rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Ju Slowakäi (slowakisk: Slovensko) is n Lound in Europa. Ju Haudstääd is Bratislava un die Präsident fon ju Republik is siet 2019 Zuzana Čaputová. Ap n 29. Meerte 2004 wäd ju Slowakäi NAFO Meeglid än dän 1. Moai 2004 Meeglid in de Europäiske Union. Ap n 1. Januoar 2009 kreech ju Slowakäi dän Euro. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Gerlachovský štít (2.655 m). Do grootste Äien fon ju Slowakäi sunt Donau, Tisza un Waag. Slowakäi wäd begränsed fon: Tschechien un Polen in dät Noude, ju Ukraine in dät Aaste, Ungarn in dät Suude, Aastriek in dät Wääste. Bit tou 1918 waas ju Slowakäi n Deel fon Aastriek-Ungarn. In dän Twäide Waareldkriech waas ju Slowakäi besät fon Nazi-Düütsklound. In ju Tied fon dän Koolde Kriech wieren Tschechien un ju Slowakäi touhoope as Tschechoslowakäi as Satellitstoat fon de Sowjetunion. Siet dän 1. Januoar 1993 is ju Slowakäi n oainständigen Stoat, sunner Tschechien. Dät kommunistiske System waas al eer looslät. Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $20.200 in 2007. In 2007 waas 2,6% fon ju ganse Wirtschaft Loundwirtschaft, 33,5% Industrie un 63,9% Tjoonste. In ju lääste Tied rakt dät Probleme mäd ju ungariske Minnerhaid.
Dät "Böllercomité fon 1888" is n Böllerfereen in Roomelse. Die Fereen wuud 1888 truch Wilhelm Lanwer gruunded. Die Gruund deertou waas dät 10-jierige Jubiläum fon Paus Leo XIII, wät in ju ganse Waareld fierd wuude un deertou wüülden uk do Roomelster böllerje. Tou dän Fereen heere 12 Meegliedere, do wäide wääld foar so loang as se lieuwje. Do Meegliedere naame sik "Apostel". Eerste wan aan Meeglied stuurwen is, wäd wier aan näi Meeglied in dän Fereen wääld. Do hääbe hiere "Stiftungsfäst" älk Jier ap n Tjo-Köönichsdai ap n 6. Januoar. Ap n 6. Januoar 2011 hääbe do wier n näi Meeglied wääld, wäil die Tuunker Hermann Janssen (jr.) in 2010 stuurwen is. Die Fereen häd 3 Böllerkenunnen, do heete as do tjo Köönige Caspar, Melchior un Balthasar. Do eerste Kenunnen wuuden fon ju Iersenjooteräi Gruson in Magdeburg kooped. Do kosteden domoals 75 Goldmark pro Stuk. In 2003 häd die Fereeen ätter 115 Jiere tjo näie Kenunnen kriegen. Do oolde stounde sietdäm in dät Räidshuus in Roomelse. Do "Apostel" mouten Seeltersk baale konne un wan do sik fersammelje, kweede do "Bum-Bum" un nit "Moin-Moin. Do böllerje ap hiere "Stiftungsfäst" ap 6. Januoar un bie eepenbeere Feranstaltengen. In 2013 hääbe do hiere
Die Baier- un Böllerfereen Skäddel wuud 1982 gruundet. Do hääbe 12 Meegliedere, do wäide wääld foar so loang as se lieuwje. Foarsitter is Hermann Pörschke. Do hääbe 6 Kenunnen, tjo därfon heete Peter, Paul un Johannes. Aan Kenunne is moor as 100 Jiere oold un heerde fröier ju Säärkemeente St. Peter un Paul in Skäddel. Do böllerje ap Paasken, Pinkster un Wiehnoachten un uut besunnere Gruunde, toun Biespill wan där n besunneren Gebuursdäi fiert wäid. Uk bie dän Besäik fon dän foarigen Ministerprädident Christian Wulff bie dät Seelter Kultuurhus in 2010 hääbe do böllerd. Die Fereen fersuurged uk dät baierjen, dät betjuud dät Säärkeklokken luude mäd do Hounde ätter ferskäidene Wiesen. Böllercomité fon 1888, Roomelse Heemat- un Böllerfereen "Widerhall" e.V. Wietsound Baier- un Böllerfereen Skäddel (NWZ) Böllerfereen begröitet Christian Wulff in Skäddel (NWZ)
Die Heemat- un Böllerfereen "Widerhall" e.V. in Wietsound wuud 1954 as Böllerverein "Widerhall" e.V. gruunded. Die Fereen is uk die Skutsfereen fon Wietsound un moaket dät jierelkse Böller- un Skutsfäst in Wietsound. Baier- un Böllerfereen Skäddel Böllercomité fon 1888, Roomelse Heimat- und Böllerverein "Widerhall" e.V. (Noch in Oarbaid) Dät Böller- un Skutsfäst (GA)
Do Strukeljer Toudentuutjer is ne litje Gruppe fon 9 junge Ljuude uut dän Strukeljer Musiekfereen. Do gunge sänt 1999 älk Jier in ju Adfäntstied älke Snäiwende buppe in dän Säärktouden fon Strukelje un spielje mäd hiere Instrumente Adfändsläidere. Dät is dan boalde in dät ganse Täärp tou heeren. Begjucht in dän GA, 28.11.2011 Begjucht in dän GA, 2010 Begjucht in dän GA, 2009
Ju Leda, uk Ledoa naamd, is n Bieflus fon ju Oamse in Aast-Fräislound. Ju Seelter Äi - ju sik bildet uut do Touflusse Marka un Oaje - mündet uut in de Leda. Ju Leda häd ne Laangte fon 29 km, wierfon 1,9 km (fon ju Oamse bit tou Lier) befoarboar is foar Seeskiepe. Bie Wiltshusen fljut ju Jümme in ju Leda. Tichte bie Lier wuud 1954 dät Leda-Speerwierk as Skuts juun Hoochwoater in dät Leda-Jümme-Gebiet in Bedrieuw nuumen. Truch dät naie moderne Oamse-Speerwierk bie Oamde wuud dät Leda-Speerwierk äntlasted. Suudelk Amdorf gungt ju smälste Brääch fon Düütsklound uur ju Leda un ferbint Amdorf un Neuburg mäd Lier un dät Uurledingerlound. Ju Brääch is man 2,50 Meeter breed un foar Foartjuuge mäd ne Bratte fon 1,85 Meeter. Ju häd ne Laangte fon 50 Meeter. Fideo: Ne Foart uur ju Leda-Brääch
Die Släieboom woakst jädden an n sunnigen Wooldraant un is in do Alpen in bit tou so'wät 1000 m. Hööchte tou fienden. Die Släieboom is nau nuumen normoal naan Boom, sunnern n Struuk. Hie wäd bit tou 3 m groot un bildet oafte tichte Broake. Hie häd fon Meerte bit April wiete Blöiten. Sien Fruchte heete do Släie. Joo ärinnerje sun bitje an Bikbäien. Sien Bleede sunt ap ju Bupperkaante dunkergräin. Dät mout eerst fäärsen hääbe, dan schäl me do Släie plukje. Foar dän Froast sunt se gans suur. Deerfon kon me gans smoakelge Marmeloade un uk fainen Likör moakje. Hochdüütsk hat die Likör: Schlehenfeuer. Buppedät is n blöienden Släieboom uk goud as Fodder foar Iemen.
Do Normandier wieren n Kriegerfoulk uut wäästelk Frankriek. Uursproangelk wieren jo Wikinger uut Skandinavien, do sik in dät 9. Jierhunnert in Normandien deelsätten un romanisierd wuden. Ieuwenske Kriegere wieren jo uk fäkkundige Ferwaltere. Do Härtsooge ferdeelden hiere Köönichriek in Stukke, do der regierd wuuden fon Eedelljuude fon dät normandiske Foulk. In dät alfte un dät tweelfte Jierhunnert feruurseekeden do Normandier groote Annerengen in Europa. Unner ju Regierenge fon Wülm I wuud 1066 (Slacht bie Hastings) Änglound äroberd un deermäd hieden do Normandier ju Spitse fon hiere Macht beloanged. Änglound wuud n normandisk Köönichriek, wier moonige Kastäile, Säärken, Kathedroale un Klaastere noch an de Normandier ärinnerjen dwo. Do Normandier regierden bit 1154 uur Änglound. Deerätter geenen do Angelsakse (fröiere Äroberer) un do Normandier bie litjen ap in eene Nation. Die normandiske Tiedruum koom definitiv tou n Eende, as Normandien 1204 äroberd wuude fon dän Köönich fon Frankriek. Unner dät alfte Jierhuunert hääbe do Normandier uk härsked uur Paate fon Suud-Italien. Teppich fon Bayeux
Poolsk of Polnisk (po. jezyk polski, uk wäil polszczyzna, dt. Polnisch) is ne Wääst-Slawiske Sproake mäd sowät 40 Millione Baalere. Do maaste Baalere fon dät Poolske woonje in Polen (38,6 Millione Ienwoonere). Uur groote Gruppen Baalere woonje unneruur in do Fereende Stoate un in do Lounde fon ju eemoalige Sowjet-Union (foarallen Wietruslound, ju Ukraine un Litauen). Siet dän 1. Moai 2004 is dät Poolske een fon do eepentelke Oarbaidssproaken fon ju Europäiske Union.
Ju Wäädsee (Wäästfräisk: Waadsee, Noudfräisk: Waas/Heef, Aastfräisk Plattdüütsk: Heff, Deensk: Vadehavet, Düütsk: Wattenmeer) is ju See, ju twiske do Fräiske Ailounde un dät Fäästlound lait. Dät Wääd lait Deeges twäie druuch. Ju Wäädsee stoant foar n grooten Deel unner Natuurskuts un is UNESCO-Waareldäärwgoud (uutgenuumen dät deenske Wäädgebiet). Twiske Blåvandshuk in Dänemark un Den Helder in do Niederlounde häd ju Wäädsee ne Laangte fon 450 Kilometer un ne Fläche fon 9.000 km². Commons: Wäädsee – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie
Dät Foan- un Feenmuseum (düütsk: Moor- und Fehnmuseum) is n Museum in ju Feenkolonie Liesbetfeen (Meente Bäärsel). Dät Museum lait diräkt aan dän Liesbetfeenkanoal. Dät wuud ap n 6. Juni 1986 truch dän "Orts- und Verschönerungsverein" Liesbetfeen ap Initiative fon dän Foarsitter Dr. Gustav Schünemann gruunded un häd ne Gruundflaakte fon 15.000 qm. Deer stounde historiske un oolde Maskinen foar dän Oubau fon Eed. Die Geskichte fon Foan un Feen wäd deer uk wiesed. Dät Museum häd tjo Skiepe: Ju iersene Tjalk "Jantina" wuud in 1900 in Dokkum in Fräislound baud, is 14,9 Meter loang, boolde 3,4 Meter breed, häd n Gewicht fon 15 Tonnen un kon 28,7 Tonnen leede. Dan häd dät Museum noch n holten Muttskip "Johanna". Dät is n originoalen Ätterbau fon ne Mutte uut ju Tied um 1900 un häd dät Museum särm ätterbaud un is 15,70 Meter loang un 3,60 Meter breed. Dan hääbe se uk noch ne Pogge. Dät Museum lait an ju "Route der Industriekultur im Nordwesten". In dät "Kanalwärterhaus" fon dät Museum is Poater Dr. Laurentius M. Siemer O.P. (1888-1956), wierfon dät Gymnasium in Roomelse sien Noome häd, bädden. Museumsdirektor waas siet ju Gruundenge bit toun 30. Okober 2011 Dr. Gustav Schünemann.
Ju Snüüfkensbloume (Arnica montana, dt. Berg-Wohlverleih) is ne Weedebloume mäd fingerloange Bleedere un jeele Blöiten, do der uut fuul spitse Bleedere touhoopestoald sunt. Fon dän Röäk mout me pruustje, as me fröier mäd n Snüüfken Tabak diede. Dät is ne Heelplonte, ju uk in Aast-Hollound, man foarallen uk in do Bierge foarkumt. Ju stound unner Natuurskuts.
Sonic the Hedgehog (japanisk:ソニック・ザ・ヘッジホッグ) is aan fon do bekoandste Videospilfiguure fon dän Videospilmoaker SEGA. Dät eerste Spil waas ap n 23. Juni 1991 peroat tou ferkoopjen. Sietdäm is Sonic n gjucht bekoand Spil, wierfon 45 Millione ferkooped wuuden sunt. Moor as tjoon Jiere sunt Sonic un die Nintendo Maskotte Mario Konkurrent fonnunner weesen, bit tou Sega dän Heemkonsolemäärked ferlät hiede. Et rakt nu Sonic Spiele foar Nintendo-Systeme un uur Platfoarme. Sonic ärsätte Alex Kidd, die bit tou 1990 die Maskotto bie Sega waas. Die gaue Koodiegel moaste bewiese dät die näiste Heemkonsole fon Sega (die Mega Drive) gauer waas as uur Heemkonsolen. Naoto Oshima skizzierde dän Karakter, wülst Yuji Naka die Haudprogrammierder bloot foar dät Spil waas. Ättertied is hie Boas fon dät Sonic-Team wuuden. Sonic is n blauen Koodiegel. Hie kon mäd Skalgauegaid loope, deer kumt sin Noome fon (ängl. Sonic = Skal). Hie kon sik mäd dän Kraft fon Emeralde in Super- un Hypersonic ferwondelje. In allere Sonic-Spiele un -Comics wuude dät as ne Oard Suchttoustand beskrieuwen, wierbie hie n riesigen Fernäilwuut häd un sik nit kontrollierje kon. In do maaste Sonic-Spiele gungt et deeruum, dät die ferdulde Wietenskupper Doctor Eggman (Professor Ivo Robotnik in allere Spiele in
UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) is n Organisation fon do Fereende Natione. Tou do Siele fon ju Organisation heere Förderenge un Apluukenge, Wietenskup un Kultuur, as uk Kommunikation un Information. UNESCO is 16. November 1945 apgjuchtet. Ju häd hiere Sit in Paris. Ju UNESCO ferwaltet uk ju Lieste fon Waareldäärwgoud (World Heritage) un häd n Register mäd do wichtichste Dokumänte fon ju Waareldgeskichte (Memory of the World).
Ju Soogenjiersbloume (Gnaphalium uliginosum) is ne Tuunbloume mäd spitse Bleedere. Uut aan Steele kuume moorere Twiege uut, do aal bruunske Blöiten dreege, do druuwenfoarmich ieuwenskenunner sitte. Die Steele blift altied gräin, man do Bloumen wüülkje. Die Noome "Soogenjiersbloume" kumt wäil deerhäär, dät dät ne Bloume is, ju me druuget un ju dan fielicht bit soogen Jiere bewoard wäide kon. Dät is ne eenjierige Plonte, ju der heert tou ju Komposiete-Familie un in Europa foarkuumen däd. Die Noome Gnaphalium stamt fon dät griechiske Woud gnaphalon, wät sofuul hat as n Top Wulle. Ju Plonte wäd 5 bit 20 cm hooch un is fon dän Fout ap uutsprat fertakked. Dät rakt oaber uk Plonten do der haager fertakje. Do behierde lanzetfoarmige Bleedere hääbe n smälleren Bläädfout. Do bupperste Steeldeele sunt filtich behierd. Ju Soogenjiersbloume blöit fon Juni bit Oktober mäd jeelsk-wiete Bloumenkoppe. Do oairunde Koppe sitte bienunner in fon Bleedere uumroate Kljoune. Ap do Boudeme fon do Bloumenkoppe sitte neen Skubben. Do Uumwiendselbleedere sunt bruunsk bit jeelsk. Do Röirbloumen sunt jeelsk-wiet. Die Pappus bestoant uut oufaalende litje Hiere.
Dissen Artikkel stoant in dät Wikipedia-Review. Do bee Sorbiske Toale, Bupper- un Läichsorbisk (dt. Sorbisch), wäide boald in ju Lausitz (Łužica), n Gestrich in dät Aaste fon Sachsen (Sakska) un dät Suudaaste fon Brandenbuurich (Bramborska). Do Sorben wuuden aleer, juust as do kärntner Slowenen un uur slawiske Minnerhaide, wäil as Wenden betitteld. Die Noome wäd däälich as beleedigjend blouked. Dät Sorbiske, wat sun 54.000 Baalere häd, wäd iendeeld in two Varianten: Buppersorbisk un Läichsorbisk. Dät Buppersorbiske, wät bie wieden do maaste Baalere häd, wäd boald uum ju Stääd Bautzen (Budyšin) tou, dät Läichsorbiske uum Cottbus (Chośebuz) tou. Do bee Stääde sunt dan uk do kulturelle Zentren foar do Sorbe, wan do Baalere fon dät Sorbiske uk juust in do uumetou lääsende Täärpe woonje un nit in do Stääde sälwen. Fergliekstabelle fon Sproaken: Do eerste skrieuwene sorbiske Texte datierje uut dät säkstienste Jierhunnert. Bee sorbiske Sproaken hääbe älk ne oaine Skrieuwwiese. Sorbisk en Slowenisk sunt - touhoope mäd dät Noudfräiske - do eensichste Europäiske Sproaken, do dän Dual (twofach) noch ieuwenske dän Singular un Plural aktiv anweende. Dät Buppersorbiske is wät moor dät Tschechiske äänelk un dät Läichsorbiske dät Poolske. Do Sorben un do Polen woonje uurigens eerste siet dät Eende
Spieljen is wät n Bäiden däd. Dät lääwert noch niks, man is so nöödich foar dät Bäiden uum sik sälwen un ju Waareld kannen tou leeren. Dät rakt sofuul Spiele foar Bäidene un wäkke sunt sogoar in n apaaten seelter Foarm uurlääwerd wuuden, as: Tikjen Man woaksene Moanskene spielje uk. Fluks wan ju Oarbaid moor lääwert as Ieten un Waarmte, dan is dät eegentelk spieljen. Un daach hat dät Iedenst. Man die Moanske wol wül uk buuten dän Iedenst wät bewäägje un dan hat dät Sport. Do oolde Seelter hieden uk al apaate sportelke Spile un deer sunt fuul näie bietou keemen. Dät rakt toun Biespil also: Balspil Tennis Kuusje Kaalje Foutbal Dan rakt et uk noch Huusspiele, dät sunt Spiele do der in Huus spield wäide. Koartspil > Bridge Moanske äärgje die nit Mahjong Koartenspil Computerspil Sport Wäästfräisen leere do Seelter dät Kaatsen
As Transactinoid beteekent me do chemiske Elemente mäd Oardnengstaale buppe 104. Do foulgje in dät Periodesystem ap do Actinoide. Aal Transactinoide sunt uk tou jusälge Tied Transurane, deer jo Oardnengstaale gratter as ju fon Uran hääbe. Bit tou däälich wuuden Isotope fon aal Transactinoide bit iensluutend Oardnengstaal 118 synthetisierd. Do sunt aal radioaktiv un hääbe gjucht kuute Hoolichwäidstiede in dät Beräk fon Nanosekunden bit tou uungefeer een Minute wai. Do Noomen fon do eerste fieuw Transactinoide wieren Objekt fon ju Elementnoomensreekengskontroverse, ju 1997 bielaid wuude. Jo sunt ätter Käädenphysikere of ätter Steeden, do der bie ju Synthese fon Elemente ne Rulle spield hääbe, benaamd wuuden. Bit nu bekoande Transactinoide: 104 Rutherfordium, Rf (ätter Ernest Rutherford) 105 Dubnium, Db (ätter Dubna, ju Moaksteede) 106 Seaborgium, Sg (ätter Glenn T. Seaborg) 107 Bohrium, Bh (ätter Niels Bohr) 108 Hassium, Hs (ätter dän latienske Noome foar Hessen, ju Moaksteede) 109 Meitnerium, Mt (ätter Lise Meitner) 110 Darmstadtium, Ds (ätter Darmstadt, ju Moaksteede) 111 Roentgenium, Rg (ätter Wilhelm Conrad Röntgen) 112 Copernicium, Cn (ätter Nikolaus Kopernikus) 113 Ununtrium, Uut 114 Ununquadium, Uuq 115 Ununpentium, Uup 116 Ununhexium, Uuh 117 Ununseptium, Uus 118 Ununoctium, Uuo Do Transactinoide konnen truch Käädenreaktione moaked wäide. Deertou wäide toun
N Ailound fon ju Stabilität wäd in ju Käädenphysik fon Isotope bilded, wierfon do Neutrone- un Protonetaale bestimde magiske Taale äntspreeke un do der deeruum stabiler as in dät Periodensystem deerieuwenske lääsende Elemente sunt. Ju Idee fon dät Ailound fon ju Stabilität wuud 1969 fon Glenn Seaborg foarsloain. Ju Theorie lut, dät Atomkäädene äänelk as do Elektroneskeelen in Foarm fon Skeelen apbaud sunt. Bie bestimde Taale sunt disse Skeelen fäld un ju Woarskienelkhaid fon interne Kollisionen is ap litste. Dät wuud ju Existenz fon gewisse transuraniske Elemente ferlööwje, do der stabiler sunt as fuul uur. Ju magiske Neutronetaal is 184, un do äntspreekenden Protonetaale sunt 114, 120 un 126 - dät wuud betjuude, dät do stabilste Isotope in dit Beräk Ununquadium 298, Unbinilium 304 un Unbihexium 310 sunt. Säike ätter dät Ailound fon ju Stabilität
Ju Petrieshanne in n Fuugel uut ju Familie fon do Fasoanenoardige un häd ne Loangte fon uungefeer 30 cm. Do loope maastieds und fljooge nit so hooch. Dän Fuugel rakt et ap Weeden, Heede un in do Foane, uk in Seelterlound. Fröier raakte dät in Seelterlound goans fuul Petrieshannen, moan dät is siet 1970 truch ju intensieve Loundwirtskaft fuul minner wuuden. Ju Petrieshanne waas bie dän NABU Fuugel fon dät Jier 1991. Hans Behnke und Günter Claussen: Fasan und Rebhuhn: Biologie, Hege, Aufzucht, Franckh-Kosmos Verlag, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-440-10917-5 Einhard Bezzel: BLV Handbuch Vögel. BLV Buchverlag GmbH & Co. KG, München, 2006, ISBN 3-8354-0022-3. Hans Behnke, Günter Claußen: Fasan und Rebhuhn. Biologie, Hege, Aufzucht. Franckh-Kosmos Verlag, 2007, ISBN 3-440-10917-8. Rolf Dwenger: Das Rebhuhn. Perdix perdix. Neue Brehm Bücherei Band 447, Westarp Wissenschaften, 1991, ISBN 3-89432-373-6. Urs N. Glutz von Blotzheim: Handbuch der Vögel Mitteleuropas. Band 5. Galliformes und Gruiformes. Aula Verlag, Wiesbaden, 1994, ISBN 3-89104-561-1. Heinz-Sigurd Raethel: Wachteln, Rebhühner, Steinhühner, Frankoline und Verwandte. Verlagshaus Reutlingen, Reutlingen, 2006, ISBN 3-88627-534-5. Heinz-Sigurd Raethel: Hühnervögel der Welt. Neumann-Neudamm, 1991, ISBN 3-89440-440-X. Fideo: Petrieshannen Sjuch moor Bielde ap COMMONS Moor uur ju Petrieshanne
Ju Spoule is n elektrisk Bauelement, dät bestoant uut Träid, die der winneld is ap n Kääden, die der uut Iersen bestounde kon. Älkuneen häd wäil moal heerd fon n Magnet. Dät is n Stuk Metal dät Iersen anlukt. Man ieuwenske do bekoande Duur-Magneten, rakt dät uk Elektro-Magnete, do bloot Iersen anluuke, wan deer n elektrisken Stroom an toufierd wäd. Dät beraut ap dän Effekt, dät n elektrisken Stroom truch n Träid n magnetisk Fäild ärreeget. Die Effekt wäd noch stäärker wan me dän Träid in n Slinge lait. Älk häd uk wäil moal fon n Dynamo heerd; do sitte ap t Rääd. Wan dät litje Rääd fon n Dynamo rund troalt, dan fangt ju Räädlampe oun tou baadenjen. Dät beraut nu wier ap dän Effekt dät n annerjend magnetisk Fäid in n Träid ne elektriske Sponnenge ärreeget. In n Dynamo sit n Träid ju der in gans fuul Slingen apwikkeld is un do Slingen traale dan in af bie n Magnet. Ne Spoule is eegentelk n Träid mäd fuul Slingen. Stjuure wie truch dän Träid n elektrisken Stroom, dan ärreeget die n magnetisk Fäild. Un wan die Stroom groot genouch is, dan lukt ju Spoule uk wier Iersen an.
Wan me n Kontakt ap n Materioal sät, dan mät me deertwiske n Wierstand Rs, uk wan die Kontakt gans scheen is. Dät naamt me Spreedengswierstand (äng. Spreading Resistance, dt. Ausbreitungswiderstand). Die Wierstand wäd bestimd fon dän Radius (Hoolichmeeter) a fon dän Kontakt un dän spezifisken Wierstand ρ ätter Rs = ρ/4a as bereekend mäd Integroalreekenge. Dissen Wierstand spielt ne Rulle, alleweegense wier gans litje Kontakte anwoand wäide, as in ju Mikro-Elektronik. Ne apaate Anweendenge fon disse Oainskup fint sik in ju Spreedengswierstand-Profilierenge. Deerbie wäd die spezifiske Wierstand oulaited uut dän Spreedengswierstand. Ne Näddele mäd n hädden goud definierden Punkt wäd ap dät Materioal sät. Bie ne bestimde Häddegaid fon dät Materioal un dän Näddelpunkt rakt n bestimden Kuugel-Radius r fon n Näddelpunkt uk n bestimden Kontaktradius a. Wan me nu die Spreedengswierstand twiske ju Näddele un dät Materioal mät, so kon me dän spezifiske Wierstand ρ in n gans litjet Gebiet meete. Licht me dan ju Näddele un sät ju foarsichtich ieuwen fääre wier deel, dan kon me sjo, of die spezifiske Wierstand deer fielicht uurs is. Ju Methode wäd anwoand ap Metalle un Hoolichlaiter-Materioale. Deerbie kon dät lichten un ieuwen fääre wier deelsätten fon ju Näddele automatisierd wäide.
Sproakannernge (de. Sprachänderung) is je Ärschienenge dät Sproaken sik mäd der Tied annerje. Foar sun Annernge kon dät ferscheedene Uurseeken reeke. Spreekere fon ne Sproake strieuwje bolde immer ätter Fereenfachenge; dät is ne Seeke fon Ekonomie. So wäd ap Seeltersk oafte boald fon hä wie un ko wie, insteede foar "hääbe wie, konnen wie. Ienfloud fon n uur Sproake. So wäd foar Seeltersk tjuude oafte düüdje kweeden, sicher truch Ienfloud fon platdüütsk düden. Bie Sproakwikselenge wäd ne Sproake uurnuumen truch Spreekere fon n uur Sproake un dät kon wäil moal Ienfloud fon ju Substroatsproake feruurseekje, toun Biespil as doo näie Spreekere sik toufuul Moite reeke mouten uum hiere näie Sproake tou leeren. N Biespil deerfon is: wier uur germaniske Sproaken Satse apbaue as Iek gunge ..., boalt dät Ängelske fon I am going .... Dät is ju woudelke Uursättenge fon dät Waliske Rydw i 'n mynd .... Die näie Spreeker hougede dan bloot ju Beegenge fon to be tou leeren un nit ju fon to go un aal do uur Tiedwoude. Dät rakt noch fuul Aspäkte fon Sproakannernge, wier noch neen Uurseeken foar fuunen wuuden sunt. Wäkke toanke dan uk wäil an spontoane Drift, dät hat: ne Annernge sunner ätterwiesboare
Ju Sproake is dät Systeem fon Luude, dät Moanskene mäd de Muule moakje un dät do Ljuude tjoont, sik mädnunner tou ferständigjen. Ju oaine Sproake fon Seelterlound is dät Seelterske. Do maaste Sproaken konnen reekend wäide as tou heeren tou Sproakfamilien. Wät Besunneres is ne stilkene Sproake. Mäd ju Sproake befoatet sik ju Sproakwietenskup.
Bäien sünt Fruchte, do an Boome, Struuke af uur litje Plonten woakse. In düssen Artikel sünt do Bäien apliested, do dät fröier al in dät Seelterlound roate. Der sünt fuul Foulksnoomen fon Plonten un Buske mäd Bäien uurlääwerd wuuden. In düssen Artikel stounde düsse Plonten mäd do oolde Foulksnoomen, do latienske Noomen un do düütske Noomen. Dät rakt oawers noch moor Plonten mäd Bäien, do uk in Seelterlound woakse un foar do neen Seelterske Noomen uurlääwerd sünt, so as Eibe (Taxus), Feuerdorn, Cotoneaster, Kirschlorbeer, Mistel, Viburnum, un uk fielicht noch moor Joodplonten mäd Bäien. Foar älk fon do hier apliestede Plonten rakt dät uk noch n uutfüürelken Artikel hier ap ju Seelterfräiske Wikipedia. Deer kon me noch moor uur do Plonten wies wäide. BEMÄÄRKENGE: Do Plontenoomen sunt maast uurlääwerd wuuden fon Minssen (1846) un Botke (1934), die do wäil fon Pestoor Schulte hiede. Minssen rakt bloot Beskrieuwengen deerbie. Botke rakt fluks uk do Latienske Noomen. Bee stimme nit immer. Mäd do latienske Noomen kon me flugge Bielden fiende in do Commons un deermäd eepent sik ju Muugelkhaid, dät aal noch wät beeter foarnunner tou kriegen. Nu is dät so, dät do Foulksnoomen nit immer düütelk tou-oardend sunt. Die eene bruukt
Dät rakt duusende fon Sproaken ap de Waareld. Wäkke Ljuude meene dät dät bloot ju Kommunikation sturre moaket un dät wie beeter eene Sproake hääbe kuuden. Dät groote Striedpunkt is dan fonsälwen wäkke Sproake. Ap ju uur Siede is uk noch nit fuul bekoand uur ju Ienfloud fon ne spezifiske Sproake ap dät Toanken. Wan dät Toanken mäd Kloang-Assoziation oarbaidet, dan kuuden bestimde Siele in ju eene Sproake fielicht gauer beloanged wäide as in ju uur un sogoar kuuden sik deerbie uur Gesichtspunkte eepenje. Do Sproaken wäide iendeeld in Sproakfamilien. Buute do Sproakfamilien stounde do isolierde Sproaken. Ju eewige Annerenge fon do Sproaken hat ju Sproakannernge. Minnerhaidssproaken sunt do Sproaken fon do Sproakminnerhaide. Sproakoukuutengen. Uur litje Wikipedien. Seelter Adjektive fon Sproaken un Lounde. Do Taale een bit tjoon in 5000 Sproaken fon de Waareld. Waareldatlas fon betruuede Sproaken.
Die seelterske Noome Fuulbäie is foar two ferskeedene Plonten uurlääwerd un häd do foulgjende Bitjuudengen: 1. Fuulbäie (Frangula alnus), uk Huundestok noomt, düütsk: Faulbaum 2. Fuulbäie (Solanum nigrum), düütsk: Schwarzer Nachtschatten