rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dalli Dalli (na den hoochdüütschen Snack dalli, dalli; wat ut dat poolsche dalej „wieter, loos, maak to“ kummt) weer en populäre Feernsehshow vun’t ZDF. Vun de Show weern vun’n 13. Mai 1971 bit to’n 11. September 1986 153 Sennen produzeert. Modereert weer se vun Hans Rosenthal. In de Speelshow sünd acht prominente Kandidaten in Twee’ermannschoppen gegenenanner antreden, wobi in de eersten Runn jümmer twee Kandidatenporen gegenenanner speelt hebbt. De Verlerer hebbt later üm den drüdden Platz speelt, de Winners hebbt ünnerenanner den Winner utspeelt. De eerste Runn bestünn ut twee Woortspelen, bi de de Kandidaten binnen 15 Sekunnen afwesseln Assoziatschonen to sünnere Themen seggen müssen, as ok’n Akschoonsspeel. De Opgaven weern beide molen gliek un de Punkten ut de dree Spelen weern vun Hans Rosenthal multiplizeert. De beiden letzten Runnen bestünnen ok ut dree Spelen. Dat een weer en opwännig Assoziatschoonsspeel, för dat 30 bit 45 Sekunnen tiet weer. To dat Speel üm den drüdden Platz hett siet 1975 „Dalli-Klick“ höört, en Diashow, bi de jümmer mehr Delen vun en Bild opdeckt worrn sünd. To Anfang is ok na en verkehrte Antwoort dörblennt worrn, laterhen müss de, de verkehrt raadt harr, bit to’t nächste Bild utsetten un de Gegners kregen
Ippens (hoochdüütsch Ippensen) is en Oortsdeel vun de Gemeen Vierden in’n neddersass’schen Landkreis Rodenborg (Wümm). Nipp un nau sünd dat dree Oortsdelen, de Ippens heet: Groot-Ippens, Lütt-Ippens un Ippens-Süüd. De Oortskarn vun Ippens bargt de meisten Hüüs un Inwahners un warrt ok as Groot-Ippens betekent. Disse Deel liggt in de Mitt vun Ippens. Dat Oortsbild vun Ippens is tomeist ländlich un warrt vun de Landweertschop bestimmt. An’n nöördlichen Rand vun Groot-Ippens liggt aver ok dat Neeborebeet Ippens-Farrn, woneem Enn vun de 1980er Johren de eersten Hüüs boet worrn sünd. De Oortsdeel Ippens-Süüd liggt in’n Süüden dorvun – as de Naam al seggt. Disse Deel besteiht man blots ut’n poor Hüüs. Vun de Verwalten her höört Ippens-Süüd to Groot-Ippens, so dat Vierden an sik blots fief Oortsdelen hett, man de Lüüd ünnerscheedt twüschen de beiden, vun wegen dat beide Öörd nich direkt inenanner övergaht. Twüschen Groot-Ippens un Ippens-Süüd liggt de Sportplatz, woneem de öörtliche Footballvereen sien Spelen maakt. Lütt-Ippens liggt in’n Noordwesten vun Groot-Ippens un besteiht ok blots ut’n goot Dutz Hüüs. De Grenz twüschen Groot- un Lütt-Ippens is de Kohbeek, de vun Woonst kummt un wieter över Kohmöhlen na de Oost tolöpt. In Lütt-Ippens hebbt de meisten Lüüd mit de
De Arteria suprascapularis (vun lat.: supra „över“ un scapula „Schullerblatt“; synonym ok: Arteria transversa scapulae) is en arteriell Bloodfatt, dat ut’n Truncus thyrocervicalis vun de Arteria subclavia aftwiegt. De A. suprascapularis löpt toeerst över den Musculus scalenus anterior un den Nervus phrenicus un ünner de Lamina praetrachealis vun de Halsfaszie na kaudal un lateral. Se warrt dorbi vun’n Musculus sternocleidomastoideus afdeckt. Dorna krüüzt se de A. subclavia un den Plexus brachialis un tütt achter dat Slötelbeen un den Musculus subclavius wieter na lateral to’n böveren Rand vun’t Schullerblatt. Op den Weg krüüzt de Ader den ünneren Muskelbuuk vun’n Musculus omohyoideus. Hier twiegt de Ramus acromialis af, de na’n Rete acromialis löpt, en Fattnett vun de Schullerhööch (Acromion). Bi’t Schullerblatt ankamen, verlöpt de Arteria suprascapularis över dat Ligamentum transversum scapulae superius, dat de Arterie vun den gliek nöömten Nerv, den Nervus suprascapularis, scheedt, in de Fossa supraspinata (Bövergradengruuv). Hier liggt se twüschen den Knaken un den Musculus supraspinatus, de vun ehr över eenige Twiegen mit Blood versoorgt warrt. Vun dor teht de Arteria, de Vena un de Nervus suprascapularis gemeensom dör de Incisura spinoglenoidalis, wat in Insnitt twüschen de Basis vun de Schullerblattgraat (Spina scapulae) un den Schullerblatthals (Collum scapulae) is,
Monika Sundermann (* 1945 oder 1946 as Monika Nehls) is en ehmolige düütsche Feernsehassistentin. Sundermann weer af 1964 noch ünner ehrn Geboortsnaam – also as Monika Nehls – in de Feernsehsennen Gut gefragt ist halb gewonnen de Helpsche vun Hans Rosenthal. Disse Sennen is bit 1970 utstrahlt worrn. In't Johr 1966 hett se den Footballspeler Jürgen Sundermann heiraat un is later Mudder vun twee Söhnen worrn. In de Johren 1971 bit 1986 hett se wedder as Helpsche vun Hans Rosenthal arbeit, ditmol in 153 Folgen vun de Speelshow Dalli Dalli. Se weer in de Sennen för’t Begleiden vun de Kandidaten sünners bi de Akschoonssepelen tostännig. Ok in de Quizshows KO OK un Rate mal mit Rosenthal hett se as Helpsche vun Hans Rosenthal arbeit. As de 1987 doodbleev, weer se bit 1990 Helpsche vun Dieter Thomas Heck in de Sennen Ihr Einsatz bitte. Sundermann leevt hüüt mit ehrn Mann in Leonberg bi Stuttgart. 1964–1970: Gut gefragt ist halb gewonnen 1971–1986: Dalli Dalli 1977–1980: KO OK 1979–1986: Rate mal mit Rosenthal 1987–1990: Ihr Einsatz bitte Monika Sundermann in de Internet Movie Database (engelsch) Monika Sundermann in de Internet Movie Database (engelsch) Bericht över Jürgen un Monika Sundermann bi EnBW Monika Sundermann
Sranantongo is ene Kreolspraak in de Karibik, de to de Westgermaansche Spraken höört. Se is ene vun de wichtigste Spraken in Surinam. Dat is en Mischmasch vun Ingelsch, Nederlannsch un anner Spraken. Dat gifft ok de ingelsche Naam Sranan för disse Spraak. Dat blots 100 000 Minsche dat as Moderspraak hett, heet nich, dat dat nich ene Spraak is, wat de meeste Lü in Surinam küürt.
Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Kuhla (Mehrdüdig Begreep). Kuhla is en Dörp in de Gemeen Himmelpoorten (Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten) in’n Landkreis Stood, Neddersassen. An Kuhla flütt de Hosterbeek langs. De Naveröörd von Kuhla sünd Himmelpoorten in’n Noordoosten, Düünbeudel in’n Oosten, Heinbockel in’n Süüdoosten, Sunn un Timmerlaad in’n Süden, Olendörp in’n Westen un Bossel in’n Noordwesten. In’n Noorden liggt de Himmelpoortener Oortsdeel Neekuhla. Kuhla keem 1059 toeerst in de Oorkunnen vör. Sied 1280 liggt in dat Dörp dat Riddergood Kuhla, dat in’n Besitt von de Ridders von de Kuhla weer. 1709 is dat Good verköfft worrn un harr denn verscheden Besitters. 1828 hett Otto Christian von Gruben dat Good köfft. De Familie von Gruben höört dat Good ok nu noch to. Von Grubens bedrievt vondaag Bueree. Blangen Koorn warrt vör allen ok Spoors un Wiehnachtsbööm anboot. In’t Johr 2000 hebbt se in Kuhla ok en Windpark in Bedriev nahmen, mit veer Windmöhlen, de tohoop 6,60 MW leisten doot. De Windpark warrt von de WKN Windkraft Nord AG bedreven. Vör 1885 weer dat Dörp Deel von de Böörd Olendörp binnen dat Amt Himmelpoorten. 1885 is de Oort denn Deel von’n Kreis Stood worrn un 1932 von’n Landkreis Stood. Toletzt
De Marxistisch-Leninistische Partei vun Düütschland (afkört: MLPD) is an’n 20. Juli 1982 in Baukem grünnt worrn. Se is ut den KABD entstahn, wat en düütsche kommunistische Lüttpartei wesen is. Dat Bundsamt för Verfatenschuul hett de Partei as linksextremistisch instoopt. De MLPD sütt sik sülvst as en politische Verhoodorganisatschoon vun de Arbeiterklass in Düütschland. Dorna maakt se sik stark för de Perspektive vun’n ne’en Opswung vun den Kamp för den echten Sozialismus. Mit „echten Sozialismus“ is dorbi vun de Partei vör allen de Ansatz vun’n Stalinismus un vun’n Maoismus meent. Na de Ansicht vun de Partei is in de Sowjetunion 1956 op den 20. Parteidag vun de KPdSU de Sozialismus dör en ne’e bürokraatsche Kapitalistenklass toschannen maakt worrn, wat vun de MLPD as Restauratschoon vun’n Kapitalismus betekent warrt. Op den Parteidag, wat de eerste na’n Dood vun Josef Stalin weer, is ünner Nikita Chruschtschow de Entstaliniseeren vun de Partei op’n Weg bröcht worrn, wat vun de MLPD dormit veroordeelt warrt. De MLPD betekent sik sülvst as Partei vun’n ne’en Tyyp, vun wegen dat se ut de Kritik an’n Verraat an de kommunistischen Idealen tostannen kamen is. Dorut tütt de Partei den Sluss, dat sik de Sozialismus blots op de Grundlaag vun
De Football-Bundsliga 2009/10 weer de 47. Speeltied vun de hööchste düütsche Speelklass in'n Football för Mannslüde. Losgahn is dat an'n 7. August 2009 mit dat Speel vun den düütschen Meester VfL Wulfsborg gegen den VfB Stuttgart (2:0). De 34. un leste Speeldag is an'n 8. Mai 2010 ween. De FC Bayern München is in düsse Speeltied to'n 22. Mol Düütschen Meester wurrn. To de Winterpause harr Bayer 04 Leverkusen de Tabelle noch anföhrt. Bit dorhen harr de Vereen in de ganze Henrunn nich eenmol verlaren un hett dor den inoffiziellen Titel vun den Harfstmeester bi wunnen. Mit groten Afstand stunn dortieds al Hertha BSC Berlin ganz achtern. Mit den 33. Speeldag stunn düsse Vereen ok al as en vun de Afstiegers fast. An'n lesten Speeldag is noch de VfL Baukem afstegen, de tohuse gegen Hannober 96 0:3 verlaren hett. Hannober hett sik so noch redden konnt un is in de Liga bleven. De vörige Düütsche Meester VfL Wulfsborg hett de Speeltied as Achten afslaten. De Hamborger SV speelt, to'n eersten Mol siet 6 Johren, nich mehr internatschonal mit un hett sien Trainer Bruno Labadia kort vör dat Enne vun de Saison rutsmeten. De SV Werder Bremen hett en Slumpslag lannt
De Werser is en Stroom in Noorddüütschland. „Wo Werra un Fulda kaamt tosamen, mööt se büten ehren Namen un weert van dar af Werser nöömt, bit se in de Noordsee ströömt.“ De Werra kummt ut den Thüringer Wald un de Fulda ut de Rhöön. Van Hannobersch-Münnen af an, wo de beiden tosamenfleet, is de Werser 450 km lang. Se flütt van Hannobersch-Münnen toeerst na Noorden un denn in westen Richtung dör dat Werserbargland. De wichtigsten Städer an den Stroom sünd Höxter, Holtsminne, Hameln un Rinteln. Na den Dörbrook dör de Porta Westfalica dicht bi Minden ströömt de Werser dör dat Deepland vörbi an Nienborg und de Haaien in noorn Richtung na de Münnen van de Aller to un denn na Noordwesten dör Bremen. In de brede Unnerwerser is tweemaal an’n Dag de Tiede to marken. Dat Water loppt sess Stunnen lang up un darna sess Stunnen wedder af. In de Tiet twüschen uplopen un aflopen Water, sett sik veel Schlick un Sand af, so dat dat Fahrwater stännig utbaggert weern mutt, dat de Scheep bit na Bremen kamen köönt. Fröher weer de Unnerwerser stark versandt un överall behinnern grote Sandplaten de Schippfahrt. Ut dissen Grund grünn Börgermester Johann Smidt 1827
Gaiseke is ene Stadt in de Sauster Börde in Noordrhien-Westfalen. Gaiseke Stürmede Ährnkhusen Langeneicke Münkesen Eringerfeld Bönninghausen Ermsinghausen CDU 19 Raatslüüd SPD 10 Raatslüüd FDP 5 Raatslüüd FW: 4 Raatslüüd Städer un Gemenen in den Kreis Saust Arröchte (P) | Ense | Iärfte (P) | Gaiseke (P) | Lippetal | Lippstadt | Möhnesee | Ruihen (P) | Saust (P) | Sasstrop (P) | Waossen (P) | Welver (P) | Wiärl (P) | Wickede
Werner Wölbern (* 9. November 1961 in Zeven) is en düütschen Theater- un Filmschauspeler. Opwassen is Wölbern in’t neddersass’sche Woonst. Eerste Insichten op de Bühne hett he wiel sien Schooltiet in de Theater-AG vun’t St. Viti Gymnasium in Zeven sammeln. Na sien Abitur hett he toeerst Theaterwetenschop studeert, güng denn aver na Essen an de Folkwang-Hoochschool, woneem he vun 1984 bit 1988 en Utbilln to’n Schauspeler maakt hett. Dorna weer he an verschedene Theaters anstellt, as in Heilbronn, Esslingen, Köln un Düsseldörp. 1995 is Wölbern an dat Thalia Theater in Hamborg wesselt un weer vun 1999 bit 2004 fast Liddmatt vun’t Ensemble an’t Wiener Borgtheater. Dorna keem he wedder na Hamborg torüch. In’n März 2006 weer de Premiere vun Katzelmacher vun Fassbinder. Wölbern weer Speelbaas bi disse Inszeneeren vun’t Schauspeel Essen, de bi’t Schauspeelschooldrapen 2006 mit den Ensemblepries uttekent worrn is. Blangen de Bühnenschauspeleree is Wölbern ok in Film- un Feernsehprodukschonen to sehn. Gröttere Rullen hett he to’n Bispeel in dat Filmdrama Herz oder in de Sat.1-Krimiprodukschoon Klassentreffen – Mordfall unter Freunden speelt. In’n Sommer 2007 stünn he bi de Literaturverfilmen vun Das Feuerschiff vun Siegfried Lenz vör de Kamera. Bito hett he ok an verschedene Höörspelen un Höörböker mitarbeit,
Oostpommersch weer lang en Dialekt in Pommern ossen vun Stettin un Rebeden in de Noberschap. In't Rebeet vun't Polen vun uns Tied warrn lang ostnederdüütsche Dialekten snackt, en dovun is Oostpommersch. Oostpommersch warrt ook in Brasilien snackt, düsse Varietät heet Pomerano. De Deelen vun't Ostpommersch sünd: Westhinterpommersch Osthinterpommersch Bublitzisch Pommerellisch
Rotwelsch is en Begreep för de Spraak vun de Monarchen, Prachers, Ganoven un anner Lüüd, de över’t Land tagen sünd. De Spraak harr wat vun en Geheemspraak, de för Lüüd, de nich inwieht weren, man kuum to verstahn weer. De Grundbestand an Wöör keem ut dat Hoochdüütsche. Vör allen ut dat Jiddische un ut de Spraak vun de Taters hett de Spraak aver veel Wöör övernahmen. En Reeg Wöör sünd ut dat Rotwelsche aver ok wedder in de hoochdüütsche Ümgangsspraak övergahn (un deelwies ok in’t Plattdüütsche).
Lilienthal betekent Lilienthal, Oort in de Stadt Schönsee in’n Landkreis Schwandorf, Bayern, Lilienthal, Oort in de Gemeen uMshwathi in de Provinz KwaZulu-Natal, Süüdafrika, Lilienthal, düütsche Volksmusikgrupp. Dat is ok de hoochdüütsche Naam von Leendaal, Oort in de Gemeen Leendaal in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen, Liliendaal, Oort in de Gemeen Dobersdörp in’n Kreis Plöön, Sleswig-Holsteen. Lilienthal is de Familiennaam von Andor Lilienthal (1911–2010), ungaarsch-sowjetschen Schachmeester, Arthur Lilienthal (1899–1942), düütschen Jurist, David E. Lilienthal (1899–1981), US-amerikaanschen Politiker, Diedrich Lilienthal (1921–1944), düütschen Offzeer, Eberhard Lilienthal (1923–2013), düütschen Stadtplaner un Architekt, Georg Lilienthal (* 1948), düütschen Historiker, Gustav Lilienthal (1849–1933), düütschen Bomeester un Soziaalreformer, Heinz Lilienthal (1927–2006), düütschen Glasmaler, Hugo von Lilienthal (1816–1890), düütschen Generaalmajor, Karl von Lilienthal (1853–1927), düütschen Rechtswetenschopper, Karl Lilienthal (1858–1935), düütschen Jurist, Karl Lilienthal (1890–1956), düütschen Heimaatforscher un Schriever, Ludwig von Lilienthal (Louis von Lilienthal; 1828–1893), düütschen Koopmann un Kunstmäzen, Matthias Lilienthal (* 1959), düütschen Dramaturg un Intendant, Max Lilienthal (1815–1882), düütschen Pädagoog un Rabbiner, Michael Lilienthal (1686–1750), düütschen lutherschen Theoloog un Historiker, Otto Lilienthal (1848–1896), düütschen Flegerpioneer, Peer Lilienthal (* 1979), düütschen Politiker, Peter Lilienthal (* 1929), düütschen Speelbaas un Dreihbookschriever, Reinhold von Lilienthal (1857–1935), düütschen Mathematiker, Theodor Christoph Lilienthal (1717–1781), düütschen lutherschen Theoloog, Volker Lilienthal (* 1959), düütschen Journalist,
Daniel Thomas O’Bannon (* 30. September 1946 in St. Louis, Missouri; † 17. Dezember 2009 in Los Angeles, Kalifornien) weer en US-amerikaanischen Dreihbookschriever un Speelbaas. Er hett vör allen an Science-Fiction-Filmen arbeit. As Dan O’Bannon an de School of Cinema-Television an de University of Southern California studeert hett, drööp he John Carpenter, mit den he 1970 den 45 Minuuten langen Kortfilm Dark Star dreiht hett. Mit Finanzmiddel vun blots 60.000 US-Dollar hett Carpenter dat gemeensome Projekt later to’n Speelfilm utwiet, dat 1974 in de amerikaanschen Kinos kamen is. De Film is 1975 för de besten Trickeffekten uttekent worrn. O’Bannon hett an dat Dreihbook för dissen Film mitarbeit un een vun de Hööftrullen (Pinback) speelt. Butendem weer he ok an’n Filmsnitt bedeeligt. Sien Arbeit as Filmtechniker, bi de he ok kort bi de Dreiharbeiten vun Star Wars anstellt weer, hett O’Bannon denn opgeven, üm sik wedder mehr den Schrieven vun Dreihböker totowennen. 1975 hett he den Moebius-Comic „The Long Tomorrow" in Szeen sett, de en Oort Vörlaag dorstellt för de optische Gestalten vun vele Science-Fiction-Warken, as to’n Bispeel Blade Runner, en Film, de as Mielensteen gellen kann. Na Star Wars schüll O’Bannon de Trickeffekten bi Alejandro Jodorowskys Verfilmen vun Dune leiden,
Osmium is en cheemsch Element ut de Reeg vun de Övergangselementen mit dat Atomteken Os un de Atomtall 76. Osmium höört to de so nöömten Platinmetallen un is hard, sprööd un vun stahlblaue Klöör. Vun all Elementen hett Osmium de gröttste Dicht un den höchsten Kompressionsmodul. Bioloogsche Funkschonen vun Osmium sünd bi Minschen nich bekannt un ok nich in annere Organismen. Vun wegen sien hogen Pries warrt Osmium technisch blots bruukt, wenn dat wegen de Holtborkeit un de Hard nödig is. Osmium is dat sworste Element ut de 8. Grupp vun’t Periodensystem. Opdeckt worrn is dat 1804 vun Smithson Tennant, de dat tosamen mit dat Element Iridium in’n Rüchstand vun Platin funnen hett, dat in Königswater oplöst weer. De Naam „Osmium“ kummt vun’n reddichoordigen Röök (vun’t ooltgreeksche ὀσμή; osmē) vun sien in lütte Kunzentratschonen vörhannene flüchtige Tetroxids. De eerste wichtige Bruuk vun dat Metall weer to’n Anfang vun’t 20. Johrhunnert as Metarial för Gleihfadens in Gleihberen dör Carl Auer von Welsbach. De Naam vun de Firma Osram is afleidt vun de Metallen, de dorför bruukt weern, neemlich Osmium un Wolfram. Bi de Anwennen harr Osmium aver en poor Nadeelen. Blangen den hogen Pries weer ok dat Bearbeiten vun’t Osmium en
Nedderfranksche Spraken sünd ene nedderdüütsche Spraakgrupp in de Nedderlannen, Belgien, Süüdafrika, Surinam, Namibia, Frankriek un Düütschland. To't Nedderfranksch höört de Nedderlannsche Spraak un dat Afrikaans. Beide Spraken vun düsse Spraakgrupp hefft noch verscheden Dialekten. Noordnedderfranksch (Nordniederfränkisch: Kleverländisch, Ostbergisch) Süüdnedderfranksch (Südniederfränkisch) Limborgsch (Limburgisch; in de nederlanse un belgische Provinse Limborg) Nedderrhiensch (Niederrheinisch; Nedderfranksch in Noordrhien-Westfalen) LVR-Institut für Landeskunde und Regionalgeschichte: Dialekte im Rheinland
The Poseidon Adventure is de Titel vun en US-amerikaanschen Katastrophenfilm ut dat Johr 1972. De Film baseert op den Roman The Poseidon Adventure (dt.: Der Untergang der Poseidon) vun Paul Gallico ut dat Johr 1969. Speelbaas weer Ronald Neame. 2006 is en Remake vun den Film mit Kurt Russel un Josh Lucas rutkamen, dat aver kuum Acht funnen hett. Dat Krüüzfohrtschipp Poseidon is op sien letzte Fohrt ünnerwegens vun New York City na Athen, as Kaptein Harrison de Naricht kriggt, dat in de Neeg vun Kreta en Eerdbeven passeert is. Dat Schipp is to de Tiet toplastig, vun wegen dat de Vertreder vun den Schippseegner an Boord Anwiesen geven hett, dat Schipp mit vulle Kraft to stüern ahn vörher Ballast optonehmen. Dat geiht jüst op Silvester to un an Boord warrt en groot Fest afhollen, as dat Schipp – dat na de Queen Mary 1 utsehn deit – vun en Monsterbülg tofaten kregen warrt un kappseist. Dat gifft en poor swore Explosionen un denn drifft dat Wrack koppöver op’n Ozean. In den Film geiht dat dorüm, woans en poor Lüüd, de dat överleevt hebbt, versöökt sik ut dat Schipp to redden, un wat se dorbi an Hinnern un soziale Kunflikten
Osred I. (* 696; † 716) weer vun 705 bit to sien Dood in dat Johr 716 König vun de Angelsassen ehr Königriek Northumbria. Osred weer König Aldfrith sien Söhn. As de 704 storven is, weer he avers noch en Kind. Dor hett eerst mal Eadwulf den Throon an sik reten. Toeerst hett düsse Eadwulf ok den Bischop vun York mit Naam Wilfrid achter sik harrt. Man dat duer nich lang, denn is Wilfrid na Osred övergahn. In de Slacht vun Bamburh is Eadwulf unnerkregen wurrn un doot bleven. Mit negen Johren is Osred nu sien Nafolger ween. Wilfrid hett nu as so en Aaart vun Vadder achter em stahn. As de Arzbischop vun Canterbury in dat Johr 706 en Synood an den Stroom Nydd tohopenropen dö, is noch mol fastlöegt wurrn, dat Wilfrid de Northumbriers ehren Bischop vun Hexham un ok Abt vun Ripon blieven scholl. Man he weer al oold un is 709 storven. Lang hett de junge Osred nich mehr alleen regeert. Na de Angelsassische Krönk is he 716 in ene Slacht bi Manau Gododdin umkamen, wohrschienlich in'n Krieg gegen de Pikten. John Fordun meent avers, sien Nafolger Coenred harr em an'e Siet maakt. N. J. Higham:
Mandarin (Mandarin 北方话 Běifānghuà: nördelke Dialekten) is de europääsche Naam vun de offizielle Spraak in de Volksrepubliek China un Taiwan. Dat is ok ene vun de veer Amtsspraken in Singapur. Mandarin is ene vun de chinesschen Spraken vun de sino-tibeetschen Spraken. De schreven Spraak is as ok bi anner Spraken de chinessche Schrift, to’n Bispeel dat Yüeh, dat in Kanton, Hongkong un anner wichtige Öört spraken warrt. Mandarin warrt vun över 880 Millionen Minschen spraken un is so de gröttste Moderspraak vun de Welt. Vandage is dat de Spraak vun 75 % vun de Inwahners vun China. Dat gifft ok annere chinessche Spraken, wat nich blots Dialekten sünd, ok wenn welke Lüüd dat so seggen. De meesten Lü in China verstahn Mandarin. Dat gifft veer Töön in’t Mandarin. De anner chinesschen Spraken sünd: Xiang Hakka Min (Taiwan un anner Rebeden) Yüeh (Kantoneesch) Wu Gan
De Betaverfall (ok β-Verfall) is en Oort vun de Radioaktivität. Dorbi entsteiht Betastrahlen (ok β-Strahlen), de to de Ioniseeren Strahlen tellt. En radioaktiv Nuklid, dat β-Strahlen utsennt, warrt as Betastrahler betekent. Disse Deelkenstrahlen besteiht bi de fakeneren β−-Strahlen ut Elektronen. Rorer is de β+-Strahlen, de in’n Gegensatz dorto ut Positronen besteiht. De Naam kummt vun de Indelen vun Ioniseeren Strahlen in Alpha-, Beta- un Gammastrahlen na jemehr anstiegen Vermögen, dör Materie dörtogahn. De utstrahlten Deelken hebbt in’n Gegensatz to de Alphastrahlen keen sünnere (diskrete) kineetsche Energie, man jemehr Energien sünd twüschen Null un en Hööchstweert verdeelt, de för jeden Karn, de verfallt, tyypisch is. De Grund dorför is de Opdellen vun de freesette Verfallsenergie op dat Betadeelken un en Neutrino, dat bi den Verfall ok tüügt warrt. De tyypsche Hööchstenergie vun Betastrahlen liggt in de Grött vun een MeV. De Betaverfall is en radioaktiven Verfallstyyp vun en Atomkarn. Bi dissen Vörgang warrt en Betadeelken mit veel Energie – en Elektron oder en Positron – ut’n Karn utsennt. To glieken Tiet entsteiht ok en Antineutrino oder en Neutrino. In de Anfangstiet vun de Karnphysik hett de Beobachten vun Beta-Elektronen to den verkehrten Sluss föhrt, dat Elektronen Bestanddelen vun’n Atomkarn sünd. Man,
Roséwien is en Wien mit en teemlich helle Klöör ut blaue oder rode Druven, de jüst so as Wittwien vinifizeert warrt. Dorbi drööft de Beren nich oder blots wenige Stünnen op de Maische liggen. Afhangig dorvun, wo dull de Kuntakt mit de Berenhuut wesen is, kann de Roséwien ünnerscheedlich dull farvt wesen. De Klören gaht vun lachsklöört bit hen na kirschroot. In Düütschland is de Marktandeel vun Rosé in de letzten Johren vun 2 % op 8 % anstegen. De blauen Druven warrt ahn jem lütt to maken keltert, afpresst un denn as Wittwien ahn Sluten vergärt. Dorut warrt Wittharvsten oder düchtig helle Roséwienen. De blauen Druven warrt eerst na twee bit dree Daag op de Maische afpresst, wat Roséwienen mit düütlich rode Klöör gifft. Ut dat Gärfatt för Rootwien warrt na 12 bit 48 Stünnen ruchweg 10-15 % vun’n Moss ahn Pressen aftogen un dorna as Roséwien vinifizeert. Disse so nöömte Saignée-Methood hett den Bieffekt, dat de Rootwien, de torüch blifft, dör denn högeren Andeel an Sluten högere Kunzentratschonen kriggt. Wittwien warrt mit 10-20 % Rootwien mischt. Dit Verfohren warrt allgemeen to’n Herstellen vun Roséschuumwienen bruukt as ok för Roséchampagner. Anners is dit Verfohren aver nich tolaten. Rootwien warrt
Rosé betekent Roséwien, Rosé, Oort in’n Kanton Freiburg, Swiez. Rosé is de Familiennaam von Arnold Rosé (1863–1946), Vigelienspeler un Kunzertmeester vun de Wiener Philharmoniker, Alma Rosé (1906–1944), öösterrieksche Vigelienspelersche, Eduard Rosé (1859–1943), düütschen Cellospeler un Musikpädagoog. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.