rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Die 23. Juni is die 174. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (die 175. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch 191 Deege bit tou dät Jierseende tou. 1758: Soogenjierigen Kriech: Ferdinand von Braunschweig-Wolfenbüttel uurwint do Frantsoosen in ju Slacht bie Krefeld. 1802: Alexander von Humboldt, Aimé Bonpland un Carlos Montúfar fersäike touhoope, dän Bierich Chimborazo in do Anden tou bestiegen. Jo kuume bit ap sowät 5600 Meetere. Humboldt rakt leeter infoulge fon dän Fersäik ju eerste niepe Beskrieuwenge fon ju Hööchten-Kroankhaid. 1865: Dät Eende fon n Sezessionskriech 1867: Die Buuteminister fon Aastriek-Ungarn, Friedrich Ferdinand von Beust, kricht buppedät aan Riekskanzler-Titel. 1963: John F. Kennedy kwäd bie een Rääde in Berlin uut Solidarität mäd ju deelde Stääd "Ich bin ein Berliner". 2006: In dän Australia Zoo in Queensland stäärft mäd ju Galapagos-Hüünenskildpudde Harriet, tou Waareld keemen sowät 1830, een fon do ooldste bekoande Dierte. 2012: Do Düütske uut Suudtirol winnen dät Finale fon ju Europeada 2012 in Lausitz 3:1 juun do Roma uut Ungarn. Dät is een Foutbaal-Europamäästerskup foar autochthone Minnerhaide 2016: In een Referendum stämt een Moorhaid fon ju britiske Befoulkenge foar dän Brexit, dät hat dät Uuttreeden fon dät Fereende Köönichriek uut ju Europäiske Union. In Skotlound häd oaber een Moorhaid
1792: Aastrieksk-Rusken Ferdäägengsbuund. 1800: Napoleon Bonaparte uurwint do Aastriekere in ju Slacht bie Marengo. 1826: Ätter aan Besluut tou ju Aploosenge fon do Janitschoaren un een Rebellion deerjuun lät Mahmud II. do Janitschoaren ap dän 14. un 15. Juni fernäile, wät hie in't Resultoat as "Wäildäidich Geböärnis" beteekent. 1848: Wilst ju Düütske Revolutsjoon kumt dät tou dän Stoarm ap dät Berliner Tjuuchhuus, wier sik ju Masse mäd Woapen fersuurget. 1866: Mäd dän Buundesbesluut fon n 14. Juni 1866 stämt die Buundesdai dän Oundraach fon Aastriek ap ne Buundesexekutsjoon fon Prüüsen tou un benaamd Karl von Bayern tou'n Buundesfäildheere. Prüüsen trät ätter ju Moorhaidsäntskeedenge uut dän Düütske Buund uut, un die Düütske Kriech twiske Prüüsen un Aastriek begint. Dät liech (kiek buppe!) oun unnerskeedelke Meenengen tou dän Stoatus fon Släswiek-Holsten. 1900: Bokser-Apstound: Ienmarsk fon do "Boksere" in Peking. 1905: Gustav Klimt trät touhoope mäd uurswäkke uut ju Wiener Secession wier uut. 1940: Düütske Troppen besätte Paris. 1982: In dän Falkloundkriech ferkloort ju argentiniske Armee in Port Stanley juunuur do britiske Troppen hiere Kapitulatsjoon. 9.800 argentiniske Suldoaten kuume in Kriechsfangenskup. 1928 (amtelk, wildääge al n Mound eerder) Ernesto Rafael Guevara de la Serna, naamd Che Guevara, aan marxistisken Politiker, Guerilla-Uppermon un Skrieuwer.
1848: Een Mainzer Foulksfersammelenge formulierd fräiegaidelke Aaskengen juunuur ju grootheertoachelke hessiske Regierenge in Darmstadt. Heinrich von Gagern stoalt n Oundraach ap "Ienberoupenge fon een Nasjonoalrepräsentatsjoon" un ap "Ärnäierenge fon dän Buundesfoarsit". 1933: Ju "Verordnung des Reichspräsidenten zum Schutz von Volk und Staat" (kuut: "Reichtagsbrandverordnung" kumt fluks ätter n Bround fon't Rieksdai-Huus. Dät rakt nu Ferfoulgenge un Unnertaaienge, un Gruundgjuchte wäide ouschafed. 2013: Poabst Benedikt XVI. rakt as eersten Poabst sänt moor as soogenhunnert Jiere fräiwillich sien Ambacht ou. 1925: Friedrich Ebert, aan SPD-Politiker un die eerste Riekspräsident fon ju Weimarer Republik
Die eenuntwintichste Meerte is die tachentichste Dai fon dän gregorioanske Kalänner (of die eenuntachentichste in Skaltjiere), also blieuwe deer noch twohunnertfieuwuntachentich Deege tou dät Eende fon't Jier tou. 1848: Die prüüske Köönich Freerk Wülm IV. lät sik mäd ne swot-rood-gouldene Flaage sjo. Hie mout do Revolutsjoonääre tiedwiese toumäite kuume, uum sien Riek tou rädjen. 1871: Otto von Bismarck wäd tou'n düütsken Riekskansler un toun Füürst moaked. 1906: Die Ruske Zar Nikolaus II. beskat do Gjuchte fon ju ploande Duma äärch. 1933: Die näie Rieksdai fon Nazi-Düütsklound kumt toun eersten Moal touhoope. Dät wäd mäd dän Dai fon Potsdam eepentelk fierd. An n touken Dai wäd dät Konzentrationsleeger Dachau apgjucht. 2014: Mäd dät Gultichwäiden fon aan Ferdraach is ju Krim uut ruske Sjuchtwiese Deel fon Ruslound. 2021: In dät Departement Tillia, Region Tahoua, Niger wäide (monken uur Täärpe) do Tuareg-Siedelengen Bakorat un Intazayene tichte bie dät Skeed tou Mali oungriepen, fermoudelk fon Islamisten. 137 Ljuude wäide möärend. 1887: Erich Mendelsohn, düütsken Architekt 1910: Gaspard-Félix Tournachon, unner dän Kunstlernoome Nadar aan bekoanden Photograph. 2020: Aileen Baviera, philippienske Politik-Wietenskupperske un Sinologinne 2020: Hannelore Minkus, düütske Skauspielerske un Synchron-Baalerske
Die 21. Juni is die 172. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (die 173. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch 193 Deege bit tou dät Jierseende tou. 1791: Die Fljuchtengsfersäik fon dän frantsööske Keening Louis XVI. wäd in Varennes (Lothringen) hinnert, die Keening wäd twoangen, ätter Paris tourääch tou gungen. 1933: Juu SPD wäd unner doo Nazis ferbeeden. 1979: Ätter blouderge Demonstratsjoonen juun Patrick John, dän korrupten Premier-Minister fon dän karibisken Ailound-Stoat Dominica, wäält een Nasjonoal Noodstoundskommitee, dät Commitee for National Salvation (CNS), dän Wirtskupsminister Oliver J. Seraphin foar'n näien Premier. 1905: Jean-Paul Sartre, frantsöösken Skrieuwer un Philosoph 2021: Annegrit Schmitt, düütske Kunst-Histoorikerske
1822: Kaiser-Krounenge fon Päiter I. (Brasilien) 1933: In Nazi-Düütsklound kumt dät "Gesetz zur Sicherung der Einheit von Partei und Staat" hääruut. Juu düütske Politik is nu in n Eenpaatäisystem. 1825: Alexander I., Tsoar fon Ruslound Doatum ätter dän gregorioansken Kalänner, uk wan in Ruslound do noch die julioanske goolt. 2018: Stefanie Tücking, düütske Wiedkieker- un Heerfunk-Moderatoorinne un Redakteurinne
1804: Ju fäärme Skienen-Damplokomotive fon ju Waareld, baud fon Richard Trevithick, brangt hiere Prouwefierd ärfoulchriek bääte sik. 1848: Karl Marx un Friedrich Engels moakje dät Kommunistiske Manifest eepentelk. 1905: Begin fon ju Slacht fon Mukden in dän Rusk-Japoanske Kriech; ju lukt sik uur tjo Wieke un eendet mäd een Uurwinnenge foar Japan. 1985: 13. Alwenstäädetuur wonnen fon Evert van Bethem uut St. Janskleaster in n Tied fon 6.47 Uure. 1887: Ätter ju Aploosenge fon dän düütsken Rieksdai ap dän 14. Januoar wäd hie nu näi kädden. 1918: In dän Zoo fon Cincinnati stäärft Incas, die lääste Karolinasittich, wiermäd ju eensige Papageien-Oard fon Noudamerikoa uutstäärft. 1919: Die Student Anton Graf von Arco auf Valley skjut dän Bayeriske Ministerpräsidänt Kurt Eisner dood. Hie säärm uurlieuwet truch een Noodoperatsjoon, ätterdät hie fon do Skillersmonljuude deelskeeten wuden is. 2001: José Alí Lebrún Moratinos, Ärts-Biskop fon Caracas (Venezuela) un Kardinoal 2018: Billy Graham, US-amerikoansken Baptisten-Pestoor
1985: Michael Gorbatsjow begint mäd sien perestrojka-Politik. 70 f. Kr.: Publius Vergilius Maro, roomsken Dichter 1844: Friedrich Nietzsche, bekoand foar sien philosophiske Uurlääsengen. 1795: Freerk Wülm IV., prüüsken Köönich († 1861) 1946: Hermann Göring, fierenden Politiker un Kriechsferbreeker fon ju NS-Diktoatuur (Suizid) 2020: Bhanu Athaiya, indiske Kostüm-Bieldnerske
31 f. Kr.: Ju Slacht bie Actium wäd fon Octavianus (=Augustus) wunnen, uk wan Marcus Antonius un Kleopatra VII. ätter Ägypten äntkuume konnen. 1792: Massaker in frantsööske Tuchthuuse. Do sonaamde Septembermoorte gunge bit dän 6. September tou. 1848: Manifest fon dän düütske Oarbaiderkongress 2005: In Panama wäd ju Puente Centenario, ju twäide fääste Brääch uur dän Panama-Kanoal, foar dän Ferkier in Bedrieuw nuumen, uk wan ju al ap n 15. August 2004 ienwäid wuuden is. 2015: Aan Mon, die Droogen nuumen häd, tringt in een Flüchtlings-Heem in Halbe (Brandenbuurich) ien un gript do Bewoonere mäd Pieper-Spray oun. Hie ferseert 35 Ljuude, wierfon 14 (deerfon 5 Bäidene) in't Kroankenhuus mouten. 1985: Abe Lenstra, fräisken Foutbalspieler (*1920) 2020: Adrianus Johannes Simonis, niederloundsken roomsk-kathoolsken Äärtsbiskop fon Utrecht un Kardinoal 2020: David Graeber, US-amerikoansken Kultuur-Anthropologe, Skrieuwer un Anarchist
Aan Planet, as uus Waareld uk, is n dunkeren Kuugel, un kricht sien Lucht fon de Sunne, wier hie uumetou sirkelt. Am naisten bie de Sunne sunt do fjauer Binnerplanete. 1. die Merkur. Dan kuume in Riegenfoulge: 2. Venus 3. Uus Waareld, ju Äide 4. Die Mars Dan do Planetoiden un fääre do 4 Groote: 5. Die Jupiter 6. Saturn 7. Uranus 8. Neptun un dan wier n Litjen: 9. Pluto Do Planete in hiere respektive Grööte. Fon links: Ju Sunne un dan: Merkur ... bit Pluto. Planet-Oainskuppe ( * meeten relativ tou ju Äide)
Die 31. August is die 243. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (die 244. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch 122 Deege bit tou dät Jierseende tou. 1819: Mäd do Karlsbader Besluute gungt een Ministerkonferäns tou Eende. Do Äntfäälengen an dän Düütske Buundesdai slo läipe Beknappengen in dät Fräidum fon Universitäten un Prässe foar. Dät monarchiske Prinsip wäd ferfäästiged, ju Ferfoulgenge fon "Foulksferfierere" wäd anstrieuwed. 1888: Jack the Ripper begint in London tou möärenjen. 1906: Roald Amundsen un sien Monskup sunt mäd dät Skip Gjøa ätter moor as tjo Jiere eerstmoalich truch ju Noudwääst-Passage stjuurd un kuume in ju Gouldgreeuwerstääd Nome in Alaska oun. 1987: Dschibuti wäd Meeglid in ju UNESCO. 2016: Dilma Rousseff, ju suspendierde Präsidentinne fon Brasilien, wäd heel un aal ousät.
1890: In dät Massaker fon Wounded Knee wäide tjohunnert weerloose Sioux-Indioanere truch US-Suldoaten möärend. 1895: Unner dän Uppermon Leander Starr Jameson begint die Jameson Raid, aan läip organisierden britisken Uurfaal ap ju Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal. 1935: Bie dän Fersäik, aan Loang-Wai-Rekord ap dän Wai Paris-Saigon tou fljoogen, mout Antoine de Saint-Exupéry in ju ägyptiske Wöiste noodloundje. Ätter fieuw Deege Kaierskup wäd hie rädded. Wildääge is dät Belieuwnis een Inspiratsjoon foar sien leeter Bouk Die litje Prins, deer een äänelk Belieuwnis oane foarkumt. 1987: die russiske Kosmonaut Juri Wiktorowitsch Romanenko wier ap ju Äide ätter 326 Deege in juu Ruumstation Mir. 1800 - Charles Nelson Goodyear, US-amerikoansken Ärfiender 1594: Jean Châtel, die fersoacht häd, Hinnerk IV. tou möärenjen, wäd gruusich waigjucht. 1835: Heinrich August Schott, düütsken luthersken Theologe 2020: Margot Wicki-Schwarzschild, düütske Tiedtjuuginne, ju den Holocaust uurlieuwed hiede 2021: Tharcisse Tshibangu Tshishiku, kongoleesisken roomsk-kathoolsken Theologe, Universitäts-Rektor un Biskop fon Mbujimayi
1900: Do Briten sluute in dän Twäide Buurenkriech ju Ärooberenge fon dän Oranjefräistoat (Suudafrikoa) ou. 1920: Kapp-Putsk: Wolfgang Kapp ferkloort ju demokroatisk käddene düütske Rieksregierenge unner Gustav Bauer foar ousät un ju Nasjoonoalfersammelenge foar aploosed un ferkloort sik ätter ju militääriske Besättenge fon dät Berliner Regierengskwattier toun Riekskanzler. Bloot fjauer Deege leeter mouten hie un sien Meestriedere toureeke. 2013: Jorge Mario Bergoglio wäd unner dän Noome Franziskus die Ätterfoulger fon Poabst Benedikt XVI.. 2014: Ju Autonome Republik Krim ferkloort hiere Uunouhongegaid fon ju Ukraine. 1911: L. Ron Hubbard, Skrieuwer fon Science Fiction-Bouke un Gruunder fon ju Scientology-Sekte. 1987 - Bernhard Grzimek, Dierte-Dokter, Filmer un Foarsker
Ledebur (Land und Volk der Bructerer, S. 180) noom oun, dät dät fon Ptolemäus (II, 14, 12) ärwäände Σιατουτανδα ap 29° 20' aastelke Laangte un 54° 20' noudelke Bratte “Sater Utende” betjutte. Ätter Theodor Siebs (Das Saterland 242, Note, 1893) is dät nit iedenst tou niemen, man hie meent: wan oaber die Noome eenfach as Misferstounden fon ne Steede bie Tacitus tjut wäd (sua tutanda Annal. IV, 73, fgl. Müller, Die Marken des Vaterlandes, Bonn 1837), dan is deermäd ieuwensomin wät wonnen. Liste antiker Ortsnamen und geographischer Bezeichnungen/Si. Geographie_Germaniens_nach_Ptolemaeus. DIE QUELLEN DER PTOLEMÄISCHEN KARTEN VON NORDEUROPA.
Uutände, düütsk Utende is ne Buurskup fon Strukelje. Ju lait wäästersiede Äi un noudelk fon dät Uutändjer Kanoal. Noudelk fon Uutände lait Klaaster. In dät Middeloaler waas Utände dät Säspeltäärp fon dät hüüdige Strukelje. Ne Uurkunde fon 1359 boalt fon Beernt Swartewoldt, kerckheer (Pestoor) to Uthende. Die Noome lät sik goud ärkläärje as 'Uuteende fon Seelterlound, foarallen wan me do wiede Uurswimmengsgebiete (Tjoomelge) noudelk deerfon in Betracht nimt. Foar sun oolden Noome lät dät oawers n bitje tou truchsichtich. Fielicht kon me dan Neuende bie Wilhelmshoawen ferglieke, dät fröier Ennede, Innede hiet un deermäd n ithi-Noome uut dät eerste ätterkristelke Jierhunnert deerstoalt. Där is al ju Sproake fon ne Säärke in Uutände in dät Jier 1359. Bit tou dät 16. Jierhunndert hied dät Säärkspeel noch dän Noome Uutände. Ne näie Siedlenge uum ju Säärke kreech dan dän Noome Strukelje. Wier die Uutäntjer Knoal in e Äi gungt, hiede Twäis Siks (Schulte) hiere Hällenge. Do hääbe bit uum 1940 hiere Hällenge noch in Bedrieuw häiwed. Die lääsde Oainer waas Conrad Schulte. Un deer stuuf ieuwenske waas uk noch ne Hällenge un dät waas fon Lout sien Wänte fon Baalenje, Lout sin Jan (Johann Jansen). Dan waas där noch Dumains Hällenge. Ju
Baalenje of Baaljene, düütsk Bollingen, roomelsk Boaljene is ne Buurskup fon Strukelje. Ju lait aastersiede Äi un suud-aastelk fon dän Uutändjer Kanoal. Deer in de Fotje skäl die Fräisenköönich Radbod begreeuwen lääse. Die Noome is oold uurlääwerd as 1359 Boldynck, 1472 Boldinghen. Dät lät sik ärkläärje as an en -ingen-Ouleedenge fon n Persoonenoome Balde fon dän Stam -bald- ‘dapper’. Ju Oard -ingen-Noomen wiesde siet dät 12. Jierhunnert in Aastfräislound ne groote Produktivität ap. In ju Tied kuud mäd dän Noome dan uk ju Buurskup äntsteen weese. In Baaljene is n Gestrich, dät hat Hanneschite. Dät wuud dan fröier oafte as Skeldnoome bruukend. Intwiske is bekoant, dät dät n oold Woud is un sofuul betjud as Säärkhoaf. Där wier fröier wail n Germanen-Säärkhoaf. N Stukje de Seelter Äi häärunner in e Äkke in Baalenje, wier ju Sträite ätter Elisabethfeen un Bäärsel gungt, deer hieden Lassen hiere Hällenge. Do hääbe de Hällenge al uum 1910 aproat. Bie ju Uutändjer Määlne liech deer uk dät Määlnboot, foar do Kunden uut Baalenje. Fröier, so uum 1960-1980 wier in Baaljene an ju Ostermoorsträite ne Broodfabriek. Baalenje hiede fröier ne oaine katoolske Skoule. Ju Baalenjer Skoule wuud 1908/09 baud as "Skoule an dän Baaljener Kanoal". Eerste
1988: Eende fon n eersten Gulfkriech twiske Iroan un Irak truch aan Woapenstilstound. 2018: Ju füüftienjierige Greta Thunberg begint in Stockholm, ju Haudstääd fon Sweeden, mäd aan Skoulstriek foar't Klima. Ju protestiert foar een konsequente Klima-Skuts-Politik un wäd in ju Foulge bielitjen waareldbekoand. 1823: Friedrich Arnold Brockhaus, düütsken Ferlääser. 1823: Pius VII., Poabst 1834: Johann Jakob Humann, Biskop fon Mainz
N Glitsker is ne uut Snee äntsteene groote Iesmasse, ju sik as ne Äi, bloot loangsoamer, n Ouhong deelbewääget. Dät rakt dät noch ap hooge Bierige, toun Biespil in do Alpen, man juust so uk in koolde Regione nai bie do Pole, so toun Biespil in Gräinlound. Deer rakt dät uk Inloundies, dät is ju grootste Glitsker-Foarm, ju ganse Loundskuppe bedäkt. Bie ju Äntstoundenge fon Glitskere wäd uut ne Loage fon näien Snee ne Loage fon Glitskeries, ju dan nit fuul moor as n Tjaandel fon ju uursproangelke Tjukte häd. Besunners in Gebiete, do gewöönelk druuch sunt, wäide Glitskere as Swäitwoater-Reserven nutsed, wierbie man deer däälich appaasje skuul, wült in dät jungere Glitsker-Ies, dät foar eenige Jiertjaande äntsteen is, oolde Pestizide ienfäärsen sunt. In Europa wuude Glitsker-Ies toun Deel sogoar as Keelmiddel benutsed: Fon 1863 bit 1914 wuude an n Unneren Grindelwaldglitsker Ies kommerziell oubaud un bit Paris exportierd. In dät Noudwääste fon Pakistan wäide sänt loange Tied "kunstelke Glitskere" as Woaterspieker baud, do oaber wietenskuppelk blouked neen ächte Glitskere sunt, deeruum dät t.B. dät Ies nit uut Snee äntstoant. Foar sun kunstelken Glitsker wäide mäd fuul Oarbaid Iesbrokken ap n hoogen Bierich (4500 - 5000 m) transportierd, wier dät
1819: In Würzbuurich beginne do sonaamde Hep-Hep-Uunrouen, do sik juun Juuden gjuchte. Dät wiedet sik in do Foulgedeege ap Steede in dän heele Düütske Buund un uk uurswain in Europa. Deer wäd juudsk Oaindum stukken moaked, Juuden un Sympathisanten wäide skuulden, häuwen un deelwiese indäid doodet. 1904: In dän Japoansk-Rusken Kriech begint ju Beleegerenge fon Port Arthur. 1914: Eersten Waareldkriech - Düütsk Ultimoatum oun Belgien un Besättenge fon Luxembuurich. 1934: Paul von Hindenburg, die düütske Riekspräsident stäärft. In ju Foulge uurnimt die Riekskansler Adolf Hitler uk ju Funktsjoon fon'n Riekspräsident un kon so sien Diktoatuur fäästigje. 1990: Die Twäide Gulfkriech begint mäd ju militäriske Iennoame fon Kuwait truch dän Irak. 1834: Frédéric-Auguste Bartholdi, frantsöösken Bieldehauer, die ju Fräiegaids-Stoatue moaked häd. 1835: Ferdinand August von Spiegel, Äärtsbiskop fon Köln 1934: Paul von Hindenburg, düütsken Riekspräsident (kiek unner "Skjonisse"!) 1997: James Krüss, noudfräisken Skrieuwer. 2018: Birgit Stein, düütske Skauspielerske un Filmemoakerske
1667: Die Free fon Breda wäd sleeten. Hie beeendet dän Twäiden ängelsk-niederloundsken Kriech. Do Niederlounde luuke sik uut Noudamerikoa tourääch, wilst Änglound sien Deelläitengen in Indonesien un Suriname ferlät. Truch een kloore Apdeelenge fon do Rebätte äntspont sik dät Ferhooldnis twiske do bee apkuumende Kolonioal-Machte. 1834: Georg Büchner sien revolutsjoonäre Striedskrift Der Hessische Landbote, ju uur do sosjoale Misstounde in dän Foarmeerte Begjucht rakt, wäd stilkens in't Grootheertoachdum Hessen ferdeeld. Hie hiede dät al in'n Meerte ferfoatet un in'n Moai hiede dät Friedrich Ludwig Weidnig uuroarbaided. Ju Heerskup ferfoulget dät fluks. 1914: Julikrise / Begin Eersten Waareldkriech: Dät Düütske Kaiserriek stoalt Ultimoaten oun Ruslound, dät Serbien tou Hälpe kuume wol, un oun dät mäd Ruslound ferbuundede Frankriek. 1979: In Hessen wäd mäd dän Ouloop fon dän Dai ätter eenuntrüütich Mounde loang bestounden ju kunstelk touhoopelaide Grootstääd Lahn wier apdeeld. fon dän 1. August oun rakt dät also wier do oolde Steede Gießen un Wetzlar juust so as do litjere Meenten, do deer bietou heerd hääbe. 1981: Bie dän Uunfaal fon ju Twin Otter FAP-205 kuume aal do soogen Ljuude an Boud fon dän Fljooger uum't Lieuwend. Deerbie is uk die Militär-Diktoator fon Panama, Generoal Omar Torrijos. Dät rakt Ljuude, do
1500: Die portugiesiske Seefoarder Pedro Álvares Cabral loundet tichte bie ju Steede, wier däälich Porto Seguro lait un nimt dät Lound foar ju Portugiesiske Kroune in Besit. Dät is die Begin fon dän Kolonioalismus in Brasilien. 1997: Ju sänt Dezember fon Jeeselniemere besätte japoanske Boskup in ju peruoanske Haudstääd Lima wäd fon Suldoaten stoarmd. Aal do fjautien Jeesel-Niemere, een Jeesel un twäin Suldoaten kuume deerbie uum't Lieuwend. 71 Jeesele wäide befräid. 2018: Mäd Andrea Nahles wäd foar't eerste Moal een Wieuw as Foarsitterske fon ju SPD kädden. 1994: Richard Nixon, Amerikoansken Presidänt (* 1913).
2015: N islamistisken Terrorist skjut in Paris eerste ne Dreguunerske dood. Ap dän 9. Januoar skuul hie in n juudsken Supermäärket noch moor Ljuude uumebrange. 2020: Ju zivile Lienjen-Fljucht Ukraine-International-Airlines-Fljucht 752, ju fon ju iroanske Haudstääd Teheran ätter ju ukra'ienske Haudstääd Kyjiw / Kiew unnerwaiens is, wäd kuut ätter dän Start fon two iroanske Raketen ouskeeten. Aal do 176 Ljuude in dän Fljooger stierwe. Eerste wäd fon aan Uunfaal boald, leeter reeke do Revolutsjoonsgarden (dät iroanske Militär) tou, dät jo dän Fljooger ouskeeten hääbe, jo kweede, jo hieden dän Fljooger foar n Marsk-Fljucht-Köärper heelden. 1935: Elvis Presley, US-amerikoansken Popsjunger 1337: Giotto di Bondone italieensken Moaler un wichtigen Foarlooper fon ju Renaissance. 1996: François Mitterrand, frantsöösken Präsidänt.
1866: Die Frantsoose Pierre Lallement kricht dät US-Patent foar n pedoaldrieuwen Flitsepee. Me weet oaber nit seküür, of hie ju Funktsjoonswiese uk ärfuunen häd. 1925: Die Münchner Dolksteet-Prosäss eendet in't Gjuchtsuurdeel, dät sik die bekloagede Paul Nikolaus Cossmann bie ju Wiedenge fon ju Dolksteet-Legende ferdäin häd. 1982: Twiske Hambuurich un Berlin wäd ju Transit-Autoboan fräiroat. Ap ju DDR-Siede eepent die binnedüütske Skeeduurgong bie Zarrentin an dän Schaalsee. 1998: die eerste Deel fon ju ISS gungt ätter dät Al wai.
Die 14. Moai (buute Roomelse 14. Maai uutboald) is die 134. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (die 135. in Skaltjiere) somäd blieuwe noch 231 Deege bit tou dät Jierseende tou. 1097: Wilst dän Eersten Kjuustoach begint dät Kjuusfierderheer ju Beleegerenge fon Nicäa, sänt 1077 ju Haudstääd fon dät Sultanoat fon do Rum-Seldsjuken. Ju Beleegerenge eendet moor as een Mound leeter mäd ju Iennoame fon Nicäa truch do Byzantienere. 1625: Dät eerste ängelske Skip roaket Barbados, wier bit do tou bloot Spoaniere un Portugiesen Ounspröäk ap stoald hieden. In ju Foulge wäd dät Ailound een britiske Kolonie. 1804: In do Fereende Stoaten begint ju Lewis-un-Clark-Expeditsjoon, wier toufäärme wäl twäärs truch Noudamerikoa bit ätter dän Pazifik wai gungt. 2018: Ätter moorere Fersäike, dän fon ju spoanske Säntroal-Regierenge ousätten Carles Puigdemont wier in sien Boantje as Präsident fon ju kataloanske Generalitat tou kriegen, wäd die fon Puigdemont foarsloaine strom separatistiske Quim Torra kädden. Torra beteekent sik sälwen as "Uurgongs-Kandidoat", hie bekieket Puigdemont fääre as legitimen Präsident. 1727 (Touminst ju Silme ap düssen Dai): Thomas Gainsborough, ängelsken Moaler 1932: Richard Estes, US-amerikoansken Moaler 1998: Frank Sinatra, amerikoansken Sjunger. 2011: Fuad Rifka, syrisk-libaneesken Dichter un Uursätter. 2021: Werner Urban, Natuur-Skutser un Hobby-Archäologe
1822: Bie dät Fersakjen fon dät chineeske Sailskip Tek Sing („Weeren Stiern“) stierwe moor as 1600 Ljuude, dät sunt moor as bie't Fersakjen fon ju Titanic. Bloot 200 konnen rädded wäide. 1825: Poapst Leo XII. biddet bie do Biskoppe uum Spänden fon do Leeuwende, uum ju oubaadende roomske Basilika Sänt Paul foar do Muuren wier ap tou bauen. 1919: Do Kommunisten Rosa Luxemburg un Karl Liebknecht wäide fon Suldoaten fon ju "Garde-Kavallerie-Schützen-Division" in Berlin möärend, Luxemburg hiere Lieke wäd in n "Landwehrkanal" smieten. 1919: Melasse-Katastrophe fon Boston - Uumdät aan grooten Tank stukkengungt, roaset een Floud fon Melasse, dät is toaien, bruunen Sukker-Sieroop, truch Boston (Massachusetts). Dät rakt eenuntwintich Doode un hunnertfüüftich Ferseerde, buppedät wuuden masse Bauwierke fernäild. 1985: Tancredo Neves wäd as Präsident fon Brasilien kädden, wiermäd eenuntwintich Jiere Militär-Diktoatuur eendje. 2001: Wikipedia wuude stifted fon Jimmy Wales. 1791: Franz Grillparzer, aastriekisken Dichter 1918: Gamal Abdel Nasser, ägyptisken Politiker 2003: Bruno Kleinheyer, düütsken kathoolsken Theologe 2018: Dolores O’Riordan, iriske Sjungerske
1864: Dät konföderierde U-Boot CSS Hunley is in dän Amerikoansken Burgerkriech dät eerste U-Boot fon ju Waareld, dät mäd aan Spierentorpedo een fäindelk Skip, ju USS Housatonic, deelsakket. Man bie düsse Kansje gungt ju Hunley säärm ferlädden. 1905: Die Sosjoalrevolutsjoonäär Iwan Platonowitsch Kaljajew möärent dän Gouverneur fon Moskau, Sergei Alexandrowitsch Romanow mäd een Bumbe, as die in sien Kuutske dät Kreml naier kumt. Die Oadelige stäärft fluks. 2008: Die Kosovo ferkloort eensiedich sien Uunouhongegaid fon Serbien. 2012: Christian Wulff rakt sien Boantje as Buundespräsident ou. Dät Boantje blift 29 Deege uunbesät. 1981: Paris Hilton, US-amerikoansk Foto-Modell, Sjungerske, Skauspielerske un Unnerniemerske. 2001, Rink van der Velde, Skrieuwer (* 1932).