rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern. Almazán is en Gemeen, de in de Provinz Soria, Kastillien un León, Spanien, liggt. De Gemeend befind sück etwa 32 km süüdlich vun de Provinzhööftstadt Soria. Vun Madrid liggt de Gemeend 192 km af. De Landschap is ländlich un so leven de Inwahner ok hööftsächlich vun de Landwertschap.
Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern. De Republiek Sudan (araabsch: جمهورية السودان, DMG Dschumhūriyyat as-Sūdān) is en Staat in Noordoost-Afrika an dat Rode Meer. Se grenzt in’n Norden an Ägypten un Libyen, in’n Westen an Tschad, in’n Süüdwesten an de Zentraalafrikaansche Republiek, in’n Süden an’n Süüdsudan un in’n Osten an Äthiopien un Eritrea. Dat Land is mit mehr as 1,8 Mio km² um un bi fiev mol so groot, as Düütschland. Dor is de Sudan dat drüttgröttste Land in Afrika mit. Bit to de Unafhängigkeit vun'n Süüdsudan an'n 9. Juli 2011 weer de Sudan dat gröttste Land in Afrika. Dor leevt bi 36.729.501 Inwahners (Stand:2016). De Amtsspraken sünd Engelsch un Araabsch. De Hööftstadt vun'n Sudan is Khartum. En Deel vun den Staat Sudan höört to de Grootlandschop Sudan un to de Sahelzoon. Sien Relief warrt bestimmt vun de Beckenlandschop vun den Nil-Stroom un vun de Bargen umto. In’n Noordosten wasst an dat Rode Meer de Bargen vun den Dschibal al-Bahr al-ahmar umhooch. De weert bit hen to 2.259 m hooch. In de Kuntreien in’n Süden an de Grenz na Uganda hen liggt de Immatong-Bargen. Dor höört ok de Barg Kinyeti to. He
Stockpielen is en Methood, üm de Hööch van en dicht bi stahnd, grötteret Objekt aftoschätzen. Düt warrt tomeist bi Forstlüüd to de Gröttenbestimmung van Bööm anwendt. Düsse Afschätzen betrek sik as ok bi den Dumensprung up den Strahlensatz ut de Mathematik. Den Stock, de anpielt warrt, warrt an den utgestrekten Arm hollen. Denn is he ungefähr 70 Zentimeter van’t Gesicht weg. Wenn de Afstand to’n Boom bekannt is, kann man de Hööch van den Boom ruchweg an’n Stock aflesen. Den Dumensprung funschoneert dorför nich, as sik dormit blots horizotal meten lett. In dat Bild is en Ideal van en Meten dorstellt. Dorbi liggt de Oogenhööch van den, de meet, in lieke Hööch van de Boomwoddel. Dat kann aver wesen, wenn de Boom wat höger an en Barg steiht. Faken is dat so, dat de Fööt van den Meter mit de Hööch van de Boomwoddel liek is. Dordör giff et keen rechten Winkel bi’t Meten. Dorbi is de Meten nich nipp un nau. Man, dat is nich schlimm, as dat keen naue Meten, man blots en Afschätzen is. Fustregel Dumenregel Dumensprung
Bambüdel (ok Bambüddel schreven) is de Ökelnaam vun dat Koophuus vun den jöödschen Ünnernehmer Julius Bamberger, dat in'n 4. Dezember 1929 in de Fulenstraten in Bremen upmaakt wurrn is. Al in dat Johr 1907 harr Bamberger dat „Kaufhaus Julius Bamberger“ an de Dovendoorstraten grünnt. Dor hett he toeerst Kortwaren verköfft. In de 1920er Johren hett Bamberger sien Laden na de Fulenstraten hen grötter maakt un 1929 hett he dor denn dat eerste grote, moderne Koophuus vun Bremen boen laten. Dat weer en Huus in den Stil vun den Noorddüütschen Backsteen-Expressionismus. Sien Ökelnaam „Bambüdel“ hett dat fix weg harrt. Dat Huus weer negen Stock hooch un weer dat eerste Hoochhuus in Bremen. Ok de eerste Rulltrepp weer dor to bewunnern. Baven up dat Dack weer dreemol de Naam „BAMBERGER“ mit 2,5 Meter hoge Lüchtbookstaven anbröcht. An'n Anfang vun de 1930er Johren güng de Ümsatz duchtig torüch. Vun 1933 kemen dor noch de Oprööp vun de NSDAP to, de Lüde schollen nich bi jöödsche Geschäften inkopen. Bamberger süms is an'n 1. April 1933 achter Trallen kamen. Sien Firma wurr denn 1937 uplööst un dat Huus keem 1939 in de Dwangsaukschoon. Bamberger is toeerst na Frankriek un later na de USA utknepen. 1945
Transnistrien (russisch Приднестровье, ukrainsch Придністров'я, rumäänsch Transnistria) is eene internatschonaal nich ankannte Republiek in Osteuropa un liggt in Moldawien. Dat Rebeet liggt ööstlich vun de Nister, een Stroom in Moldawien. De Flaag vun Transnistrien umfaat 3567 km2. Vun’n Süüdoosten na’n Noordwesten sünd dat 202 km. Dat Rebeet liggt in’n ööstlichen Deel vun de Republiek Moldau un is weltgerechtlich Deel vun düsse. De Transnistrien-Konflikt fung 1990 an as Moldawien sien Unafhängigkeit vun de Sowjetunion verklort hett. 1992 geev dat vun März bet August en bewaffneten Konflikt, de Transnistrien mit de Ünnerstütten vun Russland wunn. Nah den Krieg wurr dat noch hüüd bestahn De-facto-Regime etableert. •https://de.m.wikivoyage.org/wiki/Transnistrien •https://osteuropa.lpb-bw.de/transnistrien-konflikt
De Dumensprung is eene Methode, üm den Afstand tüschken sik süms un en Objekt to schätzen. Dat kann di helpen, di to orienteren un de Wiete to metten. Du kannst düsse Schätzung up Grund van den Strahlensatz ut de Mathematik maken. De Dumen an den utgestrekten Arm, över denn du dat Objekt anpielst, is ungefähr 70 Zentimeters van´t Gesicht weg un de Ogenafstand bedräg ca. ses Zentimeters. Hierut kannst du een Verhältnis bereknen, dat sük natürlik van een to´n annnern ännern kann. Düt Verhältnis ligg tüschken 1:7 bit 1:12, un mot för een bestet Mettergevnis van elk eenen süms utfunnen wern. Normolerwiese is 1:10 genau genoug, denn de Dumensprung is ja nur eene Fustregel. Du kannst in düssen Fall ok seggen Dumenregel. In de Astronomie wet dat Bestimmen van den Afstand tüschken Sterne, de in Noaberschup liggt, ok so maakt. Up de Stee van den Oogenafstand trett hier de Verännerung van de Position of de Erde, wenn se de Sünne ümlepp. Bi relativ nohe planetaorischke Nebel is de Bestimmung, wo wiet se weg bint, mit Helpe van de Parallaxe möglik. Du kannst de trigonometrischke Parallaxe ok to de Entfernungsbestimmung van Fixsterne gebruken. In dat Beld boven passt de Bredde van´t
Julius Bamberger (* 17. März 1880 in Smalmereg, Suerland; † 16. Januar 1951 in Los Angeles) weer en jöödschen Ünnernehmer un hett in Bremen en groot Koophuus upboot. Bamberger is in dat Suerland up'n Lanne upwussen. Sien Grootvadder weer Vörleser bi de Synagoge, man he hett sik üm de jöödsche Religion tietleevs nich veel scheert. De Kinnertiet in Smalmereg hett Bamberger jummers as dat Paradies vun siene Kinnertiet vor Ogen harrt. As he fiev Johre oolt weer, wull siene Mudder partout in de Stadt. So is de Familie na Köln hentagen. Sien Vadder hett sik dor as Ünnernehmer versöcht, man dor is nich veel vun wurrn. As Julius seß Johr oolt is, kümmt he na School. He besöcht de jöödsche School in de „Schildergasse“. Besunnern Indruck maakt hett de School nich up em. He meen, de Lehrers verdenen woll to wenig un weern to oolt un konnen de Kinner nich för de Saak innehmen. Vun 1890 af an besöch he as eenzigen jöödschen Jungen de „Oberrealschool“. He meen later, hier harr he lehrt, dat en Joden jummers besunners goot ween mutt, wenn he bi de Annern ankamen wull. So is he gau de Beste in de Klass un blifft dat
Helmut Friedrich Hinrichs (* 18. August 1924 in Wittmund; † 31. Dezember 2014) weer en plattdüütsch Aktivist. He hett toeerst dat Mariengymnasium in Jever besöcht, hett denn sien Kriegsdeenst makt, dornah sien Abitur un hett denn noch en Studium an de Pädagogisch Hoochschool in Ollnborg makt. 1948 hett he de eerste Lehramtprüfung und 1951 de tweete Lehramtsprüfung makt. 1958 keem de Realschoollehrerprüfung dorto. Toletzt weer he Baas vun de Realschooltwieg an de Alexander-vun-Humboldt-School in Wittmund. 1947 hett he de Heimatvereen Wittmund grünnd un de harr de ok verscheeden Arbeitsgruppen, so as de plattdüütsch Böhne, an de ok sien Fru Hanna mitspeelen de, dat Heimatmuseum Peldemühle, Bökereee un verscheeden annere. 1965 is he vun de Landkreis Wittmund in de Landschapsversammeln vun de Oostfreeske Landschap send wurrn. 1996 wurr he Ehrenliddmaat. Sien besünner Verdeenst is, dat he de plattdüütsche Spraak, un hier besünners dat Harlinger Platt bannig ünnerstötten deiht, he schreev aber ok Bööker in Hoochdüütsch. Dorto hörrn Böker över dat Schicksal vun de Jööden in Wittmund un Oostfreesland, Upsatzen in de Anzeiger für Harlingerland (Heimatbilaag) oder in de Harlinger Heimatklenner. Dorto kommt plattdüütsch Sülvenratsel un Bidrääg in För Jo up Platt, ok in't Anzeiger. Man kann hüm getrost as Gallionsfigur för
De Republiek Uganda is en Land in Afrika. Uganda liggt in Oostafrika an’n Victoriasee un hett den Sudan in’n Noorden, Kenia in'n Oosten, Tansania in’n Süden, Ruanda in’n Süüdwesten un de Demokraatsche Republiek Kongo in’n Westen as Navers. De Naam „Uganda“ kummt vun dat fröhere Königriek Buganda. In Buganda leevt Bantu un de ehr Bantuspraken stellt vör dat Grundwoort (hier Ganda) ene Nominalklassenvörsülv, de den Typ vun’n Begreep andüüdt. Buganda is dat Land vun de Baganda, de de Spraak Luganda snackt. De eerste Kuntakt vun de Europäers mit de Völker vun Uganda weer vun de Küst vun Tansania ut, so dat de Naam Uganda präägt worrn is, de ut de Spraak Suaheli stammt, de staats de Vörsülv Bu- för en Land de Sülv U- hett. Uganda is vun Seen, den Witten Nil (Viktoria-Nil un Albert-Nil), Oorwoolden un Savannen präägt. De deepste Punkt vun Uganda is mit 621 Meters över’n Meersspegel de Albertsee. De Margherita Peak (ok Mount Stanley nöömt) in de Ruwenzori-Bargen as hööchst Punkt is 5110 Meters hooch. Beid Extrempunkten liggt relativ nah bienanner. Dat Rebeet vun Uganda ümfaat 236.040 Quadratkilometers, dorvon sünd 199.710 Quadratkilometers Land un 36.330 Quadratkilometers Water. Wichtige Rohstoffen vun’t Land sünd Kopper, Kobalt, Kalksteen un
◄ | 3. Johrhunnert v. Chr. | 2. Johrhunnert v. Chr. | 1. Johrhunnert v. Chr. | ► ◄ | 130er v. Chr. | 120er v. Chr. | 110er v. Chr. | 100er v. Chr. | 90er v. Chr. | 80er v. Chr. | 70er v. Chr. | ► ◄◄ | ◄ | 110 v. Chr. | 109 v. Chr. | 108 v. Chr. | 107 v. Chr. | 106 v. Chr. | 105 v. Chr. | 104 v. Chr. | 103 v. Chr. | 102 v. Chr. | ► | ►► Marcus Tullius Cicero, Röömschen Schriever un Staatsmann (†43 v. Chr.) 29. September: Gnaeus Pompeius Magnus, röömschen Feldherr (†48 v. Chr.)
◄ | 2. Johrhunnert v. Chr. | 1. Johrhunnert v. Chr. | 1. Johrhunnert | ► ◄ | 70er v. Chr. | 60er v. Chr. | 50er v. Chr. | 40er v. Chr. | 30er v. Chr. | 20er v. Chr. | 10er v. Chr. | ► ◄◄ | ◄ | 47 v. Chr. | 46 v. Chr. | 45 v. Chr. | 44 v. Chr. | 43 v. Chr. | 42 v. Chr. | 41 v. Chr. | 40 v. Chr. | 39 v. Chr. | ► | ►► 19. August: Octavian, de latere röömsche Kaiser Augustus, dwingt siene Gegenspelers, em as Konsul in to setten. Oktober: Octavian slutt sik mit Marcus Aemilius Lepidus un Marcus Antonius to dat Tweete Triumvirat tosamen. 27. November: De Triumvirn vun dat Tweete Triumvirat kriegt vun den Senat vun Rom de Macht tospraken, för fiev Johre as en Diktater över Rom to regeern. 20. März: Ovid, röömschen Dichter († 17 oder 18) Marcus Tullius Cicero, Röömschen Schriever un Staatsmann (*106 v. Chr.)
Oostfreesch is een van de dree freeske Talen un hett bit vandag blot in dat Saterfreesch overleevt. In d' Spraakwetenskupp word dat Oostfreesk ok Oostlauwersk Freesk nömt, um dat van de plattdütske Dialekten utnanner to hollen, de vandag in Oostfreesland proot un ok Oostfreesk nömt worden. Dat Oostfreesk wurr in de freeske Lannen oostelk van de Lauwers proot. Westelk daarvan word vandag noch dat westlauwersk Freesk ("Frysk") bruukt. In de verleden Tied wurr de oostfreeske Spraak in de Groninger Ommelanden (bit sowat 1400), in Oostfreesland un in dat so nömt ollenborger Freesland (van 1500 an sacht utstürven), in dat vörmalske Rüstringen (bit an d' Enn van d' Middeloller), in dat Land Wursten (bit sowat 1700) un enkeld ok noch annerswaar proot. Vandag gift dat blot noch in 1000 - 2500 Minsken in dat Saterland, de noch en oostfreesk Dialekt bruken. Van de anner Dialekten hebben blot dat Wangerooger Freesch (lesde Sprekers bünd rund 1950 stürven), dat Harlinger Freesch un dat Wursterfreesch bit in nejeder Tiede overleevt: In dat Harlingerland hett de Pastor Johannes Cadovius Müller in dat Johr 1691 de lesde Overblievsel van dat Harlinger Freesk uptekend. Daar kummt ok dat enzig overbleven Leed in de oostfreeske Spraak weg: "Buhske
De Republiek Liberia (Düütsch: liˈbeːri̯a, Engelsch: laɪˈbɪəɹɪə) is en Land an de Waterkant vun Westafrika. Se grenzt an de Elfenbeenküst, Guinea, Sierra Leone un an den Atlantik. Liberia weer een vun de eersten unafhängigen Staten in Afrika. De Republiek is grünnt wurrn, as vörmolige Slaven ut de USA wedder in Afrika ansiedelt weern schullen. Striet twuschen vörmolige amerikaansche Slaven un inheemsche Völker präägt dat Land bit up den hüdigen Dag. Na mehr as tein Johren Börgerkrieg sünd in'n November 2005 Wahlen afhollen wurrn. De Hööftstadt is Monrovia. Liberia liggt in'n Süüdwesten vun Westafrika an de Küst vun den Atlantik. Dat Land liggt in de Kuntreien vun den Tropischen Regenwoold, de avers to'n groten Deel afhaut wurrn is. Dat Binnenland vun Liberia besteiht to'n groten Deel ut Bargland. De hööchste Anbarg is de Mount Wuteve (1.440 m) in'n Noorden vun't Land. So, as dat utsütt, hefft in dat Johr 2008 3.489.072 Minschen in Liberia leevt. Jedet Johr weert de Inwahners üm 2,1 % mehr. Dat gifft en Grupp vun Inwahners, de stammt vun US-Amerikaners af. De warrt Kreolen oder Amerikoliberianers nömmt. Man se maakt bloß bi 2 - 5 % vun de Inwahners vun dat Land ut. To'n gröttsten Deel sünd
De Lauwers (Grunnengs: Laauwers; ollmoodsk Laubeke) is en Stroom van 40 Kilometers Lengte in de noordelk Nedderlannen. De Well van de Lauwers liggt dicht bi dat Loog Surhuisterveen (freesch: Surhústerfean) in de nedderlandske Provinz Freesland. Bold achter de Well kummt de Beek an de Grenz tüsken Freesland un de Provinz Grunneng un löppt up disse Grenz na Noorden. Bi Gerkesklooster/Stroobos krüzt de Lauwers de Prinses-Margriet-Kanaal. Tolesd mündt se in de Lauwerszee un löpt in't Watt tüsken westfreeske Eilannen Schiermonnikoog un Rottumeroog/Rottumerplaat in de Noordsee. De Lauwers gellt as historisk Grenz tüsken de westelk un oostelk Freesland. Al in`t 8. Jahrhunnert kwammen in de Lex Frisoninum de so nömt westlauwersken un oostlauwersken Freeslannen vör. Bit vandag is de Stroom de Grenz tüsken de Provinzen Groningen un Freesland. De Fresen van de Provinz Freesland nömen sük sülvst westlauwerske Fresen.
◄ | 2. Johrhunnert v. Chr. | 1. Johrhunnert v. Chr. | 1. Johrhunnert | ► ◄ | 90er v. Chr. | 80er v. Chr. | 70er v. Chr. | 60er v. Chr. | 50er v. Chr. | 40er v. Chr. | 30er v. Chr. | ► ◄◄ | ◄ | 67 v. Chr. | 66 v. Chr. | 65 v. Chr. | 64 v. Chr. | 63 v. Chr. | 62 v. Chr. | 61 v. Chr. | 60 v. Chr. | 59 v. Chr. | ► | ►► 8. November: Marcus Tullius Cicero hullt vör’n röömschen Senat sien eerste Reed gegen Lucius Sergius Catilina. De drudde vun König Mithridates siene Kriege gegen Rom geiht to Enn. Nu is dat Königriek Pontos in Rom siene Hannen. Anfungen harr de Krieg 74 v. Chr.. Gnaeus Pompeius Magnus lett den König Antiochos XIII. ut dat Huus vun de Seleukiden an de Siet maken. Dor is dat Seleukidenriek mit an sien Enne kamen. Philipp II. Philorhomaios as Lesten ut dat Huus kummt nich noch mol up den Throon. 23. September: Augustus, Kaiser vun dat Röömsche Riek († 14 n. Chr.) Um 63 v. Chr. rum: Strabon ut Amaseia, greekschen Historiker un Geograph
Dor kummt een Schipp mit den Ünnertitel Plattdüütsch Gesangbook is en handlich plattdüütsch Gesangbook för de Lutherschen un reformeerten Karken in de Gegenden vun Düütschland, wo Platt snackt warrt. Up 384 Sieten finnt sik dor 260 plattdüütsche Karkenleder. Rutgeven is dat vun de Arbeitsgemeenschop vun plattdüütsche Pastoren in Neddersassen. Rutkamen is dat 1991 in den Verlag vun de Misschoonshannel Harmsborg. 2009 hett dat Book en drüdde Uplage sehn. De is rutbröcht wurrn vun Anita Christians-Albrecht un Walter Scheller. In dat Lederbook steiht toeerst mol in, wat dor in to finnen is (S. 5-14). Denn kummt en Deel, wo vörslahn warrt, wie dat mit den Afloop vun en plattdüütschen Gottesdeenst utsehn kann un wat dor tohöört (Liturgie up S. 15-36). Dorna kaamt denn de Leeder un noch en Anbacksel. De Deel mit de Leeder is unnerdeelt in 27 Afsnitten. Dor finnt sik 260 Leeder in, dormank ok seven Leeder „ut de kathoolsche Kark“. To de Leeder mit all Strophen sünd de Melodien (tomeist mit bloß eene Stimm) afdruckt. In den Anhang staht de Borns in (S. 360-375), dorto weert na dat Alfabet de hoochdütschen Leeder vertekent, de dor översett wurrn sünd (S. 376-379) un denn kümmt noch en Woort achteran vun
Madagaskar (IPA:madagasˈkaːʀ) is een Land in Afrika. Dat Land is een Eiland. Mit um un bi 20,5 Mio. Inwahners is Madagaskar 587.041 km² groot. Nah Indonesien is dat Land vun de Flach her, de tweetgröttste Inselstaat. Dor hannelt sik dat um en Präsidialrepubliek mit Mehrparteiensystem bi um. Se liggt in'n Indischen Ozeaan vör de Oostküst vun Afrika. De Küst is 4.828 km lang. De Hööftstadt is Antananarivo. Madagaskar is de sesstgröttste Insel vun de Welt. Towielen warrt dor de „sesste Kontinent“ to seggt. Vunwegen dat dat so lang för sik alleen in'n Ozeaan legen hett, is dor ene ganz egene Natur upkamen. Madagaskar is vör 150 Mio. Johren vun Afrika aftrennt wurrn un hett sik vör um un bi 90 Mio. Johren vun den Indischen Subkontinent aflööst. In de Midden vun de Insel liggt en platt Hoochland mit in’n Dörsnitt bi 1.100 m Hööchde. Na Oosten to fallt dat piel af, na Westen hen geiht dat mehr suutje hendal. Dat Hoochland kladdert in siene Toppen umhooch bit to den Maromokotro. Dat is mit 2.876 m de hööchste Barg vun dat Eiland. Twee Drüddel vun de Insel sünd boot ut Stenen ut dat Präkambrium. Düsse Stenen sünd en paar Mol ümformt
◄ | 2. Johrhunnert v. Chr. | 1. Johrhunnert v. Chr. | 1. Johrhunnert | ► ◄ | 70er v. Chr. | 60er v. Chr. | 50er v. Chr. | 40er v. Chr. | 30er v. Chr. | 20er v. Chr. | 10er v. Chr. | ► ◄◄ | ◄ | 52 v. Chr. | 51 v. Chr. | 50 v. Chr. | 49 v. Chr. | 48 v. Chr. | 47 v. Chr. | 46 v. Chr. | 45 v. Chr. | 44 v. Chr. | ► | ►► 10. Juli: In de Slacht vun Dyrrhachium mutt Julius Cäsar en Nedderlaag gegen Pompeius hinnehmen. Caesar klemmt sik dor achter, datt Octavian in dat Kollegium vun de Pontifices upnahmen warrt. 28. September: Gnaeus Pompeius Magnus, röömschen Feldherr (*106 v. Chr.)
Christian Friedrich Gille (* 12. März 1805 in Ballenstedt, † 9. Juli 1899 in Wahnsdorf) weer en düütsch Maler, Tekner, Koppersteker un Lithograph. Gille studeer an de Dresdner Kunstakademie as Schöler vun Johan Christian Clausen Dahl. Dornah arbeid he as Maler, Tekner, Koppersteker un Lithograph in Dresden. As Landschapsmaler harr he bold de Rop as düütsch Corot. Dor sien dör Naturstudien ööft, impressionistisch utseehn Biller in ehr Tiet vörut weern, is Gilles Wark eerst nah sien Dood richtig anerkennt wurrn. Gille wahn woll in Dresden, hett aber siet etwa 1880 en Deel van't Johr in Wahnsdorf verbrocht, wo he ok storven is. Große Kreisstadt Radebeul (Hrsg.): Stadtlexikon Radebeul. Historisches Handbuch für die Lößnitz, 2005, ISBN 3-938460-05-9 Thieme-Becker, Bd. 14, 1921, S. 34 f.
Daleth (דלת) is de veerte Bookstaav in't Hebrääsch Alphabet un warrt as [d] utspraken. As hebrääsch Tall hett he den Weert 4. De Oorsprung vun den Bookstaav (in't phönizisch Alphabeet) is en stiliseert Döör vun en Telt (in't modern Hebrääsch: 'delet'). Vun den aramääschen Bookstaav sünd ok dat greeksche Delta un dat latiensche D kamen. Dat hebrääsche Alphabet Aleph א · Beth ב · Gimel ג · Daleth ד · He ה · Waw ו · Zajin ז · Chet ח · Tet ט · Jod י · Kaph כ ך · Lamed ל · Mem מ ם · Nun נ ן · Samech ס · Ajin ע · Pe פ ף · Tzade צ ץ · Koph ק · Resch ר · Sin ש · Taw ת
Mauritius (pldt.: [maʊ̯ˈriːtsi̯ʊs], engl.: [məˈɹɪʃəs]) is en Inselstaat in Afrika, de ruchweg 900 km in’n Oosten vun Madagaskar in’n Indischen Ozean liggt. In'n Norden vun Mauritius liggt de Seychellen un 200 km in'n Westen liggt dat franzöös'sche Översee-Département La Réunion. Bit na den afrikaanschen Kontinent sünd dat woll 1.800 km un na Indien hen mutt een bi 4.000 km na Noordoost föhren. De Staat Mauritius besteiht ut twee grote un en ganze Reeg vun wat lüttjere Inseln. De gröttste Insel vun dat Land heet ok Mauritius. Dor liggt ok de Hööftstadt Port Louis. Um grote Delen vun düsse Insel rüm liggt en Riff. Dor kladdert en paar lüttje Inseln vun rut, as Amber Island. Dicht bi Mauritius liggt ok noch de Eilannen Gunners' Coin (Coin de Mire, bi 8 km nöördlich) un Round Island (bi 22 km in'n Noordosten). De tweete gröttere Insel heet Rodrigues. Dor wahnt um un bi 40.000 Inwahners up. Se liggt vun Mauritius bi 600 km af in'n Osten, so tämlich up de sülvige Brede. Rodrigues un Mauritius höört, mit la Réunion tohopen, to de Inselgrupp vun de Maskarenen. De Cargados-Carajos-Inseln (ok St. Brandon) liggt bi 500 km noord-ööstlich vun Mauritius. Düsse Inselgrupp is üm un
Knut IV. de Hillige (* 1043; † 10. Juli 1086 in Odense) weer König vun Däänmark. He weer de Söhn vun Sven II. Estridsen. 1080 folg he sien Broder Harald III. up den Throon. He versöch, de Macht vun den König up wat stevigere Fööt to stellen. Mit de Kark güng he fründlich üm. He dach, denn schollen em de Bischöpp woll to Siet stahn. Dat gifft Borns, de geevt an, he harr anordent, dat de Wiehnachtstiet 20 Dage lang fiert weern scholl, bit to'n 13. Januar, dat is de St. Knuts Dag. As he in dat Johr 1086 Truppen tohopentrecken dö, vunwegen dat he vörharr, England antogriepen un intonehmen, is dat Volk upsternaatsch wurrn. Da lä woll nich so an sien Vörhebben, sien Land grötter to maken, as veelmehr dor an, dat he verscheden Molen in dat ole Recht un Herkamen ingrepen harr. Knut is tosamen mit sien Broder Benedikt in de St. Albans-Karken in Odense dootslahn wurrn. He harr düsse Kark süms boen laten. Hüdigendags heet se Knutskarken. Knut sien Fro Adela vun Flannern weer de Dochter vun den Greven Robert I. vun Flannern. Se kehr na Knut sien Dood torüch in ehr Heimat. Ehr Söhn Karl I.
De Slacht vun Stalingrad weer en vun de gröttsten Slachten in den Tweeten Weltkrieg. Se warrt ankeken as de Punkt, wo sik de Wind in den Krieg dreiht hett. Vun dor af an is de düütsche Wehrmacht nich mehr wieder vöran kamen in de Sowjetunion. De Slacht is slahn wurrn in de Region vun dat dormolige Stalingrad an de Wolga (hüdigendags Wolgograd). In'n August 1942 güng dat los. Dor hett de Düütsche 6. Armee to'n eersten Mol de Stadt angrepen. Anfang 1943 weer allens vörbi un de Düütschen Truppen un jem ehr Verbünnten harrn verlaren. Vördem weern se in en Ketel inslaten. Tominnst 700.000 Lüde, Suldaten un Zivilisten, sünd bi düsse Slacht ümkamen. För dat Düütsche Riek bedüüd se den Anfang vun den Ünnergang. Stalingrad driggt hüde den Naam Wolgograd. Dormols reck dat 40,2 km vun Noord na Süden to langs de westliche Kant vun den Wolgastroom. Dor, wo de Stadt an'n breedsten weer, weern dat 6,4 bit 8 km. De Wolga is in düsse Gegend 1,6 km breet. Vunwegen düssen breden Stroom weer dat nich möglich, de Stadt in to sluten. Stalingrad hett dormols bi 600.000 Inwahners harrt, man as dat mit de Slacht losgüng, weern bloß noch bi
Metallica is en US-amerikaansche Metal-Band. Se is 1981 in San Francisco grünnt wurrn. An’n 18. Oktober 1981 is dat offiziell losgahn. De Band is in Los Angeles van James Hetfield un Lars Ulrich (Slagtüüch) gründet worrn. Blots för korte Tied sünd Dave Mustaine (Gitarre) (wegen Alkoholmissbruk hebbt se jüm rutsmeten) un Ron McGovney (Bass) dorbi wesen. De Band hett ehren Naam kregen, as Lars Ulrich mit sien Macker Ron Quintana tohopenseten hett un de beiden söchen een Naam för en Fan-Tietschrift för Metal-Frünnen, de Quintana nee upmaken wull. Quintana hett Ulrich en List mit Naams geven, he scholl mol seggen, wat de Beste för de Tietschrift weer. Ulrich dach, Metallica weer woll de beste Naam. Man bi Quintana hett he meent, düsse Naam döch ja woll rein gor nix, he scholl man en annern nehmen. Dor hett de Tietschrift den Naam Metal-Militia kregen un Ulrich konn Metallica för siene nee Band nehmen. 1986 is de Bassist Cliff Burton, de se för McGovney anhüürt hett, op een Tuur in Sweden storven, as de Tuurbus op glatter Straat ümkippt is. De Rest hett sik ünmiddelbor dorna dorfür entschieden, mit de Musik wiedertomaken un sik een nejen Bassspeeler to söken. 1988 hett Metallica