rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Westjiddisch is en vun de germaanschen Dialekten, de de Juden van Düütschland, de Swiez, Belgien, de Nedderlannen, Luxemborg, Slowenien un Delen vun Frankriek, Österriek, Italien un anner Länner bit in't 19. un 20. Johrhunndert sproken warrt. Westjiddisch is en Dialekt vun't Jiddische, de anner is Oostjiddisch. Dat warrt secht, dat Jiddisch en Afkörten vun Jiddisch Taitsch, „Jüüdsch Düütsch“ is. Dat Westjiddische is en hoochdüütsch Dialekt, ok wenn de hoochdüütsche Schrievwies nich vun Belang is un veel mehr de hebrääsche un ingelsche Schrievwiesen bruukt warrt. De mehrsten nich-hoochdüütschen Wöör sünd hebrääsch, ok wenn't do romaansche, slaavsche un anner Wöör gifft, de't nich in't hoochdüütsche gifft. De Verfolgung vun de Juden – de söss Millionen Jüüdsche Oppers vun de Schoah wörrn vörnehmelich Moderspraak-Sprekers vun't Jiddisch – en de dorop folgende Emigratschoon na Israel möök de Tall vun de Spreker vun't Jiddische minder. Vele Jiddische Wöör sünd in't Hollandsch, in't Rotwelsche un in't Limborgsch kamen. De mehrsten hollandschen Juden vundaag snackt vör allen Hollandsch un de mehrsten amerikaanschen Juden vör allen Ingelsch.
Hellmuth Stieff (* 6. Juni 1901 in Deutsch Eylau; † 8. August 1944 in Berlin-Plötzensee) weer düütsch Generalmajor un Wedderstandskämper. Nah den Eersten Weltkrieg hett Stieff en Offiziersutbildung maakt un wurr 1938 Liddmaat vun de Generalstaff vun de Düütsche Wehrmacht, anfangs in de Operatschoonsafdeelen ünner Adolf Heusinger, de laterhen Generalinspekteur vun de Bundeswehr wurr. Af 1942 wurr Stieff denn Oberst as ok Chef vun de Organisatschoonsafdeelen in’ Generalstaff vun’t Heer. In’ Januar 1944 wurr he Generalmajor, womit he denn en vun de jüngsten un körperlich lüttsten Generäle weer. All domols hett he sück faken kritisch över de domolig Kriegsführung ütert. Stieff weer während de Polenfeldtoog wegen de dor veröövt Massenmorde to’n Gegner vun de Natschonalsozialismus wurrn. Henning von Tresckow hett in’ Sömmer 1943 sien Interess för de aktiv Deelnahm an den Wedderstand weckt. Stieff hett u. a. den Sprengstoff verwohrt mit de von dem Bussche Hitler in’ November 1943 in’t Führerhööftquartier Wolfsschanze en Attentat up Hitler plaant harr. Ofschoons he Togang to Hitler harr, harr he eegen Attentate immer aflehnt. An sien Fru schreev he, he wull insofern „unbefleckt bleiben“. Oberst Graf Stauffenberg harr bit to’n 6. Juli 1944 hoopt, Stieff würd sück dat noch anners överleggen un noch hanneln.
Dat Sassanidenriek (پادشاهی ساسانیان) is dat tweete grote Perserriek ween. Dat hett so um un bi in de Kuntreien vun de hüdigen Länner Iran un Irak un dor umto legen. Geven hett dat düt Riek vun dat Enne vun dat Partherriek af an bit to'n Unnergang gegen de Arabers, also vun 224 bit to de Slacht vun Nehawend 642 oder ok bit to'n Dood vun den Grootkönig Yazdegerd III. in dat Johr 651. Dat Sassanidenriek warrt vun de Forschung towielen ok Neepersisch Riek nömmt. Över Johrhunnerte hen weer dat en wichtige Grootmacht un en Gegenspeler vun dat röömsche oder ok dat Byzantiensche Riek. Man twuschen düsse Länner hett dat nich bloß Krieg geven, sunnern de hefft gegensiedig ok allerhand Infloot up'nanner nahmen. De Naam vun dat Riek kümmt vun dat leste vörislaamsche Königshuus vun de Sassaniden (beter: Sasaniden) vun her. Düt Huus hett en Stammvadder mit Naam Sasan as sien Vörvadder ankeken, man düsse Sasan is in de Historie nich recht to griepen. Later is upschreven wurrn, he scholl üm 200 n. Chr. rüm Böversten Preester in den Tempel vun Anahita in Istakhr ween hebben. Bloß en ganz ringe Tahl vun Königen vun dat Sassanidenriek (de eerste weer Bahram Chobin
De Kreihen oder Crow, ok nöömt Absarokee oder Absaroka (bi Karl May Upsaroka), sünd en Indianerstamm. Eens läven se in Montana un Wyoming. Nu hebbt se ene Reservation in Süüdmontana. Vun wägen de Spraak höört de Kreien to de Grupp vun de Sioux to, vun wägen de Kultur to de Plainsindianer. De Witten dachten fröher, dat eer Naam "Volk vun de Kreihen" bedüüdt. Man de Nam bedüüdt "Kinner vun de Vagel mit ene lange Snipp". Dat weer 1743, dat de Kreihen dat eerste Mool Kuntakt harrn mit de Witten, twee Franzosen (de La Verendryes Broders vun Kanada). Ümdat de Kreihen wat püntig uutsegen, wöörn de Kreihen dor beaux hommes (Schöne Minschen) nannt. De Kreihen nömen de Witten baashchíile, „Minsch mit gäle Ogen“. Vun de oolde Tieden wät wi nich väl af. De Kreihen un de Hidatsa vertellt, dat se fröher een Stamm weren und de Kreihen sick affscheeden. Vun wägen de Kultur läven se as Prärieindianer in fast Dörpen un eten Mais un anner Gröönigkeiten, men jagen ok Deerten, sünnerlich Bisons. De Stamm vun de Kreihen un Hidatsa wöör vun anner Stammen, välicht in de Bäverkriegen, na West dräven. Dat wardt gisst, dat de fröher an de Spring vun de
De Malaische Spraak (Bahasa Melayu dan Indonesia), ene vun de austronesische Spraken, is de Amtsspraak in Malaysia un in Indonesien. Dat is ene vun de 50 gröttste Spraken up de Eer. Bahasa Melayu is en Dialekt vun de Spraak un ward in Malaysia, Myanmar, in Hongkong un in de USA snackt. Bahasa Indonesia is de amtlich Dialekt in Indonesien. För 21 Millionen, vun de de meeste op Java, in Saudi-Arabien, Singapur, de Nedderlannen un de USA leevt, is dat de Moderdialekt. Malaisch is siet 2000 Johr de Hannelsspraak in en groot Rebeet. Inst worr de Spraak mit arabsche Teken schreven, in uns Tied meest mit latiensche. Op Singapur, ene inst malaische Insel, spreken mier lü ingelsch denn malaisch. Dat Woort Orang-Utan is malaisch un heet Waldminsch. En anner malaisch Woort is Amok.
Hans Fleischmann (* 11. Mai 1898; † 28. Dezember 1978 in Heppenheim) weer en düütsch Footballspeler. Fleischmann weer Störmer un aktiv bi Mannheimer FC 08, bi Phönix Ludwigshafen un VfR Mannheim aktiv. Mit de VfR wunn he 1925 die Süüddüütsche Meesterschap. Sien eenzig Lännerspeel absolveer Fleischmann an’ 23. November 1924, bi dat de Düütschen mit 0:1-Niederlage tegen de Mannschap vun Italien verloren hebbt. Later henn hett he en Amateurvereen in Heppenheim traineert. 1918-1922: Mannheimer FC 08 1922-1924: Phönix Ludwigshafen 1924-1930: VfR Mannheim Normdaten: GND: 1216609608 (OGND, AKS) | VIAF: 2963159880889318540002 | Wikipedia-Personensöök
Kreihen betekent dat Kreihen vun Vagels, sunnerlich vun den Hahn, Kreihen, Vagels vun dat Geslecht Corvus in de Familie vun de Ravenvagels (Corvidae), Kreihen (Absarokee), Indianerstamm in Noordamerika. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Dat du mien Leevsten büst is een plattdüütsch Volksleed, dat binnen un buten Plattdüütschland temlik bekannt is. Dat Leed vertellt de Geschicht von een Deern, de sik nachtens in ehr Kamer mit een Jung drippt, ahn dat Vader un Moder dor wat von weet. Dat eerste Maal opschreven hett den Text Karl Müllenhoff 1845 in sien Sagen, Märchen und Lieder der Herzogthümer Schleswig, Holstein und Lauenburg. Wohrschienlich is de Text aver al noch öller. De Melodie kummt al 1778 in dat Lederbook Dor bin ick to Hus toeerst vör. De Noorddüütsch Rundfunk naamt dat een "plattdüütschen Klassiker". 1. Dat du min Leevsten büst, dat du woll weeßt. Kumm bi de Nacht, kumm bi de Nacht, segg wo du heeßt; kumm bi de Nacht, kumm bi de Nacht, segg wo du heeßt. 2. Kumm du üm Middernacht, kumm du Klock een! Vader slöpt, Moder slöpt, ick slap aleen; Vader slöpt, Moder slöpt, ick slap aleen. 3. Klopp an de Kammerdör, fat an de Klink! Vader meent, Moder meent, dat deit de Wind; Vader meent, Moder meent, dat deit de Wind. De meesten Bekanntmakens wiesen man disse dree Strophen op. Dat wat in de Nacht passeert warrt de Vörstellungskraft överlaten. Ok de
De Kromfohrländer is en vun de FCI anerkannt Hunnenrass ut Düütschland ( FCI-Gruppe 9, Sektion 10, Standard Nr. 192). De Kromfohrländer is en vun de jüngst düütsch Hunnenrassen. De Eersttüchterin, Ilse Schleifenbaum, wahn bi Siegen in’t süüdlich Noordrhien-Westfalen dicht bi de Gemarkung „Krom Fohr“, wat Segerlänner Dialekt is un up hoochdüütsch „krumme Furche“ heet. So keem dat to de Naam Kromfohrländer. De Idee entstunn etwa in dat Johr 1945, as Schleifenbaum en Griffon Vendéen Rüden upnommen hett, de GIs wegloopen weer, de dor dörtrocken sünd. Bi de Verpaarung mit en Foxterrierteev entstunn en düchtig homogener Worf, de dorto führen de, dat man noch mehr Verpaarungen dörföhrt hett. De Ergebnisse weern so tofreedenstellend, dat se de Grundstock för en nee Rass wurrn. De Rass wurr 1955 vun de Verband für das Deutsche Hundewesen un de Fédération Cynologique Internationale anerkannt. Dat gifft twee verscheeden Varietäten vun disse bit 46 cm grooten un bit 16 kg swooren Hund, de dör de Hooroort bestimmt wurrn: Ruuchhoor un Glatthoor Ruuchhoor: Dicht, ruuch Textur, mit Bart, Ünnerwull kört un week. Hoorlängt an de Wedderrist un up de Rüügg nich länger as 7 cm. An de Sieden körter. Glatthoor: Dicht, week Textur, ahn Bart. Hoor liggt good
De Waterkant (Woderkant), dat is so een half poetischen Utdruck för de Küst. Dor wo de See an't Lann stött. Wat heurt to de Waterkant? (West-)Freesland Grunneng Oostfreesland Butjadingen Bremen un de annern Rebeeten an de Ünnerweser Cuxhoben un Hadeln Stood un Rebeet Hamborg un Rebeet Dithmarschen Noordfreesland (mit Eiderstedt) Däänmark Angeln Schwansen Dänischer Wohld de östlich Deel vun Holsteen Mekelnborg Vörpommern un so wieder de Ostsee lang.
Johannes „Jopi(e)“ Heesters, eegentlich Johan Marius Nicolaas Heesters (* 5. Dezember 1903 in Amersfoort, Nedderlannen, † 24. Dezember 2011 in Starnberg, Düütschland)) weer en nedderlannsch, siet 1936 in Düütschland levend un arbeitend Schauspeler un Singer mit öösterrieksch Staatsbürgerschap. He gull to Leevtieden as weltwiet öldst aktiv Künstler. De jüngste vun veer Söhns vun de Koopmann Jacobus Heesters un de sien Fru Gertruida, borene van der Hoevel, hett nah sien Schooltied eerst Koopmann lehrt, aber as he 16 Johr old wurr, hett he beslooten, Schauspeler to wurrn und hett de ok de Utbildung makt. 1921 harr he sien eersten Bühnenuptritt. 1924 speel he sien eerste Nebenrull in en Film, den Stummfilm Cirque Hollandais, ünner de Regie vun Theo Frenkel. In’ Dezember 1927 hett he bi Harry Frommermann vörsungen, de de Comedian Harmonists grünnd hett. Wiel de aber kien Gage betallen kunnen, hett he dor den nich anfungen. 1930 hett Heesters de belgisch Schauspelerin Louise H. Ghijs heiraadt, mit de he bit to hör Dood 1985 verheiraadt bleev. Mit hör harr he twee Döchter, Wiesje Herold-Heesters (Pianistin in Wien) un Nicole Heesters (Schauspelerin in Hamborg). 1932 övernehm he sien eerste Gesangsrull un speel dornah in diversen Operetten mit. 1936 wessel Heesters nah
◄ | 7. Johrhunnert v. Chr. | 6. Johrhunnert v. Chr. | 5. Johrhunnert v. Chr. | ► 580er v. Chr. | 570er v. Chr. | 560er v. Chr. | 550er v. Chr. | ► 586 v. Chr. | 585 v. Chr. | 584 v. Chr. | 583 v. Chr. | 582 v. Chr. | ► | ►► De Spelen vun Delphi (ok Pythsche Spelen) weert to'n eersten Mol speelt. Na de Olympsche Spelen sünd dat de tweet gröttsten panhellenschen Spelen.
Jörg Michael Pilawa (* 7. September 1965 in Hamborg-Bergedorf) is en düütsch Feernsehmoderator. Nah sien Abitur an’t Gymnasium Hummelsbüttel in Hamborg studeer Pilawa twee Johr lang Medizin, hett dat Studium aber nah en nich bestahn Physikum afrbraken un gung för een Johr nah Israel in en Kibbuz. Dornah fung he mit en Geschichtsstudium an, wat he aber ok afbraken hett. All in sien Studententied fung Pilawa an, för Hörfunk un Feernsehn to arbeiten. Af 1987 weer he Moderator bi Radio Schleswig-Holstein (R.SH). Sien Feernsehkarriere fung Pilawa 1994 bi de Privatsender ProSieben mit de Moderation vun de Show 2 gegen 2 an. 1996 wessel he to Sat.1, wo he ünner annern dat Bundsliga-Magazin ran, de Talkshow Jörg Pilawa as ok Die Quiz Show modereer. 2001 wessel Pilawa to ARD, wo he dree Johr lang de Flirtshow Herzblatt modereer. An’19. März 2004 modereer he in de ARD de Deutsche Vorentscheidung zum Eurovision Song Contest 2004 ünner de Naam Germany 12 Points! tosammen mit Sarah Kuttner. Pilawa modereert för de ARD dorneben verscheeden Sportveranstaltungen, bi de sück Prominente sportlich betätigten. Siet den 25. Juli 2001 modereert he de Das Quiz mit Jörg Pilawa. Van August 2001 bit Dezember 2007 modereer he de NDR
Tenochitlán weer de Hööftstadt vun de medelamerikaansch Hoochkultuur vun dat Aztekenriek an de Steed vun Mexiko-Stadt vun uns Tied. Dat weer woll üm 1500 een vun de gröttsten Städer up de Eer. De Stadt worr in’t 14. Johrhunnert grünnt. De Azteken hebbt glöövt, dat en witten Gott to jem kummen warrt. Dat harr dat Resultat, dat se de spaanschen Kriegers ünner Hernán Cortés 1519 mit dissen verwisselt hebbt. Dorüm hebbt de Spanier licht Speel harrt, as se versöcht hebbt, de Stadt intonehmen. Teihndusende Minschen starven bi den Angriep un grote Delen vun de Stadt werrn toschannen maakt. Normdaten: GND: 4401405-3 | VIAF: 242273504 | Wikipedia-Personensöök
Betlehem is en Stadt in' Westjordanland mit 29.930 Inwahners. De Stadt hörrt to de Palästinensisch Autonomierebeden un grenzt in' Noorden an Jerusalem. Se hett twee Universitäten. To de Agglomeratschoon Betlehem hörrn ok Beit Dschala un Beit Sahur; de letzte Oort hett as Betlehem ok biblisch Bedüüden. Börgermeester vun de Stadt Betlehem is siet Mai 2005 de röömsch-kathoolsch Christ un Dokter in Ruhstand Victor Batarseh. För de 2,1 Mrd. Christen is de Stadt vun en besünner Bedüüden, wiel se nah de Överleefern nah as de Gebortsoort vun Jesus Christus gellt. De Bedüüden vun de Betlehem is bither nich klor. Wiels bet dat Woort för „Huus“ is, steiht in dat Arabische laḥm för „Fleesch“, in dat Hebräische lechem dorgegen för „Brot“, in eenig süüdarabisch Dialekten för „Fisch“. Dat heet, de Wuddel betekent oorsprünglich dat Grundnehrensmiddel. In de modern Spraaken hett Betlehem etwa de Bedüüden vun Huus vun dat Fleesch oder Huus vun dat Brot. Mögelk is aber ok en Afleiten vun dat tweet Woortbestanddeel ut de homonym Wuddel lḥm mit dat semantisch Feld „kämpen“; Betlehem harr denn de Bedüüden „Huus vun den Kamp“. Wiedere Düüden betrecken dat Gödderpaar Lahmu/Lahamu in hör Överleegen in, Betlehem weer dornah dat „Huus vun de Gottheit L.“.
Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern. Kommunismus (vun latiensch communis = „gemeensam“) is en Sellschapsorden un ene Ideologie. De Begreep Kommunismus för en duersam sozial gerecht un free tokünftig Sellschop wurr in dat 19. Johrhunnert prägt. He kreeg in den Konflikten vun antikapitalistisch Richtungen vun Anfng an verscheeden Bedüüden. Dorher betekent he hüüd mehrere Sellschopsentwürfe un deren Versöök, dat ümtosetten. Urkommunismus: en annommen, in eenig Överleeferungen beleggt Gütergemeinschaft vun fröher Sellschoppen. Se wurr in’ Jöödendom Bestanddeel vun de Heilserwartung un dor as ok later in dat Oorchristendom as „Liebeskommunismus“ ansatzwies praktizeert. Fröhsozialismus oder Fröhkommunismus: Anlööp to en sozial, nich blots politisch-rechtlich Gliekstellung vun all Minschen in Bezug up den Besitt (Gemeeneegendom, Kollektiv). Disse begrenzt Versöök un Utopien wurrn siet de Franzöössch Revolution vun 1789 to en allgemeenpolitisch Ziel, afleidt ut de Gliekheitsidee. Marxismus: dat weltwiet Afschaffen vun Privateegendom an Produktschoonsmiddel un deren Överführung in Gemeenbesitt (Vergesellschaftung) dör de politische Herrschap vun de Arbeiterklass (Diktatur des Proletariats) as notwendig Bedingung för de klassenlos Sellschopp. Disse revolutionäre Veränderung wurrd as vörhersehbor Ergevnis vun de sück tospitzend Klassengegensätze in’ Kapitalismus upfaat un vun den „fröhen“ oder „utopischen“ Sozialismus un Kommunismus afgrenzt. Geiht torüch up de
(638) Moira is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 5. Mai 1907 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Taunton opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 10,0. De Asteroid is nah de greeksch Personifizierung Moira vun dat Schicksal un vun de Notwennigkeit nömmt wurrn.
Renminbi is dat Müntteken vun de Volksrepubliek China. De internatschoonaale Afkörten nah ISO 4217 is CNY, in China ward RMB brukt, dat Symbol is ¥. De Eenheiten vun de Müntteken sünd Yuan, Jiao un Fen. En Renminbi Yuan sünd 10 Jiao un 100 Fen. In de Spraak vun de Alldag ward ok Kuai to de Müntteken secht. Dat gifft Banknoten to 100, 50, 20, 10, 5, 2 un 1 Renminbi Yuan, 5, 2 un 1 Jiao un 5, 2 un 1 Fen. Münten gifft dat to 1 Renminbi Yuan, 5, 2 un 1 Jiao, 5 un 1 Fen. Ener kann nich CNY-Bedrääg noh China överwiesen. De Weert vun de Renminbi orienteert sik siet 1994 inoffiziell an’n US-Dollar. Ener kann 8,267 Renminbi Yuan pro US-Dollar betahlen. De chineesische Zentralbank höllt de Wert mier oder minner konstant. Yuan Renminbi (Noten) 1953-2019 (hoochdüütsch un engelsch) Yuan FEC (Noten) 1980-1994 (hoochdüütsch un engelsch)
Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Nazareth (Mehrdüdig Begreep). Nazareth oder Nazaret (hebrääsch נצרת; araabsch: الناصرة, DMG an-Nāṣira) is en Stadt in den Noordbezirk vun Israel. Dat liggt dor in de histoorsche Landschop Galiläa. Vun dat Middelöller af an hefft in de Stadt mehrstendeels Araabsche Christenlüde wahnt. Tohopen mit ehre Susterstadt Nazrat-Illit leevt in de beiden Städer üm un bi 120.000 Inwahners (2005). 55.000 vun jem sund in Nazrat-Illit tohuse, in Nazareth sülms sünd dat bi 65.000 Inwahners. Nazareth is en bannig ole Stadt. Hüdigendags leevt dor Muslimen un Christenminschen. Nazrat-Illit is nu avers en bannig moderne Stadt un dor leevt Joden. Bit up den hüdigen Dag is Nazareth sunnerlich wichtig, vunwegen dat de Christen glöövt, dat de Geboort vun den Herrn dor kunnig maakt wurrn is. In de Stadt is Jesus vun Nazaret upwussen un, so seht dat tominnst de Historikers, ok boren.
Pawel Romanowitsch Popowitsch (ukrainisch Павло Романович Попович, Pawlo Romanowytsch Popowytsch, russisch Павел Романович Попович, wetenschaplich Transliteration Pavel Romanovič Popovič; * 5. Oktober 1930 in Usyn, Ukrainische SSR, Sowjetunion; † 29. September 2009 in Hursuf) weer en sowjeetsch Ruumfohrer, de an de eerste Gruppenfloog in’ Weltall deelnommen hett. He weer ok de eerste ukrainische Kosmonaut. 1954 hett Popowitsch de Fleegerschool in Grosny afslooten, dornah hett he as Luftwaffen-Pilot deent. Anfang 1960 wurr de eeste Kosmonautengrupp vun de Sowjetunion tosommenstellt un Popowitsch hörr to de eerste 20 Piloten, de för den eersten Ruumfloog utsöcht wurrn. He hörr ok to de eersten söss Kandidaten för den eersten Wostok-Floog. Nah den eersten Ruumfloog in de Historie mit Wostok 1 un den eersten 24-Stünn-Floog mit Wostok 2 plan de Sowjetunion noch en Eerstleistung: mit Wostok 3 un Wostok 4 sullen eerstmals twee Ruumschippen to glieker Tiet in de Eerdumloopbahn (Orbit) ween. De Floogdüer weer umstreeden, wiel man nicht wuss, wu de minschlich Körper reageeren dee, wenn man längere Tiet in't All verbringen dee. Chefkonstrukteur Koroljow weer för en Floog vun dree Daag Düer, de Chef vun de Kosmonautenutbildung, Kamanin, wull man blots twee Daag. Popowitsch is an’ 12. August 1962 mit Wostok 4 losfloogen. Een
Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Jerusalem (Mehrdüdig Begreep). Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern. Jerusalem (hebrääsch ירושלים/ Jeruschalajim, araabsch: القدس/ al-Quds (asch-Scharif), „de Hillige“, ooldgreeksch Ἱεροσόλυμα (Ierosólyma), latiensch Hierosolyma) is de Hööftstadt vun den Staat Israel. Se liggt in de Bargen vun Judäa un dor leevt 747.600 Inwahners (2007). In Jerusalem sünd de Seet vun den Präsidenten vun Israel, de Knesset, Institutschonen vun de Judikative un de Exekutive vun Israel, de Hebrääsche Universität, de 1918 grünnt wurrn is, un de Denkstäe för den Holocaust, Yad Vashem. Jerusalem is üm 1800 v. Chr. to'n eersten Mol nömmt wurrn un is en vun de öllsten bekannten Städer vun de Welt. In düsse Stadt kaamt veel Kulturen vun de Antike un de Moderne tohopen. De Ooldstadt vun Jerusalem is updeelt in dat jöödsche, christliche, armeensche un musliemsche Viddel. En Muur geiht üm de ganze Ooldstadt umto. Wie dat politisch um Jerusalem steiht, is heel un deel umstreden. De Stadt is Deel vun den Nahoost-Konflikt. De ööstliche Deel vun de Stadt mit siene bedüdenden Stäen för de jöödsche, christliche un musliemsche Religion schall na den Willen vun Palästinenser-Organisatschonen Hööftstadt vun en tokünftigen
Joden, Juden oder Jöden (hebr. יְהוּדִים = Jehudim) sünd de Minschen de to′t Volk vun de Joden höört un ok de Lüde, de to de jöödsche Religion tohören doot. Dat „Volk vun de Joden“ sünd dat histoorsche Volk vun de Israeliten un ok all Joden, de na de Torah vun de Arzvadders Abraham, Isaak un Jakob afstammen doot. So verstaht dat jedenfalls de Joden sülms. Na dat 1. Book Mose seggt de Geschicht vun de Arzvadders all Völker Gott sien Segen to (1. Mose 12,3) un nümmt se in de Geschicht vun de Arzvadders mit rin. Wer vun en jöödsche Mudder boren wurrn is, warrt vundeswegen in'n Talmud as en Joden ankeken, just so, as een, de to düssen Gloven övertreden is, egolweg, Dat Volk vun de Joden is hüdigendags nich en eenheitliche Natschoon, wo een Volksgrupp in leven deit, mit en gemeensame Geschicht, Spraken un Kultur un en Rebeet, wo düt Volk all tohopen leven deit. Dat is allens dör de Jöödsche Diaspora ut'neen fullen. Up düsse gemeensame Herkumst betreckt sik Joden, de glöven doot un ok de annern, de keen Gloven hefft: „Vun Tohöörn to dat Volk Israel...kann avers ok snackt weern, wenn een enkelten Minschen na de
Galiläa (lat. Galileia, hebr. haGalil, vun galil Kreis, Distrikt, en korte Form vun „galil ha-gojim“ = „Bezirk, Kreis vun de Heiden“ (Jes. 8,23) is en grote Landschop in Israel sien Norden. Updeelt warrt dat in dree Delen: Bövergaliläa, Unnergaliläa un Westgaliläa. In dat 8. Johrhunnert v. Chr. hett dat Königshuus vun de Omriden en mächtig hebrääsch Riek tosamenholen. Dat hett in'n Norden vun den hüdigen Staat Israel legen un hett ok al den Naam „Israel“ harrt. Dor hören sunnerlich de Kuntreien vun Samaria un Galiläa to. Verscheden Stadtstaten un verscheden Kulten mit ehre Stäen weern dor in tohopenfaat. De wichtigste Stadt is toeerst mol Sichem ween, dor stünn ok de Garizim-Tempel. Later is Sichem aflööst wurrn vun Samaria. In datsülvige 8. Johrhunnert is Galiläa mit gruliche Gewalt vun de Assyrers innahmen wurrn. De Böverschicht vun de Israelsöhns hefft de Assyrers wegsleept na Assyrien. Dor hefft se denn verschedene Völker ut den Osten vun ehr Riek för in Galiläa ansiedelt. Vun dor af an hett Galiläa mank de framen Joden as en Gegend gullen, wo keen rechten Gloven to finnen is un wo Heidenvölker tohuse sünd. Later is dat hebrääsche Süüdriek Juda üm Jerusalem ümto starker wurrn. Ut verscheden Grünn is
◄ | 9. Johrhunnert v. Chr. | 8. Johrhunnert v. Chr. | 7. Johrhunnert v. Chr. | ► 720er v. Chr. | 710er v. Chr. | 700er v. Chr. | 690er v. Chr. | ► 722 v. Chr. | 721 v. Chr. | 720 v. Chr. | 719 v. Chr. | 718 v. Chr. | ► | ►► Sargon II. ( 722 - 705) kümmt up den Throon vun dat Assyrerriek Nadem de Stadt Samaria meist dree Johre lang belagert wurrn is, warrt se vun de Assyrers innahmen. Sargon II. lett de tein Stämm ut den Norden vun Israel wegslepen na Assyrien. Palästina un Galiläa weert Delen vun dat Assyrerriek. Dor ennt de Geschicht vun dat Königriek Israel mit.