rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Microtus xanthognathus uut groote Deele fon Kanada un Alaska heert tou doo grootste Oarde in dän Sleek Microtus. Juu Oard is nai früünd mäd juu heemske Fäildmuus. Doo Dierte lieuwje in junge Woolde ieuwenske Siepen af Sumpe in n 15-20 cm unnergruundsk Muusenääst uut Ho. Deer wäide in Suumerdai doo litje Bäidene bädden. Sun Bäiden fon disse Oard wäd gau groot un frät dan foarallen Gäärs, man uk uur Plonten. Dät Diert uurwintert dan touhoope mäd eenige Moate in dät Muusenääst, wier joo uk n Foorroat hääbe. Oafte stäärft in dän Winter n oold Diert. Wan die Winter foarbie is, kumt dät Diert wier uut dät Muusenääst. Wan dät Suumer wäd, is it al groot nouch, uum sälwen Bäidene tou kriegjen. Dan wäd dät Diert oold. Maasttied stäärft dät in dän touken Winter. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9 Smithsonian Institution's National Museum of Natural History Ap Ängelsk Juu IUCN-Siede fon juu Oard
Seelterlound häd fröier fielicht heerd tou ju Comitia Sygeltra. Daach spräkt fuul foar ne Besiedelenge fon dät Noude häär. Ju Tied fon Besiedelenge kon lääse in dät alfte Jierhunnert. Ju ooldste Uurkunde stamt uut 1319. Seelterlound hied goude Kontakte ätter dät Noude, man uk ätter dät Suude wai. In dät Jier 1400 wäd dät fon dän Groaf fon Tecklenbuurich an Munster uurdrain. Man in ju Tied wäide uk do aastfräiske Ienfloude gratter. Seelterlound hied noch loange ne bestimde Oainständegaid un kreech uk noch ne Sunnerloage truch Honnel un Skipfoart. Al siet 1535 foont die lutterske Gloowe Iengong in Seelterlound, wät duurde bit 1630. Die seelter Honnel profitierde eerste fon ju frantsööske Besättenge (1795-1812), man koom leeter toun Stilstand. Dät broachte Äärmoud, bit in näiere Tied uur Ärwäärbswällen fuunen wuuden. TOUHOOPEFOATENGE. Uut dät 14. un dät 15. Jierhunnert uurlääwerde Uurkunden wiese foarallen Kontakte fon Seelterlound ätter dät Noude wai. Sproakelke Ärwäägengen läite sluute ap ne Besiedelenge foar dät 11. Jierhunnert fon ju Oamsemundenge häär. Siet 1400 waas Seelterlound unner munsterske Härskup bit 1812, as et tou Ooldenbuurich koom. (Siedenuumere beluuke sik ap Kramer 1994, wan nit uurs anroat). Ap Gruund fon dän Noome fon Seelterlound wäd wäil ounnuumen dät dät Lound
Rhinolophus is n Sleek fon do Fläddermuuse. Die Sleek is die eensiche in ju Familie Rhinolophidae. Ju is also monotypisk. Besunners typisk is die Apbau fon ju Noose. Uum do Noosepiepen hääruume is n breeden Rant uut Häid, die n bitje an n Houfiersen ärinnert un buppe bienaist bit tou do Oogene gungt. In dissen Rant is unner do Noosepiepen n düütelken Käärf. Uur do Noosepiepen is ju Sella, n Deel, die an n Äkse ärinnert. Uur disse Sella is ne Twäärs-Foolde un uur disse Foolde is ju Lanzette, n spitsen, trjokaantigen Deel, die uumehooch wiesd. Die Sleek wäd apdeeld in 12 Oarde-Gruppen, do der apdeeld wäide in 62 Oarde, wierfon 5 in Europa lieuwje. Sleek Rhinolophus Oarde-Gruppe megaphyllus Oard Rhinolophus megaphyllus Oard Rhinolophus celebensis Oard Rhinolophus virgo Oard Rhinolophus borneensis Oard Rhinolophus nereis Oard Rhinolophus anderseni Oard Rhinolophus malayanus Oarde-Gruppe rouxi Oard Rhinolophus stheno Oard Rhinolophus thomasi Oard Rhinolophus rouxi Oard Rhinolophus affinis Oard Rhinolophus acuminatus Oarde-Gruppe pusillus Oard Rhinolophus lepidus Oard Rhinolophus pusillus Oard Rhinolophus cornutus Oard Rhinolophus subbaidius Oard Rhinolophus monocerus Oard Rhinolophus cognatus Oard Rhinolophus imaizumii Oarde-Gruppe euryotis Oard Rhinolophus euryotis Oard Rhinolophus creaghi Oard Rhinolophus canuti Oard Rhinolophus arcuatus Oard Rhinolophus coelophyllus Oard Rhinolophus shameli
Rhinolophus ferrumequinum is ju grootste europäiske Oard uut dän Fläddermuus-Sleek Rhinolophus. Afwäil ju IUCN ju Oard as „Least concern“ (Nit in Gefoar) ap hiere Roode Lieste häd, is ju in fuul Gebiete uutstuurwen, toun Biespiel in do Niederlounde un in Belgien, fielicht uk ap Malta. In Düütsklound rakt dät uk bloot noch een Gebuurtsstoowe in Bayern, wierbie uum Trier tou uk wäkke uut Luxembuurich fljooge. As aal do Fläddermuuse in dän Sleek Rhinolophus, häd ju Oard n komplizierden Apbau fon ju Noose. So rakt dät in dissen Sleek uur do Noosepiepen n Deel, wät as Sella beteekend wäd, un disse Sella ärinnerd n bitje an ne Äkse un häd two oustoundende Eenden. Bie disse Oard, Rhinolophus ferrumequinum, is dät buppere Eende stump un dät uur spits. Dät Fäl is ap ju Bupperkaante griesbruun af gries un n bitje rood is uk deerbie. Ju Unnerkaante ljoachtgries un mongs n bitje jeelsk. Junge Dierte sunt ap ju Bupperkaante so gries as Äske. Ju Häid an do Flöägele un do Oore is ljoacht-griesbruun. Kop un Rump sunt touhoope 57-71 mm, die Stäit is 35-43 mm un die Unnerflöägel 54-61 mm loange. Dät Diert kon sien Flöägele 35-40 cm uutbreedje un wächt 17-34 g.
Die Rhien is ne Äi in Europa, ju Äi is 1.230 km loang. Die Rhien fljut truch ju Swaits, Liechtensteen, Aastriek, Frankriek, Düütsklound un do Niederlounde. Do bee wichtichste Wäl-Äien buppe in do Swaitser Alpen sunt die Faander-Rhien un die Bääter-Rhien. Jo fljoote in Reichenau ap'e Naite fon Chur in Graubünden touhoope, wier die Alpen-Rhien bie äntstoant. Die Alpenrhien fljut fon Graubünden uut een Antje loangs dät Skeed twiske ju Swaits ap'e eene, Liechtensteen un Aastriek ap'e uur Siede. Bie Hard, ap'e Naite fon Bregenz in't aastriekiske Buundeslound Vorarlberg, fljut die Alpenrhien in dän Bodensee. Die Bodensee, iendeeld in Buppersee un Unnersee, do truch dän See-Rhien bie Konstanz ferbuunen sunt, tält al tou dän Hoochrhien. Die gungt unner dän Bodensee noch fääre bit ätter Basel. Ju wichtichste Äi, ju in dän Hoochrhien fljut, is ju Aare. Dät is uk ju loangste Äi, ju bloot in'e Swaits ferlopt. Bekoand is die Hoochrhien uk foar dän Rhienfaal bie Schaffhausen Die Bupperrhien twiske Basel un Bingen häd two wichtige Sieden-Äien fon gjuchts, näämelk dän Neckar bie Mannheim un dän Main ap dät Juunouger juunuur Mainz. Fon links kuume, bie Straßbuurich, ju Ill, un bie Bingen, wier die Bupperrhien eendet, ju Nahe. Unner ju
Gesina Siemer (*13. Oktober 1911 in Roomelse; † 6. August 2007 in Ait) wuuks in Roomelse ap as Dochter fon dän Smid Nikolaus Siemer. Fon Siemer kon me kweede, dät ju as eerste in dät Seelterske dichtede. Ju beginde 1928 mäd dichtjen, wierbie ju ap Anräägenge fon Pestoor Kokenge hiere seelter Määmesproake benutsede. In ju Skrieuwwiese kuud ju sik deerbie stutsje ap ju seelter Spräkwoudesamlenge, ju Julius Bröring 1901 hääruutroat hiede. Hiere eerste Gedicht – wäil Din unbekoande Stierwedai - waas ätter ne Preetenje fon dän Pestoor. Do Gedichte ärskeenen domoals in do Heimatblätter fon ju Oldenburgische Volkszeitung. Ju häd Louts Hinerks Tjoue (hiere eensige Prosa) in 1931-32 skrieuwen. Ätters hilkede ju ätter dät Rhienlound un dan ap t Oaler sätten jo sik in Ait deel. Ätter 1970 is ju fääre geen mäd skrieuwen. Hiere Dichtsammelnenge is in 1977 in Ju Seelter Kroune ärskienen. Louts Hinerks Tjoue is leeter nochmoal in Seelter Tjoue uutroat. As Hermann Janssen uut Amerikoa tourääch keem häd hie foar ju Säitenge skrieuwen (Lesebouk foar Seelterlound, 1953-1965) un ferskäidene Gedichte fon Siemer publiziert. In 2007 sunt two Bouke fon Siemer ärskienen, Dät ganse Lieuwend un Fiene Stemmen. Ap 6. August 2008, an hieren eersten Stierwedai, is
Luxembuurich Stääd (Frantsoosk: Luxembourg, Düütsk: Luxemburg) is ju Haudstääd fon Luxembuurich. Deer lieuwje ungefeer 83.000 Moanskene (2007). In ju Agglomeration woonje ungefeer 110.000 Ljuude. In 963 baude Groaf Siegfried fon Luxembuurich n Kastäil mäd ne eenfache Ferdäägenengsmuure ap dän Bock-Fäls. Deertruch is Luxembuurich äntsteen. In do naiste Jierhunnerte sunt an ju Wäästsiede noch two Ferdäägenengslinien moaked. Bie dät Kongräs fon London 1867 wuude Luxembuurich neutraal ferkloord un moasten do Ferdäägenengswierke oubaud wäide. Commons: Luxemburg Stääd – Mediendoatäie
Rhinopoma is die eensiche Sleek uut juu Familie Rhinopomatidae. Dät rakt disse Fläddermuuse in Deele fon Afrikoa un Asien. Kop un Rump sunt touhoope 53 bit 90 mm loange. N apfaalend Määrkmoal is die loange Stäit mäd 43-75 mm, wierbie juu Flöägelhäid, juu bie dissen Sleek, as bie doo uur Fläddermuuse uk, uum doo bääterste Beene hääruume gungt bit tou dän Stäit, deer oawers gjucht kuut is. Sun Diert wächt 6 bit 14 g. Rhinopoma microphyllum (Marokko, Mauretanien, Burkina Faso, Nigeria, Kamerun, Ägypten, Sudan, Israel, Saudi-Arabien bit Afghanistan un Suud-Indien, uk ap Sumatra) Rhinopoma muscatellum (Fereende Arabiske Emirate, Oman, Iran, Suud-Afghanistan, Pakistan un Indien) Rhinopoma hardwickei (Marokko un Senegal bit Ägypten un Somalia, Israel un Yemen bit Afghanistan un Indien, uk ap Sokotra) Rhinopoma macinnesi (Äthiopien, Kenia un Somalia) Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Doo Flinnerkene (Lepidoptera) sunt ne Oardenge fon doo Insekte. Doo Flinnerkene hääbe gjucht schalferche Juuken, doo oafte buunt sunt. Mongs hääbe joo sogoar n Röäk. Buutendät hääbe joo komplisierde Muulereewen: Joo suuge hiere Kost mäd ne Oard Roor. Juuke fon juu Oard Aglais urticae unner dät Mikroskop Juu ganse Flinnerke Aglais urticae, düütsk:Kleiner Fuchs
Doo Emballonuridae sunt ne Familie fon doo Fläddermuuse. In disse Familie rakt dät 13 rezente Sleeke, doo in 49 Oarde apdeeld wäide. Taphozous Saccolaimus Mosia Emballonura Coleura Rhynchonycteris Centronycteris Balantiopteryx Saccopteryx Cormura Peropteryx Cyttarops Diclidurus Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Juu Sahara, fon Arabisk صحراء‎, ṣaḥrā (Wüüste), is ne Wüüste in Noud-Afrikoa. Juu is so'wät 8,6 Millionen km2 groot. Juu is gjucht loangsk, juu Truchmäite fon Aaste (Port Sudan) ätter Wääste (Nouadhibou) bedrächt 5500 km, fon Noude ätter Suude an juu breedeste Steede (Biskra ätter Agadez) "bloot" so'wät 2000 km. Suudelk fonne Sahara kumt die Sahel. Die grootste Deel fon juu Sahara wierket as ne Ieuwene, man juu Qattara-Molle in dät Noud-Wääste fon Ägypten lait 137 m djoop unner dän Meeresspeegel, man dät rakt uk doo Ahggar-Bieriche in dät Suude fon Algerien un doo Tebesti-Bieriche in dän noudelken Tschad. Deer kon me Bieriche mäd moor as 3000 m Hoochte fiende. 68 % fon juu Sahara sunt steeniche Ieuwenen, 22 % Soundwüüste mäd Duunen un 10% sunt Steenbierge un Höäwele. In dän Noudelken Haaldeel fon juu Wüüste kon me foarallen Kalksteen un Laie fiende, man dät rakt uk bienaist aal uur Steene in juu Sahara. Die Sound koom fon groote Sarksteenbieriche in juu Midde fon juu Sahara. Doo sunt dan ferweederd, wiertruch die Sound äntstuude, die dan truch Äien in ferskeedene Deele fon juu Sahara späilt wuude un in dät Pleistozän truch Wiend un Woater fääre ferdeeld wuude. Algerien Tschad Ägypten
Giftpetersilje (Aethusa cynapium) is oafters ap goude Gruunde tou fienden un as Jood sweer tou fernäilen. Ju lät bolde as de Tuunpetersilie un schällen al oafters Ljuude fon kroank wuuden weese truch Ferwikselnge. As Giftplonte is se uus lastich un wie fernäile se truch Oumjoon uumdät se neen Säid smit un uk do Wuttele uutgreeuwe. Kanne kon man se licht an de wiete Blöite. Ju woakst fon Mai bit tou Häärst in oolde Tuune an Häägen, ap Äkkere un Schutbälte. Ju uur läige Soarte agrestis wäd man 15 cm un woakst ap Baulound.
As neoten beteekend me besunners bie Amphibien n Diert, wät foar sin ganse Lieuwend n "Jung Diert" blift (toun Biespil n Poagestäit), man daach Bäidene kriege kon. Bekoand foar düt Määrkmoal is dät Axolotl (Ambystoma mexicanum), bie disse Oard kon die Schildkäddel dät Hormon Thyroxin nit uutflappe, wiertruch dät Diert neen Metamorphose moakje kon.
Taphozous is n Sleek fon doo Fläddermuuse uut Deele fon Afrikoa, Asien un Australien. Kop un Rump sunt touhoope 62 bit 100 mm loange, die Unnerierm is 50 bit 75 mm un die Stäit 12-35 mm. N Diert uut dissen Sleek wächt 10 bit 50 g. Juu Unnerkaante fon sunne Fläddermuus is oafte ljoachter as juu Bupperkaante. Sleek Taphozous Unnersleek Taphozous Oard Taphozous mauritianus Oard Taphozous hildegardae Oard Taphozous perforatus Oard Taphozous longimanus Oard Taphozous melanopogon Oard Taphozous philippinensis Oard Taphozous theobaldi Oard Taphozous georgianus Oard Taphozous hilli Oard Taphozous kapalgensis Oard Taphozous australis Unnersleek Liponycteris Oard Taphozous hamiltoni Oard Taphozous nudiventris Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Dakar is ju Haudstääd fon Senegal. Dät lait ap dät Hoolichailound Kap Verde, die wäästelkste Punkt fon dät Fäästlound fon Afrika. Weegen disse Loage is ju Stääd oaind foar dän Honnel mäd Europa un Amerikoa un is ju uutwoaksen tou een fon do wichtichste Hauengen in dät Gestrich. Ju Stääd lait in dät Gestrich mäd dän glieke Noome Dakar. Unner ju Foulkställenge fon 2002 hied ju Meente Dakar 955.897 Ienwoonere un ju Agglomeration 2.267.356 Ienwoonere. Dakar is gruunded fon do Frantsoosen 1857. In dät Jier 1902 wuud dät ju Haudstääd fon Frantsöösk Wääst-Afrikoa, ne Rulle ju ju uurnoom fon Saint-Louis. Fon 1959 bit 1960 was dät ju Haudstääd fon ju Mali Federation, ju der kuut besteen häd, deerätter fon ju Republik Senegal. Fon dät 16. bit dät 19. Jierhunnert waas Dakar n wichtich Zentrum foar dän Sklaawenhonnel. Moor Sklaawen wuuden uut Dakar ätter Amerikoa soand as uut wäkke uur apaate afrikoanske Hauenge. Dät Fort D'Estrees ap dät Ailound Gorée, wier do Skaawen heelden, ferhonneld in inschieped wuuden, is ätter ju uunouhongigaid restaurierd un wäd nu ferwoand as Museum. Dakar roate sin Noome an dän bekoande Rallye Dakar un bildede uk oafte dän Eendepunkt deerfon. Akon (1981), Senegalesisk-Amerikoansken Sjunger Henri Camara
N Biespil fon do ooldfräiske Gjuchtshondschrifte is dät Brookmer Gjucht, so as die Gäistelke Osbrond dät 1345 apschreeuw. Thit ist thiu forme kere, ther Brocmon ekeren hebbath, thet hira rediewa skelin thingia hira ierim vt andene ende.*Alsa tha rediewa alra erest on gungath, and to hape kemen send, sa skelen hia al vnder ena suera eta mena loghe oppa sancte Iacobe, thet hia buta penningum and buta bedum helpa skele tha erma alsa tha rika, and tha fiunde alsa tha friunde.*And sprecma thene rediewa on vmbe tha lessa meyde ief vmbe tha marra, sa vndgungere mith sex monnum, vnder tha forma and vnder tha other berninghe, and hi se selva thi soginda. And thi talemon wite tha sibbe, ther vr thene sueren heth, ther tha werde leda skel mith sex ethum; and thi talemon vndvnge ac alsa vmbe tha meyde; and tha redieua driwe thet riucht forth fon tha talemonnem, ther thenna weldech send. And hveder sa tha redieua, io{f}tha talemonne, thius werde brech, sa reke hi the liudum achta merch, and tha rivchtrum ene halwe hageste merk; and thi clagere bisvere sine meyde. And ne driuath tha talemon iof tha redieua thith riucht naut forth, sa geie hia mith
Kap Verde of do Kapverdiske Ailounde (portugiesisk: Cabo Verde) is n Lound (Ailoundegruppe) foar ju Wäästkuste fon Afrikoa. Die Archipel hiet toufoarne Ilhas de Cabo Verde un is so naamd weegen ju Loage fon do Ailounde juunuur dän Kap Verde (gräinen Kap), die wäästelke Punkt fon dät afrikoanske Fäästlound in Senegal. As dät Lound uunouhongich wuud, is die Noome annerd tou Cabo Verde. Kap Verde waas uunbewoond as 1460 do Portugiesen ap do Ailounde koomen, do dan ätters Deel uutmoakeden fon dät portugiesiske Riek. Jo siedelden sik 1462 an ap Santiago un 1587 wuud ju Ailoundegruppe ne portugiesiske Kolonie. Do Ailounde bildeden deerbie ne wichtige Steede foar dän Sklaawenhonnel. Ju Befoulkenge fon Kap Verde is deertruch äntsteen uut ne Moangelse fon portugiesiske Koloniste un afrikoanske Sklaawen. Skiepe unnerwains fon Europa ätter aal Wiendstriche, do hier anlaiden, noomen Woater, Geflöägel un Fruchte ien. In Tuusk roaten do Seefoardere do Kapverdier maastens rookartikkele, as Piepen, Toobak, man uk Kloodenge. Dit wiest sik uut do Raisefertälstere fon dän mechelsken Raiser Jean Francois Michel. Sien Chronike sunt ne gans wichtige Wälle foar ju Geskichte fon dit Lound. Hie waas 1752 ap Truchfoart ätter China un ferbleeuw alwen Deege in Kap Verde. Uk die britiske
Saccolaimus is n Sleek fon doo Fläddermuuse uut Deele fon Afrikoa, Asien, Australien un dät uur Oseanien. Moonige Ljuude kweede, dät is n Unnersleek fon Taphozous. Saccolaimus peli (Liberia bit Wääst-Kenia un Noudaast-Angola) Saccolaimus saccolaimus (Juu Nominatfoarm uut Indien, Bangladesch, Burma, dät Malaiiske Hoolichailound, Sri Lanka, Great Nicobar, Sumatra, Java, Borneo, doo Talaud-Ailounde, Sulawesi, Timor, Halmahera, Näi-Guinea, Guadalcanal un in Australien dät noudwäästelke Northern Territory un dät noudaastelke Queensland) Saccolaimus pluto (ap doo Philipinen) Saccolaimus flaviventris (Suudaast-Papua-Näiguinea un Australien buute Tasmanien) Saccolaimus mixtus (dät Suudelke un aastelke Näiguinea, Koap York un dät noudelke Queensland) Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9
Dät Klavier is n Musikinstrument mäd ne Tastatuur un Säiden, do truch Hoomere ansloain wäide. N gans Instrument Tastatuur Säiden Mechanik Al Pythagoras hiede so'wät 500 f. Chr. n Monochord. Dät hiede bloot een Säide, ju plukked wuude as däälich do Säiden fon ne Gitarre. Deermäd unnersäikede hie do Intervalle. Leeter moakede me sukke Instrumente mäd moorere Säiden. So äntstuude, ieuwenske gjucht fuul uur Instrumente, uk dät Klavichord. Deerbie häd me ap ne Taste drukked un dan wuude mäd Hälpe fon ne Heeuwelte fon unnern mäd n plat blikken Ding ansloain. Dät Probleem bie sukke allere Klavichorde waas, dät een Säide, fon ferskeedene Tasten uut ansloain, wült jo ferskeeden loange klingende Deele hiede, moorere Toone moakje kuude, as dät Monochord uk. Un do ferskeedene Toone fon een Säide kuude me nit tou de glieke Tied anslo. Eerste in dät 17. Jierhunnert roate dät Klavichorde, wier tou älke Taste aan Säidenchor heerde. Do hieden düt Probleem dan nit moor. Man dät Klavichord waas fuuls tou liesken foar n grooten Konzertsoal. Dät Cembalo uut dät 15. Jierhunnert, wät däälich uk noch mongs tou heeren is, kuude sien Säiden mäd Fuggenkiele plukje. Bartolomeo Cristofori baude as eersten n Klavier, as et dät so
Gliekgjuchtenge (dt. Gleichrichtung) beteekent ju Uumwonnelenge fon Wikselstroom in Gliekstroom. Elektroniske Apparoate benöödigje ne Glieksponnenge. Deer kumt ju eerste Anweendenge fon n Diode an t Lucht. Wan wie ne sinusfoarmige Wikselsponnenge truch n Diode toufiere an n Wierstand, dan lapt truch dän Wierstand n hoolich-sinusfoarmigen Stroom (sjuch ju Teekenge hier unner). Uur dän Wierstand stoant dan fonsälwen uk ne hoolich-sinusfoarmige Sponnenge, dan deer jält V = I x R. Ju Sponnenge wäd sieläärge nit negativ, mar ju annert sik daach stäärk. Wie naame dät ne pulsierjende Glieksponnenge. Uum deerfon ne ächte Glieksponnenge tou kriegen, bruuke wie n Kondensator (sjuch hier unner). Nu annert sik ju Sponnenge noch man n bitsken un wofuul ju sik annert, honget je ou fon ju Grööte fon dän Kondensator un dän Wierstand. Nieme wie oun, dät ju Glieksponnenge 10 Volt is un die Wierstand R = 1000 Ω, dan lapt truch dän Wierstand n Stroom fon 10/1000 is 0,01 Ampêre (=10 milliAmpêre = 10 mA). Wät in Fakt geböärt, is dät die Kondensator, älke Moal as ju Wikselsponnenge maximoal positiv is, ieuwkes truch ju Diode bieleeden wäd. Dät geböärt also insen in n Tied t = 0,02 s. Wollen wie nu dät ju Sponnengsannerenge, ju
Mäd dän Begriep "Klima" beteekend me dän Middelsleek fon aal Weeder-Toustande een Steedegnau so, juu jierelke Foulge fon ferscheedene Weeder-Toustande an disse Steede apnunner. Wan me nu kwäd: "Dät Klima in juu Region XY is gjucht heet", dan betjut dät nit, dät et deer neen koolde Deege rakt, sunnerje dät dät in n jierelken Truchsleek gjucht heet is. Juu Wietenskup fon dät Klima hat Klimatologie.
Wan ju eene Träid fon ne elektriske Laitenge immer positiv is un ju Uur negativ, dan hat dät Glieksponnenge. Ne Batterie lääwert ne Glieksponnenge (dt. Gleichspannung). Wan me ne Laampe af sowät anslut ap ne Glieksponnenge, dan lapt deer n Gliekstroom truch.
Juu Atmosphäre (fon griechisk ἀτμός, atmós „Damp“ un σφαῖρα, sphaira „Kuugel“) is juu Gasloage uum aan Planet tou. Ätter buppen wäd dät Gas dan tänner, bit dät Vakuum fon ju Waareldruumte kumt. Klima Weeder Äid-Atmosphäre
Seelterlound is wäil siet ju Christianisierenge katoolsk weesen. Daach bleeuw dät litje Lound loange foar ju Buutewaareld uunbekoand, wät me sjucht an ju Ferteekenge ap oolde Koarten (Kramer 1994:18). Daach waas Seelterlound nit gans ousleeten un so foont uk dän lutterske Gloowe Iengong. Al in 1535 rakt dät Teekene deerfon (Wi412) un as 1613 die katoolske Gloowe wier in dät Amt Kloppenbuurich ienfierd wäd, fiende sik in Seelterlound träi lutterske Preetjere. Ju Rekatholisierengs-Oarbaid stokkede oawers al in 1618, as die trüütichjierige Kriech uutbriek. Noch immer wäd fertäld fon do Mansfäilder, do in n Dezember 1622 uur dän befäärsenen Foan in Seelterlound ountroangen un deer schräkkelk huuseden (Tr12f., Ni478, M3.79f.). In 1649 hat et, dät dät Säspel Strukelje bolde äntfoulked is (Br45). Noch bit 1630 mouten lutterske Preetjere in hiere Amt blieuwen weese (Wi419). Fon 1642 bit 1651 roat dät Pestoor Manegolt foar gans Seelterlound. Ju Säärke waas oawers wäil so ferwuuden, dät hie dät nit bewaltigje kude. So wuuden fon 1651 bit 1660 (in Skäddel bit 1664) Jesuite ätter Seelterlound soand (Juunreformation). Deerätter koomen wier Waareldsgäistelke. Uur ne Foulge fon ju Rekatholisierenge sjuch bie Tjootern. Literatuur uur Seelterlound. Katoolske Säärke Ju Fräisensäärke in Room. Ju seelter Biebel-Uursättenge.
Juu Äid-Atmosphäre is juu Atmosphäre fon juu Äide. Juu wächt so'wät 5,15 · 1018 kg. Dät Gas fon juu Äid-Atmosphäre hat Luft, dät is ne Miskenge uut foarallen Stikstof un Suurstof, man uk uur Stoffe as toun Biespiel Koolestofdioxid. Iendeelenge ätter doo Temperatuure Hier is ne Bielde uut dän Waareldruum fon juu Moune, deerfoar juu Äide mäd hiere Atmosphäre. Klima Weeder
Sofia (Bulgarisk: София, Sofija) is ju Haudstääd fon Bulgarien. Deer woonje 1.402.417 (Feb. 2010) Ljuude un ju is ju grootste Stääd fon dät Lound. Sofia rakt dät langer as 5000 Jiere, un näiere archäologiske Unnersäikengen läite fermoudje, dät deer al in ju Steentied een Siedelenge waas. Alexander die Groote un do Roomske hääbe ju Stääd in hiere Tied äroberd. In dät Jier 447 ä.Kr. koomen do Hunnen un fernäilden aal ju Stääd. Deerätter wude ju unner dän byzantiske Kaiser Justinianus I. wier apbaud. Do Bulgaren äroberden ju Stääd un ju wuude in 809 Haudstääd fon dät eerste bulgariske Riek. Dät Byzantiske Riek äroberde ju Stääd 1018 wieruume fon do Bulgaren. In 1128 greepen do Ungarn Sofia oun, man ju Stääd wuude in dät Twäide Bulgariske Riek Haudstääd. 1382 äroberje do Turken Sofia un do bleeuwen deer foar fieuw Jierhunnerte. In dät Jier 1878 äroberden do Russen Sofia un een Jier leeter wuude Sofia ju Haudstääd fon Bulgarien. In dän Twäide Waareldkriech is läip fuul fernäild wuuden, deerätter is ju Stääd wierapbaud wuden in kommunistisken Stiel. 1887 - 20.856 1892 - 30.928 1900 - 46.593 1920 - 154.025 1946 - 530.168 2001 - 1.177.577 2010 - 1.402.417 Commons: Sofia – Mediendoatäie
Do Goartjebloumen (Calendula, düütsk: Ringelblumen) sunt n Sleek mäd moorere Oarde, t.B. ju Tuun-Goartjebloume (Calendula officinalis) un ju Äkker-Goartjebloume (Calendula arvensis). Fon Natuur uut kuume do maast in't Middelmeer-Rebät foar, in Middel-Europa säildener. Man in'n Tuun wäide do jädden plonted, besunners ju Tuun-Goartjebloume.