rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Eritrea is en Land in Afrika. Dat hett fröher to Äthiopien höört, is aber siet den 24. Mai 1993 unafhangig. De Hööftstadt is Asmara. De Naam Eritrea leddt sik vun ερυθρά θάλασσα, erythrá thálassa – Root Meer af (vun dat greeksch Ερυθραία = Erythräa). De Eegenbeteken "Ertra" ut de Ge’ez-Spraak "bahïrä ertra" – „Rotes Meer“ – betreckt sück ok up disse old greeksche Beteken vun dat Rode Meer. De Dröögsavann an’t Rode Meer is bannig hitt un dröög. In’t Hoochland in’t Binnere vun’t Land fallt dorgegen bit to 600 mm Regen in een Johr, vör allen in de Tiet twüschen Juni un September. De gröttsten Städer sünd (Stand: 1. Januar 2005): Asmara 563.930 Inwahner Assab 72.114 Inwahner Keren 57.604 Inwahner Massawa 37.077 Inwahner Nakfa 6.662 Inwahner. In Eritrea gifft dat negen gröttere Völker. Dat sünd de Tigrinya (41 %, annere seggt 50% ), Tigre (30-32 %), Afar (5-8 %), Saho (4-5 %), Kunama (2-5 %), Bilen (3 %), Hedareb (3 %), Nara (2 %) und Rashaida (2 %). De lüttjeren Völker vun de Sokodas un Iliit an de Grenz na'n Sudan hen seht sik woll sülms as Kunama an. Man vun de egentlichen Kunama wohnt se doch wiet af un
Hinrich Wriede (* 4. September 1882 op Finkwarder; † 2. Mai 1958 in Hamborg) weer en plattdüütschen Schriever. Wriede is 1882 op de Hambörger Siet vun Finkwarder boren un besöch toeerst de Westerschool op Finkwarder un güng vun de veerte Klass af an in Hamborg op School un later op Lehrerseminar. Denn is he Schoolmeester op Finkwarder worrn un weer vun 1933 af an Rekter in Barmbek. 1906 hett he tohoop mit Gorch Fock ok de Finkwarder Speeldeel grünnt. In’n Eersten Weltkrieg weer he veer Johr Offizier. De Schriever Hans J. Massaquoi harr Wriede in Barmbek as Schoolrekter un beschrifft em in sien Book Neger, Neger, Schornsteinfeger as een, de sik as Rassist wiest hett un de Ideologie vun de Natschonalsozialisten mitdragen hett. In Bremen is de Hinrich-Wriede-Straat na em nöömt. De Ortsbiraad vun Horn-Lehe hett 2019 dorför stimmt, de Stroot de niege Naam Achterhook to geben Fischerlüd. En Truerspill. Möhlmann, Finkwarder 1909 Woterkant. En Hög in en Hiew. (mit Gorch Fock), Möhlmann, Finkwarder 1911, (toeerst opföhrt an’n 21. März 1911) Leege Lüd. Een lustig Spillwark. in: Gorch Fock: Cili Cohrs. Irnsthaftig Spill. Quickborn-Verlag, Hamborg 1914 (toeerst opföhrt in’t Ohnsorg-Theater an’n 24. Januar 1914) Sill Külper. Hermes, Hamborg 1914 Plattdütsche
De Plappermoehl (mit’n Ünnertitel Ne lütt Stunn Lüdsnack, Musik un süst noch wat) is ene Talkshow in’t Radioprogramm vun NDR 1 Radio MV. De eerste Utgaav keem 1983 ut de Windmöhl vun Dabel. Don noch op’n Senner Swerin vun Radio DDR. Sietdem gifft dat jeden Maand eenmal de Plappermoehl un jümmer ut en annern Oort in Mekelborg-Vörpommern. De 300. Folg is an’n 16. Dezember 2007 optekent worrn. De Plappermöllers sünd aktuell Susanne Diedrich, Tom Roloff un Manfred Brümmer. De Talkshow löppt jümmer den letzten Sünnavend in’n Maand vun fief na söven bet Klock acht avends op NDR 1 Radio MV. Websteed to de Plappermoehl (hoochdüütsch)
De Graafschop Hoya weer en Land in dat Hillige Röömsche Riek vun Düütsche Natschoon. Dat höör to den Nedderrhiensch-westfäälschen Kreis vun dat Riek un leeg to’n groten Deel in’n Westen vun de Middelwerser. Bit gegen 1200 weern de Eddelherrn vun Stumpenhusen de Grafen to Hoya. Jem ehr Borg harrn se bi Wietzen. Dat Huus vun de Grafen vun Hoya hett denn avers en Mann grünnt, de frömd weer in de Gegend. He warrt in dat Stift Bücken siene Krönk „De Frese“ nömmt. Düsse „Frese“ bröch de Göder vun de Stumpenhusens an sik un bo up en Insel in de Werser bi Hoya en Borg. Nu güng dat los un de Herrschop wurr utbreedt. In dat Johr 1205 sünd de Schutzvagten vun dat Stift Bücken an de Siet schaven wurrn. Dat weern de Herrn vun Hodenbarg. 1215 is de Freegreevschop Nienborg toköfft wurrn. Dor füng denn en Striet mit dat Bisdom Minnen mit an, de Johrhunnerten lang duern scholl. Minnen weer bange vunwegen sien egen Territorium. Man de Greven to Hoya hefft ehr Land över Liebenau, Steyerbarg, Stoltenau, Uchte un Deepnau jummers mehr na Süden to utbreedt. 1338 hefft se de Greevschop Ooldbrooksen köfft, en beten later keem dor denn ok
De Landkreis Graafschop Hoya weer en vörmoligen Landkreis in Neddersassen. De Sitt vun de Verwalten weer in Syke ünnerbröcht. Tostann kamen weer de Landkreis in dat Johr 1932. Dormols sünd en groten Deel vun den Landkreis Hoya un de Landkreis Syke tohopenslaten wurrn to en neen Landkreis. Dat weer bi de Kreisreform an't Enne vun de Weimarer Republik. 1932 weer de Landkreis 1.200 km² groot. 109 Gemeenden un dree Städer (Syke, Bassen un Hoya) höörn dor to un bi 78.000 Lüde weern dor tohuse. Dat Auto-Kennteken weer SY. Mit de Drüdde Verordnung över den Neeopbo von dat Riek von’n 28. November 1938 sünd de Utdrück för de Verwaltungsbezirke in dat Düütsche Riek eenheitlich maakt worrn. Dorüm hett sik to’n 1. Januar 1939 de Naam von Kreis Graafschop Hoya op Landkreis Graafschop Hoya ännert. 1972 kemen de Gemeenden Riede un Blender to de Samtgemeende Thäänhusen un to den Landkreis Veern.Bi de Kreisreform vun 1977 is de grote Deel vun den Landkreis Graafschop Hoya mit den Landkreis Graafschop Deefholt tohopensmeten wurrn. Dat geev denn tosamen den neen Landkreis Deefholt. En lüttjeren Deel mit de Samtgemeenden Graafschop Hoya un Eystrup kemen to den neen Landkreis Nienborg, un de Samtgemeende Harpstedt lann bi den
De Landkreis Graafschop Deefholt is en vörmoligen Landkreis in Neddersassen. Sitt vun de Verwalten weer in Deefholt. An't Enne vun de Weimarer Republik geev dat 1932 en Kreisreform. Dor sünd de beiden Landkreisen Deefholt un Sulingen bi tohopensmeten wurrn. Dat geev denn den neen Landkreis Graafschop Deefholt. Dat Auto-Kennteken vun düssen Landkreis weer DH. Mit de Drüdde Verordnung över den Neeopbo von dat Riek von’n 28. November 1938 sünd de Utdrück för de Verwaltungsbezirke in dat Düütsche Riek eenheitlich maakt worrn. Dorüm hett sik to’n 1. Januar 1939 de Naam von Kreis Graafschop Deefholt op Landkreis Graafschop Deefholt ännert. Bi de Kreisreform in dat Johr 1977 is de Landkreis tohopendaan wurrn mit en groten Deel vun den vörmoligen Landkreis Graafschop Hoya. Dor is denn de nee Landkreis Deefholt bi rutkamen. Na 45 Johren harr dat dor sien Enne mit den Landkreis Graafschop Deefholt. 1932-1934: Jochen Hilmar v. Wuthenau 1935-1940: Dr. Max Spießbach 1941-1943: Udo Veltkamp 1943-1945: Frh. v. Wintzingerode (tietwies in'n Wehrdeenst, Verwalten vun Nienborg ut) 1946-1956: Friedrich Hanker, DP 1956-1968: Ludwig Gefe, FDP 1968-1977: Heinrich Jürgens, FDP De Kreisverwalten weer mit ehr verscheden Ämter in dat Kreishuus in Deefholt ünnerbröcht. Baas vun de Verwalten weer bit 1945 de Landraad
Gabun is en Land in Zentralafrika, dat an Kamerun, Äquatoriaal-Guinea un de Republiek Kongo angrenzt. Dat Land liggt direkt op’n Äquater un hett in’n Westen en lange Küst na den Gulf vun Guinea. De Hööftstadt vun Gabun is Libreville. Gabun liggt an de westliche Küst vun Zentralafrika an’n Atlantik. Na Oosten to reckt dat hen bit meist na dat Kongobecken. De Küst löppt över 885 km hen. Dör dat Land löppt de Äquator hendör. Dat Land sien gröttsten Stroom is de Ogooué. Wat de hööchste Barg vun Gabun is, dat steiht bit up düssen Dag noch nich fast. De hööchsten Bargen in’n Noordoosten un Süden sünd so üm un bi 1000 m över NN. In Gabun is de eerste natüürliche Karnreakter funnen wurrn. Dat is de Natuurreakter Oklo. De gröttsten Städter sünd (Stand 1. Januar 2005): Libreville 578.156 Inwahners, Port-Gentil 109.163 Inwahners, Franceville 42.967 Inwahners, Oyem 30.870 Inwahners un Moanda 30.151 Inwahners. De meisten Inwahners höört to de Bantu-Völker (31 % Mpongwe, 15,5 % Mbete, 15 % Punu, 14 % Tsabatis, 9,5 % Batazis und 7 % Fang). Denn gifft dat ok noch bi 1,5 % Pygmäen un um un bi 60.000 Franzosen, tomeist in de Städer. Bi 65 –
Graafschop Hoya is ene Samtgemeende in den Landkreis Nienborg/Werser in Neddersassen. Se hett 17.260 Inwahners (Stand 31. Dezember 2022). De Samtgemeende Graafschop Hoya liggt an de Middelwerser an dat Oorstroomdaal vun de Werser. Den Naam hett de Gemeende 1979 annahmen. He kümmt vun de ole Graafschop Hoya vun her. Vun düsse Graafschop hett ok de vörmolige Landkreis Graafschop Hoya sien Naam harrt, ehr he 1977 mit den Landkreis Graafschop Deefholt tohopensmeten wurrn is to den neen Landkreis Deefholt. Hüdigendags driggt also bloß noch de Samtgemeende den olen Naam. To´n 1. Januar 2011 hebbt de beeden Samtgemeenden Grafschaft Hoya un Eystrup fusioneert. De Samtgemeende sett sik tohopen ut de teihn Gemeenden Stadt Hoya, Flecken Bücken un Eystrup, Gandesbergen, Hämelhusen, Hassel (Weser), Hilgermissen, Hoyerhagen, Schweringen un Warpe. De 38 Sitten vun den Samtgemeenderaat verdeelt sik so: CDU 17 Sitten SPD 13 Sitten Gröön 3 Sitten FDP 2 Sitten UWGSH 2 Sitten Bürgerforum 1 Sitt (Stand: Samtgemeindewahl an'n 7. November 2011) Daten von dat Landsamt för Statistik Neddersassen Websteed vun de Samtgemeende
Bernd Hölzenbein (* 9. März 1946 in Dehrn; † 15. April 2024) weer en düütsch Footballspeler. Nah sien Realschoolafsluss hett he eerstmal Koopmann lehrt, is denn aber Footballspeler wurrn. Holz hett in Düütschland in de Bundsliga blots för de Vereen Eintracht Frankfurt speelt, för de he in de Tiet van 1967 bit 1981 in 420 Spelen 160 Doren schaten hett. De gröttsten Erfolge weern dorbi de 3 Pokalwinnen in de Johren 1974, 1975 un 1981. Nah 1981 is he nah de USA gahn un hett eerst bi de Ft.Lauderdale Strikers speelt un nahst in Hallenrunden för Memphis Americans un Baltimore Blasts. 1985 hett he denn noch mal för den FSV Salmrohr speelt, de mit hüm denn ok de Upstieg in de twete Bundsliga schafft hebbt. Vun 1988 bit 1994 weer he denn Viezpräsident vun Eintracht Frankfurt un denn bit 1996 Manager för de Vereen. Denn weer he en Tiet lang nicht mehr aktiv, is aber siet 2004 sportlich Berader. Van 1973 bit 1978 hett Hölzenbein 40 Mal in de düütsche Natschonalmannschap speelt un 5 Doren schaten. Mit de Natschonalmannschap is he 1974 ok Weltmeester wurrn. He hett dormals den Elfmeter ruthoolt, as he de Ball in Straafruum speelt hett, de
Michael Jackson is de Naam von Michael Jackson (1734–1801), US-amerikaanschen Generaal, Michael Jackson (1942–2007), brietschen Fachmann för Beer un Whisky, Michael Jackson (* 1956), noordeirschen Arzbischop, Michael Jackson (1958–2009), US-amerikaanschen Singer un Pop-Star, Michael Jackson (Mike Jackson; * 1944), brietschen Generaal, Michael Jackson (* 1969), engelschen Rugbyspeler, Michael Jackson (* 1980), engelschen Footballspeler, Michael Anthony Jackson (* 1936), brietschen Informatiker, Softwareutfinner, Schriever un Professer, Michael Gregory Jackson (* 1953), US-amerikaanschen Musiker. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Richard A. Baker is en US-amerikaanschen Maskenbillner un Schauspeler. Baker tellt to de an’n meisten nafraagsten Maskenbillners in Hollywood, hett bi’n Film aver ok al annere Opgaven övernahmen, ünner annern hett he ok al mehrmols lüttere Rullen in Speelfilmen hatt oder an spezielle Effekten arbeidt. To sien maskenbillnerischen Meesterstückens höört de Make-up-Effekten t. B. vun An American Werewolf in London (1981) un Planet of the Apes (2001). Baker is mehrfach mit den Oscar för dat beste Make-up uttekent worrn. Rick Baker is ölven mol för den Oscar in de Kategorie Best Make-up nomineert worrn. Söven mol hett he em ok wunnen: 1981 för An American Werewolf in London 1984 för Greystoke: The Legend of Tarzan, Lord of the Apes (Nomineeren) 1987 för Harry and the Hendersons 1988 för Coming to America (Nomineeren) 1995 för Ed Wood 1996 för The Nutty Professor 1997 för Men In Black 1999 för Life (Nomineeren) 2000 för How the Grinch Stole Christmas 2011 för The Wolfman Rick Baker in de Internet Movie Database (engelsch)
Groth betekent Groth, en plattdüütschen Familiennaam. Groth is de Familiennaam von Adolf Groth (1855–1934), düütschen Schoolmeester, Schriever un Översetter, Alexander Groth (* 1970), düütschen Schriever, Alfred Groth (1876–1971), düütschen Dokter un Schriever, Anna Groth, düütsche Schauspelerin un Model, Annette Groth (* 1954), düütsche Politikerin, Bruno Groth (1926–2018), düütschen Keramiker un Maler, Carl-Gustav Groth (1933–2014), sweedschen Mediziner, Doris Groth (1830–1878), Fro von Klaus Groth, Erika Groth-Schmachtenberger (1906–1992), düütsche Fotografin, Ernst Johann Groth (1859–1936), düütschen Schriever, Ewald Groth (* 1953), düütschen Politiker, Federico Ibarra Groth (* 1946), mexikaanschen Kumponist, Franz Groth (1850–1918), düütschen Jurist un Politiker, Hanns Groth (1911–1953), düütschen Schauspeler, Hans-Jürgen Groth (* 1951), düütschen Jurist un Politiker, Harald Groth (* 1943), düütschen Politiker, Hartwig Groth (* 20. Johrhunnert), düütschen Gambenspeler un Musikpädagoog, Heinrich Groth (1908–1981), SS-Obersturmführer, Hendrik Groth (* 20. Johrhunnert), düütschen Journalist, Henrik Groth (1903–1983), noorweegschen Verleger un Essayist, Jacob Groth (* 1951), däänschen Kumponist, Jan Groth (1921–1993), poolschen Schauspeler, Janet Groth (* 1936), US-amerikaansche Schrieversche, Jeff Groth, Filmeditor, Joachim Groth (1952–2007), düütschen Staatssekerheitsmitarbeider, Johannes Groth (1774–1852), düütschen Politiker, Jonathan Groth (* 1992), däänschen Dischtennisspeler, Karl-Heinz Groth (* 1940), plattdüütschen Schriever, Klaus Groth (1819–1899), plattdüütschen Schriever, Konradin Groth (* 1947), düütschen Trumpeter, Martin Groth (* 1969), düütschen Footballspeler, Morgan
Guinea-Bissau (ɡiˈneːa bɪˈsaʊ̯) (portugeesch: Guiné-Bissau (ɡiˈnɛ biˈsau) is en Land in Westafrika. Dat liggt an de Küst vun den Atlantik un grenzt an den Senegal un an Guinea. De Hööftstadt is Bissau. Guinea-Bissau liggt twuschen 13° un 17° West un twuschen 11° un 12° Noord. In’n Noorden grenzt de Republik an Senegal (de Grenz is bi 338 km lang), in’n Oosten an Guinea (de Grenz is bi 386 km lang). Allens tohopennahmen, sünd Guinea-Bissau siene Grenzen 724 km lang. Dor kummt denn noch de Küst mit 350 km to.. Alltosamen besteiht dat Land ut 36.125 km². Dor is dat üm un bi 10 % lüttjer mit as de Swiez. Dat Binnenland is tomeist Siedland. Dor liggt en upklöövten Küstenstriepen vör mit allerhand Brook- un Fehnland. Vör dat Land liggt de Bissagos-Archipel in den Atlantik. De hööchste Barg in’t ganze Land is de Madina do Boé mit 262 m. De wichtigsten Strööm sünd Río Gêba, Río Cacheu un Río Corubal. In Guinea-Bissau regeert Tropenklima. Dat is tomeist heet un fochtig. In’n Dörsnitt is dat bi 24 °C warm. Vun’n Dezember bit na’n April hen gifft dat en Dröge Tied mit Harmattan-Winnen ut de Wööst. De Regentied duert vun Mai bit an’t
Groot is en plattdüütschen Familiennaam. De Naam kummt vun dat Adjektiv groot un höört to de Naams, de dat Utsehn vun jemehrn eersten Dreger beschreven hebbt. De eerste Mann, de den Naam kregen harr, weer en temlich langen Keerl. Varianten vun dissen Naam sünd blangen Groot ok Groth, Grote, Grothe un Grot. Disse Afsnitt betüht sik op de amtliche Schrievwies na dat Hoochdüütsche. De Schrievwies Groot is vör allen in Oostfreesland veel to finnen. Groth heet veel Lüüd in Sleswig-Holsteen un dor vör allen in Dithmarschen. Ok in Mekelborg-Vörpommern gifft dat veel Groths. Grote hett sien Zentrum as Naam in Westfalen, Neddersassen un ok in Bremen. In Sassen-Anholt un Brannenborg kummt de Form Grothe veel vör. De Variant Grot is meist blot in dat Hertogdom Loonborg to finnen. An De Süüdkant vun dat plattdüütsche Spraakrebeet in Sassen-Anholt un Brannenborg hett de hoochdüütsche Form Große den Vörrang. De hoochdüütsche Schrievwies Groß verdeelt sik liek över dat gesamte Rebeet un meist weniger faken as de plattdüütsche Luudform.
Johannes Peter Mehltretter (* 7. April1934 in Freiburg im Breisgau; † 17. August 1982) weer en düütsch Physiker un Astronom. He weer de Söhn vun en Studienassessor un hett Schoolen in Freiburg, Gaggenau un Heidelbarg besöcht un 1954 dat Abitur in Freiburg makt. Dornah hett he Physik un Astronomie in Freiburg un Heidelbarg studeert un 1962 in Heidelbarg sien Doktertitel kregen. In dat sülvig Johr keem he to dat Fraunhofer-Institut nah Freiburg, wo hümm de technisch-weetenschapliche Leitung vun dat Projekt Spektrostratoskop överdraagen wurr. 1975 kunn de Floog vun dat ballondraagen Teleskop dörföhrt wurrn. Dorneben hett he ok noch Vakuum-Test-Teleskope entwickelt. Mehltretter weer verheiraadt un harr twee Söhn. Nah hümm is de Asteroid 1968 Mehltretter nömmt wurrn. Nahroop vun de Astronoomsch Sellschap
Sierra Leone is en Republiek in Westafrika. Se grenzt an Guinea, an Liberia un an den Atlantik. De vörmolige Kolonie vun Grootbritannien liggt siet Johrenden al up den lesten Platz vun dat Entwicklungsprogramm vun de Vereenten Natschonen. Dat bedutt, vun de 179 Länner, de dor in unnersöcht wurrn sünd, is Sierra Leone dat Land, wat an’n ringsten entwickelt is un wo sik an’n minnsten wat daan hett. Nadem dat tein Johre lang en blödigen Börgerkrieg geven hett, is dat Land dor nu mit togange, wedder up to boen, wat in’n Dutt gahn is un de jüngere Geschicht up to arbeiden. In’n Süden un Süüdwesten vun Sierra Leone liggt de Atlantik. De Küst is 402 km lang. Siedland, wat bit to 100 km breet is, treckt sik de Küsten langs. Up de Freetown-Halfinsel reckt sik de Sierra Lyoa Mountains bit 1.000 m hooch. Vör en Deel vun de Küst liggt Sandbänke, de bit hen to 112 km lang sünd. Achter dat natte Küsten-Siedland fangt de Wooldlänner an, de to’n Deel för de Bueree bruukt weert. Hier fleet de dree wichtigsten Ströme vun Sierra Leone. Dat Land kladdert rup to de Guinea Highlands in’n Osten. Dat is en Hoochplateau mit Bargen vun
James Arthur „Jim“ Lovell, Jr. (* 25. März 1928 in Cleveland, Ohio) is en ehmalger US-amerikaansch Astronaut. He weer Baas vun de Mission Apollo 13, de wegen en Explosion up de Weg nah de Maand afbroken wurrn muss. Anfungen is he as Pilot un Testpilot bi de amerikaansch Marine. He harr sück all för de eerste Astronautengrupp bewurben, dat aber nicht schafft. 1962 wurr he denn aber vun de NASA för de tweete Grupp utsöcht. Nahdem he bi de Mission vun Gemini 4 as Ersatz vörsehen weer, keem he bi Gemini 7 tosommen mit Frank Borman 1965 to sien eersten Insatz. 14 Daag sünd se in't All bleven, wat een nee Rekord weer un de eerst 1970 överbooden wurrn is. Mit dat Ruumschipp Gemini 12 is he 1966 tosommen mit Buzz Aldrin um de Eer floogen. Dit Mal weern se aber blots 3 Daag in't All. As nächst keem dat Apollo-Programm. Präsident John F. Kennedy harr ja toseegt, dat de Amerikaners bit Enn'n vun de 60er Johren up de Maand landen deen un dat Apollo-Ruumschipp sull Astronauten dor hennbringen. Lovell weer Pilot vun Apollo 8. Tosommen mit Bill Anders und Frank Borman is he 1968 eerstmals mit en Ruumschipp Richtung
As Vullmaand warrt de Tietpunkt betekent, wenn de Sünn un de Maand toenanner in Oppositschoon staht, also ut Sicht vun de Eer in gegenöverliggende Richten. De Maand steiht dorbi tomeist ’n beten över oder ünner de Bahneven vun de Eer, de ok Ekliptik nöömt warrt. Wenn de Maand to de Tiet nipp un nau op de Ekliptik liggt, gifft dat en Maanddüsternis. De Definitschoon vun’n Vullmaand is: Vullmaand is de Tietpunkt, an den de schienbore ekliptikale geozentrische Läng vun’n Maand üm 180° grötter is as de schienbore ekliptikale geozentrische Läng vun de Sünn. Schienbor bedüüdt dorbi: Ünner Inbetehn vun Abberatschoon un Nutatschoon. De Nutatschoon kann dorbi aver ok weglaten warrn, wieldat se beid Positschonen liekermaten beinflussen deit. Un geozentrisch heet, dat dat System op dat Eerdmiddelpunkt betogen is. Na disse Definitschoon finnt Vullmaand weltwiet to’n sülven Tietpunkt statt, wat aver vun wegen de verscheedenen Tietzonen to ünnerscheedliche Klockentieten is. Bi Vullmaand hett de Maand sien gröttste Helligkeit mit en schienbor Helligkeit vun -12,5 bit -13 mag. Dat is jo neemlich de Tiet, wenn de vun de Sünn anlüchte Siet ganz na de Eer wiest. De Helligkeit hangt dorvun af, an welke Steed op de elliptischen Ümloopbahnen vun Maand un Eer
Space Cowboys (op Platt so veel as „Weltruum Cowboys“) is en US-amerikaansche Filmkummedie ut dat Johr 2000. De Hööftrull speelt Clint Eastwood, de bi den Film ok Speelbaas weer un an de Produkschoon bedeeligt weer. De Film fangt 1958 an. De veer besten Piloten vun de US Air Force Frank Corvin, Hawk Hawkins, Tank Sullivan un Jerry O’Neill sünd utwählt worrn, as eerste in’n Weltruum to flegen. Se weern dat „Team Daedalus“. Man, Historie to schrieven, dorto sünd se nich mehr kamen, wieldat de NASA jem dör en Chimpansendeern dörtuuscht hebbt. Veertig Johr later: De russ’sche Kommunikatschoonssatellit Ikon is ut sien Ümloopbahn utneiht un löpt nu Gefahr op de Eer to störten. Wieldat aver dat Stüersystem dormols op de Grundlaag vun Boplaans för de US-amerikaansche Ruumstatschoon Skylab entwickelt worrn is, warrt bi de NASA üm Help anfraagt. Man, dor kennt sik vundaag ok nümms mehr mit de olle Stüerung ut, so dat jem keen annere Wahl blifft, as sik an den dormoligen Entwickler Corvin to wennen. De is toeerst jümmer noch suer wegen dormols, verkloort sik denn aver praat to helpen, ünner de Bedingen, dat he sülvst mit sien ool Team Daedalus in’t All flüggt, üm den Staelliten to repareeren.
Willem Ludwig vun Nassau-Dillenborg (*13. März 1560 in Dillenborg in Hessen;† 13. Juli 1620 in Ljouwert in de Provinz Freesland) weer Greve vun Nassau un Statthöller vun de Provinz Freesland in de Nedderlannen. Willem Ludwig is in Dillenborg boren as de eerste Söhn vun Jan VI. vun Nassau. Bit 1577 leev he in Düütschland, denn keem he mit sien Vadder na de Nedderlannen. 1579 weer he Oberst in de nedderlannsche Armee. As Renneberch sik 1580 mit de Provinz Grunneng up de Spaniers ehr Siet stellen dö, is Willem Ludwig em 1584 as Stattholler eerst vun de Provinz Freesland un later ok vun dat Grunnengerland, Drenthe un Oaveriessel folgt. Vun 1580 af an bit 1594 hett he Krieg föhrt gegen Spanien, wat dormols grote Delen vun de Nedderlannen besetten dö. Willem Ludwig weer en Reformer, de nich blot de Armee beter upstellen dö, man ok Infloot utöven dö up dat ganze Tosamenleven. He hett sik ok för de Sake vun de Protestanten stark maakt un dor för sorgt, dat de Länner, de he regeern dö, reformeert wurrn sünd. He hett ok de Universität vun Franeker un de Universität vun Grunneng grünnt. An'n 25. November 1587 heiraat he Anna vun Nassau. Dat
Nedderlannsch (ndl.: Nederlands) is en Spraak, de to den germaanschen (westgermaanschen) Twieg vun de Indoeuropääschen Spraken tohöört. Hollannsch is bloots een Dialekt vun't Nedderlandsche. Disse Spraak warrt besunners in de Nedderlannen, Belgien (Flannern), Franzöösch-Flannern, Surinam, Aruba un op de Nedderlannschen Antillen praat. De amtliche Spraak, so as disse op Scholen lehrt un dör de Autoritäten bruukt warrt, warrt Standardnedderlannsch oder ok woll Standardhollannsch nöömt. Dat Nedderlannsche warrt (nich alltiet korrekt) ok woll Fläämsch (in Belgien), Hollannsch (vöral in Noord-Brabant, Limborg, Noord- un Oost-Nedderlannen) un Nedderdüütsch nömmt (dör Spraakhistorikers). In Indonesien, dat ole Nedderlannsch-Indien, bünt der noch en lüttjen Hümpel Lüde, de Nedderlannsch praten könnt. Dit bünt meest ole Lüde. Dat Standardnedderlannsch is in dat 17. Johrhunnert utdacht för de General-Staaten, um dor de utbreedte Nedderlannsche Bibelöbersetten, de Staatenbibel, in to schrieven. Basis sünd de Nedderfrankschen Dialekten vun Holland un vun Brabant. Neddersassische Elementen bünt vöral de Formen vun de Verben op -acht (bracht, gebracht; dacht, gedacht) un dat Reflexivpronomen zich (sik). De dörde grote Dialektgrupp in de Legen Lannen, dat Freesch, hefft ni de Entwicklung vun dat Standardnedderlannsch achteran bleven. Op Basis vun disse ingväonsche Dialekten is een sülvstännig freesch Standardspraak rutkamen. Vun fröher ut warrt ok limborgsch Platt praat