wichtiger. Uur dän Unnergong fon ju fräiske Sproake is oaber nit fuul bekoand, eenfach uumdät domoals nit so fuul apskreeuwen wuude. Ubbo Emmius wist oaber dät et foar sien Tied een fräiske Sproake roate un dät do nit-Fräisen ju Sproake nit ferstuuden, man hie säärm kuude ju Sproake nit
Wülm I. (Düütsk: Wilhelm I., * 22. Meerte 1797 as Wilhelm Friedrich Ludwig von Preußen in Berlin; † 9. Meerte 1888 juust deer) uut dät Huus Hohenzollern waas sänt 1858 die Regent un sänt 1861 Köönich fon Prüüsen, fon 1867 oun hiede hie dät Buundespräsidium fon dän Nouddüütske Buund un leeter, fon 1871 oun waas hie Düütsken Kaiser. In 1829 hilkede hie ap Bedrieuwen fon sin Foar ju Prinsässine Augusta von Sachsen-Weimar-Eisenach. Ju Ächte skäl nit glukkelk weesen hääbe, man do bee kreegen two Bäidene: Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl von Preußen (1831–1888) (in 1888 foar 99 Deege Kaiser as Freerk III.) un Prinzessin Luise Marie Elisabeth von Preußen (1838–1923) Wülm koom as twäiden Suun fon dän domoalige prüüske Krounprins un leetere Köönich Freerk Wülm III. un sien Wieuwmoanske Luise von Mecklenburg-Strelitz tou Waareld. As hie njuugen waas, wuude hie fon sin Foar tou'n Leutnant benaamd, man hie wuude in düt Oaler nit as Bäidenssuldoat iensät. As hie trättien waas, stoorf sien Määme. Dät eerste Moal stuude hie mäd nit gans soogentien Jiere ap n 27. Februoar 1814 ap n Slachtfäild, dät waas ju Slacht bie Bar-sur-Aube in do Befräiengskriege, wierfoar hie dät Iersene Kjuus in twäide Klasse kreech. Fon deer