rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Focko Ukena (* uum 1370; † 29. August 1436 in Diekhusen; Groningerlound) waas n Aastfräisken Haudling fon dät Moormerlound un Lengenerlound. In dät leete 14. un dät äddere 15. Jierhunnert wuude die Ienfloud fon dät aastfräiske Haudlinggeslächt Kenesna tom Brok longsom gratter. Dät was striedich mäd dät Prinzip fon ju Fräiske Fräiegaid. Do Fräisen sätten sik juun do tom Broke un Focko Ukena wuud die Uppermon fon do lälke Aastfräisen. In n September 1426 wuude Ocko II. tom Brok in ju Slacht fon Tjootern fon Ukena sloain. Bloot een Jier deer ätter won Ukena ju Slacht ap do Wüülde Äkkere -twiske Marienhafe-Upgant un Oldeborg-Engerhafe- fon sien Rivoal Ocko tom Brok ap n 28. Oktober 1427. Deermäd wuude Ukena Härsker uur Aastfräislound. Uumdät Ukena dän Ocko tom Brok foulgede as Härsker, annerde sik nit fuul in Aastfräislound. Twiske ju Härskup fon tom Brok un Ukena häd dät naan Unnerskeed roat. Deertruch wuude die Wierstand fon dät Foulk juun Ukena gratter. Do lälke sik deerjuun sättende Aastfräisen kreegen dät Geslächt Cirksena as Uppermon. Ätter dät ferskeedene Slachte foar Ukena ferlädden wieren geen hie ätter Munster. Bit tou sien Dood lieuwede Ukena bie sien twäide Wieuwmoanske Hiddeke van Garreweer in Diekhusen in do
Do tom Brok (uk: tom Broke, tom Brook, tom Broek, ten Brok, ten Broke) wieren n aastfräisk Haudlingsgeslächt uut dät Norderlound. Die eerste, die in ju Geskichtsbouke naamd is, waas Keno Kenesna, die deer 1309 aan fon do tjo consules et advocati terrae Nordensis waas. Keno I. tom Brok, eer Keno Hilmerisna (* uum 1310; † 1376), waas n Bäidensbäiden fon Keno Kenesna un die eerste, die sik tom Brok naamde. Hie waas Haudling fon dät Brookmerlound fon 1371–1376. Kenos Suun Ocko I. (uum 1345–1391) noom dät Emsigerlound noudelk Oamde, dät Harlingerloud un dät Aurkerlound in sien Besit. Hie moakede dät Auerkerlound mäd ju Buurich tou dät Säntrum fon siene Heerskup. Dät waas foar do Aastfräisen ne Ferlätsenge fon ju Fräiske Fräiegaid un hie wuud 1391 bie siene Buurich fon Aurk fermoärend. Hie waas Haudling fon dät Brookmerlound fon 1376–1391 Widzeld, uk Widzel af Witzel tom Brok (uum 1359; † 25. April 1399) waas die Suun fon Ocko I. Do Suldoaten fon dän Ärtsbiskup fon Bremen, fon dän Groaf fon Ooldenbuurich un uur hieden ap n 25. April 1399 him un sien Suldoaten bie Tjootern apluurd. Witzel un sien Suldoaten soachten Skuts in ju Säärke fon Tjootern. Man ju Säärke
Ne Uurkunde is n Skriftstuk, wierap n Toacht, ne Wille usw. fäästheelden wäd un dat bruukt wäide kon as Bewiesstuk of Tjuugnis. In oolde Tieden wieren do oafte skrieuwen ap Pergament. Uk ap Seelterlound beluuke sik sukke oolde Uurkunden. Dät eerste Moal in ju Geskichte heere wie wät uut Seelterlound in n Uurkunde fon 1319, wieroun Bookeläsk (2N) unner do fräiske Johanniterkommenden täld wäd (Ur48). In 1359 wäd ju Skoankenge fon n Stuk Foan in Baalenje an dät aastfräiske Klaaster Langen beuurkunded (Ur86). Dät leeter in dän Dullert unnergeene Klaaster kricht 1415 in jusälge Buurskup noch moal ein stucke phanes, dar man eede uppe graven mach, wiermäd tou glieke Tied in n uurigens läichdüütsken Text do ooldste Belääse fon do seelter Woude Foan (Moor) un Eed (Torf) fuunen wäide (Ur246, fgl. Kramer 1971:44, Fort 1984:103). In 1459 wuud ne foar sowät trietich Jiere an dät Klaaster däine Skoankenge fon n Stuk Foan beuurkunded, deeruum dät uur Ljuude to Scarle dät hääbe wollen (Ur743). Ätter Friedländer (Ur743) skäl deeruum uk die Foan in Scarle lääsen hääbe, wierfoar hie - wäil beleeken ap dän Oustand fon Langen - Litje Skäddel (Kleinscharrel) bie Tjootern ounnimt. Man deer ju Uurkunde fon heer Johan curet
Los Angeles is ne Stääd in dät amerikoanske Buundeslound Kalifornien. Ju Stääd lait an dän Pazifiske Ozean un ju Los Angeles River. Mäd uungefeer fjauer Millione Ienwoonere is Los Angeles ju twäidgrootste Stääd in do Fereende Stoaten. In dän metropolitan area (Grootruum) woonje uungefeer 13 million Moanskene. Ju Stääd wäd uk wäil L.A. of eenfach Angelas naamd. In dät Ängelske häd ju Stääd dän Bienoome The City of Angels (ju Stääd fon do Ängele).
Kosovo is n de facto oainständich Lound in dät Suudaaste fon ju Balkanhoolfinsel mäd Priština as Haudstääd. Dät Lound häd uungefeer 1,7 Millione Ienwoonere. Die Kosovokriech in do Jiere 1998/99 häd tou dän oainständigen Status fon dät Lound fierd. Ap n 17 Februoar 2008 proklamierde dät Parlament ju Uunouhongelkaid fon Kosovo, wät deerfoar n Deel fon Serbien waas. 81 fon do 193 Meeglidstoaten fon do Fereende Nationen ärkanne ju Republik Kosovo as n uunouhongelken Stoat, man foar do Fereende Natione is Kosovo noch n Deel fon Serbien. Serbien sjucht Kosovo noch altied as sien Autonome Provinz Kosovo un Metochien. Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen: Countries Recognitions
Hannover (Plat mongs Hannober) is een Stääd in dät Noude fon Düütsklound. Ju Stääd lait an ju Äi Leine un hiede in 2011 509.485 Ienwoonere. Twiske 1814 un 1866 waas Hannover ju Haudstääd fon dät Köönichriek Hannover. Aleer wude deer Läichsaksisk ("Platdüütsk") boald, man däälich is dät aiske säilden wuden. Ätter wäkke Studien in Düütsklound skällen do Ienwoonere dät "bääste Hoochdüütsk" baale, man foar Bupperloundske is die "noudelke Toonfaal", die fon dät Läichsaksiske uurich blieuwen is, tjuudelk tou heeren, juust so as wäkke grammatikoalske Oainhaide. Däälich is Hannover ju Haudstääd fon dät Buundeslound Läichsaksen. Et rakt groote industrielle Unnerniemengen so as Volkswagen, Continental Volkswagen, Continental (Autobeende), Varta (Batterien), un TUI (Froamdeferkier). Ju Region Hannover is ne besunnere Ferwaltengseenhäid. As Kommunalverband besonderer Art bestoant ju Region Hannover uut dän fröiere kringfräie Stääd un uur Loundkringe, do aal touhoope föiged wuuden sunt. Hannover 96 is n gjucht bekoande Foutbalplouch fon Hannover. Ju Monskup is sänt 2002 wierumme in ju düütske Buundesliga. Hannover 96 spielt in ju AWD-Arena, ju Ruumte häd foar 49.000 Ljuude. Hannover is uk bekoand uum sien Hannover Messe, ju sänt 1947 älk Jier heelden wäd. In 2000 wuude ju Expo 2000 in Hannover heelden. N bekoand Bauwierk fon ju
Dät Seelterske (dt. Saterfriesisch) äntstamt in algemeenen dät Ooldfräiske, man dät rakt uk n Andeel uut uur Sproaken. Bielde II wiest in n Boolkendiagram ju Fertreedenge fon do Deele in dät Fräiske fon däälich, eerste links in dät Wäästfräiske, dan in ju apaate Sproake fon dät wäästfräiske Aailound Schiermönkooge, un deerätter in Seeltersk un dan in dät mooringer Noudfräisk. Do loangste Boolken (rood) fertälle, dät soowät 90% fon dät Fräiske fon däälich uut dät Ooldfräiske stamt. Dan sunt (gräine Boolken) in dät Wäästfräiske sun 5% fon do Woude fonnäien bilded wuuden, juun in dät Seelterske bloot 1%. Sun Näibildenge is t.B. Wieuwmoanske ieuwenske Wieuw. Do blaue Boolken reeke dän Gehalt an Holloundsk of Läichdüütsk un dät is ap stäärkste in dät Seelterske fertreeden mäd 11%. Sun Woud is niks, wierfoar dät Ooldfräiske nâwet hiede. Toulääst fiende wie dan as jeele Boolken noch Deele uut uur Sproaken (0,2% in dät Seelterske, t.B. juust uut frantsöösk juste). Dät Noudfräiske häd deerbie noch 2,2% uut dät Däniske uurnuumen. In dän Gehalt an Ooldfräisk stimt dät Seelterske oarich uureen mäd do uur fräiske Dialekte. Gans uurs wäd dät, wan me kikt ätter charakteristisk Fräisk (Bielde IV), dät sunt Woude do me an hiere Foarm
Dät Rätoromaniske (Rumantsch) is ne Gruppe touhoopehongjende Dialekte in do Alpen, un in äängeren Sin ju noudelke Gruppe deerfon, ju der in dät swaitseriske Kanton Graubünden (Grischun) boald wäd. Do Italieniske Variante wäide touhoopefoated unner dän Noome Friaulisk. Dät rakt ätter ju Foulkställenge fon 2000 noch sowät 35.000 Ljuude, do der n rätoromanisk Dialekt baale; dät Friauliske häd tjoonmoal sofuul Baalere. Dät Rätoromaniske is een fon do fjauer eepentelke Sproaken fon de Swaits. Toun Gebruuk in amtelke Situatione is 1982 ne offizielle Skrieuwwiese annuumen wuuden (Rumantsch Grischun), ju der anwoand wäd tou sukke ferskeedene Seeken as Jäildskiene, Gesätsreekenge un Unnergjucht. Ju Skrieuwwiese is n Kompromis, dan do Dialekte loope wied uutnonner un deeruum wäd ju nit algemeen akzeptierd. Wäkke Geleerde wollen dät Rätoromaniske in two Sproaken apbreeke; do suudelke Dialekte fange jo unner dän Noome Ladinisk, do noudelke blieuwe Rätoromanisk. Baalere fon two ferskeedene Dialekte spreeke sik oafte ap Düütsk oun. Fuul fon dät uursproangelke Sproakgebiet is intwiske fon dät Swaitserdüütske fersleeken wuuden. Dät Rätoromaniske uumfoatet foulgjende fieuw Dialekte: Dät Surselviske in dät Doal fon dän Foar-Rhien un uurswain in dät Bündner Bupperlound, Dät Sutselviske in dät Schamserdoal un dät Surmeiriske in Oberhalbstein un dät Albuladoal, touhoope dät Middelbündneriske, Dät
Do Paiute sunt n Indioanerstam in do USA. Hiere Sproake tält tou do uto-aztekiske Sproaken. Do Paiute hääbe in fieuw ferskeedene Stamme in dät Gestrich fon do Buundesstoaten Utah, Arizona, Nevada un Kalifornien fon däälich in dat Kultuurareal fon dät Groote Bäkken siedeld. Jo sunt früünd tou do Ute, Shoshone un Bannock. Do Paiute bedreeuwen n bitje Buuräi un lieuweden in litje Gruppen maastens fon de Jaacht. Siet 1859 troangen uk in ju Geegend fon dissen Stam wiete Siedlere foar un häábe do fertroangen. As Reaktion ap dät Ferdrieuwen äntstuud bie do Paiute die Gäisterdons, die der ätters fon do Lakota un uur Stamme uurnuumen wuuden is. Däälich lieuwje noch sun 5.000 Paiute in do Indioanerreservoate: Fallon Paiute-Shoshone Tribe [1] Pyramid Lake Paiute [2] The Confederated Tribes of Warm Springs Indians [3] Native American Nations
Ju chemiske Formel fon n Stof beskrift kuut, uut wäkke Elemente un in wäkke Taale Atome een Molekül fon dän Stof apbaud is. Disse systematiske Formeln sunt äntwikkeld wuuden fon Jöns Jacob Berzelius. Mäd Hälpe fon do Phase-Antjuudengen (s)=solid=Fääststof, (l)=liquid=Flüssighaid, (g)=Gas en (aq)=aqua=Woater bääte ju Formel kon ju Phase fon n Stof wiesd wäide. Biespil: Woater: H2O (l) Dät hat: n Moleküül Woater bestoant uut 1 Atom Woaterstof (H) un 2 Atome Suurstof (O), un dät is n Flüssichhaid. Uur Biespil: Distikstoftetraoxid: N2O4 (g) Ne algemeene Räägel lut, dät do Elemente in ju chemiske Formel wierroat wäide in Rangoardenge fon hiere Atomnummer. In n Praxis rakt et deer oawers fuul Uutnoamen. Bie Süüren, Basen un Soalte is dät algemeen, eerste dät positive Ion un deerätter dät negatieve Ion tou skrieuwen. Biespiele: ju Süüre Soaltsüüre: HCl ju Base Natriumhydroxyd: NaOH dät Soalt Sjoodesoalt: NaCl wieroun do positive Ione H+ un Na+ aptreede ieuwenske do negative Ione OH– un Cl–. In ju organiske Chemie sät me dän Koolestof (C) foaroun, foulged fon dät Woaterstof (H). Do uurige Elemente kuume dan in Foulge fon hiere Atomnummer. Toun Biespil Ethylchlorid: C2H5Cl, wierbie do two Koolstofatome ju Haudstruktuur bildje un do Woaterstofatome touhoope mäd dät
N Konkordanz is ne alpahabetiske Lieste fon do Woude in n Bouk of n uur Stuk skriftelke Oarbaid, touhoope mäd ju deertou heerende Uumtext. Weegen ju Tied un ju Moite un ju Kossenge nöödich tou dät Moakjen fon n Konkordanz in ju Foar-Komputer-Tied, is dät domoals bloot moaked wuuden foar Wierke fon besunnere Betjuudenge, do Vedas, ju Biebel, die Koran un do Wierke fon Shakespeare. Sogoar mäd dän Gebruuk fon Komputere un n Konkordanzprogram kostet dät Moakjen fon n Konkordanz (juust so goud ap Papier as in dän Komputer) n Masse Hondwierk, deeruum dät do oafte touheerend Materioal uumfoatje, as Kommentoare ap of Definitione fon do indeksierde Woude. Wan oawers ju Text fon n Wierk in n Komputer is, kon ne Säike-Funktion dän Gruundapdraach fon n Konkordanz uutfiere un dan is ju in wäkke Apsichte sogoar fuulsiediger as aan ap Papier. Wan eenmoal in n Komputer ounbroacht (digitalisierd), konnen uk fon seelter Texte licht Konkordanze moaked wäide. Deerbie konnen do Woude alphabetisk wiesd wäide (middelste Spalte in dät Biespil), touhoope mäd do touheerende Satse. Gjuchts fiende sik do Noomen fon do Wällendoatäie (hier Ls249 un Ls351), as moaked mäd WConcord. Ap ju Wiese kon me uk fuul moor Doatäie touhoope
Veda (Sanskrit, m., वेद, veda, woudelk.: „Wieten“) is ne toueerst mündelk uurlääwerde, leeter skriftelk fäästlaide Samlenge fon religiöse Texte uur dän Hinduismus. Dät rakt deerfon fjauer Geskrifte (do Veden), do dän Gruundsleek bildje fon do Upanishade, ju indiske Philosophie un hiere Religion. Do änthoolde religiöse Hymnen uur God(de), spirituelle Philosophie, ju Natuur un ju gjuchte Lieuwenswiese. Do Geskrifte sunt äntsteen twiske 1500 un 500 foar Kr. Woarskienelk is die ooldste Veda, die Rig-Veda, äntsteen bie do Arier, n indo-europäisk Foulk, dät siet dät 15. Jierhunnert foar Kr. in Indien ounlook. Do leetere Veden wäide betrachted as Eepenbeerengen fon sonaamde Rishy’s of wiese Stamhaude, do der hiere Kunde kreegen truch direkte Woarniemenge in süüwer Bewustweesen. Deermäd heere do tou do allereerste religiöse Texte fon de Waareld. Do Veden sunt eerste täämelk leet ätter ju Uutfiendenge fon de Skrift apskrieuwen wuuden. Dät hied tou dwoon mäd ju uuroolde Tradition uum Kunde uutweendich tou leeren. Dät Anleeren fon disse Kunde geböärde truch spezielle Persone (Pandits), do der äiwed wieren do Hymne uutweendich tou leeren. Bie ju religiöse Kaste fon do Brahmane wuud disse Kunde oafte in do Familien fääre roat. Besunnere Versstruktuure un Rhytmen suurgeden deerfoar, dät do Texte goud bewoard bleeuwen, wan
As Waareld beteekent me kuut aal, wät dät rakt of touminst aal, wät uus tougungelk is. So as dät däälich bekieked wäd, is die Begriep Waareld, beleeken ap dän natuurwietenskuppelken Ärkantnis-Horizon, juust so tou ferstounden as dät uus bekoande Universum mäd aal sien Bestounddeele. Daach wäd ju Beteekenge "Waareld" in wäkke Touhoopehonge noch as n Synonym foar "Äide" bruukt, so biespilswiese in do Begriepe "Waareldkoarte" as een Koarte fon ju heele Äidbupperflakte. Uk ju Beteekenge "waareldwied" belukt sik maast bloot ap ju Äide, nit ap dät Universum. In ju Politik wäd Waareld deelwiese foar Ouskeedengen in geografiske, wietenskuppelke un kulturelle Perspektive bruukt. Me boalt biespilswiese fon ju Oolde Waareld, ju Näie Waareld, fon een Waareldriek, fon een Eerste, Twäide, Trääde un Fjoode Waareld, of uk fon een wäästelke un een islamiske Waareld, man uk fon ju heele Äide, wan biespilswiese fon Waareldpolitik boald wäd. In dän Sproak-Bruuk rakt dät masse Uutdrukke, do dät Woud Waareld beienhoolde, sik beluukend ap moanskelke Hooldengen juunuur aal, wät uum jo tou is. Maasttieds heert suk aan ap moanskelke Touhoopehonge beleekenen Waareldbegriep uk ju Foarstaalenge fon bestimde Sätgjuchte, wierätter ju Waareld funktioniert, un wäkke Gloowens-Sätte, do as Gruundsleek foan dät Waareldferhoolden un ju Waareld-Tjuudenge jäilde.
Anıtkabir (tursk foar „Grääftoankmoal“) is ju Beteekenge fon dät Mausoleum fon dän tursken Stoatsgruunder Mustafa Kemal Atatürk in Ankara. Dat Grääf fon İsmet İnönü, die twäide Präsident un eerste Ministerpräsident fon ju Turkäi, fint sik uk in ju Anloage.
Dät Neutrino is n uungeleeden subatomar Elementarpaat. Dät häd n Spin fon 1/2 un is deermäd n Fermion. Dät Neutrino is n Lepton. Ju wichtichste Interaktion, do der Neutrinos apwiese, is ju swäkke Käädenkraft: Neutrinos sunt nit geföilich foar ju stäärke Käädenkraft of foar elektromagnetiske Interaktione. Loange wuud toacht, dät ju Masse fon dät Neutrino nul waas, man experimentelle Resultoate fon toun Biespil dän Super-Kamiokande-Detektor hääbe wiesd, dät ju gratter as nul is. Deermäd unnerlääse Neutrinos uk ju Sweerkraft. Do maaste Neutrinos, do der ju Äide beloangje, kuume fon ju Sunne häär. Pro Sekunde wäd älke Kwadroatzentimeter fon dän Ruum in de Naite fon de Äide, dät der lood op ju Gjuchte fon do Sunnenstroale stoant, passierd fon 65 Milliard Sunnenneutrinos. In n September 2011 mäldeden Unnersäikere fon dät CERN in de Swaits un fon dät Laboratori Nazionali del Gran Sasso in Italien, dät jo muugelkerwiese woarnuumen hääbe, dät hooch-energetiske Nuon-Neutrinos juust ieuwen gauer raisje as ju Luchtgauegaid.
N Elementarpaat is n litje Paat, dät nit kleeuwd wäide kon in uur Paate. Ätter do Modelle fon däälich sunt Elektrone, Neutrinos un Quarks Elementarpaate, juust as do swarrere Versione fon dät Elektron un dät Neutrino, do kraftfierende Paate un hiere Antipaate. In ju Physik wäd fon n Elementarpaat ounnuumen, dät dät neen innere Struktuur häd, deeruum dät dät nit touhoopestoald is uut noch litjere Paate. Dät is een fon do gruundlääsende Deele fon dät Al, wier aal grattere Paate fon apbaud sunt. In ju moderne Theorie fon Paatephysik, dät Standardmodel, sunt Quarks, Leptone un ‘Iekbosone’ Elementarpaate. Fröier wuuden Hadrone (Mesone un Baryone as dät Proton un dät Neutron) un sogoar ganse Atome an n bestimden Tiedpunkt betrachted as Elementarpaate. N zentroal Thema in ju Theorie fon do Elementarpaate is ju Idee uut dät äddere 20. Jierhunnert fon Quante, dät dät Ferständnis fon elektromagnetiske Stroalenge reformierde un ju Quantemechanik häärfoarbroachte. Elementarpaate konnen gewöönelk nit in stationären Toustand woarnuumen wäide. Bloot bie Gauegaide ticht unner ju Luchtgauegaid konnen do woarnuumen wäide in ne Bläisenkoomere, dät kon weese as ionisierende Stroalenge, as kosmiske Stroalenge of kunstelk apjoaged in n Paate-Apjoager. Truch Studierenge fon do hiere Boane, jee of noa oubeeged in n
Laser is ne ängelske Oukuutenge, ju der stoant foar (light amplification by stimulated emission of radiation), wät ap Seeltersk uursät "Luchtferstäärkenge truch ju stimulierde Emission fon Stroalenge” hat. N Laser is ne Reewe ju n quantenmechanisken Effekt, nämmelk stimulierde Emission, anwoant uum n kohärenten Stroal Lucht tou lääwerjen. D. h. do Woogen sunt in Phase (in Stap) un deer is neen Interferenz. Lucht fon n Laser is oafter parallel un monochromatisk, man dät jält nit foar aal Typen Lasere. Algemeene Luchtwällen as ju elektriske Gloilaampe stroalje Photone in aal Gjuchten uut, gewöönelk uur n wied Spektrum Woogelaangten. Do maaste Luchtwällen sunt uk nit kohärent, dät hat: do Woogen sunt uut Phase un also rakt dät deer Interferenz twiske do Woogen. In Kontrast stroalet n Laser Photone uut in n äängen, goud definierden Beend uum n Luchtstroal tou bilgjen. Dät Lucht is oafte bolde monochromatisk, wät uut ne eenpelde Wooge of Faawe bestoant, gjucht kohärent un oafte polarisierd is. Wäkke Typen Lasere, as do “Faawestoflasere” un “vibroniske Fääststof-Lasere” konnen Lucht produsierje uur ne wied Beräk fon Woogelaangten. Ju Oainskup moaket do oaind foar dät Ärreegjen fon gans kuute Luchtpulse in ju Gröötenoardninge fon ne Femtosekunde (10-15 Sekunde). Laserlucht kon uk ne
Ne Lailampe is ne Reewe, ju der gans kuut (sowät 1/20.000 Sekunde) n häl Lucht fon sik rakt, as de Lai. Oafte bruukt n Photograph ne Lailampe, wan hie ne Bierlde moaket bie min Lucht uumetou. So is daach ne goude Beljuchtenge fon dän Film of Bieldesensor tou beloangjen. Ne Lailampe kon ne loose Reewe weese, man is in wäkke Kameras ounbaud. Groote Lailampe-Systeme wäide in Studios benutsed. Die Foardeel fon ne Lailampe in dissen Fal is, dät ne Lailampe in kuute Tied fuul moor Lucht fon sik reeke kon as ne Lampe ju der aal baadent. Bietou ferbruukt ne Lailampe fuul minner Energie. Ju Luchtlaistenge fon ne Lailampe wäd anroat as Laittaal. Ne kräftigere Lailampe häd n grattere Laittaal.
DoToba sunt ne ethniske Gruppe in Argentinien, Bolivien un Paraguay. Jo sunt Deel fon ne grattere Gruppe fon indigene Bewoonere fon de Gran Chaco, do Guaycuru. Dät rakt 47.951 Toba in Argentinien (2005), do der woonje in do Provinze Chaco, Formosa un Santa Fé. Do Toba naame sik Qom-lik, dät hat eenfach eenfach “Moanskene”. Die Noome Toba stamt uut dät Guaraní un betjut "groote Stierne", wät dätsälge is as die Noome frentones, dän der him roat wuude fon do eerste spoaniske Siedlere. Dät lait deeran, dät do Toba hiere Hiere an de Foarderkaante kuut sniede as n Teeken fon Truur. Die Chaco-Region in dät Noude fon Argentinien un n Paat fon Paraguay waas fröier mäd Buske bedäkt. Do Toba wieren uursproangelk Jeegere un Samlere, do der mäd de Ankumst fon do Spoanier dän Gebruuk fon Hoangste uurnoomen. Kolonioalen Iengriep un Missionierenge wierstuuden jo foar moorere Jierhunnerte. In do 1880er Jieren begon ju argentiniske Regierenge ne Kampagne, uum näie Gebiete tou besätten. Ju besiegede do lääste organisierde Fersäike fon do Toba, hiere Lound tou ferdäägenjen. Die argentiniske Chaco wuud in groote Portione deeld un nutsed, foarallen foar do wäidfulle Quebrachoboome, ferwoand foar sien sien Tannin un sien extrem haltboar Holt. Dät
Waareldmusik wäd bruukt as Sammelnoome foar aal nit-äiwendloundske Musik man uk wäil foar aal nit-klassiske Musik. So meend konnen deer uk do regionoale Gruppen fon däälich unner faale, do der oafte ap dät Skeed twiske Popmusik un Foulksmusik lääse. Ju Cajun Musik kon me as Biespil naame.
Muammar al-Gaddafi (Sirte 19. Juni 1942 - Sirte 20. Oktober 2011) waas fon 1969 bit 2011 die diktatorieske Hersker fon Libyen. Hie wuud ap n 20. Oktoober 2011 in af tichte bie Sirte doodskeeten. Websiede fon Muammar al-Gaddafi (via Wayback Machine, 23. Juni 2011) Commons: Muammar al-Gaddafi – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie
Die Woudskät fon ne Sproake belukt sik ap ju ganse Samlenge fon Woude, do dät in ju Sproake rakt. Dät kon uk jäilde foar ju Samlenge fon Woude, do der fon n bestimden Skrieuwer bruukt wäide (fergliek: n rieken Woudskät) of do n Person ferstoant of do die Person woarskienelk bruuke wäd uum näie Satse tou moakjen. Woudskät-Teste sunt n wichtigen Bestanddeel fon ju gäistige Meetenge in ju Psychologi. Der wuud fääststoald, dät dät Woudeskät-Niveau ne konsistente Gesamtbielde fon intellektuelle Funktion un skoulske Laistengen rakt. Woudebouke konnen deertou nutsed wäide, uum uunbekoande Woude ättertouflüüsjen un soo n Persoon sin Woudskät uuttouwiedjen. Uus Sproake häd ferskeedene Bestanddeele, do der oafte in ferskeedene Tiede un loangs ferskeedene Weege deeroane keemen sunt. Do moakje mädnunner 88% fon ju seelter Deegesproake uut. Dät rakt do in tjo Gruppem fon Woude: 1. Do me kanne kon an in ju Luudgeskichte spezifiske annerde Luude as: Vokoale, t.B. gratter, Säk, Mon, swot, gunge, Blääd, heere, Jier, Moanske, wook, räide, gräin, leeuwe, Moune, bjoode, sjunge, njuugen. Konsonante, t.B. hoolich, jädden, gjucht, soogen, Säärke, Sooke, Sies, täärske, tän, Toarst, truch, Dai, jeel. 2. Besunnere Woude uut dän anglofräiske Kring, as: ädder, ätter, bääte, Bäiden, deel, Koai, kweede, sjoode, Soaks,
1822: Die Veroneser Kongress begint. Hier rakt ju sonaamde Hillige Allianz t.B. Frankriek dän Apdraach, juun do liberoale Revolten in Spanien foartougungen. 1825: Köönich Ludwig I. ferföiget, dät sin Stoat in Toukumst Bayern un nit moor Baiern skrieuwen wäide skäl. 1827: In ju Slacht fon Navarino roaket Griechenlound sien Uunouhongegaid fon't Osmoanske Riek 1883: Die Ferdraach fon Ancón be'eendet dän Salpäiterkriech twiske Chile un Peru. 1899: In Kolumbien un sien domoalige Provinz Panama begint die Kriech fon do duusend Deege (Guerra de los Mil Días), aan Burgerkriech twiske ju Konservative un ju Liberoale Paatäi. 2011: Die libyske Diktator Muammar al-Gaddafi un sien Suun Mutassim wäide in Sirte (Libyen) doodskeeten. 1946: Elfriede Jelinek, aastriekiske Skrieuwerske 2011: Die libyske Diktator Muammar al-Gaddafi un sien Suun Mutassim wäide in Sirte (Libyen) doodskeeten.
Wacholder (Juniperus communis) de:Gemeiner Wacholder, woakst as Struuk af as litjen Boom. Hie is in ne Heedeloundskup oafter tou sjoon, deeruum dät do Skäipe dät Gewoaks mäd do spitse Näddelen nit so jädden iete, dät oaber in ne Mäideloundskup maasttieds oumäind wäd un in dän Woold in ju Skaad fon do grattere Boome nit goud däie kon. Do Bäien kon me nit iete, dät is eegentelk dät Säid. Fuugele freete do Bäien. Fon do Bäien kon me Sluk un Wien moakje, do wäide uk as Krüüderäi bruukt. Die Wacholder waas "Boom fon dät Jier 2002". Däälich wäd die Wacholder fuul as Tuun- un Sierplonte bruukt. Plonten Bäien Commons: Wacholder – Bielden, Videos un Audiodoatäie