rlitschk/wikidir huggingface dataset:
21. Januoar: Aschanti-Kriege: Een Heer fon dät Aschanti-Riek, lain in Ghana fon däälich, roaket een fernäilende Uurwinnenge uur een britiske Troppe unner Gouverneur Sir Charles MacCarthy un woart deer sien Unouhongegaid in't Bäätelound fon ju Gouldkuste mäd. 7. Moai: Uurapfierenge fon ju 9. Sinfonie fon Ludwig van Beethoven. Die Komponist is bie ju Apfierenge al heel un aal doof. 16. September: Charles X. wäd ätter dän Dood fon sin allere Bruur Louis XVIII. Köönich fon Frankriek un Navarra. 9. Dezember: In ju Slacht bie Ayacucho roakje do suudamerikoanske Unouhongegaidstriedere unner Simón Bolívar een wichtige Uurwinngenge uur Spanien. 8. Februoar: Franz Ludwig Fleck, Biskop fon't Bistum Metz 2. Meerte: Bedřich Smetana, tschechisken Komponist 12. Meerte: Gustav Robert Kirchhoff, düütsken Physiker 4. September: Anton Bruckner, aastriekisken Komponist 15. September: Josef Hergenröther, düütsken katoolsken Säärken-Historiker un Kardinoal 26. Januoar: Théodore Géricault, frantsöösken Moaler fon ju Romantik 16. September: Ludwig XVIII., frantsöösken Köönich
18. Januoar: In Chile wäd die Diktoator Bernardo O’Higgins ousät, een Junta regiert insteede fon him. Ramón Freire y Serrano marskiert ap ju Haudstääd un wäd ap dän 5. April dät näie Stoats-Upperhaud. 2. Dezember: US-Präsident James Monroe formuliert in dän Kongress fon do Fereende Stoaten ju Monroe-Doktrin. Deeroane meent hie, dät dät two politiske Sphären rakt, betoont ju Nit-Ienmiskenge fon do USA in europäiske Twiste un aasket een Eende fon aal do Kolonioalisierengs-Bestrieuwengen in Amerikoa. 18. August: In ju Kolonie Essequibo, wier däälich Guyana lait, bräkt aan Sklouen-Apstound uut. Hie wäd ap dän 22. August deelsloain. 26. Februar: Gustav Adolf zu Hohenlohe-Schillingsfürst, düütsken Kardinoalbiskop 19. Meerte: Luis María de Borbón y Vallabriga, Infant fon Spanien, Kardinoal un Erzbiskop fon Toledo 20. August: Friedrich Arnold Brockhaus, düütsken Ferlääser. 20. August: Pius VII., Poabst
15. Januoar: Bie dät Fersakjen fon dät chineeske Sailskip Tek Sing („Weeren Stiern“) stierwe moor as 1600 Ljuude, dät sunt moor as bie't Fersakjen fon ju Titanic. Bloot 200 konnen rädded wäide. 24. Moai: In ju Slacht oun dän Pichincha tichte bie Quito konnen Uunouhongegaids-Striedere unner Simón Bolivar dät Rebät fon Ecuador fon ju spoanske Kolonioal-Häärskup befräie. Man foar't eerste wuude dät noch neen oain Lound, man aan Deel fon Groot-Kolumbien. 21. Juli: Agustín de Itúrbide wäd foar kuute Tied Kaiser fon Mexiko. 7. September: In São Paulo wäd ju brasilioanske Uunouhongegaid ferkloord, in't foaren hiede dät tou Portugal heerd. 27. September: Die frantsööske Wietenskupper Jean Francois Champollion moaket eepentelk, dät hie mäd Hälpe fon dän Steen fon Rosetta ju Stilkenhaid fon ju ooldägyptiske Skrift, do Hieroglyphen, aploosed häd. 20. Oktober: 14. Dezember: Veroneser Kongress. Hier rakt ju sonaamde Hillige Allianz t.B. Frankriek dän Apdraach, juun do liberoale Revolten in Spanien foartougungen. 1. Dezember: Kaiser-Krounenge fon Päiter I. (Brasilien) 4. Januoar: Georg Büchmann, düütsken Philologe 6. Januoar: Heinrich Schliemann, Koopmon, die as Pionier in ju Fäild-Archäologie bekoand wuden is, uumdät hie do Räste fon Troja fuunen häd.
10. Januoar: Fabian Gottlieb von Bellingshausen, Admiroal in ruske Tjoonste, findt een Ailound in ju Suud-Poloar-See un benaamt ju ätter Tsoar Päiter dän Grooten: Päiter-I.-Ailound. 28. Juli: José de San Martín ropt in Lima amtelk ju Uunouhongegaid fon Peru uut, ätterdät ju Unouhongegaid in't foaren al in Trujillo ferkloord wuuden waas. 3. August: José de San Martín wäd as Protektor fon ju näie Republik Peru kädden. Infoulge fon ju Liberoale Revolutsjoon in Portugal kumt die portugiesiske Köönich Jan VI. uut Brasilien wier ätter Portugal tourääch. 7. September: Unner Simón Bolivar wäd Grootkolumbien gruunded, een Föderatsjoon, wier masse do Rebätte tou heerden, do däälich tou Ecuador, Kolumbien, Panama un Venezuela heere. 11. Januoar: Carlo Laurenzi, italieensken Kardinoal 13. Oktober: Rudolf Virchow, Dokter, Archäologe un Politiker
24. August: In Portugal bräkt ju Liberoale Revolutsjoon uut. Do Portugiesen hääbe niks juun ju Monarchie, man jo wollen een Konstitutsjonelle Monarchie, also een Köönichriek mäd ne Ferfoatenge, un jo wollen twäidens, dät die Köönich uut Brasilien wier tourääch ätter Portugal kumt. 6. November: Do Falklound-Ailounde wäide foar do Fereende Provinse fon dän Río de la Plata in Besit nuumen, wät däälich Argentinien is. Britiske Woal-Fangere wäide ferdrieuwen. Dezember: Bie Pisco kon die suudamerikoanske Uunouhongegaids-Strieder José de San Martín do Spaniere slo, wät aan wichtigen Stap ätter ju Uunouhongegaid fon Peru is. 6. April: Gaspard-Félix Tournachon, die unner dän Kunstlernoome Nadar aan bekoanden Photograph wude.
15. Februoar: Begin fon dän Kongress fon Angostura uur ju Uunouhongegaid fon spoanske toufoarne spoanske Besittengen in Suud-Amerikoa. 23. Meerte: Die Bursenskupper Karl Ludwig Sand möärent in Mannheim dän Skrieuwer un ruske Generoalkunsul August von Kotzebue, uumdät hie him foar aan Fäind fon ju düütske Eenegaid hoaldt. Dät is ju Eskalatsjoon fon ju Breslauer Turnfeeide un lat tou do Karlsbader Besluute un ju Turnspeere. 2. August: In Würzbuurich beginne do sonaamde Hep-Hep-Uunrouen, do sik juun Juuden gjuchte. Dät wiedet sik in do Foulgedeege ap Steede in dän heele Düütske Buund un uk uurswain in Europa. Deer wäd juudsk Oaindum stukken moaked, Juuden un Sympathisanten wäide skuulden, häuwen un deelwiese indäid doodet. 6. August: In Karlsbad rakt dät een Ministerkonferäns foar ju Bekampenge fon liberoale un nasjonoale Bestrieuwengen in Düütsklound. 7. August: In ju Slacht fon Boyacá uurwint Simón Bolívar do spoanske Troppen, brangt Bogotá unner sien Heerskup un fäästiget deermäd ju Uunouhongegaid fon Näigranada, wier bolde ätters Groot-Kolumbien uut äntstounde skuul. 16. August: Bie dät Peterloo-Massaker, aan Angriep fon riedende Suldoaten ap een Demonstratsjoon juun do sonaamde Corn Laws ap dät St. Peter's Field bie Masjäster, wäide alwen Ljuude doodet un fjauerhunnert ferseerd. 31. August: Mäd do Karlsbader Besluute gungt
5. April: In dän Uunouhongegaids-Kriech fon Chile kumt dät tou ju Slacht fon Maipú, wier do köönichs-tjoue spoanske Troppen eendgultich truch do Uunouhongegaids-Striedere sloain wäide. 14. Januoar: Zacharias Topelius, finlound-sweedisken Dichter un Skrieuwer
19. Januoar: Die suudamerikoanske Revolutsjonäär José de San Martín bräkt mäd moor as 5.400 Suldoaten uut Argentinien uur do Anden ap, uum Chile un Peru fon ju spoanske Kolonioalheerskup tou befräien. 12. Februoar: In dän Uunouhongegaidskriech fon Chile kumt dät twiske do Rebellen un spoanske Troppen tou ju Slacht fon Chacabuco. Do Uunouhongegaidsstriedere winne, ferkloorje ap dän sälgen Dai ju Uunouhongegaid fon Chile un konnen twäin Deege leeter in Santiago de Chile ienluuke. 14. Februoar: Uunouhongegaidsstriedere luuke in Santiago de Chile ien. 16. Februoar: Ätter ju Iennoame fon Santiago de Chile in dän Chileensken Uunouhongegaids-Kriech wäd Bernardo O’Higgins Director Supremo de Chile, aan Präsidänt mäd Diktoatooriske Begjuchtengen. 12. Juni: Die badiske Ärfiender Karl Drais is foar dät eerste moal mäd sien "Loopmaskiene" ap Paad. Ju Maskiene jält as ooldsten Foarlooper fon dät Flitsepee. 18. Juni: In London wäd ju Waterloo Bridge eepend. 18. Oktober: Sowät 500 Studenten fon düütske Universitäten mäite ap dän Wartenberg bie Eisenach un beginne dät eerste Wartburg-Fääst, uum juun dät ätter hiere Meenenge reaktsjonääre politiske Systeem tou protästierjen. Uk Jenaer Professoren wieren deer mee bie. Ap dät Fääst hääbe jo uk Bouke ferbaadend, do jo as reaktsjoonäär bekieked hääbe. Ap dät Rebät fon't leetere Transvaal wonnerje
Moai: Spoanske Troppen luuke in Bogotá ien un moakje ju Eerste Republik Kolumbien een Eende. Eerste sänt 1819 is Kolumbien eendgultich neen spoanske Kolonie moor. Tou Begin heerden tou Kolumbien uk noch Venezuela, Ecuador un Panama tou, sjuch: Groot-Kolumbien) 9. Juli: Die Kongress fon Tucumán ferkloort do Fereende Provinse fon dän Río de la Plata (leeter: Argentinien) formell foar Uunouhongich fon Spanien.
16. Dezember: Ätterdät die Portugiesiske Köönich al sänt Jiere in Brasilien residiert, wäd ju portugiesiske Kolonie Brasilien nu amtelk mäd dät Muurlound Portugal gliekstoald. Dät rakt nu een Fereend Köönichriek fon Portugal, Brasilien un do Algarven. Ju Haudstääd wäd dät Brasilioanske Rio de Janeiro. 6. Januoar: Karl August Schapper, evangeelsken Theologe un Präätenerseminoar-Direktor
14. Januoar: Sweeden diktiert Deenemark, dät as Ferbuundeden fon Frankriek dän Säksten Koalitjsoonskriech ferlädden häd, dän Kieler Free. Deenemark unner Freerk VI. mout Norweegen oureeke, man hie duur Gräinlound, Ieslound un do Färöer uut ju Deensk-Norweegiske Personoal-Union behoolde. 11. Februoar: Een frantsööske Troppe unner Napoleon Bonaparte wint wilst do Befräiengs-Kriege juun een alliierde prüüsk-ruske Armee in ju Slacht bie Montmirail. 14. Februoar: In ju Slacht bie Vauchamps sät sik sunner fuul oaine Ferläste apnäi ju napoleoonske Armee in dän Säks-Deege-Fäildtoach, die tou do Befräiengs-Kriege heerd, juun do Koalitsjoonstroppen fon dän Bupperkommandierenden Fäildmarschall Blücher truch. 27. Februoar: Befräiengskriege: Frankriek wäd in ju Slacht bie Bar-sur-Aube fon Bayern, Aastriek un Ruslound un uur Ferbuundede sloain. Meerte: Köönich Ferdinand VII. kummt wieruume ätter sien Köönichriek Spanien, wier hie wilst ju Napoleoonske Tied nit häärskje kuude. 30. Meerte: Do Troppen fon ju säkste Koalitsjoon stoarmje dän foar Paris laine Montmartre. Ap n Ättermiddai kapitulierje do frantsööske Ferdäägenere. Deermäd konnen do Ferbuundede in dän Kriech juun Napoleon Bonaparte in ju Haudstääd ienmarskierje. 2. April: Die frantsööske Senat ferkloort Napoleon Bonaparte foar ousät. Ludwig XVIII. wäd Köönich fon Frankriek. 6. April: Napoleon Bonaparte tonket ätter sien Ferljoosen fon do Koalitsjoonskriege in Fontainebleu as Kaiser fon do
16. Oktober: In do Befräiengskriege juun Napoleon beginnt ju Foulkeslacht bie Leipzig. Ruslound, Prüüsen, Aastriek un Sweeden stounde in't Fäild juun dät napoleoonske Frankriek un sien Meestriedere Heertoachdum Warschau, Köönichriek Italien, Köönichriek Neapel un wäkke Rhienbuund-Stoaten. 19. Oktober: Ju Foulkeslacht bie Leipzig gungt tou Eende, Napoleon Bonaparte un sien Meestriedere sunt sloain un mouten sik wäästelk fon dän Rhien touräächluuke. 6. Januoar: Paulus Melchers, Äärts-Biskop fon Köln, Biskop fon Ossenbrääch un Kardinoal 22. Moai: Richard Wagner, düütsken Komponist fon ju Romantik 9. of 10. Oktober (dät weet me nit seküür): Giuseppe Verdi, Komponist fon ju Romantik.
26. Meerte: Een Äidbieuwjen fernäilt ju Stääd Caracas (däälich Haudstääd fon Venezuela) un brangt sowät 12.000 Ljuude uum't Lieuwend. 24. Juni: Ruslound-Fäildtoach 1812 - Napoleon Bonaparte gript Ruslound oun. Ju Grande Armée gungt mäd sowät 500.000 Suldoaten uur ju Memel. 17. August: Ap sin Wai ätter Moskau kon dät Heer fon Napoleon Bonaparte in ju Slacht bie Smolensk ju Ruske Wääst-Armee unner Michael Andreas Barclay de Tolly deelslo. 7. September: In ju Slacht fon Borodino, een fon do blouderchste Slachte fon dät Jierhunnert, kon ju Grande Armée unner Napoleon Bonaparte, wan uk mäd masse Faalene, ju ruske Armee unner Marschall Michail Illarionowitsch Kutusow slo. Die Wai ätter Moskau is somäd fräi. 14. September: Napoleon lukt sunner Kamp in Moskau ien. In ju Stääd bräkt n Fjuur uut, dät deer groote Deele fon fernäilt. 19. Oktober: Uumdät ruske un ferbuundede Troopen kuut deerfoar sunt, Napoleon Bonaparte dän Wai touräch ätter Wääste outousnieden, mout hie sik mäd sien Troppen be'ielje, touräächtouluuken un ferlät Moskau. Kriechs-Büüte wäd mäd Kuutsken ätter't Wääste broacht, deerjuun wäide masse ferseerde Suldoaten eenfach touräächlät. Foar Napoleon sien Troppen begint, besunners, uumdät bolde die hädde ruske Winter begint, een läipe Tied. Uurs as do Russen hääbe jo deer goarn't
15. Moai: Paraguay wäd uunouhongich. 31. Moai: Die Ulmer Snieder Albrecht Ludwig Berblinger, aan Pionier in'e Fljooger-Technik, faalt in'e Donau, as hie fersäkt, sin Glied-Fljooger foar tou fieren. Eerste 175 Jiere leeter diede me in Fersäike bewiese, dät sien Räidskup unner beetere thermiske Bedingengen fljooge kuude. 29. Juli: In dän Uunouhongegaidskriech wäd Caracas, däälich ju Haudstääd fon Venezuela truch Spoanske Troppen tourääch-ärooberd. Spanien stoalt ju Fersuurgenge fon sien Kolonie ap do Falklound-Ailounde ien. 22. Oktober: Franz Liszt, aastriekisk-ungarisken Komponist, Pianist un moor.
6. Januoar: In dän Ferdraach fon Paris be'eendje Frankriek un Sweeden hieren Kriechstoustound in do Koalitsjoonskriege. Sweeden kricht Sweedisk-Pommern un dät Ailound Rügen, man deerfoar mout sik dät oun ju Kontinentoalspeere juun do Briten bedeeligje. 20. Februoar: Die Tiroler Weerd Andreas Hofer, Fräiegaidsstrieder juun dät napoleoonske Frankriek un dät mäd him ferbuundede Bayern, wäd in Mantua ätter n Kriechsgjuchtsuurdeel doodskeeten. Düt Geböärnis gungt leeter in ju Tiroler Loundeshymne ien. 25. Moai: Bewoapende Burgere ferdrieuwe dän Vize-Köönich uut Buenos Aires. Dät is een wichtige Stappe ap dän Wai tou ju argentienske Uunouhongegaid. 20. Juli: Ju kolumbioanske Uunouhongegaids-Bewäägenge ropt in Bogotá ju Eerste Republik Kolumbien uut. Deertou heerde nit bloot, wät däälich Kolumbien is, man uk Venezuela, Ecuador un Panama. 18. September: Wilst in Spanien Napoleon sin Bruur regiert, wäd in ju domoalige Kolonie Chile een Junta gruunded, ju wäil ju Tjoue tou dän ousätte Spoanske Köönich Ferdinand VII. ferkloort, man as autonome Provinz fon Spanien. Düt Doatum fiert me in Chile as Begin fon ju Uunouhongegaid. Wät leeter ferkloort Chile wuddelk sien Ouloosenge fon Spanien un ju spoanske Kroune. 11. Januoar: Johann Ludwig Krapf, düütsken evangelisken Missionoar, Äntdäkker, Sproak-Foarsker un Afrikoa-Foarsker 22. Februoar af 1. Meerte: Frédéric Chopin, poolsk-frantsöösken Komponist in
11. Februoar: Die Amerikoaner Robert Fulton kricht n Patänt foar ne wirtskuppelk ärfoulchrieke Modifizierenge fon dät Dampskip. 20. Februoar: Ju twäide Beleegerenge fon Saragossa wilst do Napoleoonske Kriege ap dät Iberiske Hoolichailound eendet mäd n Ärfoulch foar do Frantsoosen. Do Spaniere reeke sik ätter tjo Wieke Huuse-Kamp. 4. Januoar: Louis Braille, Ärfiender fon ju Braille-Skrift, ju wichtichste Blienden-Skrift. 19. Januoar - Edgar Allan Poe, amerikoansken Skrieuwer, († 1849) 3. Februoar - Felix Mendelssohn Bartholdy, aan Komponist fon ju Romantik 10. August: Ecuador ferkloort unner Juan Pío Montúfar sien Uunouhongegaid fon Spoanien. Man dät slumpet nit foar loange.
7. Juli: Do Briten unner Generoal John Whitelock mouten ätter een ärfoulchloose Beleegerenge fon ju Stääd Buenos Aires juun do Wierstoundlere unner Santiago de Liniers toureeke un kapitulierje. 27. Oktober: In dän stilkenen Ferdraach fon Fontainebleau eenigje sik Spanien un Frankriek ap ju Ärooberenge un Deelenge fon Portugal. Napoleon Bonaparte wol deermäd ju Kontinentoalspeere juun Grootbritannien truchsätte, wät Portugal ferwäigert. 30. November: Ätter dän Ferdraach fon Fontainebleau ienmarskierjende Troppen unner Generoal Andoche Junot besätte ju Haudstääd Lissabon. Man ju portugiesiske Köönichs-Familie häd sik in't Foaren al in'e Gjuchte fon ju domoalige portugiesiske Kolonie Brasilien ousät, wier ju in't Foulgejier ounkuume skäl. In ju leetere Foulge wäd Rio de Janeiro die näie Regierengssit fon Portugal un Brasilien. 28. Moai: Jan van Swieten, niederloundsken Generoal. 6. Januoar: Ahasverus van den Berg, niederloundsken reformierden Theologe un Dichter
5. Januoar: Die foarige Köärfüürst wäd as Maximilian I. Joseph in Bamberg as bayerisken Köönich uutruupen. 19. Januoar: Do Briten besätte dät Kap fon ju goude Hoopenge in ju Kapkolonie. Jo ärooberden alwen Deege in't Foaren foar ju Seekerenge fon hieren Seewai ätter Indien dät Rebät tourääch, dät jo in 1803 ju Bataviske Republik wierroat hiedene. 15. Februoar: In den Ferdraach fon Paris, dän Napoleon Bonaparte un Christian von Haugwitz uuthonneld hääbe, ferplichtet sik Prüüsen tou ju Speerenge fon aal sien Hoawen foar britiske Skiepe un tou ju Besättenge fon Kuur-Hannover. Do Briten ferkloorje deerap Prüüsen dän Kriech. 24. Moai: Truch aan Stoatsferdraach twiske Frankriek un ju Bataviske Republik wäd dät Köönichriek Hollound gruunded. 5. Juni: Louis Bonaparte wäd Köönich fon dät näigruundede Köönichriek Hollound. 27. Juni: Britiske Troppen unner Generoal William Carr Beresford besätte ätter twäin Deege Kamp ju Stääd Buenos Aires. 12. Juli: Ap Initsjative fon Napoleon unnerteekenje säkstien Soande fon düütske Rieksfüürsten ju Rhienbuundakte un gruundje so dän Rhienbuund. 4. August: Ienheemske Wierstoundlere unner Santiago de Liniers konnen do britiske Besättere uut ju Stääd Buenos Aires ferdrieuwe. 6. August: Kaiser Franz II. uut dät Kän Habsburg-Lothringen lait ju Kaiser-Kroune deel un ferkloort dät Hillige Roomske Riek foar
In't Jier 1804 rakt dät foar't eerste Moal moor as een Milliarde Moanskene ap ju Waareld. 14. Februoar: Unner ju Uppermonskup fon Karađorđe begint die eerste serbiske Apstound juun ju Heerskup fon dät Osmoanske Riek. 16. Februoar: In dän Amerikoansk-Tripolitoansken Kriech slumpet dät een lit US-Kontingent unner Stephen Decatur junior, in dän Hoawen fon Tripolis ientoutringen un ap ju fon Seeroowere ärooberde Fregatte USS Philadelphia Fjuur tou lääsen. 21. Februoar: Ju fäärme Skienen-Damplokomotive fon ju Waareld, baud fon Richard Trevithick, brangt hiere Prouwefierd ärfoulchriek bääte sik. 14. Moai: In do Fereende Stoaten begint ju Lewis-un-Clark-Expeditsjoon, wier toufäärme wäl twäärs truch Noudamerikoa bit ätter dän Pazifik wai gungt. 3. August: In Bordèu/Bordeaux beträt die düütske Natuurfoarsker Alexander von Humboldt ätter sien Amerikoa-Raise foar't eerste Moal sänt 1799 wier europäiske Äide. 11. August: Gruundenge fon dät Kaiserdum Aastriek truch Kaiser Franz II. fon't Hillige Roomske Riek, die nu Kaiser Franz I. fon Aastriek is. 2. Dezember: Napoleon krounet sik in Notre Dame toun Kaiser fon do Frantsoosen. Hie häd sik al ap dän 18. Moai mäd düssen Titel beteekend. Die Änglounder George Cayley begint, eerste Gliedfljoogere tou bauen, do hie mäd Dierte oane testet. 6. Januoar: Anna Plochl, aastriekiske Groafinne fon Meran
Februoar: Apgruunde fon dän in't fergeene Jier sleetene Free fon Amiens wäd ju Kapkolonie truch do Briten an ju Bataviske Republik touräächroat. 4. Februoar: Johannes Haas gruundet ju Krombacher Bjoueräi. 25. Februoar: Die "Immerwährende Reichstag" in Regensbuurich beslut dän Rieksdeputatsjoonshaudbesluut foar ju Näioardenge fon dät Hillige Roomske Riek fon Düütske Natsjoon. Februoar / Meerte: Ju Helvetiske Republik wäd tou ju Swaitseriske Eednootenskup näioardend, man blift fääre unner frantsööske Kontrolle. 23. Meerte: Alexander von Humboldt, toufoarne in Suudamerikoa unnerwaiens, kumt in't mexikoanske Acapulco oun. Mäd sin eenjierigen Apänthoold in Mexiko begint die lääste groote Deel fon sien Amerikoanske Foarskengs-Raise; bloot ap Kuba un in do Fereende Stoaten häd'er ätters noch kuute Besäike moaked, eer hie ap n 3. August 1804 wier in Europa lounded is. 18. November: Haitioanske Revolutsjoon: Een uut eerdere Sklouen bestoundende Troppe unner hieren Uppermon Jean-Jacques Dessalines uurwint in ju frantsööske Kolonie Saint-Domingue ju napoleoonske Kolonioalarmee unner Generoal Rochambeau. In't Eende fon dät Jier wäd ju Kolonie unner dän Noome Haiti uunouhongich. 10. Januoar: Ludolf Camphausen, prüüsken Ministerpräsident 11. Januoar: Giovanni Antonio Farina, italieensken roomsk-kathoolsken Biskop 12. Mai: Justus von Liebig, düütsken Chemiker († 1873) 28. September: Prosper Mérimée, frantsöösken Skrieuwer († 1870) 4. Dezember: Knut Jungbohn Clement,
27. Meerte: Mäd dän Free fon Amiens eendet die Twäide Koalitsjoonskriech twiske Frankriek un Grootbritannien. 23. Juni: Alexander von Humboldt, Aimé Bonpland un Carlos Montúfar fersäike touhoope, dän Bierich Chimborazo in do Anden tou bestiegen. Jo kuume bit ap sowät 5600 Meetere. Humboldt rakt leeter infoulge fon dän Fersäik ju eerste niepe Beskrieuwenge fon ju Hööchten-Kroankhaid. August bit Oktober: Mäd dän "Stecklikrieg" rakt dät aan Apstound juun ju Helvetiske Republik In düt Jier kuume do eerste Garifuna ätter Belize wai. 11. Februoar: Lydia Maria Child, US-amerikoanske Skrieuwerske, Striederske foar dät Ferbood fon ju Skloueräi un foar do Gjuchte fon Wieuwljuude 26. Februoar: Victor Hugo, frantsöösken Skrieuwer
1. Januoar: Dät Keeningriek Grootbritannien fereend sik mäd dät Keeningriek Irlound tou't Fereende Keeningriek fon Grootbritannien un Irlound (Däälich is in dät Fereenigede Keeningriek ieuwenske Grootbritannien bloot noch Noudirlound mee oane. 18. Januoar: Die ruske Zar Paul I. moaket Georgien tou een ruske Provins. 4. Meerte: Boantje-Ienfierenge fon Thomas Jefferson as trääden Präsidänt fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa, hie foulget John Adams. 23. Meerte: Zar Paul I. wäd bie aan snoachelken Angriep fon oadelige Offisiere in sin Släipkoomer in't St.-Michaels-Schlot in Sänt Päitersbuurich möärend. 24. Meerte: Ätter ju Palastrevolutsjoon in Ruslound wäd Alexander I. näien Zar. 9. Oktober: Neen Folter moor in Ruslound. 14. Januoar: Adolphe Brongniart, frantsöösken Botaniker un Phytopaläontologe 1. Februoar: Thomas Cole, aan ängelsk-amerikoansken Moaler 23. Meerte: Zar Paul I. (Kiek uk bie Foarfaale!) 25. Meerte: Friedrich Freiherr von Hardenberg, bekoand as Novalis, düütsken Skrieuwer fon ju Äddere Romantik (* 1772)
Dät Jier 1800 waas dät lääste Jier fon dät 18. Jierhunnert. 15. Moai: Napoleon Bonaparte lukt uur dän St. Bernhardpass. 14. Juni: Napoleon Bonaparte uurwint do Aastriekere in ju Slacht bie Marengo. 5. September: Malta, dät eer fon do Frantsoosen besät waas, faalt truch een Blokoade an do Briten. 1. November: US-Präsidänt John Adams nimt sin näie Amtssit in Bruuk, dät leetere Wiete Huus. 3. Dezember: In ju Slacht bie Hohenlinden wäide do bayerisk-aastriekiske Troppen truch Napoleon sloain. 24. Dezember: Aan Moortfersäik juun Napoleon slumpet nit. Eeerste Sinfonie fon Ludwig van Beethoven. 7. Januoar: Millard Fillmore, fon 1850 tou 1853 tou die trättienste Präsidänt fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa 14. Januoar: Ludwig von Köchel, aastriekisken Jurist, Histooriker, Natuurfoarsker un Musik-Wietenskupper, bekoand truch dät Köchel-Ferteeknis foar W. A. Mozart sien Wierke. 29. Dezember: Charles Nelson Goodyear, US-amerikoansken Ärfiender 7. Moai: Niccolò Piccinni, italieensken Komponist (* 1728)
5. Juni: Fon A Coruña uut gungt die düütske Natuur-Foarsker Alexander von Humboldt ap Foart ätter Amerikoa, uum foaraaln in Suudamerikoa un Mexiko tou foarskjen. Eerste in 1804 skäl hie wieruume ätter Europa kuume. 10. November: Dät frantsööske Rump-Parlemänt ferkloort unner Druk fon't Militär Napoleon Bonaparte foar'n Eersten Konsul. 13. Dezember: As Eersten Konsul ferkloort Napoleon ju Frantsööske Revolutsjoon foar be'eended. 6. Juni (fonsäärm ätter dän gregorioanske Kalänner) : Alexander Sergejewitsch Puschkin, aan rusken Skrieuwer
4. Januoar: Ju bit do tou ju Swaits heerende Republik Mülhausen stämt foar dän Wiksel tou Frankriek. 15. Februoar: In Room wäd ju Roomske Republik uutruupen, een frantsööske Dochter-Republik ap dät Rebät fon dän Säärken-Stoat. 10. September: Britiske Siedlere winne mäd Stöän fon ju Royal Navy ju Slacht fon St. George's Caye. Deermäd uurnieme do Briten de facto ju Kolonioal-Moacht in wät däälich Belize is. 6. Januoar: Melchior von Diepenbrock, Kardinoal un Füürstbiskop fon Breslau