rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Amos Burn (* 31. Dezember 1848 in Kingston upon Hull; † 25. November 1925 in London) weer en engelsch Schachmeester, de Ennen vun dat 19. Johrhunnert to de best Spelers vun sien Land hörrn de. Dat Speel hett he eerst mit 16 Johr lehrt un anfangs hett he ok blots bi lokale Turniere mitmakt, de he aber meest wunne hett. To'n Berop wull he dat aber nich maken, wiels hüm dat to unseker weer. He hett denn Koopmann lehrt. Wiels he völ un lang in't Utland muss, geef dat immer mal mehrjohrig Pausen bi sien Uptreden in de Turnierarena. 1886 hull he Wettkämpe tegen Henry Edward Bird (9:9) un George Henry Mackenzie (4:4 bi 2 Remisen) unentschieden. Sien eersten international beachtet Turniererfolg kreeg he dör sien mit Isidor Gunsberg deelt Sieg in London 1887, vör Joseph Henry Blackburne un Johannes Hermann Zukertort. 1889 wunn he dat Turnier in Amsterdam vör de latere Schachweltmeester Emanuel Lasker un wurr in Breslau Tweeter achter Siegbert Tarrasch. Sien gröttsten Spood harr he 1898 in Köln as he de Düütsch Schachkongress (düütsch Meesterschap) wunnen hett un Rudolf Charousek, Wilhelm Steinitz, Michail Tschigorin un Carl Schlechter achter sück leet. Dornah nehm sien Speelstärke kontinuierlich af un
Malawi is een Land in Afrika. Malawi is an'n 6. Juli 1964 unafhängig wurrn vun Grootbritannien. Dat Land grenzt an Tansania, Mosambik un Sambia. Malawi is 118.484 km² groot un bi 13 Million Inwahners leevt dor, 75% dorvan sünd Christen und 20 % Muslime. In Malawi liggt ok de 750 m deepe Malawi-Meer. Hööftstadt is Lilongwe mit 646.750 Inwahners. De gröttsten Städer sünd (Stand 1. Januar 2005): Lilongwe 646.750 Inwahner Blantyre 584.877 Inwahner Mzuzu 128.361 Inwahner Zomba 80.932 Inwahner Kasungu 42.555 Inwahner un Mangochi 40.236 Inwahner. Lilongwe, Blantyre un Mzuzu sünd de eenzigen Städer, de över urbane Infrastruktur un Deenstleistungen in europäisch Sinn verfügen. De anner ‚Städer‘ sünd Agglomeratschonen um traditionell Marktplatzen mit Scholen und Krankenhüüs, in de sück wietere urbane Inrichtungen noch eerst rutbilden. Vun Noord na Süden is dat Land bi 850 km lang, vun West na Oost sünd dat bi 350 km. Alltohopen sünd de Grenzen vun Malawi 2.881 km lang, dorvun 1.569 km in'n Osten un Süden na Mosambik hen, 475 km in'n Norden na Tansania hen un 837 km in'n Westen na Sambia hen. Na de Grötten liggt Malawi vun all Länner up de Eer mit 118.484 km up'n 99. Platz. 31 % vun dat
De Ilhéus do Rombo oder Ilhéus Secos (vun’t port. ilhéus „lütt Eiland“ un seco „dröög“) sünd en lütte Koppel vun Eilannen in Kap Verde, de all nich bewahnt sünd. De Ilhéus Secos sünd Deel vun de süüdlichen Kapverden, also vun de Ilhas do Sotavento. Se leegt bi ruchweg 14°50’’ N un 24°15’’ W ungefähr söss bit acht Kilometer in’n Noordoosten vun dat Eiland Brava un sett sik ut de beiden grötteren Eilannen Ilhéu Grande (ok Ilhéu de Baixo) mit ruchweg 3 km² Flach un Ilhéu de Cima mit üm un bi 1,5 km² tohopen un en ganze Reeg lüttere Eilannen, de deels as alleenstahnd Felssülen ut dat Water kiekt un all tosamen noch mol üm un bi 0,25 km² Flach opwiest. De dree grötteren dorvun sünd Ilhéu Luiz Carneiro, Ilhéu Sapado un Ilhéu do Rei. De ganze Koppel is dör Vulkanismus entstahn, so as de Rest vun de Kap Verden ok. Vun wegen de Verwalten höört se offiziell to dat Eiland Brava. De Binaam Ilhéus Secos warrt bruukt, wieldat de Eilannen düchtig dröög sünd. Veel dröger as de beiden Eilannen Fogo un Brava, de bito liggen doot. Wassen deit dor so goot as gornix. De Eilannen sünd mehr oder weniger
Mneme (ok Jupiter XL) is en vun de ganz lütten Maanden vun’n Planet Jupiter. De is ok eerst teemlich laat opdeckt worrn, an’n 6. Februar 2003 neemlich vun en Koppel US-amerikaanschen Astronomen vun de University of Hawaii ünner dat Regeer vun Scott S. Sheppard. Nöömt is de Maand na de Muse Mneme ut de greekschen Mythologie. De vörlöpige Beteken vun den Maand weer S/2003 J 21. De Maand Mneme kreist op en Ümloopbahn üm den Planeten mit en middleren Afstand vun 21.069.000 km. Dorför bruukt he üm un bi 620 Daag un 58 Minuuten. De Bahn hett en Exzentrizität von 0,2273 un is üm 148,635 ° gegen den Äquater vun den Jupiter neegt. Dormit is de Bewegen vun den Maand retrograad, dat bedüüdt, dat sik de Maand gegen den de Richt vun de Rotatschoon vun den Jupiter bewegen deit. De physikaalsch Egenschoppen vun de Bahn is wat liek as ok annere Maandbahnen. De Maanden warrt dorüm tohopenfaat to de Ananke-Grupp, nöömt na den gröttsten Maand vun de Grupp. Mit en middleren Dörmeter vun blots 2 km tellt Mneme to de ganz lütten Maanden. De Böverflach wiest en Albedo vun blots 0,04 op – dat heet, dat blots 4 % vun
De kyrillsche Schrift is en Alphabeet, wat bannig veel Spraken to’n Schrieven bruukt. De gröttste Spraak, de mit dat kyrillsche Alphabet schrieven deit, is Russ’sch. De kyrillsche Schrievwies is vun een Mönk erfunnen worrn, mit de Afsicht, de slaavschen Lüüd to bekeern. Meist all Spraken, de se in de fröhere Sowjetunion snackt hebbt, bruukt dit Alphabet. De Schrift heet ook Kyrilliza (кирилица, кириллица, ćirilica/ћирилица) oder Asbuka (азбука azbuka), na den eersten twee Bookstaven in’n ooldkyrillschen Alphabeet. De Tabelle wiest de kyrillsche Bookstaven in de moderen börgerlike Schrift un Teken för all de Spraken, de Kyrillsch to’n Schrieven bruukt: Kolumne 1 (mod. kyrill.): moderne Groot- un Lüütbookstaven Kolumne 2 (transl.): Transliteratschoon Kolumne 3 (ooldkyrill.): oolde Kyrilliza, vandage noch för Kärkentexte Kolumne 4 (glagol.): Bookstaven uut de Glagoliza Kolumne 5 (greek.): Greeksche Bookstave Kolumne 6 (lat.): Latiensche Bookstave So as de Tabelle dat wiest stammt de kyrillsche Schrift to’n groten Deel van de greekschen Unzialen af. Läter kemen Groot- un Lüttbokkstaven up. All de Phoneme för de dat Greeksche kenen Bookstaven hadde, bruukt de kyrillsche Schrift Bookstaven uut de Glagoliza. A. Leskien: Handbuch der altbulgarischen (altkirchenslavischen) Sprache. Grammatik – Texte – Glossar. 10. von Johannes Schröpfer mit Verbesserungen und Ergänzungen versehene Auflage.
De Hamborger SV is een düütsche Sportvereen. He is grünnt wurrn an'n 29. September 1887. De kunnigste Sportsafdeel is Football. De Footballmannschop spelt in’e Tweete Bundsliga. De HSV weer de alleenige Grünnersmannschop vun de Bundsliga, de in jede Saison in de eerste Liga speelt hett (bet 2018). De Hamborger SV is dreemol düütscher Meester in de Bundsliga worrn, 1979, 1982 un 1983. De Meesters ehren Europapokal (1) Winner: De Meesters ehren Europapokal 1983 Tweede: De Meesters ehren Europapokal 1980 De Pokalwinners ehren Europapokal (1): 1977 Düütsche Meester (7): 1922, 1923, 1928, 1960, 1979, 1982, 1983 DFB-Pokal-Winner (3): 1963, 1976, 1987 Ligapokal-Winner (2): 1973, 2003 Düsse Trainers hefft vun 1945 af an för den Vereen arbeit': 1945 bit 1949 Hans Tauchert 1949 bit 1954 Georg Knöpfle 1954 bit 1956 Martin Wilke un Günter Mahlmann 1956 bit 1962 Günter Mahlmann 1962 bit 8. Mai 1964 Martin Wilke 9. Mai 1964 bit 17. April 1966 Georg Gawliczek 18. April 1966 bit 30. Juni 1967 Josef Schneider 1. Juli 1967 bit 15. Mai 1969 Kurt Koch 16. Mai 1969 bit 30. Juni 1970 Georg Knöpfle 1. Juli 1970 bit 30. Juni 1973 Klaus-Dieter Ochs 1. Juli 1973 bit 30. Juni 1977 Kuno Klötzer 1.
Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern. De Noorddüütsche Affinerie is en Kopperhütt in Hamborg. Dor maakt se ut dat Ierz rein Kopper. Toeerst mit Füer, denn kriegt se Kopper, wat noch nich so rein is. Denn maakt se de Elektrolys. Un denn is dat Kopper rein. Bi dat Kopper is in’t Ierz ok Sülver un Gold, dat haalt se dor ok rut. Noorddüütsche Affinerie. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons. Websied vun de Noorddüütsche Affinerie
Dat Königriek Lesotho (Sesotho: le'soːto), fröher Basutoland, is en parlamentarisch Monarkie in dat süüdlich Afrika. Lesotho is en Enklave in Süüdafrika, dat heet, dat Land wurd vullstännig vun sien Nahbarland umsloten. Lesotho hett aber to'n keen Tiet jemals politisch to Süüdafrika hörrt. Lesotho bedüüd översett Land vun de Sotho-snackend Minschen. Dat Land liggt tüschen den 29. un 30. süüdlichen Breetengraad und bannig hooch. Upgrund vun sein Höhenlaag wurrd das Land ok The Kingdom in the Sky (Engelsch för: Dat Königriek in’ Himmel) nömmt. In dat Land leven 2.125.262 Inwahner up en Flach vun 30.355 km². Dormit is dat Land etwa so groot, as Belgien. De Hööftstadt is Maseru, de mit ruch weg 218.000 Inwahner (2005) insgesamt ok de gröttste Stadt is. De westliche Deel vun Lesotho liggt up en Hoochplateau. Dat is dat so nömmte Highveld. In Lesotho warrt dor „Lowlands“ (Siedland) to seggt, vunwegen dat dat in dat Land gegen de „Highlands“ in'n Oosten düütlich sieder is. Düt Highveld besteiht to'n groten Deel ut Sandsteen. Dor siedelt ok de meisten Inwahners up. Ofschoonst dat „Lowlands“ nömmt warrt, is dat bi 1.400 - 1.700 m hooch. In de Landschop gifft dat ok allerhand Flussdalen un Tafelbargen. De ööstlichen Kuntreien vun
Historie oder Geschicht(e) is de Leer vun verleden Tieden, Zivilisatschonen un Sellschoppen. Dat Woord „Historie“ kummt van’t ooldgreeksche ἱστορία historía för „Kunn“, „Weten“ oder „Unnersöök“, wieldess dat Woord „Geschichte“ med den Verb „scheen“ tohopehängt un dat betekent wat scheen is. In’n engen Sinne vertellt Historie wat de Minschheed allens daan un maakt het, wat ook Minschheidshistorie heet (med de Natuurhistorie up de anderen Siede). In düssen Tohoophang bedüd Historie faken dat lieke as verleden Tied. Man Historie kann ook bedüden, sik up de verleden Tied to besinnen, över fröer Tieden to vertellen oder Scheenissse to Book to bringen. Forscherslüde, de dat allens studeert, heet Historikers; de Disziplin heet justso „Historie“, af seggt een ook „Histoorsche Wetenschop“ oder „Geschichtswetenschop“. Historikers debatteert wat för een Vertell van de Historie een fröer Schenisse up’t beste verklöört un wat för Grünne un Folgen een Begeevnisse het. Med histoorschen Borns, as schreven Wärke, mündlik Vertellens un materiell Nalatels, versöket Historikers meer över verleden Tieden uuttoforschen. De histoorsche Tied, eer dat Schrivt uutfunnen was, geld daarbi as Prähistorie. Ümme dat nich allens uut fröer Tieden nablivt, es Historie jümmers unvullständig un vele Fragen töövt noch up ene Anter oder mött open blieven. Herodot, een Historiker uut’n
Brava (port.: „wild“, „nich tähmbor“) is en Eiland in’n Atlantik un höört to de negen bewahnten Eilannen vun de Republiek Kap Verde. Dat Eiland is meist kreisrund un is dat lüttste vun de bewahnten Eilannen vun de Republiek. Dat lütte Eiland Brava tellt to de Ilhas do Sotavento un liggt dor ganz in’n Westen. Mit blots 64 m² is Brava dat lüttste vun de bewahnten Eilannen vun Kap Verde un hett en Dörmeter twüschen negen un ölven Kilometer. Mit ruchweg 980 m is de Fontaínhas de hööchste Barg, so dat Brava jüst man so even hooch noog is, üm ut de Passatwulken Nedderslag aftokriegen. Na'n Oosten hen liggt dat Eiland Fogo in’n Afstand vun üm un bi 20 km. Wieldat Fogo mit sien hogen Vulkan, den Pico de Fogo, aver sotoseggen Windschatten geven deit, warrt Brava faken vun de Lee-Wulken överdeckt. Dordör verdunst nich so veel vun de Fuchtigkeit un de Vegetatschoon blifft dordör wat rieker. Tostannen kamen is Brava jüst so as de annern kapverdschen Eilannen dör Vulkanismus, man utbroken is dor nu al siet lange Tiet nix mehr. Dat mutt aver nich heten, dat de Gegend nich mehr aktiv is. Vun de Küst geiht dat Eiland gau in
As Scheperhundmaanden (ok Schepermaand, Wachtermaand oder Hardermaand) warrt in de Astronomie lütte natürliche Maanden vun de Gasplaneten in’t Sünnsystem betekent, de de Ümloopbahnen vun de Partikels in jemehr Ringsystemen in enkelte Ringen scheedt. De Naam speelt op dat Tohopenhollen vun de „Hood“ vun Ringpartikels an, as dat en Scheperhund oder en Harder bi de Deerten maakt. Schepermaanden künnt dör jemehr Gravitatschoonswirken de lütten Ringpartikels antrecken un dör Bahnstören vun jemehr anfänglich Bahn aflenken btw. dör Bahnresonanzen nee orden. Dordör kamt de Ünnerbreken in de Ringsystemen tostannen, as t. B. de düüdliche Cassinische Delen bi’n Saturn. Se sorgt ok för de charakteristische Bännerbilln oder föhrt to egenordig „verdreihte“ Verformen vun de Ringen. Da komplizeerte System vun’n Saturn hett mehrere vun solke Hardermaanden. Bi dree Maanden is dat mehr oder weniger eendüdig, dat se Scheperhundmaanden sünd. Dat sünd Atlas för den A-Ring un Prometheus un Pandora för den F-Ring. Ok as Schepermaanden ansehn warrt de annern veer binneren Maanden Daphnis, Pan, Janus un Epimetheus. Jupiter hett ünner sien velen Maanden ok eenige Wachtermaanden, un bi Uranus sünd mit Cordelia un Ophelia twee Schepermaanden op de beiden Sieten vun den ε-Ring bekannt. Kirkwoodünnerbreken
Ghana (IPA|ˈgaːna; vörmolig Goldküst) is en Land in Westafrika. De Hööftstadt is Accra. Ghana grenzt an de Naberlänner Elfenbeenküst, Burkina Faso un Togo. In'n Süden liggt de Gulf vun Guinea, de to'n Atlantik tohöörn deit. Ghana is meist so groot, as dat Vereenigt Königriek vun Grootbritannien un Noordirland. Dor is dat vunwegen de Kolonialtied ok bit up den hüdigen Dag eng mit verbunnen. De Volta-See is de gröttste Binnensee van dat Land un ok de gröttste vullständig künstlich anleggt’ Stausee up de Eer. Vunwegen den Tropischen Regenwoold is Ghana sunnerlich riek an Deerter un Planten. Dat speelt ok för de Weertschop en grode Rull. Eenmol vunwegen den Tourismus un to'n annern ok vunwegen de Exporten vun Eddelhölter. De Kultur in dat Land is ganz unnerscheedlich, vunwegen dat dor bit to hunnert Völker in leevt, de ok bannig veel verschedene Spraken snacken doot un all en annern Gloven utöövt. Ghana is an un for sik en siedet Land. Bloß an en paar Steden langt dat hooch bit na de 900 Meters rop. Bi de Hälft vun dat Land liggt unner 150 m hooch. De Küst is 543 km lang. Na de geographie hen warrt dat Land updeelt in Siedland an'e Küst,
Suspension (vun’t latiensch suspendere „in de Sweev laten“) betekent in’t Arbeitsrecht dat vörlöpige Freestellen vun de Arbeit, Suspension, in’t Karkenrecht en Straaf gegen en Kleriker, Suspendeeren vun de EU-Liddmatenschop, in’t Europarecht dat Utsetten vun Rechten gegenöver en Liddmatenstaat vun wegen dat Verstöten gegen EU-Recht, Suspension, in de Medizin dat Anbörden oder Hoochleggen vun Liefdelen, Suspension, in Physik un Chemie en heterogen Stoffmischen, Suspension, in de Geologie de Vörgang vun’n dör Winderosion freesetten Fienstoff. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Anja Hümme (* 24. November 1967) is en ehmalge düütsche Footballspelerin. Se speel in Vertedigung un hör Heimatvereen weer Fortuna Sachsenross Hannover. Für de düütsche Football-Natschonalmannschap hett se tüschen 1986 un 1991 all tosommen 4 Spelen makt.
In’n Tosamenhang mit de Physik un de Chemie betekent en Suspension en heterogen (nich mischbor) Stoffmischen ut en Fletigkeit un en dorin fien verdeelten Faststoff. Disse warrt in de Fletigkeit fien verdeelt btw. opschlämmt. En Suspension is also en disperse faste Phaas in en kontinueerliche fleetige Phaas. Suspensionen mit Water as fletige Phaas warrt in de Warkstoffkunn oder bi natürlich Vörkamen ok as Opschlämmen betekent. Warrt en Suspension längere Tiet stahn laten, sackt de Faststoff langsam as Sediment na’n Bodden af. Disse Vörgang warrt Sedimentatschoon nöömt un kamt in’n Gegensatz to en Suspension bi Lösen nich vör. Üm den Effekt vun de Sedimentatschoon langsomer to maken, warrt faken Thixotropeermiddel to de Suspension togeven. De baven stahnde Fletigkeit kann man afgeten (Dekanteeren) un so den Faststoff vun de Fletigkeit afscheden. Wenn de Partikelgrött vun den Faststoff bannig lütt is, duert de Vörgang vun de Sedimentatschoon düchtig lang. Je lütter de Partikels üm so länger duert dat. Wenn man dat gaumaken will, warrt dorto en Zentrifoog bruukt. Begäng Bispelen för Suspensionen sünd ünner anner’n: Opschlämmen vun Sand in Seewater, Sweevstoffen oder Drievsand. Mördel oder Beton (mineraalsch Suspensionen). Tusche oder Wandfarben (Pigmentsuspensionen; in’n Gegendeel to lööste Farvstoffen) Blood Drööv Fruchtsaft oder Hefeweten
Cidade Velha (fröher Ribeira Grande) is de öllste Oort un ehmolige Hööftstadt vun Kap Verde. Se liggt op dat Eiland Santiago un tellt hüüt knappe 2.000 Inwahners. De hüütige Stadt weer 1462 ünner den Naam Ribeira Grande (port.: „groot Daal“) dör António da Noli as eerste Wahnsteed op de Kapverdischen Eilannen inricht. Dormit weer se to lieken Tiet ok de eerste stännige europääsche Ansiedeln in de Tropen. De eersten Inwahners weern vun dat Eiland Madeira anworven. Mit de Tiet weern jümmer mehr Lüüd to’n Arbeiten bruukt, wieldat de Tall vun de Siedlers nich utreken de, üm ut den Oort to de weertschoppliche Produktschoonssteed to maken, as dat plaant weer. Dorto weern Slaven ut Afrika op de Eilannen brocht. 1466 weer op den Oort dat königlich Monopol op den Slavenhannel överdragen, de dorophen gau an Bedüden wunnen hett. De Slaven harr man tomeist ut Guinea-Bissau vun’n Stamm vun de Fula hollt, wietere Slaven stammen ut Sierra Leone, Gambia, Guinea un den Senegal. Vun den Oort ut weern Slaven in de Karibik un na Brasilien verschippt. Dat grote Daal vun Ribeira Grande mit sien pielen Wannen weer dorbi as en natürlich Gefängnis bruukt. In de Kark weern de Slaven dööpt, dat hett
HSV is afkört för Herpes-simplex-Virus, wat en Sort vun de Herpes-Viren is, HSV-Farvruum, wat en Klöörmodell na Hue, Saturation un Value is, Holden Special Vehicles, austraalschen Autohersteller, Flegerhaven Huntsville (IATA-Kood), Flegerhaven vun Huntsville, Alabama, USA, Hamborger SV, Sportvereen ut Hamborg, HSV Barmbek-Uhlenhorst, Sportvereen ut Hamborg, HSV Hamborg, Handballvereen ut Hamborg, Hannober 96, Sportvereen ut Hannover, Neddersassen, Heider SV, Sportvereen ut Heid, Sleswig-Holsteen, HSV Borussia Friedenstal, Sportvereen ut Hiärwede, Noordrhien-Westfalen, HSV Krefeld, Sportvereen ut Krefeld, Noordrhien-Westfalen, HSV Groß Born, Heerssportvereen ut Groot Born, Pommern. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Quitzöbel is an Dörp inner Westprignitz un hüt leven do 672 Lüch (Stand: 31. Dezember 2009) up en Rebeet vun 41,42 km². Dat Dörp is Deel vun de Gemeen Legde/Quitzöbel in’n Landkreis Prignitz. Fröher sin hei de Hovel un Elv tohoop goan, hüt gift dat her de Wehrgrupp. Dat Grupp vun Wehre in de Münne vun de Hovel sekert de Ümgegend gegen Hoochwater. Quitzöbel. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
Gambia betekent Gambia, Staat in Afrika, Gambia, Stroom in Gambia, de in’n Atlantik münnt. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Europa (ok Jupiter II) is de tweete un lüttste vun de veer groten Maanden vun den Planeten Jupiter. Ofschoonst de Temperatur op de Böverflach vun Europa bestenfalls -150°C bedrägen deit, gaht de Wetenschopplers dorvun ut, dat sik ünner en Krust ut Wateries en bit to 90 km deepen Ozean ut Water befinnen künn. De Opdecken vun den Maand Europa geiht torüch op den italienschen Denker Galileo Galilei, de an’n 7. Januar 1610 sien eenfach Feernrohr op den Jupiter utricht hett. As he dörkieken de, hett he as eerste de veer groten Maanden Io, Europa, Ganymed un Kallisto sehn, de na em ok as Galileische Maanden betekent warrt. De Naam vun den Maand is afleddt vun Europa, de in de greekschen Mythologie een Leefste vun Zeus weer. De Naam weer al kort na de Opdecken al vun Simon Marius vörslahn worrn, man dat hett lang duert, eh he sik dörsetten kunn. Eerst in de Mitt vun’t 20. Johrhunnert keem de Naam wedder in Bruuk. Dorvör weern de Galileischen Maanden normalerwies mit de röömschen Tiffern betekent. Europa weer de Jupitermaand II. De Galileischen Maanden schient so hell, dat man jem al in en eenfach Kieker oder in lütte Teleskopen sehn kann. Europa
Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Navajo (Film). De Diné, ok Navaho oder Navajo nömmt, sünd mit 269.000 Stammeslidmaaten dat tallenmäßig gröttste indianisch Volk in de USA. Se leven verstreit in dat noordwestlich Nee-Mexiko, in’ noordööstlich Arizona, in’ süüdööstlichen Utah un in anner Delen vun de USA. In de Noordoosten vun Arizona liggt dat bit nah Nee Mexiko un Utah rekkend gröttste Navajo-Reservat vun de USA, wo ruch weg 60.000 Diné leven. Diné is ehr Egennaam un bedüüd „Minschenvolk“. De Beteknung Navaho stammt ut de Tewa-Spraak. Navahuu betekend dor en bestellt Feld, wiels de Diné in Gegensatz to de verwandten, aber nomaniseerend Apachen bannig gode Ackerbuern weern. Ok de Spaniers hebbt hör dorum Apaches de Navahu („Apachen vun dat beplant Land“) nömmt. Ehr Spraak mit de Eegenbeteknung Diné bizaad hörrt to de Na-Dené-Spraakfamilien. Anners as vööl Indianerstämm in de USA sünd de Diné dor all lang to Huus un nich eerst dör de Witten dor hendreben wurrn. De Navajo-Nation-Reservation un dat vun de Regeeren towiest Land in’ Süüdwesten vun de USA is mehr as 69.000 km² groot un is deelwies besünners landschaplich mooi un dormit ok en Touristen-Attrakschoon. Kantig Mesas, Klippen, Buttes un wiet Plateaus wesseln mit
Gambia is en Staat in Westafrika. Dat liggt an de beiden Övers vun den Gambia-Stroom. Rings um dat Land umto liggt de Staat Senegal, bloß nich bi de Münnen vun den Gambia-Stroom in den Atlantik. Mit bi 11.000 km² is dat Land half so groot, as dat düütsche Bundsland Hessen. Dor is dat dat lüttjeste Land up den Kontinent mit, wat nich up Eilannen liggen deit. Gambia hett um un bi 1,5 Mio. Inwahners (Stand: 2008) De Naam vun den Gambia-Stroom kümmt vun dat portugees'sche Woort câmbio vun her. Dat heet so veel, as „Tuusch“, „Wessel“ oder ok „Hannel“. Wat de Portugesen düssen Naam nu bruukt hefft, vunwegen dat se dor den inheemschen Naam vun den Stroom mit översett' hefft, oder wat se em bruukt hefft, vunwegen dat se dor just de Gegend mit benömmt hefft, wo se mit de Inheemschen Hannel dreven hefft, dat is hüdigendags nich mehr rut to finnen. Gambia liggt an de Westküst vun Afrika. De Grenz na Senegal hen is alltohopen 740 km lang. Dat Land liggt vun de Münnen af an 480 km rop, 10 - 50 km breet, an beide Sieten vun den Gambia-Stroom. Dat Land is just so groot, as de britschen
Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Furna GR. Furna is en Dörp un de eenzige Haven vun dat Eiland Brava in de Republiek Kap Verde. De Oort liggt in en ollen Vulkankrater, de vun de See överspöölt worrn is. Dordör is dat Havenbecken von dree Sieten vun hooge Felswannen ümgeven un schuult un dat Water eenigermaten ruhig. Vun dat Dörp gaht twee Straten in de Bargen, de den Havenoort mit de Hööftstadt Vila Nova Sintra verbinnen doot, de op 500 m Hööch liggt. De ne’ere vun de beiden Straten löpt in Kehren de pielen Felswannen hooch un is ok för den Stratenverkehr egent, de ruchweg 15 Minuuten bit in de Stadt bruukt. De annere Straat is lütter un löpt op en veel direkter to. Man, dordör is se för Autos nich to befohren. Dat Eiland Brava is in’n Vergliek to de annern Eilannen vun Kap Verde eerst teemlich laat bewahnt worrn. Dat mag ok dormit tohopenhangen, dat an dat Eiland so swor antolannen is. Entsprekend jung is ok de Oort Furna, woneem eerst 1843 de Haven tostannen keem. Schuult gegen de hoogen Bülgen billt de ehmolige Krater en natürlichen Schuul för de anleggenden Scheep. Man den hüütigen