rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Gröönland is de gröttste Insel vun de Eer. Politisch höört dat to Däänmark, is aver sülvstannig, vun wegen dat dat en Autonomiestatut hett un en egen Regeren. Geograafsch, kulturell un spraaklich höört dat to Noordamerika. Gröönland is binnenpolitisch komplett unafhängig, wurr aber in all butenpolitischen Angelegenheiten vun Däänmark vertreden. An' 25. November 2008 funn en Volksabstimmung statt, mit de dat Ersetten vun dat 1979 geltend Autonomiestatus dör en Selbstverwaltungsordnung hennkreegen wurr. An' 22. Juni 2009 wurr dat denn ok umsett. Hööftstadt: Nuuk (däänsch: Goodthåb). Gröttere Städer: Ilulissat (Jakobshavn) Kangerlussuaq (Sønderstrømfjord) Narsasuaq Paamiut (Frederikshåb) Qaanaaq (Thule) De gröttste Deel vun Gröönland is dat Inlandsies, en groten Gletscher, vun den ok de Iesbargen op den Atlantik vun af kümmt. Aver an de Küst, dor is en Stremel vun bet to 250 km ahn Ies. Gröönland is ok bargig. De gröttsten Bargen sünd in’n Oosten un so wat bi 3700 Meter hooch. Mehrst all de Dörpen un Städer sünd an de Westküst, vun wegen dat dor dat Klima beter is. De Inwahners sünd Gröönlanners. Se stammt af vun de Inuit, de de Indianers den Naam Eskimos geven harrn. Inuit heet Minsch. Dat weern dree Trecks vun Inuit, de vun Alaska un Kanada na
Kaidiek betekent en sieden Hülpsdiek, Kaidiek, Oort in de Gemeen Öderquart in’n Landkreis Stood, Neddersassen, Kaidiek, Oort in de Gemeen Oosten in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Kaidiek (hoochdüütsch Kajedeich) is en lütten Oort in de Gemeen Oosten (Samtgemeen Hemmoor) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört bi Isensee mit bi. De Oort liggt in de Masch von de Oost. Na Oosten to liggt dat Kedener Moor. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Fleten (ünner annern dat Grote Fleet) na de Oost hen af. De Naveröörd sünd Isensee in’n Noorden, Schüttdamm in’n Süden un Nedderkögt un Överkögt in’n Westen. De Oort leeg vör 1852 in dat Gericht Oosten, ut dat 1852 dat Amt Oosten worrn is. 1885 is dat Deel von’n Kreis Neehuus worrn. 1932 is dat an’n Kreis Land Hadeln kamen un denn 1977 Deel von’n Landkreis Cuxhoben worrn. De Oort höört von öllers bi de Buurschop un de Gemeen Isensee mit to. De Gemeen Isensee is an’n 1. Juli 1972 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit Oosten un Olendörp to de ne’e Gemeen Oosten tohoopleggt worrn. Kaidiek is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petrus-Kark in Oosten. För de Kathoolschen is de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tostännig. För Kaidiek is de freewillige Füürwehr Oosten mit tostännig. Fröher hett Kaidiek en Parallelstraat to de Isensee’er Landstraat billt. Vondaag sünd de Hööv
Radevormwald – kört: Rade – hörrt to de öldste Städte in dat Bergisch Land in Noordrhien-Westfalen mit 22.473 Inwahner (Stand: Dezember 2016) up en Flach van 53,86 km². Se is en Middelzentrum in‘n Oberbergischen Kreis. Siet den 24. Juli 2012 drocht Radevormwald offiziell den Titel Stadt auf der Höhe Olt historsch Hüüs gifft dat dor so goot as nich. En Utnahm is dat 1772 boot Goornhuus in’n Rokokostil, dat den letzten Stadtbrand in dat Johr 1802 överstahn hett. Hüüd befind sück dat in den Stadtpark, de in Anlehnung an de Radevormwalder Partnerstadt Châteaubriant Parc de Châteaubriant nömmt wurrd. Radevormwald bedüüd „Rodung vor dem Walde“. De öllere Naam Rotha steiht för „Rodung“. De rütt Lichtung up den 400 m hohgen Höhentoog wurr anleggt, um in dat 6. un 7. Johrhunnert en befestigten Oort gegen anstörmen Sassen to booen. Man nimmt an, dat in dat Johr 1050 de Oort eerstmals in en Oorkunn nömmt wurrn is. In dat 13. Jahrhundert hörr dat Karkspeel Radevormwald as Deel van dat Dekanat Lünsche to dat Arzbisdom Köln. Tüschen 1309 un 1316 kreeg Radevormwald de Stadtrechte tospraaken. Website van de Stadt
Lautner is de Familiennaam von Christoph Alois Lautner (1622–1685), Geistlichen in Hotzenplotz, Georges Lautner (1926–2013), franzööschen Speelbaas, Helmut Lautner (* 1959), düütschen Psycholoog, John Lautner (1911–1994), US-amerikaanschen Architekt, Julius Georg Lautner (1896–1972), öösterriekschen Rechtswetenschopper, Taylor Lautner (* 1992), US-amerikaanschen Schauspeler. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Takei is de Familiennaam von George Takei (* 1937), US-amerikaanschen Schauspeler, Hiroyuki Takei (* 1972), japaanschen Mangateekner, Sankichi Takei (1896–1982), japaanschen Chemiker, Takuya Takei (* 1986), japaanschen Footballspeler, Yasuo Takei (1930–2006), japaanschen Kreditünnernehmer. Takei betekent ok (7307) Takei, en Asteroid. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
As Hydriden warrt de chemisch Verbinnen vun’n Waterstoff betekend. Fröher hett man en Verbinnen blots Hydrid nöömt, wenn de Waterstoff dorbinnen de Oxidatschoonstall -1 har. Dat wöörn gröttstendeels Verbinnen von Waterstoff mit de bannig elektronegativen Metallen ut de 1. und 2. Hööftgrupp. Hüüt warrt aver so good as all Verbinnen Hydrid nöömt, wo Waterstoff binnen is. Dat gifft veer Oorden von Hydriden: Kovalente Hydriden Soltortige Hydriden metallische Hydriden komplexe Övergangsmetallhydriden So ganz scharp laat sik ober de ünnerscheedlich Typen nich trennen, as de Binnens sik nich von een op den annern ännert, man langsom von en to’n annern wesselt. Disse Oort von Hydriden sünd Waterstoffverbinnen mit de Half- und Nichmetalle ut de drüdden bit sövten Hööftgrupp. Bi Normalbedingen sünd dat meist Gasen oder Fletigkeiten. De wichtigsten Verbinnen von dissen Typ sünd de Kohlenwaterstoffen. De Polarität hingt von den Reakschoonspartner af. Dat gifft: Verbinnen mit positiven Waterstoff, wo de Waterstoff de Oxidatschoonstall +1 hett. Biespieele sünd ü.a. Water (H2O), Ammoniak (NH3) un Chlorwaterstoff (HCl). Dorbi hett de Waterstoff Süürfunkschoon un reageert as Oxidatschoonsmiddel. Verbinnen mit negativen Waterstoff, wo de Waterstoff also de Oxidatschoonstall -1 hett. Dat is bi de kovalenten Binnen ober meer as Sünnerfall antokieken. Een Biespiel sünd de Boranen.
Thorson is de Familiennaam von Charles Gustav Thorson (1890–1966), kanaadschen Cartoonist, Illustrater un Schriever, Linda Thorson (* 1947), kanaadsche Schauspelerin, Scott Thorson (* 1959), US-amerikaanschen Schausteller, Susanne Thorson (* 1981), sweedsche Schauspelerin, Thomas Thorson (1848–1915), US-amerikaanschen Geschäftsmann un Politiker. Kiek ok bi: Thorsen, Thorsson. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Kaidiek (hoochdüütsch Kajedeich) is en Oort in de Gemeen Öderquart (Samtgemeen Noordkeden) in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Oort liggt as Stratendörp in Oost-West-Richt an de Straat mit’n sülven Naam. Ok de Brookhoff liggt an’n Kaidiek. De Oort liggt in de Masch von de Nedderelv in Keden. Na Süden to slütt sik dat Kedener Moor an, dat deelwies as Naturschuulrebeed Öderquarter Moor schuult is. Dat Water ut’n Süden von de Kaidieker Straat flütt över’n Wischhobener Moorkanaal na de Wischhobener Süderelv un dat ut’n Noorden von de Kaidieker Straat över dat Wischhobener Slüsenfleet ok in de Wischhobener Süderelv. Blots in’n Süüdwesten (süden de Kaidieker Straat un westen den Brookweg) flütt dat Water över dat Lüttje Tollwegfleet na dat Broker Fleet un de Oost hen af. De Naveröörd sünd Klinten un Öderquart in’n Noorden, Feldhoff, Landsbrügg un Schinkel in’n Noordoosten, Hollerdiek un Döösmoor in’n Oosten, Brook in’n Süden, Bremerreeg un Tollboom in’n Süüdwesten, de Seeweg in’n Westen un de Gehrener Sietwenn un Hogenlucht in’n Noordwesten. De Oort hett vör 1852 to dat Kaspel Öderquart von dat Grevengericht Freeborg tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Freeborg. Na 1885 weer dat in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood
Laak (hoochdüütsch Laack) is en Oort in de Gemeen Freeborg (Samtgemeen Noordkeden) in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Oort liggt in de Masch von de Nedderelv direkt achter’n olen Elvdiek (de ne’e Hauptdiek von de Elv liggt vondaag dree Kilometer in’n Noorden). Dat Water in’n Süden von’n olen Diek flütt över dat Freebörger Slüsenfleet na de Elv hen af un dat in’n Noorden von’n olen Diek över’n Süüdlichen Sielgraven. De Naveröörd sünd Freeborg in’n Oosten, Schöneworth un Esch in’n Süden un Stellenfleet in’n Westen. To Laak hebbt ok de Göder Laak I, Laak II un Laak III mit tohöört. De Oort hett vör 1852 to de Hauptmannschop Schöneworth von dat Grevengericht Freeborg tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Freeborg. Na 1885 weer dat in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood worrn. De Oort weer fröher Deel von de Buurschop Esch un later to de Hauptmannschop un Buurschop Schöneworth. Noch later is Schöneworth Deel von de Gemeen Freeborg worrn. * mit de Göder Laak is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Wulphardi-Kark in Freeborg. För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig. För Laak is de freewillige Füürwehr Freeborg mit tostännig.
Burgmann is de Familiennaam von Arnold Norbert Burgmann (1909–1987), düütschen Preester, Missionar un Ethnoloog, Dieter Burgmann (* 1939), düütschen Politiker, Jacob Burgmann (1659–1724), düütschen lutherschen Theoloog, Johann Burgmann (1589–1662), düütschen Jurist, Johann Burgmann († üm 1825), Tiroler Maler, Johann Christian Burgmann (1697–1775), düütschen lutherschen Theoloog, Johann Georg Burgmann (vör 1647–na 1672), düütschen Jurist, Max Burgmann (1844–1929), düütschen Jurist, Nikolaus Burgmann (üm 1360–1443), düütschen Historiker, Rudolf Burgmann (1874–1943), öösterriekschen Politiker. Kiek ok bi: Burgman, Borgmann. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Johann Burgmann is de Naam von Johann Burgmann (1589–1662), düütschen Jurist, Johann Burgmann († üm 1825), Tiroler Maler, Johann Christian Burgmann (1697–1775), düütschen lutherschen Theoloog, Johann Georg Burgmann (vör 1647–na 1672), düütschen Jurist. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Charlotte is de gröttste Stadt van den US-Bundsstaat North Carolina. Van de Grött her liggt se up Platz 17 in de USA. Se liggt an de Grenz to South Carolina in den Mecklenburg County un is ok Verwaltensseet van dat County. Charlotte hett 842.051 Inwahner (Stand: 2016) up en Flach van 629,0 km2 (dorvan 627,5 km² Landflach). Dormit wahnen dor mehr Lüüd as in Atlanta, Detroit oder Miami. In de Metropolregion Charlotte-Gastonia-Concord leven etwa 2.470.000 Minschen. In Charlotte, de ok „Queen City“ nömmt wurrd, hett de gröttste US-Bank ehrn Seet, de Bank of America, un is de tweetwichtigste Bank- un Finanzplatz van de USA. Buterdem is dor en groot Flooghaven, mit de weltwiet de sössmeesten Floogbewegungen. Charlotte is ok Universitätsstadt, de University of North Carolina at Charlotte is dor to Huus. Charles Moss Duke (* 1935), Astronaut Don Kirkpatrick (1905-1956), Jazzmusiker Siet för Besöker (engelsch)
Üner is de Familiennaam von Atakan Üner (* 1999), törkschen Footballspeler, İdil Üner (* 1971), düütsche Schauspelerin, İlke Üner (* 1983), düütsche Viegelienspelerin un Schauspelerin, Kaan Üner (* 1988), törkschen Basketballspeler. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Rudolf Näthhorn (* 6. Dezember 1937 in Altno; † 16. Dezember 2012 in Buxthu) weer en düütschen Politiker. Näthhorn is 1937 in Altno boren un hett Schriftsetter lehrt. Later hett he as Prokurist arbeidt. 1973 is Näthhorn na Buxthu tagen un in dat Johr ok in de SPD rin. He weer von 1976 bet 2001 in’n Stadtraad von de Stadt Buxthu un von’n 14. November 1991 bet 30. Juni 2000 dor ok Börgermeester. Von 1991 bet 2001 weer he Afornten in’n Kreisdag von’n Landkreis Stood. Twee Maal weer he Kannedaat för de SPD för’n Landdag von Neddersassen un ok Kannedaat för dat EU-Parlament, kunn sik bi düsse Wahlen aver nich dörsetten. 2000 hett Blagnac, de Partnergemeen von Buxthu, em to’n Ehrenbörger maakt. 2003 hett he dat Bundsverdeenstkrüüz kregen. Näthhorn weer verheiraadt mit siene Fro Sybille, de in’n Sommer 2012 doodbleven is.
Jürgen Badur (* 1949) is en düütschen Verwaltungsbeamten. Badur is 1949 in Westfalen boren. He is Diplom-Verwaltungsweert. 1977 is he Kämmerer von de Gemeen Vosshusen worrn un is dor 1979 för twölv Johr as Gemeendirekter wählt worrn. Sien Amt hett he an’n 1. September 1979 antreden. 1992 is he noch en tweet Maal för twölv Johr wählt worrn. Dat is he aver blots bet to’n 30. Juni 2000 bleven. In dat Johr is he as Börgermeester von de Stadt Buxthu wählt worrn. In’n eersten Wahlgang hett he 43,1 % von de Stimmen kregen. In’n tweten Wahlgang kunn he sik denn mit 54,1 % von de Stimmen gegen de parteilose Annegret Kruse dörsetten. Börgermeester weer he von 1. Juli 2000 bet 31. Oktober 2014. Sietdem is Badur in Rohstand. Na em hett Katja Oldenburg-Schmidt dat Amt övernahmen.
Katja Oldenburg-Schmidt (* 1959) is en düütsche Verwaltungsbeamtin. Oldenburg-Schmidt is 1959 in’n Kreis Pinnbarg boren un dor ok opwussen. Ehr Abitur hett se an dat Gymnasium in Pinnbarg maakt. Se hett an de Universitäten Hamborg un Freiburg Juristeree studeert un weer ok wetenschopliche Mitarbeiderin an’n Lehrstohl för Finanzwetenschop in Hamborg. Na dat Studium hett se in de Ümweltbehörde von de Stadt Hamborg arbeidt. 1992 is se in de Stadt Buxthu kamen un hett dor de Ressorts Recht un Ordnung övernahmen. Von 1994 af an weer se Geschäftsföhrerin von de Sellschop, de de Grundstücken von de Estetal-Kasern vermarkten dee. 2000 hett se dat Leid von’n Präventschoonsraad von de Stadt Buxthu övernahmen. 2009 hett de Stadtraad ehr as eerste Stadträdin wählt. Se is an’n 25. Mai 2014 mit 59,6 % von de Stimmen as parteilose Kannedatin för söven Johr as Börgermeestersche von de Stadt Buxthu wählt worrn un hett dat Amt an’n 1. November 2014 von ehren Vörgänger Jürgen Badur övernahmen. Ehr aktuelle Amtstied löppt bet to’n 31. Oktober 2021. Oldenburg-Schmidt is verheiraadt un hett een Dochter. Websteed von Oldenburg-Schmidt (hoochdüütsch)
Rainer Schlichtmann (* 1953) is en düütschen Verwaltungsbeamten. Schlichtmann is 1953 boren un hett na Lehr in de Gemeenverwaltung denn en Afsluss as Diplom-Verwaltungsweert maakt. Bet 1983 hett he bi de Samtgemeen An’n Dobrook arbeidt un harr dor toletzt dat Leid över dat Boamt. Von 1984 bet 1995 weer he denn Gemeendirekter in de Gemeen Bienbüddel. In dat Johr 1995 is he in de Samtgemeen Harsfeld as Samtgemeendirekter wählt worrn. Nadem siene Amtstied von twölv Johr rüm weer, is in de Samtgemeen Harsfeld de Dubbelspitz ut hauptamtlichen Samtgemeendirekter un ehrenamtlichen Samtgemeenbörgermeester tohoopleggt worrn to en hauptamtlichen Samtgemeenbörgermeester. De Wahl to’n eersten hauptamtlichen Samtgemeenbörgermeester hett he an’n 22. April 2007 wunnen un hett düt Amt an’n 1. Oktober 2007 antreden. Tosätzlich is he siet 1995 Gemeendirekter för de Gemeen Harsfeld. In de Gemeen Ohlers weer he von 1996 bet 2011 ok Gemeendirekter. He hett in’n Januar 2014 de Ehrenmedallje von’n Neddersassischen Städer- un Gemenenbund un ok de Ehrenmedallje von’n Flecken Harsfeld kregen. Schlichtmann is verheiraadt mit siene Fro Ulrike un hett twee Kinner. He leevt in Harsfeld. Schlichtmann sien Websteed (hoochdüütsch)
Thorsten Krüger (* 8. Februar 1966 in Bremerhoben) is en düütschen Verwaltungsbeamten. Krüger is 1966 in’n Bremerhobener Stadtdeel Leh boren. Sien Vader weer Füürwehrmann un siene Moder bi dat Feernmellamt von de Düütsche Bundspost. He hett twee Geswüster. Nadem he 1982 de Realschool an de Johann-Gutenberg-School in Bremerhoben afslaten hett, füng he en Lehr as Feernmellhandwarker bi de Düütsche Bundspost Telekom an, de he 1985 afslaten hett. Bet 1986 weer Krüger op de Gewarvlichen Lehranstalten in dat Schoolzentrum Carl von Ossietzky in Bremerhoben un hett so de Fachhoochschoolreife kregen. Na düsse Tied hett Krüger sien Grundwehrdeenst bi de Luftwapen bi’n Flegerhorst Gosler un bi dat Floogafwehrraketengeschwader 37 in Olenwoold daan. Krüger is Staffsünneroffzeer von de Reserve. Na de Tied bi de Bundswehr weer Krüger Boföhrer un Utbiller bi de DBP Telekom. Von 1992 af an hett he as Boleiter un later as Niederlassungsleiter in de Boweertschop arbeidt. 1996 hett Krüger en Studium an de Fachhoochschool von’n Bund för öffentliche Verwaltung in Mannheim anfungen, dat he mit en Afsluss as Diplom-Verwaltungsweert 1999 afslaten hett. To Anfang von sien Studium is Krüger to de Bundsagentur för Arbeid wesselt. Dor hett he bet 2005 arbeidt, toletzt as Geschäftsföhrer för Personal un Finanzen. Tosätzlich
Harald Zahrte (* 1957 in Ülzen) is en düütschen Verwaltungsbeamten. Zahrte is 1957 in Ülzen boren un weer dor von 1967 bet 1976 op dat Hertog-Ernst-Gymnasium. He is 1995 Samtgemeendirekter von de Samtgemeen Hadeln worrn. Sietdem is he gliektiedig ok Stadtdirekter von de Stadt Oterndörp. 2006 is in de Samtgemeen Hadeln de Dubbelspitz ut hauptamtlichen Samtgemeendirekter un ehrenamtlichen Samtgemeenbörgermeester tohoopleggt worrn to en hauptamtlichen Samtgemeenbörgermeester. De Wahl to’n eersten hauptamtlichen Samtgemeenbörgermeester hett Zahrte wunnen. As Samtgemeenbörgermeester hett Zahrte siene Samtgemeen dör twee Fusionen föhrt. Toeerst is de Samtgemeen Hadeln an’n 1. Januar 2011 mit de Samtgemeen Sietland tohoopgahn un hett dormit de Samtgemeen Land Hadeln billt. To’n 1. November 2016 is düsse Samtgemeen denn noch wedder mit de Samtgemeen An’n Dobrook tohoopgahn un hett de aktuelle Samtgemeen Land Hadeln billt. Zahrte is verheiraadt un hett dree Kinner.
Andreas Weber is de Naam von Andreas Weber (1605–1694), düütschen Politiker un Börgermeester, Andreas Weber (1718–1781), düütschen Philosoof un lutherschen Theoloog, Andreas Weber (1832–1901), düütschen Goornarchitekt, Andreas Weber (1878–1955), düütschen Politiker, Andreas Weber (* 1953), düütschen Swemmer, Andreas Weber (* 1957), düütschen Verwaltungsbeamten, Andreas Weber (* 1961), öösterriekschen Schriever, Andreas Weber (* 1963), düütschen Biochemiker un Botaniker, Andreas Weber (* 1967), düütschen Bioloog, Philosoof un Publizist, Andreas Weber (* 1971), düütschen Schriever, Andreas Weber-Schäfer (* 1939), düütschen Höörspeelbaas, Andreas Paul Weber (1893–1980), düütschen Grafiker un Maler, Andreas-Peter Weber (* 1961), düütschen Journalist. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
De Alpen (baiersch Oipm, swiezerdüütsch/sloweensch Alpe franzöösch Alpes, italieensch Alpi, romaansch/okzitaansch Alps, frankoprovenzaalsch Ârpes) sind de höögste Barggruppe in Europa. De geograafsche Flach verdeelt sik över Frankriek, Italien, de Swiez, Düütschland, Liechtensteen, Öösterriek un Slowenien. De höögste Barg in’n Alpen is de 4792 Meter hoge Mont Blanc, de an’e Grense twischen Frankriek un Italien liggt. De Alpen deelt sik na geograafschen un geoloogschen Kennteken in de Westalpen un de Oostalpen, un na de Höögd in de Vööralpen (bet 1.500 m), de Middelalpen (bet an de Sneegrense) un de Hoogalpen (3.000 m un höger). De Alpen kemen in dat Eerdtiedöller Tertiär up, as sik dat Fastland van Afrika na Noord to beweegt het un de Sedimente, de sik in de Middelländsche See afsett hadden, eerst tohopepresst un denn tohopeschoven un upfoolt het. Dat is’n geoloogsche Vörgang, de noch jümmers togange is, so dat de Alpen jümmerto een lierlüttke Stücken wasst. De Alpen het man nich alleen geoloogsche Vörgänge formt, man ook dat Klima un Wedder. Vööral in den Iestieden hebbet Gletscher dat Uutseen van de Barggrupp verännert un hebbet grote Dalen in de Barge sneden, wieldess dat Smöltwater rund üm de Alpen ümto grote Seen, so as de Bodensee twischen Düütschland,
Andreas Weber (* 3. September 1957 in Rodenborg) is en düütschen Verwaltungsbeamten. Weber is 1957 in Rodenborg boren un dor ok opwussen. Von 1963 bet 1967 weer he op de Stadtschool Rodenborg un von 1967 bet 1976 op dat Raadsgymnasium Rodenborg. Na de School hett he en Lehr bi de Bereitschaftspolizei in Bremen maakt. He is 1979 Beamten op de Polizeiwach in de Sandstraten in de Bremer Binnenstadt worrn un 1980 op dat Revier in Oosterholt. Von 1982 bet 1985 hett he an de Hoochschool för Öffentliche Verwaltung studeert un dor en Bachelor-Afsluss as Diplomverwaltungsbedrievsweert för den Fachbereich Polizei maakt. 1985 keem he as Beamten an dat Polizeirevier in de Bremer Binnenstadt un 1987 op dat Revier in Hemeln. 1990 bet 1992 hett he noch wedder studeert un an de Polizeiführungsakademie in Hiltrup en Master-Afsluss Diplomverwaltungsbedrievsweert för den Fachbereich Polizei maakt. He is 1992 Beamten in dat Laagzentrum von dat Polizeipräsidium Bremen worrn, 1993 Baas von dat Afdeel Logistik in dat Polizeipräsidium un 1997 Viezbaas von de Bereitschaftspolizei Bremen. 1999 is he Baas von de Fachdirekschoon Logistik bi de Polizei Bremen worrn un 2003 Baas von de Bereitschaftspolizei Bremen. 2009 is he denn Baas von de Kriminalpolizei un dat Landskriminalamt
Wayne Shorter (* 25. August 1933 in Newark, New Jersey; † 2. März 2023 in Los Angeles) weer en US-amerikaansch Jazz-Saxophonist un -komponist. Mit John Coltrane un Sonny Rollins hörrt he to de „vordersten Linie“ vun Saxofonisten in' Modern Jazz. „Sein Spiel wird als poetisch, rätselhaft und zugleich natürlich und in sich völlig logisch charakterisiert.“ Shorter speel tonächst för Horace Silver un Maynard Ferguson, bevör he af 1959 to Art Blakey's Jazz Messengers stööten dee. He wurr deren musikalisch Leiter, bevör he1964 up Empfehlung van John Coltrane vun Miles Davis afwurben wurr. He hett aber ok meest hooch loovt Alben ünner eegen Naam herutbrocht, as 1964 Night Dreamer as sien eerst Album för Blue Note. Van 1964 bit 1969 weer he - neben Herbie Hancock, Ron Carter un Tony Williams - Liddmaat vun dat tweet „klassisch“ Miles Davis Quintett, för dat he völ Kompositschonen schreev, de to Klassikern wurrn, dorünner de Stücke „Footprints“ un „Nefertiti“. Shorter weer de „logische“ Nahfolger vun John Coltrane in Davis sien Grupp, wat dordör ünnermüert wurr, dat he bi Blue Note in de Tiet ünner eegen Naam en Quartett-Plaat mit Coltrane sien Begleitern McCoy Tyner un Elvin Jones inspelen dee. (Juju). 1970 hett he gemeensam