rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De Venus (Symbol: ) is vun de Sünn ut rekent de tweete Planet un togliek de sösstgröttste in uns Sünnsystem. He steiht dichter an de Sünn as de Eer un tellt to de veer terrestrischen Planeten, de ok eerdlieke oder Steenplaneten nöömt warrt. Venus kummt op sien Ümloopbahn de Eerdbahn an neegsten. Se hett ok meist de glieke Grött as de Eer, wiest aver düütlich Ünerscheeden op, wat de Geologie un vör allen ok de Atmosphäär angeiht. Vun wegen ehr Neeg is se na den Maand dat hellste natürliche Objekt an’n Nachthimmel oder in de Schummerstünn. Wieldat de Venus sik op en enger Bahn üm de Sünn dreiht as de Eer, is se an’n Besten morgens oder avends to sehn, aver nienich midden in de Nacht. Dorüm hett se ok den Binaam Morgen- oder Avendsteern. Wenn se nich to dicht bi de Sünn steiht, kann se ok dagsöver al mit lütte Feernrohren bekeken warrn, mitünner sogor ok blots mit dat Oog. Dat astronoomsch Teken vun de Venus is dat stiliseert Afbild vun den Handspegel vun de naamgeven röömsche Leevgöddin Venus: ♀. Dat gifft in’t Sünnsystem keen twee anneren Planeten, de sik so gliek sünd, as de Eer un de Venus.
Parabel (vun ooldgreeksch παραβολή parabolé, plattdüütsch „dat Dorblangen-Gahen“, „de Vergliek“ oder ooldgreeksch παραβαλλειν „blangenenanner stellen“) betekent Parabel, Kegelsnitt (kiek ok bi Quadraatsch Funkschoon), Parabel, in de Literatur en Glieknis dat to en Vertellen utwiet is, Neilsche Parabel, sünnere Kurv in de Mathematik, Worpparabel un Keplerparabel, Bahnformen in de Physik, Parabelflaag, en sünnert Flaagmanöver. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
De Tour de France [[ˌtuʀdəˈfʀɑ̃ːs]], ok Grande Boucle [[gʀɑ̃dˈbukl]] („Groode Schleif“) oder eenfach Le Tour [[ləˈtuːʀ]] nömmt, is dat beröhmteste un för de Fohrer dat bedüdenste Radrennen up de Welt. Siet 1903 wurrd de Tour jedes Johr – mit Utnahm vun de Tiet vun de Eerste Weltkrieg (utfallen 1915–1918) un Tweete Weltkrieg (utfallen 1940–1946) – dree Week lang in’n Juli utdragen un föhrt dorbi in wesselnd Streckenföhrung dwars dör Frankriek und dat benahberte Utland. In dat Johr 2020 find de Tour wegen de Corona-Pandemie utnahmswies in'n September statt. De Tour gellt nah de Football-Weltmeesterschap un de Olympisch Spelen as dat dartgröttste Sportereignis up de Welt. Ok för de Fruenslüüd gifft dat en Tour de France, aber de steiht nicht so in’t Middelpunkt. De US-Amerikaner Lance Armstrong kunn vun 1999 bit 2005 de Tour as eerst Fohrer söben Mal winnen. Fiev Siege hebbt Jacques Anquetil (Frankriek, 1957 un 1961–1964), Eddy Merckx (Belgien, 1969–1972 un 1974), Bernard Hinault (Frankriek, 1978/1979, 1981/1982 un 1985) un Miguel Indurain (Spanien, 1991–1995) schafft. De meest Platzeerungen up dat Podium harr Raymond Poulidor, de dree Mal Tweete un fiev Mal Dart weer, aber de Tour nie wunnen hett un ok nie dat Geele Trikot dragen kunn. Dat
Eddy Merckx (* 17. Juni 1945 in Meensel-Kiezegem, Belgien; börgerlich eenig Edouard Louis Joseph Merckx) is en ehmalger belgisch Radrennfohrer, de van 1965 bit 1978 Profi weer. He hett jewiels fiev Mal de wichtigst Rundfohrten wunnen, de Tour de France und de Giro d’Italia. Merckx is – meeten an de Antall as ok de Qualität vun sien wunnen Rennen – de spoodriekst männlich Radrennfohrer in de Radsporthistorie. Dorbi kunn he alles winnen, wat dat geev – Eendagsklassiker, Rundfohrten un ok Söss-Dags-Rennen, he domineer bi Bargdeelstrecken, Tietfohren un Sprints. Man hett hüm de Ökelnaam „Kannibale“ geven. All tosommen hett he över 530 Rennen wunnen. Vun de groot Klassikers hett he wunnen: 7 × Mailand–Sanremo (Rekord) 2 × Flannern-Rundfohrt 3 × Paris-Roubaix 5 × Lüttich-Bastogne-Lüttich (Rekord) 3 x Gent–Wevelgem 2 × Lombardei-Rundfohrt 1 × Tour de Suisse. Dorto weer he ok noch dree Mal Weltmeester. Op Wikiquote gifft dat Zitaten to, över oder vun „Eddy Merckx“ (hoochdüütsch). Palmarès - List vun de Erfolge un Platzierungen bi „memoire du cyclisme“ Fohrradfirma vun Eddy Merckx Artikel över Eddy Merckx (engl.) Eddy Merckx Classic - Radmarathon för Elks un Een in’t Soltborger Land
Hyperbel (ooldgreeksch ὑπερβολή hüperbole, plattdüütsch „de Överdrapen“, „Överdrieven“, vun ooldgreeksch ὑπερβάλλειν hyperbállein, plattdüütsch „överdrapen“) betekent Hyperbel, sünnere Kurv, de sik ut’n Kegelsnitt afleidt, Hyperbel, in de Literatur de rhetoorsche Figur vun’t Överdrieven. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Pale Rider (op Platt so veel as „Bleek Rieder“) is en Westernfilm ut dat Johr 1985. Clint Eastwood hett in den Film de Hööftrull speelt un weer togliek ok Speelbaas un Produzent. Dat Dreihbook hebbt Michael Butler un Dennis Shryack schreven In en Daal in Kalifornien leevt en lütte Grupp un traditschonell arbeiten Goldschürfers, de vun den Minenbesitter Coy LaHood överfallt warrt, dat se övertüügt warrt, dat Daal to verlaten. LaHood höört al dat hele Land to un na em is ok de lütte Stadt in de Neeg nöömt un he müch ok den Canyon övernahmen, woneem de Lüüd leevt, üm em mit industriell Methoden uttobüten. Megan, de Dochter vun de Verlööfte vun Hull Barret, verlütt bi den Överfall ehrn Köter. As se em begraavt, schickt se en Stöötbeed na’n Heven, dat en Wunner passeeren mutt. Dat Wunner kummt in Person vun en Kerl ahn Naam, de Hull to Help kummt, as he in de Stadt vun LaHood Mackers gresig verkloppt warrt. Barret nimmt em mit in sien lütte Hütt, woneem vernarvt Wunnen op’n Rüch vun den Mann an’n Daag kamt. De Frömde gifft sik opletzt as Prediger to kennen un langt bi de Arbeit ordig mit to. Op de
Rossum betekent Rossum, Oort in de Provinz Oaveriessel, Nedderlannen, Rossum, Oort in de Provinz Gelderland, Nedderlannen. Rossum is de Familiennaam von Allen Rossum (* 1975), US-amerikaanschen American-Football-Speler, Emmy Rossum (* 1986), US-amerikaansche Schauspelersche un Singersche, Guido van Rossum, nedderlandschen Informatiker un Schriever vun de Programmeerspraak Python, Theodora van Rossum (1923–2019), düütsche Diplomatin, Walter van Rossum (* 1954), düütsch Schriever un Ünnersökensjournalist, Wilhelmus Marinus van Rossum (1854–1932), nedderlandschen röömsch-kathoolschen Kardinaal. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
De Asteria submentalis („Ünnerkinnarterie“) is en Arterie in’t Rebeet vun’n Kopp, de an de Ünnersiet vun’n Ünnerkeev langs löpt. De Arteria submentalis entsteiht as gröttsten zervikal Twieg ut de Arteria facialis, nadem se de Ünnerkeevseverdrüüs (Glandula submandibularis) verlaten hett. Se verlöpt op den Musculus mylohyoideus jüst baven den Corpus mandibulae na vörn un warrt dorbi vun’n Musculus digastricus verdeckt. Över ehr lütten Aftwiegen versorgt de Ünnerkinnarterie de ümgeven Muskeln un billt Anastomosen ut mit de Arteria sublingualis – de dat bi Minschen aver nich gifft - un mit den Ramus mylohyoideus vun de Arteria alveolaris inferior. In de Neeg vun de Symphys vun’n Ünnerkeev drieht se na baven af över’n Ünnerkeevrand, woneem se sik in ehr Endtwiegen opdeelt: Ramus superficialis: Disse Twieg löpt an de Bavenflach twüschen de Gesichtshuut un den Musculus depressor labii inferioris un billt Anastomosen mit de Arteria labialis inferior. Ramus profundus: Dat is de deepere Twieg, de twüschen den Musculus depressor labii inforioris un den Ünnerkeevknaken löpt. De versorgt de Ünnerlipp un billt ok Anastomosen ut mit de Arteria labialis inferior, as ok mit de Arteria mentalis Disse Artikel bargt Texten ut Flexikon, wat en Wiki vun de Firma Doccheck is, de dör de GNU/FDL lizenseert
Symphys is en Begreep ut de Anatomie. Dorünner versteiht man en Verbinnen vun de Knaken dör Faserknorpel. Se warrt to de unechten Lidden (Synarthrosen) tellt un binnen disse Koppel – tohopen mit de Synchondrosen – to de knorpeliegn Knakenverbinnen (Articulationes cartilagineae). Symphysen gifft dat bi Söögdeerten un dorünner ok bi’n Minsch. Bispelen dorför sünd de Bandschieven oder de Schaambeenfoog.
Yul Brynner (russ’sch: Юл Бриннер, egentlich Juli Borissowitsch Brinner; * 11. Juli 1920 in Wladiwostok, Russland; † 10. Oktober 1985 in New York City) weer en US-amerikaansch-Swiezer Schauspeler, Singer un Gitarrspeler. De Dorsteller mit sien Kahlkoop tell in de 1950er Johren to de Hollywood-Stars, de an leevsten sehn weern. Sien bekannteste Rull weer as orientaalschen König in The King and I, de he in’n Film as ok in’t Theater speelt hett. Yul Brynner weer de Söhn vun den Swiezer-mongoolschen Utfinner un Swiezer Konsul in Russland Boris Brynner un de russ’schen Doktersdochter Marussia Blagowidowa. He harr dat Börgerrecht vun de Swiezer Gemeen Möriken-Wildegg, Aargau. Af un an hett he sik sülvst Taidje Khan nöömt vun wegen sien mongoolsch Afkunft. En vun sien Öllern stamm na sien egen Utkunft vun de Roma af. Brynner weer Ehrenpräsident vun de International Romani Union un hett sik in de 1970er Johren sülvst insett, bi’t Bestreven vun de Roma, sik internatschonal tosamentosluten un internatschonal acht to warrn. As sien Vadder in de 1930er Johren de Familie verlaten harr, is de Moder mit em toeerst na China togen un later denn na Paris, woneem he en Eliteinternat besöcht hett. Man, he weer bald rutsmeten. In de folgen
Edzard I. (nömmt "de Grote"), Graaf vun Oostfreesland (* 1461; † 14. Februar 1528 in Emden), de tweete Söhn vun de Graaf Ulrich, föhr siet 1492, jüst eerst vun en Pilgerfohrt nah Jerusalem torüchkommen, eerst noch tosommen mit sien Moder Theda, un, as se 1494 storven weer, tosommen mit sien wenig bedüüdend Bröer Uko de Regeeren över Oostfreesland. Edzard I. is vör allen hervörtreden dör sien spoodriek Energie, mit de he de Hööftlinge Hero Omken ut dat Harlingerland un Edo Wiemken vun Jever, de tegen hüm weern, so wiet kriegen de, dat se sien Böverhoheit anerkennen mussen, aber ok dör de Begünstigung vun de Reformatschoon in sien Land, dör de Schöpfung vun en nee Landrecht, de Reform vun dat Müntrecht un de Inföhren vun de Primogenitur in dat Huus Cirksena. In de Butenpolitik harr he nich so vööl Spood. De Bedeeligung an de Sassisch Fehde föhr hüm in swoor Verwicklungen. Edzard nehm Partei tegen den kaiserlichen Stattholler vun de Nedderlannen, Hartog Georg von Sachsen, den sien Gewalt sück de Stadt Grunneng nich fögen wull. He weer ok woll drup an dran, sien Macht bi disse Gelegenheit düersam up de Provinz Grunneng uttodehnen. Een paar Johr lang (siet 1506) weer he
Otto Dumke (* 29. April 1887 in Berlin; † 4. August 1912 ok dor) weer en düütsch Footballspeler. De wuchtig Störmer fung mit dat Footballspelen bi Viktoria 89 Berlin an, wessel denn to Britannia 92 Berlin, is aber weer 1906 torüchgahn. En Johr later stunn he mit de Lüüd vun Viktoria in’t Endspeel um de düütsch Meesterschap tegen Freiburger FC. De Berliners hebbt dat aber mit 1:3 verloren. 1908 wunn Otto Dumke mit sien Viktoria den Titel dör en 3:1 tegen Stuttgarter Kickers; en Johr later kunnen se de Titel nich noch mal holen, se verloren mit 2:4 tegen Phönix Karlsruhe. Dornah keem de Vereen wat in’t Kriseln. För en körten Tiet is de gesamte eerste Mannschap ut de Vereen uttreden. Se sünd aber all weer torüchkommen un mit hör de Spood. 1911 wunn de Viktoria ehr tweeten Meestertitel. Dit Mal wurr de VfB Leipzig mit 3:1 besiegt. En lütt Sett later harr sück dat aber mit de Vereen un de is in de Versenkung verschwunnen. He hett en paar Mal um de düütsche Meesterschap speelt hett, liekers gelung Dumke dorbi nie en Dor. Dorbi harr he en Toog nah dat gegnerisch Dor un mit de Ball kunn he ok
Georg Peter Hermann Eggert (* 3. Januar 1844 in Burg (bi Madeborg), † 12. März 1920 in Weimar) weer en düütsch Architekt. Eggert studeer ünner Heinrich Strack an de Berliner Bauakademie. He hett all fröh Utteknungen för eenig Entwürfe kreegen, de aber nich umsett wurrn sünd, so för de Berliner Dom 1869, un dat Niederwalddenkmal 1873. Eggert arbeidt van 1875 bit 1889 as Universitätsbomeeester in Straßburg. Dor hett he ünner Annern ok Entwürfe för de Kaiser-Wilhelm Universität makt. Nah 1889 weer he Böverbaurat in dat preußsche Ministerium för apenliche Arbeiten, betekend as Geheimer Oberbaurat, un weer dor hööftsächlich mit de Verwirklichung vun Sakralbauten betroot. To sien bedüüdenst Projekten hörrt: daz Ingangsportal vun de Hööftbahnhoff in Frankfort an’n Main (1881-88) de Kaiserpalast in Straßburg (1883-89) dat Nee Raathuus in Hannober (1913). He weer van 1896 an bit to sien Dood Lidmaat vun de Preußisch Akademie der Künste, Berlin, Sektion för de Bildenden Künste. Category:Hermann Eggert. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons. http://www.adk.de/de/akademie/mitglieder/mitglieder-datenbank.htm?we_objectID=22448 http://deu.archinform.net/arch/18913.htm http://www.artfact.com/features/viewArtist.cfm?aID=41588
De Olsen Brothers (däänsch: Brødrene Olsen) is en däänsch Musikerduo, to dat de beiden Bröder Jørgen Olsen (*1950) un Noller Olsen (Niels, *1954) höört. Anfungen hett jemehr Loopbahn 1965 as Rock- un Popmusikers mit de Grünnen vun de Grupp The Kids. As Vörgrupp vun de Kinks hebbt se to’n eersten Maal op de Bühn stahn. Dat weer bi den jemehr Konzert in Kopenhagen. The Kids hebbt 1967 jemehr eerste Single rutbröcht. Vun 1971 an weern de beiden Bröder Liddmaten vun’t däänsche Ensemble vun Hair, womit se later in Däänmark, Norwegen un Sweden op Tour gahn sünd. Dat eerste Album vun de Olsen Brothers is 1972 entstahn. Opstunns hebbt se twölf Alben rutbröcht. Jemehr Comeback hebbt se 2000 mit groten Spood in Stockholm fiert, as se dor den Eurovision Song Contest wunnen hebbt. Mit dat Leed Fly on the wings of love (in’t Original: Smuk som et Stjerneskud) harrn se internatschonal groten Spood – ok in finanziell Hensicht. Vun 1978 an harrn de beiden jümmer wedder an den däänschen Vörutscheden to’n Song Contest deelnahmen, deels tohopen as Duo, deels ok Jørgen Olsen alleen, de dat toletzt 2007 wedder versöcht hett. 1972: Angelina 1977: Julie 1978: San Francisco 1979: Dans Dans Dans
Metamorphe Stenen oder ok Metamorphiten sünd en Klass vun Stenen, de ut öllere Stenen – egal wat dat för’n Tyyp wesen is – dör Metamorphoos tostannen kamt. Se warrt af un to ok as Ümwannelstenen betekent. De Ümwanneln vun’n Utgangssteen kann ünner hogen Druck, hoge Temperatur, dör cheemsch Stoffverännern in’n fasten Tostand oder dör Kombinatschonen ut disse Möglichkeiten aflopen. Dör de Metamorphoos warrt de Mineraltohopensetten in’n Steen ännert, vun wegen dat sik Mineralen billt, de ünner de ne’en Druck- un Temperaturbedingen bestännig sünd. Butendem warrt bi den Vörgang normalerwies ok de Föög vun’n Steen ännert. Tyypsch för metamorphe Stenen is de Schivern. Ut Quarzsandstenen warrt t. B. dör’t Ümkristalliseeren un dat Verwassen vun de enkelten Köörn de metamorphe Quarzit, bi den de enkelten Sandköörn nich mehr rut tokennen sünd. Ut (reinen) Kalksteen warrt ok dör Ümkristalliseeren en groffkörnten Marmor – ahn dat sik de cheemsch Tosamensetten ännert. Metamorphiten warrt to en metamorphe Fazies toordent, afhangig dorvun ünner wovun Bedingen se tostannen kamen sünd. Stenen de bi’t Ümwanneln to’n Deel opsmölten doot (Anatexis) warrt as Migmatiten betekent un stellt al en Övergang to de Klass vun de Magmatiten dor. Grootflachige Metamorphoos vun Stenen kummt tomeist deep in de Eer vör, man
Ecser ([ˈɛtʃɛr], slowaaksch Ečer) is en Dörp in dat Komitat Pest in Ungarn. Dat Dörp hett so bi 3250 Inwahners un liggt in de Ümgegend vun Budapest. Ecser liggt süüdoosten vun Budapest in de Neegd vun’n Flooghaven Ferihegy. De Naveröörd sünd Maglód un Gyömrő in’n Oosten, Vecsés in’n Süüdwesten un Üllő in’n Süden. in’n Noorden un Westen grenzt Ecser direkt an Budapest sien 17. Bezirk. Toeerst in de Oorkunnen kummt de Oort an’n 15. Dezember 1315 vör. De Oort is aver woll al öller un stammt ut de Tiet, as de Ungarn na dat hüdige Land Ungarn kamen sünd. Na en ole Legenn hett de Fürst Árpád vun de Ungarn den Naam Ecser utwählt. As he na dat Dörp henkeem, do kunn em nüms seggen, wat de Naam vun dat Dörp weer. Do see Árpád, dat se dat Dörp vun nu af an na en Eek (ungaarsch cser), de dichtbi stünn, nömen schullen. To de Tiet, as de Törken in Ungarn dat Seggen harrn (1526-1686), hebbt de Inwahners dat Dörp all verlaten. Dat hett wohrschienlich ok mit de Belagerung vun Buda to doon hatt, de ganz in de Neegd weer. 1699 sünd denn wedder ne’e Lüüd na dat Dörp kamen.
En Summenformel oder Molekülformel warrt in de Chemie dorto bruukt, de cheemsch Tohopensetten vun en Stoff to beschrieven. Mit ehr warrt de opschreven, welke ünnerscheedlichen Elementen in en Stoff binnen sünd, un woveel Atomen vun jeedeen Molekül bunnen sünd. Bi Solten stellt dat de Formeleenheit dor. De Formel gifft also de Proportschoon vun de Deelkentallen un dormit ok de Proportschoon vun de Stoffmengden an. De Summenformel vun en cheemschen Stoff besteiht jümmer ut Bookstaven un tomeist ok ut Tallen. De Booktaven sünd de Atomtekens vun de cheemschen Elementen worut en Stoff besteiht. De Tallen warrt deepstellt und staht rechts blagnen dat Atomteken. Se geevt as Index an woveel Atomen vun dat Element in den Stoff binnen sünd, wobi de Tall „een“ aver normalerwies nich henschreven warrt De Reeg vun de Elementen richt sik tomeist na de Elektronegativität. In dat Periodensystem warrt de Elektronegativität groff seggt vun ünnen na baven un vun links na rechts grötter, un dat Element dat en högere Elektronegativität hett steiht normalerwies rechts blangen dat mit de lütteren Elektronegativität. So warrt to’n Bispeel Kaaksolt (Natriumchlorid) mit de Formel NaCl angeven un nich as ClNa. Man, in Tabellen un Datenbanken warrt faken – sünners bi orgaansche Verbinnen –
Dat Bartonium (afkört: Barton) is in de Geologie de drüdde Stoop vun’t Eozän. In afsluut Tallen weer disse Stoop vun 40,4 (±0,2) bit 37,2 (±0,1) Millionen Johr vör de hüütige Tiet. Dat Bartonium folg op dat Lutetium. Dorna kummt dat Priabonium. Nöömt is dat Bartonium na de Oortschap Barton-on-Sea, de vundaag en Stadtdeel is vun New Milton, in Hampshire, Grootbritannien. Na dissen Oort sünd ok de Barton-Schichten nöömt worrn, de in de Neeg opslaten sünd. De Stoop un de Naam weern 1857 vun Karl Mayer-Eymar vörslahn. De Anfang vun de Stoop fallt mit dat eerste Vörkamen vun de kalkige Nanoplankton-Oort Reticulofenestra reticulata tosamen. Se ennt mit de kalkigen Nanoplankton-Oort Chiasmolithus oamaruensis, wat gliekbedüden is mit de Basis vun de Nanoplankton-Zoon NP18. Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2004 ISBN 9780521786737 Karl Mayer-Eymar: Tableau synchronique des formations tertiaires d’Europe. 3. Opl., Zürich 1857. Hans Murawski & Wilhelm Meyer: Geologisches Wörterbuch. 10., nee bearb. u. w. Opl., 278 S., Enke Verlag, Stuttgart 1998 ISBN 3-432-84100-0. Düütsche Stratigraafsche Kommisschoon (Rgv.) (2002): Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot) GeoWhen Database Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy
Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Lüh (Dörp). De Lüh is en Stroom in den Landkreis Stood in Neddersassen an de Grenz vun de Eerste un Tweete Miel vun dat Olland mit en Längd vun 12,7 km. Wenn de Au mittellt warrt, sünd dat 38,7 Kilometer. Se entsteiht in Hornborg, wo de Stroom Au de Naam Lüh annimmt, un münnt in de Elv (Elvkilometer 645,4). An de Münn’n bi Greundiek is dat Lühsparrwark un de Lüh-Anlegger, wo de Lüh-Schulau-Fähr Holt maakt un von 1996 bet 2007 ok de Elv-City-Jet. Fröher föhren up den Stroom de typischen Lüh-Jollen un Lüh-Ever, de för de Transport vun Aaft ut dat Aaftanborebeet Olland insett wurrn. De Lüchtfüeranlaag Lüh un dat Lühsparrwark Dat Lühsparrwark Dat Lühsparrwark Michael Bergemann: Gesamtliste der Fließgewässer im Elbeeinzugsgebiet. 2012 Lüh. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons. Koordinaten:53° 34′ N, 9° 38′ O
Mangan [maŋˈɡaːn] (vun’t franzöösch manganèse „swart Magnesia“) is en cheemsch Element ut dat Periodensystem, dat to de Grupp vun de Övergangselementen tellt un en Metall is. Mangan hett dat Atomteken Mn un de Atomtall 25. Manganverbinnen bruukt de Minsch al vele Dusend Johren lang. Farven, de Farvpigmenten ut Mangandioxid bargt, laat sik över 17.000 Johren torüch nawiesen. De Römers un Ägypters hebbt Manganverbinnen bruukt bi’t Herstellen vun Glas to’n Infarven oder to’n Wegnehmen vun Farv. De Spartaners hebbt Iesenierz, dat Mangan barg, för’t Herstellen vun jemehr Wapen bruukt. Liekers mutt dat as Spekulatschoon gellen, dat de hoge Gööd vun de Wapen op disse Iesen-Mangan-Legeeren torüchtoföhren weer. In’t 17. Johrhunnert hett de Chemiker Johann Rudolf Glauber Permanganat herstellt. Mitt vun’t 18. Johrhunnert is Manganoxid to’n Herstellen vun Chlor bruukt worrn. In’t Johr 1774 hett de sweedsche Chemiker Carl Wilhelm Scheele opdeckt, dat Bruunsteen keen Iesenierz is, man en bit dorhen noch nich bekannt Metall bargen müss. Op sien Anregen hen künn Johan Gottlieb Gahn noch in’t glieke Johr to’n eersten mol elementar Mangan ut Bruunsteen ruttokriegen, neemlich dör Redukschoon mit Kahl. Anfang vun’t 19. Johrhunnert güng dat los mit’n Insetten vun Mangan bi’t Iesenmaken. 1816 weer bekannt, dat Mangan de Fastigkeit
Oswald Andrae (* 26. Juni 1926 in Jever; † 19. Februar 1997 in Sanderbusch) weer en plattdüütschen Schriever. Andrae is 1926 in Jever as Söhn vun en Uhrmaker boren un hett dor ok de Oberschool besöcht. In de Johren 1943/1944 weer he Luftwaffenhelper un denn Sanitäter bi’n Volkssturm. 1946 hett he sien Abitur maakt un denn Ogenoptiker lehrt. He hett veel mit Helmut Debus tohooparbeidt. 1971: Klaus-Groth-Pries 1988: Verdeenstkrüüz an’n Band vun’n Neddersassischen Verdeenstorden 1996: Ehrengaav van de Oostfreesch Landschop De Sünn schient jeden Dag. Vertellsels un Riemels up Hoch un Platt van Hinnerk Moin. Wiegleb, Wangerooge 1957 Wat maakt wi? Niederdeutsche Mundarttexte mit hochdeutscher Übersetzung. Henstedter Handdr.-Verlag, Henstedt-Ulzborg 1971 Hoppenröök geiht üm. Texte in niederdeutscher Mundart. Peter, Rothenburg ob der Tauber 1975 Hier un annerswor. Texte im Jeverländer Dialekt der Niederdeutschen Mundart. Schmid, Berlin 1976, ISBN 3-922299-00-8 Dat Leed van de Diekers 1765. Sülvstverlag, Jever 1977 Wat ik meen. Plattdeutsche Lieder. vun Helmut Debus mit Texten vun Oswald Andrae, Verlag Atelier im Bauernhaus, Hu’e 1977 De bruun Ranzel, ov: Wat'n mit mi maken kann. Verlag Atelier im Bauernhaus, Hu’e 1977, ISBN 3-88132-006-7 Come to meet us = Kumm uns tomööt. Low German/English poetry. Sülvstverlag, Jever 1978 Dat Leed van
Johannes Diermissen (* 3. August 1823 in Loonborg; † 1893 in Ütersen) weer en plattdüütschen Schriever. Diermissen is 1823 in Loonborg as Söhn vun’n Elvtollverwalter Justizrat Christian Bernhard Diermissen un Charlotte Louise Hornbostel boren un hett dor ok de Volksschool besöcht. Later weer he denn op dat Gymnasium in Lümborg un hett in Kiel un Berlin Recht studeert. 1848 hett he sik in’n Düütsch-Däänschen Krieg to dat Jägerbattailion in Ratzeborg mellt. Dor hett he dat to’n Leutnant bröcht. 1852 hett he as Tollbeamten in Dwerkaten anfungen. Hier deen sik twee wichtige Straten krüzen un veel Lüüd weren dor ünnerwegens. In de Gaststuven hett Diermissen allerhand Geschichten to höörn kregen, de he denn ok opschreven hett. So kemen siene eersten Böker tostannen, ünner annern Ut de Mußkist un De lütte Strohoot. Ok in de Itzehoer Nachrichten un in’n Hamburgischen Correspondenten hebbt se siene Gedichten un Geschichten afdruckt. 1857 güng he as Tollbeamten na Ütersen. Dor hett he an’n 31. Mai 1864 Lucia Lienau heiraad. De Eh bleev ahn Kinner un siene Fro is ölven Johr later doodbleven. He hett denn noch wedder heiraadt, de Gräfin Charlotte Wilhelmine Amalie Henriette von Rantzau. De Lüttje Strohoot. Chr. Bünsow, Kiel 1847 (Google) Ut de