rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Ju Groep fan Auwerk (Stf.: Gruppe fon Aurk) is ne Organisation, ju sik foar n uunouhongich Fräislound iensät. Ju Groep fan Auwerk foardert n uunouhongigen fräisken Stoat. Deertou skällen do naiste Deelgebiete heere: Provinz Fryslân in dän Niederlounden Provinz Groningen in dän Niederlounden Region Wääst-Fräislound in dän Niederlounden Region Aast-Fräislound in Düütsklound Kring Noud-Fräislound in Düütsklound Kring Ditmarske in Düütsklound Loundkring Cuxhaven in Düütsklound Ap ferskeedene Koarten fon ju Groep fan Auwerk sunt Gebiete wier ju fräiske Identität in ju Geskichte nit allerwaiens fertreeden waas. Ju Groep fan Auwerk oarbaidet foar ne stäärkere fräiske Identität in do fräiske Lounde. N Biespil deerfoar is ju Beandreegenge foar ju fräiske Nationalität: Ätter ju Groep fan Auwerk skäl ju fräiske Nationalität muugelk weese foar aal Fräisen, ieuwenske hiere düütske of niederloundiske Stoatsburgerskup. Ju Gruppe is 2003 äntsteen. In dät Jier 2005 begon hiere eerste politiske Aktivität: Die fräiske Stoatsburgerskup wuude in ju niederloundiske Provinz Fräislound beandrain. Deerätter wuude bie n Stikker-Aktion ap Euro-Kenteeken ju offizielle Loundoukuutenge in dät blaue Beend links an dät Nuumerskild in n „FRL“ foar Fräislound ferannert, so konnen uur Ljuude sjo, dät do Moanskene mäd „FRL“ appe Woain ljoower Fräisen as Niederlounder of Düütske sunt. In 2005 keem noch
Dät Lesebouk foar Seelterlound waas ne Riege fon seelter Saitengstukke. Dän 13.2.1953 ärskeen in dän General Anzeiger fon Wäästrauderfeen n Aproup an dät seelter Foulk. Dät geen uut fon dän 1952 apgjuchte (oolde) Seelterbuund, wierfon wät uur ju Foargeskichte fertäld wäd. Dan hat et: Wie wollen fersäike mäd älk interessierjende Artikkele as Geskichten, Dööntjene, Fertälstere un uut oolde Tieden, wät uus uus Oolden un Grootoolden fertäld hääbe. Dan foulget wät uur ju Skrieuwwiese un dan: Dät Feentjer Blääd (GA) wol uus Artikkele alle Fräindeege brange mäd "Foutsättenge foulget" un so sätte, dät wie dät drukte uutsniede un apwoarje konnen. Wan älke Seelter do Stukke uutsnit un bienunner lait, so hälpt hie meeoarbaidjen an ju Ärhooldenge fon de seelter Sproake. Wäl noch bestimde oolde Bouke uur Seelterlound hied, kuud sik weende an Hermann Janssen. Ju uur Wiek koomen dan do Satsengen foar de Seelterbuund un uk glieks al n Fertälster uur Ju fon de Waareld ferjeetene Sproakeninsel. Un deermäd fäng dan ne ganse wiekse Riege oun. An Meeoarbaidere fiende sik uut Roomelse ieuwenske Janssen noch Konrad Burmann, Casper Deeken un Gesina Siemer un uut Strukelje Engelbert Wallschlag, Sixtus Kordes un Sixtus Schröer. Do Skäddeler moakeden do eepenbeer noch nit mee. In
Bäärsel is n Täärp in ju Meente Bäärsel in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 84 km² un 12.714 Ienwoonere (2015). Bäärsel is Sit fon ju Meente un ju is ju noudelke Noabermeente fon Seelterlound Bäärsel gränset in dät Noude an dän Loundkring Lier un deermäd an Aastfräislound, in dät Suud-Wääste an Seelterlound, in dät Suud-Aaste an ju Stääd Ait un in dät Noud-Aaste an dän Loundkring Ammerlound mäd ju Meente Edewäächt in dät Aaste. Tou ju Meente Bäärsel heere do foulgjende Täärpe un Buurskuppe: Bäärsel Bäärselerfoan Carolinenhof Elisabethfeen Harkebrääch Lohe Loher-Ostmark Loher-Westmark Neuland Neulohe Aasterhusen Reekenfäld Roagebierich Ju fröiere Koksfabrik in Elisabethfeen. Säärke St. Cosmas und Damian in Bäärsel Christussärke in Elisabethfeen St. Marien-Säärke in Harkebrääch Ebkensche Wiendmäälne fon 1854 in Bäärsel Soiste Bootshoawen in Bäärsel Foan- un Feenmuseum Elisabethfeen Elisabethfeenkanoal Commons: Bäärsel – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie
Gysbert Japiks (1603, Boalsert - 1666, Boalsert), waas Skrieuwer, Kantor un Koaster. Die Gysbert Japikspriis is ätter him naamd. Hie is apwoaksen in Boalsert, wier sin Baabe dät Räidhuus fon Boalsert baud häd. As hie uutwoaksen waas look hie uum ätter Wytmarsum, wier hie as Koaster oarbaidede. Leeter geen hie tourääch ätter Boalsert wai, deer waas hie Koaster un Kantor in ju Martinisäärke fon Boalsert. Japiks stoorf in 1666 an ju Pest. Mäd Japiks fäng ju mid-wääst-fräiske Tied gjucht oun. Hie moakede ne näie Gjuchtskrieuwenge foar dät Wääst-Fräiske. Dät waas uk ju Boasis foar ju Gjuchtskrieuwenge fon dät Näi-Wääst-Fräiske in dät 19. Jierhunnert. Ieuwenske sien Sproakwietenskuppelke Laistenge waas hie uk die bääste wääst-fräiske Renaissanceskrieuwer. In sien Gedichte benutsede Japiks uk klassiske Motive, do hie foont in dät Frantsööske. 1640: Friessche Tjerne 1668: Friesche Rymlerye (postuum ärskienen) GYSBERT JAPICX, Wurken. Bisoarge fan J.H. Brouwer, J. Haantjes en P. Sipma. Two Beende, Boalsert 1966, twäide Aploage, 408 un 397 Sieden. BRANDSMA, W.L.Het werkwoord by Gysbert Japicx, Assen 1936. KALMA, DOUWE - Gysbert Japiks; in stúdzje yn dichterskip, Dokkum 1938. C. KRAMER, Gysbert Japicx as oersetter en biwirker, Assen 1943. Dät Gysbert Japiksmuseum Wääst-Fräisk Normdoaten: GND: 119072092 (OGND) | KB (Niederlounde): 068659660 |
Dät Aastfräiske Huus, uk Gulfhuus namd, is n Huustyp uut Aast-Fräislound un Groningerlound, die ätter dän groote Bround in Skäddel uk in dät Seelterlound ienwonderd is. Woonhuus un Staal sunt innerdoat unner een Täk baud, oaber uurs as in t eepene Huus, fonunner tränd truch ju Broundmuure. Dät Täk fon dän Staal (Bääterhuus) is wieder häärunnerleeken as dät fon t Woonhuus (Faanderhuus), wiertruch dät Bääterhuus bradder is. Dät Huus wäd nit fon do Muuren drain, man fon do holtene Stiepele int Binnere. Dät Gulfhuus is namd ätter dät Aadenleeger inne Midde fon dät Huus, dän Gulf. Die is nit appe Been, man appe Gruund, so dät me eenfach mädde Woain truch ju Grootdoore inne Göäwel appe Toal fiere konn, die Aaden ienleegerje un truch ju uur Grootdoore an t Faandereend wier ruutfiere kon. Ap ju uur Siede is ju Groupe, wier do Bäiste stounde un inne bääterste Timpe dät Plumpsklo is. Ieuwenske dän Gulf sunt Hukke foar Swiene un Koolwere un n Hoangstestaal, wieruur noch n Been foar Hoo un Aaden is. Dät Aastfräiske Huus is äntsteen in t 16. un 17. Jierhunnert in Aastfräislound. Do Buuren bruukten n gratter Leeger, wil jo truch beetere Technik moor Aaden hieden. In
14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1600 - 1601 - 1602 - 1603 - 1604 - 1605 - 1606 - 24. Meerte: Köönich James VI. fon Skotlound uut dät Huus Stuart wäd as James I. uk Köönich fon Änglound un Irlound, ätterdät ju oolde Kööniginne Elisabeth I. sunner Bäidene stuurwen is. Foar dät eerste Moal bruukt hie dän Uutdruk Grootbritannien, die toufoarne bloot geographiske Betjuudenge hiede, uk politisk, uum ju breekelke Personoal-Union Stöän tou reeken. 20. April: Hüsem (dt. Husum) in Noudfräislound kricht dät Stäädgjucht. Tjo Jiere ätter ju Uurwinnenge fon sin grootsten Juunstrieder Ishida Mitsunari lät sik Tokugawa Ieyasu fon dän Tennō dän Titel Shōgun reeke. Deermäd begint dät Tokugawa-Shogunoat. Düssen uk as Edo-Tied bekoanden Deel fon ju japoanske Geskichte, wier uk ju loangste freedelke Tied fon ju Näitied ien faalt, skäl moor as twohunnert Jiere duurje. Naresuan, Köönich fon dät siameesisk Köönichriek Ayutthaya, roaket in aan trääden Siameesisk-Kambodschoansken Kriech 1603 ju Uppermonskup uur Kambodscha, uumdät hie deer mäd Reachea IV. n Marionetten-Köönich an ju Heerskup brangt. Johann Bayer rakt in Augsbuurich ju Uranometria uut, dän eersten Stiern-Atlas, wier ju heele Heemelskuugel ap is. Man die Atlas änthoaldt bloot Stierne,
14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1663 - 1664 - 1665 - 1666 - 1667 - 1668 - 1669 - Newton sien Gravitationsgesäts 6. September - Tsaar Ivan V. fon Ruslound († 1696). Gysbert Japiks, wääst-fräisken Skrieuwer 6. August - Tsjerk Hiddes de Vries, wääst-fräisken Seefoarer un Seehäld (* 1622)
14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1619 - 1620 - 1621 - 1622 - 1623 - 1624 - 1625 - 14. Januoar: Molière, frantsöösken Komödien-Dichter, Tjooter-Regisseur un Skauspieler (fermouded Doatum) 6. August: Tsjerk Hiddes de Vries, wääst-fräisken Seefoarer un Seehäld († 1666).
Antoine Marie Roger Vicomte de Saint-Exupéry [ɑ̃tˈwan maˈʀi ʀoˈʃeː vikõt də ˌsɛ̃tɛgzypeːˈʀi] waas n frantsöösken Skriftstaaler un Fljooger. Antoine de Saint-Exupéry waas bie sien Lieuwendstied n anärkoanden un ärfoulchrieken Autor un wuud, fielicht uk weegen sin ädderen un mysteriösen Dood, n Kultautor fon do Ätterkriechsjiere, wan hie sik sälwen uk eer as n bloot deerieuwenske skriftstaalenden Berufspilot saach. Dät Bäidensbouk Le petit prince is 2009 truch Margaretha Grosser ätter ju seelterfräiske Sproake uursät wuuden (Die litje Prins). 1926: L'aviateur – „Der Flieger” 1928: Courrier Sud – „Südkurier” (Rauch, 2001, ISBN 3-7920-0034-2) 1931: Vol de nuit – „Nachtflug” (Niemeyer, Hameln, 1991, ISBN 3-8271-0756-3) 1939: Terre des hommes – „Wind, Sand und Sterne” (ISBN 3-7920-0030-X) 1941: Lettre a un otage – „Bekenntnis einer Freundschaft”, (Rauch, 1999, ISBN 3-7920-0031-8) 1942: Pilote de guerre – „Flug nach Arras” (Karl Rauch-Verlag, 2002; ISBN 3-7920-0035-0) 1943: Le petit prince – „Der kleine Prinz” (Karl Rauch-Verlag, ISBN 3-7920-0027-X) Ap Seeltersk: “Die litje Prins” (Verlag Tintenfass un Oldenburgische Landschaft), 2009, (ISBN 978-3-937467-64-1) posthum 1948: Citadelle posthum; unvollendet – „Die Stadt in der Wüste” (Rauch, 2002, ISBN 3-7920-0037-7) Bielden fon dän Skrieuwer Normdoaten: GND: 118604902 (OGND) | KB (Niederlounde): 068731876 | LCNAF: n80126188 | VIAF: 93810507
Ju Ierwe (Stellaria media), uk Hanne-Ierwe af Hannebäi-Ierwe is n Wuucherkruud mäd fuul Ronken, wät immer ticht bie de Gruunde blift. Hanne-Ierwe duurt me uk iete. Deerfon kon me smoakelken Seloat moakje. Dät is ne Heelplonte.
Ruslounddüütske sunt Düütske, do der in dän Loop fon ju Geschichte ätter Ruslound uutwonderden, as uk hiere Ätterkuumen, do in leetere Tied toun Deel wier ätter Düütsklound koomen. Die ruske Zar Päiter I. (die Groote) (1689-1725 liet ju näie Haudstääd Sankt Päitersbuurich baue (1703), wier fon nu an do maaste fon do wonnene Fäkljuude woonde, wierunner fuul Düütsk-Balten. Unner sien Ätterfoulgere noom ju düütske Ienfloud noch tou. Ministere un Räidreekere koomen uut Düütsklound un ju Zarenfamilie fon do Romanows miskede sik mäd uur europäiske Huuse. Ju düütske Katharina II. (1762-1796) fertried as do Härskere in Prüüsen un Aastriek dän apkläärden Absolutismus un föärderde as do ju Kolonisation fon innerstoatelke, bolde nit bewoonde Gestriche, uum so n haager Befoulkerengswoaksdum tou beloangjen un deertruch gratteren Macht un Riekdum foar dän Stoat. Foarallen in düütske Fürstendumme wuuden do Ljuude fon do Ferspreekengen lokked, do Katharina II. truch hiere Anwierwere in Saitengen un Säärken ferspreede liet. Deertou koomen do Foulgen fon dän Soogenjierige Kriech (1756-1763), wierunner foarallen do Bewoonere fon dän Rhienprovinz, Noudbayern, do hessiske Gebiete un juu Palts tou lieden hieden. Al in do Jieren 1764-1767 wonnerden rund 30.000 Düütske (un deerbie n litjeren Antaal fon Frantsoosen, Niederloundere un Sweden) ätter Ruslound uut.
Ju Imkeräi häd truch dän Huunich-Ferkoop in Seelterlound oafte fuul Jäild ienbroacht. Dät häd aal tou dwoon mäd ju Foutplontenge fon do Iemen. Ju Muur bestiftet (lait hiere Oaiere in) do Doppe, do der fon do (Oarbaids)Iemen moaked wuuden sunt uut Woaks. Dan kuume do Droanen un befruchtje do Oaiere, wieruut dan do Moaden woakse (dät Broud). Do wäide fodderd mäd Huunich fon do Iemen, do truch ju Wiese fon fodderjen moakje konnen dät deer ne Muur, ne Droane of in do maaste Fälle wier Oarbaidsiemen uut woakse. Me kon dät uk an do Doppe sjo: do Iemedoppe sunt man litjet, do Droanedoppe wät gratter un do Muurdoppe gans groot. Dän Huunich hoalje do Iemen uut Bloumen wied uumetou un in hiere Lieuwend moakje jo deerfon uk dän Woaks tou do Doppe, do tou ne Moarte annunner baud wäide. In ju Natuur sitte do Moarten toun Biespil in holle Boome, man do Moanskene hääbe al eer leerd do Iemen in Kuurige tou lokjen. Deer wäide dan Woaksskieuwen mäd Spielen oun fääststat, so dät do Iemen deer Moarten uut moakje konnen. Sun Kuurich, wan ju loos is uk Täine of Heeuwe naamd, wäd moaked fon troald Sträi, dät mäd Twiege touhoopesäid
Juu Bliende (Haematopota pluvialis), juu der Bloud sucht, is n Insekt. Doo Dierte fljooge fon Moai bit Oktober, besunners an n Wooldraant un in eepene fuchtige Loundskuppe. N besunners apfaalend Määrkmoal fon disse Oard sunt doo bunte wällige Striemele ap doo Facetten-Oogene.
Omsk (rusk Омск) is ne ruske Stääd in Sibirien, Haudstääd fon ju Oblast Omsk un ju soogendgröötste Stääd fon Ruslound mäd 1.134.800 Ienwoonere (Stand 2007). Ju Stääd lait wier do Äien Irtysch un Om touhoopeloope. Ju Stääd is in fieuw Stääddeele (okrug/округ) iendeeld, deerfon fjauer gjuchts fon dän Irtysch: Zentralny (271.400 Ienwoonere, Stäädzentrum un noudaastelk fon dät Stäädzentrum) Oktjabrski (162.400 Ienwoonere, aastelk fon dät Stäädzentrum) Sowjetski (256.100 Ienwoonere, noudwäästelk fon dät Stäädzentrum) Leninski (194.400 Ienwoonere, suudelk fon dät Stäädzentrum) Links fon dän Irtysch lait die Kirowski okrug (238.000 Ienwoonere). Die Tiedunnerskeed tou Moskau bedrächt tjo Uuren (UTC +06:00), die Oustand tou Moskau is 2555 Kilometer. Der härsket kontinentoal Klima mäd kuuten, heeten Suumer un koolden Winter, truchsnittelke Temperatuure: Jierstruchsnit: 0,4 °C Suumer: +19,5 °C, Winter: -18,9 °C Hoochste meetene: + 36,4 °C, joopste: - 44,1 °C Do maaste Ruslounddüütske in uus Loundkring Kloppenbuurich kuume deer häär.
Die Impressionismus is n Stiel die der sik gjucht ap ju Deerstaalenge fon dän fluchtigen Iendruk. Die Stiel häd sik fon ju Moaleräi uurdrain ap Dichtenge un Musik. In ju Moaleräi wol ju atmosphäriske Ienwierkengen ap Körpere wierreeke bit doo gans aplöösd sunt. Apbau fon ju Bielde uut de Faawe. Bekoande Moalere sunt: Eugène Boudin - Johan Barthold Jongkind - Edouard Manet - Edgar Degas - Claude Monet - Camille Pissarro - Berthe Morisot - Paul Cézanne - Pierre-Auguste Renoir - Mary Cassatt - Alfred Sisley - Ecole de Rouen
Ju Oamse is ne Äi in dät Noudwääste fon Düütsklound un fljut truch Aast-Fräislound. Ju Äi fljut truch do Deelstoate Noudrhien-Wäästfoalen un Läichsaksen. Ju Äi begint in Senne un fljut truch dän Dullert un dät Wattenmeer ätter ju Noudsee wai. Ju Oamse is 371 km loang, 238 km deerfon is Foarwoater. Die Oamse-Jade-Kanoal, die bie Oamde begint, ferbient ju Oamse mäd ju Jade. N groot Deel fon dän Dortmund-Oamskanoal fljut deer an loangs. Bie Lier lapt ju Leda in ju Oamse. In Gandersum in ju Meente Moormerlound stound dät Oamse-Speerwierk.
Dät Griechiske is ne Indo-Germaniske Sproake. Dät is ju offizielle Sproake fon Griechenlound un Zypern. Ju Sproake wuude fröier baald in Griechenlound, bie do Kuste fon Littik Asien loangs un in dät Suude fon Italien. Dät waas uk ju Amtssproake in dät Roomske Riek. Do Griechen naame hiere Sproake Ελληνικά (Helleniká). Dät Griechiske häd ne Geschichte fon moor as 3.500 Jiere. Dät is aller as do maaste europäiske Sproaken. Däälich baale ungefeer 15 millione Ljuude Griechisk. Do Baalere lieuwje foar n groot Deel in Griechenlound un ap Zypern. Do Griechen hääbe hiere oaine Alphabet. Dät Latiensk Alphabet (dät wie bruuke foar do fräiske Sproaken un fuul uur europäiske Sproaken) kumt fon dät Griechiske Alfabet. Dät griechiske Alphabet waas uk ju Gruundloage foar uur Alphabette, so as dät Kyrilliske Alphabet. Do Griechen hääbe dät Alphabet nit sälwen uutfuunen, dät kuumt fon do Phönizier.
Do Indioaner sunt mäd do Inuit do Uurienwoonere fon Amerikoa. Do hääbe uk hiere oaine Sproaken. Däälich wäide in do USA noch 176 fon do originoale Sproaken boald; al mindestens 52 sunt uutstuurwen in ju Tied fon ju Kolonisation truch do Europäer bit nu. Navajo: 178.000 Ljuude Dakota: 18.000 Ljuude (4000 in Canada) Zentral Alaska Yup'ik: 16.000 Ljuude. (Inuit) Cherokee: 16.000 Ljuude Wäästelk Apache: 12.500 Ljuude Pima: 12.000 Ljuude Choctaw: 11.000 Ljuude Keres: 11.000 Ljuude Zuni: 10.000 Ljuude Ojibway/Chippewa: 7000 Ljuude (deertou 48.000 Spreekere in Canada) Lakota: 6000 Spreekere, lät fuul ap Dakota Litjere sunt: Do grootste sunt: Nahuatl 1,7 Millionen Spreekere in Mexiko. Heert uk tou Uto-Aztecan. Yucatec Maya 805,000 Spreekere in Mexiko un Belize. Quechua in Colombia, Equador, Peru, Bolivien, Chile un Argentinien. 10 Millionen Spreekere. Guarani in Bolivien, Paraguay, Argentinien un dät Suudwääste fon Brasilien. 6 Millionen Spreekere. Eepentelke Sproake in Paraguay. Aymara in Peru, Bolivien un Chile. Moor as 2 Millionen Spreekere. Mapudungun of Araucanisk in Chile un Argentinien. Ne isolierde Sproake mäd 440.000 Spreekere. Suud Amerikoa häd 34 Sproakfamilien mäd sun 1000 Sproaken ((Athena Review, Vol. 1, No.3 mäd ne Koarte fon do Sproaken in do Amazone un Orinoco Stroomgebiete). Dät Toba-Foulk in Argentinien is
Chile is een Lound in dät suud-wäästelke Suud-Amerikoa, dät sik ap n smälle, loange Striepe twiske do Anden un ju Pazifik-Kuste loangs lukt. Die hoochste Bierich fon Chile is die Nevado Ojos del Salado, ju Haudstääd is Santiago de Chile un ju Präsidentinne fon ju Republik is sänt 2014 foar't twäide Moal Michelle Bachelet (Stound: Januoar 2018). Uk dät polynesiske Paaske-Ailound (Rapa Nui), dät moor as 3500 Kilomeetere foar ju Kuste fon't chileniske Fäästlound lait, heert tou dän Stoat. Peru in dät Noude, Bolivien in dät Noud-Aaste, Argentinien in dät Aaste Sowät trättienduusend Jiere foar Kristus roakeden do eerste Moanskene dät Rebät fon Chile. Kuut eer do Spoaniere dät ärooberden un tou aan Deel fon hier Kolonioal-Riek moakeden, heerde dät een kuute Wiele tou dät Inka-Riek. In't Jier 1520 foont die portugiesiske Seefoarder Ferdinand Magellan wilst sin Fersäik, uum ju Äide tou sailjen, ju ätter him benaamde Magellansträite ju oun't suudelke Spit fon Chile lait. Dät touken Moal, dät Europäere ätter Chile koomen, waas, as Diego de Almagro un sien Monskup in't Jier 1535 fon Peru uut ap Gouldsäike deer wai koomen, man jo wuuden fon do ienheemske Indioanere ferdrieuwen. Ju eerste fääste Siedelenge fon Europäere ap dät Rebät fon
Düütsk is ne Germaniske Sproake un heert mäd dät Niederlounsk tou dät Kontinoalwäästgermaansk. Ungefeer 95 bit 100 Millionen Moanskene hääbe düütsk as Määmesproake. Düütsk wäd schrieuwen mäd dät Latiensk Alphabet. Deer sunt oaber fjauer Teekene bie keemen: Ä/ä, Ö/ö, Ü/ü un ẞ/ß. Düütsk wäd as Määmesproake baald in Düütsklound, Aastriek, dät düütsksproakige Deel fon ju Swaits un Liechtenstein. Et rakt Sproakminnerhaide in do Noaberstoate so as Luxembuurich, Suudtirol (Italien), dät aastelke Deel fon Belgien, Elsass (Frankriek) un dät aastelke Deel fon Lothringen (Frankriek), un in dät Suude fon Dänemark. In Aast-Europa rakt et düütske Sproakailounde in Polen, Tschechien, ju Slowakäi, Ruslound, Rumänien un Ungarn. Buuten Europa rakt et Lounde in Säntroal-Asien, so as Kasachstan un Kirgisistan, wier litje Minnerhaide woonje. In Brasilien wäd ju Sproake in ferskeedene Meenten bruukt as Amtsproake. In Suudafrikoa is in dät Gruundgesäts fäästlain, dät et bruuken fon ju düütske Sproake "stimuliert un respektiert" wäide skäl. In dän Noaberstoat Namibien rakt et uk ne düütske Sproakminnerhaid.
Indogermanisk of Indo-europäisk is ne Sproakfamilie. Tou dät Indogermaniske wäide do ätterstoundene Sproakgruppen reekend: Griechisk Italisk Germanisk Romanisk Keltisk Indisk-Arisk, wiertou Romani Persisk (Iranisk) Armenisk Slawisk Baltisk Albanisk Uutstuurwen sunt: Illirisk Thrasisk Phrygisk Hethitisk Tocharisk
Dissen Artikkel stoant in dät Wikipedia-Review. N Mjotäärsker is ne sälwen fierende Maskine, ju der ferwoand wäd tou dät Aadenjen fon Koarelfruchte, Räiwsäid, Sunnenbloumen, Äkkerboonen un Gäärssäid. Ju Maskine is uutrusted mäd n Soaksboolke, Sniededisk, Haspel, Ienluuksnigge, Täärsktrummel un Sieuwen. Deertruch wäd in aan Oarbaidsgong dät Gewoaks mäind, toarsken un wäd dät Säid skeeniged. Ouhongich fon do tou aadenjene Fruchte wäd n Mjofoarsats, die der bestoant uut Mjoboolke, Sniededisk un Haspel an ju Maskine koppeld. Do eerste moderne Mjotäärskere uut do füüftiger Jiere fon dät 20. Jierhunnert hieden n Dieselmotor un wuuden fon n Traktor leeken. Ju Mjobratte kon lääse twiske 3 un uur 10 Meter. Ju Frucht wäd n Aantje buppe de Gruunde oumäind, wiertruch n Eende fon dän Stängel (ju Stoppel) stounde blift. Dät Gewoaks faalt ätter dät Mjoon ap dän Sniededisk un wäd fon dän rundtraalende Haspel un dän Ienluuksnigge in dän Täärsktrummel ounfierd. Die Gewoaksstroom wäd twiske dän Täärsktrummel un dän Moantel fierd, wier truch Wrieuwenge dät Säid (do eenpelde Koarele) fon dät Sträi skat wäd. Ätters kumt dät Sträi ap do Skäddere un do mäd dät Sträi noch meefierde Koarele faale truch Goate ätter unneren ap ju buppeste Sieuwe. Dät Säid uut dän Täärsktrummel faalt
Telofonie of Telefon is elektrisk Reeskup. Dät Woud is ne Touhoopestaalenge fon dät Griechiske Leenwoud tèle-phónè (τῆλε (tèle, fier) un φωνή (phónè, luud). Dät is n Telekommunikationsysteem wiertruch two Ljuude mädnunner baale konne sunner dät do tichte bienunner stounde. Deerfor hääbe bee ne Telefon nöödich, un et skäl ne Ferbiendenge twiske do Reewe reeke. Ju Ferbiendenge kuud ne direkte Koabelferbiendenge weese (foar n Huustelefon), man dät rakt däälich uuk Reewen, do mäd ju Telefonsäntroale ferbuunden sunt mäd n waareldwied Nät un dan is ju Ferbiendienge sunner (direkten) Koabel.
Ju Informatik is ne Wietenskup un Technik tou Äntwiklenge un Anweendenge fon Anloagen foar elektroniske Doatenferoarbaidenge (EDV). Me kon uk kweede dät ju ne Wietenskup is, ju sik beschäftiget mäd Behärskenge fon Komplexität, as dät gungt uur Information un Doaten, Kommunikation, Software-Bau un technisk-wietenskuppelk Reekenjen. Informatik is uk ju Technik, ju sik beschäftiget mäd dät Programmierjen fon Komputere. Technike un Methoden (as Rekursion, top-down Design, polymorfisk Programmierjen usw.) Sproaken (as Fortran, Algol, Basic, C++, Java, usw.) Theorien (formelle Sproakentheorie, Graphentheorie, Täiweslange-Theorie, usw.) Reewen (as Compilere, Doatenboank-Ferwaltenge, Bedrieuwssysteme, usw.)
Aastrauderfeen is ne Meente in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 10 683 Moanskene (Jan. 2008) un ju Meente häd ne Fläche fon 51 km². Dät is ne Noabermeente fon Seelterlound. In dät Jier 1765 fräigeden fieuw Koopljuude an dän Köönich fon Prüüsen of jo n näien Feen moakjen doarsten, noudelk fon Uurledingerlound. An n 19. April 1769 kreegen do Koopljuude Toustämmenge fon dän Köönich un so is ju Geskichte fon Aastrauderfeen ounfangd. Die Noome is roat ätter dät Täärp Raude. Ienwooneräntwikkelenge 1975 - 7.321 1985 - 8.162 1995 - 9.520 2005 - 11.069 Tou ju Meente Aastrauderfeen heere do Tärpe un Buurskuppe: Aastrauderfeen Holterfeen Idafeen Holterfoan Loangholt (heert deelwiese tou Rauderfeen) Potshuusen In ju Buurskup Idafeen lait die Idasee. Ju Määlne in Idafeen Evangeelske Petrus-Säärke in Aastrauderfeen Evangeelske Friedenssäärke in Idafeen St.Martin-Säärke in Potshuusen Ju evangeelske Petrus-Säärke in Aastrauderfeen Ju St.Martin-Säärke in Potshuusen Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Meente Aastrhauderfehn ap Genealogie-Forum Aastrhauderfeen ap Genealogie-Forum
N Koabel is n Träid of Roop foar ferskeedene Swäkke. Dät kon bruukt wäide uum deermäd bestimde Seeken aptoutillen, as n Foarstoul in n Hoochhuus. N Koabel kon uk foar dän Transport fon Elektrizität bruukt wäide. Truch n Koabel kon Elektrizät fon ne Elektrizitätszentroale ätter Huuse of uur Bauwierke wai broacht wäide un kon me deer ju Elektrizität bruuke.