rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Düssen Artikkel is grootdeelich een Uursättenge in Tonk fon dän düütske Artikkel deer tou. Sark (Ängelske Noome, uutboald [sɑːk]; Standard-Frantsöösk Sercq [sɛʀk], Sèrtchais Sèr [sɛʀ]) is mäd 5,5 km² Flakte ju fjoodgrootste fon do Kanoal-Ailounde. Dät fon 600 Ljuude bewoonde Ailound heert tou ju Foogdäi (bailwick) Guernsey. Do Kanoalailounde sunt nit Deel fon dät Fereende Köönichriek noch Kroun-Kolonien, man as Kroun-Oaindum (ängelsk: crown dependencies: Foogdäie Guernsey un Jersey) fluks ju britiske Kroune unnerstoald. Wäästelk, tichte-bie in ju Noaberskup, lait dät politisk tou Sark heerende litjere Ailound Brecqhou, deerfon do Oainere jädden uunouhongich fon Sark wäide moaten. Sark wäd toumäts as „lääst Bolwierk fon dän Feudoalismus“ beliekteekend, dät oaber fergeene Jiertjaand tou ju „Demokratie“ uurgeen weese skäl. „Bit foar nit so loange Tied, bit 2008, uum niep tou baalen, wuden do Sarkees [...] fon dän lääste Feudoalstoat fon Europa behäärsked.“ Indäid is dät Leen hier - un dät häd sik bit däälich tou nit uurd - ju oankelde Foarm fon Lound-Besit; „äächt Gruundoaindum rakt dät nit“. Man ju wuddelke Wichtegaid häd Seeke fon Refoarmen in't fergeene Jiertjaand weesen; in't Besunnere bestimt dät sänt do fäärme demokroatiske Köäre in 2008 nit moor ju Touhoopesättenge fon dät Ailound-Parlemänt. Wilst die grootste Deel fon
Die 24. Juni is die 175. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (die 176. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch 190 Deege bit tou dät Jierseende tou. 1812: Ruslound-Fäildtoach 1812 - Napoleon Bonaparte gript Ruslound oun. Ju Grande Armée gungt mäd sowät 500.000 Suldoaten uur ju Memel. 1903: Peter I. wäd die näie Köönich fon Serbien. 2007: In Aastfräislound wäd ju Paatäi "Do Fräisen" gruunded. 2019: Henriette Cohen, frantsööske Uurlieuwjende fon ju Schoah
Günter Kunert (* 6. Meerte 1929 in Berlin) is n düütsken Dichter un Skriftstaaler. Wegschilder und Mauerinschriften. Gedichte. [Ost-]Berlin: Aufbau-Verlag, 1950. Erinnerung an einen Planeten. Gedichte aus fünfzehn Jahren. München: Carl Hanser Verlag.1963. Tagträume in Berlin und andernorts. Kleine Prosa, Erzählungen, Aufsätze. München: Carl Hanser Verlag. 1972. Der andere Planet. Ansichten von Amerika. Prosa. Berlin und Weimar: Aufbau-Verlag. 1974. Warum schreiben. Notizen zur Literatur. Essays. Berlin und Weimar: Aufbau-Verlag und München: Carl Hanser Verlag. 1976. Ein anderer K. Hörspiele. Berlin und Weimar: Aufbau-Verlag. 1977. Stilleben. Gedichte. München: Carl Hanser Verlag. 1983. Berlin beizeiten. Gedichte. München: Carl Hanser Verlag. 1987. Fremd daheim. Gedichte. München: Carl Hanser Verlag. 1990. Erwachsenenspiele. Autobiographie (umfasst den Zeitraum bis zur Ausreise 1979). Carl Hanser Verlag, München 1997. Der alte Mann spricht mit seiner Seele. Gedichte und Zeichnungen. Göttingen: Wallstein Verlag. 2006. ISBN 978-3-8353-0043-9 Tröstliche Katastrophen. Aufzeichnungen 1999-2011. München: Carl Hanser Verlag. 2013. ISBN 978-3-446-24129-9 Günter Kunert (Düütske Biographie) Günter Kunert (Perlentaucher) Normdoaten: GND: 118568051 (OGND) | KB (Niederlounde): 068202784 | LCNAF: n50045781 | VIAF: 160767017
Die fjoode Oktober is die 277. Dai in dän Gregorioanske Kalänner (die 278. in Skaltjiere), somäd blieuwe deer noch 88 Deege bit tou dät Eende fon dät Jier. 1794: Do Frantsoosen marskierje in Mönchengladbach ien. 1669: Rembrandt Harmenszoon van Rijn, holloundsken Barock-Moaler 2010: Helmut Ottenjann, n düütsken Foulkskundler un Prähistorisken Archäologe
Marron Curtis Fort (* 24. Oktober 1938 in Boston; † 18. Dezember 2019) wier n amerikoansk-düütsken Germanist un Spezialist foar ju Seelter un ju Läichdüütske Sproake. Fort besit ju düütske Stoatsburgerskup un is truch Ferleenenge fon dät Indigenat fon ju Ostfriesische Landschaft „ienburgerde Aastfräise“. Hie woont däälich in Lier. Fort is Eerenburger fon ju Meente Seelterlound siet 13. Dezember 2004. Ätter dän Internoatsbesäik in New Hampshire (USA) studierde Marron C. Fort siet 1957 an ju Princeton University do Feeke Germanistik, Anglistik, Niederlandistik, Skandinavistik un Mathematik. In dät Jier 1961 wikselde hie tou ju Universität fon Pennsylvania (Philadelphia). In dän Roome fon n universitär Uuttuuskprogram koom hie 1963 an ju Albert-Ludwigs-Universität Freiburg im Breisgau. 1965 promovierde Fort bie Prof. Alfred Senn an ju University of Pennsylvania toun Ph. D., un wäil mäd ne Dissertation uur dät Läichdüütske fon Fächt ("Beschreibung der Vechtaer Mundart", Faksimile foarhounden in ju UB Vechta). Fon 1969 bit 1985 hiede Marron C. Fort ne Professur foar Germanistik an ju Universität fon New Hampshire inne. In disse Tied, nämmelk 1976/77 un 1982/83, uurnoom hie Gastprofessure an ju Universität Oldenbuurich. In disse Tied fäng hie sien Studien fon ju seelter Sproake un fon dät aastfräiske Läichdüütsk oun. An ju
Hessen is n Buundeslound in de Midde fon Düütsklound. Dät Buundeslound häd ne Uurfläche fon 21.114,94 km² un häd 6.093.888 Ienwoonere. Ju Haudstääd is Wiesbaden. Hessen wäd begränsed fon Bayern un Baden-Würtembierich in dät Suude, fon Noudrhien-Wäästfoalen un Rhienlound-Pfalz in dät Wääste, fon Thüringen in dät Aaste un in dät Noude fon Läichsaksen. Die hoochste Punkt is ju Wasserkuppe (950 m), in Loundkring Fulda. Et rakt in Hessen 21 Loundkringe: Bergstraße Darmstadt-Dieburg Groß-Gerau Hochtaunuskreis Main-Kinzig-Kreis Main-Taunus-Kreis Odenwaldkreis Offenbach Rheingau-Taunus-Kreis Wetteraukreis Gießen Lahn-Dill-Kreis Limburg-Weilburg Marburg-Biedenkopf Vogelsbergkreis Fulda Hersfeld-Rotenburg Kassel Schwalm-Eder-Kreis Werra-Meißner-Kreis Waldeck-Frankenberg Do 5 kringfräie Stääde in Hessen sunt: Darmstadt Frankfurt am Main Kassel Offenbach am Main Wiesbaden
Die tweelfte Juli is die 193. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (blw. die 194. Dai in Skaltjiere), somäd blieuwe noch 172 Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou. 1806: Ap Initsjative fon Napoleon unnerteekenje säkstien Soande fon düütske Rieksfüürsten ju Rhienbuundakte un gruundje so dän Rhienbuund. 1979: Do Bierichstiegere Reinhold Messner un Michael Dacher roakje sunner Suurstof-Reewen dän Top fon dän twäidhoochste Bierich fon ju Waareld, dät is die K2 in't Karakorum. 2006: In dät Naie Aaste begint die Libanonkriech. 1536 - Desiderius Erasmus fon Rotterdam, Humanist, Philosoph un Skrieuwer.
Die soogentienste Juli is die 198. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (blw. die 199. in Skaltjiere), wiermäd noch 167 Deege in dät Jier uurich blieuwe. 1791: Massaker ap dät Marsfäild: Ätter aan Skoat ap dän Uppermon fon ju frantsööske Nasjonoalgarde, Lafayette, oanterje in Paris sien Suldoaten mäd een Juunfjuur in ju Moanskenmasse, ju keemen is, uum een republikoanske Petitsjoon tou unnerskrieuwen. 1902: Aan meen-armenisken Kongress in Brussel ropt do europäiske Machte deer tou ap, do armeniske Kristen foar do turske Muslime tou skuulen. 1918: In Sowjet-Ruslound wäd ju Foamielje fon dän foarmoaligen Zar doodskeeten. 1932: Bie dän Altonaer Bloudsundai, een Skjooteräi twiske Kommunisten, Nasjonoalsosjoalisten un do Dreguunere, stierwe aachtien Ljuude un twohundetfieuwuntachentich wäid seerd. 2000: Baschar al-Assad wäd as Präsident fon Syrien fereediged. Hie kricht dät Boantje in Ätterfoulge fon sin Foar, die dät Lound fon 1970 bit tou sin Dood diktoatoorisk regierd hiede. Ju Köär is wäil nit fräi weesen. 1954: Angela Merkel, ju oachsde Buundeskanslerske fon ju Buundesrepublik Düütsklound. 1793: Waigjuchtenge fon Carlotte Corday, fratsööske Oadelige un Möärenderinne fon dän Revolutsjoons-Politiker Jean Paul Marat 2020: Zenon Grocholewski, poolsken roomsk-kathoolsken Kardinoal 2021: Claudine Hermann, frantsööske Physikerske
Die twintichste Juli is die 201. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (blw. in Skaltjiere die 202.) wiermäd noch 164 Deege blieuwe bit tou dät Jierseende tou. 1810: Ju kolumbioanske Uunouhongegaids-Bewäägenge ropt in Bogotá ju Eerste Republik Kolumbien uut. Deertou heerde nit bloot, wät däälich Kolumbien is, man uk Venezuela, Ecuador un Panama. 1866: Seeslacht fon Lissa: Ju aastriekiske Flotte roaket ju Uurwinnenge uur ju italieenske. 1905: In Düütsk Aastafrikoa begint die Maji-Maji-Apstound, an dän sowät twintich Foulksstomme meemoakje. 1932: Eerst-Bestiegenge fon dän hoochste, suudelke Top fon dän Bierich Waskaran in do Anden fon Peru truch een düütsk-aastriekiske Monskup unner ju Fierenge fon Philipp Borchers. Ieuwenske Borchers roakeden Erwin Schneider, Wilhelm Bernard, Hermann Hoerlin un Erwin Hein dän Top. 1944: Uum Adolf Hitler tou doodjen un Nazidüütsklound een Eende tou moakjen, lät Claus Schenk Graf von Stauffenberg een Bumbe in ju "Wolfsschanze" hoochgunge. Dät slumpet nit un von Stauffenberg wäd aan Dai leeter waigjuchted. 1969: Do Amerikoanere loundje as eerste Moanskene mäd ju Apollo 11-Mission ap ju Moune. 2019: Margaretha Grosser, seelterske Skrieuwerske un Uursätterske
Die twountwintichste Juli is die 203. blw. in Skaltjiere die 204. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner wiermäd noch 162 Deege fon dät Jier uurich blieuwe. 1594: Ju Stääd Groningen rakt tou juun do Troppen fon ju Niederloundske Republik, mäd ju Stääd kuume noch masse moor Rebätte in dät Noude deer bietou. 1995: Die eerste oaine Drieuwwoain VT98 fon ju Museumsiersenboan Ammerlound-Seelterlound (MAS) häd sien "Jungfernfahrt". 2021: In ju Provins Kandahar in Afghanistan wäide moor as 100 Sivilisten doodskeeten, Däidere sunt fermoudelk do Taliban. 1882: Edward Hopper, aan Moaler uut do Fereende Stoaten fon Amerikoa. 1887: Gustav Hertz, düütsken Physiker un Nobelpries-Dreeger 1826: Giuseppe Piazzi, italieensken katoolsken Pestoor, Astronom un Mathematiker
Die trüütichste Juli is die 211. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (die 212. in Skaltjiere) somäd blieuwe noch 154 Deege bit tou dät Jierseende tou. 762: Gruundenge fon Bagdad. 1792: Een Fräiwilligenbataillon uut Marselha (oksitoansk, frantsöösk: Marseille) lukt in Paris ien un sjungt foar dät eerste Moal ju Marseillaise, ju tou een Striedläid fon ju Revulutsjoon wäd. 1847: Mäd een eerste Revolte begint ap dät Hoolichailound Yucatán (Mexiko) die Kastenkriech, aan Apstound fon Maya-Indioanere, do dän synkretistisken Kult fon dät Baalende Kjuus bedreeuwen, juun do spoansk-stommige beetere Ljuude. 1914: Tsoar Nikolaus II. fon Ruslound befält ju Generoalmobilmoakenge, uum do Serben juun Aastriek-Ungarn un Düütsklound tou hälpen (kiek: Panslawismus). Mäd Ruslound is Frankriek ferbuunded, foar dät nu die Buundnis-Faal jält. 2000: Tou dät duusendjierige Jubiläum fon dät eerste Apgjuchten fon aan Säärkenbau in Ieslound skoankt Norwegen Ieslound ju Stäfsäärke Heimaey, aan Näibau, die sik oun ju histooriske Stäfsäärke Haltdalen orientiert. Ju näie holtene Säärke wäd ap dät litje Ailound Heimaey apstoald. 1898: Otto von Bismarck, düütsken Stoatsmon. 2003: Steve Hislop, britisken Motorrääd-Sportler 2003: Alicia Lourteig, argentienske Botoanikerske
Een Reliäf is in ju Bieldehaueräi, wan aan Bieldehauer uut aan (maast bolde lieken) Bäätergruund wät ruut wierket, man dät neen Frästoundende Plastik af Skulptuur wäd. Oafter is dät dan noch een bitje platter un nit so tjodimensjonoal as in äächt, sodät dät Reliäf aan fljootenden Uurgong twiske ju twodimensjonoale Moalerkunst un ju tjodimensjonoale Bieldehaueräi muugelk moaket. Wäkke gunge moor in ju platte, un wäkke moor in ju tjodimensjonoale Gjuchte.
Rembrandt Harmenszoon van Rijn (* 15. Juli 1606 in Leiden; † 4. Oktober 1669 in Amsterdam; bekoand unner sin Foarnoome Rembrandt) waas aan wichtigen Fertreeder fon ju holloundske Moalerkunst in dän Barock. Ieuwenske dät Moaljen teekende un präntede hie uk. Ruum kricht hie foarallen foar sin määsterhoaftige Uumgong mäd Ljoacht un Tjuustergaid. Rembrandt häd ful Skoulkere häiwed, do in sien Wierksteede meemoaked häbe, sodät me bloot sowät 350 Skilleroatsjen seeker dän Määster touoardenje kon, wilst moor as ju sälge Toal fon Bielden uut sien Wierksteede wildääge fon Skoulkere moaked wude. Bileam un ju Ieselmääre (1626) Ju Anatomie-Läkse fon Dokter Tulp (1632) Snoachelk Skillerjen (1642) Die poolske Rieder (1655)
Die füüftienste Juli is die 196. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (die 197. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch 169 Deege bit tou dät Jierseende tou. 1099: In dän Fäärme Kjuustoach äroberje do kristelke Troppen ätter een Mound Beleegerenge ju Stääd Jerusalem un möärenje deer bienaist ju heele Befoulkenge. 1683: Ju Twäide Wiener Turkenbeleegerenge begint, ätter dät die Stäädkomandant Greeuwe Ernst Rüdiger von Starhemberg ju Kapitulatsjoon fon ju Stääd ouliend häd. 1937: Ap dän Ettersberg bie Weimar begint die Bedrieuw fon dät Konsäntratsjoonsleeger Buchenwald. 2016: In ju Turkäi fersäike Deele fon dät Militär aan Putsk juun Präsident Erdoğan. Die Putsk gungt fail, man 290 Moanskene stierwe. 1606: Rembrandt Harmenszoon van Rijn, Barock-Moaler uut Hollound 2003: Josef Metternich, düütsken kathoolsken Pestoor un Dichter
San José (Spoansk foar Sänt Joosäp) beteekent (ieuwenske baldoarich ful Säärken) moorere Ljuude, Ferwaltengseenhaide, Stääde, Täärpe un Meenten: Mikel San José (* 1989), spoansken Foutbaal-Spiedeler Municipio San José de Chiquitos, Loundkring in't Departamento Santa Cruz, Bolivien Provins San José, Provins in Costa Rica Departamento San José, Departamento in Uruguay Bistum San Jose in California, roomsk-kathoolske Diözese in do Fereende Stoaten San José (Almirante Brown), Siedelenge in't Partido Almirante Brown, Provins Buenos Aires San José (Coronel Suárez), Siedelenge in't Partido Coronel Suárez, Provins Buenos Aires San José (Lomas de Zamora), Siedelenge in't Partido Lomas de Zamora, Provins Buenos Aires Villa San José (Buenos Aires), Siedelenge in't Partido Pergamino, Provins Buenos Aires San José (Fray Mamerto Esquiú), Siedelenge in't Departamento Fray Mamerto Esquiú, Provins Catamarca Puerta de San José, Meente in't Departamento Belén, Provins Catamarca San José (Santa María), Siedelenge in't Departamento Santa María, Provins Catamarca San José Villa, Siedelenge in't Departamento Santa María, Provins Catamarca San José (Tinogasta), Siedelenge in't Departamento Tinogasta, Provins Catamarca San José Banda, Siedelenge in't Departamento Santa María, Provins Catamarca San José Norte, Siedelenge in't Departamento Santa María, Provins Catamarca San José (Córdoba), Siedelenge in't Departamento San Javier, Provins Córdoba San José de la Dormida, Siedelenge in't
Sputnik /ˈsputnʲik/ Rusk Спутник foar Raisefründ, Trabaant) waas die Noome fon do eerste tjoon sowjetiske Satelliten, do n Äiduumloopboan beloangeden. Sputnik 1 waas ap n 4. Oktober 1957 die eerste kunstelke Äidsatellit ap n Uumloopboan un jält as Startschoat foar ju Sowjetiske Ruumtefoart. Dät Woud is in Aasteuropa n Synonym foar Satellit. Ätter Sputnik 10 wuude die Noome nit moor tou Benaamenge fon Äidsatelliten ferwoand. Sputnik I – mit 80 Kilo um die Welt (raumfahrer.net) Normdoaten: GND: 4273819-2 (OGND)
Lütje Hörn is n unbewoond aastfräisk Ailound, dät 3,5 Kilometer aastsuudaastelk fon Borkum lait. Dät Ailound is n meentefräi Gebiet un heert tou dän Loundkring Lier. Dät 6,5 Hektar groote Ailound is n Fuugelreservoat, un is nit foar Moanskene tougongelk. In dät Jier 1576 wuude dät Ailound foar ju eerste Moal naamd in n Seehoundbouk unner dän Noome ‘’Hooghe Hörn’’. Lütje Hörn is siet 1859 apnuumen in topografiske Koarten, ap dän Wattenrääch suudaastelk fon Borkum. Uurs as aal do uur aastfräiske Ailounde is ju Loangte fon dät Noude ätter dät Suude gratter as ju Loangte fon dät Wääste ätter dät Aaste. Dät Ailound lait uungefeer 3,5 Kilometer aastsuudaastelk fon Borkum un sowät fjauer Kilometer suudelk fon Memmert lait. Die litste Oustand ätter dät Fästlound is uungefeer 14 Kilometer. Lütje Hörn wondelt älk Jier n bitje ätter dät Suudaaste wai, siet dät Ailound foar ju eerste Moal naamd wuude häd Lütje Hörn sik uungefeer 2 Kilometer in disse Gjuchtenge ferskäuwen. Truch Erosion in dät Noudwääste un anwoaksen fon näi Lound in dät Suudaaste kon dät Ailound sik ap disse Wiese bewääge. Twiske 1961 un 1999 häd dät Ailound sik moor as 600 Metter ätter dät Aaste un 150 Meter ätter dät
Ju Slacht bie Warns waas ap n 26. September 1345 ne Slacht in do fräisk-holloundske Kriege. Do Fräisen hääbe ju Slacht wonnen. Of ju Slacht uk ächt bie Warns weesen häd stound nit in do historiske Wällen, do Holloundere keemen fon ju Suudersee un loundeten noudelk un suudelk fon Starum, deerbie waas dät muugelk dät ju suudelke Gruppe bie Warns juun do Fräisen strieden häd. Ätter do Fräisen ju Slacht wonnen hieden wuude Westlauwersk Fräislound nit fon buutenloundske Truppen besät. Deertruch keem ju fräiske Fraiegaid nit tou n Eende, un kuude in Westlauwersk Fräislound noch bit tou dät Jier 1498 foutbestounde. Die Siech fon do Fräisen wäd noch älk Jier fierd ap dät 'Reaklif', ap n läästen Sneeuwende in September.
Rottumerplaat is n wäästfräisk Ailound, dät ousäin fon Fuugelwachtere uunbewoond is. Dät Ailound heert politisk tou ju Eemsmond in ju niederloundske Provinz Groningen. Dät Ailound lait aastelk fon Schiermönkooge un wäästelk fon Rottumerooge. Ap Rottumerplaat lait dät noudelkste Punkt fon do Niederlounde. Rottumerplaat mäd Uutkiektouden. dät Ailound monken sien Noaberailounde (wan me mäd aan Dubbelklik ap ju groote Deerstaalenge fon ju Bielde kumt un deer ju Muus uur lukt, sjucht me do oankelde Beskriftengen fon do Ailounde)
Dät Räidhuus fon Oamde is dät Räidhuus fon ju Seehoawenstääd Oamde in Aastfräislound. Dät Räidhuus wuude deer in do Jiere 1574-1576 deelsät fon dän Antwerper Baumäister Laurens van Steenwinckel. Hie baude dät Räidhuus fon Oamde in jusälge Baustiel as dät Räidhuus fon Antwerpen. In n twäiden Waareldkriech wuude dät Räidhuus foar n groot Deel fernäild truch do allierde Bomben, do appe Stääd deelkeemen. Ätter dän twäiden Waareldkriech wuude dät Räidhuus wier apbaud un eepend ap n 6. September 1962. In dät Räidhuus fon Oamde is däälich dät Aastfräiske Loundesmuseum. Dät Museum häd ne groote Sammelenge oun Woapene uut dät Middeloaler, do uutstoald sunt in ju Rüstkoomer. Fröier waas uk ju Stäädferwaltenge in dät Oamder Räidhuus tou fienden.
Dät Nordfriisk Instituut begon in dät Jier 1964 un wuude gruundet fon ferskeedene noudfräiske Organisatione. Siel fon dät Instituut in Bräist is dät unnerstöänen fon ju wietenskuppelke un pädagogiske Oarbaid foar ju fräiske Sproake, Skichte un Kultuur. Ju fräiske Sproake, Literatuur, Skichte un Loundeskunde wäide fon dät Instituut ärfoarsket, un fon disse wietenskuppelke Oarbaid häd dät Instituut ferskeedene Publikationen uutroat. Dät Nordfriisk Instituut häd uk sien oaine Biblioteek mäd Archiv. Dät Instituut roat fjauermoal in et Jier dät Tiedskrift Nordfriesland uut un eenmoal in dät Jier ärskient dät Nordfriesische Jahrbuch. Dät Instituut is politisk nit ouhongelk. Ju düütske of ju deenske Siede wäide nit foarluukt un dät Instituut kricht Jäild fon allebee do Stoate. Ju Fereen foar dät Nordfriisk Instituut is Meeglid in dän Fräisken Räid Sektion Noud. Websiede fon dät Nordfriisk Instituut
Salvador Felipe Jacinto Dalí i Domènech, sänt 1982 Marqués de Púbol (* 11. Moai 1904 in Figueres, Girona, Katalonien; † 23. Januoar 1989 uk deer) waas aan kataloansken Moaler un Grafiker. In dät Jier 1929 keem hie in ju surrealiste Beweegenge.
Jürgen Fuchs (* 19. Dezember 1950 in Reichenbach im Vogtland; † 9. Moai 1999 in Berlin) waas n düütsken Skrieuwer. Gedächtnisprotokolle, 1977, ISBN 3-499-14122-1 Vernehmungsprotokolle, 1978, ISBN 3-499-14271-6 Einmischung in eigene Angelegenheiten, 1984, ISBN 3-499-15357-2 Magdalena. MfS, Memfisblues, Stasi, die Firma, VEB Horch & Gauck. Ein Roman, 1999, ISBN 3-499-22618-9 (Auszug aus Magdalena, in: Horch und Guck, Heft 49, 2004, S. 51-52.) Jürgen Fuchs (Düütske Biographie) Jürgen Fuchs (Perlentaucher) Normdoaten: GND: 118536613 (OGND) | KB (Niederlounde): 068426925 | LCNAF: n84189876 | VIAF: 49225755
Ju Edda is een Sammelenge fon Gode- un Häldesoagen, apskrieuwen in dät 13. Jierhunnert ap Ooldiesloundsk. Uurspröängelk wude as "Edda" bloot ju Foatenge in Prosa apskrieuwen fon Snorri Sturluson (1179 - 1241) beteekend, man dät rakt uk een Läideresammelenge, ju bloot min Prosa änthoaldt un wierfon Uutsniede deelwiese fon Woud tou Woud in ju Snorra-Edda sitierd wäide: Ju Läidere-Edda, ju ap Gruunde fon düsse ienhoolds-Uursniedengen sänt dät leete Middeloaler uk mäd dän Noome "Edda" benaamd wäd. Die Uursproang deerfon is nit kloor, me weet also nit, of dät dät Wierk fon aan bestimde Dichter is, of wildääge een Uurlääwerenge fon Läidere uut dät meene Foulk. Dät sunt heedenske Bouke, wäkke do Gode- un Häldesoagen uurlääwerje. Do Bouke wäide däälich fon ferskeedene interessierde Ljuude leesen of studiert, t.B. fon Wietenskuppere un uk wäil fon Näiheedenljuude, foar do do Bouke een religiöse Betjuudenge häbe. Ju Edda wuude skrieuwen do Ieslound al kristelk waas, deeruume sunt do Ienhoolde fon do Edda's nit altied fräi fon kristelke Ienfloude. Do Eddas tälle ju Geskichte uur ju Äntstoundenge fon ju Godewaareld. Deer sunt uk Geskichten skreeuwen uur do Godefamilien un do Ferhooldengen twiske do Gode un wät do unnerfiende, dät Eende fon do Gode un hiere
It Hearrenfean (Niederloundsk: Heerenveen) is n Täärp in ju Meente It Hearrenfean, in ju Provinz Fryslân in do Niederlounde. Dät Täärp häd 2007 28.500 Ienwoonere. Kanaal, noudelk fon A7 un wäästelk fon A32. Ljouwerterstrjitwei, (gemeente It Hearrenfean), noudelk fon A7 un wäästelk fon A32 Businesspark Fryslân, suudelk fon A7 un wäästelk fon A32. De Kavels, suudelk fon A7 un aastelk fon A32 Ynternasjonaal Bedriuwenterrein Fryslân (IBF), aastelk fon De Kavels It Mar, süüdelk fon A7 un wäästelk fon A32 It Hearrenfean-Súd, wäästelk fon A32 Nijskoat, wäästelk fon Gewerbegebiet It Hearrenfean-Súd Bekoande Bedrieuwe in It Hearrenfean sunt: Batavus, Koga-Miyata, Jongbloed un VDL Berkhof (Hainje). In 1551 änstuud dät Täärp ap ju Schiere fon dän Hearresleat un ju Skoatterlânske Kompanjonsfeart. Hier lait uk die Hearrewai, die Ferbiendengswai twiske Zwolle un Ljouwert. Dät Greeuwen fon do two Kanoale waas ne Initiative fon träi Heeren: Fan Dekema, Cuyck un Foeyts. Ap n 24. Juli 1551 gruundje jo ne Kompagnie uum deermäd groote Deele fon dät Lound tou koopjen uum dät Eed tou winnen. Die Noome Hearrenfean betjut: die Foan fon do Heere. In dät 19. Jierhunnert äntwikkelt It Hearrenfean sik truch sien rieke Ienwoonere. Et roate een Meelasje. Dät Täärp liech in two Meenten,
Dät säkstienste Jierhunnert wäd tou ju äddere Näitied täld, dät waas in ju Tied fon Renaissance un Humanismus. Wichtich in dät Waareldskjoon sunt toun Biespil ju Reformatsjoon, ju Ienfierenge fon dän Gregorioansken Kalänner, Buurenapstounde, die eerste Aastriekiske Turkenkriech un ju Ienfierenge fon ju Heliosäntriske Waareldbielde truch Nikolaus Kopernikus.
René François Ghislain Magritte (bädden ap dän 21. November 1898 in Lessines in ju walloonske Provins Hainaut (dt.: Hennegau), stuurwen ap dän 15. August 1967 in Brussel) waas aan belgisken Moaler fon dän Surrealismus. "bädden" is een oold Woud foar "gebooren"
Groningerlound / Groningen (uk Gräinen) (Niederloundsk: Groningen, Wääst-Fräisk: Grinslân, Groningsk Plat: Grönnen) is ne Provinz in dät Noudaaste fon do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 2 955 km² un deer woonje 596 000 Moanskene (2023). Ju Haudstääd hat uk Groningen un is ju grootste Stääd fon dät Noudaaste fon do Niederlounde. Groningen wäd begränsed fon: int Noude: dät Wääd (Watt) un dät Oamse-Dullert-Ästuarium int Aaste: Aastfräislound un dät Oamselound int Suude: ju Provinz Drente int Wääst: ju Provinz Wäästfräislound In Groningen wäd Groningsk fon 350.000 Ljuude boald. Dat Groningske is ne Friso-Saksiske Sproake, ju der uut dät Aastfräiske un dät Drentske äntsteen is. Uk dät Aastfräisk Läichsäksiske is ap ju Wiese äntsteen. Dät Groningske un dät Aastfräisk Läichsäksiske wäide mongs as eene Sproake ounkieked, dät Groningsk-Aastfräiske. Ju Sproake is foar n Deel fon dän Woudskät un ju Uutsproake ferwant mäd dät Seelterske; sjuch do Biespiele. Ju Skrieuwwiese fon dät Aastfräiske is uurs as ju Groningske, oawers ju Uutsproake is jusälge. De Grinzer Pein un Kornhorn in ju Meente Grootegast un do Täärpe Marum un De Wülp in ju Meente Marum, sünt do insige Täärpe in ju Provinz Groningen, wier noch n fräisken Dialekt boald wäd. Uumelounde Provinz Groningerlound