rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Georg Droste (* 13. Dezember 1866 in Bremen; † 17. August 1935 ook dor) weer en plattdüütschen Verteller ut Bremen. Droste sien Vadder weer Sniedermeester. He hett een povere Kinnertiet un Jöögd verleevt, man dat geev doch jummers wat to lachen. Upwussen is he an'n Oosterdiek an'e Werser. Bi'n Bookhöker hett he as een Jung arbeit, later hett he een Lehr bi een Wullfirma maakt. 1886 is he blind wurrn un hett as Höker up'e Straten arbeit. Denn is he nah Hannober gahn un hett Korfmakeree lehrt. 1893 hett he heiraat. Mit'e Tiet hett he dor wat vun maakt, dat he plattdüütsche Geschichten vertellen konn. 1908 keem sien eerst Book Achtern Diek in'n Druck. Vun dor af an hett he denn mit Hölp vun een Schrievmaschien för Blinnen fudder Vertellen schreven. Vun 1913 af an sund de Ottjen-Alldag-Böker rutkamen. De harrn ganz veel mit sien egen Geschicht un sien egen Leben to kriegen. Mit de Tiet höll he denn ok Vordrääg un nah den Eersten Weltkrieg konn he de Korfmakeree upgeven un leev vun dat Schrieven. Siene Bökers weert jümmers noch upleggt un verköfft. Achtern Diek 1908 Im Rodenbusch-Haus 1909 För de Fierstunnen 1910 Sunnenschien un Wulken 1912 Ottjen Alldag
Dee Poolsch Verteidigung is en Anspeel in’t Schachspeel. Se is ünner ECO-Code A40 inordnt un tellt to de Slooten Spelen. Ehr Naam hett se vun de poolschen Schachtheoretiker Aleksander Wagner kregen, de dat Anspeel eerstmals 1913 in de Turnierpraxis anwendt hett. Se entsteiht nah de Tüüg 1.d2-d4 b7-b5. De Ideen vun dit Anspeel sünd: De Entwicklung vun de Daamlööper up dat Feld b7, vun wo ut he över de Diagonale a8-h1 Druck up den witten Königsflögel utöövt un vor allen dat wichtig Feld e4 kontrrolleert. Weil de Buer up b5 steiht kann Swaart um Ruumvördeel an de Daamflögel strieden. Bi de swaart Anspeelstrategie bruukt man kien forcierte lange Varianten kennen, so dat de exakte Anspeelvörbereitung vun de Gegner weniger Bedüüden hett. Aber de Praxis wiest ok, dat Witt nah dat natüürliche 2.e2-e4! Lc8-b7 bequem üm Vördeel strieden kann middels en Upbo f2-f3, Sb1-d2, Lf1-d3 oder Lxb5. In de 22. Weltmeesterschaps-Partie 1966 in Moskau speel Boris Spasski tegen Titelverteidiger Tigran Petrosjan de Poolsch Verteidigung un harr nah ruch weg 20 Tüüg Utgliek, mak denn aber en sworen Fehler un verlor nah 35 Tüüg. In de Turnierpraxis is dit Anspeel nich faken antodropen. Peter Zimmer: Die polnische Verteidigung: Schach-Profi-Verl. Dreier, Ludwigshafen 1995
De Afslussdiek (nedderlandsch Afsluitdijk, freesch Ofslútdyk) is een Afsparrdiek (eenkels kinnen Diek, de Water vun Land trennt) an’n Ingang vun de olde Zuiderzee twischen Den Oever (Provinz Noordholland) un Surch bi Harns (Provinz Freesland). He is 32 km lang un 90 Meter breet un wööd up 28. Mai 1932 klorstellt. Net üm 13:02 Uhr up de Dag wööd de Diek slaten un trennt seent de vunaf September 1932 offiziell Iesselmeer nöömte Binnensee, de vörmaalige Bucht Zuiderzee, vun’t Wattenmeer un is een vun de Hööftelemente vun de Zuiderzeewerke. De Damm is ca. 29 km lang. Over de Diek verlöpp de nedderlandsche Autobahn Rieksweg 7 mit ene Stopp-, Tank- un Dreihmöglichkeit bi Breezanddijk. In den Diek befindt sik de Slüüsen vun Den Oever un Kornwerderzand, wor’t bit 1940 ene militärische Basis gaff. Disse was so stärk, datt de wat de Antall betrefft wiet unnerlegene nedderländsche Armee de antreckende düütsche Wehrmacht stoppen kunnen, bis up 14. Mai 1940 de Kapitulatschoon verklort was. Up de Stede befindt sik vundaag een Kriegsdenkmaal.
Sheldon Lee Glashow (* 5. Dezember 1932 in New York) is en US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger. Glashow hett 1954 en Bachelor-Afsluss an de Cornell University maakt un promoveer 1959 an de Harvard University in Physik. He kreeg 1979 tosammen mit Abdus Salam un Steven Weinberg den Physik-Nobelpries „för hör Bidraag to de Theorie vun de Vereenigung vun swack un elektromagnetisch Wesselwirkung tüschen Elementardeelken, mit ünner annern de Vörutsaag vun de swach neutrale Strööm“ (Z-Boson). Glashow is en prominent Gegner vun de Superstring-Theorie un bekennen Atheist (Brights). Sheldon Lee Glashow (engelsch) Interview mit Glashow to de Superstring-Theorie (engelsch)
Andrea Barzagli (* 8. Mai 1981 in Fiesole, Provinz Florenz) is en italienschen Footballspeler. Anfungen mit dat Footballspelen is he 1992 bi San Michele Cattolica Virtus un 1998 bi Rondinella Impruneta. Dorbi weer he för en Halfsaison (200/2001) ok noch mol AC Pistoiese aktiv. 2001 wessel he aber to Ascoli Calcio, wo he bit 2003 bleven is. De Binnenverteidiger hett 2003 för en Saison bi AC Chievo Verona anhüert. Van 2004 bit 2008 weer he bi US Citta di Palermo tätig.2008 sull Barzagli bi AC Florenz anfangen. He harr dat woll ok all per Handslag afslooten, aber denn keem VfL Wolfsburg un hett meest dübbelt so völ an Geld boten, so dat he denn wesselt hett. Dor weer he lang Tiet Stammspeler, aber Enn' Januar 2011 wessel he torüch nah Italien un hüür bi Juventus Turin an. Barzagli hett 171 Eerstligaspelen in Italien makt un ok 27 Länderspelen. He gehörr ok to dat Weltmeesterschapsteam 2006. Barzaglis Profil up weltfussball.de (hoochdüütsch)
Flederbeersupp is en Eten, dat besünners in Noorddüütschland an de Küst (Sleswig-Holsteen, Hamborg, Mekelborg-Vörpommern, Delen vun Neddersassen) veel eten warrt. Flederbeersupp warrt ut Flederbeersaft (Beern vun’n Flederbeerbusch) kaakt, de mit Stärk indickt warrt. Rin’e Supp köönt ok Sneden vun Appels oder Klüten kamen. Dorto kann ok Zitroonsaft kamen un för den Smack Kaneel un Nelkenköpp. De Flederbeersupp warrt as Nadisch eten un besünners denn, wenn de Flederbeern riep wesen sünd, also in’n Harvst un Winter.
Asif Ali Zardari (* 26. Juli 1955) is en pakistaanschen Politiker. Vun den 9. September 2008 af an is he de Präsident vun Pakistan. He is de Weetmann vun Benazir Bhutto, de fröher Premierministersche vun Pakistan ween is. Mit ehr weer het siet 1987 verheiraat un hett dree gemeensame Kinner. Vun den 30. Dezember 2007 af an is he stellvertredend Vörsitter vun de Pakistaansche Volkspartei (PPP). Sien Söhn Bilawal Bhutto Zardari is Vörsitter vun düsse Partei. Zardari stammt ut en ole Familie vun de noordindische Böverschicht af, de sik jummers goot stahn hett. Düsse Familie hett in de Boweertschop un mit Zementfabriken Geld verdeent. In de tweete Amtstiet vun siene Fro höör he to de Natschonalversammeln un weer Ümweltminister. Bit 1999, as Pervez Musharraf den Senat uplööst hett, weer he Senater. Sien Ökelnaam is „Mister Tein Perzent“, vunwegen dat he sik jummers oorntlich smeren laten hebben schall. He warrt as en Politiker ohn Grundsätz ankeken, de jummers bloß up sien egen Vördeel ut is.
Grunneng (ook: Grönnen of Grünneng, Nedderlannsch: Groningen) is ene Provinz in'n Nörden van de Nedderlannen mit üm 596.000 Inwahners (2023) en hett as Hööftstadt Grunneng. Grünnen hett in'n Wessen ene Grenz mit Freesland, in'n Süüden an Drint, in'n Ossen an Ostfreesland un in'n Nörden an't Wattenmeer. Bi Grünnen höören drei lüttje Waddeneilannen to: Röttemerplaat, Röttemeroog un Süderdünen. De Provinz Grunneng wort ok woll Stad en Ommelannen nöömt, wiels se ut de Stad Grünnen un de Ommelannen (de Provinz) bestaht. Grunneng is bekannt för olle Karken mit historische Örgels, de Martinitoren in Stad en de Börgen in Ommelannen (kiek ok: List vun vernuimde Grönneger Börgen). n Deel van Grünneg is de heerlekheid Westerwolde. In Grünnen wort Grunnengs snackt, dat tosamen mit t'Oostfreesche ene Dialektgrupp in de Neddersassische taal is. 70% van de Grünneger Inwahners snackt Grünnegs. Stad Grunneng Damm Winschoot Delfsil Eemsdelta (Eemsdelta) Fehndamm (Veendam) Grunneng (Groningen) Höögland (Het Hogeland) Knaal (Stadskanaal) Midden-Grunneng (Midden-Groningen) Oldambt (Oldambt) Pekel (Pekela) Westerkarteer (Westerkwartier) Westerwolde (Westerwolde) "Up Platt up pad in Groningen" Youtube-Reportage over de plattdüütsche Spraoke in Grunnen de offizielle siete för Touristen in de Stadt en Provinz Grunnen de offizielle siete van de Provinz Grunnen, up Niederländisch Provinzen vun de Nedderlannen Drenthe •
Leer is en Stadt in Oostfreesland in d’ Landkreis Leer in Neddersassen (Düütschland). Daar sitt ok de Kreisverwalten. Se word ok "De Döör van Oostfreesland" nömt. Leer is bi de Stroom Leda baut worden, man is nu al so groot, da se ok an de Eems liggen deit. De Stadt hett en Haven för Seeschippen. Bi dat lüttje Loog Leerort, dat en Stadtdeel van Leer is, komen de Stromen Eems un Leda tosammen. Neet wiet weg van Leer is de Grenz to de nedderlanske Provinz Grunneng. Samtgemeente Hesel Samtgemeente Jümme Rhauderfehn Westoverledingen Weener Jemgum Moormerland Leer (Kernstadt) Leerort Heisfelde Loga Logabirum Nüttermoor Hohegaste Nettelborg (südelk van d’ Leda, in’t Overledingerland) Bingum (westelk van d’ Eems, in’t Rheiderland) In dat Jahr 791 hett de Fresenapostel Luidger de eerste lüttje Kark in de oost-freeske Kuntrei gründt, und dat dicht bi dat Loog Leer. To de Tieden van de oostfreeske Hoovtlingen harr de Hoovtlingsfamilie van Fokko Ukena hör Seet in Leer. Dit Familie harr in groot Inflood in disse Tied. 1508 gaff Graaf Edzard de Groot an Leer dat Recht, en Markt to hollen. Noch vandag word elke Jahr in d’ Oktober-Maand de Gallmarkt (Gallimarkt) in Leer offhollen (16. Oktober-Maand is de St.-Gallus-Dag).
Olaf Zinke (* 9. Oktober 1966 in Bad Muskau) is en ehmalger düütsch Iesflinklöper. He hörr eegentlich nich to de Weltspitz in sien Sportoort, umso överraschender weer sien Olympiasieg 1992 in Albertville över 1.000 m mit een 1 Hunnertstelsekunn Vörsprung vör Yun-Man Kim ut Süüdkorea. Över 1.500 m hett he denn noch den sössten Platz beleggt. Wedder dorvör noch dornah hett he sowat nochmal schafft, ok wenn he noch twee Weltcupsiege errungen hett. Tein Mal weer he ünner de best Tein. Sien eersten Insatz in de Weltcup harr he 1986 un 1994 harr sien letzt Rennen. Olaf Zinke bi Skateresults
Snevern is en Gemeen in de Lümborger Heid un höört to’n Landkreis Heidkreis. De Stadt hett 19.140 Inwahners (Stand 31. Dezember 2022) up en Flach vun 234,58 km². Blangen den Hauptoort Snevern höört ok noch en Reeg annere Dörper mit to de Gemeen. To de Gemeen Snevern höört blangen den Hauptoort Snevern sülvst ok en Reeg annere Öörd. Düsse Öörd sünd indeelt in Oortschoppen. Dat gifft teihn Oortschoppen, de en egen Oortsvörsteiher wählt. Blots de Hauptoort Snevern hett keen Oortsvörsteiher. De Oortschoopen sünd: Ehrhoorn (mit Einem un Wintemaur an de Chaussee) Grotenwe (mit Haswe, Osterwe un Schultenwe) Häbe (mit Benninghöben, Bockhäbe, Hillen Langwedel, Möhr, Pietz, Schaal, Surbossel, Tütsbarg un Wulfsbarg) Issell (mit Baal, Höpen un Reinsählen) Langloh (mit Dannhost, Fraas, Gröps, Hämsen, Reimen, Vorwark un Wieckhost) Lünzen (mit Bult, Lünzenbrookhoff un Riep) Schüllern (mit Hasselhoff, Schüllernbrookhoff, Stimbeck un Vöden) Snevern (mit Gallhoorn un Hansahlen) Wintemaur Wessloh (mit Eggersmöhl, Host un Schiel) Zoarn De Gemeen Snevern hett sik in ehr hüdige Form an’n 1. März 1974 billt, as mit de Gemeenreform in Neddersassen de ölven Gemenen, de vondaag de Oortschoppen billt, to een Gemeen tohoopslaten worrn sünd. An’n 30. Oktober 1976 hett de Gemeen ünner Binnenminister Gustav Bosselmann de Stadtrechten kregen.
Keitum (däänsch Kejtum, noordfreesch Kairem) is en Oortsdeel vun de Gemeend Sylt-Oost up de Eiland Sylt. De Oort wurr in dat Johr 1216 eerstmals oorkundlich erwähnt un gellt hüüd wegen sien tallriek Alleen un olde Boombestand as de „grööne Oort“ vun dat Eiland. Dor leven ruch 850 Inwahner, anner Borns snacken aber ok vun 1.300 Inwahner. Bit Midden vun dat 19. Johrhunnert gell Keitum as Hööftoort vun Sylt. Domols geev dat dor den eenzigen Dokter up dat Eiland un de eenzist Apthek. Dorto weer dat de Seet vun de Verwalten för de nich to de däänsch Kroon tellend Ländereen op Sylt. In Keitum hebbt sück in dat 17. un 18. Johrhunnert tallriek wohlhaben Kapitäne ansiedelt, so dat de Ooort as eenzigst up de ansonsten arm Eiland 'n beten Riekdom harr. Eerst, at de Fremdenverkehr mehr Bedüüden kreeg, hett dat Seebad Westerland ok mehr Bedüüden kregen. Mit de Bo vun de Hindenburgdamm 1927 kreeg Keitum dör sien Bahnhoff in' Süüdwesten vun de Oort Ansluss an de Rieksbahn. In Keitum hebbt de Schriever Boy Lornsen, de dat Kinnerbook Robbi, Tobbi und das Fliewatüüt schreven hett un de fröhere Intendant vun dat Schiller Theater in Berlin Boleslaw Barlog leevt. Dat Huus vun de
Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Celle (Mehrdüdig Begreep). Celle is en sülvstännige Stadt un Kreisstadt vun den Landkreis Celle. Se liggt tüschen Hannober un Hamborg un hett 70.138 Inwahners (Stand 31. Dezember 2022). De Stadt warrt as süüdlichen Ingang to de Lüünborger Heid ansehn. In de Ooltstadt gifft dat bi 480 Fackwarkhüser, de al fein up Schick bröcht wurrn sünd. Allerhand Touristen vun Düütschland, man ok vun dat Utland reist dorhen un kiekt sik de Stadt an. Dor höört ok dat Slott Celle to. Dat is in de Tiet vun de Renaissance un vun dat Barock boot wurrn. In Celle gifft dat en Överlandsgericht. In Celle is ok dat Landsgestüt. Eenmal in’t Johr find dorüm ok de Celler Hingstparaad statt. De Stadt Celle liggt an de Aller in de ehr Oorstroomdaal. Celle liggt bi 40 km noordööstlich vun Hannober, bi 60 km noordwestlich vun Brunswiek un bi 120 km süüdlich vun Hamborg. In de Gemarken vun Celle münnt de Lachte un de Fuhse in de Aller. De Lachte kümmt vun Noordoosten her, de Fuhse en beten wieder stroomaf vun Süüdoosten. De Aller münnt amenn bi Veern in de Werser. De Stadt is in düsse Stadtdelen updeelt
In den vörmoligen franzööschen Königspalast Louvre in Paris is hüdigendags to'n groten Deel dat Museum Musée du Louvre ünnerbröcht. In dat Johr 2007 hefft 8,3 Mio. Lüde den Louvre besöcht. Dor is de Louvre up de ganze Welt mit dat Museum mit de meisten Besökers. Up 60.000 m² warrt utstellt. Grötter sünd bloß dat Metropolitan Museum New York un de St. Petersborger Eremitage. In den Noordflögel vun'n Louvre is de Institutschoon Les Arts Décoratifs mit ehr dree Museums Musée des Arts Décoratifs, Musée de la Mode et du Textile, Musée de la Publicité un mit de Bibliothèque des Arts décoratifs tohuse. Dat Bowark liggt in dat Zentrum vun Paris twuschen dat rechte Över vun de Seine un de Rue de Rivoli. In sien Binnenhoff geiht dat los mit de so nömmte histoorsche Ass vun Paris. De geiht los bi de glöserne Pyramide an'n Ingang vun'n Louvre un langt bit na de Grande Arche hen. Ehr Middelstück is de Champs-Élysées. Johrhunnertelang weer de Louvre en grote Bostell. Meist jeden Herrscher, König un Kaiser hett an den Louvre rümboen laten. De Naam kümmt wohrschienlich vun dat latiensche Woort „luperia“, wat so veel bedüden deit as „Wulfskuhl“. Düsse Naam wiest up de vörmolige
Bremen is een Stadtstaat un dat lüttjeste Bundsland vun Düütschland mit 650.000 Inwahners (Lann) oder 550.000 Inwahners (Stadt). To’t Lann warrd ok Bremerhoben tellt. De Stadt höör al fröh in siene Historie to de Hanse to. Ok vandaagen is Bremen en Hansestadt. Offiziell heet se Free Hansestadt Bremen. Op Plattdüütsch nennt man se ook „Breem“ oder „Bräm“. In dat Johr 2004 sünd de Roland un dat Raathuus in de UNESCO-List vun dat Weltkulturarv upnahmen wurrn. Hööftartikel: Geschicht vun Bremen Grünnt wurrn is de Stadt in de Tiet vun Karl den Groten an dat Enn vun dat 8. Johrhunnert. 782 warrt de Naam vun Bremen to'n eersten Mol in en Urkunn upschreven. De eerste Bischop weer Willehad ut Northumbria. He hett Bremen 789 to'n Seet vun sien Bisdom maakt un an'n 1. November vun datsülbige Johr den Bremer Dom inwieht. 848 is Ansgar Bischop wurrn. Ansgar grünn in de junge Stadt dat eerste Armenspital ööstlich vun den Rhien un maak sik dor för stark, dat Willehad to'n Hilligen verklaart wurrn is. He süms schreev twuschen 860 un 865 en Schrift över de Wunner an dat Graff vun Willehad. 865 is he dootbleven. Rimbert (865 - 888) is em folgt. 888 kreeg
Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern. Rhienland-Palz is en düütsch Bundsland in'n Süüdwessen. De Hööftstadt is Mainz. Rhienland-Palz liggt an de Strööm Mosel, Nahe, Lahn un - as de gröttste Stroom - de Rhien. Mainz Frankenthal Ludwigshafen Koblenz Kaiserslautern Pirmasens Speyer Trier Worms Zweibrücken Düütsche Bundslänner Baden-Württemberg · Bayern · Berlin · Brannenborg · Bremen · Döringen · Hamborg · Hessen · Mekelnborg-Vörpommern · Neddersassen · Noordrhien-Westfalen · Rhienland-Palz · Saarland · Sassen · Sassen-Anholt · Sleswig-Holsteen
Bozen (italieensch Bolzano) is de Regionaalhoofdstadt vun Süüdtirol in Italien. De Stadt liggt an’n Stroom Talfer un hett bi 97.809 Inwohners (2004). Bozen is de gröttste Stadt in de Region Süüdtirol. Bozen heet ok en kunsthistorisch interessant Binnenstadt, wat bi Städer in Italien vun disse Belang nich anners to verwachten is. Websteed vun de Stadt Bozen (hoochdüütsch) Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.
Paris betekent Paris, Hööftstadt vun Frankriek, Paris, Figur ut de greeksche Mythologie, Paris, en Asteroid, Paris (Eenbeer), Geslecht von Planten, Paris, Schauspeler in dat ole Rom, SS Paris, franzöösch Schipp, Paris, US-amerikaansche Rockgrupp, Paris, US-amerikaansch Rapper, Paris, Vörnaam för Mannslüüd un Froonslüüd, Paris, Oort in Ontario, Kanada, Paris, Oort in Yukon, Kanada, Paris, Oort in Arkansas, USA, Paris, Oort in Idaho, USA, Paris, Oort in Illinois, USA, Paris, Oort in Iowa, USA, Paris, Oort in Kentucky, USA, Paris, Oort in Maine, USA, Paris, Oort in Michigan, USA, Paris, Oort in Missouri, USA, Paris, Oort in New York, USA, Paris, Oort in Ohio, USA, Paris, Oort in Pennsylvania, USA, Paris, Oort in Tennessee, USA, Paris, Oort in Texas, USA, Paris, Oort in Virginia, USA, Paris, Oort in Wisconsin, USA, Paris, Oort in Däänmark, Paris, Oort in Russland, Paris, Oort in Kiribati, Paris, Oort in Bessarabien in de Ukraine (ukrainsch Wesselyj Kut), Paris-l’Hôpital, Gemeen in dat Département Saône-et-Loire, Frankriek, Le Touquet-Paris-Plage, Gemeen in dat Département Pas-de-Calais, Frankriek. Paris oder Pâris is de Familiennaam von Barry Paris, US-amerikaanschen Schauspeler, Jackie Paris, US-amerikaanschen Musiker, John Paris Jr., kanaadschen Hockeytrainer, John Ayrton Paris, brietschen Dokter, Lucius Domitius Paris, röömschen Schauspeler, Matthew Paris, engelschen Schriever, Pierre-Adrien
In't Mainfranksch giff dat keen Ünnerscheed twüschen B un P oder D un T. Allens warr "week" utsproken. Un de Ennen verschluckt. Pils - bils Tier - dier drüben - drüm schnell - hodli un gschwind En Deel vun't Mainfranksch is dat Grabfeldsch in'n Kreis Rhön-Grabfeld in Bayern. Annere Deel is dat Hennebergsch in Döringen.
De Metaphysik (lat. metaphysica, vun ooltgreeksch μετά metá = „dornah, güntsiet“ un φύσις phýsis = „Natur, natürliche Aart“) is en Unnerdeel vun de Philosophie. So, as dat up us dal kamen is, geiht dat bi de Metaphysik üm de Grundfragen un –problemen vun de theoretische Philosophie. Wo könnt wi vun utgahn? Wat sünd de Anfäng oder „eersten Grünn“ vun Allens, wat is? Up wat for’n Grund steiht de ganze Welt? Wat kann een ganz allgemeen över Struktur, Gesetten, Prinzipen un över Sinn un Ziel vun de ganze Würklichkeit oder vun dat Wesen vun Allens rutfinnen? De klassische Metapysik gifft sik mit de so nömmten „lesten Fragen“ af: Gifft dat en würklichen Grund, worüm de Welt överhaupt dor is? Un worüm is allens just so, as dat nu is? Gifft dat en Gott? Un wenn dat en Gott gifft: Wat könnt wi weten över em? Wat is mit de Minschen? Gifft dat sowat as „dat Geistige“? Könnt wi bi den Minschen en Unnerscheed maken twuschen Geist un Materie? Hett de Minsch en Seel, de nich dootgahn kann? Hett he en Fre’en Willen? Wo sik de Metaphysik mit befaten deit, so wat dat meist verklaart, dor kann en nich mit Hölp vun
Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern. De Kennistheorie, up Düütsch woll ok Erkenntnistheorie oder greeksch Epistemologie, is an de Siet vun de Ethik, de Logik un de Ontologie een vun de wichtigsten Unnerdelen vun de Philosophie. De Ontologie fraagt na, wat de Grundlaag un dat Fundament vun de ganze Würklichkeit is. De Ethik fraagt, wat wi doon schöllt un wat nich. Man de Kennistheorie fraagt, wo wi dat denn her weten schöllt. De Kennistheorien könnt sik mit ganz verscheden Afdelen vun de Wetenschoppen befaten. Dor geiht dat üm dat Weten in de verscheden wetenschopplichen Afdelen vun de Naturwetenschoppen, vun de Metaphysik oder vun de Moral. Dorbi gifft sik de Kennistheorie af mit Fragen as: Up „wat för“ Kennissen kann een sik verlaten? Welk könnt as wohr ankeken weern? Wat för Henwies könnt wi to Hölp nehmen? Wie kümmt dat dorto, dat Menungen wohr sünd un dat Recht up jem ehre Siet hefft? Wie kann man dat künnig weern? Wat kümmt dorbi rut, wenn wi de wichtigen Wöer in de Kennistheorie ünnersöken doot? Wöer as Weten un Sekerheit? Wat hett dat „Ümto“ dormit to kriegen, wenn wi dorvun övertüügt sünd, dat bestimmte Menungen
Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern. De Philosophie (greeksch „φιλοσοφία“ philosophía, up Platt ‘Leev to de Klookheit’) is de Wetenschop, de sik dormit befaten deit, de Welt un dat Leven un Wesen vun de Minschen to verstahn. To’n Unnerscheed vun annere Wetenschoppen, is se nich bloß tostännig för en Deel vun dat Ganze. Se gifft sik mit allens af un kennt keen Grenzen. In den Westen füng dat mit de Philosophie an in dat 6. Johrhunnert v. Chr.. Dormols grenzen sik de Antike Philosophie un de Mathematik af vun dat Weltbild vun den Mythos mit sien Dööntjes. De Minschen füngen an, de Welt wetenschoplich to unnersöken. De wichtigsten Unnerdelen vun de Philosophie sünd de Logik (as de Wetenschop vun dat Denken mit Sinn un Verstand), de Ethik (as de Wetenschop vun dat richtige Doon) un de Metaphysik (as de Wetenschop vun de eersten Grünn vun allens, wat is, un vun de Würklichkeit). Annere Unnerdelen sünd de Kennistheorie un de Wetenschopstheorie, de sik befaten doot mit de Mööglichkeiten vun de Kennis ganz allgemeen un ok mit de Aarten, wie in de enkelten unnerschedlichen Wetenschoppen düsse Kennis vun de Wohrheit för sik geiht. Arno
Immanuel Kant (* 22. April 1724 in Königsbarg; † 12. Februar 1804 ok dor) weer een vun de wichtigsten düütschen Philosophen. Sien Wark „Kritik der reinen Vernunft“ is en Dreihpunkt in de Geschicht vun de Philosophie un to glieke Tiet de Anfang vun de moderne Philosophie. In düt Wark geiht dat üm de Fraag, wat de Minsch mit sien Verstand överhaupt rutfinnen kann un wat nich (Kennistheorie). Man nich bloß mit so’n Saken hett he sik befaat, man ok mit de Fraag, wat de Minsch doon schall (Ethik). Dor hett he sien fundamentaal Wark „Kritik der praktischen Vernunft“ över utarbeit’. Bavenhen hett he sik in de „Kritik der Urteilskraft“ dormit ut’neen sett’, wie een dor över ordelen kann, wat schöön un passlich is (Ästhetik). Man ok mit siene Schriften över de Philosophie vun de Religion, vun dat Recht un vun de Historie hett he för de Philosophie en Licht upsteken un ganz nee Wegen wiest. Bit in dat 21. Johrhunnert warrt in de Gemarken vun de Philosophie över sien Gedanken un Ideen snackt. Immanuel (in dat Doopregister heet he Emanuel) Kant weer dat veerte Kind vun den Riemermeester Johann Georg Kant (1683-1746) un den siene Fro Anna Regina, borene Reuter
De Ontologie (ut greeksch ὄντος ontos as Partizip Genitiv vun εἶναι einai „ween“ un ut λόγος logos – de „Lehr“, dat „Woort“, also: „De Lehr oder dat Woort vun dat Wesen“) is en vun de Ünnerdelen vun de theoreetsche Philosophie. Meist warrt dor datsülbige mit meent, as mit de „Allgemene Metaphysik“. In de Ontologie geiht dat üm de Fraag na den Grund vun de Würklichkeit (dat, wat is; dat, wat existeern deit). Dat een oder annere Mol warrt de Ontologie so lehrt, dat dat dor nich üm de Saken bi geiht, de „sünd“, also nich üm de verschedenen „Objekten“. Nee, de Fraag warrt stellt, wat „achter“ düsse Objekten (achter den Appel, dat Peerd, den Minschen) steken deit. Up düsse Aart geiht dat üm dat Wesen an sik un üm dat, wat de Welt in'n deepsten Grunne tohopenhöllt (de Entitäten, de achter allens steekt). De Ontologie befaat sik nich mit de Fraag: „Wat hebb ik hier?“ (Antwoort: En Appel), man mit de Fraag: „Wie kann dat angahn, dat düsse Appel dor is? Wat steekt dorachter? Wat is de Grund?“ So fraagt de Ontologie ok na dat Leven an sik: Wie kann dat angahn, dat Leven is? Ok de Fragen, de sik