rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Ju Foulkewonderenge is die Noome foar do Toage, do der foarallen fon germaniske, man uk fon uur Foulke fon dät fjoode Jierhunnert bit dät säkste Jierhunnert moaked wuuden uut dät Aaste un dät Noude fon Europa un doo der dän Unnergong fon dät Roomske Riek as Foulge hieden. Ju Foulkewonderenge fäng al oun foar dän traditionelle Begin fon dät Middeloaler. Do Ienfalle fon do ‘Barboare’ koomen foarallen fon do apluukende Hunnen, do do Foulke buute do Skeede fon fon dät Roomske Riek apdreeuwen. Disse Ienfalle wieren uk nit älkemoal gewaltsoam. Al in dät trääde Jierhunnert slooten do Roomske Ferdraage mäd do Barboare uursiede Skeed. In do Ferdraage wuud bestimd, dät do Barboare binne dät dät Riek woonje doarsten, wan jo do roomske Gesätse respektierden. Jo wuuden bruukt as Pufferzone juun uur Ientringlinge. So koomen t.B. do Saliske Franken in Taxandrien (däälich Noud-Belgien dät Riek binne. Jo kuuden sik uutwiedje bit ätter Doornik (Tournay) bolde an dät frantsööske Skeed fon däälich. Oarich gau skuulen disse Barboare apklieuwe in de Sälskup truch ju Roomske Armee. Toueerste wuuden jo iendeeld in apaate Hälptruppen, do ‘Auxilia’, man leeter uk bie do reguläre Truppen. Eende fon dät fjoode Jierhunnert ferdäägende Stilicho, Suun fon dän Köönich
Ju walisiske Sproake (dt. Walisisch) is ne keltiske Sproake, ju der boald wäd in Wales (Cymru), deeruum do Waliser sik sälwen un hiere Sproake Cymraeg naame. (Spräk [kömri, kömraig]). Mädnunner baale 750.000 Ljuude Walisisk, wierfon in: Wales: 611,000 Änglound: 133,000 Chubut, Argentinien: 25,000 Ju Sproake lät uus gans froamd un fröier hääbe do Geleerden meend, dät waas neen indogermaniske Sproake. Man daach is ju dät. Ju Sproake gungt toun Biespil so: Mae gath ar y gadair [mai gath ar e gadär] 'Deer is n Kat ap dän Stoul.' Deeruut hoalje wie foulgjende Woude: mae = deer is gath = cath = Kat; (th as in ängelsk thin) ar = ap y = dän (uk: ju, die, dät) gadair = cadair = Stoul Also fange cath un cadair gewöönelk oun mäd C (spreeken as:[k]), man annert sik dät in bestimde Kombinatione tou G. Dät hat Mutation un spielt in dät Walisiske ne groote Rulle, uk bie uur Konsonante. Cath is hier dät eensichste Woud, wät bekoand lut. N uur Sats: Mae’r ci yn yr ystafell. [mai r kie en er estawäLL] 'Deer is die Huund in ju Stoowe.' Deeruut leere wie: ‘r = yr = y = dän (uk: ju, die,
Wangerooge is dät aastelke fon do soogen aastfräiske Ailounde un dät eensichste wät unner Ooldenbuurich faalt. Tougliek is et uk dät eensichste, wier bit in dät 20.Jierhunnert Fräisk boald wuude. Die lääste Spreeker fon ju Wangerooger Sproake stoorf eerste 1950. Dät Ailound lait, wier Weser un Jade touhoope kuume. Dät häd däälich ne Laangte fon 8,5 km un ne grootste Bratte fon 2,2 km in dät Wääste, man bloot 1,2 km bie dät Täärp. Ju Uurfläche wikselt stäärk mäd Äbbe un Floud, man is 497 Häktoar, wan me ätter ju midlere Tiedehoochwoater-Lienje reekent. Deerap woonje däälich sun duusend Moanskene. Wangerooge Café Pudding Wangerooge ap Genealogie-Forum Commons: Wangerooge – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie
Mäd Luudferskuuwenge wäide bestimde systematiske Luudwonnelphänomene beteekend, do der in n Loop fon ju Äntwikkelenge fon ne Sproake aptreede konnen. Deerbie wonnelje sik ätter bestimde Räägele Konsonante un/of Vokoale räägelhaft in uur uum (toun Biepsil speegelt ju Alternanz fon läichdüütsk (platdüütsk) un ängelsk water tou hoochdüütsk Wasser, läichdüütsk eten of eaten un seeltersk iete as uk ängelsk eat tou hoochdüütsk essen ju Hoochdüütske Luudferskuuwenge wier). Luudferskuuwengen läite sik in ju Geskichte fon fuul Sproaken beooboachtje. Ju treede skuubwiese ap, wierbie die näie Toustand dan jierhunnerteloang uunferannerd Bestand hääbe kon. Uur do Uutlöösere fon sukke joopgriepende Ferskuuwengen in dät Luudsysteem foan ne Sproake bestoant naan Konsens. Muugelk honnelt dät sik uum Hyperkorrektuur. In ju Geskichte fon de düütske Sproake wäd die Begriep „Luudferskuuwenge“ in eerste Lienje foar two äänelke Konsonanteferskuuwengen bruukt, do fon dät Indogermaniske uur dät Germaniske tou dät Hoochdüütske fierd hääbe, ju eerste Luudferskuuwenge as uk ju twäide Luudferkuuwenge. Dät Läichdüütske häd oawers ju twäide Luudferskuuwenge goarnit meemoaked un dät Seelterske hied deerfoar in de Steede ju fräiske Luudferskuuwenge. Dät Hoochdüütske hied ätter ju twäide Luudferskuuwenge dan noch ne Vokoalferskuuwenge, ju dän Uurgong markiert fon dät Middelhoochdüütske tou dät Näihoochdüütske un deermäd n wichtigen Unnerskeed tou do maaste läichdüütske
Wangeroogisk waas ne Fräiske Sproake, juu deer fröier ap Wangerooge boald wuude. Dät Wangeroogiske heert tou ju grote indo-europäiske Sproakfamilie, wier tou Biespil uk Sproaken as dät Fransk, Griechisk, Russisk, Persisk un Hindi tou here. Mäd dät Deenske, Norwegiske un Swediske heert dät tou do germoanske Sproaken, un binnen disse Gruppe bildet ju Sproake mäd dät Wäästfräisk, Düütsk, Niederloundsk un Jiddisk ju wäästgermoanske Sproakgruppe. Dät Wangeroogiske is juust as dät Wäästfräisk Früünd tou dät Ängelsk un Skotsk, do aal Deel fonne noudwäästgermoanske Sproakgruppe sunt. Binnen disse Gruppe rakt et do angelsaksiske Sproake un do fräiske Sproaken. Binnen do fräiske Sproaken heert dät Wangeroogisk tou ju Kategorie Aastfräisk. Dät Aastfräiske bestiet uut twa Dialektgruppen: Dät Oamsfräisk dät in Groningerlound un wäästelk Aast-Fräislound boald wude un dät Weserfräisk dät in dät aastelke Deel fon Aast-Fräislound boald wude. Dät Wangeroogisk heert tou ju weserfräiske Dialektgruppe. Ju Früündskup twiske do fräiske Sproaken un ju ängelske Sproake sjucht me foarallen in bepeelde Woude un grammatikaliske Besunnerhaide. In’t Middeloaler wieren Fräisk un Ängelsk noch altied äänge Früünde, man bie do näie Woude wuuksen do Sproaken uutnunner. Een fon do wichtichste Ienfloude is ju normandiske Invasion in’t Jier 1066. Dät Wangerooger Fräisk waas gjucht konservativ. Ju Sproake,
Do Azoren sunt n Ailoundgruppe in dän Atlantisken Ozean. Die Ailoundgruppe bestound uut nuugen grattere un moorere litjere portugäiske Ailounde, do minimoal 1.369 km wäästelk fon dät europäiske Fäästlound Cabo da Roca un 4.359 km aastelk fon Noudamerikoa (Stoat Virginia) lääse. Die kuutste Oustand ätter dät noudamerikoanske Fäästlound (Newfoundland in Kanada) is 2.802 km. Do Azoren bildje n autonome Ferwaltengsregion fon Portugal, un wäd ap Portugiesisk ju Região Autónoma dos Açores naamd. Do Azoren heere as n Deel fon Portugal tou ju Europäiske Union.
Ju Sproake fon dät Baskelound is Baskisk (in Baskisk Euskara of uk Euskera, Eskuara un Uskara ). Ju wäd fon uur 700.000 Ljuude in Baskelound boald, do maaste fon him in Noudaast-Spanien. Touhoope mäd dät Spaniske is dät Amtssproake in ju Autonome Meenskup Baskelound. Dät Baskiske is nit früünd tou dät Indogermaniske as do maaste uur Sproaken fon Europa. Dät is ne isolierde Sproake, dät hat, dät rakt neen historiske Ferbiendenge twiske ju un wäkke uur Sproake, uk wan eenige uumstriedene Ferbiendengen tou do Sproaken fon de Kaukasus foarsloain wuuden. Dät is deeruum muugelk, dät dät ne Uurlieuwjende is fon do Sproaken in Wäästeuropa, do der foar dät Apkuumen fon do indo-europäiske Sproaken boald wuuden. Dät rakt Spuuren fon Baskisk uut ju roomske Periode in Inskrifte in ju Sproake fon ju roomske Provinz Gallia Aquitania. Die wichtichste Bewies is ne Riege fon latienske Inskriften, ju der uur 400 Noomen änthaalt un deerbie 70 Noomen fon Godde. Do lääse nai, dät deer ne äänge Ferbiendenge waas twiske ju Sproake un dät Baskiske. Kaixo = Moin Eskerrik asko = Tonk Ikasle / ak = Student/e Euskal Herria = Baskelound Euskara = Baskisk Eta = un Nire Jauna eta nire Jaunko = Min
Stäädfräisk af Stäädsfräisk, fräisk: It Stedsk, uk Stedfrysk af Stedsfrysk, is die Noome foar Holloundsk-Fräiske Dialekte, do in do sjoogen Stääde Ljouwert, Snits, Frjentsjer, Harns, Boalsert, Dokkum un Starum un two Teerpe in It Hearrenfean un Kollum in Wäästfräislound boald wäide. Do Dialekte haate: Ljouwertersk, Snitsersk, Frjentsjertersk, Harnzersk, Boalsertersk, Dokkumersk, Starumersk, Feanstersk un Kollumersk. Do Dialekte stounde tichter bie dät Niederloundske as bie dät Fräiske. Dät honnelt sik deeruum uum Holloundske un nit uum Fräiske Dialekte. Dialekte in Fryslân
Biltsk is n Holloundsk-Fräisken Dialekt, ju in ju Meente It Bilt in Wäästfräislound boald wäid. Die Dialekt stound tichter bie dät Niederloundske as bie dät Fräiske. Dät honnelt sik deeruum uum n Holloundsken un nit uum n Fräisken Dialekt. Dialekte in Fryslân
Skylgersk, uk wäil Westersk noomd, is n fräisken Dialekt fon dän wäästelken Deel fon dät wäästfräiske Wäädeilound Skylge (düütsk: Terschelling). Dät wäid noch fon so n 400 maast allere Moanskene ap Wääst-Skylge boald. Ju Taal Sprekere häd do läasden Jiertande oarich ounuumen. Ap dän aastelken Deel fon Skylge wäid dän fräisken Dialekt Aastersk un in dät Midden fon dät Eilound wäid dän holloundsken Dialekt Midsloundsk boald. Dialekte in Fryslân
Midsloundsk is n holloundsken Dialekt fon dät Täärp Midslân, un do Täärpe Hee, Landerum, Formerum un Lies in dän middelsten Deel fon dät wäästfräiske Wäädailound Skylge (düütsk: Terschelling). Dät wäid noch fon so n 600 maast allere Moanskene ap Midden-Skylge boald. Ju Toal Sprekere häd do läasden Jiertande oarich ounummen. Die Dialekt lait tichter bie dät hollundsk-fräiske Stäädfräisk as bie dät Wäästfräiske. Ap dän wäästelken Deel fon Skylge wäd dän fräisken Dialekt Skylgersk un in dät Aaste fon dät Eilound wäd dän fräisken Dialekt Aastersk boald. Dialekte in Fryslân
Aastersk is n fräisken Dialekt fon dän aastelken Deel fon dät wäästfräiske Wäädailound Skylge (düütsk: Terschelling). Dät wäd noch fon so n 200 maast allere Moanskene ap Aast-Skylge boald. Ju Taal Sprekere häd do läasden Jiertande oarich ounummen. Ap dän wäästelken Deel fon Skylge wäd dän fräisken Dialekt Skylgersk un in dät Midden fon dät Eilound wäd dän holloundsken Dialekt Midsloundsk boald. Dialekte in Fryslân
Ameloundsk is n holloundsken Dialekt fon dät wäästfräiske Wäädailound Amelound. Dät wäd noch fon sun 1500 maast allere Moanskene (2006) ap Amelound boald. Dialekte in Fryslân OUD, A.G. Woa'deboek fan ut Amelands, Ljouwert, Fryske Akademy, 1988. Druk: 2de druk, XXII, 316 pp. Woudebouk un Uursätter
Flieloundsk waas n holloundsken Dialekt, die ap dät wäästfräiske Wäädailound Flielound boald wuude. Die Dialekt is uutstuurwen, ju lääsde Boalerske is in dät Jier 1993 stuurwen ap n Aller fon 107 Jiere. Däälich wäid ap Flielound allinich Niederloundsk boald, wierin oawers noch litje Rääste fon dän oolden flieloundsken Dialekt änthoolde sünt. Flielound is ju insichste Meente in gans Wäästfräislound, wier allinich Niederloundsk boald wäid. Dialekte in Fryslân
Pompstersk is n läichsaksisk-grinslounder Dialekt, die in dät Täärp Kollumerpomp in de Midde fon ju wäästfräiske Meente Kollumerlound boald wäid. Die Dialekt wäid noch fon so'n 200 maast allere Moanskene boald. Ju Taal Boalere wäid oawers minner. Dialekte in Fryslân
Do Deele fon n Weeuwerstäl sunt: do bee Treede, do bee Knäppele of do Päärtjene, wier do Treede an hongje. Do Kurrele of do Skieuwen sunt do Rullen, wier do Taue uur gunge, wier do Knäppele an hongje un do deertruch ap un deel bewääged wäide konnen, dät dät Tau uur do Rullen gungt. Unner sit die Umelööper, wier dät weeuwde Linnen uur rulled wäd. Die Brustboom of Foarboom is ju Walse wier dät weeuwde Linnen uur gungt, eer dät dät uur dän Linnenboom gungt. Die Äffener is die Roome, wieroun dät Geweeuwe spond wäd. Ju Spoule is dät Skifken un ju Pipe is ju bewäägelke Rulle deeroun,wier dät Jäiden ap sit, wier die Ounsleek fon moaked wäd. Ju Piepe kon sik bewäägje ap n Stift, die der Präin hat. Die Ounsleekträid lapt truch ju Noose ap die Piepe. Ju Loade is ju Weeuwerloade, wieran die die Koum befäästiged, wierfon do Tienden truch dät Skäärjäiden gunge. Ju Heeuwelte is n tännen Stok, wier juust sofuul Träide hääruutkuume un vertikoal truch do Träide fon dät Skäärjäiden truuge loope, as Träide in dät Skäärjäiden oane sunt. Disse vertikoal loopende Träide sunt unner dät Skäärjäiden wier befäästiged an n Stok, die der nit
Do Fräiske Woolde, ap fräisk Fryske Wâlden af De Wâlden noomd is n Gebied in dät Aaste fon Fryslân . Tou dät Gebied heere do Meenten Kollumerlân, Dantumadiel, dän grootsten Deel fon Tytsjerksteradiel, Achtkarspelen, Opsterlân, Smellingerlân un dän noudelken Deel fon Eaststellingwerf. Uk n grooten Deel fon ju grinser Meente Grootegast heerd loundskuppelk, kulturell un fon dät Sproakgebied tou do Fryske Wâlden. De Fräiske Woolde sünt dät Sproakgebied fon aan fon do fjauer grootste fräiske Dialekte, dät Wooldfräisk. Webstee fon do Noudelke Fryske Wâlden
Wooldfräisk, fräisk: Wâldfrysk, is aan fon do fjauer groote fräiske Dialekte un wäd boald in dät Gebiet fon do Fräiske Woolde in dän aastelken Deel fon Fryslân un angränsende Gebiete fon ju Provinz Groningen. Dät Wooldfräiske wäd fon sun 157.000 Moanskene boald un is deermäd die grootste fräiske Dialekt. Do Unnerskeede twiske dät Wooldfräiske un dät Kloaifräiske, aan uur grooten fräisken Dialekt, sunt man litjet. Dialekte in Fryslân
Ieuwenske ju niederloundske Sproake un ju wäästfräiske Sproake as Standardfräisk wäide in Fryslân ferskeedene Dialekte boald. Do fjauer groote fräiske Dialekte sunt: Noudhouksk, Kloaifräisk, Wooldfräisk un Suudwäästhouksk. Deer ieuwenske rakt dät noch do litje Dialekte as Skylgersk (Westersk), Aastersk, Hylpersk un Schiermönkoogisk. Düsse Dialekte wäide fon moor as n Haaldeel fon ju Befoulkenge fon Fryslân boald. Dät rakt two holloundsk-fräiske Dialekte, ju Stäädfräiske Dialektgruppe un dät Biltske. Ju Dialektgruppe fon dät Stäädfräiske uumfoatet: Ljouwertersk, Snitsersk, Frjentsjertersk, Harnzersk, Boalsertersk, Dokkumersk, Starumersk, Feanstersk, Kollumersk. Do stäädfräiske Dialekte wäide fon uungefäär 40.000 Moanskene boald. Die grootste Dialekt is dät Ljouwerterske mäd sun 20.000 Baalere. Dät Biltske wäd in ju Meente It Bilt boald. Do Dialekte stounde tichter bie dät Niederloundske as bie dät Fräiske. Dät honnelt sik deeruum uum Holloundske un nit uum Fräiske Dialekte. Midsloundsk is n holloundsken Dialekt fon dän middelsten Deel fon dät wäästfräiske Wäädailound Skylge (düütsk: Terschelling). Dät wäd noch fon so n 600 maast allere Moanskene ap Midden-Skylge boald. Die Dialekt lait tichter bie dät holloundsk-fräiske Stäädfräisk as bie dät Wäästfräiske. Ameloundsk is n holloundsken Dialekt fon dät wäästfräiske Wäädailound Amelound. Dät wäid noch fon sun 1500 maast allere Moanskene (2006) ap Amelound boald. Flieloundsk waas n holloundsken
Hylpersk is n fräisken Dialekt fon ju Hoawenstääd Hylpen (de: Hindeloopen) in ju Meente Súdwest Fryslân aan de Wäästkuste fon Fryslân. Die Dialekt häd Sproakelemente fon dät Ooldfräisk. Dät wäd noch fon uungefäär 300 maast allere Moanskene boald. Ju Taal Sprekere wäd oawers minner. Dialekte in Fryslân
Ljouwertersk is n holloundsk-fräisken Dialekt fon ju wäästfräiske Haudstääd Ljouwert fon dät Stäädfräisk. Deer is naan grooten Unnersked tou do uur stäädfräiske Dialekte. Do Baalere naame dän Dialekt Liwwadders. Die Dialekt wäd fon so'n 20.000 maast allere Moanskene boald. Ju Taal fon Baalere wäd oawers minner. Dialekte in Fryslân
Die Wierstand (dt. Widerstand) is bie n elektrisken Laiter dät Ferhältnis twiske Sponnenge un Stroom. Bie Stroom - Laistenge - Energie sjo wie, dät wie dän Woaterstroom gratter moakje konnen truch dät Bruuken fon n braader Nib an ju Ommer. Wie kweede dan dät sun breed Nib n läigeren "Wierstand" häd as n smäl Nib. Bie Elektrizität spielt Wierstand uk ne Rulle. Deerbie is dät so dät die Wierstand t.B. in ju Laampe sit: bie ne Autolaampe fon 60 Watt is die Wierstand twäie so groot as bie een fon 120 Watt en deeruume lukt hie uk man dän Haaldeel fon dän Stroom. Die elektriske Wierstand drukke wie uut in Ohm (Ω), wierbie 1 Ohm = 1 Volt / 1 Ampêre, uurs skrieuwen: 1 Ω = 1V / 1A. Wan wie wier ätter ju 60 Watt Autolaampe kiekje, ju daach 10 Ampêre look bie 6 Volt, dan mout ju n Wierstand hääbe fon 6 Volt / 10 Ampêre = 0,6 Ohm. Ju 120 Watt Laampe lukt 120 / 6 = 20 Ampêre un häd also n Wierstand fon 6 Volt / 20 Ampêre = 0,3 Ohm. (Ju häd dan in Algemeenen ne kuutere un/af tjukkere Gloiträid as ju 60 Watt
Wäästerkertiersk (fräisk: Westerkertiersk) is n läichsaksisken Dialekt, die fon so'n 800 Moanskene in dän aastelken Deel fon ju fräiske Meente Kollumerlound un so'n 22.000 Moanskene in Deele fon ju Provinz Grins boald wäd. Dialekte in Fryslân
Kloaifräisk, fräisk: Klaaifrysk, is aan fon do fjouwer groote fräiske Dialekte un wäd boald in dän wäästelken Deel fon ju Provinz Fryslân, dän Kloaistreek. Dät Kloaifräisk wäd fon so'n 95.000 Moanskene boald un is ätter dät Wooldfräisk die twadde groote fräiske Dialekt. Do Unnerskeede twiske dät Kloaifräisk un dät Wooldfräisk sünt mon litjed. Dialekte in Fryslân
Noudhouksk, wäästfräisk: Noardhoeksk af Noardklaaifrysk, is aan fon do fjauer groote wäästfräiske Dialekte un wäd boald in dän noud-aastelke Deel fon ju Provinz Fryslân. Dät Noudhoukske wäd fon sun 39.000 Moanskene boald un is die litste fon do groote wäästfräiske Dialekte. Do Unnerskeede twiske dät Noudhoukske un dät Wooldfräiske sunt man litjet. Dialekte in Fryslân
Suudwäästhouksk, fräisk: Súdwesthoeksk af Súdhoeksk, is aan fon do fjouwer groote fräiske Dialekte un wäd boald in dän suud-wäästelken Deel fon ju Provinz Fryslân, de Suudwäästhouke. Dät Suudwäästhouksk wäd fon so'n 58.000 Moanskene boald un is ätter dät Wooldfräisk un dät Kloaifräisk die tjoode fon do groote fräiske Dialekte. Dialekte in Fryslân
Die Kloaistreek, fräisk: Klaaistreek, is n Gebied in dän wäästelken Deel fon ju Provinz Fryslân, noud-aastelk, noudelk un wäästelk fon Ljouwert. Die Skeed lait bie de Fryske Marren in dät Suude, uur Ljouwert un Dokkum in dät Noude ätter ju Dokkumer Nije Silen . Die Noome kuumt fon dän Gruund in dät Gebied, die fätte Seekloai. In dät Gebied wäd aan fon do fjauer groote wäästfräiske Dialekte boald, dät Kloaifräisk (fräisk: Klaaifrysk).
Wierstande sunt Bauelelemente mäd n bestimden elektrisken Wierstand. Do rakt dät in ferskeedene Soarten. In ju Elektronik benöödigje wie oafte Materioale mäd n bestimden Wierstand. Deer kuuden wie fonsälwen Laampen foar bruuke, man do hääbe nit sun loange Lieuwendsduur. Buppedeem houget uk oafte nit soofuul Laistenge deeroun. Deeruume benutsje wie "Koolewierstande", dät sunt litje keramiske Röiren mäd ne tänne Loage Koole deerap. Ap bee Eenden sit n metallen Hotje dät ju Kooleloage kontaktiert. An do Hotjene sunt dan Träide swaised uum dän Wierstand antousluuten. Oafte sit ne spiroalfoarmige Glusse in de Koole uum dän Wierstand haager tou moakjen. Do Koolewierstande wäide gewöönelk bruukt in Wäide twiske 10 Ω un 1 Million Ω (uk wäil naamd Megohm un ounroat mäd MΩ). In sun Wierstand duur nit toufuul Laistenge oun, dan uurs wäd hie heet un gungt er stukken. Do grootste Koolewierstande duuren soowät two Watt hääbe un dan rakt et litjere fon 1 W, 1/2 W, 1/4 W, 1/8 W, 1/16 W. Ju Oumeetenge fon sun Wierstand häd also niks tou dwoon mäd dän Wierstandswäid. Skäl moor Laistenge in n Wierstand oun, dan wäide Träidwierstande bruukt. Dät sunt litje keramiske Röiren wier Metalträid ap wikkeld is, fluch in Spiroalfoarm un sunner
Hylpen is ne Hoawenstääd in ju wäästfräiske Meente Súdwest Fryslân aan de Wäästkuste fon Fryslân. Hylpen häd 874 Ienwoonere (2002). Ju häd hiere Stäädgjuchte in dät Jier 1372 kriegen. In Hylpen wäd n litjen fräisken Dialekt boald, dät Hylpersk. Hylpen is aan fon do alwen Stääde fon Fryslân, wier de jierelke Alvestêdetocht foarbie lapt. Do alwen Stääde sünt: Ljouwert, Snits, Drylts, Sleat, Starum, Hylpen, Warkum, Boalsert, Harns, Frjentsjer un Dokkum Museum Hidde Nijland Schöäwelmuseum Hoawen Säärke Säärketouden Greft Komboard Commons: Hindeloopen – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie
Boalsert is ne Stääd in ju Meente Súdwest Fryslân. Ju Stääd häd 9.916 Ienwoonere (2010) un ne Flääche fon 9,42 km². Boalsert is aan fon do alwen Stääde fon Fryslân, wier de jierelke Alvestêdetocht foarbie lapt. Do alwen Stääde sünt: Ljouwert, Snits, Drylts, Sleat, Starum, Hylpen, Warkum, Boalsert, Harns, Frjentsjer un Dokkum.
Súdwest-Fryslân is ne näie Meente in dät Suud-Wääste fon ju Provinz Fryslân, ju der ap n 1. Januoar 2011 uut do fröiere Meenten Boalsert, Nijefurd, Snits, Wûnseradiel un Wymbritseradiel äntsteen is. Ju Meente häd 82.284 Ienwoonere un is mäd ne Fläche fon 815,97km² ju grootste Meente fon do Niederlounde. Tou ju Meente heere 69 Stääde, Täärpe af Buurskuppe. Sit fon ju Meente is Snits. Die Meenteräid häd 37 Meegliedere. Buurmäster is Haijo Apotheker. In dät Gebiet fon ju Meente lääse 6 fon do 11 "Alwen Stääde" fon Fryslân, wier de jierelke Alvestêdetocht foarbie lapt. Websiede fon ju Meente Súdwest-Fryslân
Wierwenge mai wäkke Seelter froamd läite, man wie mouten uus litje Sproake uutbaue, dät wie ju uk in ju moderne Tied anweende konnen. Ap Strukeljers is uum 1880 uurlääwerd: weirwen, wourw, wûrwen 'werben', wät sik woarskienelk beleeken häd ap dät Winnen fon Matrosen foar do Skiepe. Wie wieten dät jo deer bit foar n Jierhunnert uk an holten Skipbau däin hääbe. In ju Skrieuwwiese fon däälich skuul dät heete: wierwe, woorf, wuurwen un dan sunt wie nit wied moor fon Wierwenge 'Werbung'.
De Wülp af De Wälp, fräisk: De Wylp, niederloundsk: de Wilp, is n Täärp in ju Meente Marum in dät Wäästerkertier fon ju niederloundske Provinz Groningen. Dät Täärp lait an dän Skeed mäd ju Provinz Fryslân. Ju Bebauenge gungt uur dän Skeed fon ju Provinz. De Wülp häd 1.600 Ienwoonere. Dät Täärp häd dän Noome ätter dän Fuugel Wülp af Wälp. De Wülp wuud uum 1920 truch fräiske Eedoarbeidere gruundet, ju där oarbaideden. Do uursproankelke Ienwoonere hääbe hiere oaine fräiske Sproake bewoarjet. De Grinzer Pein un Kornhorn in ju Meente Grootegast un do Täärpe Marum un De Wülp in ju Meente Marum, sünt do insigen Täärpe in ju Provinz Groningen, wier noch n fräisken Dialekt boald wäd. Stichting Activiteiten De Wilp
Kornhorn is n Täärp in ju Meente Grootegast in ju Niederloundske Provinz Groningen un häd 550 Ienwoonere (2008). Dät Täärp had tjoo Säärken. Kornhorn is bekoand foar hiere flugge Natuurloundskuppe. De 'Hooikiep' häd in do Ferien fuul Besäikere. Dät Natuurgebied där uumetou wäd fuul besäiked. Ju Skoule 'Maranatha' raakt Biologie-Unnergjucht in dät Gebied. Där truch wäd ju Skoule tou aan fon do 'Gräinsde Skoulen' fon do Niederlounde räkend. De Grinzer Pein un Kornhorn in ju Meente Grootegast un do Täärpe Marum un De Wülp in ju Meente Marum, sünt do insige Täärpe in dät Groningerlound, wier noch n fräisken Dialekt boald wäd.
De Grinzer Pein, niederloundsk: Opende, is n Täärp in ju niederloundske Provinz Groningen in ju Meente Grootegast in dät Wäästerkertier aan dän Skeed tou Fryslân. De Grinzer Pein is dät wäästelske Täärp fon ju Provinz Groningen. In dät Täärp wäd siet oolde Tieden Fräisk boald. De Grinzer Pein un Kornhorn in ju Meente Grootegast un do Täärpe Marum un De Wülp in ju Meente Marum, sünt do insige Täärpe in ju Provinz Groningen, wier noch n fräisken Dialekt boald wäd.
Wietenskupsdichtenge of Science-Fiction is ne Oard Literatuur ju sik gruundet ap wietenskuppelke Phantasien. Eenige Biespiele sunt: Penninc un Vostaert, Walewein un dät Skachbrääd (Flandern 1350). N Arthurroman, die sik hondelt sik uum ju Säike ätter n fljoogend Skachbrääd, dät ainewaine loundet un dan wier fääre fljucht. Ap ju Säike belieuwet die Rieder Walewein wunnerelke Ääwentüüre, bit hie ap Eende ne Prinsessin fint in dät fiere Indien. Ferbiendenge. Jonathan Swift, Gullivers Raisen (eng. Gulliver's Travels, 1726). Lemuel Gulliver fertält, wo hie in dät Jier 1699 as Skipsdokter tjoonde ap n Skip ätter Australien, dät suudelk fon Sumatra fergeen. Do swom hie ätter n uunbekoand Ailound, wier hie gans wuurich ap de Strand lääse geen toun släipen. As hie wier apwoakede, waas hie fon litje Träide gans fäästbuunen un deer ronnen litje Ljuude uumetou. Dät wieren do Liliputtanere, dan dät Ailound waas Liliput. Do wüülen him dan bruuke toun Kriech, man hie koom glukkelk wäch mäd n Boot un loundede in Brobdingnag. Deer sunt do Ljuude tweelich moal so groot as bie uus un so aal Plonten un Dierte! Doo Hüünen nieme him früntelk ap un ju Prinzessin bewoart him in ne litje Döise. Ju Döise wäd oawers fon n Oadler meenuumen