rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Ommen is ene Stadt in de Gemeen Ommen in de Provinz Oaveriessel in de Nedderlannen. Dor läwen 8.511 Minschen (1. Januar 2008). Ommen höört to't Salland un liggt 20 km in den Ossen vun de Provinzhööftstadt Zwolle, as ook 35 km in den Noordossen vun de Stadt Dèventer. In Ommen warrt Sallands snackt. In de Stadt stahn dree Möhlen. Üm 4 km in den Süüdossen vun de Stadt befinn't sick de Borg Eerde. De annere Öörd in de Gemeen sünd Lemele, Beerzerveld, Vilsteren, Witharen, Varsen, Stegerveld, Arriën, Ommerschaans, Vinkenbuurt, Beerze, Zeesse, Bestem, Eerde, Arriërveld, Gietem, Stegeren, Archem, Junne, Dalmsholte, Hoogengraven un Nijebrug. Üm 1150 warr ene Kark boot. De Oort warr üm ene Kark boot, de dat öllste Bowark vun de Stadt is un in’t 16. Johrhunnert calvinistsch warr. Ommen warr 1215 un 1227 vun den Rööver Rudolf van Coevorden plünnert. De Oort kreeg 1284 vun Bischop Otto III. vun Utrecht de Stadt- un Festenrechten. Somit weer Ommen de drütte Oort in Oaveriessel, de de Stadtrechten kreeg. Ommen weer Liddmaat vun de Hanse. In disse Region geev dat, bit circa 1500, wichtige Hansestäder, so as Kampen, Zwolle un Dèventer. Se harrn mit Bijsteden nöömde Städer Kontakt. Ommen weer mit Asselt
Falko Zandstra (* 27. Dezember 1971 in Heerenveen) is en ehmalger nedderlannsch Iesflinklöper. In sien aktiv Tiet wunn he 1993 de Allround-Weltmeesterschapen un 1992 un 1993 de Allround-Europameesterschapen. Bi de Olympisch Winterspelen 1992 in Albertville wunn he en Sülvermedaille över 5000 Meter un 1994 in Lillehammer en Bronzemedaille över 1500 Meter. 1992 weer he all Viez-Weltmeester bi de Allround-Weltmeesterschapen achter Roberto Sighel wurrn. 1993 kreeg he för sien Leistungen de Oscar Mathisen Memorial Trophy un wurr in dat glieker Johr ok noch Sportler des Jahres in de Nedderlannen.
Derek Parra (* 15. März 1970 in San Bernardino, Kalifornien) is en US-amerikaansch Iesflinklöper. He wunn bi de Olympisch Winterspelen 2002 in Salt Lake City de Goldmedaille över 1500 Meter un de Sülvermedaille över 5000 Meter achter Jochem Uytdehaage ut de Nedderlannen. Parra weer Weltmeester bi’t Inlineskating, is denn aber to’n Iesflinkloop wesselt, wiel Inlineskating nich olympisch weer. In de Saison 2001/2002 harr he den meesten Spood. Neben de Gewinn vun de beid Olympisch Medaillen harr he ok för en körten Tiet den Weltrekord över 5000 Meter un bi de Allroundmeesterschapen keem he up Platz 3. He hett ok an de Olympisch Winterspelen 2006 in Turin deelnommen, keem aber över 1500 Meter blots up den 19. Platz. He leevt in Orlando (Florida), is verheiraadt un hett een Dochter. 2010 weer he Trainer vun Catherine Raney-Norman. Statistik un Biller up de Siet vun de DESG Profil up SkateResults.com
Dat Johanneum, de "Gelehrtenschule des Johanneums", ward 1529 vun Johannes Bugenhagen grünnt un is dat öllste Hamborger Gymnasium. De School weer eerst in’t säkulariseert St.-Johannis-Kloster, vun wat et sien Naam hett, trock in de 19. Johrhunnert an de Steede vun de ehemaalsche Doom un 1914 in de Komplex vun Buwarken vun uns Tied. Hie worr dat Patriziat vun de Stadtrepubliek humanistisch billt. Georg Philipp Telemann un Philipp Emanuel Bach weern hie Kantoren. Ok vandage kann ener hie sien Abitur mit Latien un Ooltgreeksch maken. Beröhmte ehemaalsche Schöler: Ralph Giordano Friedrich Hebbel Gerrit Heesemann (Lotto King Karl) Heinrich Hertz Gerhard Herzberg Walter Jens Johann Georg Mönckeberg (1766–1842) Johann Georg Mönckeberg (1839–1908) Hans Erich Nossack Wolfgang Petersen Hjalmar Schacht Friedemann Schulz von Thun Gottfried Semper Kurt Sieveking Aby Warburg Johann Hinrich Wichern Axel Zwingenberger Koordinaten:53° 35′ N, 10° 0′ O
Stood (hoochdüütsch Stade) is en Stadt in de Gemeen Stood in’n Landkreis Stood in Neddersassen. Se liggt twüschen Cuxhoben un Hamborg. Stood liggt an den westlichen Rand vun Oolland an de Swing, blangen de Elv. In’n Noorden liggt Keden. De Stadt liggt in en Landschap vun flache Maschen un dorin op en Geestspoor, de in de Maschen rinragen deit un bet 14 Meter (Spegelbarg, Steed vun de fröhere Borg) över de Masch rutkickt. De eersten Siedlers kemen al üm 1000 v. Chr. in dat Rebeet üm Stood. In’t 8. Johrhunnert v. Chr. entstünn denn en Siedlung mit Hoben. In dat Johr 994 weer de Siedlung vun de Wikingers plünnert un Stood weer dat eerste Mol as Stethu nöömt. 1209 verlehn de Kaiser Otto IV. Stood dat Stadtrecht. Üm 1250 pett de Stadt de Hanse bi. 1279 geev sik de Börgerraat en egen Verfaat. In den Dörtigjohrigen Krieg keem dat Arzbisdom Bremen un dormit ok Stood an Sweden. De Sweden hebbt Stood as Festung utboot. Vun 1712 bet 1715 weer de Stadt denn bi Däänmark un keem denn to dat Kurförstendom Hannover. 1867 is de Status von Stood as Festung opgeven worrn. De letzten Anlagen von de Festung sünd 1882 dalbraken
João Bernardo Vieira [['ʒu̯ɐ̃u̯ bərˈnardu 'vi̯ɐi̯rɐ]], nömmt Nino (* 27. April 1939 in Bissau; † 2. März 2009 ok dor) weer van 1980 bit 1999 un van 2005 bit to sien Dood dör militätisch Putschisten an’ 2. März 2009 Präsident von Guinea-Bissau. He harr oorsprünglich Elektriker lehrt, hett sück denn de Unafhängigkeitsbewegung anslooten. As de Staat Guinea-Bissau 1973 unafhängig wurr, wurr he ok glieks Ministers för't Verdeffenderen. 1978 wurr he Premierminister un 1980 hett he tegen den bisherigen Machthaber putscht uni s sülvst Präsident wurrn. 1999 muss he aber Bott maken, um dat se hüm nicht störten deen. He kunn denn in Portugal Asyl kriegen. 2005 weer keem he weer torüch un wurr Präsident. 2008 wullen se hüm aber all weer afsetten, den Putschversök kunn he aber torüchslahn. Aber dat Verhältnis to de Militärs in’t Land wurr immer slechter. As de Armeechef bi en Attentat üm’t Leven keem wurr he an’n anner Dag vun de Anhänger vun de Armeechef sülvst dood schaten.
August Hinrichs (* 18. April 1879 in Ollnborg; † 20. Juni 1956 in Huntlosen), weer Dischermeester un Schriever. He schreef en Sozialdrama un en Historiendrama, de 1909 un 1911 in dat Theater in Ollnborg upföhrt woorn. In ganz Düütschland woor he bekannt dör siene plattdüütschen Buurnkummödies. De perfekt upboote „Swienskummödie“ woor verfilmt un weer as „Krach um Jolanthe“ in all düütsche Kinos to sehn. 1933 schreef August Hinrichs den Text för dat Stedinger-Spill, dat 1934 in Olenesch un up de Freelichtbühne in Bokkholtsbarg upföhrt woor. De Natschoonalsozialisten keem dat domaals goot topass, wiel se dachen, dat wecke Gedanken in dat Stück mit ehre Vörstellungen von Bloot un Bodden, von Ehre un Heldendoom övereenstimmen deen un sik up Platt un up ene Bühne licht unner de Lü bringen leten. De Natschoonalsozialisten weern darvon övertüügt, dat Hinrichs ehr Mann weer, un na 1945 bleef dat darum nich ut, dat he unner den Verdacht stund, dat he sik schullig maakt harr. Dat Gegendeel is aver de Fall. In siene literarischen Arbeiden is naarns nich wat von Faschismus to finnen, un dat gifft Bewiese darför, dat he sik för Lü, de von dat Dritte Riek verfeemt weern, insett hett. De Ollnborger sehgen darum ok
John Hoyer Updike (* 18. März 1932 in Reading, Pennsylvania; † 27. Januar 2009 in Beverly, Massachusetts) weer en US-amerikaansch Schriever. Updike hett mehr as 20 bedüüdend Romans un Sammlungen vun Kortgeschichten verapenlich un dorneben ok noch mehrere Sammlungen vun Essays un Gedichtbänden. He hett tallriek amerikaansch Literaturpriesen un –utteknungen kreegen, en Nobelpries för Literatur aber nich, ofschons he völ Johren lang to de Anwärter up disse Pries hörrn de. John Updike wurr 1932 as eenzig Söhn vun en Schoolmeester un Diakon in Reading in Pennsylvania boren un wuss bit to sien 13. Levensjohr in Shillington, wat dicht bi Reading licht, up en aflegen Farm in arm Verhältnissen up. Vun Kindheit an hett he tietlevens ünner Psoriasis leeden; dorto stotter he. Sien Moder hett hüm ermutigt, to schrieven. Nah sien High-School-Afsluss kreeg he en full Stipendium för en Anglistik-Studium an de Harvard-Universität, dat he 1954 mit en Doktertitel afslooten hett. An de Universität hett he in de Redaktschon vun de Universitätstietschrift Harvard Lampoon mitarbeidt. Mit sien Fru Mary Pennington, de he 1953 heiraadt harr, hett he 1954 en akademisch Johr an de Ruskin-Kunstschool in Oxford in England verbrocht. Dor wurr 1955 ok sien eerste Dochter boren, un he droop up
De Soziologie is de Wetenschop vun dat Soziale un de Sellschop. Se mookt sik kunnig doröver, woans dat geiht mit dat Tosamenleven in de Gemeenschoppen un wat dat för Strukturen gifft. Se tellt to de Sozialwetenschoppen. De Soziologie is en junge Wetenschop. Dat füng in dat 19. Johrhunnert an, as de Börgerlichen na baben kamen sünd. Faken ward twüschen Soziologie, de sik üm de Gemeenschoppen un wo se tosamen hangt (Makrosoziologie) un na den Tosamenhang twüschen den enkeln Minschen un dat soziale System (Mikrosoziologie) ünnerscheeden. Dat Wort „Soziologie“ hett sik Auguste Comte infallen laten. He hett dat ut dat latinsche socius (Macker, Liddmaat) un societas (Sellschop, Vereen) un dat greeksche logos (Wort, Wohrheet, Wetenschop) tosamensett. De Soziologie in Düütschland hett Ferdinand Tönnies ut Eiderstedt anfungen. Max Weber harr en Modell för de verklorende Soziologie mookt. Dat hebbt denn de Mackers vun den Rational Choice Ansatt wiederföhrt, to'n Bispeel Sigwart Lindenberg un Jon Elster. In Düütschland to'n Bispeel Hartmut Esser. Dat gifft ok noch bannig veel annere Lüüd achtern Knick: Émile Durkheim Vilfredo Pareto Ferdinand Tönnies Georg Simmel Max Weber Theodor W. Adorno - Raymond Aron Hans Paul Bahrdt - Bálint Balla - Roland Barthes - Jean Baudrillard - Zygmunt Bauman
Kunkelmei (latiensch Curcuma longa) is en Oort von de Ingwerplanten, de ut Süüdasien stammt. Vör allen de Wuddeln (oder beter dat Rhizom) warrt von’n Minschen frisch oder opdröögt to’n Wörten un as Farvmiddel bruukt. In de Wuddeln steckt bet to 5 % ätheersch Ööl un 3 % Curcumin, dat för de gele Farv sorgt. Sünnerlich bekannt is Kunkelmei as en Bestanddeel vun dat Curry-Pulver. Projekt:Plantennaams up Platt Kunkelmei. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
Ernst Benda (* 15. Januar 1925 in Berlin; † 2. März 2009 in Karlsruhe) weer in düütschen Jurist un Politiker (CDU). He weer 1968/69 Binnenminister un van 1971 bit 1983 Präsident vun dat Bundsverfatengericht. Nah sien Abitur 1943 wurr Benda to de Kriegsmarine intrucken un weer bit 1945 vor Norwegen insett un hett sien Deenst as Bövergefreiter beend. Nahdem de Krieg to Enn’ weer hett he eerst Juristeree an de Humboldt-Universität Berlin studeert, hett dat dor aber 1948 afbraken, nahdem dat immer mehr kommunistisch domineert wurr un hett denn eerst Mal in de USA an de University of Wisconsin-Madison wieder studeert. As de Free Universität Berlin grünnd wurr, hett he sien Studium dor wieder makt un hett dat tweet Staatsexamen 1955 afleggt. 1956 hett he sück as Afkaat in Berlin daallaaten. Benda weer verheiraadt un harr twe Kinner. Benda is 1946 in de CDU intreden. 1952 bit 1954 weer he Vörsitter vun de Junge Union in Berlin. Ansonsten hett he aber meest kien Parteiämter harrt. Van 1951 bit 1954 weer Benda Bezirksverordneter vun de Berliner Bezirks Spandau, wo he de CDU-Fraktion leiten dee, un van Dezember 1954 bit 1957 Liddmat vun das Afordntenhuus vun Berlin. Dornah wurr he Bundsdagsafordnter. Nah
Dat Christianeum is en humanistisch Gymnasium in Othmarschen in Hamborg in’n Bezirk Altno. Dat Krischaneum wurd 1688 as Latienschool in Altno grünnt, wat dortiets to Sleswig-Holsteen tohören dä. Sleswig-Holsteen weer dormals däänsch. Et harr dor Stiftungen vun 1725 an mit ene vandage noch belangrieke Bibliothek (Wiegendruck vun Dantes „Divina Commedia“). Et weer vun 1738 bet 1771 en Hochschool mit al Fachberieke vun de damalsche Tiet. 1864 wurd Altno en Oort in Preußen, 1937 in Hamborg. Över de Johrhunnerte harr dat Krischaneum ene Konkurrenz to’n Johanneum vun de Binnenstadt in Hamborg. De Historiker Theodor Mommsen un de Filossof Friedrich Paulsen weern ok op dat Krischaneum. Dat dat rieke Börgerdoom an de Ilv vun Nienstedten bet Blankenese all lang siene Kinner to’n Christianeum sendt, weer för dat Niveau un de Pinunsen vun de School good. 1965 kemen de Deerns an’e School; ok Bettina Röhl weer Krischaneerin. 1969 meek de School twee nördddüütsche Ännerungen: de Schölermitberootung bi Tügniskonferenzen un dat Wahlfach Russ’sch an de Steede vun Greeksch. Ok 2005 kann ener dor mit Latien un Greeksch oder Russ’sch oder Mandarin sien Abitur moken. Dat Hin un Her vun de Schölers na Sankt Petersborg löppt gau. Christianeum. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema
Georges Antoine Pons Rayet (* 12. Dezember 1839 in Bordeaux; † 14. Juni 1906) weer en franzöösch Astronom. He hett toeerst siet 1863 an de Steernwacht in Paris arbeidt. 1878 hett he de Steernwacht in Bordeaux grünnd un hett dat bit to sien Dood leit. Nah hüm sünd de Wolf-Rayet-Steerns nömmt.
Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner The Avengers (Film). The Avengers (op Platt so veel as „De Afrekers“, dt. Titel: Mit Schirm, Charme un Melone) weer de Titel vun en britisch Feernsehreeg, in de dat üm en Geheemagenten geiht, de över de Johren mit verscheden Helpslüüd an de Siet Opdrääg to bestahn hett. Vun de Reeg sünd vun 1961 bit 1969 tosamen 161 Episoden dreiht worrn, an de in de 1970er Johren noch mol 26 Folgen anknütten deen, de ünner den Titel The New Avengers wiest worrn sünd. Vun de söss Staffeln, de dat vun de Reeg gifft, sünd de eersten dree in Düütschland nie wiest worrn. De Filmmusik vun de eersten dree Staffeln (1961-64) weer vun den Jazzmusiker Johnny Dankworth un vun 1965 an vun Laurie Johnson komponeert. De Feernsehreeg weer in de eersten Staffel as’n reine Krimireeg anleggt. Dat hett sik mit de Tiet wannelt, vun wegen dat de Makers markt hebbt, dat de Tokiekers sünnere Elementen ut de Reeg an’n leefsten sehn deen. Se hett „The Avengers“ in’n wieteren Verloop Elementen ut verscheden Genres tosamenbröcht, de ünnerscheedlich Andeel an de enkelten Episoden hebbt. So kann een Andelen vun Science-Fiction, Action, Thriller un Filmdrama faststellen,
Brom betekent Brom, cheemsch Element, Brom, Oort in’n Landkreis Gifhorn, Neddersassen. Brom is de Familiennaam von Cor Brom (1932–2008), nedderlandschen Footballspeler un -trainer, Ellie van den Brom (* 1949), nedderlandsche Iesflinklöperin, Gerald Brom (* 1965), US-amerikaanschen Teekner un Illustrater, Gustav Brom (1921–1995), tschechschen Bigband-Leader un Klarinettspeler, John van den Brom (* 1966), nedderlandschen Footballtrainer, Joseph Brom (1881–1945), düütschen Journalist un Politiker, Robert Henry Brom (* 1938), US-amerikaanschen Geistlichen. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Werner Beutling (* 21. September 1928 in Gerresheim; † 24. September 2009 in Lintorf) weer en plattdüütschen Schriever. Beutling is 1928 in Gerresheim bi Düsseldörp boren. Dor hett he dat Hötter Platt lehrt, dat de Glashüttenarbeiders dor snackt hebbt. He hett 1953 en Praxis as Tähndokter in Lintorf opmaakt un güng 1990 in Rohstand. He leevt in Ratingen un hett blangenbi op Hötter Platt, aver ok op Düsseldörpsch, schreven. Beutling weer sied 1955 verheiraadt un hett een Söhn. 2001 hett he för sien Bidrääg to de Tiedschrift Der Gießerjunge den Literaturpries von’n Freundeskreis Düsseldorfer Buch kregen. För sien Help bi dat Handbuch der rheinischen Mundarten harr he al 1994 den Rheinlandtaler kregen. Em 24.09.2009 wor er friedlich enjeschlummert. Do hämm wi’t all werra! Rund um die Gerresheimer Glashütte. Verlag Werner Beutling, Lintorf 1987
Dat Hötter Platt is dat Plattdüütsch, dat as Spraakinsel op de Hött in Gerresheim bi Düsseldörp snackt worrn is. Dat gifft nu kuum noch Lüüd, de dat snacken doot oder överhaupt köönt. Sünd blot noch enkelte ole Lüüd nableven. 1864 hett in Gerresheim de Gerresheimer Glashütt apen maakt, de bet 2005 lopen is. In de Ümgegend hett de Glashütt blot „de Hött“ heten. De Glaspüüsters, de dunn för de Hütt anworven worrn sünd, kemen vör allen ut Mekelborg, Pommern un Westprüßen, allens Gegenden, in de Plattdüütsch snackt worrn is. Dat Hötter Platt is denn en Utglieksdialekt twischen disse verschedenen plattdüütschen Dialekten wesen un weer de normale Ümgangsspraak op de Hütt un in de Siedlungen von de Arbeiders. De rhiensche Dialekt von de Düsseldörper Ümgegend hett dorgegen nich veel Influss hatt. Mit de Tied as Gerresheim bilütten jümmer grötter worrn is un 1909 na Düsseldörp ingemeent worrn is un as de Minschen jümmer mehr Kuntakt mit de Ümgegend harrn, is dat denn bilütten weniger worrn mit dat Hötter Platt. Ok de Eerste un Twete Weltkrieg hebbt jemehr Deel daan. Na’n Tweten Weltkrieg hett kuum noch en Kind Hötter Platt lehrt. Werner Beutling: Do hämm wi't all werra. Erlebnisse und Erzählungen rund
De Historie vun't Gymnasium Theodorianum in't Stadtzentrum vun Patterbuorn in Noordrhien-Westfalen is in ene Tied vun mier as 1000 Johr. De eerste Tied vun de School is dat 8. Johrhunnert. Vun de ehemalsch karolingsch Domschool worr in de Hansetied dat humanistisch Gymnasium Salentinianum un dat theodorianische Gymnasium vun de Jesuiten. Dor de Övergang noh Preußen ward de School en neuhumanistisch Gymnasium. Vandage is de School dat enig humanistisch Gymnasium in Paderbuorne un is de latste Schol in ene Bischopsstadt in Ruhr-Westfalen, de in de 5. Klass blots Klassen mit Latien hett. Vandage is de School nich mier typiseert. Friedrich Wilhelm Weber (1813 - 1894) Karl Weierstraß (1815 - 1897), Mathematiker Wilhelm Waldeyer (1836 - 1921), Anatom Wilhelm Schneider (1847 - 1909), Bischop vun Paderbuorne Franz Hitze (1851 - 1921) Clemens Bäumker (1853 - 1924), Philosophiehistoriker Engelbert Humperdinck (1854 - 1921), Komponist Caspar Klein (1865 - 1941), Erzbischop vun Paderbuorne Johannes Linneborn (1867 - 1933), Dompropst Wilhelm Cuno (1876 - 1933), Riekskanzler Paul Lejeune-Jung (1882 - 1944) Koordinaten:51° 43′ N, 8° 45′ O
De Norrbottenspitz is en vun de FCI (Nr. 276, Gr. 5, Sek. 2) anerkannt sweedsch Hunnenrass. De Norrbottenspitz is en ollen Hund vun de Buernhoffs in Sweden, de för de Jagd up Katteker un Vagels insett wurr. He hett up Huus un Hoff uppaast un kunn ok lüttje Wagen trecken. Hüüd is de sogor in Sweden temelk selten. 1948 meen mal all, dat he all utrott weer, aber dör Bemühungen vun Tüchter beleevt he siet 1967 en Wedderboren. De Standard för den Norrbottenspitz sütt en Grött vun 43 cm vör bi en Gewicht vun 15 kg. Sien Hoor is hart, kort, liek un mehr eng anliggend, mit fien un dicht Ünnerwull, in völ Farven, meest aber Witttöne. De Ohren sünd hooch ansett, staht stief un nah vörn richt. De Steert (Rute) is ok hooch ansett, wurrd in en temelk hooch Bagen dragen un locker rullt. Norrbottenspitz. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons. Rassestandard van de FCI
De Dulgubniers sünd en Stamm von de Germanen, de in Noorddüütschland leevt hebben schall. He kummt as Doulgoumnioi bi Ptolemäus un as Dulgubnii bi Tacitus vör, ans weet wi nich veel von em. In Ptolemäus sien Geographike Hyphegesis, von de dat Original ut de Tied üm 150 n. Chr. is, sünd de Dulgubniers twischen Wesser un Elv intekent. Tacitus schrifft 98 n. Chr. in sien Germania: Angrivarios et Chamavos a tergo Dulgubnii et Chasuarii cludunt, aliaeque gentes haud perinde memoratae, a fronte Frisii excipiunt. De Wetenschop geit vondaag dorvon ut, dat de Dulgubniers jichtens in de Süüdheid in dat Dreeeck twischen Hannover, Wulfsborg un Lümborg leevt hebbt. Wohrschienlich sünd se later Deel von de Chauken un Sassen worrn. Ptolemäus sien Geographike Hyphegesis: Book II, Kapittel 10 Tacitus sien Germania: Kapittel 34
De Chasuaren sünd en Stamm von de Germanen, de in Noorddüütschland leevt hebben schall. He kummt as Kasouarioi bi Ptolemäus un as Chasuarii bi Tacitus vör, ans weet wi nix von em. In Ptolemäus sien Geographike Hyphegesis, von de dat Original ut de Tied üm 150 n. Chr. is, sünd de Chasuaren in de Gegend von dat hüdige Noord-Westfalen un Süüdwest-Neddersassen intekent. Tacitus schrifft 98 n. Chr. in sien Germania: Angrivarios et Chamavos a tergo Dulgubnii et Chasuarii cludunt, aliaeque gentes haud perinde memoratae, a fronte Frisii excipiunt. (An de Dulgubniers un Chasuaren doot sik achtern de Angrivariers un Chamaven ansluten, un annere Stämm, de jüst nich so good kennt sünd, op de Vörsied geit dat mit de Fresen wieder. [vörn un achtern steit hier för West un Oost]). Von de Etymologie passt de Naam Chasuaren ganz good to’n Hasego, de an de Hase legen hett. Faken warrt ok dor von utgahn, dat de Chasuaren desülve Stamm sünd as de Chattuaren, aver anners as de ähnlichen Naams gifft dat dor keen Bewies vör. Ptolemäus sien Geographike Hyphegesis: Book II, Kapittel 2 Tacitus sien Germania: Kapittel 34
Poitevin-saintongeais (Parlanjhe, Parlange) is ene gallo-romansche Spraak vun ene nich groote Tahl vun Minsche in Frankriek, meest Poitou-Charentes. De Bezirke, wo dat snackt ward sün Vendée, Deux-Sèvres, Vienne, Charente, Charente-Maritime, Gironde un Loire-Atlantique. Dat is ene vun de Regionalspraken vun Frankriek. Dat is ene vun de langues d'oïl män hett Tekens vun de Okzitansche Spraak. De Spraak is op de Grens twüschen de twee Spraken, wat ok an de Historie vun de Oortsnamen to sehn is. De langues d'oïl gungen wieder noh Söden un kreegen Tekens vun de Okzitansche Spraak. François Rabelais schreev dat he düsse Spraak leerte. De eerste schrewen Bruuk vun düsse Spraak weer in't 13. Johrhunnert. De eerste druckte Text weer vun 1554. Traditschonell sün Dramen un Monologe för de Literatur vun't Poitevin-saintongeais de gröttste Deel. Vun't 19. Johrhunnert gaevv dat Journalistik in disse Spraak (sünners siet dat Weekblad Le Subiet vun 1901). 1973 kehm ene Standardschrievwies, de nun sik dorchsett hett. Textbispeel: Poitevin-saintongeais: Le poetevin-séntunjhaes ét de l'aeràie daus parlanjhes d'oéll, mé le cote l'aeràie de çhélés d'o. O fét que l'at daus marques daus deùs bords. Mé l'at étou daus marques rén qu'a li. Platt: Dat Poitevin-saintongeais is ut de Zone vun de langues d'oïl,
Wien is en Drunk, de dör dat Vergähren mit Gest vun Sapp vun Wiendruven tostanne kümmt. Dat gifft verscheden Soorten vun Wien: Rootwien, Witten Wien, Roséwien un Wienen, de sprudeln doot, as Champagner, Sekt un Lambrusco. Wat de Chemie angeiht, so sett sik de Wien tohopen ut Water, Zucker, Alkohol, Resveratrol, Quercetinen, Tanninen, Kohlensüür (bi sprudeligen Wien), Kien (in Retsina) un annere lüttjere Stoffen. Facklüde, de Bescheed weten doot vun allens, wat mit Wien to kriegen hett, weert Vinologen nömmt. De Oinologie is de Twieg vun de Wetenschop, de sik mit Wien befaten deit (Wien maken, bewahren, mit em umgahn etc.). De Universität Bordeaux un de Universität van Stellenbosch hefft en Fakultät, wo een Oinologie up studeern kann. Man ok in meist jede Gegend, wo Wienbo bedreven warrt, gifft dat Landweertschopshoochscholen, wo se Unnerricht in Wienbo geevt. Na en Dekret ut Frankriek ut dat Johr 1907 mutt Wien maakt weern ut den Sapp vun frische oder vun dröögte Wiendruven. Wenn de Sapp vun annere Früchte vergoren warrt, denn so heet dat Produkt Fruchtwien. Dat gifft ok Wienen, wo noch oorntlich Alkohol tosett' warrt, dat se denn stärker sünd. So'n Wienen sünd Madeira, Portwien, Sherry un Vermouth. De wille Wienstock Vitis