rlitschk/wikidir huggingface dataset:
It Gryn is dät eensige wäästfräiske Wäädailound. Dät lait in die Wäädsee twiske Harns un Skylge un heerd tou ju Meente Skylge. Dät Ailound is nit bewoond un is bekoant as Fuugelailound. Dät rakt deer fuul ferskeedene Soorten Seemeeskes, Tüüdike, Wüülde Oanten, Fäilduulen un uur Fuugele. Summerdais wäd dät Ailound fon two Appassere bewoaked. Touriste konne dät unner Natuurskuts stounde Ailound nit besäike.
In dät Foulgjende is ju Uursproang fon do seelter Luude uutoarbaided ap Gruund fon Siebs' Geschichte (Gr), wierbie oawers ju ferallerde Notation ê2, ê1 ärsät wuuden is fon æ:, ê2. Der wäide unnerschat ne seelter (sfr.), ne ooldaastfräiske (aofr.) un ne germanisk (germ.) Stappe. In eenige Falle wäide uk (gemeen)ooldfräiske (afr.) un wäästgermaniske (wgerm.) Foamen roat. Do sfr. Luude beluuke sik ap ju Sproake fon Roomelse (R). Sunneräntwiklenge in Strukelje/Uutände un Skäddel sunt anroat mäd U bzw. S. Ju Lieste stoant ap Luudgeschichte.
Ju Burgumer Folksdounsploech is ne Foulksdonsgruppe uut Burgum in ju Meente Tytsjerksteradiel in Fryslân. Ju Gruppe wuud 1953 gruundet un häd goude Kontakte tou ju Seelter Dons- un Drachtenkoppel uut Skäddel. 1989 wieren do in Skäddel ap Besäik bie dät Feest fon dät 10-jierige Bestounden fon ju Skäddeler Donsgruppe. Do Skäddeler wieren uk al ap Besäik in Burgum. Foulksdons Burgumer Folksdounsploech ap Besäik in Skäddel, 1989 Websiede "Burgumer Folksdounsploech"
Burgum is n Täärp in ju Meente Tytsjerksteradiel in ju Provinz Fryslân in do Niederlounde un Sit fon ju Meente. Burgum häd 10.100 Ienwoonere. Ju Foulksdonsgruppe Burgumer Folksdounsploech häd goude Kontakte tou ju Seelter Dons- un Drachtenkoppel uut Skäddel. 1989 wieren do in Skäddel ap Besäik bie dät Feest fon dät 10-jierige Bestounden fon ju Skäddeler Donsgruppe. Do Skäddeler wieren uk al ap Besäik in Burgum. Burgumer Folksdounsploech Websiede fon Burgum.
Þorn of thorn is n Boukstäf. Die Grootboukstäf is Þ, die Littikboukstäf is þ. Dät Þorn is n oold-germanisken Boukstäf. Dät Þorn bestoant in dät Ängelske as in that un as in thin. Dät Þorn wäd mongs ankieked as die Boukstäf D, dät klingt n Bitje ferscheeden, et is n litjen Ferschiel. Dät Þorn mout nit ferwikseld wäide mäd dät Äð (Ð), dät klingt as in dät Ängelske think. In aller Ängelsk wäd dät Þorn as n y schrieuwen, in gjucht Oold-Ängelsk noch as Þ. Deeruum sjucht me ap Weershuuse in Änglound oafte Ye olde inn = the old inn, usw.
Tessel is dät suudelkske un dät grootsde fon do Wäästfräiske Ailounde. Ap Tessel woonje so'n 14.000 Moanskene. Dät Ailound is 170 km² groot. In 1415 häd Tessel ju Stäädgjuchte kriegen; deertruch is dät ätter ju km² ju grootsde Stääd fon do Niederlounde. Dät Ailound is 23,7 km lang un 9,6 km breed. Tessel is bekoand foar hieren Tourismus. Do Ienwoonere noome sik Tesselaars. Tessel heerd tou ju Region West-Fryslân in ju Provinz Noud-Hollound un is dät eensige fon do wäästfräiske Ailounde, dät nit tou ju Provinz Fryslân heerd. Ieuwenske ju niederloundske Sproake wäd ap Tessel dät Tesselsk, n holloundsk-fräisken Dialekt uut ju Dialektgruppe fon dät Wääst-Fräiske boald. Fon dät Tesselsk rakt dät in do Täärpe fon dät Ailound noch ferskeedene Farianten. Commons: Texel – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie Meente Tessel VVV Tessel
Tesselsk is n holloundsk-fräisken Ailound-Dialekt uut ju Dialektgruppe fon dät Wääst-Fräiske, die ap dät wäästfräiske Ailound Tessel in ju Provinz Noud-Hollound in do Niederlounde boalt wäd. Fon dät Tesselsk rakt dät in do Täärpe fon dät Ailound noch ferskeedene Farianten.
Wieringsk is n holloundsk-fräisken Ailound-Dialekt uut ju Dialektgruppe fon dät Wääst-Fräiske, die ap dät fröiere Ailound Wieringen in ju Provinz Noud-Hollound in do Niederlounde boalt wäd. Die Dialekt is stärk ferwoand mäd dät Tesselsk.
Inkhuzensk is n litjen holloundsk-fräisken Ailound-Dialekt uut ju Dialektgruppe fon dät Wääst-Fräiske, die in ju Stääd Inkhuzen (niederloundsk: Enkhuizen) in ju Provinz Noud-Hollound in do Niederlounde boalt wäd. Deer sunt nit moor fuul Boalere fon dän Dialekt.
Wieringen is n fröier Wääd-Ailound in ju historiske Region West-Fryslân in ju niederloundske Provinz Noud-Hollound. Wieringen häd 8.525 Ienwoonere (2011). Wieringen heerd siet 1. Januoar 2012 tou ju Meente Hollands Kroon. Ju Meente häd 47.600 Ienwoonere (2010). Truch dän Bau fon dän Amsteldjipdiek wuud dät Ailound ap 31. Juli 1924 n Deel fon dät Fäästlound fon ju Provinz Noud-Hollound. Siet 1933 lapt die Afslutdiek fon ju Provinz Fryslân ätter ju Provinz Noud-Hollound truch Wieringen. In Wieringen wäd n holloundsk-fräisken Ailound-Dialekt uut ju Dialektgruppe fon dät Wääst-Fräiske, dät Wierings boald. Die Dialekt is stärk ferwoand mäd dät Tesselsk.
Inkhuzen is ne Stääd un ne Meente in ju niederloundske Provinz Noud-Hollound in dän aastelten Deel fon ju Region West-Fryslân. Ju Meente häd 17.387 Ienwoonere und ne Loundflääche fon 14,31 km² (1: Juni 2005). Inkhuzen lait an dät Iselmeer. In Inkhuzen wäide dät Wääst-Fräisk un n holloundsk-fräisken Ailound-Dialekt uut ju Dialektgruppe fon dät Wääst-Fräiske, dät Inkhuzensk boald. Dät Inkhuzensk wäd oawers nit moor fuul boald.
Bant is ne Soundbank un fröier Ailound in die Wäädsee suudelk dät aastfräiske Ailound Juist. Dät Ailound wuud dät eerste Moal in dät 8. Jierhunnert ärwäänd. Bant waas bit uungefäär 1700 bewoond. In dät 18. Jierhunnert hied dät Ailound noch ne Flääche fon uungefäär 76 Hektoar. In 1780 keem Bant komplett unner Woater. Georg Heinrich Pertz (Hrsg.): Altfridi vita S. Liudgeri episcopi Mimigardefordensis. - Scriptores rerum Sangallensium. Annales, chronica et historiae aevi Saxonici. Hannover 1829, S. 410. Menso Alting: Descriptio agri Batavii et Frisii sive notitia Germaniae inferioris. Amsterdam 1697. Arend W. Lang: Das Juister Watt. Schriften der wirtschaftswissenschaftlichen Gesellschaft zum Studium Niedersachsens. Neue Folge, Bd. 57. Bremen-Hörn 1955, S. 39.
Mellum is n uunbewoond aastfräisk Ailound. Dät lait suud-aastelk fon Wangerooge un is uungefäär 75 Hektoar groot. Mellum stound unner Natuurskuts, deer rakt dät uur 30 ferskeende Fuugelsoarten, Seehuunde un Wooldmuuse. Deer sunt uur 200 ferskeedene Plontesoorten un 38 ferskeedene Piltse tou fiende. Commons: Mellum – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie Der Mellumrat e.V. Der Mellumrat: Geschichte der Vogelinsel Mellum
Domestisierenge of Domestikation is n Proses wierbie de Moanske do Dierte tom moaked. Dät Proses wäd uk däin mäd Plonten do uut dän wilden Natuur kuume. Truch bie ju Apluukenge fon do Dierte uurs tou tuchtjen kon me Oainskuppe ferannerje, wiertruch do Dierte beeter bie de Moanske lieuwje konnen.
Tou dät Ooldenbuurger Munsterlound heere offiziel do Loundkringe Kloppenbuurich un Fächt. Foar 1803 waas dät Ooldenbuurger Munsterlound n Paat fon dät Bisdum Munster. Dan koom dät in dän Rieksdeputationshaudslus an Ooldenbuurich, as Uutgliek foar dät Apreeken fon dän Wesertol. Historiske Koarten fon dät Ooldenbuurger Munsterlound 1780 1815 1900 Ooldenbuurich (Lound) Verbund Oldenburger Münsterland e.V. Heimatbund für das Oldenburger Münsterland
Roman Häst Lob (bädden ap dän 2. Juli 1990, Düsseldorf, Düütsklound) is n düütsken Sjunger. Hie keem ap n 26. Moai 2012 bie dän "Eurovision Song Contest" in Baku, ju Haudstääd fon Aserbaidschan, mäd dät Läid "Standing Still" foar Düütsklound ap n 8. Ploats. Standing Still (2012) "bädden" is een oold Woud foar "gebooren"
Gabriele Goettle (bädden 1946 in Aschaffenburg) is n düütsken Journalist un Skrieuwer. Deutsche Sitten. Erkundungen in Ost und West. Frankfurt: Eichborn, 1991. ISBN 3-8218-4078-1 (Die Andere Bibliothek; 78) Deutsche Bräuche. Ermittlungen in Ost und West. Frankfurt: Eichborn, 1994. ISBN 3-8218-4996-7 (Die Andere Bibliothek; 111) Gabriele Goettle (Düütske Biographie) Gabriele Goettle (Perlentaucher)
Aan Stiern is n kuugelfoarmigen Heemelsköärper, wieroun Druk un Temperatuur fon ju ienweendige Gaskonzentration so hooch sunt, dät Käädenreaktione aptreede. Deerbie wäide uunmundige Massen Energie produzierd, do der fon dän Stiern uutstroald wäide in ferskeedene Woogelaangten. Ju wichtichste Woogelaangte is woarskienelk dät spektroale Beend fon dät sichtboare Lucht, Ju naiste Stiern tou us is ju Sunne, deerätter foulget duusende Moale fääre wäch Proxima Centauri. Foar ju Äntwikkelenge fon n Stiern, sjuch roode Hüüne.
Siegfried Kracauer (1889-1966) waas n düütsken Journalist un Autor. Werke in 9 Bände mit z.T. mehreren Teilbänden. Hrsg. von Inka Mülder-Bach und Ingrid Belke. Frankfurt am Main und Berlin: Suhrkamp Verlag, 2004 ff. (Verlagsprospekt) Siegfried Kracauer (Düütske Biographie) Siegfried Kracauer (Perlentaucher) Normdoaten: GND: 118565877 (OGND) | KB (Niederlounde): 069058172 | VIAF: 19775865
Ju Buundessträite 72 - fon do Ljuude uk wäil „Ostfriesen-Highway“ naamd - is ne Buundessträite in dät Noudwäästen fon Läichsaksen. Ju Sträite begint suudaastelk fon Emstek (Anschlussstelle Cloppenburg fon ju Buundesautoboan 1) un fiert truch dät Seelterlound ätter Norddeich.
Lille (Wäästfräisk: Risel, Niederloundsk: Rijsel) is ne Stääd in dät Nouden fon Frankriek. In 2014 hiede Lille 233.897 Ienwoonere. In ju Agglomeration woonje ungefeer 1,18 Million. Lille waas Europäiske Haudstääd fon Kultuur in 2004.
Nantes (ap Bretonisk Naoned; ap Gallo: Naunnt, Latiensk: Portus Namnetus) is ne Stääd in dät Wääste fon Frankriek. Dät lait bie ju Mundenge fon ju Äi Loire. As in 56. f. Kr. unner Gaius Iulius Caesar do Galliere fon dät Roomske Riek deelsmieten wuuden wieren, duurde dät nit loange, bit in 50 f. Kr. ju Stääd Nantes unner sin latienske Noome Portus Namnetus gruunded wuude. In't trääde Jierhunnert trieden do Bewoonere fon ju Stääd uur tou't Kristendum, tou ju sälge Tied begonnen do Oolde Saksen, in dät Rebät uutfaale tou moakjen. Düsse Uutfaale uum dän Sleeuwe-Kanoal wieren die Begin fon ju Äntwikkelenge, ju in't füüfte Jierhunnert tou ju angelsaksiske Besiedelenge fon Grootbritannien fiere skuul. In't füüfte un säkste Jierhunnert skällen do Bretonen uut Grootbritannien keemen weese. Do archäologiske Indizien deerfoar sunt oaber täämelk tän. In 843 is ju eerste Fjuurlääse truch do Loire-Normannen uurlääwerd. Dät wieren Wikingere, do sik oun ju Mundenge fon ju Loire deelsätten. In 1066 roate sik die Groaf fon Nantes dät Heertoachdum Bretagne. In't Jier 1154 wuude Nantes oun Hinnerk II. roat, die in't sälge Jier dän Troon fon Änglound kreech. In 1460 wuude in Nantes een Universität gruunded. Ätter dän Dood fon Anne de Bretagne
Joachim Gauck (* 24. Januoar 1940 in Rostock) is n düütsken evangeelsken Pestoor un Politiker. Hie is sänt dän 18. Meerte 2012 die 11. Buundespräsident fon ju Buundesrepublik Düütsklound. Joachim Gauck (Düütske Biographie) Normdoaten: GND: 119323710 (OGND) | KB (Niederlounde): 095156445 | LCNAF: nr92002220 | VIAF: 112273524
Huunich is een swäite, moor of minner wooke Ietelweere, ju fon Huunich-Iemen (Apis), hier besunners fon uus ienheemske Ieme Apis mellifera, foar ju oaine Neerengs-Foarsuurge häärstoald wäd. Do Iemen staale dän Huunich uut Pollen un Nektar fon Blössem-Plonten häär, mongs uk uut Huunichdau, dän jo fon ferskeedene Plonten-Luuse sammelje. Moanskene kriege Huunich maasttieds truch Imkeräi, dät Roowen fon wüülden Huunich is däälich säilden.
Tracktor Bowling is n rockkoppel uut Ruslound. Meegliedere fon dän Koppel wieren: Lu Kondrat Mult Wit Proff Напролом (2002) Черта (2005) Шаги по стеклу (2006) Tracktor Bowling' (2010) It’s Time To… (2005) Время (2008) Поколение Рок (2008) Ни шагу назад (2009) Два шага до… и год после (2006)
Lacuna Coil is n rockkoppel uut Italien. Meegliedere fon dän Koppel wieren: Cristina Scabbia Andrea Ferro Cristiano Migliore Marco Biazzi Marco Coti Zelati Cristiano Mozzati In a Reverie (1999) Unleashed Memories (2001) Comalies (2002) Karmacode (2006) Shallow Life (2010) Dark Adrenaline (2012) Broken Crown Halo (2014) Heaven's a Lie (2002) Swamped (2004) Our Truth (2004) Enjoy the Silence (2006) Closer (2006) Within Me (2007) Spellbound (2009) I'm Not Afraid (2009) I Like It (2009) I Won't Tell You (2009) Wide Awake (2009) Trip the Darkness (2011) Visual Karma (Body, Mind and Soul) (2008) Commons: Lacuna Coil – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie
Stinzeplonten af Stinzebloumen naamt me in Fryslân ferwüülderde Bloumen, do in do Tuune un Parke fon oolde Steenhuuse, Buurgen, oolde Buuräien un oolde Pestooräien foarkuume. Ne Stins is in Fryslân n oold stäärk Steenhuus. Do Plonten blöie maast in ju Foarjierstied. Dän Noome Stinzeplonten häd Dr. Jacob Botke in 1932 dät eerste Moal bruukt, fielicht truch dät bie ju Skierstins in Feanwâlden woaksende Haarlimmer Klokkespul, do fon do Ienwoonere Stinzeplonten naamd wuuden. Dät Foarkuumen fon do Plonten wuud eerste in Fryslân un ätter 1950 uk in dät Groningerlound un Utert naamd. Do Plonten kuume uut dät Eende fon dät 18. Jierhunnert, as do in Änglound plonted wuuden uum do deer wüüld woakse tou läite. Uursproankelk kuume do Plonten maast uut Midden- un Suud-Europa. Tou do Stinzeplonten heere so'n 30 ferskeedene Plonten, wierunner ju wüülde Poaskebloume, ferskeedene wüülde Krokussoarten, dät Sneeklokje, dät Moaiklokje un wüülde Tulpen. As Bieplonten tou do Stinzeplonten wäide uk ferskeedene litje blöiende Struuke täld, toun Biespil ju wüülde Hiembäie (Rubus spectabilis) un ju wüülde Säntjansbäie (Ribes alpinum). Bielde fon Stinzeplonten Lieste fon Stinzenplonten un Bieplonten (niederloundsk) Dät Sneeklokje (Galanthus nivalis) Krokus (Crocus) Poaskebloumen (Narcissus pseudonarcissus) Moaiklokje (Convallaria majalis) Wüülde Tulpen (Tulipa sylvestris) Knul-Steenbreek (Saxifraga granulata) Wüülde Säntjansbäien
Pingsterbloumen konnen in Seelterlound gjucht ferskeedene Plonten wääse: Ju Bloume Moaiklokje (Convallaria majalis). Dän litjen Boom af Struuk Flieder (Syringa), die ap Platdüütsk uk Pingsterbloume naamd wäd. Dan rakt dät uk noch ju Pingsterrouse (Paeonia). Do rakt dät in ferskeedene Faawen. Do blöie alle in dän Moai tou ju Pingstertied. Dät Moaiklokje N Fliederbusk Ju Pingsterrouse
Siet oolde Tieden sunt der do fräiske Alwen Stääde (fräisk: Alve stêden) in ju Provinz Fryslân. Do maaste fon düsse Stääde lääse in dän wäästelken Deel fon Fryslân. Do alwen Stääde sunt: Ljouwert, Snits, Drylts, Sleat, Starum, Hylpen, Warkum, Boalsert, Harns, Frjentsjer un Dokkum. Do näiere Täärpe Drachten un It Hearrenfean (mäd deerbie De Jouwer) hääbe der neen oolde Stäädgjuchte. In sjoogen fon do alwen Stääde wäd ieuwenske dät Fräiske n oain Dialekt baald, dät Stäädfräisk. Do sjoogen stäädfräiske Dialekte sunt: Ljouwertersk, Snitsersk, Frjentsjertersk, Harnzersk, Boalsertersk, Dokkumersk un Starumersk. In Hylpen wäd noch n oolden fräisken Dialekt, dät ooldfräiske Elemente änthoold baald, dät Hylpersk. Bie do alwen Stääde gungt die bekoande Alvestêdetocht (Alwen Stääde Toach) loangs. Wan dät Ies tjuk genouch is, wäd der in n Winter die bekoande Alvestêdetocht ap Sköäwele ouheelden. Deer ieuwenske rakt dät noch Alvestêdetochten ap Rääde un Fout-Woandereenge. Dät rakt uk ne Alvestêden Rääd-Fjauerdeegse. Sunt 1909 sunt der blood 15 offizielle Alvestêdetochten ap Sköäwele ouheelden. Siet 1985 konne deer uk Wieuwljuude meemoakje. Dän lääsde Toach was in 1997. Bie dän eerste Toach in 1909 wieren der 27 Deelniemere, däälich sunt dät uum 16.000. In dän koolden Februoar 2012 hääbe Fräiwilliger uut Täärpe un Stääde un
Ju Knul-Steenbreek Saxifraga Granulata, is ne litje Bloume uut ju Oard fon do Steenbreekgewoakse, ju der in Moai un Juni blöid. Dät is ne Stinzeplonte. In ju Natuurheelkunde wäd ju Plonte as Heelplonte bruuked. In Fryslân rakt dät fon disse Bloume noch ju besünnere wüülde Oard Saxifraga Granulata 'plena' , ap Fräisk: Harlimmer Klokkespul, ju der as Stinzebloume bie ju Skierstins in Feanwâlden un uur Steeden in Fryslân siet oolde Tieden wüüld woaksed. Bielde fon dät Haarlimmer Klokkespul
Ju Skierstins wuud uum dät Jier 1300 in Feanwâlden (nl: Veenwouden) in ju Meente Dantumadiel in ju Provinz Fryslân baud. Dät ooldste Dokument uur ju Skierstins is uut dät Jier 1439. Deer wuud uur dät Schira Monnika huse skrieuwen. Ju Skierstins is ju lääsde uurblieuwne Stins in Fryslân, ju nit oubreeken af tou ne uur Steede ferbaud wuude. Stinzen sunt in Fryslân oolde steerke Steenhuuse, do uum do Tied fuul in Fryslân baud wuuden sunt. Dät Bauwurk wuud bekoant as Skierstins. Ju Stins is noomd ätter do Munneke fon dät Klaaster Klaarkamp bie Rinsumageast, do tou do Sistersjenzers af Skiere mûntsen (Benediktinen) heerden. Bielde:Skierstins.jpg Dät Klaaster hied ju Stins in 1429 in hieren Besit kriegen. In dän tweeden Hoolichdeel fon dät 16. Jierhunnert keem ju Stins in privoate Hounde un wuud gratter moaked. As in 1814 die Buurmääster fon Ljouwert die Oainer wuud, hiede die Touden two Ounbaue uut dät 16. Jierhunnert. Die Buurmääster liet deer n Suumerhuus, n Hoangstestaal un n Park iengjuchte. Ätter 1900 wuud ju Stins ap Initiative fon ju Fräiske Meenskup (Frysk Genoatskip) restaurierd un 1960 keem deer n Postkantor in ju Stins. Ätter dät ju Meente Dantumadiel die naie Oainer wuud, wuud ju Stins wier
Ne Stins is in Fryslân un dät Groningerlound n oold steerk Steenhuus af ne Buurich, do maasttieds fon oadlige Familien baud wuuden. Dät Woud Stins is ne Oukuuting fon Stienen Hús. In dät Groningerlound wuuden do Boargen af Stainhoes noomd. Do Huuse mäd besünners steerke Muuren wuuden ätter dät Jier 1300 baud un hieden maast n Touden tou ju Ferdeedenge. Ju Muure wieren wäil n Meeter tjuk. Ju wuuden maast Jierhunnerte loang fon do oadlige Familien bewoond. Deer häd dät so'n 175 Stinzen in Fryslân rakt, wierfon uur 60 Stinzen ap ju Fräiske Wikipedy beskrieuwen sunt. Do Stinzen sunt maast in dät 19. Jierhunnert oubreeken. Do hieden foar ju Ferdeedenge naan Sinn moor. Wäkke fon do Stinzen sunt uk tou Buuresteeden uumebaud wuuden af do sunt ferbaud un deer sunt Museen iengjucht. Fon wääke fon do oolde Stinzen in Fryslân sunt noch Moaleräien äärhoolden blieuwen. Ju eensige Stins, ju däälich noch in Fryslân äärholden is, is ju Skierstins in Feanwâlden. Dät is däälich n kultuureel Säntrum. Ju Stins un die Stinzen- un Kruidentuin deerbie konne besichtiged wäide. In dät Groningerlound stounde der noch ne Stins in Niebert un ju Menkemabuurich in Uithuizen, in Aastfräislound stound noch dät Steenhuus Bunderhee (Buurich
Dät Steenhuus Bunderhee af ju Buurich Bunderhee is aan fon do ooldste äärheeldene Buurgen in Aastfräislound. Ju Toudenbuurich in Bunderhee uut dät 14. Jierhunndert waas Haudlingssit un is nit ferbaud wuuden. Aan wäästelken Ounbau is uut dät Jier 1735. Ju Buurich stoandt in dän Loundkring Lier, 2 km noudaastelk fon Bunde in dät Reiderlound. In do fäärme Jierhuunerte waas dät Steenhuus wäil een Haudlingsbuurich. In dät 16. Jierhunnert bit 1594 sunt ju Familie Crumminga un Dedeborg as Oainer bekoant. Petrus Ficinus († 1623) uut dät Heertoachdum Geldern wuude in 1595 Oainer fon dät Steenhuus, hie was in dän Tjoonst fon dän Groaf fon Aastfräislound. 1600 wuude dät Huus ferhierd an ju Dochter fon Ficinus un hieren Mon Tiberias van Heteren uut Geldern. 1712 baude Johannes van Heteren oun ju wäästelke Siede een Woonhus oun. Oun ju wäästelke Muure stound ju Ienskrift: „Dit Hius is gebauwt von Johannes von Heteren als men Schref na De Heilsame geborte unses Heeren Jesu Christy het Jahr 1712 ende is hijr vonaldo op den 28 April De Erste Steen gelecht“. Ju Familie van Heteren bewoonde dät Huus bit tou dät Eende fon dät 19. Jierhunndert. Uut ju Tied is uk n deerbie stounde litje „Stokhus“
Sproakuutbau (dt. Sprachausbau) is n näien Begriep, die der t.B. definierd wäd as “Bäidene kriege näie Muugelkhaide, ju Sproake tou ferweenden ap ne Wiese, ju der tou ju Situation paasjen däd”. Dät hat also, dät Bäidene leere mäd hiere Määmesproake uumetougungen. Däälich gjucht ju Skoule sik deerap, man immer noch wichtiger is dät Baalen fon do Oolden mäd do Bäidene. Deer konnen jo hiere ganse Lieuwend ap fäärebaue. Deer gungt dät also uur ju oaine Sproake, man dätsälge jält wan me n uur Sproake leert, t.B. Ängelsk of Turske Bäidene Düütsk. Man hier jält uk: Wan do Begriepe in ju oaine Sproake al deer sunt, dan kon me do in ju näie Sproake uk eer ferstounde. Dät aal is bloot muugelk, wan ju Määmesproake sik uk mäd do Situatione fon ju moderne Waareld befoatje kon, sik deeroun uutdrukke kon. So kumt me tou dän Uutbau fon ju Sproake sälwen. Dät kon sik gjuchte ap ne ‘groote’ Sproake as dät Düütske, man uk ap Regionoal- un Minnerhaidesproaken. Deer kon ne Wikipedia in sunne Sproake fielicht nutselkweese. In n Praxis rakt dät moal Begriepe wierfoar sik do Woude eerste mäd de Tied uutkristallisierje. Dät lät ne eenfache Uursättenge fon düütsk Fernsehen, man
Kolumbien is n Lound in Suud-Amerikoa. Dät Lound wäd beskat fon... Panama un dän Atlantik (nieper: ju Karibiske See) in't Noud-Wääste, Venezuela in't Noud-Aaste / Aaste Brasilien in't Suud-Aaste Peru un Ecuador in dät Suud-Wääste dän Pazifik in dät Wääste Midde truch dät Lound ferloope fon Noudaaste ätter't Suudwääste do Anden. Midde in do kolumbioanske Anden lait ap ne Hööchte fon 2640 Meetere uur ju See ju Haudstääd Bogotá. Truch n joopen Iensnit outränd fon dän Anden-Koum, tichte bie ju Kuste fon ju Karibiske See, lait dät Bierichlound Sierra Nevada de Santa Marta. Deer fiende sik do hoochste Bierge fon dät Lound, die Pico Cristóbal Colón un die Pico Simón Bolívar. Bee sunt 5775 Meetere hooch. Ap ju Kustensiede fon do Bierge lait läich Lound, deelwiese mäd Sumpe un tropisken Rienwoold. Ju Binnenloundsiede fon do Anden deelt sik deer-ätter, ätter wäkke Äi (Orinoko of Amazonas) dät Woater oufljut. Orinokien, wier dät ätter dän Orinoko oufljut, is maast fon Fuchtige Savannen bestimt, wilst Amazonien fon tichte Rienwoolde bewoaksen is. Ju Kolumbioanske Karibik-Kuste Loundsträite in do Anden, unner dän Cerro Bravo, aan Vulkoan fon moor as 4000 Meetere Hööchte. Ap dän 20. Juli 1810 wuude in Bogotá ju uunouhongige Eerste Republik Kolumbien
Oldambt is ne Meente in dät Aaste fon ju niederloundske Provinz Groningen. Ju Meente is ap n 1. Januoar 2010 äntsteen truch Touhoopeföigenge fon ju fröiere Meenten Scheemda, Winschoten un Reiderland. Ju Meente hied ap n 1. Januoar 2010 39.428 Ienwoonere, wierfon uut ju fröiere Meenten Reiderland 6.968, uut Scheemda 14.165 un uut Winschoten 18.295.
Bunderhee is n Täärp in dät Reiderlound. Dät lait twiske Bunde un Ditzumerverlaat in dän aastfräisken Loundkring Lier. Bunderhee heerd tou ju Meente Bunde. Bunderhee häd ne Fläche fon 16,17 km2 un 598 Ienwoonere (2007). Bie Bunderhee stound dät bekoande Steenhuus Bunderhee, ju ooldste äärhooldene Buurich in Aastfräislound.
Hoogezand is ne litje Stääd int Groningerlound, ätter ju Stääd Groningen is Hoogezand ju twäädgrootste Stääd in ju Provinz. Deer lieuwje ungefeer 21.500 Moanskene (2006). Hoogezand waas ju Haudstääd/-täärp fon ju Meente Hoogezand-Sappemeer.
Ju Oxidationstaal rakt an, wofuul Elementarleedengen n Atom binne ne Ferbiendenge formoal apnuumen blw. ouroat hiede, wan aal Noaberatome mäd hiere gemeensoame Elektronenpoore wächhoald wuuden. Ju äntspräkt ju hypothetiske Ionenleedenge fon n Atom in n Molekül blw. ju wuddelke Leedenge fon eenatomige Ione.
Dät Uurledingerlound is ieuwenske dät Reiderlound, dät Moormerlound un dät Lengenerlound aan fon do fjauer historiske Loundskuppe fon dän Loundkring Lier. Dät Uurledingerlound wäd in dät Noude begränsed truch ju Stääd Lier un ju Leda, in dät Wääste truch ju Oamse, in dät Suude truch dän Loundkring Oamselound un in dät Aaste truch dät Seelterlound in dän Loundkring Kloppenbuurich. Dät is dät suudelkste Gebiet fon dän Loundkring Lier. Ätter ju tjustere Heerskupstied fon do aastfräisken Haudlenge keem dät Uurledingerlound in dät 15. Jierhunnert bie ju Groafskup Aastfräislound un heerd deertruch däälich tou dän Loundkring Lier. Däälich heere do Meenten Westoverledingen, Rauderfeen un Aastrauderfeen un dät Täärp Nettelburg, Meente Lier, tou dät Uurledingerlound. Deer wäd fuul aastfräisk Platt boald. Uurledingen ap Genealogie-Forum
Dät Lengenerlound is ieuwenske dät Reiderlound, dät Uurledingerlound un dät Moormerlound aan fon do fjauer historiske Loundskuppe fon dän Loundkring Lier. Ätter ju tjustere Tied fon do aastfräiske Haudlenge keem dät Gebiet 1464 in dän Besit fon dän Groaf fon Aastfräislound. Dät Amt Lengen keem 1535 bit tou dät 20. Jierhunndert bie dät Amt Stickhusen. Däälich is dät ju Meente Uplengen.