rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Sarah Bernhardt, eischndlisch Marie Henriette Rosine Bernardt (* 22. Oktober 1844 in Paris; † 26. März 1923 aa in Paris), war ä franzeesischie Schauschbielerin. Sie war änie vun de beriehmdeschde Darschdellarinne im 19. unn friehe 20. Johrhunnad. Sarah Bernhardt is am 22. Okdowa 1844 in Paris gebore worre. Sie war die Dochta vun de Julie Bernardt, änre jiedische Niedalännerin. Bis zu ihrm achde Lewnsjohr wurd se vun änre Amm versorgd, donn is se in ä Pangsjonad kumme unn mid zehne in ä Kloschdaschul noch Wersai. De Duc de Morny, wu än Halbbruda vum Napoléon III. und de Liebhawa vun ihre Mudda gewesse is, hot re mid verzeh Johr ä Ausbildung als Schauschbielerin an de Comédie-Française vermiddld, was schun domols als was bsunneres galt. Vier Johr schbäta, als se sisch schun Sarah Bernhardt genonnt hot, hot se ihr Bienedebü mit de Titlroll in Iphigénie vum Racine g'hbd. Ihr Laufbohn is donn korz druff faschd gschaiderd: Noch äm Schdraid mit änre Kolleschin wurd Sarah entlosse unn konnt ä paar Johr long nur klääne, ubedaidnd Rolle uf klääne Biene schbiele. 1864 wurd ihrn Sohn Maurice in Paris gebore. Soin Vadder war de belgisch Firschd Henri de Ligne, den se in Brissl kennegelernd hod
Apple iOS is a Betriebssyschdem ufm iPhone, iPad und iPod Touch vun Apple. Es is urspringlisch e mol fir des ärschde iPhone entwiggelt worre. Es wurd Anfang 2007 de Öffentlichkeit vorgestellt un wurd ärschdmalisch im Summer vum gleische Johr ufm ärschde iPhone oigsetzt. Wie's Pãdã uffm Desktopreschna OS X basierd ah iOS uff UNIX. S Bsunnarä is der Apple App Store ä stark oigschrängdi Bakeedvawaldung, mid därre ma Endnutzabrogramme inschdalliere konn. S waa die ärschd Bakeedvawaldung, wo populär gworrä is, wesweesche viel Laid ah määne dass Apple s Konzept erfunne hädd. Des is awa ned woah: Bakeedvawaldunge gibts bai GNU/Linux schun länga. Offiziell iOS-Indaneddpräsenz Funkzjone von iOS
Burger King is e omrigonischi Fast-Food Kett mid'm Unnanähmenssidz in Miami-Dade County, welli haubdsächlisch veschiedne Håmburger vekaafd. Flaggschiff baim Burger King is de Whopper. Es erschde Loggal is im Joar 1954 in Miami, USA geeffend woor. Said 1976 gebbds Burger King aa in Daitschlond. Es Unnanähme bedraibd 12.000 Restaurants in 67 Lenner, dodrunna 696 Loggale in Daitschlond. Fa's Unnanähme schaffe Weldwaid 360.000 Midawaider. In Daitschlond sin's 16.000 Mensche. Om Daa kumme weldwaid 11.400.000 Kunne in die Restaurants unn in Daitschlond werre dächlisch uugfähr 400.000 Mensche bediend. http://investor.bk.com/download_arquivos.asp?id_arquivo=DC47A05B-9468-4356-8789-F777CDA04DD7 bk.com: Annual Report 2012]
McDonald’s (umgangsschbrochlisch ach Megges) is e US-omrigonisches Räsdorõ, wo haabdsächlisch Håmburger vekaafd. Es is die umsatzstärgschd Fastfoodkett uff de Weld. Es erschde Räsdorõ iss im Joore 1940 vun de Briider Richard unn Maurice McDonald in San Bernadino, USA ufgmochd woor. McDonald's bedraibd weldwaid iwwa 34.000 Räsdorõs . In Daitschland gebbds iwwer 1.400 Filiale. Commons: McDonald’s – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie McDonald’s International (engl.) McDonald’s Daidschlond McDonald's: Iwwa Megges. Abgerufen am 28. März 2013. Normdate: GND: 2084334-3 | LCCN: n50000582 | SUDOC/IdRef: 029547199 | VIAF: 136891459
De Bezirksverband Palz is e kommunal Gebietskerperschaft in de Palz. In ganz Deitschland gebts kä annere Eirichtung, wu so ähnlich is. Sei Beschdehe hott de BV em Napoleon zu verdange. De BV hott de Bezirksdaach als Gremium. In de Franzesisch Rewoluzion is die Palz vun de Franzose erowert worre un mit Rheihesse zamme im Département Dunnerschberg zu de Franzose kumme. Es Departement hot 1800 en Conseil général kriet, wu dann 1816, wu die Palz zu Bayern kumme is, zum Landrath geworre is. Schbäder isser zum Bezirkstag Pfalz, em Parlament vum Bezirksverband Pfalz worre. Seit 1986 hod er e egenes Wappe, un e egeni Fahn. Es Geel un es Schwarz sin die Pälzer Farwe. Debei is aach de Pälzer Leb. Die Well soll de Rhoi zeige. In de 15. Legisladurperiood (2009-2014) sin folgende Parteie im Bezirksdaach: Bezirksverband Palz
Ämänze (Formicidae) sin e Familje vun Hautfliggler un ghere zu de Schdaadebildende Insekde. Die Familje wärd in 16 Unnerfamilje mit 297 Gaddunge ufgedeild un es sin bis heit uf da Welt ugfähr 12.000 Arde bekannd. In Deitschland lewe 111 Arde. Äni vun de bekanndschde Arde is di Rot Waldämänz. Di Middeleiropäische Ämänze ghere zu vier Unnerfamilje: Schubbeämänze (Formicinae), Ur- un Schdeschämänze (Ponerinae), Knodeämänze (Myrmicinae) un Drieseämänze (Dolichoderinae). Zur Nahrung vun de Ämänze ghere Viescher. Des sin selwer gejagde Insekde un Schbinne, awwer aa dode Viescher. In weiderer Bschdanddeil vun der Nahrung sin Planzedeile wie Saame, Frischde un Polle. Vun de Blattlais holle se sich Honischdau, also Planzesaft wo dursch di Verdauung vun de Blattlais gange is. Mansche Arde traare Schdigge vun Blädder in ihr Neschd, mache in Brei draus un zischde do druf Pilz, wu ene dann als Nahrung diene. Di Schdaade zähle einische Hunnert bis ïwwer 20 Milliune Tiere. Ihre Neschder ligge meischdens unnder der Erd, mansche Arde baue awwer aa Haife uf odder schneide ihr Gäng un Kammern in morsches Holz. Wie vielfäldisch des Pälzische is un wie sisch mansches uf engem Raum ännerd, sieht ma zum Baischbiel dodrå, wie viel Wärder s allää fä di Ämänze gibt.
A Schdaanbruch isch a Ort wu ma Schdaane vun de Bersch hole dud. Normalerweis dud ma a Schdaanbruch iwwer Dage bedreibe, awwer manschmal dud ma aach in de Bersch nai grabe, um de Schdaane zu hole. In de Nordpalz sinn viile Schdaanbriche, awwer wal de Schdaane vun China un Indie billischer sinn, dud ma de Schdaane maischt impordiire.
D'Schbaijagau ischä middlaldalischi Grafschafd im Heazochdum vunde Frong'ge gwesd. De Gau isch um Schbaija rum g'lesche, hodds ejemolisch Gbied Civitas Nemetum vum frijare Remische Raisch umfassd kabd, was haid de sied-eschdlische Deel vunde Pals isch, zwischm Rhoi unnem Pelsa Wald, awwa a nochn neadlische Deel vum Elsaß hodd dzukead kabd. De Weana V. (gesche 920 gschdoawe) Graf vum Nahegau, Schbaijagau un vum Woamsgau um 890/910, ausm Haus vunde Konradina. Konrad de Rood (X 955), Sohn vum Weana V., Graf vum Nahegau, Schbaijagau, Woamsgau un Niddagau, Graf in Frong'ge, Heazoch vun Lodringe. Oddo I. (gschdoawe 1004), de enzigschd Sohn vum Konrad dem Roode, Graf vum Nahegau, Schbaijagau, Woamsgau, Elsnsgau, Graischgau, Ensgau, Pfinsgau un Ufgau, Heazoch vun Keande. Konrad II. de Jingare (gesche 1003 gbore un gschdoawe 1039), de Eng'gl vum Oddo I., Graf vun Nahegau, Schbaijagau un Woamsgau, Heazoch vun Keande (1036–1039). Graf Friedrisch vun Loininge, 1205 bzaischd Graf Friedrisch III. vun Loininge, 1301 bzaischd Geoasch I. vun Geroldsegg, Graf vun Veldns, 1310/15 Londvogd vum Schbaijagau Otto V. von Oggseschdää, gschdoawe 1327, 1291/1302 Londvogd vunde Oadenau, 1315/27 Londvogd vum Elsass, 1318 Londvogd vum Schbaijagau Albreschd Humml vun Lischdebuasch, 1335 bzaischd Oddo VI. vun Oggseschdää, Londvogd vum Elsass un vum Schbaijagau, gschdoawe
De Humbärchduäm iss e Aussichdduäm uff'm 425 Meeda hoe Humbärch im Siede vun de Schdadd Lautre. Im Joore 1896 iss die Idee zume Duämbau uff'm Humbärch, wo sellemols schun e beliebda Aussichdsbärch waa, uffgegriff worr. Dodezu hon Bircher vun de Schdadd Lautre e Humbärch-Veroi gegrind, fär de Bau vumme Aussichtsduäm waahzemache. Zu de Grindungsmidglieda hon de bekonnde Nähmaschinefabriggond Paff, Boijamäschda Dr.Orth, die Kommzierääd Peiffer un Karcher un aach de Malzfabriggond Gelberd geheerd. De Duäm iss noo Pläne vum Minchner Architegd Luddwich Ridder vun Schtembel gebaud worr, derr sisch mid ainische effendlische Gebeude in de Schdadd schun e Nome gemach had. Im Friehjoor 1899 waa de Baubeginn. Es Baumatrial iss voa Oad vum felsische Platoo vum Humbärch gebroch worr. Om 2. Sebdemba 1900 iss de Duäm ingewaid worr. 1909 had sisch de domolische Humbärch-Veroi uffgeleesd. De Duäm un es Veroisvemäsche sinn in de Besidz vun de Schdadd Lautre iwwagong. Im Joore 2001 iss de Humbärch-Veroi-Lautre e. V. mim Voahawe, de Duäm un soi Addragdividäd as Wonnaziel se äerhalle, gegrind worr. De Humbärchduäm iss e fer die wilhelminischi Zaid tybischa monumendala Sondschtääbau. De Duäm iss 35,77 Meeda hoch un soi Aussichdspladdfoam laid uff 28,16 Meeda iwwa'm Ärdborrem. De Soggl is achdeggisch, oowedriwwa
Des Wilhelm-Hack-Museum is ä Kunschdmuseum in Ludwichshafe. Im Schdadtbild duts bsunnerschd uffalle dorsch soi vun dem kadalanische Kinschdla Joan Miró gschdaldedi Miró-Wand. Die Schdadt Ludwichshafe hot schun nochm Erschde Weldkriech agfange, die Werk vun de Maler aus de Palz zu sammle, um so ebbes wie ä Art Palz-Galerie ufzubaue. Nochm Zwette Weldkriech ham se sisch donn mehr uffs Sammle vum daitsche Exbressjonismus konzendriad. Im Johr 1971 hot donn de Kunschdsammler Wilhelm Hack vun Keln soi Sammlung vun alte und moderne Kunschd de Schdadt Ludwichshafe gschengd, die said domols de Grundstock fers Museum bildet. Aigwaid wurds Museum mit änre Ausschdellungsfläsch vun rund 3.000 m² im Johr 1979. Wischtisch fer die programmadisch Ausrischdung vum Museums war donn schbäda die Sammlung vum Dissldorfa Reschdsowald Heinz Beck, die im Johr 1988 zum Museum kumme is. Sie hot rund 2.500 Werk vun ameriganische unn bridischn Pop Art-Kinschdla sowie aa Awaide vum Nouveau Réalisme unn zahlraische Fluxus-Sache. Im März 2009 wurds Museum noch änre 17 Monad long dauernde Reschdaurierung widder ufgmachd. Im Summer 2011 wars Museum de Ausdrachungsord vun de dridde Kunschdweldmaischderschafd. Manfred Fath 1979 - 1984 Bernhard Holeczek 1984 - 1994 Richard W. Gassen 1994 - 2007 Reinhard Spieler said 2007
Ä Drailänneregg is de geografisch Punkt, wo drai glaischrangische Grenze unn aa drai glaischrangische Terridorje (Schdaade, Bunneslänner, Verwaldungsoihaide etc.) uffänanner schdoße dun. Beriemd werre so Drailänneregg meeschdns, wanns die Grenze schun arch longi Zait gewwe dut oda awwer, wann drai Kuldure uffänanner treffe. Ofdemols is die Schdell donn dorsch die jewailische Schdaadsfahne odda dursch ä Monumend margiad. Vun de agduell 196 Schdaade hawwe 135 mindeschens ä Drailänneregg. In Daitschlond duts 15 Drailänneregg zwische de Bunneslänner gewwe. Ä eschdes Drailänneregg hot die Palz net, wail se jo zu Daitschlond gheere dut unn als äänzigschd Grenz die noch Frongraisch hot. Wann mer awwer die negschd Ewene unner de Schdaade nemme dut, dann hot di Palz doch drai devun: Des Drailänneregg Hesse – Bade-Wirddebärsch – Rhoilond-Palz in dem Mitt vum Rhoi bai Låmbade, Mannem unn Frongedahl Des Drailänneregg Bade-Wirddebärsch – Elsaß – Rhoilond-Palz in dem Mitt vum Rhoi bai Rhoischdädde, Laudäbursch unn Haagebach unn Des Drailänneregg Lodringe – Saarlond – Rhoilond-Palz bai Wolminschter, Gerschm unn Hornbach. Im kurpälzische Odewald bai Hesselbach liggd des Drailänneregg Bade-Wirddebärsch – Hesse – Bayan
Ääbelsem an de Daitsch Woischdroß is en Ort im Londkrääs Derkem in de Palz. Er hot 1.167 Eiwuhner uffre Fläsch vun 3,6 km². Ääbelsem liechd in de Verbondsgemää Fränsm im Oschde vum Londkrääs Derkem, unn trotz sai Laach im Norde vun de hiechelische Woischdrooß im Weschde vun de Rhoiewene, dodd wos in die Haardt unn de Pälzerwald iwwergehd. Näggschdgreeßere Schdadt is Derkem im Siedweschde. De Bach Isenach dudd dorsch de Ord fließe. Ääbelsem is uff ä Salhofgrindung vum frängische Sibbefihrer Erbol zerickgånge Im Joor 781 isses als Erbholfesheim es erschde mol urkundlisch erwähnt. De Gemäänderad dudd aus 16 Midglieda bschdehe unn hot sisch in ennere personalisierde Vahäldniswahl am 7.Juni 2009 zammegsedzd. De Ordsbirgamaischda is de Vorsidz vum Gemäänderad. Sidzvadäälung im Gemäänderad: Weee emn guude Ääbelsemer Bode werd do Schbargl õõgebaud. Aa Obschd werd kuldivierd, wobai de indegrierde Obschdbau prämierde Frischd hervorbringe dudd. So wie in de annere Orde an Woischdrooß dudd aa Ääbelsm am milde Klima profidiere unn dudd wie die Woireewe aabaue. Ääbelsm hot im Zåmmeschluss midd Kallschdadt ä Winzagenosseschafd, zwee Winzahef unn vier Woigiida: Weingut Hubach Winzerhof Horst Koch Weingut Kohl Weingut Herbert Koob & Sohn Winzerhof Ruth Mayer Weingut Veddeler Ääbelsem hot en Haldepungd an de ääglaisische
Hesse is: Hesse, e Bunnäslond vun Daitschlond unn liegt zimlisch in de Mitt dovun Hesse is da Nåme vun folgende Orde: Hesse (Elsaß) (frz.: Hessenheim, dt.: Hessenheim), e franzesische Gmäänd im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Region Elsass Hesse (Moselle) (daitsch: Hessen), e franzesische Gmäänd im Département Moselle in de Region Lothrìnge Hesse (Palz), Ortsgemeend im Rhoi-Palz-Kreis Verbandsgemeende Hesse, danoch benannde Verbandsgemeend Hesse is da Familjenåme vun: Hermann Hesse, Schrifdschdeller Linda Hesse, Sängarin
Fronzeesisch dud as Weldschbroch gelde, wals vun rund 200 Millione Schbrecha uff alle Kondinende geredd un aa as Fremdschbroch vun edwa 85 Millione bhärschd werrd. Ugfähr 115 Millione sin Muddaschbrochla. Es is Omdsschbroch in Frongraisch, Kanada, de Schwaiz, Belgje, Lugsebursch, Monaggo, Haïdi un in zahlraiche Lenna in Weschd- un Zendralafrigga un in Polynesie un wärd in fasch alle sonsdische ejemalische Kolonie noch gschbroche. Die fronzeesisch Schbroch gheerd zu de romånisch Grubb vum idalische Zwaich vun de indogermanische Schbroche. Dodemid is die Schbroch unna onrem mim Idalljänische, Rätoromånische, Schbonnische, Kadalanische, Pordugisische un Rumänische näha vawond. Des hääßd nix onnaschdes, als wie daß es Gallisch (haid noch im Woad "gälisch" zu heere) vunde Gallia sisch schdaag mim Ladain vunde aale Reema vamischd hod. De Schaalemanje hod anno 800 noch ohne Iwwasedza mide Laid im Lond - bis hie noo Sagse - schwädze gekennd, uf Ladain grad wie inde "thiuske" Schbrooch - därre Schbrooch, aus där wo sich donn Daidsch un Fronzeesisch ändwiggld hän. Awwa schun des Word "thiusk" (=im/vum Volg) is germanisch - orra hod doch zmindschd germanische Wurzle. Im haidische Frongraisch waan awwa wenischa Germane als wie Gallia. Un die hän ian eischne Schbrooche un Dialegde gschbroche un so mid schdaage
Die Mengelea is ä grundleschnde Dail vun de Maddemadig. Die ganz Maddemadig, so wie se haidzudaach als glead werd, is in de Schbrooch vun de Mengelea formuliad worre unn baut uff de Reschle unn Gsetzmesischkaide vun de Mengelea uff. Die allermeischde Sache, die in de Dailberaische vun de Maddemadig wie Algebra, Analisis, Geomedrie, Schdochaschdig odda Toboloschie behannld werre, lasse sisch aa als Menge definiere. Im Vaglaisch mit denne Annere Dailgebiede is die Mengelea ä reschd jungie Wisseschafd unn konnd erschd am Aafang vum 20. Johrhunnad ihrn haidische, zendrale unn grundleschnde Blads in de Maddemadig ainnemme.
Rhoihessisch werd in Rhoihesse gebabbld un iss e pälzischi Variånd. Rhoihesse hod zur Palz un pälzische Bischdima ghead, eh dosses noode Bfraiunggriesche noo Hesse kumme is. Rhoihessisch gheerd zu de Weschtmiddeldaitsche Schbrooch unn werd dodrin em Rhoifrängische zugeordnd. Im siedweschtliche Beraich (Alzey bis Woms) iss e laichdi voddapälzischi, im Määnzer Raum e siedhessische Tounfärwung meechlisch, wail die Iwwagän logischawais fließend sin. Iwwer waidere Klassifizierunge bestehd Uklarhaid. Es Linguasphere Register oadend de Dialegd fers Gebied um Alzey em Weschtpälzische zu. Ånhånd de sog. feschd/fest-Linie losst sisch sehe daß de iwwerwiende Dääl vum Rhoihessische zum pälzische Schbroochraum gheerd. Äweso vewånd iss es Rhoihessische awwa ach middm Siedhessische, des wo aach ä schdaage pälzische Ooklang hod, sowaids ned diregd än Pälzische Dialegd is. Bsunnersch ån de Rhoifrond duen daidliche Ähnlichkaide, voa allem mid de Rhoigauer Mundaad in däm bstehe, wu mär fria pälzisch oriendiad waa. Sowohl fer de hessische wie ach fer de rhoihessische Mudderschbroochler gebbds awwa unnerschiedliche Lautfärwunge unn Unnerschiede im Vokabular. Åm bekånndschde iss es Rhoihessisch in soiner Määnzer Foam, em Meenzerische, ned zuledschd said em Beginn vum Fernsehzaidalder wu jeed Joor zu de Meenzer Fassenacht die Fernsehsendung Meenz blaibd Meenz, wie's singd unn lachd ausgestrahld werd. Rudolf Post: Die Mundart
Im Folgende werre di Ortsnåme in der Gejend vun Heidlberg ufgfiehrt, so wie ma s jeweils im Ort selwer sescht, des heeßt di Ortsnåme im Rhoi-Negger-Krais un im Schdadtkreis Heidlberg, soweit se im Odewald un in da Rhoiewene ligge. Di Orde im umiddlbaa siedeschdlisch åschließende Gebiet werre bei de Ortsnåme im siedeschdlische Rhoi-Negger-Kreis (Kraischgau) beschbroche. Di nordweschdlisch åschließende sin in da Lischd vun de Schdadtbezirge unn Schdadttaile vun Mannem zu finne. Di Schbrooch, wu ma do redd, isch Kurpälzisch. In derre Tabell do schdehne di Nåme vun de Orde, wie se im jeweilische Ort selwer heeße, danewe aa di Herkunftsbezeischnung. Di Bewuhner vun jedem Ort hawwe in de ledschde Jazehnde un Jahunnerde vun ihre Nochbaorde en Uznåme (odder Uunåme) erhalde. Oft hot der en Bezug zur Ortsgschischt odder zuare bschdimmde Begeweheit. Näheres dazu schdeht efendwell in de betreffende Adiggl iwwer de Ort. Bei alle Orde, wu selbschdännische Gemeinde odder Schdädt sin, is des hinnerm hochdeitsche Nåme ågewwe. Außerdemm gebts noch di Gemeinde Edinge-Neggerhause un Sångd-Lee-Rod. Damit di Tabell net zu unfangreisch werd, sin Schdadt- un Ortsdeil, wu nie selbschdännisch ware, wie zum Beischbiel Westschdadt, Boxberg, Unnerdorf, net ufgenumme worre, ewesowennisch Weiler, wu bloß aus are Håndvoll Haiser beschdehe, wie Muggeschdurm
Ä Draiegg (ladainisch: triangulum) is ä Poligon unn ä geometrischi, zweedimensionali Figur. Innahalb vun de euklidisch Geometrie isses Draiegg die ääfagschd Figur in änre Fläch, die vun grade Linje begrenzd werd. Sai Begrenzungslinje werre als Saide bezaischnd. In saim Innere schbanne sisch drai Wingl, die sogenannde Innewingl. Die Schaidl vun denne Wingl bezaischnd mer als Eggpungde vum Draiegg. Die Summ vun denne Wingl is 180°. In de Drigonomedrie, em Deelgebied vun de Maddemadig, schbiele die Draiegg ä wesndlischie Roll. Die Draiegg kammer nooch sainre Säideläng odda nooch sainre Winglscher aideele: noch Säideläng: glaischsaidischs Draiegg, wann die drai Saide glaisch long sinn. glaischschenglischs Draiegg, wann minneschdns zwee Saide glaisch long sinn. ureschlmäßigs Draiegg, wann jedi Said ä annerie Läng hot. noch Wingl: schbitzwinglischs Draiegg, wann jeda Wingl klääner wie 90° is. reschdwiglischs Draiegg, wann äner vun de Wingl genau 90° is. schdumbfwinglischs Draiegg, wann äner vun de Wingl greeßa wie 90° is Die schbitz- unn schdumbfwinglisch Draiegg werre aa unnerm Begriw schiefwinglischs Draiegg zammegfassd. Fer ä Draiegg zu konschdruiere, braach mär genau drai Oogaawe. Des kenne also ää Said un zwää Wingl orra zwää Saide un ään Wingl soi orra drai Saide. Onaschda gehds ned. Alles onnaschde, des wo gehd, duud
Die Kraiszahl π {\displaystyle \pi } (Pi) isch ä maddemadischi Konstande unn ä irrazjonali Zahl. Im Dezimalsyschdem dut die Kraiszahl π {\displaystyle \pi } aafange mid de Ziffanfolge vun π = 3,141 59 … {\displaystyle \pi =3{,}14159\ldots } Die Kraiszahl bschraibd in de Geometrie des Vaheldnis vom Umfong vummä Krais zu saim Durschchmessa. Genau des Vaheldnis is völlisch uabhängisch vun de Greeß vum Krais. Die Kraiszahl werd midm klääne griechische Buchstawe Pi ( π {\displaystyle \pi } ) bezaischnd, des is nämlisch de Aafangsbuchstab vun dem griechische Word περίμετρος – perimetros unn määnt uff pälzisch sowas wie „Umfong“. Die Bezaischnung „ π {\displaystyle \pi } “ is zum erschde Mol 1706 in dem Buch Synopsis palmariorum matheseos (Iwwerbligg iwwer die Haubdwerk vun de[maddematisch] Wisseschafd. Odda: Ä naii Eifierung in die Maddemadig) vum William Jones vun Wehls. Es exischdiere ä paar glaischwerdisch Definizjone fer die Kraiszahl π {\displaystyle \pi } . Am gebräuchligschde sinn devun die Feschdlegunge als des Vaheldnis vum Umfong vummä Krais zu saim Durschmessa odda die Flesch vumme Krais mitm Radjus r = 1. Die Fraind vun de Zahl π {\displaystyle \pi } gedenke jedes Johr am 14. März der Kraiszahl mitem Pi-Tag, wegge de ameriganisch Dadum-Schraibwais 3/14.
Fassenachd, aach Fasnacht, Faßnachd, Fasching, Karnewal, "die finfd Jåhreszaid" - des is all es selwe, all es glaische: ausm Ladainische: carne vale ("Flääsch ade!") is de Karnewal abglaid. Im Daidsche is des die Nachd voam Faschde, die "Fastnachd". Gfaijad wärd iwwarall - un iwwarall onnaschda. Die wärd in alle daidsche Faschingsregione gfaijad: Ab äm "schmudzische Dunnschdich" - Waiwafassenachd - koschdimiad mär sisch un gehd so uf die Gass, um mid de onnan Masge zu faijan. Ofd gäbds Bude wie uf de Kerwe, fasch iwwaral gäbds Schdrooßeausschang. Heejepungd is als de Umzuch, där wo am Sundaach, Roesmoondach orra schmudzisch Dienschdach schdaddfind. Alladings sin dorsch die uusinnisch Sischahaidsufflaache die Koschde so aasch gschdiesche, daß voa allm die gläänare Vaoi sisch des nimmi laischde kenne. In Määnz bedraache die Meakoschde 2013 runde 60 000 €. In faschd alle Umziesch gäbds Modievwaache, wo Skandale vum ledschde Joa daagschdelld wärrn, in Määnz sin die Schwellköpp tradizionell än feschde Dääl vum Zuch. Die Sidzunge sin Bienedaabiedunge mid Schbrooch- un Gsangvoadrääsch, dääls monschmal aach mid mea orra weenscha ardisdische Oilaache, die wo ia Wurzle inde Turnvaoi hän. Die bekanndschde Sidzunge waan als die Määnza Prungsidzunge Määnz blaibd Määnz un Määnz wie's singd un lachd, die wo ärschd
E Faierrad (im hessische Odewald deils Faierråd, im Schbessat Fåseltsråd) is e groußes brennendes un rollendes Rad. Im siedweschdlische Odewald un in wennische Orde im Schbessat gibts den Brauch, am Fasnachdinschdag e Faierrad de Buggl nunner rolle zu losse odder en Fasnachtshaufe, des is e groußes Fasnachtsfaier, åzuzinde, odder beides. Des Faierrädder rolle is schun seit ball fimpfhunnerd Johr iwwerliffert, di Faierbraisch im Friejohr iwwerhaubd schun seit ball dausend Johr. Waaschoints sin di Braisch noch viel älder. Frieher hot ma e aldes Hinnerrad vun eme Warre mit Schdroh ausgflochde. Schbäder hot ma extra e Rad aus Hattholz vun ugfähr äm Meder fuchzisch Duajschmesser defir hergschdellt. So e Holzrad hot drei bis fimpf Johr ghalde. Ma hot s Rad un di Holzschdang fä di Achs vorher so drei Woche in da Bach gewässert, damit s Holz widderschdandsfähisch gejes Faier waa. Schun reschzeidisch hot jedes Bauarehaus Schdroh gschbend, bis di endschbreschend Meng zamme waa. Uf dem Schdroh is ma rumgedrambld, odder di Kinner sin druf rumghopft, daßes gschmeidisch worre isch. Des Schdroh hot ma zu drei bis fimpf Meder långe Schdräng zammegetrudeld. Selle „Trudel“ odder „Tradel“ sin um die Schbeische vum Warrerad rum gflochde worre, gånz discht, damits net zu schnell abbrennt.
Saalännisch gebbds ned. Ned als Schbrooch. Wenn de Ausdrugg drodzdehm alsemohl gebrauchd werd, dann als Vekerzung vun "saalännische Dialegde" orra fa es eichene Saapälzisch vun annere weschdpälzische Dialegde absegrenze - orra wail de Schbrecher vedrengd had orra ned wäs, daß es gaa kenn Saalännisch als enzelni Schbrooch gebd. Geschbroch werre im Saaland im Nordweschde moselfrängische Dialegde un im Südoschde die saapälzische Dialegde. Beide Dialegdgrubbe werre em Weschdmiddldeidsche zugeordned. Umgangsschbroochlich werd de Dialegd ofd aa als Bladd bezeichned, was awwa nix med em Pladddeidsche se don had. Die Schbroochgrenz vun em moselfrängische unn em saapälzische Dialegdgebied werd dorch die das/dat-Linje daageschdelld, die wo sich vun Velklinge im Siedweschde no St. Wennl/Freise im Nordoschde dorch's Land ziehd. Außerhalb vum Saaland werre haubdsächlich die saapälzische Dialegde, insbesonnre es Saabrigger Bladd unn es vum Begger Heinz geschwäzde Saapälzisch als "der Saalännische Dialegd" wohrgenomm - ah wenn des quasi noor e Faabklex uff arer bunde Paledd is. In de Umgewung vun Lebach unn Schmelz valääfd endlang vum Flißche Prims die dat/wat-Grenz. Obwohl do kenn äichendlicher Inseldialegd geschwätzt werd, bleibd feschdsehalle, had die Mundard vun Schmelz gewisse Eichenheede, wo im iwweriche Saaland in der Form ned ufdrääde, wail Schmelz e ledschdi Hochburch vum moselfrängische Dialegd bild.