rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Käädenwoapen, uk Atomwoapen of Nukleoarwoapen (dt. Kern- / Atom- / Nuklearwaffen) naamd, sunt Woapen, do truch kääden-physikoalske Reaktsjoonen so as Käädenkleeuwenge of Käädenfusion hiere Wierkenge hääbe. Wan ne Käädenwoape loosgungt, wäd masse Engergie in Foarm fon Hatte, Drukwällen un ionisierjende Stroalenge fräi, wät binne kuute Tied masse Doode un Fernäilenge reeke kon. Somäd tälle Käädenwoapen ieuwenske biologiske un chemiske Woapen tou do Massen-Fernäilengs-Woapen. Mäd do Käädenwoapen, do dät däälich (Stound: 2016) rakt, kuude ju Moanskhaid moorere Moale fernäild wäide (Overkill). Käädenwoapen rakt dät in Foarm fon Bomben, Raketen un uur. Do foulgjende Lounde sunt amtelke Atommoachte: Do Fereende Stoaten fon Amerikoa Dät Fereende Köönichriek Frankriek Ju Foulksrepublik China Do foulgjende Lounde sunt faktiske Atommoachte: Israel Indien Pakistan Noudkorea Do foulgjende Lounde fersäike fermoudelk uk, Atomwoapen häärtoustaalen: Iran Saudi-Arabien
Aan Baager is ne Baumaskiene, ju mäd ne Oard Skuppe, säilden uk uur besunnere Reewen, t.B. n Boitel, uutrusted is, uum Boudem un Fäls loos tou moakjen un fon'e Steede tou brangen. Foaraaln tou dät Uutgreeuwen un Wierapfällen fon Äid-Goate, t.B. ap Bauploatse, wäide Baagere iensät, man uk in dän Sträitenbau, in Steenbreeke, bie ju Winnenge fon Bruunkoole un Arste un nit toulääst Eed in dän Deegebau un uk wäil moal foar groawere Oarbaiden ap archäologiske Uutgreeuwengen (man maasttieds wäide deer fienere Methoden bruukt). Dät rakt Baagere mäd Joole un mäd Kätten, Swimbaagere un Skuppenrääd-Baagere sunt Sunnerfoarmen.
Die Uutdruk Benzin kon ferskeedene Betjuudengen hääbe: Foaraaln wäd deer n ganse Riege fon Krääftstoffe mäd beteekend: Motooren-Benzin (minner nauniemend uk wäil "Otto-Krääftstof" naamd) Licht-Benzin, ferskeedene Soarten Alkyloat-Benzin, Reewenbenzin AvGas, hooch-oktoanich Benzin foar Fljoogere mäd Kolbenmotor MoGas, uk ne Krääftstof-Soarte foar Fljoogere Fier-Benzin, dät normoale, minner klopfääste Benzin in ju Tied fon do 1930er Jiere bit Eende fon dän twäide Waareldkriech. Loosengsmiddele: Test-Benzin, Test- un Spesjoal-Benzine as Loosengs- un Extraktsjoonsmiddel Seeregaids-Benzin (dt:Wundbenzin), kiek bie Petrolether Dät rakt uk Täärpe mäd dän Noome Benzin: Benzin (Wedendorfersee), ien-meented bie ju Meente Wedendorfersee in dän Loundkring Noudwäästmecklenbuurich Benzin (Kritzow), ien-meented bie ju Meente Kritzow in dän Loundkring Ludwigslus-Parchim ap düütsk hat uk een Täärp in ju däälich poolske Woiwodskup Pommern "Benzin". Die kaschubiske Noome is Bicëno, ap Poolsk hat dät Bięcino.
Motooren-Benzin is een komplexe Mongelse uut sowät hunnertfüüftich ferskeedene Koolenwoaterstoffe, ju in n Sjoodeberiek twiske Butan un Kerosin/Petroleum lait. Dät wäd foar dän grootste Deel uut fereedelde Ienhoolds-Stoffe uut de Äidoulje-Raffinatsjoon häärstoald un as Krääftstof iensät, wierwie litjere Massen uk in wäkke Camping-Sjoodere ferbaant wäide konnen. Motooren-Benzin wäd uk oafter "Otto-Krääftstof" naamd, man in dän wiedere Sin rakt dät noch moor Otto-Krääftstoffe.
As Biele beteekent me een litje Reewe mäd Sniede, wier mäd häuwen wäd. Fon ju Äkse unnerskat sik ju Biele truch hiere litjere Grööte, een Biele kon uk mäd een Hounde fierd wäide. Bielen wäide foar masse ferskeedene Oarbaide bruukt, do foaraaln mäd Holt tou dwoon hääbe. Dät rakt oaber uk Uutfierengen foar ferskeedene Köäken-Oarbaide of as Woape. In ju Archäologie, wier ju Loangte fon dän Skäft oafter nit moor bekoand is, is dät wichtige Kriterium, dät ne Biele neen Gat foar dän Skäft truchboord is, sunnern uurs deer oun fääst moaked wäd. Fonsäärm jäilde dan do maaste fon uus moderne Bielen as "Äksen". Ne Flint-Biele uut ju Steentied Ferskeedene Biele-Typen uut de Bronstied: Buppe ne Lappen-Biele, unnern ne Tüllenbiele mäd rekonstruierden Skäft. Ferskeedene Breed-Bielen, do t.B. foar't Behauen fon Boolken uut rund Stom-Holt bruukt wäide. Ne gewöönelke, moderne Biele
Dät Boor is ne Reewe, uum truch Traalenge n Gat in'n Wierkstuk tou moakjen. N Boor häd bloot an sien Spit ne Sniede, man wäkke (toun Biespil do Boor-Apsätte fon Boor-Maskienen), hääbe noch ne Spiroale uumetou, uum do Spounen ätter buppe uut dät Materioal tou kriegen. Dät rakt deer masse unnerskeedelke Typen fon: In ju Steentied bruukte me oafter n Boor mäd n skäärp Steen-Spit, dät wäil oun n Stok fäästmoaked waas un mäd ne Oard Flitsebooge wai un wier troald wuude. n Hoaskeboor (dt: Löffelbohrer), die wäd Biespielswiese foar ju Häärstaalenge fon Hoasken bruukt, wierfon hie sin Noome häd. dät rakt noch masse moor Typen Hounde-Boore ne Boormaskiene - ju modernste Foarm
Bielde:Siprage-karta.jpg Šiprage (Шипраге) is ju stêd in Bosnien un Herzegowina, ap Suudaast-Europa. Šiprage häd 788 Ienwoonere (2013). http://www.kartabih.com/ Vojnogeografski institut, Ed. (1962): Šiprage (List karte 1:25.000, Izohipse na 10 m). Vojnogeografski institut, Beograd / Military Geographical Institute, Ed. (1962): Šiprage (map sheet 1: 25.000, Contour lines at 10 m). Military Geographical Institute, Belgrade. https://en.climate-data.org/location/905786/ Commons: Šiprage – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie http://opstinakotorvaros.com/ http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H
Ju Fuurke is ne Oard Reewe, ju foaraaln in'e Buuräi bruukt wäd. Ju teekent sik truch aan loangen Steel un moorere Tinden uut. Me kon deermäd wät nieme truch rounsteeten, un bit tou n bestimden Groad kon me deer uk mäd skupje, wät fonsäärm je beeter gungt, je moor Tinden ju häd un je tichter do sitte. Dät rakt näämelk ferskeedene Fuurken, t.B. Hoofuurken mäd tjo, säildener uk two Tinden un Mjuksfuurken mäd fjauer Tinden. Buppedät rakt dät Eedfuurken (do heete uk Prikken of Sätfuurken) juust so as Koksfuurken, do hääbe oafter noch moor. Somäd konnen Fuurken aal ätter hieren Typ bie't Mjoon, Fodderjen, Uutmjuksjen, Eedgreeuwen, Bäiten un masse moor Oarbaide iensät wäide. Die Steel fon ju Fuurke is maasttieds n holtenen un ju Beweerenge is maasttieds uut Metall. Me fermoudet oaber, dät do allerooldste Fuurken, as dät in'e Jungsteentied al Buuräi roate, man noch neen Metallurgie, gans uut Holt wieren. Foarstaale kon me sik ne Takke, ju al fon Natuur uut in two of tjo litjere Takken apdeeld is, do me eenfach bloot ounsnitkje moaste. Uurs ne Muugelkhaid is, dät me dät truch kleeuwen fon ne Takke moakede, äänelk as bie ne holtene Rieuwe, wier dät toumäts bit däälich
Aan Hoochskruuwer of Helikopter is n Luchtfoartjuch, dät in't Lood stoundend wächfljooge un loundje kon, uumdät sik ju Motorkrit ap aan of moorere Rotoren foar Apdrift un Foardrift uurdrächt. Die Rotor of do Rotoren oarbaidje so tou tällen as sik traalende Juuken. Dät Wort Helikopter, kuut uk Heli, sät sik touhoope uut ne deklinierde Foarm fon ooldgriechisk ἕλιξ hélix „Windenge, Spiroale“ un πτερόν pterón „Juuke“. Nit tou do Hoochskruuwere täld wäide Miskfoarmen uut Fljoogere un Hoochskruuwere, t.B. Dreegeskruuwere (dt: Tragschrauber) Wilst ju Idee foar n Hoochskruuwer wuddelk oold is (al Leonardo da Vinci häd deer ne Teekenge fon moaked) is dät ätter masse ferskeedene Fersäike un Foarskengen eerste in dät twintichste Jierhunnert slumped, funktsjoonierjende Hoochskruuwere tou bauen. Die eerste dokumentierde fräifljoogende Hoochskruuwer, die foar n poor Sekunden fon dän Boudem uumehoochkoom, waas in't Jier 1907 dät sonaamde fljoogende Flitsepee fon Paul Cornu (dät hiede oaber uk al n Motor). Fon 1910 oun äntwikkelde Boris Nikolajewitsch Jurjew dät Konzept fääre un äärfoont ju foar ju Stjuurenge wichtige Tuumelskieuwe. In ju Armee fon Aastriek-Ungarn hieden se juun Eende fon dän eerste Waareldkriech n Hoochskruuwer, wier se bit tou füüftich Meetere mäd hooch koomen. Ju Äntwikkelenge geen oaber ätter't Kriechseende deer nit fääre.
Een Dampskip of n Damper is een Skip, dät mäd een of moorere Dampmaskienen bedrieuwen wäd. Dät eerste Dampskip waas in 1707 fon dän Hugenotte Denis Papin baud wuden, die deer mäd ap n 24. September 1707 fon Kassel uut ju Fulda deel fuur ätter Hannoversch Münden, wier ju Fulda un ju Werra touhoopefljoote tou ju Weser, wier hie Leedenge, Passagiere un Personoal mee hiede. Fon Münden uut wüül'er fääre ju Weser adeel, man do Mündener Skippere moakeden sien Skip stukken. Eerste in do 1780er Jiere koom ju Äntwikkelenge so gjucht tougong. Claude François Jouffroy d’Abbans baude in 1783 een Dampskip. Ap n 1. Februoar 1788 lieten sik do US-Amerikoanere Isaac Briggs un William Longstreet dät Dampskip foar't eerste Moal patentierje, Robert Fulton, uk n Amerikoaner, kreech ap n 11. Februoar 1809 n Patent foar ne wirtskuppelk ärfoulchrieke Modifizierenge. Düsse äddere Dampskiepe hieden maasttieds noch Saile bietou, dät me deer uk mäd sailje kuude, t.B. wan't moal niks moor tou bäiten roate of uur techniske Probleeme aptrieden. Ju Dampmaskiene troalde tou Begin fon düsse Tied noch een Sköifelrääd oun'e Siede fon dän Damper. Eerste fon 1836 sätte sik ju Skipsskruuwe truch, ju die Aastrieker Josef Ressel ärfuunen hiede. Bäiten diede
Dät Näie Testamänt is ne Sammelenge fon 27 Skrifte fon dät Uurkristendom in ju griechiske Sproake, do dät twäide Deel fon ju Biebel bildje. Deeroun is dät Lieuwend fon Jesus Kristus beskreeuwen un oankelde wichtige Geböärnisse uut dät eerste Jierhunnert fon’t Kristendom. Foar do Kristene sunt do Skrifte fon dät Oolde un Näie Testamänt hillich. Do Skrifte fon dät Näie Testamänt läite sik ferdeele in fjauer Deele: do fjauer Evangelien uur dät Lieuwend, ju Leere, Dood un Wierapstoundenge fon Jesus; do Däide (Geskichten) fon do Apostele in ju fröie Säärke; do Paulusbräive, Pastoralbräive un Kathoolske bräive, do touhoope do eenuntwintich Bräive an do kristelke Meenten un Mee-Oarbaidere bildje; ju Apokalypse, ju Epenberenge fon dän Johannes. In dät eerste Jierhunnert weren do oankelde Skrifte fon dät Näie Testamänt uunouhongelk fonnunner in Uumloop. Do 27 Skrifte wuden in ju twäide Hälfte fon dät eerste Jierhunnert un ju eerste Hälfte fon dät twäide Jierhunnert skreeuwen. Do Skrifte wuden fon ferskedene Autoren skreeuwen. In dät Jier 367 ätter Kristus skreeuw Athanasius fon Alexandria sin 39. Paaskebräif. Deeroun wuden foar't eerste moal juust do 27 Skrifte fon him as kanonisk beteekent, do wie däälich in uus Näi Testament hääbe. Unnerskeede twiske do Konfessionen rakt dät
Pantogroaf (düütsk: Pantograph / Pantograph of Storchschnabel) is n mechanisk Präzisions-Reewe foar't Uurdreegen fon Teekengen in dän sälge, man uk in n gratteren of litjeren Mäitstäf. Dät rakt eenfache Pantogroafen, do uut fjauer Liesten bestounde, as oubielded. Dät rakt oaber uk so naamde Fäildpantogroafen, do t.B. in ne archäologiske Uutgreeuwenge iensät wäide konnen, uum n Teekenge in ne äntspreekend litje Mäite truchtoupausen fon dät originoale Planum. Düsse Fäildpantogroafen hääbe dan ne fuul komplexere Mechanik, ju uk mäd Träide un Rullen oarbaided.
Bielde:M-ms241cbem-l001.jpg As Kättensoage of eenfach Motoorsoage beteekent me een Soage, ju mäd een motoorbedrieuwene Kätte snit. Dät kon n Otto-Motoor, n Elektromotoor weese of uk mäd Druklucht of Ouljedruk oarbaidje. Uk wan dät histooriske Modelle un besunnere Bauwiesen rakt, wier sik dät uurs ferhoalt, sunt do maaste Kättensoagen fon een Persoon mäd two Hounden tou fieren. Bie ju gewöönelke Kättensoage fon däälich lopt ju Kätte uum een Oard Fierengs-Skiene, ju as "Swäid" beteekent wäd. Deermäd kon me uk in't Holt rounsteete, uum t.B. aan Boom mäd ju Hooldebeend-Technik tou Faal tou brangen, wierbie dät wichtich is, ju gjuchte Technik tou kannen, uum dät Resiko tou minimierjen, dät ju Kätte bie't Steeten tourääch slacht. Standard is däälich, dät deer ferskeedene Seekerhaids-Baudeele ienbaud sunt, uum Uunfaale tou fermieden. Daach is dät uk wichtich, sik deer mäd uuttoukannen. Deeruum rakt dät uk Kurse, uum n Kättensoagen-Skien tou moakjen.
Die Trüütichjierige Kriech waas n groot politisk un religiös Konflikt wierbie ne Masse Europäiske Loundere beleeken wieren un dät foarallen fierd wuude ap Düütsken Boudem. Die Kriech duurde fon 1618 bit 1648 un eendigde mäd dän Free fon Wäästfoalen. Do Uurseeken fon dän Kriech wieren do Juunsatse twiske Roomsk-Katoolske un Lutterske (Protestante), un dät Strieuwjen ätter Macht truch do ferskeedene litje Stoate, wieroun dät Düütske Riek ferdeeld waas. Bie ju Religionsfree fon Augsbuurich (1555) waas dät Ferhältnis twiske Katoolske un Protestante nit so toufreestaalend räägeld wuuden, dät dät Konflikte ätters toufoarkuume kuude. In dät Jier 1608 bildede sik n Ferbuund fon protestantiske Fürste, ju Union, unner dän kalvinistisken Fürst fon dän Pfaltz. Deer juunuur stoalde sik 1609 ju katoolske Liga unner dän Herzog fon Bayern. N Apruur in Böhmen, wier do Protestante fon Rudolf II in 1609 Fräiegaid fon Religion kriegen hieden, ne Fräiegaid ju der truch sin Ätterfoulger Matthias wier tourääch sät wuude, lätte 1618 dän Kriech ien. Ätter dän Dood fon Matthias (1619) wäälden do Böhmere dän protestantisken Kürfürst Friedrich V as Köönich. Hie wuude stöänd fon wäkke Düütske protestantiske Fürste. Do finanzierden ju Armee unner Peter Ernst II. von Mansfeld tou ju Unnerstöänenge fon Böhmen. Die näie
Groaf Peter Ernst II. fon Mansfeld, maast eenfach „Ernst fon Mansfeld“ naamd (* 1580 in Luxembuurich; † 29. November 1626 in Rakovica bie Sarajevo), waas n betjuudenden Söldner- un Heerfierder in dän Trüütichjierigen Kriech. As privoaten Kriechsunnerniemer in heerskuppelken Apdraach waas hie in do Jiere 1620–1626 aan fon do fierende Söldnergeneroale in dän Kamp juun dän habsbuurchsken Kaiser un dän sien Ferbuundede (Spoanjen, Bayern un ju Katoolske Ligoa) un druuch uut persöönelke Gruunde weesentelk deertou bie, do Riekswirren uur do Unnerbreekengen fon 1620/21 un 1623 wai tou ferlaangerjen un tou n europäisken Kriech uuttouwiedjen.
In n Häärst fon dät Jier 1622 besätte Groaf Ernst fon Mansfeld mäd sien twiske 5.000 un 8.000 Mon stäärke Truppen Aastfräislound (uk dän Buurich Stickhusen). Man deertruch äntstuud deer ne groote Knaphaid an Lieuwends- un Foddermiddele. In n Winter fon 1622/23 koom n Deel fon do ätter Ait touräächkierende Truppen fon Mansfeld uur de fäärsene Foan in Seelterlound. Ätter ju Uurlääwerenge plunnerden, broundskatseden un fernäilden do aal wät him in dän Wai koom. So skällen do Skäddeler deeruum hiere Säärkenklokke in dän Krätseldoabe fersinke lät hääbe. Man dän uur Winter wuuden do Mansfelder bie Ooldenait sloain. Hanne Klöver: Spurensuche im Saterland: Ein Lesebuch zur Geschichte einer Gemeinde friesischen Ursprungs im Oldenburger Land, S.96-99. SKN Druck & Verlag GmbH & Co., Saterland 1998, ISBN 3-928327-32-1. Annette Heese: Das Saterland, Ein Streifzug durch die Geschichte, S.48. Vechtaer Druckerei und Verlag GmbH & Co., Vechta 1988, ISBN 3-9801728-0-5. Franz Hellbernd in: Oldenburg. Ein heimatkundliches Nachschlagewerk, S. 140-141. Vechta 1965, ISBN: 9783980657518 Hermann Janssen in Lesebouk foar Seelterlound, S. 143.
Een Motor-Rääd of Motor-Jool is een eenspuurich motorisierd Vehikel foar dän Sträiten-Ferkier. Maasttieds hääbe do two Joole. Dät rakt een groote Fuulfoold fon loodige un lichte, gaue un minner gaue Bauwiesen wierfoar me dan uk unnerskeedelke Fierderskiene bruukt. Aan eersten Foarlooper waas die sonaamde Riedwoain "Reitwagen", dän ju Firma Daimler in 1885 baude, uum dän gau loopenden, mäd Benzin bedrieuwenen Otto-Motor ap'e Prouwe tou staalen. Dät jält as dät eerste Motor-Rääd, uk wan't buute ju eene Spuur noch two litje Stöän-Reede hiede. In do foulgjende Jiere experimentierde die Rääd-Sportler Heinrich Hildebrand eerste mäd n Damp-Oundrieuw, dan mäd n Two-Takter, bit hie touhoope mäd dän Konstrukteur Alois Wolfmüller in 1894 ju Hildebrand und Wolfmüller mäd n Fjauertakt-Motor präsentierje kuude. Dät waas dät eerste in Serie baude Motor-Rääd. Al in 1897 begon nu uk ju Produktsjoon fon Motor-Reede in Frankriek, die Begin fon een groote Uutspreedenge. Bolde waas dät in Europa un Amerikoa een ärfoulchrieke Ärfiendenge. In dän Twäiden Buurenkriech un do Balkankriege wuuden al Motor-Reede al militärisk iensät, man in n grooten Stil begon dät dan in dän Eersten Waareldkriech (1914-1918). Ätter 1918 äntwikkelde sik die Amerikoanske Bedrieuw Harley-Davidson tou dän waareldgrootste Häärstaaler fon Motor-Reede. In 1935 begon ju japaniske Firma
Een Luchtskip is een Luchtfoartjuuch, dät sik ap dät Prinzip "Lichter as Lucht" gruundet un - tou Unnerskeedenge fon n Ballon - goud stjuurd wäide kon. Foar groote Luchtskiepe wuude as Dreege-Gas aleer Woaterstof bruukt, däälich is dät maasttieds Helium. Litjere Luchtskiepe oarbaidje oafter mäd Heet-Lucht. Ju Äntwikkelenge begon al in't 19. Jierhunnert. Moorere Fersäike, Luchtskiepe mäd naue Stjuurenge tou bauen, slumpeden nit. Dät eerste äächte Luchtskip wuude in 1884 foar't Frantsööske Militär baud un hiet uk La France. Dät hiede een Loangte fon 50,42 Meetere. Uum 1900 wuude uk in uur Lounde ju Äntwikkelenge in Gong sät. Monken uurswäkke in Düütsklound (t.B. Luftschiffbau Zeppelin), un in do Fereende Stoaten fon Amerikoa (t.B. Goodyear). Man ju groote Tied waas in dän eerste Haaldeel fon't 20. Jierhunnert. Do groote Ferkiers-Luchtskiepe domoals wuuden mäd Woaterstof fäld, un uk wan dät domoals al ploand waas, ap Helium uumetoustiegen, wuude dät eerste ätter ju groote Tied uumesät. Dät roate oaber moorere sweere Uunfaale. So Besunners beoachted wuude ju Hindenburg-Katastrophe, as ap n 6. Moai 1937 die Zeppelin LZ 129, naamd "Hindenburg", bie'e Loundenge in Lakehurst (New Jersey, USA) in Bround koom un 35 fon do 97 Ljuude in't Luchtskip stoorwen. Dät Uungluks-Luchtskip waas mäd
Dissen Artikkel is ne Lieste fon do Isotope fon aal bekoande chemiske Elemente sortierd ätter dän Ordnengstaal. Foar älk Isotop sunt sin Gehalt in natüürelke Foarkuumen, ju Spinparität, radioaktive Ferfaalsoard un Hoolichwäidstied anroat. Weblinks In ju Spalte Isotop rakt ju Taal foar dät Element (z. B. bei 1H die 1) ju Massentaal an. Trät in ju Beteekenge noch n m ap (z. B. 16m1N), so is deermäd n Käädenisomer meend. Ju Taal bääte dät m is deerbie ne Nummerierenge fals moorere Käädenisomere aptreede. Ju Lieste fon do Isotope is unnergliederd in do jewielige Perioden: Lieste fon do Isotope fon ju 1. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 2. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 3. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 4. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 5. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 6. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 7. Periode It’s Elemental - Doaten tou Elemente un Isotope (ängelsk) Isotop Isotopenunnersäikenge Radioaktivität Hoolichwäidstied Radionuklid Fajans-soddysche Ferschuuwengssatse (1913 Kasimir Fajans un Frederick Soddy) PSE mäd Antaal fon do Isotope Isotopentabelle Insel fon ju Stabilität Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)
Een Kanoal in n Sin fon n Woaterbau is aan Woaterloop mäd n kunstelk häärstoald Bääd. Oafter tjoont hie as Woatersträite, toumäts oaber uum ju Woater-Fersuurgenge foar'e Buuräi un Huushollengen in druuge Rebätte tou seekerjen. Uk een natüürelke Äi, ju toufoarne een natüürelk Bääd hiede, kon uutbaud un somäd tou een Oard Kanoal moaked wäide. Kanoale hääbe toumäts Slüüsen ienbaud, näämelk wan deer n Hachten-Unnerskeed oane is. Wäkke Kanoale, so as die Suez-Kanoal sunt oaber eenfach bloot ap See-Hachte truch't Lound greeuwen. Bekoande Kanoale ap'e Naite fon't Seelterlound sunt biespilswiese die Liesbetfeenkanoal un die Kustenkanoal. Buute ju Region sunt biespilswiese die Noud-Aastsee-Kanoal, die Suez-Kanoal un die Panama-Kanoal fon groote Betjuudenge.
Die Uutdruk Kanoal beteekent ferskeedene Seeken: Kanoal (Woaterbau) - aan kunstelken Woaterloop, toumäts as Woatersträite Ouwoaterkanoal - Een Unneräidiske Iengjuchtenge uum dät Ouwoater wächtousuurgjen Koabel-Kanoal - wier moorere Koabele oane ferlaid sunt. Funk-Kanoal - aan bestimden Frequenz-Beriek, in dän funked wäd. Ionen-Kanoal - een Ferbiendenge truch een biologiske Membran. un masse moor.
Aan Katamaroan of Dubbelrump-Boot is n Skip of n Boot, dät twäin Rumpe häd, do fääst ferbuunen sunt. Sunne Ferbiendenge kon uut n Dreegedäk, man uk uut Boolken bestounde. Dät rakt eenfache Katamaroane, do uut twäin ferbuunene Eenboome bestounde, man uk Motor-Boote un sogoar groote Feerskiepe, do as Katamaroan baud sunt. Ju eerste Uurlääwerenge fon n Katamaroan kumt uut dän Twäiden Punisken Kriech. Domoals skällen do Striedkrääfte fon't Roomske Riek een Skip mäd twäin Rumpe bruukt hääbe, uum ju Stääd Syrakus ientouniemen. Man ju Bauwiese wuude al in't Oalerdum wier ferjeeten. Fon't 18. Jierhunnert oun sunt wier oankelde Katamaroane un Trimaroane in Europa baud wuden. In uur Rebätte fon'e Waareld wuuden traditsjoonell moor Katamaroane baud as in Europa. So foont die Frantsoose Éric de Bisschop (1891 - 1958) uut, dät do Polynesiere oafter mäd Dubbelrump-Boote ap'e hooge See unnerwaiens wieren un fersoachte dät sälwen uk moal. Dät skäl mee deertou biedrain hääbe, dät ju Technik bekoander wuude un in dän moderne Skipsbau ferstäärked iensät wäd. Die etymologiske Uursproang fon dät Woud lait in ju Tamiliske Sproake, ju foar'aaln in Suud-Indien, Singapur un Sri Lanka boald wäd. Uus Uutdruk "Katamaroan" kumt fon dät Woud கட்டுமரம் (kaṭṭumaram), touhoope sät uut kaṭṭu (Beend,
Een Kenunne is een sweere Fjuurwoape. Dät Woud beteekent foar'aaln sukke sweere Fjuurwoapen, wiermäd me eenigermäiten liekuut skjut. Fonsäärm fljucht ju Leedenge aaltied in een Paroabel, man ju is in dän Fal fon ne Kenunne besunners sacht. In't Militärweesen fon dän foarige Warschauer Pakt waas ju Kenunne fon'e Äid-Artillerie as liekuutskjootende, sweere Fjuurwoape mäd een Roor-Haagerenge fon bit tou +40° un een Roorloangte fon moor as 30 bit 70 Kalibere definierd. Haubitzen, Mörsere, Raketensmietere of Granatsmietere tälle also nit tou do Kenunnen, uumdät ju Leedenge fon düsse Woapen ap een krummere Boan fljucht, eerste liekap in'n Heemel un dan wier liekdeel.
Saudi-Arabien is een Lound in Faander-Asien. Dät is dät Grootste Lound ap dät Arabiske Hoolichailound. Noaberlounde sunt Jordanien, Irak, Kuwait, Katar, do Fereende Arabiske Emiroate, Oman un Jemen, buppedät lait die Ailoundstoat Bahrain foar'e Kuste fon Saudi-Arabien. Juust so as uur Lounde in düsse Region rakt dät in Saudi-Arabien fuul Äid-Oulje, wiertruch aan Deel fon ju Ienwoonerskup gjucht riek wuuden is. Woater in Foarm fon Rien, Seen un Äien rakt dät deerjuun nit fuul. So mouten do Saudi-Araber foar hiere Buuräi (besunners foar dän Ounbau fon Weete), juust so as foar hiere Huushollengen eerstens do eendelke Foarroate fon Fossil Gruundwoater uutbüütje, wät nit eeuwich so fääre gunge kon. Dät uur, wät jo moakje, is dät jo Meerwoater äntsoaltje. Ätter dän momentoane Stound fon'e Technik is düt noch aiske energie-intensiv. Saudi-Arabien is buppedät bekoand foar sien strom-islamiske Stoatsreligion. Nieper honnelt sik dät uum dän Wahhabismus, een Gjuchte fon dän sunnitisken Islam, die fon wildääge moor as 70 % fon ju Befoulkenge fertreeden wäd. Dät rakt in Saudi-Arabien uk noch nit-wahhabitiske Sunniten (sowät 12 %) un uk Schiiten (sowät 10 - 15 %). Do Stääde saudi-arabiske Stääde Mekka un Medina jäilde in dän Islam as hillich, nit-muslimiske Ljuude duuren do nit betreede.
Een Lokomotive is een spuurbuunen Drieuw-Fiertjuuch, dät sälwen neen Nuts-Last as Goudere of Passagiere drächt. Drieuw-Woaine, do moor un moor bie moderne Typen fon Iersenboan-Toage iensät wäide, sunt also niep nuumen neen äächte Lokomotiven. Wilst dät in'e Ounfangstied fon'e Iersenboan bloot Damp-Lokomotiven roate, rakt dät däälich moor Diesel- un Elektrolokomotiven. Een oolde Damp-Lokomotive fon'e Museums-Iersenboan Kuckucksbähnel in'e Palts: Een allere Diesel-Lokomotive fon'e DB-Bauriege V 200.0, do rakt dät sänt 1953 Een Diesel-bedrieuwene Rangier-Lokomotive fon'e DB-Bauriege V 60 Een Elektrolokomotive fon'e DB-Bauriege 101 in't Jier 2007 lukt n Intercity-Toach (IC)