rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Ne LED-Lampe is n SSL (solid-state lighting) Lampe apbaud uut ne Gruppe fon Leds (Ljoachtdioden). Do Karakteristieke fon do anwoande Leds in de Lampe bestimme touhoope mäd dän Stroalengswinkel die Luchtstroom, Luchtstäärkte un Faawenwiergoawe. Wiet Lucht in LED-Lampen wuud uursproangelk moaked truch mäd Hälpe fon n UV-LED ne fluoresierjende Loage ('Phosphor') tou beljoachten. Intwiske rakt dät uk Variante do der fluks wiet Lucht uutstroalje. Uum wook wiet Lucht tou kriegen wäide wier uur Stoffe ferwoand, do ne woorm-wiete kleur emittierje, as Gould. LED-Lampen rakt dät in ferskeedene Modelle, wierbie ju Foarm fon ne gewöönelke Glöipeere mäd eventuel ne groote Edison-Foatenge (E27). Dät rakt uk uum Modelle mäd ne litje Edison E14-Foatenge, GU5.3-Stikfout (Bipin-Foet) of GU10-Bajonetfout. Bie LED-Lampen sunt die Luchtstroom (in Lumen), ju Lichtstäärkte (in Millicandela) un die Stroalengswinkel (in ̊) relatierd. Bie n litjeren Stroalengswinkel wäd ju Luchtstäärkte (Hällegaid) gratter, wülst die Luchtstroom (Masse Lucht) sik nit annert. Biespil: n 4000 mcd 30̊ LED stroalt juust sofuul Lucht uut as n 1000 mcd 15̊ LED. Die Stroalengswinkel is halwierd in de Bratte as uk in de Hööchte, ju Luchtstäärkte is deermäd fjauermoal so stäärk. Sjuch uk MR16. Luchtstroom is ne Mäite foar ju Masse Energie ju n Luchtwälle in
Ne Ljoachtdiode (uk Lumineszenz-Diode, kuut LED foar light-emitting diode of uk luchtemittierjende Diode) is n elektronisk Hoolichlaiter-Bauelement. Lapt truch ju Diode Stroom in Truchläitgjuchte, so stroalt ju Lucht, Infraroodstroalenge (as Infrarooddiode) of uk Ultraviolettstroalenge mäd ne Woogenlaangte, ju der ouhonget fon dät Hoolichlaitermaterioal un ju Dotierenge. Die Ruske Wietenskupper Oleg Losev äntdäkte al hoolfwais do twintiger Jiere, dät Dioden Lucht uutstroalden, wan Stroom deertruch loope lät wuude. Al 1927 publizierde hie in ne ruske Tiedschrift Eenpeldhaide uur ju eerste LED un fräigede Patent an. Losevs Oarbaid wuud oawers nit beoachted un deertruch duurde dät bit 1962 eer ju LED wuudelk truchbriek. In dät Jier äntwikkelde Nick Holonyak ne wierkjende LED. Ju Faawe fon dät ärtjuugde Lucht honget ou fon ju Soarte fon Materialien wier ju LED uut apbaud is, besunners fon ju Bratte fon ju “ferbeedene Zone” (ju Beendoustand) twiske dän Valenzbeend un dän Laitengsbeend. Deertruch lät sik uk ferstounde, wieruum ne LED mäd ne groote Woogenlaangte ne läigere Truchläitsponnenge häd, t.B. rood 1,5 Volt un blau 3,6 Volt. Deeruum dät ju Sponnenge uur de LED uk n bitje haager wäd bie n gratteren Stroom, wol ju ätter ne kuutere Woogenlaangte apschuuwe. So lät ne blaue LED bie läigen Stroom
Ju Klokkerke is aan fon do blaue Klokkebloumen. In t Holt woakse uk wiete Klokkerke (Campanula carpatica), do dät uk in blau rakt. Do rakt dät uk die Tuunkeräien. Dät rakt so 'n 500 ferskeedene Campanula-Oarde. Ju blaue Campanula carpatica Campanula persicifolia Ju wiete Campanula carpatica
N Bewies fon de Waareldsrum-Grööte reeke uus do Komete. Jo treede so toumoal an dän Noachtheemel ap as n gewaltige ljoachte Masse, ju ieuwenske dän hällen stiernartigen Deel, aan maast fon de Sunne ouwoanden Stäit häd, die nit säilden moorere Milionen Kilometer loang is. Dät gans uunferhoopede Aptreeden un hiere oarige Gestalt hääbe uunkundige Moansken al tou ju noodelke Ansicht broaght, dät jo Foarbooden wieren fon groote, furchtboare Foarkuumnisse. Insteede dät wunderbare Schauspil tou bewunnerjen, beooboachteden Uurgloowe un Uunwietenhaid do prachtfulle Komete fon 1811, 1819, 1835 un 1843 mäd Schräkken un Ferlainegaid. Do Komete schällen ne wakkere Materie hääbe as do Planeten, un kriege uk hiere Lucht fon de Sunne. Uur hiere Loopboan kuud loange niks Sicheres fääststoald wäide. Wil jo so uunferhooped aptreede, nimt man oun, dät jo ne loangsträkkede Loopboan in Ellipsenfoarm hääbe; dät jo uum de Sunne traale un dan eerste in hunnerte af duusende fon Jieren wierkuume. Fielicht heere wäkke tou n uur Sunnensystem un uumloope moorere Sunnensysteme. Die Komet fon 1680 schäl 5000 Jiere bruuke un die fon 1811 schäl 300 Jiere bruukt häbbe ap sien loange Boan.
N Nukleotid is n Bestounddeel fon ne Nukleinsüüre, also inne belieuwede Natuur Desoxyribonukleinsüüre (DNA / DNS) un Ribonukleinsüüre (RNA / RNS). Älke Nukleinsüüre is ne Kätte uut Nukleotide. Älket Nukleotid bestoant uut: N Sukker N Phosphat-Räst Ne Base: Do Nuklein-Basen af Nukleo-Basen wäide apdeeld in: Purin-Basen: Adenin Guanin Hypoxanthin Xanthin Pyrimidin-Basen Cytosin Thymin Uracil Ju Ferbiendenge fon Nukleo-Base un Sukker alleenich, sunner Phosphat, hat Nukleosid. Bloot wan deer Phosphate mäd ferbuunen sunt, is dät n Nukleotid. Adenosintriphosphat is n Nukleotid inne Ribonukleinsüüre: Hier sjucht me links do tjo Phosphate, inne Midde dän kringföärmigen Sukker un gjuchts dän Räst fon't Adenin. Sunner do Phosphate hat dät Adenosin, dät is dan n Nukleosid, mäd trjo sukke Phosphate is dät n fulständich Nukleotid, nämmelk dät Adenosintriphosphat.
1794: Ju Zitadelle fon Jülich wäd an do Frantsoosen uurroat. 1864: Truch dän Free fon Wien wäd die Düütsk-Deenske Kriech be'eended. 1866: Die Wiener Free lait Venetien as italieensken Besit fääst un be'eendiget dän Trääde Italieenske Uunouhongegaidskriech. 1904: ǃNanseb ǀGabemab, bekoand as "Hendrik Witbooi", aan Kapitän in ju Kolonie Düütsk-Suudwäästafrikoa, känniget dän bestoundende Skuulferdraach un ferkloort dät Düütske Kaiserriek dän Kriech. Sien Ljuude griepe Düütske an, do Nama kuume tou dän Apstound fon do Herero un Nama bietou. 1932: Die Irak wäd formell uunouhongich, daach behoolde sik do Briten masse Ienfloud. 1960: Jânio da Silva Quadros wäd as näien Präsident fon Brasilien kädden. 1990: Düütske Wierfereenenge, Dai fon ju düütske Eenhaid. 1992: Sinéad O'Connor moaket in Fiersjoon ne Bielde fon dän Poapst stukken. 1981: Zlatan Ibrahimović, swedisk-bosnisken Foutbaaler
Die Kondensator is n Bauelement, dät elektriske Leedenge fäästhoolde kon un deertruch bloot Wikselstroom truchlät. Wan wie two metallene Platten tränje truch ne Isolations-Platte, dan kon sun Struktuur Elektrizität af beeter kweeden Leedenge apnieme. Ferbiende wie nämmelk ju eene Platte mäd dän Plus-Pool fon ne Batterie un ju uur Kaante mäd dän Minus-Pool, dan wäide do Elektrone fon ju Platte an de Minus-Kaante ounleeken truch ju Plus-Kaante, dan Uungliek lukt sik an. Un je tänner ju Isolations-Platte is, je stäärker ju Ounluukenge is un je moor Leedenge bietou kon. Fonsälwen kon deer uk moor oane, wan wie do Platten gratter moakje. Moakje wie dän Kondensator loos fon ju Batterie un hoolde do bee Träide juunnunner ("Kuutslus"), dan springt uk wuddelk ne Spoorke uur! Sun Struktuur naame wie n "Kondensator", deeruum dät hie ju Leedenge "kondensiert", fäästhaalt. Un je moor Elektrizität in n Kondensator oun kon, je gratter sien "Kapazität" is. Ju Kapazität fon n Kondensator wäd uutdrukt in Farad. N Kondensator fon 1 Farad kon 1 Coulomb an Leedenge bierge, wan 1 Volt Sponnenge twiske do bee Träide stoant. Uurs gekweeden: wan wie in sun Kondensator uur n Tied fon 1 Sekunde n Stroom I fon 1 Ampêre loope läite,
Lech Wałęsa [ˈlɛx vaˈwɛ̃sa] (* 29 September 1943 in dät Täärp Popowo bie Lipno /Kujawien-Pommern, Polen) is n polnisken Politiker, Gewierkskupsmon un Nobelprieswinner foar dän Free. Wałęsa häd ne Fäkuutbildenge as Elektriker besoacht un häd 1980 ne wichtige Rulle spield bie do Straike in Danzig (Pools: Gdansk). Hie waas aan fon do Meegruundere un twiske 1980 un 1990 uk die Foarsitsende fon ju uunouhongige polniske Gewierkskup Solidarnosc ("Solidarität"). Ätter ju Bekoandmoakenge fon dän Beleegerengstoustand in 1981 is Wałęsa as aan fon ju kommunistiske Paatäi hiere skäärpste Juunspielere unner Huusarrest broacht, man 1982 wier fräilät. As aan fon do fierende Ljuude unner ju Periode fon politiske Uumwalterenge häd Wałęsa ätter sien Woal tou dät Amt fon Stoatspräsident ju politiske un wirtskaftelke Uumbildenge fon n sozialistisk Systeem tou n demokroatisk fräi-Määrked-Systeem (ju sonaamde Trääde Polniske Republik) organisierd. In dät Jier 1998 is Wałęsa as Foarsitsende fon ju Christen-Demokroatiske Paatäi wääld wuuden, ätter dät him al 1983 dän Nobelpries foar dän Free touärkoand waas. Normdoaten: GND: 118628704 (OGND) | KB (Niederlounde): 068865430 | LCNAF: n81039335 | VIAF: 109834327
Düsse Lieste fon Politikere änthaalt wichtige Politikere fon ju ganse Waareld. Gaius Iulius Caesar (Ooldroomsken Politiker, hie häd sogoar moal Diktator weesen, is dan oaber uumebroacht wuuden.) Karl Dönitz ( nationoalsozialistisken düütsken Politiker, Ounfierer fonne Kriechsmarine un foar kuute Tied Ätterfoulger fon Hitler.) Heinrich Himmler (nationoalsozialistisken Politiker un Massenmöärender, wäil aan Haudferoantwoudelken fon dän Holocaust) Adolf Hitler (nationoalsozialistisken Diktator fon Düütsklound twiske 1934 un 1945, Massenmöärender un Kriechsferbreeker, sjuch: Holocaust un Twäide Waareldkriech) Abraham Lincoln (Hie wuude twäie toun Präsidänt fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa wääld, 1860 un 1864, wuude dan oaber möärend. Hie is bekoand foar sien Politik juun Sklaveräi, oaber uk foar dän amerikoanske Burgerekriech.) Nelson Mandela (Hie häd sik juun ju Apartheid in Suudafrikoa iensät un waas fon 1994 bit 1999, as eersten swotten, Präsidänt fon düt Lound.) Theodor Mommsen (Hie waas bekoander as Professor un Skrieuwer, wierfoar hie dän Nobelpries foar Literatuur kriegen häd, man hie waas uk n Politiker in't prüüske un in't düütske Parlament) Qin Shi Huang (Hie lieuwede 259-210 f.Chr un wäd as die eerste Kaiser fon China betrachted) Lech Wałęsa (N polnisken Politiker, Gewierkskupsmon un Winner fon dän Nobelpries foar dän Free) Clemens August von Galen (Biskop, die sik juun ju
Konrad Burmann fon Strukelje hied ne Hällenge ap Rauderfeen. Hie waas Swoager tou Hermann Janssen. As KB (un fielicht GB, wät oawers uk sien Moanske weese kuud) skreeuw hie foar dät Lesebouk foar Seelterlound: 7. Jan un Geske 19. Di Bur un de Dräguner 22. Dät Farg bi dät Schäip 25. Kasper waas bolde stickt 37. Trütig Jier Elektrisk 42. Foulke hied Gäistesgegenwoart Text fon dät Lesebouk fon Seelterlound
Do eerste Uurkunden wiese uus oarich goude Kontakte mäd Aastfräislound. Dät me oawers leeter do Foane wier hääbe wüül, kon deerap wai tjuude dät do oarich moor wäid wuuden wieren, fielicht truch ju fon dät Klaaster Langen in gratteren Uumfang tougong sätte Eedgreeuweräi. Ätter t Suude hääbe wie n Tjuugnis fon minner früntelke Ferhooldnisse, as 1376 do gemeene Buuren fon Skäddel betjuuge, hiere Roowtoage juun Lampeken in Merne ienstaale tou wollen (Engelke 260). Merne is wäil Marren bie Lindern (Rü8 Register, S. 347), uum 1800 noch Mornen (Lc6). In 1656 hat et, ju Skäddeler Meente af Säärke häd siet Moanskentoanken dän Roagentjaande in Grootenging, uk bie Lindern (Wi437). Dät tjut wäil ap oolden Honnelskontakt wai; fielicht sunt jo do Seelter Jäild scheeldich weesen. So wäd uk ju Familie Blok in Hollen al 1403 un 1458 mäd dän Tjaanden tou Bäärsel beloand (Rü5.556 un 5.762). Sjuch Literatuur uur Seelterlound.
Red Hot Chili Peppers is n rockkoppel uut Los Angeles, Kalifornien (Fereende Stoaten fon Amerikoa). The Red Hot Chili Peppers Freaky Styley The Uplift Mofo Party Plan Mother's Milk Blood Sugar Sex Magik One Hot Minute Californication By the Way Stadium Arcadium I'm with You The Getaway Unlimited Love Return of the Dream Canteen
Die Kool is wichtich as Gemöis. Dät rakt fuul ferskeende Koolsoorten, toun Biespill: Bloumenkool (Brassica oleracea var. botrytis L.) Brokkoli (Brassica oleracea var. italica Plenck) Koolrabi (Brassica oleracea var. gongylodes L.) Wieten Kool (Brassica oleracea convar. capitata var. alba) Rooden Kool (Brassica oleracea convar. capitata var. rubra L.) Wirsingkool (Brassica oleracea convar. capitata var. sabauda L.) Gräine Kool (Brassica oleracea var. sabellica L.) Rousenkool (Brassica oleracea var. gemmifera DC Ju Stäkräiwe (Brassica napus) heerd uk tou do Koolplonten. Bloumenkool Brokkoli Koolrabi Wieten Kool Rooden Kool Wirsingkool Gräine Kool Rousenkool
Juu Desoxyribonukleinsüüre (Maasttieds oukuuted mäd DNA fon dät Ängelske "Desoxyribonucleic Acid", man uk mäd DNS) is ne Nukleinsüüre un Dreeger fon dät Äärfgoud fon alle Lieuweweesen. Truch unnerskeedelke Sequenzen (Riegenfoulgen) fon Nukleotide, Bestounddeele fon Nukleinsüüren, kon deer gans unnerskeedelk Äärfgoud mäd kodierd wäide. Juu Foarm fonne DNA is aan loangen Dubbelstrang, die as Dubbelhelix traald is. Doo foulgjende Elemente sunt aaltiede inne DNA tou fienden: Koolestof (C, inne Struktuurfoarmel uk oafter truch n Houk sunner Beskriftenge oubielded) Phosphor (P) Stikstof (N) Suurstof (O) Woaterstof (H) Älken Oankeldstrang is ne Kätte fon Nukleotide, wierbie juu Nuklinbase ätter binnen wiesd un juu Desoxyribose touhoope mäd dän Phosphaträst ätter buuten. Älket Nukleotid inne DNA bestoant uut: Juu Desoxyribose (Dät is aan Sukker) N Phosphat-Räst Nukleinbasen af Nukleobasen, doo sik apdeele in Purin-Basen un Pyrimidin-Basen: Purin-Basen: Adenin Guanin Pyrimidin-Basen: Cytosin Thymin Dät rakt noch moor Nukleinbasen af Nukleobasen, man inne DNA rakt dät bloot düsse. Doo bee Oankeldstrange sunt truch Woaterstofbrääge mädnunner ferbuunen. Dät gungt inne DNA aaltiede, deeruum dät deer aaltiede ne Purimidinbase an aan Oankeldstrang juunuur ne Pyrimidinbase an dän uur Oankeldstrang lait. Gnauer kweeden, lait aaltiede Adenin juunuur Thymin; Guanin lait aaltiede juunuur Cytosin.
Dät Korniske (Kernowek, dt. Kornisch) is ne keltiske Sproake, ju der bit sowät 1800 boald wuude in Cornwall (Kernow), die suudwäästelke Punkt fon Änglound. Die woarskienelk lääste Moanske die ju Sproake baalen diede, waas Dorothy Pentreath, ju 1778 stuurwen is. Uum 1900 äntwikkelde die Geleerde Henry Jenner dät “Eenhaids-Korniske”, dät sik basiert ap wäkke middeloalerlike Tjooterstukke un wierap Robert Morton Nance dan 1958 n Leerbouk Cornish for All skreeuw. Nu däälich rakt dät sun 250 bit 300 Ljuude do der Kornisk slonk baale konnen un wäkke jungere sunt deeroun bilingual ängelsk/kornisk apleeken (13 Familien in dät Jier 2000). Et rakt uungefeer 3.000 Ljuude do der Kornisk oarich baale konnen. Kornisk wäd bruukt in Rundfunk, Saitengen un in wäkke Filme. 2002 häd ju Europäiske Union dät Korniske as eepentelke Minnerhaidssproake anärkoand. Dät alles wäd wäil kritisierd, deeruum dät ju Sproake fielicht toun Haaldeel uuttoacht is. Fonsälwen moasten foar aal näie Seeken näie Woude fuunen wäide (Sproakuutbau), man uk genöigje do oolde Wällen nit, uum ju ganse Grammatik tou rekonstruierjen. Yma’n gath yn-dann an carr ‘Die Kat is unner dän Woain’. Ap Walisisk skuul dät heete: Mae’r gath o dan yr car ..un ap Bretonisk: Emañ ar c'hazh dindan ar c'harr Dät
Die Sahel is dät Gebiet fon Afrikoa, die sik suudelk an juu Sahara anslut. Die Sahel bestoant foarallen uut Toudensavanne, man ieuwenske juu Toudensavanne rakt dät noch Gäärs- un Struuksavanne, in dän suudelken Sahel rakt dät uk Druuge Savanne, deerjuun is in dän noudelken Sahel Wüüste un Hoolichwüüste tou fienden. In dän Sahel rakt dät unnerskeedelke Klimate: in dän noudelken Sahel is dät druuch un heet, in dän suudelken Sahel deelwiese fuchtiger. Dät kon me oaber nit aaltiede so kweede, deeruum dät dät in dän Sahel n tropisk Wikselklima rakt, dät hat, dät sik ne druuge Jierstied mäd ne wäite ouwikseld. Die Wiksel is oaber täämelk uunräägelmäitich, oafer rakt dät loange Druuchten un dan wier bloot gans kuut Rien. Juu Wüüste Sahara woakst fääre ätter Suuden wai. In doo noudelke Deele fon dän Sahel äntstounde also näie Wüüstenflakten. Sunne Wüüstenbieldenge hat inne Fäksproake "Desertifikation". Truch dät Woaksen fonne Befoulkenge hääbe doo Moansken in dän Sahel däälich uk moor Fäi as fröier, Kamäile, Bäiste, Schäipe, man foarallen Säägen. Doo fernäile dan uk fuul moor Natuur, un wan joo dät ganse Boark fon aan Boom iete, dan stäärft die Boom. Buutendät fertrappelje doo fuul Gäärs, wäil moor, as joo iete, un stampje
Ju mitochondrioale DNA of mtDNA is ne litje ringfoarmige DNA, ju sik nit in dän Sälkääden befint, man in do Mitochondrien, litje Organellen deerbuute. Do Mitochondrien änthoolde uk n oainen Typ Ribosome. Dät rakt hunnerte fon Mitochondrien pro Sälle un do änthoolde älk fuul sirkuloare Chromosome. Do änthoolde aal dosälge Gene, man sunt nit immer identisk: Isodisomie hat sofuul, as dät aal Moleküle fon ne Sälle identisk sunt, Heterodisomie hat, dät do nit identisk sunt. Ju dubbelstrangige mtDNA bie dän Moanske änthaalt 37 Gene: 22 kodierje tou tRNA, 2 tou ribosomoal-RNA un do uurige 13 tou Oaiwiete. Dät Mitochondrion kodiert nit fulboodich foar sien oaine Oaiwiete: wäkke Funktioone sunt in dän Loop fon do Generatione fon dät nukleare DNA uurnuumen wuuden. Do Oaiwietprodukte fon do Gene hääbe dan ne apaate Translokationssequenz, wiertruch do ätter do Mitochondrien transportierd wäide skällen. Ju mitochondrioale DNA ferierwet gewöönelk bloot uur ju wieuwelke Lienje un gungt also nit uur mäd Sperma of Blöitenstoaf. Do Mitochondrien fon ju monnelke Säidsälle fiende sik in dän Stäit, die bie de Befruchtenge maasttied nit in ju Oaisälle kumt. Der sunt oawers wäil eenige Biespiele fon Uurdreegenge fon mitochondrioale DNA fon dän Foar beskrieuwen wuuden. Ju Doatseeke fon Ferierwenge truch
Isaac Newton, leeter Sir Isaac Newton is bädden an n 25. Dezember 1642 ättern julianisken Kalänner - Die in düsse Tied in Änglound noch goolt - af an n 4. Januar 1643 ättern gregorianisken Kalänner in Woolsthorpe bie Grantham un stuurwen an n 20. Meerte ättern julianisken Kalänner af an n 31. Meerte 1727 ättern gregorianisken Kalänner in Kensington, dät däälich tou London heert. Hie waas aan bekoanden ängelsken Astronom, Mathematiker un Physiker. Sin Haudwierk wieren wäil doo Philosophiae naturalis principia mathematica (Doo mathematiske Prinsipien fonne Natuurphilosophie).
Kreta is n groot Oailound fon Griechenlound. Dät häd ne Laangte fon 260 Km un ne Bratte fon 15 bit 60 Km. Me kon goud fäile dät me fier in dät Suude is. Suuderstoarme brange al Sound fon ju Sahara-Wöiste, wan uk wied in de Foarjier die Bierich Ida sien sneebedäkte Spitse in de Luft stat. An ju Noudkuste rakt dät fuul Strand. Apfaalend is wo littik ju Unnerskeed twiske Äbbe un Floud is, hier in dät Middelmeer. Ju Suudkuste is moor stail un fälsich. Noch fuul Lound lait wüüld un wäd beweeded fon Säägen, do fon eene Hööchte ap ju uur springe, uumroat fon blöiende Oleandere. Kreta häd ne gans oolde Geskichte, wierfon sik nu fuul Spuuren fiende. Ju ooldste Spuur äntstamt ju Minoiske Kultuur, dät is ju Doodenstääd Knossos, juust suudaastelk fon dän Haudstääd Heraklion. Fääre ätter dät Suudwääste fint sik dät uk minoiske Phaistos un deerbie in de Naite dät roomske Gortyn. Loangs ju Noudkuste fiert me uur ne Sträite mäd Mimosa-Boome ätter dät middeloalerlike Rethymnon un noch fääre ju Stääd Chania. Dan ätter dät Suude lait ju groote Samaria-Slucht, wiertruch me bloot tou Fout ätter ju Suudkuste gunge kon. Deerfon kon me mäd n Boot aastelk
Dät Middeloaler sunt do Jiere twiske 500 un 1500. Foar sowät 500 is dät Oalerdum, ätter sowät 1500 is ju näie Tied. Foarmiddeloaler, antou dät 10. Jierhunnert Hoochmiddeloaler, begin 10. Jierhunnert bit uum 1250 Leetmiddeloaler, 1250 bit uum 1500 In ju Renaissance duuket dän Noome 'Middeloaler' ap. Ju Renaissance waas ju Wiergebuurt fon dät klassiske Oaler, in Moaleräi as uk in ju Baukunst un ju Musik. Maastens lät me dät Middeloaler ounfange in dät Jier 500 un eendje in dät Jier 1500. Uur Begin- un Eendjiere sunt: Politisk begint dät Middeloaler in 476, die Eend fon dät Wääst-Roomske Riek. Die Begin fon ju Foulkewonderenge in 375. In dät Jier 312 wuude dät Kristendum toulät in dät Roomske Riek, un dät wäd uk wäil as Beginjier nuumen. Uk foar dän Eend fon dät Middeloaler rakt et ferscheedene Jiere: Ju Äntdäkkenge fon Amerikoa in 1492. Die Eend fon dät Aast-Roomske Riek (Byzantiniske Riek) in dät Jier 1453. Die Eend fon dät Middeloaler is die Begin fon ju Renaissance. Ju Trännenge fon ju Protestantiske Säärke un ju Roomsk-Katoolske Säärke siet 1517.
Frankfurt an n Main is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Hessen. Deer woonje uungefeer 690.000 Ljuude un dät is ju grootste Stääd fon dät Buundeslound. Ätter Berlin, Hambuurich, München un Köln is dät ju füüftgrootste Stääd fon Düütsklound. Al in dät Hillige Roomske Riek waas Frankfurt ne wichtige Stääd; däälich is dät dät finanzielle Säntrum fon Düütsklound un Europa. Deer stounde fuul hooge Bauwierke, wierfon eenige tou do hoochste Bauwierke fon Europa heere. Fon deer kumt uk die Öökelnoome Mainhattan, die sik touhoopesät uut ju Äi Main un Manhattan, aan Stääddeel fon New York, dät ja noch eerder foar sien Hoochhuuse bekoand waas. Eer dän Twäide Waareldkriech waas dät aal uurs. Domoals hiede Frankfurt een baldoarich groote Ooldstääd un waas bekoand foar Fäkwierkhuuse. Man fon ju Ooldstääd is ätter ju Bombardierenge bloot min uurichblieuwen un noch minner in dän Wierapbau, die gau gunge skuul un sik nit nouch Tied noom, hoolich fernäilde Huuse wier ap Steede tou brangen. Uumdät deer nit moor fuul fon ju originoale Ooldstääd uurich is, wuuden un wäide wäkke wichtige Bauwierke ätter Jiertjaande ätterbaud, moor of minner so as jo wieren. In dät Doom-Römer-Projekt tou n Biespil skäl ap dän Gruundsleek fon dät ourietene Techniske
Moskau is ju Haudstääd fon Ruslound. Deer woonje ungefeer 11.501.000 Ljuude in ju Stääd (2011), 14,6 Mio lieuwje in ju Agglomeration (2007). Moskau is ju grootste Stääd fon Ruslound. Moskau waas uk al ju Haudstääd fon de Sowjetunion, fon dät ruske Kaiserriek un fon dät Grootfürstendum Moskau. In do lääste Jierhunnerte sunt fuul flugge Bauwierke äntsteen: Bolschoi-Tjooter Dät Gorkipark Moscow-City, dät Internationoale Hondelssäntrum Dät Kreml Lenin-Mausoleum Moscow City Die Roode Plats, mäd de Sänt Basilius Kathedroale un dät Weerenhuus GUM Triumfpalast Commons: Moskau – Mediendoatäie
Kroatien is n Lound in'n Uurgong twiske Middel- un Suudaast-Europa. Ju Haudstääd is Zagreb un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2015 Kolinda Grabar-Kitarović. Kroatien wäd begränsed fon: Aastriek in dät Noude, Ungarn in dät Noud-Aaste, Serbien in dät Aaste, Bosnien in dat Suud-Aaste, Montenegro in dät Suude Kustenstääd Brseč Foutbal
Ju Adriatiske See is n Deel fon dät Middelmeer un lait in dät Suude fon Europa twiske dät Apennin-Hoolichailound un dät Balkan-Hoolichailound. Ju wäd fon de Ioniske See schat truch ju Sträite fon Otranto. In dät Wääste wäd ju See begränsed fon Italien un in dät Aaste fon Slowenien, Kroatien, Bosnien, Montenegro un Albanien. Bie ju Aastkuste fon de Adriatiske See lääse do Dalmatiske Ailounde un do Kvarner Ailounde, do aal tou Kroatien heere. Krk un Cres sunt deerfon do grootste Ailounde. Die djoopste Punkt lait ap 900m.
Ju See is n Deel fon n Ozean, die der in Ferbiendenge stoant mäd ne uur See of mäd n Ozean. Buute Aastfräislound wäd dät in gans Düütsklound oafter Meer naamd, wilst dät Woud "die See" deerfoar ap düütsk säildener bruukt wäd.
Montenegro is n Lound in Middel-Europa. Ju Haudstääd is Podgorika un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2006 Filip Vujanović. Montenegro wäd begränsed fon: Bosnien in dät Noude, Serbien in dät Aaste, Albanien in dät Suude, ju Adriatiske See in dät Wääste.
Die Kubismus, oulat fon frantsöösk cube of latiensk cubus foar "Doobel" is ne Stilgjuchte in ju Moaleräi, ju fon 1907 oun in Frankriek uut ju Avantgarde foargeen is. In dän Kubismus is nit ju Deerstaalenge dät wichtichste, uk wan Objekte deerstoald wäide, fuulmoor stoant ne formoale Oardenge fon ju Bielde in dän Faandergruund. Deerfon kumt uk dät typiske kaantige Fonsuun, dät dän Stil sin Noome roat häd. Man nit aal do kubistiske Kunstwierke sunt uuremäite kaantich. Pablo Picasso un Georges Braque jäilde as do Gruundere fon dän Kubismus. Uur wichtige Moalere sunt Juan Gris, Fernand Léger, Marcel Duchamp un Robert Delaunay. Uut ju Moalerkunst is die Kubismus uk in ju Bieldehaueräi un ju Baukunst uurnuumen wuuden. Stillieuwend mäd Fruchtkumme un Mandoline fon Juan Gris, 1919. Sittenden Mon fon Roger de La Fresnaye, 1914. Unner de Pergola in Neapel fon Umberto Boccioni, 1914. "Ju Musik", Relief fon Antoine Bourdelle, 1910-12