rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Lissabon is ju grootste Stääd un ju Haudstääd fon Portugal. In ju Stääd woonje ungefeer 520.000 Moanskene, in dät Gebiet Groot-Lissabon woonje ungefeer 2.800.000. Lissabon is een Hoawenstääd un Regierengssit in dät Wääste fon dät Lound. 1801 - 203.999 1849 - 174.668 1900 - 350.919 1930 - 591.939 1960 - 801.155 1981 - 807.937 1991 - 663.394 2001 - 564.657 2004 - 529.485
Wien is ju Haudstääd fon Aastriek un fon dät Buundeslound Wien. Deer woonje ungefeer 1.600.000 Moanskene. Ju Stääd is ätter Berlin un Hambuurich ju träädgrootste düütsksproakige Stääd ap de Waareld. Ju Donau fljut truch ju Stääd un bloot 40 Kilometer in dät Noude lait ju slowakiske Haudstääd Bratislava. Do waareldberümde Komponiste Beethoven, Mozart un Strauss hääbe in ju Stääd oarbaided un sunt deer stuurwen. 1754 - 175.460 1810 - 224.548 1869 - 900.998 1900 - 1.769.137 1916 - 2.239.000 1934 - 1.935.881 1939 - 1.770.938 1951 - 1.616.125 1981 - 1.531.346 2007 - 1.670.347 2019 - 1.897.491 Wien
Die Wulf (Canis lupus) is een Oard fon do Roowdierte. Dät rakt fuul Unneroarde, do sik bienaist aal gjucht liekje, man besunners do domestisierde Unneroarde (Huund, Dingo un aal sowät) hääbe n apfaalend uur Phänotyp. Wulwe sunt truch moanskelke Ferfoulgenge in groote Deele fon hiere histooriske Lieuwendsruumte uutstuurwen, man däälich stounde jo in ful Lounde unner Natuurskuul, sodät jo sik wier moor un moor uutspreede. Die Wulf hiede aleer een groote Lieuwendsruumte in Europa, Noudamerikoa, Asien un Noud-Afrikoa, man hie is däälich in fuul Rebätte truch moanskelke Fäindskup uutstuurwen. Dät niepe Foarkuumen fon Wulwe (aleer un däälich) is bee ap ju links stoundende Koarte tou sjoon. Tou beoachtjen is deerbie, dät bloot natüürelke wüülde Wulfs-Foarkuumen ienteekend sunt, man neen ferwüülderde domestisierde Wulwe (as t.B. Dingos, Näiguinea-Dingos un ferwüülderde Huunde, do je uk oaintelk een Unneroard fon dän Wulf sunt). Man die Wulf stoant däälich in fuul Lounde unner Natursküül, wiertruch hie sik wier uutspreede kon. So kumt ju Nominatfoarm Canis lupus lupus fon Aastpolen un ju Wäästpolnisk-Aastdüütske Population ätter t Wääste. In ju Lausitz roate dät in (2010) al soogen Wulfsfamieljen, ätterdät in 2000 ätter sowät 150 Jiere wier Wulwe in Düütsklound tou Waareld keemen wieren. Uk bie Altengrabow (Saksen-Anhalt)
Hier rakt et een Uursicht fon ferskeedene Haudstääde. Amsterdam (do Niederlounde) Athene (Griechenlound) Berlin (Düütsklound) Bratislava (ju Slowakäi) Brussel (Belgien) Budapest (Ungarn) Bukarest (Rumänien) Dublin (Irlound) Helsinki (Finlound) Kopenhagen (Dänemark) Lissabon (Portugal) Ljubljana (Slowenien) London (Groot-Britannien) Luxembuurich Stääd (Luxembuurich) Madrid (Spanien) Nicosia (Zypern) Paris (Frankriek) Praag (Tschechien) Riga (Letlound) Room (Italien) Sofia (Bulgarien) Stockholm (Sweden) Tallinn (Estlound) Valletta (Malta) Vilnius (Litauen) Warschau (Polen) Wien (Aastriek)
Ju Fräisensäärke is ne Säärke in Room. Ju Säärke stoant an dän Houk fon do Sträiten Largo degli Alicorni un Via del S. Uffizio, juunuur dän Päitersplats, fluks bie Vatikanstääd, wierfon ju ne exterritorioale Zone is. Me fint dät truch op ju groote Sträite Borgo Santo Spirito 21/41 ju Trappe aptougungen, truch dät Häk un dan links ou. Ju Fräisensäärke is baud juun aan fon do Roomske Bierge, dän Janiculus, die der gränset an dän Päitersplats. Tonk hiere Loage is ju bewoard blieuwen as in dät 16. Jierhunnert aal Gebäude do der unner an dän Bierich stuuden, oubreeken wuuden foar dän Bau fon ju Päiterssäärke. Ap Gruund fon hieren eensichoardigen geskichtelken Wäid is ju Säärke 1990 fon ju UNESCO touföiged an ju Lieste fon dät Waareldäärwe. Wier nu ju Säärke fon do Fräisen stoant, woonde tweelichhunnert Jiere häär ju fräiske Kolonie. Älk, die der uut uus Geegend ätter Room koom, liet sik deer deel. Deer wuud ne Muure uumetou baud un sietdän roat dät in Room ju Skola fon do Fräisen. Uk uur Foulkere hieden sun Betsirk. Fon ju originelle litje Säärke ju tou ju Siedlenge heerde, is noch niks wierfuunen. Ju skäl fon Kriechsgewalt fernäild wuuden weese. Wie wieten
Athene is ju Haudstääd fon Griechenlound un ju grootste Stääd in Griechenlound. Deer woonje ungefeer 2,8 Millione Moanskene, in Groot-Athene woonje ungefeer 3,7 Millione. Ju Stääd is ungefeer 5000 Jiere oold un et rakt fuul oolde Bauwierke, as do fon ju Akropolis. Ju Ienwoonertaal is in ju Geskichte ou- un tounuumen. Hier sunt bloot do Taale fon ju moderene Tied: 1833 - 4,000 1870 - 44,500 1896 - 123,000 1971 - 867,023 1981 - 885,737 1991 - 772,072 2001 - 745,514
Ap disse Siede rakt et n Lieste mäd fräiske Moaler. Noudfräislound häd betjuudende Moalere aplääwerd, as: Hans Peter Feddersen (1884-1941) uut Schnatebüll, die der foarallen ju noudfräiske Londskup moaljen died. Christian Albrecht Jensen (1792-1870) uut Bredstedt waas fierenden Porträtist in dät "Gouldoaler" fon ju däniske Moaleräi. Carl Ludwig Jessen (1833-1917) uut Deezbüll, die der as "Fräisenmoaler" bekoand wuude. Oluf Braren (1787-1839), die der as sljuchten Koaster ap Föhr Bielden fon hoogen kunstlerisken as uk dokumentarisken Wäid skaffede. Christian Carl Magnussen (1821-1896) uut Bredstedt, die der sik foarallen mäd Porträte un Moaleräi fon dät Foulkslieuwend in Italien n Noome moakede. Emil Nolde (1867-1956) - die bekoande Moaler - hied uk äänge Ferbiendenge tou Noudfräislound. Aastfräiske Moalere sunt: Ludolf Backhuysen (1630-1708) fon Oamde, waas die populärste Marinemoaler Hollounds. Henrich Becker (1747-1819) waas n Kunstmoaler, die der foarallen truch sien Porträtmoaleräi Bekoandhaid un Anärkannenge fuunen häd. Peter Marx, Miniatuurmoaler und Grafiker Poppe Folkerts (1875- 1949) waas aan fon do berüümdeste Insel- un Marinemoalere. Ole West (1953-), Moaler. Carl Onken (1846-1934), Jever-Wien. Wäästfräislound häd ne Riege fon wichtige Moalere un Teekener aplääwerd, as: Jan Mankes (1889 - 1920) waas n figurativen Moaler, ljoust fon Porträte, Londskuppe un Stillieuwende. Thijs Rinsema (1877-1947) waas n Skoulapper
Bratislava is ju Haudstääd fon ju Slowakäi un mäd 427.000 Ienwoonere ju grootste Stääd fon dät Lound. An ju Gränse mäd Ungarn un Aastriek is dät ju eensige Stääd ap ju Waareld ju direkt oun two Stoaten gränsed. 1450 - 5.000 1720 - 11.000 1820 - 34.400 1900 - 61.500 1930 - 123.800 1939 - 138.500 1950 - 184.400 1970 - 291.100 1980 - 380.300 1991 - 442.197 2001 - 428.672
Johann Gottfried Hoche (25. Sep. 1762–02. Mai. 1836) waas n Historiker, Theologe un Skriftstaaler uut Halberstadt. Leeter wuud hie Preetjer in Rödinghausen bie Minden. Hoche waas n Beskrieuwer fon Seelterlound un ju Seelter Sproake. Hie hied oafte froamde Seeken deerfon heerd un moate deer al loange jädden moal wai, bit hie dan 1798 mäd n Früünd ju Raise moaket. Dät geen oafte tou Fout, man fon Dwergte koomen jo ap n Woain mäd Fälle ätter Ällerbrouk, wier jo baale mäd do Seelter Bootjere. Dät Ferstounden geen stuur, bit jo ap Plat ounfange. Uurigens fangt Hoche dan al mäd ne Woudelieste oun (S. 94). Uur Mäiden raisje jo dan fääre uur Marka un Seelter Äi mäd een fon do Seelter Boote, do hie uk beskrift. In Skäddel wäide jo dan gastfräi apnuumen fon dän oolde Hinrich Wilmsen, die deer n wichtigen Mon waas un uk leese un skrieuwe kuud un him dät Seelterske foarboukstabierde (S. 151). Uk wäd boald uur ju politiske Loage (Napoleon, dät Ferhältnis mäd Munster. Ätters gunge jo uur Hollen (wier hie flugge Wuchtere mäd Ooriersen saach; S. 209) ätter Uutände, wier hie sien Ploan annert un fääre ätter Lier un Oamde gungt (S. 247). Ju Woudelieste gungt
Do Fräisk-Frankiske Kriege sunt ferscheedene Kriege twiske dät frankiske Riek un dät fräiske Köönichriek in dät 7. un 8. Jierhunnert. Do Kriege wieren maastens bie dät Rhien-Delta. Man ätter dän Dood fon dän fräiske Köönich Redbad kuuden do Franke fääre ätter dät Noude tjo. In 734 sunt do Fräisen in ju Slacht an ju Boarn sloain fon do Franke, deerätter kuuden do Franke dät Gebiet twiske Vlie un ju Lauwers annektierje. Bloot dät Stuk Fräislound aastelk fon ju Lauwers kuud uunouhongich blieuwe. Do Fräisen aastelk fon ju Lauwers ferloosen hiere Uunouhongichkaid in 772. Die lääste Kriech waas n Apstand in 793 fon do Fräisen, deerätter hääbe do Fräisen Schieregaid moaked mäd Korl dän Groote. 690 - Slacht bie Dorestääd 716 - Slacht bie Köln 716 - Slacht bie Amel 734 - Slacht an ju Boarne 772 - Annektierjen fon Fräisound aastelk fon ju Lauwers 782-785 - Apstand fon do Fräisen un Saksen unner Widukind 793 - Apstand fon do Fräisen Fräiske Riek
Dät Fräiske (dt. Friesisch) is ne Wäästgermaniske Sproake, wier uk dät Seelterske tou heert. Bit in dät säkstienste Jierhunnert waas dät Fräiske ju eepentlike Sproake fon Ferwaltenge un Gjucht in do fräiske Kustenlounde twiske dät Vlie in 't Wääste un ju Weser in 't Aaste. Ätters is ju Sproake in Aastfräislound uutstuurwen, man in Seelterlound is ju an 't Lieuwend blieuwen. Ju fräiske Sproake fon Wangerooge is eerste in do füüftiger Jiere uutstuurwen. Ieuwenske dät Seelterske rakt dät noch two uur fräiske Sproaken. So wäd dät Wäästfräiske boald fon sowät twäin träädel fon do 640.000 Ienwoonere fon ju holloundske Provinz Fryslân. Noudfräisk wäd boald fon sun 10.000 Ljuude in Noud-Fräislound ap ju Wäästkuste fon Släswiek-Holstein. Middelfräisk (fon 1550 bit 1800) Dat is foarallen bewoard blieuwen truch do Apteekengen fon Johannes Cadovius-Müller uut Stedesdorf bie Esens (1691) un fon Westing (1688) un Witte (1720) uut dät Lound Wursten. Noch fuul moor is bekoand fon dät Wangeroogiske, dät bit 1950 besteen häd. Ooldfräisk (bit 1550) Siet sowät 1300 uurlääwerd foarallen in Gjuchtshondskrifte. Äntstoundenge fon dät Fräiske Noch aller Fräisk (Proto-Fräisk) is uurlääwerd wuuden in Runen-Ienskrifte do fon foar dät Jier 700 stamme skällen. Noch beeter kon me ju oolde Sproake kanne an
Street Fighter (‘Sträite-Fjuchter’, kuut SF) is ne beljoowede Beat-’em-up-Computerspilriege fon Capcom, ju uk ferfilmed wuurd. Do ferscheedenste Kampere uut alle Waarel kampje hier mäd individuelle Special Moves juunnunner. Street Fighter suurgede foar min Apsjoon, as et ap Eende fon do 1980er Jier toun eersten Moal ärscheen. Street Fighter II deerjuun waas ee fon do beljooweste Spiele fon do äddere Njuugentiger. Dät jält as dät eerste Kampspil fon sien Ära, un dät fielicht tou Gjucht, deer dät Spil mäd sin Timing fon Angriepe un Blocks gjucht goud uutbalancierd waas, wät tou ju Tied näie Mäitsteeuwe sätte. Buppedät fierde et dät interessante (un oafte kopierde) Special-Move-System ien, dät et ärfoarene Spielere muugelk moaket, komplizierde Kampbewäägengen uuttoufieren, truch die Joystick of dät Stjuurkjuus as uk do Tasten in ne bestimde Riegenfoulge ientoudrukken. Disse komplizierde Kampbewäägengen kreegen Noomen se Dragon-Punch of Hurricane-Kick, do in do Baaleräien unner Spielere gewöönelke Begriepe wieren. Dät Spil ferföigede uur oachte spielboare Kampere (Ryu, Ken, Blanka, Zangief, Dhalsim, Guile, E.Honda und Chun-Li) plus fjauer Kwoode Juunuurstonnere (Balrog, Vega, Sagat und M.Bison). Ätter Street Fighter II ärscheen bolde liekuut ne Floud fon äänelke Spiele, deerfon leeter uk eenige fon Capcom sälwen. Aan fon do bekoandeste äddere Konkurrente fon SF II
Anatomie is n Deelgebiet fon Medizin un juu Biologie. Juu befoatet sik mäd doo Binnerste Deele, doo Bunken un uur Seeken, doo in dän Apbau fon n Körper ne Betjuudenge hääbe. Al in juu Hööle fon Pindal, in Noud-Spanien, häd me uut dän alleren Deel fon juu Steentied ne Bielde fon n Elefant, woarschienelk n Mammut, fuunen, wier dät Haat ienteekend is. Dät waas woarschienelk in disse Tied nit, as juu Wietenskup fon däälich, bloot juu Medizin tou hälpen un juu moanskelke Näiskieregaid tou doaljen, sunnern woarschienelk foar juu Jaacht. Natüürelk waas sun groot Diert gefoarelk un me häd düt nit alle Deege joaged, sunnern in moonige Gebiete sogoar bloot Mammut-Oas un stierwende Mammute ferwoand. Gans seeker moasten sik doo Ljuude oawers ferdäägenje, wan n Mammut schandoald häd. Un dan waas dät goud tou wieten, wier dät Haat is. Doo Aborigines in Australien, doo däälich mongs noch as in juu Steentied lieuwje, moalje in hiere Oubieldengen fon Dierte uk mongs binnerste Deele. In juu Antike roate dät mäd Hippokrates un Galenos twäin berüümde Doktere. Do hiere Anatomiske Meenenge stuude foarallen ap juu Ounnoame, dät dät Gliekgewicht fon ferskeedene Safte gjucht wichtich is. In dät Middeloaler roate dät in Europa foarallen
Dät Lound Madagaskar is n Ailound-Stoat un heert tou Afrikoa. Deer lieuwje 19,4 Millionen Moanskene ap dät Ailound. Madagaskar is dät fjoodgrootste Lound appe Waareld. Fon dät säntroale Deel ätter ju Aastkuuste wai wäd dät Ailound haager (800-1600 m.), un in disse Region sunt ferskeedene Bierge un uk Fulkane so as die Maromokotro (2886 m.). In dät Aasten faalt dät Hoochlound liekdeel un an ju Kuuste wai is dät Lound relativ flak. An ju Aastsiede faalt dät heele Jier fuul Rien, aal do uur Regione hääbe foarallen in Suumerdai fuul Rien. Dät Ailound wuude aleer fon Moanskene uut Suud-Asien besiedeld. In dät 16. Jierhunnert keemen do Portugiesen un Frantsosen an ju Kuuste. Madagaskar wuude 1896 ne frantsööske Kolonie. Touhoope mäd do uur frantsööske Kolonien in Afrikoa kreech Madadagaskar begränsede Autonomie, eerste in dät Jier 1960 wuude Madagaskar dan heel un aal uunouhongich fon Frankriek. In 1975 wuude ju Macht truch n Putsch uurnuumen fon dät Militäär. Stoatsboas fon 1975 bit 1993 un fon 1996 bit 2002 tou waas Didier Ratsiraka. Do Präsidäntswoalen 2001 wuuden wonnen truch Oppositionsanfierder Marc Ravalomanana, die in 2002 dät Boantje uurnoom, un bie do Woalen fon 2006 wuude hie noch insen as Präsidänt köärd. Fon dän
Dät Llionesiske (op llionesisk "Llengua Llionesa") is een romanisk Idiom, dät touhoope mäd dät Asturiske tou ju Asturllionesiske Sproake heert. Ju Sproake wäd fuul boald in Spanien (León, Zamora) un Portugal (Miranda do Douro). Llionesisk is n bitje ännelk mäd Spoanisk un Portugiesisk. Facendera pola Llengua's newsletter Menéndez Pidal, R.: "El dialecto Leonés". Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos, 14. 1906. García Gil, Hector (2010). «El asturiano-leonés: aspectos lingüísticos, sociolingüísticos y legislación». Working Papers Collection. Mercator Legislation, Dret i legislació lingüístics. (25). ISSN 2013-102X. Academia de la Lengua Asturiana«Normes ortográfiques». 2005. ISBN 978-84-8168-394-3. García Arias, Xosé Lluis (2003). Gramática histórica de la lengua asturiana: Fonética, fonología e introducción a la morfosintaxis histórica. Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-341-7. González Riaño, Xosé Antón; García Arias, Xosé Lluis (2008). II Estudiu sociollingüísticu de Lleón (Identidá, conciencia d'usu y actitúes llingüístiques de la población lleonesa). Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-448-3. Galmés de Fuentes, Álvaro; Catalán, Diego (1960). Trabajos sobre el dominio románico leonés. Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-3436-1. Linguasphere Register. 1999/2000 Edition. pp. 392. 1999. López-Morales, H.: “Elementos leoneses en la lengua del teatro pastoril de los siglos XV y XVI”. Actas del II Congreso Internacional de Hispanistas. Instituto Español de
Do Fuugele sunt een Klasse fon Loundwierbeldierte, do aan Snoabel hääbe, buppedät Fuggen un Juuken, do der uut do foarnste Liedmoate bilded sunt. Fuugele lääase Oaiere, do maaste Oarde konnen uk fljooge. Uumdät do Fuugele fon do Dinosauriere oustomje, jält ju traditsjonelle Apdeelenge twiske Fuugele un Reptilien nit moor as korrekt. Fuulmoor sunt do Fuugele as een Unnerkategorie binne do Sauropsiden tou ferstounden, do uk do Dierte uumfoatje, do aleer in dät paraphyletiske Taxon fon do Reptilien touhoopefoated wuuden. Ju Wietenskup fon do Fuugele is ju Ornithologie. Wie reeke hier ne alfabetiske Lieste, sunner Ounspröäk ap Fulstoundegaid. Aalke-Fokke sin Fuugel (Mäidhanne) Akster Bläshanne Blaumeeske Boomlooper (Buuk)finke Doabeschieter, Bauerke, Baumontje Doole? Dröiselke Gäise (wüülde)/ Gous/ Gant Gosoarnt Häächakster, Huchepucher, Holtakster Hauk Heedhanke Holtduuwe Iesfuugel Jiepeke (Tsälp-tsalp) Katuule Kiewit Koolmeeske Kudderhoone, Kudderhanne Kufuugel Kukuuk Läiwerke Lüünik Mäidhanne (Aalke-Fokke sin Fuugel) Nachtegoal Näddelköönich Oante Petrieshanne Reeger (Fisk-, Schiet-) Riekelüün (Tüütrobüülo) Rouk Seemeeske Soaltrouk Spächt Spräie Stoark Stoothauk Swoalke Tsälp-tsalp (Jiepeke) Tüüdik Turtelduuwe Tüütrobüülo (Riekelüün) Wachtel Waldsnäppe Wälp (Wülp) Wintergriese (Dröiselke) Woaterhanne
Budapest is ju Haudstääd fon Ungarn. Deer woonje ungefeer 1,7 Million Moanskene, dät is een-füüfte Deel fon alle Ienwoonere fon Ungarn. Truch ju Stääd fljut ju Donau. Ju Geschichte fon Budapest fangt oun uum 89 as n roomsk Militärleeger in n Gebiet wier do Kelten lieuwden. Ju Stääd is 1873 touhoope keemen, deerfoar roate et two Stääde; Buda ap ju Wäästsiede fon ju Donau un Pest ap ju Gjuchtersiede. 1800: 54.200 Ienwoonere 1830: 102.700 1850: 178.000 1880: 370.800 1900: 733.400 1925: 957.800 1985: 2.000.007 2002: 1.800.000 2005: 1.695.000 Commons: Budapest – Mediendoatäie Offizielle Websiede fon ju Stääd Düütsk
17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 12. Februoar, 17. Olympiske Winterspiele in Lillehammer. 25. Meerte: Neonazis lääse in ju Lübecker Synagoge Fjuur. Do fieuw Ljuude, do buppe in ju Synagoge woonje, konnen rädded wäide. Dät is dät eerste Moal, dät ätter 1945 in Düütsklound wier een Synagoge in Bround sät wuude. 26. bit 29. April: In Suudafrikoa rakt dät ju eerste meene un fräie Parlemäntsköär in Suudafrikoa. Dät is dät Eende fon ju Apartheid. Die African National Congress (ANC), ju Paatäi fon Nelson Mandela, kricht do maaste Stämmen. 9. Moai: Nelson Mandela wäd die eerste swotte Präsidänt fon ju Republik Suudafrikoa. 30. Juni: Richard von Weizsäcker trät as düütsken Buundespräsident ou. 1. Juli: Roman Herzog wäd düütsken Buundespräsident. 20. August, in dät Hearrenfean wäd dät Abe Lenstra Stadion eepend. 14. Januoar: Gisela Pulido, spoanske Kite-Surferske 14. Januoar: Vivien Wulf, düütske Skauspielerske un Skrieuwerske 14. Januoar: Federica Montseny, spoanske Skrieuwerske, Anarchistinne un Politikerske 11. Februoar: Joseph Cordeiro, indisken roomsk-kathoolsken Gäistelken, Biskop fon Äärts-Biskop fon Karatschi un Kardinoal 5. April: Kurt Cobain, Amerikoansken Sjunger un Gitarist fon ju Rockband
17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - Ätterdät ju Gjuchtsferhonnelenge juun dän foarige DDR-Stoatsräid-Foarsitter Erich Honecker apgruunde fon sien läipe Suundegaid ienstoald wuuden is, fluchtet hie ätter Santiago de Chile. 14. Februoar: Ju internasjonoale Fereenigenge Euroregion Karpaten wäd in Debrecen fon fjauer Stoaten gruunded. 14. Februoar: In ju junge Ruske Föderatsjoon wäd ju Ätterfoulger-Paatäi fon ju KPfjSU gruunded, ju Kommunistiske Paatäi fon ju Ruske Föderatsjoon. 17. April: In München wäd Fjuur in een Fluchtlingsheem laid. Alwen Bewoonere wäide ferseerd. 23. Dezember: In't hessiske Hohenstein-Steckenroth kon aan Bumben-Ounsleek ap een Fluchtlings-Heem in lääste Minute ferhinnerd wäide: Fluchtlinge fiende een baadenjend Auto twiske hiere Woon-Containere. As jo dät Auto läsked hääbe, sjo jo een Roor-Bumbe ap ju bäätere Sit-Boank. 25. Dezember: Bie aan Bround-Ounsleek ap een Fluchtlings-Heem in't släsiek-holstenske Koldenkarken (plattdüütsk, düütsken Noome: Kaltenkirchen) stäärft aan Turke. 6. Januoar Dizzy Gillespie, US-amerikoansken Jazzmusiker, Komponist, Sjunger un Bandleader 6. Januoar Elke Kast, düütske Wiedkieker-Moderatoorinne 31. Juli, Köönich Baudouin I. fon Belgien (*1930)
17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 6. Januoar: Die georgiske Stoatspräsident Swiad Gamsachurdia wäd fon Deele fon ju Nasjonoalgarde un paramilitäriske Koppele unner Tengis Kitowani un Dschaba Iosseliani deelsmieten. Eduard Schewardnadse wäd in Foulge as Foarsitter fon dän Georgisken Stoatsroat in't Lound hoald. 15. Januoar: Jugoslavien uutnunner. 31. Januoar: Träi junge Monljuude sätte in Lampertheim een Fluchtlings-Heem in Bround. Deerbie rakt dät tjo Doode (een Familie uut Sri Lanka). 7. Februoar: In Maastricht wäd fon dän Europäisken Räid die Ferdraach fon Maastricht unnerteekend. Deer oane wäd ju Europäiske Union gruuded un hiere "träi Stonnere" wäide fäästlaid, näämelk do Europäiske Meenskuppe, ju meensoame Buute- un Seekergaids-Politik juust so as ju Touhoopeoarbaid fon Dreguunere un Justiz in Stroafseeken. 23. Februoar: Ju juudske Blanka Zmigrod wäd in Frankfurt an'n Main ap eepene Sträite fon aan sweedisken Neonazi doodskeeten. 14. Meerte: Bie aan Oungriep fon sowät 40 junge Neonazis ap een Asylbewierwer-Heem in Saal (Foarpommern) wäd aan 18-jierigen Rumäne doodsloain. 4. April: Bie aan Bround-Ounsleek ap een Asylbewierwer-Heem in Hörstel kumt aan in't Heem unnerbroachten Düütsken uum't Lieuwend. 28. Moai: Mannheim
17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 6. Januoar: Jorge Antonio Serrano Elias wint in dän twäiden Woalgong ju Woal foar'n Stoatspräsident fon Guatemala. Hie is dät eerste protestantiske Stoatsupperhaud fon aan latien-Amerikoansken Stoat. 16. Januoar (ätter US-Aastkusten-Tied) / 17. Januoar (ätter ju Tied junner): Een Allianz unner Fierenge fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa gript dän Irak in ju Operation Desert Storm oun, uum Kuwait fon ju irakiske Besättenge tou befräien. 17. Januoar: Die Düütske Buundesdai köärt Helmut Kohl, ätterdät die ju Buundesdais-Köär 1990 wunnen häd, foar dät trääde Moal as Buundekanzler fon Düütsklound, dät eerste Moal ätter ju Wierfereenigenge. 17. Januoar: Mäd dän Dood fon sin Foar Olav V. wäd Harald V. die näie Köänich fon Norweegen. 13. Februoar: Twäiden Gulfkriech - In Al-Amiriya, aan Stääddeel fon Bagdad, kuume moor as tjohunnert Zivilisten, do in aan Bunker sitte, truch Bumbardierenge fon Koalitsjoons-Striedkrääfte uum't Lieuwend. 5. Meerte: Die irakiske "Kommando-Räid fon ju Revolutsjoon" ferkloort ju Annexion fon Kuwait foar uungultich. 12. April: Aan Woapenstilstound twiske dän Irak un do Koalitsjoons-Striedkrääfte wäd gultich. Düt is dät amtelke Eende
Die Huundestok (Frangula alnus), düütsk: "Faulbaum", is n Struuk, die fon Marokko uur groote Deele fon Europa bit in dät Wääste fon Sibirien tou fienden is. Düsse Plonte is giftich, do Bäien konnen oawers fon Fuugele freeten wäide. Die Struuk wäid so n 3 Meter hooch un woakst in wäite Foane, man tou wäit duur't uk nit weese. Die Huundestok un sien Bäien wäide misferstoundelk uk Fuulbäien naamd. Ieuwenske düsse Oard rakt dät oaber noch een twäide Plonte, ju so beteekent wäd: Ju Oard Solanum nigrum (düütsk:Schwarzer Nachtschatten) hat ap Seeltersk uk "Fuulbäie". Bäien Plonten Commons: Rhamnus frangula – Bielden, Videos un Audiodoatäie
Pyt Kramer (* 7. Meerte 1936, Stiens, Fryslân) is aan Foarsker fon dät Fräiske, bisunders fon dät Seelterfräiske (Seeltersk). Hie häd ferskeedene Bouke un Woudebouke skrieuwen un Unnersäik däin ätter do fräiske Sproaken. Hie waas aan fon do Apgjuchtere fon de Fryske Nasjonale Partij (Fräiske Nasjonoale Paatäi) un is däälich uk noch aktiv foar ju Paatäi. Pyt Kramer is siet dän 6. Meerte 2010 Eerenmeeglid fon dän Seelter Buund in Seelterlound. Seelter Woudebouk, Seeltersk - Dütsk - Fräisk, 270 Sieden, 1961 Mittheilungen aus dem Saterlande, J. F. Minsssen 1965 un 1970, Beend 2 und 3 Dät Ooldenhuus, Hermann Janssen un Pyt Kramer, 1966 Saterland - Insel im Moor, Pyt Kramer, 1967 Ferskäidene Biedroage in dät Lesebouk foar Seelterlound (1962-1965) Seelter Trjoue, Tidschrift foar alle Seelter, Hermann Janssen un Pyt Kramer, 1966-1972 De Sealter lûden. In: Us Wurk 17 21-24 (1968) Ta de fonology fan it Sealtersk. In: Us Wurk 20 42-43 (1971) Litje Swotte Sambo, Uursättenge fon dät Bäidenbouk 'Little Black Sambo', 1971 It âldste Sealtersk. In: Us Wurk 20, 44-58, 76 (1981) Assibilaasje fan ferlytsings-k yn Sealter lânnammen. In: Us Wurk 21-22 139-146 (1972-73) Djoomersmeer en Tjoomeer. In: Us Wurk 23 119-122 (1975) Skraits, maits en mûglike sibben. In: