rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Russlond (r. Россия), amdlisch: Russischi Federadsion, is än Schdaad in Oschdeuropa unn Nordasie. Ugfähr 143.030.106 Lait wohne in Russland unn es hot e Fläch vun mehr als 17.098.242 km², iss dodemid es fläschegreeschde Lond uff de Erd. Weege de grooße Vahäldnis vun de Fläsch zur Oiwuhnerzahl wohne in Russlond ner dorschschniddlisch 8 Lait uff eem km². Russlond is midd 17.098.242 km² es greeschde Lond uff de Erd unn aaschdreggd sisch sowohl iwwer Oiropa, als aa iwwer Asie. Desweege unnerdääld sischs aa in viele grooße Regione. De greeschde Dääl dudd Sibirje ainemme, welles midd 75% (faschd) de gonze asiadische Dääl vun Russlond bedegge dudd. Im Siede vun Russlond gebbds ä Reschion zwischem Fluss Manytsch unn em Kaukasus-Gebärsch, wu zwische Oiropa unn Asie umschdridde is (siehe Europa#Geographie). Grenze dudd Russlond im airopäische Siedweschde beginnend im Uhrzaigasinn: Es schwaddse Meer, Ukraine, Waißrusslond, Leddlond, Esdlond, Oschdsee, Finnlond, Norwege, airopäische Nordmeer, es Waiße Meer, es Nordpolarmeer, die Beringsee, de Pazifische Ozean, Nordkorea, Schina, Mongolai, widda Schina, Kasåchsdan, Asabaidschan, Georgie unn es Schwaddse Meer. De wischdischsde Fluss im russische, airopäische Kernlond is die Wolga, wu viele grooße Schdädt lieche. De greeschde Fluss in Sibirje is midd 4400 km die Lena. Irtytsch und Ob bilde midd 5642
Es Raischslond Elsaß-Lothringe iss en aus de alde Londschafde gebildedes Vawaldungsgebied vum Daitsche Kaisaraisch gewessd unn hot vun 1871 bis 1918 beschdanne. Die maischde Zaid isses em Kaisa selbschd unnerschdanne, 1811 isses en aischene Bunnesschdaad vum Daitsche Raisch worre. Elsaß unn Lothringe ghere schun said 870 zum Oschdfrängische Raisch unn schbääda zum Hailische Reemische Raisch. Sie ware kee uuabhängische Ferschdedümer, sunnern Reschione, unnerdääld in vaschiedene weldlische unn gaisdlische Besidsdümer. Ab de zwedde Hälfd vum 17.Johrhunnerd sinn Elsaß unn Lothringe unn noch onna Raichsgebiede vun Frongraisch bsedzd unn ånnegdierd worre. Noom Daitsch-Fronzesische Kriesch 1870/71 hot Frongraisch am 10.Mai 1871 Elsaß-Lothringe ons nai gegrindede Daitsche Kaisaraisch abdrede gemißd. Wie owwe beschriwwe, is Elsaß-Lothringe nie en homogens Gebied gewessd, sunnern en Konschdruggd vum Daitsche Raisch. Ausgsuchd hot mer sisch Elsaß-Lothringe weege de milidärschdradegische Roll, de Daitsche Schbrooch, welle do gebabbeld worre is, Õõschluss on die wischdigschde Vakesnedze unn Rohschdoffraischdum. Wie Elsaß-Lothringe verwalded werre soll, hot mer sisch geschdridde: Endwerra zu Praiße ooda zu de Sieddaitsche Schdaade ooda em Raisch unnerschdelle. Ledschdares is donn uff Wunsch vum Bismarck gewähld worre. Midd Elsaß-Lothringe sinn aa 200.000 fronzesisch babbelnde Lothringer dezu kumme. Die Bismarcksche Raischsvafassung is 1874 oigfiehrd worre. 1877 hots Lond es Reschd griehd, Gsedze
Die Josefskeäasch in Schbaija isch ä kadolischi Keäasch uns Zendrum vun vaschiedene Haisa vunde Parrai St. Josef. Die Keäasch isch domols gonz schä bräschdisch un groß g'baud worre, wesche de Riwalided vun den Konfesione unde evongelischi G'deschdniskeäasch, wu glaisch wisawi lische dud. Awa haid gibds guude ökumenischi B'ziehunge vunde Pahg'moinde St. Joseph unde G'deschdniskeäasch. Als die Josefskeäasch renowiad worre isch, hawn die Kadolige inde G'deschdniskeäasch faiare diafe. Als im Joa 1887 die Brodeschdonde og'fonge hawen fa ia Keäasch zu sommle, hawen a glaisch die Kadolige än Varoi fas Keäaschebaue g'grind. Domols hod doan de g'grind Varoi fas Baue vunde G'deschdniskeäasch n'Baublads kaafd, wu domols noch om Schbaijmara Schdadrond g'lesche isch. Dodruff hawen die Kadolige doan a glaisch n'Baublads visawi kaafd, wu se awa doan fa'n onere Blads oig'dauschd hawen. N'große Deel vum Blads hods Gloschda St. Magdalena gewe. Im Joa 1914 hodma die Keäasch don a'm Patron vunde Kuapals unem Schudspatron, m'Hailische Joseph, vunde Awaida g'waihd. Die Parrai St. Joseph hod newe de Josefskeäasch a sog'nonde Ägidienhaus, wuen große Pasaal, ä Bischarai un onare Zimma hod. Don hods noch newe de Keäasch s'Biro un s'Pahaus, wu de Parra, im Momend is des de Hubert Ehrmantraut, wohne dud. Onde Gilscheschdrooß lischdn
Die Schwaiz amdlisch Schweizerische Eidgenossenschaft is än Schdaad in Middelairopa. Ugfähr 7,8 Millione Lait wohne in de Schwaiz unn sie hot e Fläch vun 41.285 km². Die vier offizielle Amtsschbrooche vun de Schwaiz sin Daitsch, Fronzeesisch, Idaljeenisch und Räddoromanisch. Dem Gsetz nach hot sie kee Haubdschdadt, awwa in Werklischkaid iss es die Bunnässchdadd Bern. Aingedaild iss sie in 26 Kantone, davun sinn 6 Halbkantone. Die Schwaiz hot kenn Regierungsscheff, es Schdaadsowwahaubd werd vum Bunnäsrad gebild. Bezahld werd in de Schwaiz mit Fronke unn Rappe, wobai en Fronke hunnad Rappe sinn. Die Schwaiz werd manchmol als "Wasserschloss von Oiropa" bezaichned, weil viele grosse europäische Flüss hier ååfange, zum Baischpiel de Rhoi und d Rhône und wail die grosse oiropäische Wasserschaide in de Schaiz liege. So fliesst zum Boischpiel de Rhoi in die Nordsee, die Rhône ins Middelmeer und de Inn entwässert iwwer die Donau ins Schwarze Meer. De hechschte Punkt von der Schwaiz isch mit 4634 Meder iwwerm Meer auf de Dufourspitz, de tiefschde Punkt isch am Ufer vom Lago Maggiore mit 193 Meder iwwerm Meer. Die Schwaiz werd in drai grosse Nadurräum oigedaild, in d Alpe (mit de Voralpe), s Middelland und de Jura. 48% der Schwaiz kehre zu de
Wütend wälzt sich einst im Bette is ä tybisch pälza Schdudendelied un ghead zum Pälza Liedguud. "Bin ich fol gewesen", hodde Kuafärschd Friedrisch IV. om 9. Juni 1598 in soi Dachebuch gschriwwe. Kää Wunna, des waa än Suffkopp un wails nuch kää Therabie gäwwe hod, iss aach änna gbliwwe – obwohl doßa dodegeje oogonge is. Middachs än Saumaache un oowns Wärschd un Flääsch, frisch vum Grill, doo braachschde hald aach ebbes zum enunnaschbiele. Bsunnaschd, womma aach nuch unna sainesglaische is, also die allahochwirdigschde Eminenz, de Kurfärschdbischuf vun Määnz, Erzkonzla vum Raisch, zu Gaschd hod. Doo hän die zwää wichdichschde Männa noom Kaisa zammegehoggd un hochi Bolidig gemachd, nochdezu än Ärzkadholig un än Ärzreformiade, un donn zur Ärholung un fär de Ärscha runnazuschbiele ä Schligglsche gedrunge un noch ääns, un oowns hänse vum Schloß iwwa de Negga un die Schdadt gschaud un noch soepaa glääne Schöbbscha gepedzd. Bis mär se donn ins Neschd gebrung hod... Die pälza Schdudende hän iam Kurfärschd e Liedsche doodruff gdischd, des wo haid nuch gean gsunge wärd: Wütend wälzt sich einst im Bette Kurfürst Friedrich von der Pfalz; Gegen alle Etikette Brüllte er aus vollem Hals: |: Wie kam gestern ich ins Nest? Bin scheint's wieder
Eppschdää is en Voroat vun Frongedahl unn seid e paar Johr aach bekannt als Hammerdorf. Middeme BAB 650 Ahschluss (Ruchem/Maxdorf) unneme nohgelechene Interregio-Bahnhof in Flomerschem iss mer mit de Metropole vun de Welt vebunne. Iwwer Kinnergaade, Grundschul, Dogder, Schbordvereine, Frisehr iss alles vorhanne. Zwää Kerche gebbds aach. Commons: Eppstein (Frankenthal) — Waitere Mulitimediadataie zum Artikel Poadrää iwa Eppstä
Die Haisagrubb Ringschebeaschahof lischd im Noade vun Schbaija un weschdlisch vunde Bundesschdrooß 9 un wude Ringschebeaschawesch duaschgehd. Uaschbringlisch ischde Ringschebeaschahof mol ä glääni Haisagrubb vun Bauareheef gwesd. Schbeda hoddma donn doad mea Haisa zum Baischbiel fa Waldawaida gbaud. Schunn frie im 14. Jaahunad hawwn sisch die Raadsherre onde Laurenziuskabell, bnond nochm m'hailische Laurentius äm Meatira, oam Ringschebeasch fa'n Omdsschwua gdroffe. Onde Schdell vunde Keäasch hoddma donn schbeda ä Sienegraiz aus Sondschdää vun 1616, uaschbringlisch midde Inschrifd Warzeig Des Lorentz Heisels uffgschdeld. S'Graiz isch doan meamols umgschdeld worre un schded haid newede naije Kabell. Haid hodds doad vaschiedenschde G'baide. Newe Wohnunge unde Laurenziuskabell, unnaonerem a ä Gschdied un ä Waldgaschdschdedd, die Laurenziuskabell, wu zude Parrai St. Konrad kead. Zudem isch do a die Londweadschafdlisch Unnasuchungs- un Foaschungsoaschdald Schbaija, wu do midde Unnaschdidzung vum Rhoilond-Pelsische Umweldminischderium 12.5 ha Vasuchsfelda bdraiwe un doad schemischi, fisikalischi, migrobiologischi Analise mache dud. Awwas wead a zum Baischbiel die Radioagdiwided vum Adomgrafdweag Filibsbuasch unnasuchd. Un doan hodds a ä Oirischdung vum Beziagsvabond Pals midd änna medeorologische Schdazion. Un doan isch do die LUFA a de Sidz vum Vabond vunde daitsch londwerdschafdlische Unnasuchungs- un Foaschungsoaschdalde. F. Klotz, Der Rinkenbergerhof bei Speyer: ein Beitrag zu seiner tausendjährigen Geschichte, in:
Bulgarije (bg. България) is än Schdaad in Siedoschdeuropa. Ugfähr 6.875.040 (2021) Lait wohne in Bulgarien es hot e Fläch vun 110.994 km². Die Amtsschbrooche in Bulgarien is Bulgarisch. Die Haubdschdadt unn greeschde Schdadt vun Bulgarien is Sofia. Der jedzische Minischerradspräsident is Kiril Petkov unn der Präsidend is Rumen Radev (Румен Радев). Ingedaild iss es in 20 Bezirke. Blagoewgrad Burgas Chaskowo Dobritsch Gabrowo Jambol Kardschali Kjustendil Lowetsch Montana Pasardschik Pernik Plewen Plowdiw Rasgrad Russe Schumen Silistra Sliwen Smoljan Oblast Sofia Sofia-Stadt Stara Sagora Targowischte Warna Weliko Tarnowo Widin Wraza Bulgarien – Bedeutungserklärungen, Wortherkunft, Synonyme, Übersetzungen Commons: Bulgarien – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie Wikisource: Bulgarien – Qwelle un Volltegschde Websaid Statistikamt Bulgarien
S'Museum SchPIRA ischä Museum inde Kleene Paffegass in Schbaija inde Voadapals, wu aldi Fundschdigg ausm jiedische Lewe vun Schbaija zaische dud. Schpira hodma im Middlalda uff hebräisch fa Schbaija g'sachd un Schbaija isch äni vunde de drai SCHUM-Schded g'wesd. Saidm Juli 2021 keren die jidische Deng'gmela vunde drai SchUM-Schdedd Schbaija, Määnz unn Worms zum UNESCO-Weldkulduaeawe. Uff 80 Qwadradmeda komma zum Baischbiel Iwwablaibsl vun Rundbesche ausm 12. Jahhunad, Grabschdä ausm 14. Jahhunad oda ä Dobblfenschda vun 1110/20 oagugge. Oinisches, wu ma seje kon, isch ä Laigab vum Hischdorische Museum vunde Pals, wu a in Schbaija schdeje dud. Schbaija hod im Middlalda äni vunde gregschd jiedischi G'moinde nerdlisch vun de Albe kabd. Die Laid sind im 11. Jahhunad vun Idalije un Frongraisch als Kauflaid un Bonkjes kumme. D'Bischof Rüdiger Hutzmann hod don 1084 die jiedischi Flischdling aus Määns uffg'numme un hod dodmid d'Grundschdä fa die jiedischi G'moinde in Schbija g'leschd. S'Museum hodma om 9. Nowemba 2010 eaefned, wu die Raischbogrommachd 72 Joa her g'wesd isch, wu die Nadsionalsozialischde a die schbaijmara Sinagog zaschdead kabd hawen. S'Museum eagensd de Juddehof, wu wisawi mide Migwe lische dud. Museum SchPIRA Museum SchPIRA 2015 Fußbode, wus Juddeveadel im Middlalda zaischd Ausschdellungsschdigg Museum SchPIRA uff Speyer.de Museum
S'Allahailischeschdifd vun Schbaija ischn romoanisch-godischa Sagralbau im schbeede 10. Jaahunnad bis uug'fea 1800 g'wesd. S'Allahailischeschdifd isch äns vunde eldschde Schdifd vun Schbaija g'wesd un isch voa iwwa 1000 Joahr vum Bischof Sigebodo g'grind worre. Zum Schdifd hodd unna onnarem ä frieromoanische Schdifdskeäasch kead, wu im Siede onde Schbaijmara Schdadmaua g'baud worre ischd. Die Keäasch isch uug'fea 50 m long g'wesd un hoddn romoanische Vierungsduam vun 35 m Heh kabd. Im 14. Jaahunad hoddma doan on die Keäasch de godische Deel oag'baud. S'Schdifd hoddma mol als almeschdisch golde uns isch inde gonze Pals b'kond g'wesd. Im Pelsa Eabfolschegriesch isches doan awwa im Joa 1689 durschde Schbaimara Schdadbrond zaschdead, awwa dod'noch a widda uffg'baud worre. Nochdemas widda uffg'baud kabd hodd, hodds noch iwwa 100 Joa egxeschdiad, bevoas doan endgildisch inde fronzesische Rewoludzion vaschdaigad un abg'risse worre isch. Haid eainnad blos noch die Schdrooß, die Allahailischeschdrooß, ons oinschd b'daidende Schdifd. Oagugge kommas a uffm Vochlschaubloan vunde „Freien Reichsstadt Speyer vor der Zerstörung 1689“ vum Philipp Stürmer (1916–1998), wu im Hischdorische Museum vunde Pals ausg'schdeld isch. S'Schdif isch awwa inde Eainnarung vun Schbaija lebendisch gbliwwe unma hodd zum Baischbiel 2011 ä G'dengminz aus Silwa g'bräschd un s'wead in Schdaddrundgeng vun Schbaija eawend. Kirchengebäude in
Die Pedakeäasch vun Schbaija isch frija mol die gläänschd romoanisch Keäasch doad gwesd un isch wisawie vum Allhailischeschdifd g'lesche. Wailse so glää gwesd isch, hoddma a "Pedakeäachl" zuare gsachd. Die St. Peda-Paakeäasch soll 1157 duaschde Dummscholaschda Johannes von Erenberg eabaud worre soi. Awwa ma gead dvu aus, daße elda isch. Im 11. Jaahunad hoddma do ä glääni frieromoanischi Keäasch diregd wisawie zum Allhailischeschdifd gbaud un im scheede 12. Jaahunad eanaiad. S'Goddeshaus isch blos uug'fea 30 m long un 12 m braid gwesd unnde Tuam 30 m hoch. Baim SChbaimara Schdaddbrond vun 1689 isch die Keäasch bis uff de Tuam un die Aussemauware runnag'broand un doan hoddmase fa iwwa 100 Joa als Ruin lische losse. D'noch hoddmase doan vaschdeischad un abg'risse. N'Reschd vunde Keäasch, die Koaschdrewepaila un'n Deel vunde Weschdwond, isch im Wohnhaus inde Allahailischeschdroß 21 oig'baud worre. Die Pedakeäasch komma uffm Vochlschauplon vunde „Freien Reichsstadt Speyer vor der Zerstörung 1689“ vum Philipp Stürmer (1916–1998) oagugge, wu im Hischdorische Museum vunde Pals ausgschdeld isch. S'Schdadaschiv Schbaija hoddä Zaischnung vum Graisachiwa Peter Gayer (1793-1836), wu d'noch die Keäasch om End vunde godische Aschidegdua bschdimmd gwesd isch. Fritz Arens, Pläne des Kapuzinerklosters und der St. Peterskirche zu Speyer, 1969, 16 Seiten Fritz Klotz,
Die Keäasch St. Moarids in Schbaija ischä godischi Paakeäasch gwesd, wu uffm haidische Kenischsbladds im Zendrum vunde Schbaimara Aldschdadd gschdonne isch. Die Keäasch hodd domols als bedaidenschdi godisch Keäasch inde Voadapals golde. Die Keäasch St. Moarids isch im 11. Jaahunad als Haubdparai vunde Birschaschdadd Schbaija g'grind worre. Oinische meenen awwa, dasses im ausgejende 9. odda 10. Jaahunad g'baud worre isch. Im 13. Jaahunad hoddmase doan im speedromonische Schdiel nai eabaud. Die Keäasch hoddn schbidshelmische Weschdduam kabd, wu 60 Meda hoch gwesd isch. Sie isch uug'fea 40 Meda long, 25 Meda braid un bis unnas Dach guud 20 m hoch gwesd. Im 15. Jaahundad, inde Joare vum 1422 bis 1468, hoddma die St. Moarids-Keäasch middm Schdifd St. Germon zomme g'leschd un middm schbedgodische Gweahaus unm Koa ausg'baud. Dodzu hoddma a noch ä uug'fea 2 Meda hohe Ringmauwa drumrum gbaud. Baim Schbaimara Schdaddbrond im Joa 1689 isch die Keäasch bis uffde Duam un die Maua abgbrond. Ma hoddse nemme uffg'baud un um 1806 doan endgildisch abg'risse un on dea Schdell doan de haidisch Kenischsbladds oag'leschd. Die Funamend sinn a haid noch unnam Kenischsbladds. Erinnarunge on des ejemolisch Wahzaische vunde Birschaschdadd Schbaija komma im Hischdorische Museum vunde Pals oagugge. S'hod a noch Zaischnunge
Es Sesl is a Werschzeich fär Rewe zu schneide. Es wärd awwa aach im Forschd vawand - es mehrschd ä wäng greeßa - fär die Äschd abzhaache. Die Sesle wärn said viele Joahunnade benidzd un kumme in viele Variande voa. Mär därf se awwa ned vawegsle midde 'smeaschd ebbes greeßare un gonz onnaschda geboochne Sächsel, welles vunde Sichle heakimmd. Sesle wärn aa ned schaarf gschmieded, sunnan gschliffe: dän schdedich abnämmende Radius griehd mär ned sauwa gnuch ghämmad. des hääßd awwa ned, doßde Rohling ned is voagschmiededworn. In Isdrije, wos des aa gäbd, is ofd de Händla aach de Produzend: doo wärd de Rohling när ausnärem Blech erausgschnidde un õõgschliffe - des dääd unsan Ooschbrich wohl ned so gonz genieje. Obwohl in Form un Mdrial obdimal ändwiggld, wärd es Sesl said mindeschtends de Midd vum 20gschte Joahunnerd nimmi gnumme weil daßs Reweschere gäbd un die wern ach kaam noch verwend, wail inzwische alles vollaudomadisch gehe dud. Wie alle Messa sin aach die Winzamessa in Woibaugebiede zu heraldische Ehre kumme, mär konn när laida ned imma unnaschaide, ob daß des jezad Sischl, Sesl, Sächsl orra Hippe soi soll... - wobai die Hippe jo je noo Gejnd bis zu närre Sense geje konn.
Die St. Badolomeuskeäasch hod mol zude bedaidenschde Paakeäasche vunde ejemolische Raischschdad Schbaija kead un isch nerdlisch vum Aldperdl uff enna Schroßeinsl g'wesd. Die Oafeng vunde Badolomeuskeäasch raischen waschoinlisch ins 12. Jaahunnad zurigg. Domols hodd die Schdadd sisch waida in de Noade ausg'deend undo hoddma die Keäasch un glaisch wisawie a noch s'Auguschdinagloschda hiegschdeld. Im 14. Jaahunad hoddma die Keäasch godisch uffgbebbld unnare n'romoanische Keäaschduam middm schdaile Schbidzhelm gewwe. Die Keäasch isch doan n'm Schbaimara Schdaddbrond vun 1989 zum Obfa gfalle. Die Keäasch hodds doan noch bis uug'fea 1800 gewwe, awwa doan hoddmase inde Fronzesische Rewoluzion endgildisch abg'risse. Vunde Badolomeuskeasch hodds haid kä Reschd mea. U. Kindermann: Kunstdenkmäler zwischen Antwerpen und Trient, Beschreibungen und Bewertungen des Jesuiten Daniel Papebroch aus dem Jahre 1660, Böhlau Verlag, 2002 49.3191472222228.4326277777778Koordinaten: 49° 19′ 9″ N, 8° 25′ 57″ O
Die e'molisch Paakeäasch St. Johann (de Daifa) in Schbaija ischn Sagralbau gwesd, glaisch wisawie vum Auguschdinagloschda. Die Keäasch isch mol änni vunde elschde Keäasche vun Schbaija gwesd. Schun im 11. Jaahunnad hoddma middm bauwe oagfonge. Die Keäasch ischn romoanische Saalbau middm Koa gwesd un hoddn neadlische Koaflang'geduam kabd. Nocharar Zaschderung duaschde Schbaimara Schdaddbrond vun 1689 ischse fa Joare als Ruin lische gbliewe. Um 1770 hoddma die Keäasch doan widda nooddiafdisch heagschdeld. Inde froansesische Rewoluzion ischse doan awwa endgildisch zaschdeard worre un doan oam Onfong vum 19. Jahhunad abgbroche worre. Oande Schdell vunde Keäasch isch doan die Pelsisch Londesbibliodeeg hiegschdeld worre. Haid isch doad's Schbaimara Schdaddaschiev, awwade Nome vunde Johannesschdrooß eainnad noch on die Keäasch vunde Zaid vunde Salija. Ferdinand Schlickel: Speyer: Von den Saliern bis heute., Klein, Speyer, 2002, SBN=978-3921797600 49.3195988.436642Koordinaten: 49° 19′ 11″ N, 8° 26′ 12″ O
Sinse is ä Schtadt im Siedoschte vum Rhoi-Negger-Krais in Bade-Wirrdebärsch. Die Schdadt hot 35.439 Eiwohna unn war friehr Kreisschtadt vom Landgrais Sinse. De TSG 1899 Hoffe mit de Rhai-Negga-Arena unns Audo- unn Teschniggmuseum sinn hier behomatet. Sinse liegd am Rond vun da Kurpfalz im Herze vom Kraichgau. Die Elsenz fließt durch de Ord. Die folgende Ord unn Städt grenze an Sinse, de Uhrzaigasinn noch, im Oschde beginnend: Rappene, Kerchädt, Ittlingä unn Eppingä (welle oll im Londgrais Hailbronn senn), Äschtringa (im Londgrais Kaalsruh), Ongelbochdal, Mielhausä (Kraischgau), Diele, Zuzehausä, Waibschd unn Bischesse (all im Rhai-Negga-Grais). Sinse hot zwelf Schdadtdail: Adersbach, Dihre, Easchdädt, Äschälboch, Hilsboch, Hoffene, Reihä, Roaboch, Schtoifort, Ongeloch unn Weila. Die ärschdä Schbure vun Besiedlung kumme aus de Jungsteinzeit unn Bronzezeit. 70 noch Chrischdus iss die Gegend um Sinse vunn de Reema erowwert worde. 259/260 kame die Germane, genauer gesogd die Alemanne. Im Joa 770 wurd Sinse des erschdemol schriftlisch erwähnd. Ums Joar 1000 wurd ä Kloschda in Sinse gebaud. Im Joar 1329, unn des iss fier Pälzer unn Kurpälzer besonnerschd wischdisch, do iss Sinse zur Kurpalz gekumme. Ab 1803 awwa hot Sinse zu Baade kehrt. In de Graisrefoam vunn 1973 bekam Sinse seini heidischi Ausdähnung unn hot die 20.000-Eiwohnerzahl iwwerschriddä.
Die Keäasch St. Maagus in Schbaija ischä Paa- un Gloschdakeäasch uffm Feld vorm Maaxdoaduam, em ejemolische Oigongsdoa zua Schbaijmara Voaschdadd voam Waiße Doa gwesd. Die Keäasch ischn middlgroße Sagralbau midd romoanische unn godische Schdielelemend gwesd. Im 12. Jaahunad isch im Siede vunde Schdadd Schbaija voam Maaxdoa die Paakeäasch fa die siedlische Voaschdadd im romoanische Schdiel gbaud worre, inde Nee vunm weschdlische Saideaam vum Rhoi. Die Keäasch isch uug'fea 40 Meda long un 25 Meda braid un isch vunnare Mauwa oig'zeumd gwesd. Im 13. Jaahunad hoddma die Keäasch doan godisch eanaijad. Im Joa 1317 isch die Paakeäasch zuäm Wilhelmiddagloschda worre, wuen Koahea vum Gloschda St. Geamoan gschdifd kabd hodd. De Oade hodd des Gloschda doan awwa um 1500 widda uffgewwe. Die Keäasch hodde Draißischjearische Griesch un a de Schbaimara Schdaddbroand vun 1689 iwwaschdonne. Doan hodd die Keäasch noch uug'fea 100 Joa gschdoane bevoamase doan um 1800 vaschdaigad un abg'risse hodd. Die Keäasch hoddmol doad gschdoane, wu haid de große Paag- un Messblads wisawie vum Naduafreundehaus isch. Eainnarunge vunde Keäasch komma haid im Hischdorische Museum vunde Pals oagugge. Ferdinand Schlickel: Speyer: Von den Saliern bis heute. Speyer 2002, ISBN 3921797608 49.3146833333338.4454472222222Koordinaten: 49° 18′ 53″ N, 8° 26′ 44″ O
Die Burchruin Schdäneschloss, aa Atzeschdä, Biewermiehler Schloss, Schdäner Schloss genonnt, leit in de Gemarkung Daläschwiller-Fresche im Londkräs Siedweschdpalz, owwerhalb vum Zusommefluss vun de Schwarzbach un de Rodalb. Vun de ungefähr 295 Meder iwwerm Meeresspichel und 48 Meder iwwer de Dalsohl gelä'ne Heheburch aus ware die ågrenzende Däler gut zu iwwerbligge. Wä'e dere strategisch ginschdisch Laach nemmt ma å, dass die Burch vielleicht e siedlichie Grenzburch war. Wie die Burch gehäß hat, als ma se um 1100 gebaut hat, is nimmi sicher feschdzustelle. Im 13. Johrhunnert hat unnerhalb vun de Burch e Siedlung gelä, die Schdäne, Schdeie odder Schdesche gehäß hat. In ännrer Urkunde vun 1564 is die erwähnt, awwer domols war se schun valoss. Awwer in de selwe Urkund is a es "Schdäner-Schloss" erwähnt. In de Neh hat's noch e Hof nomens "Atzeschdä" gäb, un vielleicht hat die Burch genauso gehäß. Nomensforscher glawe awwer nät do dro. Die Burchålach hat ungefähr die Form vun em Bicheleise, dem soi Spitz no Siede zeicht. Des losst uff sächsisch-thieringische Infliss schließe. Die Läng is 70 Meder, die Bräd ungefähr 46 Meder. Die 1,80 bis 2,50 bräd Umfassungsmauer beschdeht aus behaune Sondschdäquader aus salischer Zeit, zum Däl aa aus staufische Buckelquader. Die Owwerburch leit
S'Auguschdinagloschda in Schbaija isch mol als Beddloade im 13. Jahhunad g'grind worre. Noch de Grindung vum Gloschda inde Midd vum 13. Jaahunad, ischs im Joa 1334 abgbrond un a greschdedeels zaschdead worre. Kuaz nochm Brond hodmas Gloschda widda uffgbaud un doan im 15. Jaahunad umgbaud. Im Joa 1430 hawwen sich die Prioa, Guardiane un Brieda vun fia Gleschda, dorunna a vum Auguschdinagloschda, uff ian Wunsch hie in die Biaschaschafd vunde Schdadd Schbaija uffnemme losse. Midde Joare sinn doan die ejemols aame Oade durch Hondl un Vameschdniss zu Wohlschdond kumme. Deswesche hodd doan a im Joa 1488 de Raad vunde Schadadd Schbaija die Gleschda, dorunna a s'Auguschdinagloschda, uffgfoadad, nochm Schudsvadrach vun 1430 ian Baidrach fadde Unnahald vum Seldnaheea zu laischde. Ofoang vum 16. Jaahunad sinn inde Qwadia vum Gloschda evongelischi Messe gewwe worre un 1526 hodd sich de Prioa vum Auguschdinagloschda, de Michael Diller, zu dem bkoand, wassde Luther gsachd kabd hod. Baim Schbaijmara Schdaddbroand vun 1689 ischs Gloschda doan waidgejenschd zaschdead worre. Awwa de Koa vunde godisch Keäasch, wu ausm 13. Jaahunad gschdomd hodd, hodds iwaschdoane kabd un isch easch 1866 abg'risse worre. Im 18. Jaahunad hoddma die Ruin vum Gloschda fa Wohnunge umg'baud kabd. Newe de Augustinergasse, wu glaisch