rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Emilianisk of Emiliano-Romagnolo (dt. Emilianisch) is ne Romaniske Sproake. Geographisk un sproakelk kon ju iendeeld wäide bie do Gallo-Romaniske Sproaken, juust as dät Frantsööske, dät Katalaniske, dät Oksitaniske, dät Lombardiske, dät Piemontesisk, dät Liguriske un dät Venetiske. Dät wäd betrachted as ne Minnerhaidssproake, is strukturell schat fon dät Italieenske un stoant ap ju Roode Lieste fon betruuede Sproaken fon UNESCO. Wan do Italjener un sogoar Baalere fon ju Sproake sälwen dät as n Italjeensk Dialekt betrachtje, so äntstamt ju Sproake daach nit dät Italjeenske. Dät Emilianiske wäd boald in do noud-italjeenske Regione Emilia-Romagna un [Lombardije]] (in do Provinze Pavia un Mantua, do zentroal-italjeenske Regione Toskana (Provinz Massa-Carrara) un Marche (Italien) (Provinz Pesaro e Urbino) un in ju Republik San Marino. Emilianisk fon Bologna Pèder nòster (= Uus Foar) Pèder nòster, ch't î int al zîl, ch'al séppa santifichè al tô nómm, ch'ai véggna al tô raggn, ch'ai séppa fâta la tô volontè, cómm in zîl, acsé anc in tèra. Dâs incû al nòster pan d ògni dé, e dscanzèla i nûster dèbet, cme nuèter a i dscanzlän ai nûster debitûr, e brîsa lasèr ch'a cascaggna in tentaziån, mo lébbres dal mèl. Âmen. Italjeensk Padre nostro Padre Nostro Che sei nei
Ju Roode Lieste fon betruuede Sproaken (Red Book of Endangered Languages) wäd hääruutroat fon UNESCO un rakt ne fulständige Lieste fon aal Sproaken in de Waareld, do der fon Uutstierwen betruued wäide. Ätter UNESCO sunt moor as dän Haaldeel fon do sowät 6000 Sproaken (Schätsengen gunge fon 3000 bit 10000 un wäide bestimd fon ju Definition fon ‘Sproake’, ju me hontiert) in de Waareld gefoarelk uuttoustierwen. 96% fon do 6000 Sproakne wäide boald fon bloot 4% fon Waareldbefoulkerenge. Truchnunner ferswint älke fjautien Deege ne Sproake. Betruuede Sproake UNESCO Red Book of Endangered Languages (Dät Seelterske fint sik deer in Europa as Eastern Frisian; ju Information stimt nit gans tou Sproakstatistik un Uursproang). Internet rakt betruuede Sproaken Toukumst
Biespiele foar Gjuchthondskrifte sunt Dät Seelter Loundgjucht, 1587, läichdüütsk Dät Brookmer Gjucht, 13. Jierhunnert, ooldfräisk Die Skäipebreeuw fon 1228, ooldfäröisk Dät Edictum Theoderici (Gjucht fon Theodorich dän Grooten, latiensk, ätter dät Jier 500 ätter) Dät Seelter Loundgjucht Dät Brookmer Gjucht Die Skäipebreeuw Dät Edictum Theoderici Josef Möller, Im Saterland Sögeler Friesen?, Jahrbuch für das Oldenburger Münsterland 1999, S. 99-130.
Bruunkoole wäd oafte oubaud in eepene Gate, sodät me Täärpe un Loundskuppe oubaagerje mout, uum dät Tjuch tou kriegen. Wan heele Täärpe fernäild wäide, uum Bruunkoole uuttougreeuwen, wäide uk Toankmoal-skutsede histooriske Bauwierke oubreeken, so as ju Säärke St. Lambertus in Immerath un die Duisserner Hoaf in Lützerath. Dät is uk juun dän Wille fon masse Ienwoonere, man deer wäd aaltied dät Bierich-Gjucht foarheelden, dan wäd kweeden, dät dät aal foar dät aalmeene Wäil weese skäl, un dan is aal dät uur niks moor wäid. Natuur, Klima, Heemat, Kultuuräärfgoud skäl aal wieke. Juu Bruunkoole wäd foarallen wonnen, uum juu in Kraftwierke tou ferbaadenjen. Bie dät ferbaadenjen entstoant CO2, wäd n Ienfloud ap juu Klimaferannerenge häd: Dät CO2 honget in juu Luft. Et reflektiert n bitje fon dät Sunnenlucht, wät fon buuten kumt, man juu Energie, juu fon binnen kumt un fon Natuur uut in dät All gunge kuud, wäd tou n fuul gratteren Deel tourääch ap juu Äide smieten, juu dertruch woormer wäd. Dissen Effekt entstoant nit bloot truch dät Ferbaadenjen fon Bruunkoole, man ook truch dät Ferbaadenjen fon Oulje (toun Biespiel in n Auto) un fon uur fossile Fjuurengen. Ätter Rheinbraun häd die Oubau fon Bruunkoole juunuur uur Energie-Gewinnengen dän
Die Gregorioanske Kalänner, däälich uus maastbruukten Kalänner, is ne ferbeeterde Ouwonnelenge fon dän Julioansken Kalänner, ju in't Jier 1582 truch Poabst Gregor XIII. ounoardend wuude. Uurloang häd hie ap ju grootste Betjuudenge fon aal do Kalänner-Systeme roaked. Ju Kalännerreform waas wichtich, uumdät die julioanske Kalänner apgruunde fon ju läppere Skalt-Räägelenge fon Tied tou Tied moor un moor ouweek fon do astronomiske Geböärnisse, ätter do sik n Kalänner gjuchte skäl. Die Kalänner skuul wier duurhoaft in't Lood weese, uurspröängelk wuude deer uur ättertoacht, dät hie sik ferhoolde skuul as in't Jier 46 f. Kr. oun tou paasjen, do begon dät Foarjier ap n 23. Meerte. In ju toulääst uumesätte Foatenge skuul die Kalänner sik äänelk ferhoolde as in dät Jier 325, uumdät domoals ap't Konzil fon Nicäa (325) ju Bereekenge fon't Paaske-Doatum ferienbeerd wuude. Die Begin fon dät Foarjier liech in 325 al ap dän 21. Meerte. In dän Oktober 1582 wuuden tjoon Deege wächlät, uum wier ap dän wonskeden Stound tou kuumen un Kalänner-Korrektuuren uumesät, uum uurloang ap dän Stound tou blieuwen. Uumdät die Sundai oaber foar dän kristelke Gloowe wichtich is, wuude ju Tällenge fon do Wiekendeege nit unnerbreeken. In dän julioansken Kalänner wuude deer mäd reekend, dät dät
Dialektgeographie of Sproakgeographie is ne Technik, ju sik beskäftiget, ju Ferspreedenge fon Woude un Utsproak-Unnerskeede ap Koarten tou brangen. Deertruch äntstounde Sproakatlanten. In Düütsklound un uur Lounde wäd al siet loange Tied an sukke Atlanten oarbaided. Foar Seelterlound wichtige Unnerniemen sunt deerbie: Deutscher Sprachatlas (DSA), anfangd fon Georg Wenker (1852-1911). Deerbie wuuden an 40.000 Steeden an do Koastere Froagenboogen soant. Deerbie wieren dan do 40 sonaamde Wenkersatse, t.B. Im Winter fliegen die trockenen Blätter in der Luft herum, do der bie do Ljuude oufräiged un dan uutfäld wäide skuulen. In Seelterlound sunt so do Boogen 1879/80 foar aal tjo Täärpe uutfäld wäide. Dät Materioal wuud dan ap Koarten uurbroacht un is däälich as Digitaler Wenker-Atlas (DiWA) ap dät Internet tou betrachtjen. Moor Anwiesengen. Biespiele: Bäiden - uur 'über'. Deer uk Pronomina in Nordwest-Deutschland. Deutscher Wortatlas. Von Walther Mitzka und [ab Band 5] Ludwig Erich Schmitt. [Ab Band 18:] Redigiert von Reiner Hildebrandt. 22 Bände. Gießen: Wilhelm Schmitz Verlag, 1956–1980. Deerfoar wuuden in 1938/39 noch 200 uur Woude ap jusälge Wiese oufräiged. Niedersächsisches Wörterbuch mäd 20 Froagenboogen in 1936/38. Westfälisches Wörterbuch im Auftrage der Kommission für Mundart- und Namensforschung des Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe, Neumünster, 1973-1991. Deerfon Froagenboogen uutfäld foar Roomelse uum 1950.
Do Dierte, af in Strukelje Däirte, (Animalia), sunt n Riek fon Lieuweweesen. N normoal Diert frät organiske Stoffe un kon sik bewäägje. N Uutnoame sunt toun Biespiel do Swomme un do Seeanemonen, do fääst ap dän Gruund woakse. Wan me fon Dierte spräkt, meent me normoal do Bilateria, do uut toun Biespiel do Wirbelde Dierte (mäd Fiske, Amphibien, do Suugedierte un do Sauropsida, dät is n Taxon fon do Fuugele un do Reptilien) bestounde. Tou do Bilateria heere uk do Insekte (Flinnerkene, Ruste, Fljoogen etc.) Do Dierte kon me ferdeele in Gruppen: Riek: Dierte (Animalia) Oudeelenge: Parazoa Oudeelenge: Eumetazoa Unneroudeelenge: Bilateria Xestospongia testudinaria, n Oard fon Swom as Biespiel foar do Parazoa Aurelia aurita, düütsk: Ohrenqualle, as Biespiel foar do Eumetazoa, do der nit tou dät Taxon Bilateria heere. Hoangste (Equus caballus) as Biespiel foar do Bilateria Diertenoomen
Ju Diode is n elektrisk Bauelement mäd twäin Anslusse, dät ju Elektrizität bloot in eene Gjuchte truchlät. Moakje wie ne tänne Loage P-Typ Hoolichlaiter ap ne Loage N-Typ, dan äntstoant ap dän Uurgong af "junction" fon do bee ne Speerloage, ju sonaamde PN-barriere. Dät kumt deerhäär, dät fon ju N-Typ Siede bloot Elektrone truch ju Speerschicht wollen (dan uur Soarten rakt dät nit in N-Typ) un fon ju P-Typ Siede bloot Goatere. Dät hat, dät ju Elektrizität man in eene Gjuchte truch ju Speerloage wol ! Sluute wie dän Plus-Pool fon n Batterie an ap ju P-Typ Siede, dan lukt dät do Elektrone fon ju N-Typ Siede truch ju Speerloage, dan Uungliek lukt sik an. Un deeruum dät wie dan fonsälwen tou glieke Tied dän Minus-Pool fon de Batterie ap ju N-Typ Siede ansleeten hääbe, wäide do Goatere fon ju P-Typ Siede deerhäär leeken: in dän uur Wai truch ju Speerloage also. Truch ju Speerloage lapt dan n elektrisken Stroom: ju Diode stoant in ju Foudels-Gjuchte. Traale wie nu ju Batterie uume - die Minus-Pool an je P-Typ Siede, dan wäide do Elektrone fon ju N-Typ Siede truch ju Speerloage oustat, juustgliek as do Goatere fon ju P-Typ Siede. Dan
Guinea is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... Guinea-Bissau in dät Noudwääste Senegal in dät Noude Mali in dät Noude, Noudaaste un Aaste Ju Älfenbeenkuste in dät Aaste un Suudaaste Liberia un Sierra Leone in dät Suudwääste Dän Atlantik in dät Wääste.
Do Fräisen sunt ne politiske Paatäi in Aast-Fräislound. Ju Paatäi is ap dän 24. Juni 2007 gruunded wuuden un wol in n Januar 2008 dän Woal in Läichsaksen meemoakje . In 2005 un 2006 koom dät Friesisches Forum touhoupe in Aast-Fräislound om uur ne politiske Paatäi tou baalen. Fräindäi dän 16. Meerte 2007 is der n Träffen in dät Aast-Fräiske Hesel weesen, uur ju Struktur fon de Paatäi. Jo hääbe bie dät Upstallboom-Träffen fon n 29. Moai 2007 sik sälwen foarstoald as politiske Paatäi. An n 24. Juni 2007 waas ju Paatäi offiziel gruunded wuuden, un deer wuud ferspreeken dät jo dän Lounddaiwoal fon 2008 in Läichsaksen meemoakje wollen. Op 7 maaie 2023 is de partij ûntbûn om't it net hannelje koe. offizielle Heemsiede fon ju Paatäi https://www.oz-online.de/artikel/1366053/Die-Friesen-gibt-es-nicht-mehr
Dät Räi is ne Oard fon doo Hirske af Harte (Cervidae), gnauer gekweeden, heert disse Oard ieuwenske dät Sibiriske Räi (Capreolus pygargus), tou dän Sleek Capreolus, die tou juu Unnerfamilie Capreolinae heert. Disse Unnerfamilie beteekend me in dät Düütske as "Trughirsche", (Uursättenge fon Woud tou Woud: "Droachhirske"), owwol joo ook tou doo Hirske heere. Dät Räi is juu Nominatfoarm fon dän Sleek Capreolus. Juu Internetversion fon dät Bouk Mammal Species of the World Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Doo Harte af Hirske (Cervidae) sunt ne Familie fon doo Panse. Doo Taxa in disse Familie, doo rezent sunt, sunt 17 Sleeke, doo sik in 41 Oarde apdeele. Der heert toun Biespiel dät Räi dertou. Me kon doo Harte in Europa, Asien, Amerikoa, dät noudelke Afrikoa un moonige Ailounde fiende. As Neozoa kon me joo uk in Kuba, Näi-Guinea, Australien, Näiseelound un uur Gestriche fiende, wier joo fon Natuur ut nit tou fienden sunt. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Hyperkorrektuur häd me, wan wäl beeter boalt as goud. Dät häd me besunners wan wäl ne uur Sproake baale wol. So moakede sik fröier die Koaster fuul Moite, do Bäidene tou leeren, dät jo ap Düütsk kweede schuulen: Er ist gleich gross wie du. ‘Hie is glieke groot as du’. Man wan hie dan nit goud deerap oachtede, dan kwieden do uk: Er ist grösser wie ich ‘Hie is gratter as iek’ insteede fon gjucht Er ist grösser als ich. Dät waas dan Hyperkorrektuur: beeter as goud! Däälich stoant sowät in n Schoulprogram. Hyperkorrektuur is uk, wan wäl in ju Sproake wät uurdrift, hyperkorrekt spräkt. So häd me uk, wan wäkke Ljuude gjucht goud Seelterk leere wollen, dan kweede do t.B. Wie kriegje goud Weeder insteede foar gjucht kriege, deer jo daach woarnuumen hääbe, dät dät Seelterske sik unnerschat truch dät –je in Tiedwoude (moakje, kiekje), man deerbie ferjeete dät dät bloot jält foar ne ne bestimde Gruppe fon Tiedwoude. Wäl wät beeter touheert, bemäärkt, dät do maaste Tiedwoude dan daach uutgunge ap –e, as in kriege, loope, toanke. Man dan ferjeete wäkke wier, dät dät foar eenige Tiedwoude (do Präteritopräsentia) nit in aal Falle jält. Do konnen dan schrieuwe:
Die Begriep "Ökologiske Niske" (de. ökologische Nische) betjut niks uurs as ju Steede, ju Apgoawe, in n Ökosystem. Uum sik an hiere Ökologiske Niske an tou paasjen, hääbe moonige Oarde, do jusälge Ökologiske Niske hääbe, hieren Phänotyp un hiere Anatomie äänelk äntwikkeld, owwol jo genetisk nit so nai früünd sunt. Dät hat Konvergenz.: Die Wulf (Canis lupus) is naier mäd dät Bäist (Bos primigenius taurus) früünd, as mäd dän Tasmanisken Wulf (Thylacinus cynocephalus †?, woarskienelk uutsturwen 1936) owwol die Tasmaniske Wulf un die normoale Wulf n äänelken Phänotyp hääbe. Die Tasmaniske Wulf is ook mäd n Känguru (ju Familie Macropodidae) naier früünd as mäd dän normoalen Wulf. Man die Wulf häd jusälge Ökologiske Niske as die Tasmaniske Wulf, hie frät Flask. Wulf (Canis lupus lupus) Bäist (Bos primigenius taurus), hier n Glanbäist, ne paltserske Regionoalrasse N Känguru, also n Diert uut ju Familie Macropodidae, gnauer kweeden ju Oard Wallabia bicolor Die Tasmaniske Wulf (Thylacinus cynocephalus) Ook die Skäädel sjucht bie dän Tasmanisken Wulf un dän normoalen Wulf bienaist gliek uut. Ap ju foulgjende Bielde häd die Skäädel fon dän Wulf (bloot n Modell) ne gräine Markierenge, die Skäädel fon dän Tasmanisken Wulf (ächt) häd ne roode.: Pocheville, A., 2015. The
Ju Dongele af Dommele is n eenjierich Kruud. Dät häd Stiekele an do Säidkapsele un an dän gräine Steele. Uut do Säide kon Oulje sloain wäide. Dät is n Sleek mäd tjoon ferskeedene Oarde un fääre uk masse Bastardisierengen, do sik maast in Eurasien fiende.
N Ökosystem is dät Touhoope fon ju Biozönose (aal do Lieuweweesen) un dät Biotop (die Lieuwendsruum). An Lound un in dät Woater rakt dät n litjen Unnerskeed, wült n Fisk uurs omje kon as n Loundlieuweweesen. Do Ökosysteme, do wie an Lound hääbe, bestounde uut... Produzente (Ärtjuugere), do mäd Photosynthese uut CO2, Sunnenlucht, Mineralien un Woater organisk Materioal un Suurstof produzierje. Dät sunt normoal Plonten. Do Konsumente (Ferbruukere), maasttied sunt dät Dierte, freete organisk Materioal, omje dän Suurstof mäd ju Luft ien un omje CO2 foar do Ärtjuugere, uut. Die eerste Ferbruuker, dät kon toun Biespiel n Räi Capreolus capreolus weese, frät Gäärs, also dän Ärtjuuger direkt. Die lääste, die Wulf, die dät Räi fielicht frät, frät Dierte. Hie häd normoal neen Fäinde un stärft fon Oaler. Dood organisk Materioal: Die Wulf ferwäd un wäd tou n Deel fon Oasfreetere ieten un tou n Deel oubaud. Ook deelfaalen Loof un doode Boome wäide oubaud. Ap dän Mul kon n näien Ärtjuuger woakse, man tou n Deel wäd dät ook gans oubaud tou näi mineralisk Materioal, wierap ook n näien Ärtjuuger woakse kon. Do Destruente (Oubauere): Dät sunt Bakterien, Amöben, Poagestoule etc. un baue dood organisk Materioal ou. Dierte as toun
Die Doorik af Doodriek (Rhinanthus angustifolius / uur Synonyme rakt dät uk) is ne Plonte, juu in Düütsklound, owwol juu in Gefoar is, nit besunners schutsed is. Hie woakst in dät Gäärslound un besunners jädden, wier dät säädsoamen un fuchtigen Leem rakt. Hie wäd bit tou 60 cm groot un häd fon Moai bit Juli jeele Blöiten. Ap Floraweb.de Dietmar Aichele:Was blüht denn da?KOSMOSnaturklassiker ISBN 3-440-08598-8
Ju Jiepeke (Phylloscopus collybita) af luudmoalerisk die Tsälp-Tsalp, wät mäd dät düütske Woud "Zilpzalp" tou ferglieken is, is n Fuugel. Ju Jiepeke sjucht so äänelk uut as ne uur Oard, Phylloscopus trochilus, ju mäd hier nai früünd is, un, as me an dän wietenskuppelken Noome sjucht, tou dän sälgen Sleek heert. Man me kon ju Jiepeke seeker mäd Hälpe fon ju Stämme ärkanne, ju, as al die uur Noome "Tsälp-Tsalp" kwäd, as "trrrrr-tsälp-tsalp-tsalp-tsälp-tsälp-tsalp-trrrr" klingt. ( Die Song fon ju Jiepeke ?/i) ( Tou n Fergliek die Song fon ju äänelke Oard, Phyloscopus trochilus ?/i) Ju Jiepeke häd trjo Unneroarde: Ju Nominatfoarm (Phylloscopus collybita collybita) lieuwet in Europa, aastelk bit Polen un Bulgarien, noudelk häd ju sik sänt 1970 uutbreeded ätter Skandinavien, bienaist bit tou dän suudelken Raant fon dän Lieuwendsruum fon ju Unneroard Phylloscopus collybita abietinus [1]. Do maaste fljooge in Winterdai ätter dän noudelken Deel fon Afrikoa wai, af uurswain uum dät Middelmeer häruume. Ju Unneroard Phylloscopus collybita abietinus lieuwet in Skandinavien un Noud-Ruslound, bie Winterdai in dät suudaastelke Europa un in dät noudaastelke Afrikoa. Ju Unneroard Phylloscopus collybita tristis lieuwet in Sibirien, aastelk fon ju Äi Petschora (Kyrillisk: Печора). In Winterdai fljucht disse Unneroard ätter do läigere Deele
Dopheede (Erica tetralix) woakst ap sumpige Foan un läige Soundgruunde. Ju blöit wät eer as de Riesheede in Klokkenfoarm, flaaskrood un wiet fon Juni tou Oktober. Deer wuuden Bäiseme uut moaked foar de Köäkene un Stoowe un Heedebounere foar de Waskköäkene. Uut Dopheede wäide Bäiseme moaked. Ne äänelke Oard, juu me ook Dopheede naamt, is een uut de Alpen hierhäärkeemen as Tuunplonte "Erica carnea" un blöit flaaskrood fon Meerte tou Moai.
Sustertaxa (Sg.:Sustertaxon) - n internationoal bruukboar Fäkwoud is "Adelphotaxa" - sunt two Taxa, doo mäd dät jeewielich uur Taxon genetisk naier früünd sunt as mäd aal uur Taxa, inne Phylogenetiske Systematik betjuudt dät, dät doo bee in n eersten Groad fonne phylogenetiske Ferwandtskup touhoopestounde, un touhoope n monophyletisk Superspezifisk Taxon sunt. Dät betjudt nit, dät joo ook Twillingstaxa sunt - dät hat, dät joo ook n äänelken Phänotyp hääbe - ook wan dät oafte so is. So sjucht toun Biespiel die Sleek Elephas - däälich rakt dät deer bloot noch dän Asiatisken Elefant - so äänelk uut as die Sleek Loxodonta - dät is die Sleek fon doo afrikoanske Elefante. Man owwol disse Taxa n äänelken Phänotyp hääbe, is die Sleek Elephas mäd dän Sleek Mammuthus - doo uutsturwene Mammute - genetisk naier früünd as mäd dän Sleek Loxodonta. Die Sleek Elephas is also dät Sustertaxon fon dän Sleek Mammuthus. N Wooldelefant (Loxodonta cyclotis) mäd sin Bäiden as Biespiel foar dän Sleek Loxodonta. Juu Unneroard Elephas maximus bengalensis fon dän Asiatisken Elefant (Elephas maximus) as Biespiel foar dän Sleek Elephas. Rekonstruktion fon dät Wullmammut (Mammuthus primigenius) as Biespiel foar doo Mammute (Mammuthus) Hier n Kladogramm mäd Variablen, uum dät beeter
Ju Dröiselke is n Sleek fon do Sjungfuugele wierfon do heemske Oarde ap Seeltersk aal ferskeedene Noomen hääbe. Wan me n Dröiselkestrik moakje wol, dan nimt me n wülgene Jädde un moaket deerfon n Bail. Dan stat me ap bee Siede n Gat mäd n Soaks truch dän Bail un lukt dät Lid deertruch un stoalt et ap. Dan mout me unner do Liede mäd n Soaks wier n Gat steete truch dän Bail un lukt dan Dröiselkebäie mäd n Steel deertruch. Wan nu die Fuugel kumt un bikket do Bäie, dan stat er dän Kop truch do Liede un bie 't Wächfljoogen lukt dät Lid tou, un die Fuugel is fangd. Dröiselken rakt dät in Afrikoa, Amerikoa, Asien un Europa. Fon doo Europäiske Oarde rakt dät fieuw in Seelterlound. Hier is ne fullständiche Lieste fon aal doo Dröiselke-Oarde, doo et ap juu Waareld rakt: Ju Swotte Dröiselke af Swotte Kraansfuugel (Turdus merula, de: Schwarzdrossel af Amsel) hat so, wült monnelke Swotte Dröiselke swott sunt. Song Swotte Kraansfuugel ?/i Ju Sjung-Dröiselke (Turdus philomelos, de: Singdrosssel) Song Sjung-Dröiselke ?/i Die Dubbelde Kraansfuugel (Turdus viscivorus, de: Misteldrossel) Ju Bunte Dröiselke, Wiendröiselke, Litje Kraansfuugel af Wienfuugel (Turdus iliacus, de: Rotdrossel af Weindrossel) Wintergriese
Loxodonta is n Sleek fon Elefante, dän it in Afrikoa rakt. Mooniche Ljuude leeuwe, dät dät bloot een Oard in dissen Sleek rakt, dän Afrikoansken Elefant (Loxodonta africana). Joo leeuwe, dät juu uur Oard, die Wooldelefant (Loxodonta cyclotis) ne Unneroard fon Loxodonta africana is, also Loxodonta africana cyclotis heete skull. Uurswäkke kweede, dät dät uk een trääde Oard rakt, Loxodonta pumilio, wiertou fuul Wietenskupler oawers kweede, dät disse Oard bloot ne Dwärchfoarm fon dän Wooldelefant is. Juns Oard is kryptisk, dät hat, neemens weet so niep, af dät hier rakt af nit. Afrikoanske Elefante in Kenia Wooldelefant (Loxodonta cyclotis) in Kongo Lieuwendsruum fon doo bee Oarde Informatione uur Loxodonta pumilio fon ne kanadiske Universität ap Ängelsk un Frantsöösk Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Ju Duusendtakke (Achillea millefolium) hat so ätter dät gjucht ferdeelde Bläád, wiertruch dät lät, as wan dät uut gjucht fuul litje Bleedere bestoant. Ju Plonte kumt algemeen foar in Europa un Noud-Amerikoa un häd n apaaten Röäk. Die latienske Noome is oulat fon Achilles, die ju Duusendtakke mäd sien Heer meenoom tou Behonnelenge fon Kriechswuunden. Ju Plonte wäd 15 bit 50 cm hooch un bildet unnergruundsk Wuttelstokke foar vegetative Ferspreedenge. Ju Duusendtakke bloit fon Juni bit November mäd wiete bit rosa litje Bloumen. Ju kumt foar ap neerrieke, ferstöörde Gruunde un ap Broakäkkere. Ju kon goud Druuchte ferdreege. Ju Duusendtakke is ne Heelplonte.
EBLUL (European Bureau for Lesser Used Languages) is dät Europäiske Komitee foar Regionoal- un Minnerhaidssproaken. Foarsitsender fon ju düütske Oudeelenge is die Seelter Karl-Peter Schramm. Wanderer in zwei Sprachen, Unbekannte Sprachen Deutschlands, Göttingen 2001. Mäd Täkste in Deensk, Läichdüütsk, Noudfräisk, Seeltersk un Läich- un Hooch-Sorbisk. Foar dät Seelterske lääwerden Oarbaid: Theodor Griep, Margaretha Grosser, Wilhelm Kramer un Gesina Lechte-Siemer mäd Teekengen fon Eugenia Hartung un Catharina Janssen uut Roomelse. Theo Deddens [Red.], 25 Jahre Heimatverein -Seelter Buund- 1977-2002. EBLUL-Internetsiede
Deenemäärk is n skandinavisk Lound in Noud-Europa. Ju Haudstääd is Kopenhagen (København) un Köönig fon ju parlamentariske Monarchie is siet 2024 Frederik X.. Fon do 5.593.785 (2016) lieuwt dät grootste Deel in do Stääde. Ju Befoulkengstichte waas 129,8/km² (2016). Deenemäärk, do Färöer un Grönlound deele touhoope dän offitsiellen Noomen Köönichriek Deenemäärk. Deenemäärk un do Färöer heere tou Europa, Grönlound heert tou Noudamerikoa. Deenemäärk is siet 1949 Meeglid in ju NATO un siet n 1. Januoar 1973 in ju Europäiske Union. Do autonome Gebiete Grönlound un do Färöer hääbe oaine Flaggen, oaine Amtsproaken un heere tou ju NATO, man nit tou ju EU. Dät deenske Muurlound häd ne Fläche fon 43.094 km² un bestound uut dät Hoolichailound Jutlound, do tjo groote Ailounde Fünen, Seelound un Lollound un moor as 400 litjere Ailounde. Alleenich Jutlound häd ne Loundgränse mäd Düütsklound. Suudelk fon ju Gränse woont ju deenske Minderhaid, noudelk fon ju Gränse woont ju düütske Minderhaid. Dät Foulk do Dänen skällen in dät 6. Jierhunnert uut Schonen wai ätter Jütland un ap ju wäästelke Aastseeailounde, wier ju uur germaniske Stämme fertroangen hääbe, keemen weese. In dät 10. Jierhunnert fereeniget Gorm die Oolde († 950) n poor litje Köönichrieke unner sien Heerskup. Sien
Ne Säimaskiene is n Apparoat, wiermäd me dät Säien fon Göitjen hoolich-automatisk moakje kon. Uum 1755 wuud in ferscheedene europäiske Lounde fersoacht, ne Maskiene uuttoufienden, ju dät Säien mäd de Hounde ärsätte kuude. Do Äntwiklengen gjuchten sik ap do groote Sniederäie, wier do Sniedergesällen fonsälwen goarnit bliede wieren, dät him so ju Oarbaid uut de Hounde nuumen wuude. In Frankriek roate dät uum 1830 do eerste Maskienen in do Sniederäie. Ju eerste bruukboare Maskiene wuud äntwikkeld fon Barthlemy Thimonnier. Mäd sien Ärfiendenge bekoom hie n Kontrakt foar dät Moakjen fon frantsööske Uniforme. In n Ounfang fon dät 20. Jierhunnert wuud ju Säimaskiene fääre ferbeeterd, wiertruch ju nu uk touhuus fon do Wieuwljuude bruukt wäide kuude. Ne reelle Ferbeeterenge koom truch ju Äntwiklenge fon ju Treedmaskiene, wiel me nu bee Hounde fräi hiede foar dät Säigoud. Deer ieuwenske kreegen do Maskienen moor Muugelkhaide, as dät Moakjen fon ferscheedene Stääke, as Zickzack un Seemen. Leeter koomen do Säimaskienen mäd elektriske Andrieuwenge un däälich sunt do al Komputer-stjuurd. Ne Säimaskiene foar in ju Huushollenge ferwoant two Träide Jäiden, in Juundeel tou dät Säien mäd de Hounde, wät gewöönelk man een Träid benutset. Een fon do bee Träide is apwinneld ap ne litje Spoule,