rlitschk/wikidir huggingface dataset:
So oarbaidet n Fjauertaktmotor (sjuch ju Bielde gjuchts). Die Motor wäd eerste fon de Hounde of fon n Anläiter (Elektromotor) tougong broacht. Dan troalt sik ju Oakse ('Kurbelwelle') un ju Bewäägenge wäd fon ju Drieuwstange of Pleuelstange (ljoachtgräin) uurbroacht ap dän Kolwe, die der dan in dän Zylinder ap un deel schuft. Buppe sjo wie links dät Uutläit-Ventil un gjuchts dät Ienlät-Ventil. Do bee Ventile wäide wikselwiese fon n Nubbeloakse ('Nockenwelle') eepen stat (deelstat). Twiske do Bee is ju Stikkäärse ('Zündkerze'), ju der ap ne bestimde Tied elektriske Hoochsponnenge kricht. 1. Takt Ansuuge - Luft un dampfoarmige Fjuurenge (blau) wäide binne leeken. Dät gjuchter Ventil eepent sik, die Kolwe gungt deel un lukt dät friske Gas binne 2. Takt Fertichtje - Fjuurenge-Damp un Luft wäide touhoopeprässed un antunderd. Do Ventile sunt ticht; die Kolwe gungt hooch un prässet dät Gas touhoope. 3. Takt Oarbaidstakt - Ju Fjuurenge ferbaadent un die Kolwe wäd ätter unnern taid. Do Ventile sunt noch ticht. Wan die Kolwe gans hooch is, spoorket ju Käärse un stikt so dät Gas oun, wät dan explodiert un dän Kolwe deel drift. 4. Takt Uutsteet - Do Uutpufgase (bruun) wäide ätter buuten drieuwen. Dät Uutläit-Ventil is eepen un die
Do Fjuurenboome (Pinus) sunt n Sleek fon do Näddelboome, die der moor as hunnert Oarde uumfoatet, do oafte tou fienden sunt un do der wäkke nutselke Oainskuppe hääbe. Do kuume foarallen foar in kallere Regione as in do Bierge un in Skandinavien. In Seelterlound sunt do besunners benutsed wuuden uum dät Sluup- un Waaisound fäästtoulääsen. Do ferskeedene Fjuurenboome sunt truchuut as Boome, mongs oawers uk as Struuke tou fienden. Jo wäide normoal bit tou 45 Meeter hooch, die grootste Fjuurenboom ap de Waareld wuud 66,70 Meeter hooch, wät oawers uungewoond is. Loange Näddele Twäärssnied fon n fieuw-jierigen Stam Appele fon Pinus halepensis, P. mugo un P. pinea Ju Oard Pinus sylvestris is truch ju Forstwirtskup aan fon do maast foarkuumende Boom-Oarde in Düütsklound. Gewöönelken Fjuurenboom (Pinus sylvestris)
Uuriesel (Niederloundsk: Overijssel, Läichsaksisk: Oaveriessel) is ne Provinz in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 3 421 km² un deer woonje 1 184 000 Moanskene (2023). Haudstääd is Zwolle. Provinz Uuriesel Statistik fon Uuriesel
Floaks (dt. Flachs) waas n wichtigen Gruundstof foar Linnen. Floaks wuud ferbaud ap do Tjaasken. Dät bruukt me eerste as Gäärslound, dät dät Jood uutstäärft. Dan wäd dän uumebreeken un bikked (häkked) un deerätter aided. Dan wäd dät mäd do Hoske deeltreeden un wäd Lien säided un slurrred (ounaided). Dät Floaks mout oafte jut wäide, bit et riep is un apleeken (uutrieten) wäide kon. Deerbie wäd dät dan in Biende laid, do ätters in Rjoomele buunden wäide, dät sunt tänne Jierwen of Bünnele. Do Rjoomele wäide toun ätterriepjen in fjaueren hokked. Is dät goud rieped, dan wäd dät ätter Huus hoald. aidje, aphokje, apluuke, apsätte, apstuukje, ätter Huus hoalje, ätterriepje, biende, Biende pl., bikje, Bolle pl., Boolje f., Boote m., Boote pl., Broake f., broakje, Bünnel pl., Buuke m., f., buukje, Buunde pl., deeltreede, deerap täärske, Diesene f., Diesenstok m., druugje, fiene Hietsele f., Floaine f., Floakssträi n., Foan m., Gäärslound n., Gäärslound uumebreeke, groawe Hietsele f., Hädbroake f., hädbroakje, Häddele pl., Häide f., häkje, Hietsele f., hietselje, Hietselstoul m., hokje, Holt n., holtene Pänne f., holtene Skeeden pl., iersenen Skeeden pl., Jierwen pl., juude, Lien n, Lien säidje, Liensäid n., luuke, Määrke pl., Näddelen pl., ounaidje, plattreede, Plonke f.,
Mäd Foanwoaterspeegel wäd dïe Woaterstand fon dän Hooge Foan beteekent, die der äänelk as n ful sainen Swom aan buppe dät Gruundwoaterniveau lääsenden oainen Woaterspeegel apwiest. Die Hooge Foan stoant, in Juunsats tou dän Läige Foan nit mäd dät Gruundwoater in Ferbiendenge. Hie kon in Gestriche mäd ne woateruuntruchläitende Loage bie n fuchtich Klima äntstounde un deerbie fon ju Midde in de Hööchte woakse, so dät n halloosjeglääsfoarmigen moorere Meter hoogen Stoapel fon Loagen änstoant. Die Woaterspeegel fon n hoogen Foan fint sik dan ainewaine in Hööchte fon ju buppeste Loage. Die eegentelke Gruundwoaterspeegel lait deerbie unner ju woateruuntruchläitende Loage. In Juunsats deertou sunt läige Foane biespilswiese bie ju Ferloundenge fon näärstofrieke Meere (Woaterpoule) äntsteen, in Seelterlound uk in dät läige Lound bie de Äi. Do wäide fon Gruundwoater un fljooten Woater fersuurged un paasje sik hier Uumgestrich bolde fulständich an. Jo hääbe deeruum naan oainen Woaterspeegel. Foan, Foankultivierenge M. Succow, L. Jeschke - Moore in der Landschaft, Verlag Harry Deutsch Thun und Taxis, Frankfurt/Main 1990 Sarah Weßmann - Veränderung der Landschaft durch Moorkultivierung und ihre Auswirkungen auf die Siedlungs- und Wirtschaftsstruktur am Beispiel Elisabethfehn, Selbstverlag, Cloppenburg 2001 Krewerth, Rainer A. - Naturraum Moor und Heide, Meyster Verlag, München 1981
Foisches is ne Meente in dät frantsööske Departement Ardennes (Regio Champagne-Ardennen) un häd 211 Ienwoonere (2004). Dät Täärp heert tou dät Arrondissement Charleville-Mézières. Dät Gebiet fon Foisches is 4,7 km² groot, ju Befoulkengstichte is 44,9 Ienwoonere per km². Taal fon Ienwoonere (Uursproang: INSEE-Tällenge). Loage fon ju Meente (Koarte in Mäite 1:100.000) ap Mapquest Moor statistiske Informatione uur ju Meente ap www.insee.fr
Gelderlound (Niederloundsk: Gelderland, Läichsaksisk: Gelderlaand) is ne Provinz in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 5 136 km² un deer woonje 2 134 000 Moanskene (2023). Haudstääd is Arnhem. Aalten Apeldoorn Arnhem Barneveld Berg en Dal Berkelland Beuningen Bronckhorst Brummen Buren Culemborg Doesburg Doetinchem Druten Duiven Ede Elburg Epe Ermelo Harderwijk Hattem Heerde Heumen Lingewaard Lochem Maasdriel Montferland Neder-Betuwe Nijkerk Nijmegen Nunspeet Oldebroek Oost Gelre Oude IJsselstreek Overbetuwe Putten Renkum Rheden Rozendaal Scherpenzeel Tiel Voorst Wageningen West Betuwe West Maas en Waal Westervoort Wijchen Winterswijk Zaltbommel Zevenaar Zutphen Provinz Gelderlound Statistik fon Gelderlound
Foulkskultuur, (dt. Volkskultur) is n uum ju Weende tou dät 20. Jierhunnert tou Ougränsenge fon ju “Hoochkultuur” änsteenen Begriep tou Beteekenge fon ne regionoal feronkerde foarindustrielle Kultuurfoarm, foarallen fon Buuren un Hondwierkere. Dät belukt sik ap ju Fästkultuur, man uk ap uur Gebruuke un ap ju materielle Kultuur. Balspil Spil Kuusje Kaalje Foutbal Foulksdons Foulksfertälstere Dracht Eepen Huus Eedgreeuwe Floaksferoarbaidenge Hällenge Haspel, Kroune, Schäärlaadere Imkeräi Plouch Sies Wäil Weeuwerstäl Wiendmäälne Plonten Dierte Diertenoomen Museumstäärp, Cloppenburg. Määlne mäd Seelter Heematmuseum, Skäddel (Saterland-Scharrel). Moor- und Fehnmuseum, Elisabethfehn. Fehn- und Schiffahrtsmuseum, Westrhauderfehn.
Ju Hitlerjugend waas ne Organisation fon ju NSDAP in dän Twäide Waareldkriech in Nazi-Düütsklound. Do Bäidene in de Hitlerjugend wieren twiske 10 un 18 Jiere oold. Jo sunt uutbilded wuuden tou Soldoaten of Ferwaltengsmee-Oarbaidere. In 1945 hääbe gjucht fuul Bäidene fon de Hitlerjugend meekamped juun do Alliierde.
Waffen-SS waas die militäre Deel fon dän Schutzstaffel (SS). Die Waffen-SS hied uursproangelk fieuw militäre Eenhaide fon touhoope 19.000 Monljuude: 1. SS Panzer Division Leibstandarde Adolf Hitler 2. SS Panzer Division Das Reich 3. SS Panzer Division Totenkopf 4. SS Polizei Division 5. SS Panzergrenadier Division Wiking
Ju Slacht uum Berlin waas Eende April Ounfang Moai 1945. Dät waas ne lääste Sowjet-Offensive juun Nazi-Düütsklound. Adolf Hitler hied sik sälwen Dood moaked ap n 30. April. In ju Slacht uum Berlin sunt uungefeer 300.000 Moanskene stuurwen. In do lääste Deege fon dän Kriech hääbe uk Bäidene fon de Hitlerjugend meekamped.
Dät Limbuurchske (Limburgs/Lèmbörchs, Plat, de. Limburgisch) is ne Gruppe fon Wäästgermaniske Dialekte, ju fon sowät 1.400.000 Moanskene boald wäd in Belgien, Düütsklound un Do Niederlounde. Uk baale Moanskene in do Fereende Stoaten fon Amerikoa do Sproaken. Limbuurchske Dialekte sunt tou n Biespil Montfortisk, Zentroal-Limbuurchsk, Kleverloundsk, Höäwelloundsk, Ripuariske Uurgongssproaken, Belgisk Limbuurchsk un Maastrichtisk. Dät rakt two wichtige Skrieuwwiesen: Veldeke (etymologisk: Limburgs/functie/computerke) un Nasjenaal (gjucht ap ju Uutsproake: Lèmbörchsj/fönksje/kepjöjteke). Dät Limbuurchske dät in Do Niederlounde spreeken wäd, is ientoudeelen in uungefeer füftien Gruppen. Fon Noud ätter Suud: Kleverloundsk - Zentroal-Limbuurchsk - Belgisk Limbuurchsk - Etsbergisk - Montfortisk - Sint-Joostisk - Putbroeksk - Deelgoardisk - Koningsbosch - Heerenstraat - Ripuariske Uurgongssproake - Höäwelloundsk - Eijsdensk - Epensk - Ripuarisk. Eenige Ljuude fiende dät Maastrichtiske uk n apart Dialekt, oaber do maaste fiende dät et tou dät Zentroal-Limbuurchske, Belgisk Limbuurchske af dät Höäwelloundske heert. Die Dialekt fon Venlo wäd betrachted as ne Uurgongssproake twiske dät Zentroal-Limbuurchske un dät Kleverloundske.
Mäd dän Begriep Boom wäd neen Taxon, sunnern n phänotypisk Fonsuun fon ne Plonte beteekend: Aal doo Plonten, doo me as Boome beteekent, sunt holterch, groot woaksen, hääbe n Boomstom, Boomwuttele un n Krop mäd Bleedere. N Blääd fon n Boom kon gans ferskeeden uutsjo: Mongs as n normoal Blääd, so as dät fuul uur Plonten uk hääbe, man mongs uk gans smäl un spits, wät me uut dissen Gruund as Näddele beteekent. So wäide doo Boome uunwietenskuppelk in Näddelboome un Loofboome apdeeld. Bloot doo Näddelboome (Pinales) sunt n Taxon, dät betjut, dät älke Näddelboomoard mäd aal doo uur Näddelboome naier früünd is as mäd ne Oard, juu nit tou doo Näddelboome heert.
18. -- 19. -- 20. -- 21. Jierhunnert -- 22. -- 23. -- 24. Jiere: 2005 - 2006 - 2007 - 2008 - 2009 - 2010 - 2011 - 2008 waas n Skaltjier twiske 2007 un 2009. Dät begon ap n Täisdai. 17. Februoar: Die Kosovo ferkloort eensiedich sien Uunouhongegaid fon Serbien. 10. Meerte: Prof. Fort wäid Eerenlid fon dän Seelter Buund 19. Februoar: Fidel Castro känniget an, dät hie sik as Stoatspräsidänt tou Raue sätte wol. 24. Februoar: Dät Parlemänt fon Kuba kjust Raúl Castro toun Ätterfoulger fon sin Bruur Fidel Castro as Stoatspräsidänt. 12. Moai: Een läip Äidbieuwjen in't Suude fon China doodet sowät soogentichduusend Ljuude. 13. Juli: Ju Union foar dät Middelmeer wäd gruundet. 7. August: An dät Skeed fon Georgien ätter Suudossetien begint mäd dät Iensätten fon militäriske Ferbeende fon Georgien die Kaukasuskriech. 16. August: Eende fon dän Kaukasuskriech; Georgien moaste toureeke. 26. August: Ruslound ärkoant do fon Georgien beanspröäkede separatistiske Regionen Abchasien un Suudossetien as Stoaten oun. 4. November: Barack Obama wäd tou dän 44. Präsidänt fon do USA kädden. Hie is die eerste Swotte in düt Amt. 11. Januoar: Edmund Hillary, näiseeloundsken Bierichstieger, touhoope mäd Tenzing Norgay Eerstbestieger fon dän Mount Everest 4. Januar:
SV "Blau-Weiß" Ramsloh 074 410 1. Vorsitzender Josef Kramer Bergstraße 9 26683 Saterland-Ramsloh Telefon: 0170 / 536-22-14 E-Mail: info@bwramsloh.de SV Blau-Weiß Ramsloh Postfach 1107 26677 Saterland-Ramsloh SV Blau-Weiß Ramsloh eV - Moor as Sport
Etsbergisk is ne Limbuurichske Sproake, ju fon sowät 50 Moanskene boald wäd in Etsberg. In Etsberg kwäd me Etsbèrgersj. Etsbergisk is uurs as uur Limbuurichske Sproake. In uur Limbuurichske Sproake is 'ou' (as in goud un Bouk) 'oo', in Etsbergisk is dät 'à': good un gàd (goud) book un bàk (Bouk). ich - meuke - doe - böwm - höndj - sjlangk - sjaop - rich< > (Limbuurchsk) Dät Etsbergisk hät ne swierelke Grammatik. Do Falle sunt gjucht wichtich. t Räkt 6 Falle: Nominativ, Genitiv, Accusativ, Dativ, Lokativ un Vokativ. t Räkt uk n Moortaal. goud is gàd.
Frankriek is n Lound in Wääst-Europa. Ju Haudstääd is Paris un die Präsident fon ju Republik is siet 15.05.2012 François Hollande. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Montblanc (4.808 m). Do grootste Äien fon Frankriek sunt Schelde, Loire, Maas un Rhône. Frankriek häd ne Fläche fon 543.965 km². Paris is ju grootste Stääd, man do Metropoolregione Lyon, Marseille, Lille, Toulouse, Bordeaux un Nice hääbe uk moor as je een Millione Ienwoonere. Uur groote Stääde sunt Nantes, Straasbuurich, Rennes un Grenoble. Frankriek wäd begränsed fon: Belgien un Luxembuurich in dät Noude, Düütsklound un dän Swaits un Italien in dät Aaste, Monaco, Spanien un Andorra in dät Suude, Groot-Britannien in dät Wääste. Do Gränsen fon dät moderne Frankriek sunt äänelk tou do Gränsen fon dät oolde Gallien, wier do keltiske Gallier woond hääbe. Julius Caesar fon dät Roomske Riek äroberde Gallien in dät 1. Jierhunnert, un do Gallier nuumen ju roomske Sproake (Latiensk, Gruundsleek foar dät Frantsööske) un Kultuur uur. Dät Kristendum wuude in dät 2. un 3. Jierhunnert die näie Gloowe. In dät 4. un 5. Jierhunnert wieren so fuul Ljuude kristelk dät Hiëronimus fon Stridon skreeuw dät Gallien "fräi fon Häresie" waas. In dät 4. Jierhunnert sunt germaniske
Martes is n Sleek fon doo Moddere (Mustelidae). Deertou heere toun Biespiel doo heemske Oarde Boommodder un Steenmodder. Sleek: Martes Unnersleek: Martes Oard: Steenmodder (Martes foina) Oard: Boommodder (Martes martes) (Juu Nominatfoarm fon dissen Sleek) Oard: Martes zibellina Oard: Martes melampus Oard: Martes americana Unnersleek: Pekania Oard: Martes pennanti Unnersleek: Charronia Oard: Martes flavigula Oard: Martes gwatkinsi Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Dät Frantsoosenkruud is ne Tuunplonte un stamt uut Peru. Dät Jood mäd do litje Blöiten wäd tou min beoachted. As do Frantsoosen dät man eerste in hiere botanske Tuun in Paris in hiere Kollektion apnuumen hieden, do waas t al tou leet. Ju Fermeerenge geen truch dät Säid so gau, dät et in n poor Jier in gans Europa tou fienden waas. Et is n lastich Jood, un wan man deer niks juun däd, dan kon man in fieuw bit tjoon Jier dän Tuun man lääse läite, wil et alle Kultuuren uunmuugelk moaket. Et is tou ferglieken mäd Kop- un Klooderluuse. Wan deer niks juun däin wäd, dan kriege se do Moansken unner, as do Suldoaten dät in Polen un Ruslound blouked hääbe. Kumt man in sun Tuun, die al fon dät Jood uurronnen is, dan wäd aan fertäld, dät deer niks moor juun tou moakjen is. Kumt man aber in dän Noaber sin Tuun, deer fint man nit een Plonte. Deer wäd aan fertäld, dat dit lastige Frantsoosenkrud licht tou ferhinderjen un uk licht wäch tou kriegen is. Dät lait an do Ljuude. Eerstens mout man dän Wille hääbe et tou fernäilen un twäidens mout man wiete, wo sik
Een Personal Computer [ˈpœːɐ̯sənɛl kɔmˈpjuːtɐ], kuut PC, is een (Mikrocomputer), die der fuul elektroniske Seeken moakje kon. Een aktuellen PC ferföiget maastens uur do naiste Komponenten: Bieldeskärm/Monitor Muurboud Haudprozessor (CPU) RAM-Stoapel Uutwiedengskoarte Stroomfersuurgenge CD/DVD Station Fäästplatte Muus Tastatuur Computer
Ju Mythologie is een Sammelenge fon Mythen. Do Mythen konne touhoope beskrieuwet wäide in ju Literatuur man uk as Religione tjoonje. Ju Mythologie kon me bie ferskäidene Foulke wieruume fiende in hiere Foulksfertällenge. Mongs wäid uur God skrieuwen of uur dät Eende fon ju Waareld. In fuule Dööntjene wäid nit uur ju Weerhaid fertält, man oafte sunt Mythologiske seeke bloot Saagen. Ju Mythologie beskäftiget sik oaber uk mäd die Froage ätter dät Häärkuumen fon Mythen un ju Ferhooldenge tou uure Fertälfoarme so as Legende, Märchen, Saagen un Epos. Foarallen do Märchen wäide mädnunner as degradierte Mythen ounsjo. Fräiske Mythologie
Ju Fräiske Mythologie beskrieuwt do Dööntjene fon do oolde Fräisen. Dät sunt foarallen foar-kristelke Fertälstere un ju Uursproang un Geskichte fon Gode, ju Waareld un do Moanskene. So uum 1845 sunt fuule Märchen, Saagen un Fertälstere touhoopesäiket wuuden truch ju fräiske Beweegenge in Wääst-Fräislound. Do bruure Joast Halbertsma un Eeltsje Halbertsma touhoope mäd Waling Dykstra hääbe fuul ärfoarst un deeruur skrieuwen. Uur dät Leeuwe wierfon fuule Fertälstere woarskienelk häärkuume, rakt et nit fuul Information. Fon do oolde Fräisen weet me bloot dät do de Gode eeret hääbe in Buske un moonige Buske sunt do as Hillich ferklooret. De Fräisen hääbe uk hiere Doode eeret. Do moakeden wälleoffer foar do Gode, soangen begüüchelliedere un diede kultiske honnelenge ap Steene. Do hääbe uk süüwerenge truch Fjuur moaked. Do Fräisen hääbe uk Moanskeoffer häiwed. Uum dät Jier 785 häd Karel die Groote een strom Gesäts moaked wiertruch doode Moanskene nit loanger moor truch do Fräisen ferbaanet wäide kuude. Man dät Gesäts waas uk juun Moanskeoffer un dät eerjen fon Wällen, Boome un Buske. Do wichtichste Gode fon do Fräisen wieren: Weda (Wotan/Wodan/Woden) Tuner (Tonger/Thor/Donar) Tuisto Freya (Frija/Fro/Freyja) Týr (Tiwaz) Forsite Dät Heidendum waas dät normoale Leeuwe in Fräislound bit tou dät 8. Jierhunnert.
Waling Dykstra (14. August 1821, Froubuorren - 15. Januoar 1914, Holwert) waas n Skrieuwer uut Fryslân. Hie is gjucht bekoand wuuden mäd sien Frysk Winterjûnenocht, dät alleweegense in wäästfräiske Tjootere tou sjoon waas. Waling Dykstra waas Bakkersuun. Hie is eerste Bakker wuuden un begon in 1839 mäd dät Skrieuwen fon Dööntjene un Fertälstere. Deerfoar kreech hie immer moor Jäild, bit hie fon sien Skrieuwoarbaid lieuwje kuude. Dät Bakker weesen waas foar him tou tiepelich un hie fersoachte Fultied tou skrieuwen. Dykstra hilkede Afke Jans de Boer un hie kreech mäd hier alwen Bäidene. Mäd dät Skrieuwen fon wäästfräiske Bouke un Tjooterstukke kuuden hie un sien Wieuw un hiere alwen Bäidene goud lieuwje. De Fryske Thyl Ulespegel of De wonderlike Libbenskiednis fen Hantsje Pik 1860 De sulveren rinkelbel - 1856 It heamiel by Gealeboer 1850 Winterjounen by Gealeboer 1851 Ut en Thús 1880 Net nij, ek net wei 1912 Blommekrânske for de Fryske berntsjes 1851 Hûsnocht for de bern 1852 De blide berntsjes 1853 Uit Frieslands Volksleven - 1892 (Niederlounsk) Friesch Woordenboek - 1895 Waling Dykstra bie Tresoar Wääst-Fräisk Normdoaten: GND: 121608107 (OGND) | KB (Niederlounde): 070344256 | VIAF: 27931914
Woodan (Ooldnorwegisk: Óðinn, Swedisk un Deensk: Oden) wäd betrachted as die Haudgod in ju Nordiske Mythologie. Wääst-Germaniske Noomen fon Odin sunt Weda (Oold-Fräisk), Woden (Ooldängelsk un Oolddsaksisk), Wodan (Oold-Frankisk), Wuodan (Alemannisk), Wotan of Wothan (Germanisk) un Guodan (Lombardisk). In dät Niederloundiske lieuwet die Noome fon dän God noch in "woensdag" (Midwiek). In dät Ängelske in "wednesday" (uk Midwiek), in dät Düütske waas dät "Wotanstag", oold-Seeltersk "Goudensdai" bit ju RK-Säärke deerfon Mittwoch (Midwiek) maaked hiede. Die Noome WOODAN (fon Watanaz= Wietjende-God) kon fon sowät kuume as "wietende" un uk "Woater". Die Noome WODAN foar die Haudgod waas algemeen in Wääst-Europa: in uur Foarme fint me WODAN leeter in dät Wääste, Noude un Aaste; man foarallen in Noud-Europa as Odin.
Froubuorren is een Täärp in ju Meente It Bilt in Fryslân. Deer woonje ungefeer 740 Moanskene. 2004 - 620 1974 - 792 1969 - 747 1964 - 817 1959 - 940 1954 - 947 1913 - 2.419 1848 - 1.892 Waling Dykstra
Friedrich Paulsen (bädden in Langenhorn/Sleeswik, dän 16. Juli 1846, stuurwen Berlin/Steglitz dän 14. August 1908) waas n Noudfräisken Philosoph un Pädagoge. Sien Oolden wieren Buurenljuude: Paul Frerck un Christine Ketelsen. Fon dät füüfte Lieuwendsjier ou koom hie in ju Täärpsskoule un dan 1859 in ju Skoule fon dän Koaster Sönke Brodersen. Die föärderde Paulsen mäd alle Kräfte un so kuud hie dan 1863 in dät Christianeum in Altona. Deerätter studierde hie in Erlangen, Bonn un Berlin, wier hie 1878 n buutengewöönelken Posten kreech as Professor in Philosophie un Pädagogik. In 1896 foulgede hie Eduard Zeller ätter as Professor in ju Moroalphilosophie in Berlin. Hie waas die Grootste fon do Sköilkere fon Gustav Theodor Fechner, wäls Doktrin fon Panpsychismus hie groote Betjuudenge roate truch sien Einleitung in die Philosophie (1892; 7. Aploage 1900). Man hie geen fuul fääre as Fechner in dät hie fersoachte ne epistemologiske Deerstaalenge tou reeken fon dät Wieten fon dät Psychophysiske. Wan hie uk Kant sien Hypothese anärkoande, dät wie truch innerelk Geföil us bloot bewust sunt fon dän Seelentoustand, so meende hie daach dät dit Bewustweesen n Wieten is fon dät Dingen sälwen, wier sik Kant juun sätte. Ju Seele is deerätter ne praktiske Realität, ju
Jetske Bilker (* 16. April 1960, Seisbierrum) is ne wääst-fräiske Skrieuwerske. Ju häd de eerste Wääst-Fräiske Harry Potter-Uursättenge moaked. Fon Februoar 2003 bit tou 2005 häd ju in de Redaktion fon ju Internettiedskrift Farsk meemoaked. Ieuwenske Skrieuwen moaket ju däälich Literatuurkritik foar do Saitengen in Fryslân. 1988 - Imitaasjelear - (Imitationsleere) 1997 - In nacht fan hûs - (N Noacht fon Huus) 2004 - Oar plak oare tiid - (Uur Steede, uur Tied) Uursät ätter dät Niederloundske 2004 - Andere plaats andere tijd (Oar plak oare tiid) Uursät ätter dät Wääst-Fräiske 2007 - Harry Potter en de stien fan 'e wizen - (Harry Potter un die Steen fon do Wiese) (Harry Potter and the Philosopher's Stone) Jetske Bilker ap ju Websiede fon Tresoar Wääst-Fräisk Normdoaten: GND: 141161035 (OGND) | KB (Niederlounde): 073662704 | VIAF: 121663036
Moin is ne wichtige Gröitformel in Seelterlound, ju der ieuwen so goud smiddeeges un säiwens bruukt wäd as smäidens. Ätter Minssen skäl fröier ap Seeltersk deerjuun kweeden wuuden weese: Gouden Mäiden Gouden Ättermidddai Gouden Äiwend do der däälich säildener bruukt wäide, un Gouden Dai dät nu noch wät oafter ferskient.
Amerikoa is n Waarelddeel, die normoal apdeeld wäd in twäin litjere Waarelddeele: Noudamerikoa un Suudamerikoa, die smälle Middeldeel hat Middel-Amerikoa. Mongs, wan me fon Amerikoa baalt, sunt uk doo Fereende Stoaten fon Amerikoa, meend. Indioaner
Fryslân (Niederloundsk: Friesland) is die wäästfräiske Noome foar Fräislound un so uk die offizielle Noome fon ju niederloundske Provinz Fräislound. Dät Gebiet fon ju Provinz is 5 753 km² un deer woonje 660 000 Moanskene (2023). Haudstääd is Ljouwert, Leeuwarden ap Niederloundsk. In ju ganse Provinz is ju fräiske Sproake - dät Wäästfräiske - ieuwenske dät Niederloundske ju offizielle Sproake; uungefeer 350.000 Ljuude baale düt noch as eerste Sproake un wisse 100.000 uur Ljuude baale dät uk aal Deege. Amelound, Flielound, Skylge un Schiermönkooge sunt do wäästfräiske Ailounde do tou ju Provinz Fryslân heere. Do tjoon grootste Stääde in ju Provinz Fräislound ätter Antaal Ienwoonere sunt ap n 1. Januoar 2023: In dän Wääst-Fräiske Lounddai is et siet 2011 so ferdeeld: Provinz Fryslân Statistik fon Fryslân
N Hoomer is een Sleek-Reewe, deerbie truch Touhoopewierkjen fon Duulegaid un Heeuweltegesäts ju Sweeregaid fon dän truch ju moanskelke Hounde uut-äiwde Sleek truch ne Ferlaangerenge fon dän Heeuwelte-Ierm ferstäärked wäd. Mäd dän Hoomer is dät muugelk, n hooch Quantum kinetiske Energie beoarbaidjend, fernäilend of energie-uurdreegend ap fääste Köärpere ienwierkje tou läiten.
Bredevoort (Niedersaksisk: Breevoord) is ne litje Stääd in ju Provinz Gelderlound, in do Niederlounde. Deer woonje 1 525 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS). Hendrickje Stoffels Nout Wellink André van der Leij Websteede fon ju Stääd
Do Fräisen sunt ne etniske Gruppe, jo woonje in Dänemark, Düütsklound un do Niederlounde. Ju Fräiske Sproake bildet mäd dät Ängelske un dät Skottiske ju Noudwäästgermaniske Sproakengruppe. Do ooldste Spuuren fon do eerste Ienwoonere in Fräislound stamme uut ju Tied twiske do lääste bee Iestiede. In dät Jier 28 wäide jo as Frisii ärwäänd fon do Roomske. Fräisk baalen hääbe jo dan noch wäil nit däin. Radbod
Amsterdam is ju Haudstääd fon do Niederlounde. Deer lieuwje ungefeer 905.000 Moanskene (2022). In ju Agglomeration Groot-Amsterdam woonje ungefeer 1,5 Million Moanskene. Ju Stääd is in dät 13. Jierhunnert äntsteen. Eerste ätter dät Middeloaler is ju Stääd groot wuuden. Truch ju liberoale Politik in do Niederlounde is Amsterdam siet 1976 dät Säntrum foar Drogentourismus in Europa. Do maaste Drogennutsere sunt oaber Uutloundere. Fon do ungefeer 750 Coffee Shops in do Niederlounde sunt twiske do 300 un 400 in Amsterdam. 2022 – 905.000 2008 – 755.269 1984 – 680.000 1963 – 870.000 1925 – 714.200 1899 – 510.900 1815 – 140.000 1600 – 60.000 1300 – 1.000 Commons: Amsterdam – Mediendoatäie