rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De Patwin (ok Patween oder Südliche Wintu) weern en Indianerstamm ut de Penuti-Spraakgrupp, de to de Tiet vun de eerste Kontakt mit de Witten an de Sacramento un Feather River in dat hüdige Kalifornien leevt hemm. De Stamm gellt hüüd as utstorven. List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent
Langendoahl is en Stadtdeel vun de lüttje Stadt Dringelborg in Noordhessen in dat Werserbargland. De hoochdüütsche Naam vun Langendoahl is Langenthal. Langendoahl is grünnt wurrn in dat Johr 1168.Bit to'n 31. Dezember 1970 weer Langendoahl en sülvstännig Dörp, man denn is dat mit söben annere Gemeenden un de lüttje Stadt Dringelborg to de nee Stadt Dringelborg tohopenslaten wurrn. Dat Dörp liggt 3 km süüdlich vun de Werser un 4 km in'n Westen vun de Diemel. Dat liggt woll bi 285 m över NN. De ole Oort Dringelborg (Stadtmidden) liggt 5 km in'n Süüdoosten, Beverungen 5,5 km nöördlich, Kassel 34 km süüdlich, Patterbuorn 42 km noordwestlich un Hannober 86 km noordwestlich. De Oort höört to den Landkreis Kassel to. Dor wahnt üm un bi 800 Inwahners. De Postleettall is 34388 un dat Auto-Kennteken KS. Industrie gifft dat in den Oort gor nich. Mit de Bueree is dat in de lesten Johren minner wurrn, man dat Dörp is bekannt vunwegen sien Anboo vun Kassberen. In Langendoahl gifft dat allerhand schöne Fackwarkhüser to sehn. Nich wiet af gifft dat allerhand Saken, de een sik ankieken kann, as de Sababorg in den Reinhardswald, de Borg Dringelborg un de Krukenborg. Bavenhen is dat nich wiet
De 4. September is de 247. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner oder de 248. Dag, wenn en Schaltjohr is. 1024: In Kamba bi Oppenheim warrt mit Konrad II. de eerste Salier to’n düütschen König wählt. 1479: Portugal un Kastilien ünnerschrievt den Verdrag vun Alcaçovas un beennt dormit den Kastillischen Arffolgkrieg. 1669: De längste Belagern in de Historie, de Belagern vun Candia, geiht na eenuntwintig Johr to End. 1781: 44 Siedlers grünnt de Wahnsteed El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles del Río de Porciúncula, vundaag as de tweetgröttste Stadt vun de USA ünner den Naam Los Angeles bekannt. 1862: General Lee geiht mit sien Army of Northern Virginia wiel den amerikaanschen Sezessionskrieg över den Potomac River, üm Maryland un Pennsylvania antogriepen. 1865: In Portugal warrt Joaquim António de Aguiar Premierminister vun de Konstitutionellen Monarchie. 1888: De Süüden vun’t Eiland Papua-Niegguinea warrt as Kolonie vun Grootbritannien ünner den Naam Britsch-Niegguinea annekteert. 1915: An de Siet vun de Middelmächt geiht Bulgarien in den Eersten Weltkrieg. 1939: In’t Düütsche Riek warrt för Fronslüüd twüschen 18 un 25 Johren de Rieksarbeitsdeenst inföhrt. 1948: Juliana Louise Emma Marie Wilhelmina Herzogin vun Mekelnborg-Swerin warrt Königin vun de Nedderlannen. 1974: De USA nimmt diplomaatsch Betog
De 1. März is de 60. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner. Wenn en Schaltjohr is, is dat de 61. Dag vun’t Johr. 705: Paapst Johannes VII. wurrd wählt. 1803: Ohio warrt as 17. Bundsstaat in de USA upnahmen. 1998: De Europääsche Charta vun de Regional- un Minnerheitenspraken is in Kraft treden 2011: Karl-Theodor zu Guttenberg gifft na groten Schandaal um siene Promotschoon Bott as Bundsminister för Verdeffenderen. 1633: Lee Seo-woo, koreaansch Philosoph, Dichter, Politiker († 1709) 1810: Frédéric Chopin, poolsch Komponist un Pianist († 1849) 1879: Lili von Asten, düütsch Malerin un Radeererin († 1924) 1879: Alexander Stambuliski, bulgarsch Politiker († 1923) 1887: Charles Hoadley, austraalsch Geoloog un Polarforscher († 1947) 1904: Glenn Miller, US-amerikaansch Jazz-Basuunist, Bandleader, Komponist un Arrangeur († 1944) 1910: Archer John Porter Martin, britisch Chemiker un Nobelpriesdräger († 2002) 1912: Boris Jewsejewitsch Tschertok, sowjeetsch Raketenkonstrukteur un Weltruumpionier († 2011) 1913: Hans Schwartz, düütsch Footballnatschonalspeler († 1991) 1922: Jitzchak Rabin, israeelsch Politiker, kreeg den Freedensnobelpries († 1995) 1930: Benny Powell, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2010) 1934: Joan Hackett, US-amerikaansch Schauspelerin († 1983) 1940: David Broome, britisch Springrieder 1942: Dennis Lipscomb, US-amerikaansch Schauspeler († 2014) 1942: Wolf-Dietmar Stock, düütsch Maler, Galerist un Verleger 1946: Jan Kodeš, tschechoslowaaksch Tennisspeler 1954: Ron
De 6. März is de 65. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner. In en Schaltjohr is dat de 66. Dag. 1274: Kameyama wurrd as Kaiser vun Japan afsett. 1475: Michelangelo, italieensch Künstler († 1564) 1785: Gesche Gottfried, Mördersche ut Bremen († 1831) 1802: Andrei Iwanowitsch Stackenschneider, russisch Architekt († 1865) 1838: Simon Winawer, poolsch Schachspeler († 1919) 1866: Anna Führing, düütsch Schauspelerin († 1929) 1896: August Werner, düütsch Footballnatschonalspeler († 1968) 1914: Herbert Panse, düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer († 1980) 1916: Rochelle Hudson, US-amerikaansch Schauspelerin († 1972) 1924: Ottmar Walter, düütsch Footballnatschonalspeler († 2013) 1927: Gabriel García Márquez, kolumbiaansch Journalist, Schriever un Nobelpriesdräger († 2014) 1928: Christa Wehling, düütsch Volksschauspelerin († 1996) 1942: Robin Kenyatta, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2004) 1947: Rob Reiner, US-amerikaansch Filmspeelbaas, Filmproduzent un Schauspeler 1948: Dieter Möhrmann, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen 1951: Gerrie Knetemann, nedderlannsch Radrennfohrer († 2004) 1971: Servais Knaven, nedderlannsch Radrennfohrer 1972: Peter Sendel, düütsch Biathlet un Biathlon-Trainer 1754: Henry Pelham, Premierminister von Grootbritannien (* 1694) 1985: Hans Brunke, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1904) 2003: Luděk Pachman, tschechisch-düütsch Schachspeler (* 1924) 2018: John Edward Sulston, britisch Bioloog un Nobelpriesdräger (* 1942) 2020: McCoy Tyner, US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist (* 1938)
Lushootseed (ok Xʷəlšucid, Dxʷləšúcid, Whulshootseed, Dexlesucid, Puget Salish, Puget Sound Salish or Skagit-Nisqually nöömt) is de indiaansche Spraak vun Seattle un ümrüm. Se is een vun de Salish-Spraken, de in de amerikaanschen US-Bundsstaaten Washington, Oregon un Idaho un in de kanaadsche Provinz Britisch-Kolumbien snackt warrt. Hüüttodaags snackt man bloots noch ’n paar ole Minschen Lushootseed, ok ’n paar indiaansche un nich-indiaansche Aktivisten, de ehr as Frömdspraak lehrt harrn. Mank düsse Minschen is Vi Hilbert de bekanntste. Up Lushootseed warrt Seattle Suiʔatl’ or Dzidzalal’ich nöömt. SIL-Dokumentation
De Salish-Spraken sünd ’n Familie vun indiaansche Spraken, de in de amerikaanschen US-Bundsstaaten Washington, Oregon un Idaho un in de kanaadsche Provinz Britisch-Kolumbien snackt warrt. Dat gifft dreeuntwintig Salish-Spraken. Dat Indelen is bannig vigeliensch, wiel dat buten de Spraakwätenschup faken Dialekten as Spraken un Spraken as Dialekten nahmen warrt. I. Bella Coola 1. Nuxálk (ok Bella Coola un Salmon River nöömt) Kimsquit Bella Coola Kwatna Tallheo II. Küsten-Salish A. Zentraalküsten-Salish (ok Zentraal-Salish nöömt) 2. Comox Comox (ok Qʼómox̣ʷs nöömt) Sliammon (Homalco-Klahoose-Sliammon) (ok ʔayʔaǰúθəm nöömt) 3. Halkomelem Eiland (ok Hulʼq̱ʼumiʼnumʼ un Həl̕q̓əmín̓əm̓ nöömt) Cowichan Snuneymuxw/Nanaimo Stroomup (ok Hunqʼumʔiʔnumʔ nöömt) Katzie Kwantlen Musqueam Stroomaf (ok Upper Sto:lo, Halqʼəméyləm nöömt) Chehalis (Kanada) Chilliwack Tait Skway 4. Lushootseed (ok Puget Salish, Skagit-Nisqually un Dxʷləšúcid nöömt) Noorden Skagit (ok Skaǰət) Snohomish (ok Sduhubš nöömt) Süden Duwamish-Suquamish (ok Dxʷduʔabš nöömt) Puyallup (ok Spuyaləpubš nöömt) Nisqually (ok Sqʷaliʔabš nöömt) 5. Noxws'a7aq (ok Nooksack ɬə́čələsəm un ɬə́čælosəm nöömt) (†) 6. Pentlatch (ok Pənƛ̕áč nöömt) (†) 7. Sháshíshálh (ok Sechelt, Seshelt, Shashishalhem un šášíšáɬəm nöömt) 8. Sḵwxwú7mesh snichim (ok Squamish, Sqwxwu7mish, Sḵwx̱wú7mesh un sqʷx̣ʷúʔməš nöömt) i. Straits Salish group (ok Straits nöömt) 9. Klallam (ok Clallam un Nəxʷsƛ̕áy̓emúcən nöömt) Becher Bay Oosten Westen 10. Northern Straits (ok Straits nöömt)
De 10. März is de 69. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner. In en Schaltjohr is dat de 70. Dag. 1697: Peter de Grote fangt siene Reis dör Europa an (De Grote Gesandtschop) 1503: Ferdinand I., Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek vun Düütsche Natschoon († 1564) 1875: Christian Boeck, plattdüütsch Spraakpleger († 1964) 1891: Hermann Bosch, düütsch Footballnatschonalspeler († 1916) 1903: Bix Beiderbecke, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1931) 1907: Romain Gijssels, belgisch Radrennfohrer († 1978) 1907: Vytautas Kazimieras Jonynas, litauisch Künstler († 1997) 1923: Don Abney, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2000) 1923: Val Logsdon Fitch, US-amerikaansch Elementardeelkenphysiker un Nobelpriesdräger († 2015) 1927: Donn Trenner, US-amerikaansch Jazzmusiker un Arrangeur († 2020) 1928: Don Ferrara, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2011) 1941: George Pearson Smith, US-amerikaansch Bioloog un Nobelpriesdräger 1944: Martin Mann, düütsch Slagersinger, Komponist, Texter un Produzent 1948: Jean Troillet, Swiezer Bargstieger un Bargführer 1957: Hans-Peter Friedrich, düütsch Politiker un Bundsminister 1957: Osama bin Laden, araabsch Terrorist († 2011) 1957: Manuela Stehr, düütsch Filmproduzentin 1958: Jeanie Bryson, US-amerikaansch Jazzsingerin 1959: Hans-Jürgen Bargfrede, düütsch Footballspeler 1990: Stefanie Vögele, Swiezer Tennisspelerin 483: Simplicius, Paapst (* weet man nich) 1762: Jean Calas, franzöösch Protestant (* 1698) 1772: Alexander Filippowitsch Kokorinow, russisch Architekt (* 1726) 1973: Archie Stout, US-amerikaasch Kameramann
De 7. März is de 66. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner. In en Schaltjohr is dat de 67. Dag. 321: Kaiser Konstantin de Grote leggt dat fast, dat de Sönndag in dat Röömsche Riek na dat Gesett as Fierdag gellen schall. Dat is de hillige Dag vun dat Christendom un vun den Mithraskult. Düsse Befehl gellt vun den 3. Juli af an. Bloß Bueree draff up'n Sönndag noch bedreven weern. 1780: Alexandre Deschapelles, franzöösch Schachmeester († 1847) 1801: Friedrich Christian Marschalck von Bachtenbrock, düütsch Verwaltensbeamter († 1874) 1846: Karl Verner, däänsch Spraakwetenschopler, Updecker van Verners Gesett († 1896) 1869: Bertha Townsend, US-amerikaansch Tennisspelerin († 1909) 1875: Maurice Ravel, franzöösch Komponist († 1937) 1876: Edgar Evans, walisisch Polarforscher († 1912) 1893: Luitpold Popp, düütsch Footballnatschonalspeler († 1968) 1895: Werner Schrader, düütsch Schoolmester, Offizier un Wedderstandskämper († 1944) 1908: Reinhold Münzenberg, düütsch Footballnatschonalspeler († 1986) 1938: Albert Fert, franzöösch Physiker un Nobelpriesdräger 1938: Dieter Glawischnig, öösterrieksch Jazzmusiker 1944: Michael Morris Rosbash, US-amerikaansch Bioloog un Nobelpriesdräger 1945: John Heard US-amerikaansch Schauspeler († 2017) 1959: Hillgriet Eilers, düütsch Politikerin un Landdagsafordnete vun Neddersassen 1274: Thomas vun Aquin, Philosoph un Theoloog, later hillig spraken (* üm 1225) 1625: Johann Bayer, düütsch Astronom (* 1572) 1951: Hermann
Dat Byam-Martin-Eiland höört to de Königin-Elisabeth-Eilannen in Kanada un liggt in’n Westen vun dat kanaadsch-arktisch Archipel, westlich vun dat Bathurst-Eiland un ööstlich vun dat Melville-Eiland. Dat Eiland is nich bewahnt. Dat Eiland höört to dat kanaadsch Territorium Nunavut. Dat is 1150 km² groot, dorbi ruch weg 48 km lang, 32 km breet und bit to 150 m hooch. Koordinaten:75° 12′ N, 104° 15′ W
Vi Hilbert (boorne Anderson, Lushootseed: Taqʷšəblu; * 24. Juli 1918 bi Lyman, Washington; † 19. Dezember 2008) weer ’n Stamms-Öldste vun de Upper-Skagit-Indianers. Dat is een vun de Puget-Salish-Stämmen in’n amerikaanschen Staat Washington. Ehr Öllern weern Charlie un Louise Anderson. Charlie was ’n Fischer, Hultarbeider un Kanuboer. Sien Kanu mit Naam „Question Mark“ (Fraagteken) findt sik nu in’t Archiv vun’t Smithsonian Museum in de amerikaansche Bundshööftstadt Washington. Vi Hilbert hett sik al lang daarför afräten, dat wi vun ehr Lushootseed-Spraak un -Kultuur wat afwäten doot, ehrder dat se utstorven sünd. Se hett an Grammatiken un Wöörböker vun’t Lushootseed mitwarkt, hett ole Vertellen tomehrst tweesprakig in Böker, Toon- un Video-Upnahmen un in Vördrääg’ ünner de Lüüd’ bröcht, un se hett annere Minschen de Spraak bibröcht, ok an de Universität vun Washington in Seattle. 1989 wöör Vi Hilbert as Washington State Living Treasure („lävener Schatt“ vun’n Staat Washington) nöömt, un se kreeg ’n National Heritage Fellowship vun’t National Endowment of the Arts, ’n Pries, den ehr Präsident Bill Clinton 1994 övergeev.
Curitiba is de gröttste Stadt in’n Süden vun Brasilien un de Hööftstadt vun’n Bundsstaat Paraná. Se hett 1.788.559 Inwahners (Stand 2007) op en Rebeet vun 434,967 km². De Portugiesen, de de Stadt 1693 grünnd hemm, hemm hör de Naam Vila Nossa Senhora da Luz e Bom Jesus dos Pinhais geven. 1721 wurr de Naam aber all in Curitiba ännert. Curitiba wurr 1842 offiziell en Stadt. Hör Wasdom hett up Hannel, besünners Veehhannel, foot. 1854 wurrr Curitiba de Hööftstadt vun Paraná. Dat geev dornah en Tiet vun gau Entwicklung, in de Scholen un Theater upricht wurrn. Websteed vun de Stadt (portugeesch) Reisföher för Curitiba (engelsch) Koordinaten:25° 26′ S, 49° 16′ W
Korlshoawen is ene lüttje Stadt in den Landkreis Kassel ganz in'n Noorden vun Hessen. Hüdigendags is dat en Kur- un en Baadstadt. De geiht över 14,85 km² hen un dor leevt bi 4.000 Inwahners. To düsse Stadt höört ok noch dat Dörp Helmarshusen, wat bit 1972 en sülvstännig Dörp weer. Korlshoawen liggt an de nöördliche Grenz vun Hessen, just in'n Süüdoosten vun dat Dreelännereck Neddersassen- Hessen- Noordrhien-Westfalen, twuschen den Solling in'n Noorden un den Reinhardswald in'n Süden. In Korlshoawen münnt de Diemel vun Süden her in de Werser. Korlshoawen grenzt in'n Noorden an de gemeenfree Gemarken Solling, in'n Noordwesten an den Flecken Bodenfelde (beide in'n Landkreis Noordheim in Nedersassen), in'n Oosten an de gemeendefree Gemark Gutsbezirk Reinhardswald, in'n Süden an de Stadt Dringelborg (beide in den Landkreis Kassel) un in'n Westen an de Stadt Beverungen in den Landkreis Höxter in Noordrhien-Westfalen. Korlshoawen is in dat Johr 1699 vun Landgraaf Korl vun Hessen-Kassel grünnt wurrn. Dormols güng dat dor üm, den Landgraaf-Korl-Kanaal to boon. De Landgraaf vun Hessen woll üm den Toll in Hannobersch-Münnen ümto kamen un plaan, en nee Waterstraten vun de Werser bit hen na siene Residenzstadt Kassel un dor över hen bit na Marborg boon to laten. Ut
Albaansch (oder op albaansch: Shqip) is een Spraak, de vun üm und bi 6 Mio Lüüd op den Balkan snackt warrt. Disse Lüüd wahnt in Albanien, in’n Kosovo un in Noordmakedonien. Siet dat Medeloller gifft dat ok ’n poor Dörpen in Italien wo de Lüüd dat snackt. (De sünd utwandert, as de Osmanen Albanien besett harrn.) Albaansch is een indoeuropääsche Spraak. Man dat gifft keen anner Spraak ut disse Familie, de mit Albaansch so richtig direkt verwandt is. Albaansch gifft dat in twee Dialekten: Tosksch un Geegsch.
Giuseppe Alessandro Ferruccio Tartini (* 8. April 1692 in Piran bi Triest, hüdtodag: Slowenien; † 26. Februar 1770 in Padua) weer en italieensch Violonist un Komponist. Tartini weer siet 1721 Konzertmeester in Padua ofschoons he eerst Juristeree studeert harr. 1728 hett he in Padua en Musikakademie grünnd. Dor sien Technik hett he dat modern Violinspeel begrünnd un 1754 hett he eerstmals de Kombinatschonstöne beschreben, de dorüm ok Tartinische Töne nömmt wurrd. En vun sien beröhmteste Schöler weer Pietro Nardini. Ok Johann Gottlieb Graun weer en vun sien Schöler. Tartini hett ruch weg 100 Violinkonzerte, 50 Triosonaten un 200 Violinsonaten schreben. En vun sien bekannst Warken is woll de Teufelstrillersonate. He weer aber ok en bedüüdend Musiktheoretiker. Personen Lexikon ut Chronik Verlag, Harenberg Kommunikation Dortmund, 1983, Westermann Verlag GmbH, Bronswiek, ISBN 3-88379-018-4
1820: De Buer Yorgos Kentrotas find up de Ägäis-Insel Milos bi de Söök nah Bomaterial de Venus von Milo. 1692: Giuseppe Tartini, italieensch Violonist un Komponist († 1770) 1793: Karl Ludwig Hencke, düütsch Amateurastronom († 1866) 1815: Andrew Graham, irisch Astronom († 1908) 1822: Heinrich Deumeland, plattdütsch Schriever († 1889) 1905: Ilka Chase, US-amerikaansch Schauspelerin und Schrieverin († 1978) 1905: Bernt Evensen, norweegsch Iesflinklöper († 1979) 1911: Melvin Calvin, US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger († 1997) 1912: Julián Berrendero, spaansch Radrennfohrer († 1995) 1920: Carmen McRae, US-amerikaansch Jazz-Singerin († 1994) 1921: Herman van Raalte, nedderlannsch Footballspeler († 2013) 1933: Marcel Rohrbach, franzöösch Radrennfohrer († 2012) 1935: Helmut Riemer, plattdüütsch Schriever († 2012) 1938: Kofi Annan, Diplomat ut Ghana un Generalsekretär vun de Vereenten Natschonen († 2018) 1947: Leo Linkovesi, finnisch Iesflinklöper († 2006) 1950: Margrit Wetzel, düütsch Politikerin un Bundsdagsafordnete 1951: Sara Botsford, kanaadsch Schauspelerin 1969: Sylvia Bruns, düütsch Politikerin un Landdagsafordnete 1969: Yared Dibaba, düütsch un plattdüütsch Schauspeler un Moderator 1981: Nikolai Kruglow, russisch Biathlet 217: Caracalla, röömschen Kaiser (* 188, an'e Siet maakt) 1587: John Foxe, engelsch Schriever (* 1516) 1848: Gaetano Donizetti, italieensch Komponist (* 1797) 1943: Richard Sears, US-amerikaansch Tennisspeler (* 1861) 1973: Pablo Picasso, spaansch Maler
In de Spraak vun de Hip-Hop-Kultur is Beef (Utspraak: Bief) en Striet twuschen twee Rappers. Dat Woort kümmt ut de US-amerikaansche Ümgangsspraak un bedutt Striet. Wenn twee Rappers sik in'e Klatten hefft, denn maakt dor faken ok noch annere Künstlers vun jem ehr Label bi mit. Meist gaht se denn över de Medien gegenanner tokehr un bringt ok Musikstücken rut, wo se sik över jem ehren Wedderpart utlaten doot. Tomeist blifft dat dorbi, dat se sik mit Wöör gegensiedig slecht maakt (dissen). Man hen un wenn kümmt dat ok vör, dat se sik mit Gewalt an'e Plünnen gaht. Ok Moord un Dootslag hett dat dor al bi geven. De meist bekannte Beef in de Geschicht vun den Hip Hop weer de Striet twuschen de Rappers vun de Oostküst gegen de Rappers vun de Westküst (vun Amerika) in de 1990er Johren. Womöglich hangt de Dood vun de beiden beröhmten Rappers 2Pac un The Notorious B.I.G. dor direktemang mit tosamen. Beefs kaamt in de Hip-Hop-Kultur fökener mol vör. Man dor warrt ok üm streden, ob dat nu dor tohören deit oder nich. En Reeg vun Lüde meent, düsse Beefs geevt en slecht Vörbild för de jungen Lüde af un amenn passeert dor
Plattnet is ene Websteed, de Narichten to plattdüütsche Themen bringen deit. Plattnet hett ’n Rundbreef, de jümmer dat Ne’este ut de plattdüütsche Kultur un, wat ans mit Platt to kriegen hett, bringen deit. Blangen dissen Rundbreef gifft dat ok en Webwegwieser mit meist 500 Adressen vun Lüüd, de in’t Internett wat mit Plattdüütsch doot. De Idee to de Websteed keem vun Volker Holm. Technisch betreuen deit dat sien Söhn un ok dat Plattdüütsch-Zentrum in Leck hett em ünnerstütt. 2006 hett Holm för sien Engaschmang mit de Siet den Quickborn-Pries kregen. Websteed vun Plattnet (plattdüütsch/hoochdüütsch)
De indogermaanschen Spraken oder indoeuropääschen Spraken sünd een grote Famile vun Spraken, de all mit'nanner verwandt sünd (Villicht sünd ja alle Spraken mit'nanner verwandt, aver för de indoeuropääschen Spraken kann een dat ook bewiesen). Tohopen sünd se de gröttste Spraakfamilie up de Eer. Mehr as 2,5 Mrd. Minschen hefft en indogermaansche Spraak as Mudderspraak. De Spraken, de to düsse Familie tohören doot, stimmt wiethen övereen in Saken as Woortschatz, Flexion un in Kategorien vun de Grammatik, as Numerus un Genus. In Europa höört meist alle Spraken to disse Familie. Bloots Törksch, Finnisch, Eestnisch, Ungaarsch, Malteesch un Basksch höört dor nich to. Dat de indogermaanschen Spraken allerwegens över de Welt snackt weert, dat liggt besunners an de Kolonisatschoon vun dat 16. Johrhunnert af an.
Tamme Hanken (* 16. Mai 1960 in Filsum; † 10. Oktober 2016 in Garmisch-Partenkirchen) weer en Knakenbreker ut Oostfreesland. He harr de Gaav, dat he mit siene Hannen föhlen künn, wat Peer un anner Deerten fehlt. Un he künn dat ok meist wedder in’e Reeg bringen. In Filsum harr he en egen Hoff mit Reha för Peer. Sogor butenlands hett he Peer heelt un hett ok bi Scheichs an’n Persischen Golf al Peer wedder op Vördermann bröcht. Hanken, de bullige Keerl vun mehr as twee Meter un över 300 Pund, segg, he künn ünner annern de Nervenströöm föhlen un so faststellen, wo dat Problem liggt. Gifft ok welk Dokus över den Knakenbreker un he is faken in’t Feernsehn optreden. Hanken is in’n Oktober 2016 unvermodens an Hartverseggen doodbleven. Das Glück der Pferde in meinen Händen. Ein Pferdeheiler berichtet. List, 2001, ISBN 978-3471794388 Naricht vun sien Dood Websteed vun Tamme Hanken sien Peer-Reha (hoochdüütsch)
Christian Otto Josef Wolfgang Morgenstern (* 6. Mai 1871 in München; † 31. März 1914 in Meran) weer en düütsch Dichter un Schriever. Sien Vader weer Perfesser för Kunstgeschichte. Morgenstern hett eerst in Breslau Volksweertschap un Juristeree, dornah Kunst un Philosophie studeert. Af 1894 weer he free Schriever, Journalist un Lektor. He hett völ Reisen ünnernommen (Italien un Skandinavien) un so keem he dorto, dat he völ Warken vun Ibsen, Strindberg un Hamsun översett hett. Wiels he siet 1893 an Tuberkulose erkrankt weer, leev he siet 1910 in Süüdtirol. 1897: Auf vielen Wegen 1905: Galgenlieder 1910: Palmström 1910: Einkehr 1914: Wir fanden einen Pfad un nah sien Dood hett sien Widdfro ut sien Wark ok noch en paar Utwahlsammlungen rutbrocht: 1916: Palma Kunkel 1919: Der Gingganz. Personen Lexikon ut Chronik Verlag, Harenberg Kommunikation Dortmund, 1983, Westermann Verlag GmbH, Braunschweig ISBN 3-88379-018-4 Christian Morgenstern (Schriever). Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons. Normdaten: GND: 11881169X (OGND, AKS) | LCCN: n79095392 | VIAF: 68933209 | Wikipedia-Personensöök
Tupac Amaru Shakur (* 16. Juni 1971 in Brooklyn, New York City, New York as Lesane Parish Crooks; † 13. September 1996 in Las Vegas, Nevada), ok bekannt ünner siene Künstlernaams 2Pac un Makaveli, weer en vun de US-amerikaanschen Rappers, de in'e ganze Welt an'n besten ankamen sünd. He hett mehr as 120 Mio. mol siene Musik verköfft un hett ok dat eerste Dubbelalbum in de Geschicht vun de Hip-Hop-Musik rutbröcht. Ok nadem he dootschaten wurrn is, weert de Upnahmen vun sien Musik ut dat Archiv goot verköfft. Just todaag is al dat teinte Album to kopen, dat na sien Dood rutkamen is. Tupac Shakur siene Mudder Afeni Shakur hett dor Last mit harrt, ehren Söhn ünner de Ümstänn uptotehn, so as de weern. Sienen Vadder hett he gor nich kennenlehrt. Sien Steefvadder weer Dr. Mututlu Shakur. Dat weer de Broder vun de Striedersche för de Börgerrechten, Assata Shakur. He weer ok de Vadder vun Tupac siene Halfsüster. Düsse Mann is vunwegen en Banköverfall to 60 Johr achter Trallen veroordeelt wurrn. De gröttsten Deel vun siene Jöögd hett Shakur mit siene Mudder und siene Halfsüster in New York tobröcht. Dor sünd se jummers woller bi ümtagen. Siene Öllern möken bi
De Rode Armee Frakschoon (afkört: RAF) weer en düütsche Terrororganisatschoon, de af Enn'n vun de 1960er Johren vööl Arger un Leed över Düütschland brocht hebbt. Anfungen is dat eerst mit Koophüüs in Brand setten, later henn hebbt se aber ok vööl Prominenten entföhrt un doodschaten, so as Hanns Martin Schleyer un Siegfried Buback. De bekannst Terroristen weern Andreas Baader un Ulrike Meinhof, de as Baader-Meinhof-Grupp, de Vorgänger vun de RAF weern. Anner bekannte weer Gudrun Ensslin, Brigitte Mohnhaupt un Christian Klar. Fastnommen un verurdeelt wurrn sünd se meest all, Meinhof, Baader, Enslin un Jan-Carl Raspe hebbt sück later henn sülvst umbrocht.