rlitschk/wikidir huggingface dataset:
The Heat is en US-amerikaansche Filmkummedie ut dat Johr 2013. Speelbaas vun den Film weer Paul Feig, de Hööftrullen weern mit Sandra Bullock un Melissa McCarthy besett. Sarah Ashburn is en rutragende Agentsche vun’t FBI, de bi ehr Kollegen nich goot ansehn is. Dat liggt doran, dat se tomeist inbillt un överspöönsch vörgeiht, wenn se Fäll lösen deit. Dorüm hebbt sik ok faken al Kollegen över ehr beklaagt. Frünnen hett se dorüm keen un dorto kummt noch, dat ehr Baas ehr wegen ehr Oort nich för en högeren Posten besetten will, denn se för sik as sülvstverständlich ansehn deit. Ehr Chance liggt in en Ünnersöken in Boston, woneem se de Drogenbaron finnen un fastnehmen schall. In Boston ritt se glieks dat Heft an sik. As se en jungen Drogendealer befragen deit, de jüst vörher fastnahmen worrn is, dröpt se op Detective Mullins, de vun de öörtlichen Polizei kummt un dör en pragmaatsche, direkte Oort opfallt un en teemlich darve Spraak opfallen deit. Se ill mit Ashburn nich tosamen arbeiten, hett aver Intresse an den Fall, vunwegen dat dat mit ehr Rebeet to doon hett. Över en Hoor finnt se en Nachtclub, woneem se sik an den Krimnellen LeSoire ranmaakt, üm
William Wallace (* 3. Juli 1860 in Greenock; † 16. Dezember 1940 in Malmesbury) weer en schottsch Komponist, Musikschriever un Ogendokter. William Wallace worr 1860 in Greenock in Schottland boren, so as acht Johr later de Komponist Hamish MacCunn. Sien Vader James Wallace weer en bedüdent Chirurg. So studeer Wallace Medizin an de Universität Glasgow, bet 1885 Chirurgie, denn Ophthalmologie (Ogenheelkunn). Man an’n Enn hett sik sien Möög för de Musik dörsett, un vun 1889 an studeer he in London an de Royal Academy of Music. Dor lehr he ok den schottschen Komponisten Granville Bantock kennen, mit den he de Tietschrift The New Quarterly Musical Review rutbröch. Wallace heiraad de Bildhauersche Ottilie Helen McLaren, en Schölersche vun Rodin. In’n Eersten Weltkrieg arbeid he as Dokter in’t britsche Heer, dat he 1919 as Hööftmann verleet. Later lehr he as Perfesser för Harmonie un Kompositschoon an de Royal Academy of Music, as sien Landsmann John Blackwood McEwen dor Rekter weer. As Komponist stunn Wallace ünner den Infloot vun Richard Wagner un Franz Liszt. He schreev söss sinfonische Dichtungen, un de eerste, The Passing of Beatrice (1892), wiest sünnerlich op Liszt sien Stil und op siene Dante-Symphonie. Later worr Wallace sien Tonspraak moderner.
Lennie James (* 11. Oktober 1965 in London, England) is en britischen Schauspeler un Dreihbookschriever. James weer twölf Johr oolt, as sien Mudder, Phyllis Mary James. (ut Trinidad un Tobago), doodbleven is. He müss dorophen mit sien ölleren Broder in en Kinnerheem. Mit Sössteihn Johren is he vun dor to en Sozialarbeiter tagen. An sik harr he vör Rugby-Speler to warrn, keen aver dör Tofall an de Schauspeleree, as he mit en Fründin na en Vörspreken gahn is. Dor weer sien groot Talent opdeckt. He hett dorna de Guildhall School of Music and Drama in London besöcht, woneem he 1988 sien Afsluss maakt hett. Na sien Utbilln speel he an Theaters un füng 1990 an, Dreihböker to schrieven. Sien Drama Storm Damage is 2000 vun de BBC wiest worrn un weer mit den Royal Television Society Award uttekent. To sien bedüdensten Filmwarken tellt Lost in Space (1998), Les Misérables (1998). Snatch (2000) un Sahara (2005). Butendem speel he in de apokalyptschen CBS-Feernsehreeg Jericho (2010), as ok in annere Feernsehregen mit. James is siet Johren mit Giselle Glasman tohopen un hett mit ehr dree Kinner. James weer bit hüüt (September 2015) sössmol för Filmpriesen vörslahn. Uttenkt weer he mit twee dorvun:
Charles Grenzbach (* 29. Dezember 1923 in New York City; † 29. März 2004 in Palm Desert) weer en US-amerikaansch Toontechniker. He wunn 1987 en Oscar in de Kategorie Best Ton för den Film Platoon (1986) un weer tweemal in de sülvige Kategorie nomineert. Tüschen 1956 un 1989 hett Grenzbach an över 130 Filmen mitwarkt. Wunnen Platoon (1986) Nomineert Der Pate (The Godfather, 1972) Chinatown (1974) Charles Grenzbach in de Internet Movie Database (engelsch) [1] The 59th Academy Awards (1987) Nominees and Winners, afropen an' 16. Oktober 2011, oscars.org (engelsch) [http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/45th-winners.html |title=The 45th Academy Awards (1973) Nominees and Winners |accessdate=2011-08-28|work=oscars.org[[ |title=The 47th Academy Awards (1975) Nominees and Winners |accessdate=2011-10-02|work=oscars.org] Normdaten: GND: 1062453468 (OGND, AKS) | VIAF: 169127416 | Wikipedia-Personensöök
Mario Renato Capecchi (* 6. Oktober 1937 in Verona) is en US-amerikaansch Genetiker vun italieensch Herkunft. He wurr 2007 gemeensam mit Martin John Evans un Oliver Smithies för de Forschung an de Knockout-Muus mit den Nobelpries för Physiologie oder Medizin uttekent. Mario Capecchi sien Moder, Lucy Ramberg, weer Poetin, die hör Gedichte in düütsch schreev. Sien Vader, Luciano Capecchi, weer Offizier vun de Italieensch Luftwappen. De Öllern weern nich vereheiraadt. Sien Grootmoder, Lucy Dodd, weer en Amerikanerin ut Oregon, de in Florenz as Malerin leev un den düütschen Archäoloog Walter Ramberg heiraten dee, de in' Eersten Weltkrieg full. De Moder harr an de Sorbonne in Paris Literatur studeert. Later hett se sück an Grupp vun Dichtern anslooten, de apen in Oppositschoon to'n Faschismus un Natschonalsozialismus stunnen. 1937 keem sien Moder nah Tirol un leev in den Oort Wolfsgruben dicht bi Bozen. In' Fröhjohr 1941 wurr sien Moder vun düütsch Beamten fastnommen. Mario Capecchi hett annommen, dat se nah Dachau in dat KZ keem, wat aber dör nee Ünnersöken nich bestätigt wurrn kunn. He leev toeerst in en Tiroler Buernfamilie. As dor sien Pleeggeld nich mehr recken dee, leev he deelwies as Straatenkind in Gangs un wurr an' 18. Juli 1942
Piet Fransen (* 5. Juli 1936 in Groningen; † 2. August 2015 ok dor) weer en nedderlannsch Footballspeler. Fransen gellt as en vun de legendäär Speler vun den Ehrendivisionär FC Groningen. Fransen sien Loopbahn fung bi GVAV Groningen an. An’ 25. Oktober 1964 hett he de Middelfeldspeler sien eerst Lännerspeel för de nedderlannsch Natschonalmannschap maakt, sien letzt vun all tosommen söss an’ 23. März 1966 gegen den Düütsch Natschonalmannschap. In de Natschonalmannschap hett he een Door schaaten. In’ Sömmer 1965 is Fransen to’n amteeren nedderlannsch Meester Feyenoord Rotterdam wesselt, mit de he ünner annern in’ Europapokal vun de Landsmeester speelt hett. Nah sien Tiet in Rotterdam kehr Fransen weer nah Groningen torüch, de Vereen heet nu aber FC Groningen. Bi de Vereens ACV Assen un Gronitas Groningen klung sien Loopbahn denn ut. 'Mister FC Groningen' Piet Fransen overleden
Heidendom is een Woort för den Gloven vun de Minschen, de nich to dat Volk vun de Jöden tohöört oder de sik nich an den Gott vun de Bibel holen doot. Dat Woort Heiden is öbersett ut de hebreesche Spraak vun dat Ole Testament. Dor heet dat Woort Gojim un bedutt „Völker“. Just so is dat in dat greeksche Nee Testament. Dat Woort ethnoi heet just eben „Völker“. Un ok bi de latienschen Karkenvaders heet dat Woort, wat wi mit „Heiden“ översetten doot gentes, will seggen: Völker. De Jöden hefft sik süms as Gott sien eegen Volk ankeken. De annern Völker, dat weern de „gojim“. Dat bedüüd: De hören dor nich mit to, to den Bund mit Gott. Dat is man bloß een Volk, dat Gott sien Volk is. De annern sünd Heiden/Völker buten den Bund. In 't nee Testament sünd de Heiden de, de nich to Gott sien neet Volk, de Christen, tohören doot. De Völker buten de Kark. Just so seht dat ok de Karkenvaders. Heiden meent also nich Lüe mit een bestimmte Aart vun Gloven oder Ungloov. Ok nich Lüe, de annere Gödder anbeden doot. Dat doot se woll. Man dat Woort Heiden heet bloß, dat de
Craig Cameron Mello (* 18. Oktober 1960 in New Haven, Connecticut) is en US-amerikaansch Biochemiker un Nobelpriesdräger för Physiologie oder Medizin. Mello kreeg sien Bachelor of Science 1982 in Biochemie an de Brown University un sien Doktertitel in Zell- un Entwicklungsbiologie 1990 an de Harvard University. Ansluutend weer he as Post-Doktorand an dat Fred Hutchinson Cancer Research Center tätig, bevör he 1994 as Perfesser för Molekularmedizin an de Medizinische Fakultät vun de University of Massachusetts wesseln dee. Doröver herut hett he de Positschoon vun en Investigator an dat Howard Hughes Medical Institute. 1998 hett he gemeensam mit Andrew Zachary Fire die RNA-Interferenz opdeckt, um Gene in eukaryotischen Zellen ut- oder antoschalten. Dat is en wichtig Methood in de biomedizinischen Forschung to dat Ünnersöken vun de Funktschoon vun eenzelt Gene. Doröver herut geev dat all Versöök to den Gebruuk vun de RNA-Interferenz för therapeutische Zwecke. 2003: National Academy of Sciences Award in Molecular Biology 2003: Wiley Prize in Biomedical Sciences 2004: Warren Triennial Prize vun dat Massachusetts General Hospital, tosommen mit Andrew Fire 2005: Gairdner Foundation International Award, tosommen mit Andrew Fire 2005: Dr. Lewis S. Rosenstiel Award for Distinguished Work in Basic Medical Science 2005: Massry-Pries, tosommen mit Andrew Fire
De Böhn (lat palatum), auk Gagel (auk os eun Begreep för’t Fleusk ümme Tähn ümme rüm, kük dorför bi Gagel (Tähn)), is de Deek van’r Mundhöhle bi Minsken un anneren Werveldeerten un scheed up düsse Maneer de Mundhöhle un de Nesenhöhle van eunanner. De Böhn besteuht iut tweu Deulen d’n harten Böhn un de sachten Böhn, auk Böhnsail nöömt. Bi’r Artikulatschoon van Liuten werrt palatale Liut dür’t Anrögen van’r Tungen an’n harten Böhn tuigt. Eunen velaren Liut bringt man dür de Tunge öhr Anrögen an’n Böhnsail, riut. Bi’n Nasal versliut ’t Böhnsail deulwiese de Mundhöhle un de Luft mott dür de Neeshöhle strömen. Wenn bi’r Artikulatschoon eun Spraakliut no ’n Böhn hen verschiuven werrt, seggt man Palatalisatschoon to. Lieke seo mööömt ne Verschiuven no’t Böhnsail hen Velarisatschoon. F.-V. Salomon et al. (Hrsg.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag Stuttgart, 2. erw. Aufl. 2008, ISBN 978-3-8304-1075-1 (haugduitsk) Wingerd, Bruce D. (1994). The Human Body Concepts of Anatomy and Physiology. Fort Worth: Saunders College Publishing. ISBN 0-03-055507-8. (engelsk) Wingerd, Bruce D.: The Human Body Concepts of Anatomy and Physiology, Saunders College Publishing, 1994, Fort Worth ISBN 0-03-055507-8 S.166 Wingerd, Bruce D.: The Human Body Concepts of Anatomy and Physiology, Saunders College Publishing, 1994,
Balken betekent Balken, Element bi’n Buen, Balken, böverste Kamer van’n Huus, Balken, Oort in de Stadt Leichlingen in’n Rhiensch-Bergschen Kreis, Noordrhien-Westfalen. Balken is de Familiennaam von Richard Balken (1914–1995), düütschen Diplomaat. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Peter Andreas Grünberg (* 18. Mai 1939 in Pilsen; † April 2018) weer en düütsch Physiker. De Swoorpunkt vun sien Forschungen liggt up dat Rebeet vun de Fastkörperforschung. Sien bekanntst Opdecken is de GMR-Effekt. 2007 wurr hüm dorför de Nobelpries för Physik tospraken. Grünberg wurr in Pilsen boren, he leev mit sien 1937 boren Süster tonächst in Dýšina, denn in dat Öllernhuus vun Moder Anna borene Petermann in Untersekerschan in’ Landkreis Mies. Sien Vader, de siet 1928 för Škoda arbeiten Diplomingenieur Theodor Grünberg, is an’ 27. November 1945 as Pilsner Düütscher in tschechoslowaaksch Haft storven un wurr in en Massengraff bisett. Grünberg leev mit sien Moder nah hör Verdrieven ut de Tschechoslowakei 1946 in dat hessisch Frischborn bi Lauterbach. Dor hett he 1959 dat Abitur afleggt. Af 1962 studeer he an de Johann Wolfgang Goethe-Universität in Frankfort an’n Main un an de Technische Universität Darmstadt. Van 1966 bit 1969 weer he dor Doktorand un kreeg 1969 bi Perfesser Stefan Hüfner mit de Arbeit „Spektroskopische Untersuchungen an einigen Selten-Erd-Granaten“ sien Doktertitel (Dr. rer. nat.). Dree Johr hett he an dornah an de Carleton University in Ottawa, Kanada verbrocht. Siet 1972 weer he Mitarbeiter vun dat Forschungszentrum Jülich un hett sien Habilitatschoon
Carl Willem Kaisen (* 22. Mai 1887 in Hamborg; † 19. Dezember 1979 in Bremen) weer een düütschen Politiker vun de SPD. He weer vun 1945 bit 1965 Börgermeester vun Bremen. Kaisen is upwussen in een Familie, de dat mit de SPD holen dö. Geld harrn se nich, un dorüm konn he nich up de högere School gahn un eerst recht nich studeeren. Sien Froo Helene Schweida stamm un Bremen un so is he kort vör den Eersten Weltkrieg nah Bremen trocken. He föhr de SPD in de Bremer Börgerschup an un in dat Johr 1928 is he Bremer Senator wurrn un weer tostännig för soziale Saaken. In de Tiet vun den Nationalsozialismus möß Kaisen sien Posten upgeven un treck sik torüch up siene lüttje Buuree in Bremen-Borgfeld. An 'n 1. August 1945 hett de Militärregeeren vun de US-Amerikaners Kaisen to 'n Börgermeester vun Bremen maakt. He regeer mit een breede Koalition vun Liberalen bit Kommunisten. Bi de eersten freen Wahlen nah den Krieg hefft de Bremers klaar maakt, datt se em in düt Amt bolen wollen un hefft em wählt. In sien Tiet hett de SPD later mit groden Vörsprung vör de annern Parteien de Wahlen wunnen, man Kaisen
Glenlochy weer en Whisky-Brenneree in Fort William, Inverness-shire, Schottland. De Bowarken sünd in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie B inordent. De Brenneree is 1898 vun David McAndie, Glenlochy-Fort William Distillery Co. Ltd., grünnt worrn un leeg in Inverlochy, wat dormols noch buten Fort William weer. To de Tiet weer dat mit de Wertschop nich wiet her. Dorüm is de Destille al as se an’n 4. April 1901 apen maakt weer blots op lütte Produktschoon bedreven worrn. Laterhen weer se vun de Scottish Malt Distillers (SMD) övernahmen, harr aver jümmer mit weertschoppliche Lasten to doon, so dat se nich faken mit gröttste Leistung produzeert hett. De SMD hett de Brenneree dorüm an’n 31. Mai 1983 stillleggt. De Hüüs schülln afreten warnn, wat aver nich dörtobringen weer. 1992 is dat Grundstück denn verköfft worrn. En Deel vun de Bowarken is afreten worrn, de Rest weer in Ferienwahnungen ümboet. De Brenneree Glenlochy tell to dat schottische Whiskyrebeet Highlands un nöhm dat Water för de Produkschoon ut den Glen Nevis. Brennt weer in twee Brennblasen: een wash still vun 14.580 l un een spirit still. Herstellt weer dor Malt Whisky, vun de aver keen Originalaffüllen bekannt sünd. Single-Malt-Whisky ut de Destille sünd blots
Eun Bilabial, auk Bilabiaal schrieven, is eun Konsonant, deu man mit beuden Lippen artikuleert (lat. bi tweu, labium Lippe) De bilabiale Plosiv [p]] gifft’t in meust ollen Sproken up’r Werlt. Blaut in üm un bi 0.7% van’n Sproken feuhlt bilabiale Liute, os för’n Exempel in Tlingit, Chipewyan, Oneida un Wichita. Igbo maakt eun Unnersscheud twisken söss bilabial Plsiven: [p pʰ ɓ̥ b b̤ ɓ]. Dat maakt düsse Spraak wal to eun Spraak mit de meusten phonemisken Bilabialen up’r Eerden. Bi ’r IPA Schrift gifft’t nenne Symbole för bilabiale laterale Konsonanten. Man liekers is den öhre Artikulatschoon mööglik un määnich eun Sproke het düsse Liut. Man keune Sproke, de us künnig is, het so’n bilabialen Lateral os eun Phomeem. De bilabialen Konsonanten, os seu in’n Internatschonalen Phonetischen Alphabet steuht, sind: Labial Artikulatschoonsstieden John Clark; Collin Yallop; Janet Fletcher: An Introduction to Phonetics and Phonology. 3rd Edition. Blackwell Textbooks in Linguistics, Wiley-Blackwell, 2006 T. Alan Hall: Phonologie: Eine Einführung. De Gruyter Studienbuch, de Gruyter, Berlin / New York 2000, ISBN 3-1101-5641-5 Peter Ladefoged; Ian Maddieson: The Sounds of the World's Languages. Blackwell, Oxford 1996, ISBN 0-631-19814-8. Christian Ebert: Phonetik & Phonologie. Artikulatorische Phonetik. (Hall, Kapitel 1.1 – 1.5; Clark & Yallop, Chapter
Fürst Christian Eberhard vun Oostfreesland (* 1. Oktober 1665 in Esens; † 30. Juni 1708 in Auerk) ut dat Huus Cirksena weer siet Gebort Fürst vun Oostfreesland, bleev aber bit 1690 ünner de Vörmundschap vun sien Moder Christine Charlotte. Christian Eberhard wurr eerst nah den Dood vun sien Vader, Fürst Georg Christian boren. He is tonächst an den Hoff in Auerk upwussen. In dat Öller vun teihn Johr hett sien Moder hüm to’n Optrecken in’t Utland schickt. Nah Uphollen in de Nedderlannen, Piemont un Frankriek weer he nah 1681 in Italien un Öösterriek. Bi disse Reisen hett he den Vesuv besteegen, hett in Rom de Königin Christina vun Schweden besöcht un is in Paris up den Sünnenkönig Ludwig XIV. drapen. He hett ganz langsam de Regeerensverantwortung övernommen. Eerst 1690 hett he de Nahfolge vun sien Moder antreeden, ofschons de mit hör in stännig Utnannersetten verbunnen Stände dat all lang fordert harrn. Sien Herrschapstiet weer dorgegen vun Utglieksbemöhen präägt. So hett he 1693 in Hannober un 1698 in Auerk eenig Verglieken mit de Landstände slooten un hett dormit den binneren Freeden festigt. Dat keem bi de Bevölkerung goot an. He kreeg den Binaam „de Freedsame“ un wurr as een vun de
Wladislaw Nikolajewitsch Wolkow (russisch: Владислав Николаевич Волков}}, wetenschaplich Transliteratschoon Vladislav Nikolaevič Volkov; * 23. November 1935 in Moskau; † 30. Juni 1971) weer en sowjeetsch Kosmonaut, de an de Sojus-11-Mission deelnommen hett un dorbi to Dood keem. 1953 fung he en Studium an dat Moskauer Luftfahrtinstitut (MAI) an, nah den Afsluss dor hett he as Ingenieur in dat Konstruktschoonsbüro OKB-1 vun Sergei Koroljow arbeit. Af 1966 wurr he to'n Kosmonauten utbildt. He weer all 1969 mit de Mission Sojus 7 in' Weltall. De anner Besattensliddmaaten wiels den Floog van' 12. Oktober bit 17. Oktober 1969 weern Anatoli Wassiljewitsch Filiptschenko un Wiktor Wassiljewitsch Gorbatko. Plaant weer bi disse Mission en Floog vun dree Ruumschippen to glieker Tiet, de den ok Ankoppeln sullen, wat aber nich klappt hett. Mit Sojus 11 floog he denn as Forschensingenieur to de Ruumstatschoon Saljut 1 (1971). He hull sück dormit all tosommen 702 Stünn in't All up. Wolkow keem kört nah den Wedderinträe vun Sojus 11 in de Eerdatmosphäär to Dood, as en Dekompression vun de Kabien uptreeden dee. Gemeensam mit hüm keemen ok de Kommandant Georgi Dobrowolski un sien Bordingenieur Wiktor Pazajew um, wiel se all dree, as dat dor noch begäng weer, kien Ruumantoog
En Düün is en Sandbarg, de dör den Wind tohooppüüstert worrn is. Dünen köönt en poor hunnert Meter groot warrn un - wenn se nich dör en Plantendeck verankert sünd - „wannern“ (Wannerdünen). Op de Böverflach hett de Düün lütte Rippel, de dör den Wind foormt warrt. De Wind foormt de Düün so, dat se mööglichst wenig Wedderstand för den Luftstroom dorstellt. In de Geomorphologie warrt twischen verschedene Dünentypen ünnerscheden: de Seesdüün is de fakenste Form vun Dünen. Op de Luvsiet stiggt de Düün mit ring Fall an un fallt op de Leesiet steil af. Seesdünen billt sik, wenn konstante Winn ut een Hööftwindricht weiht, un wannert na Lee. de Parabeldüün is wat smaller as en Seesdüün un is nau anners krümmt. De konvexe Siet wiest na Lee. De Grund för disse Form sünd ruge Stellen an de Böverflach, de de Grund sünd, dat de Düün in’e Merr gauer wannert as an’n Rand. de Langsdünen sünd kilometerlange Sandwäll, de vör allen in de westliche Sahara vörkaamt, op Grund vun de starken Passatwinn, de konstant in een Richt weiht. de Krüüz- oder Steerndünen gifft dat dor, wo de Richt vun’n Wind sik över’t Johr ännert. De Steerndünen köönt en poor hunnert
Keev betekent Keev, auk Kienebacken, Keven, Kiff oder Kibben nöömt, de röögsame Deul van’n Schädel, Keev, dat Orgaan, wo Fiske un annere Waterdeerten mit odemen, Mundwarktüüch, bi de Insekten. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
De Lontzkedüün (poolsch Łącka Góra) is de gröttste Wannerdüün an de pommersche Oostseeküst. Se liggt op de 17 km lange Nehrung twischen den Lebasee un de Oostsee. De Düün is 42 Meter hooch, so wat 500 Meter lang un bewegt sik dör de Westwinn 12 Meter in’t Johr na Oosten. Dorbi rullt se över Woold un Moor weg. Op de annere Siet vun de Düün kaamt Stubbenfeller vun fröheren Woold wedder an’t Licht. Siet 1966 is de Lontzkedüün Deel vun’n Slowinzischen Natschonalpark.
In’r Phonetik is eun Koronal, auk Koronaal schrieven, eun Kosonant, de man artikuleert, met’n röögsamen un bewegliken Vörstück van’r Tungen. Man kann de koronalen Konsonanten indeulen in de Apikale, de eun mit’n Topp van’r Tungen artikuleert, de Laminal, de dür dat Anrögen van’r Tungenkante an’n Kiusen artikuleert werrn, de Subapikale, wo man de Tunge öhre Unnersiede briukt, den Liut to artikuleern. De Artikulatschoonssteden van’n koronalen Konsonnanten sind interdental, dental, alveolar, postalveolar, alveopalatal un retroflex. Articulatiepunten van coronalen zijn onder andere de dentaal, alveolaar, postalveolaar en retroflex. Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian (1996). The Sounds of the World's Languages. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-19814-8.
Warsingsfehn is en Oortschap un de Hööftoort vun de Gemeend Moormerland in den Landkreis Leer in Neddersassen. De ehmals sülvständig Gemeend, to de ok de Oortsdeelen Rorichmoor und Warsingsfehnpolder hörrn deen, bild siet de Gemeendreform 1973 tosommen mit teihn wiedere Dörper de Gemeend Moormerland. De Ooort harr an’ 31. Dezember 7607 Inwahner un is dormit de inwahnerstarkste Ooortsdeel binnerhalv vun de Gemeend Moormerland. De Oort Warsingsfehn wurr in dat 18. Johrhunnert as Moorkolonie anleggt, de Oortsdeel Rorichmoor dorgegen is bedüüdend öller. De wurr 1577 as Wahnplatz Rohermoor erwähnt. Dat hannelt sück dorbi um en in’t Moor anleggt Siedlung vun dat westlich an de Eems liggen Dörp Rorichum. Bi de Wiehnachtsfloot 1717 wurr de Oort överswemmt un dornah an sien hüdig, höhger liggen Standoort verleggt. As Gebortsstünn vun Warsingsfehn den Fehnoort gellt de 16. November 1736. Mit dit Datum kreeg de Gootsbesitter Dr. Gerhard Warsing en Hochmoorgrebeet vun 225 Hektar in Arvpacht. He leet vun sien Goot Sieve an en Heuwieke nömmt Nebendeep vun dat Fehntjer Deep ut en Kanal in südöstlich Richt graven, de dat anpacht Land dröög maaken un togliek as Transportweg för den aftörften Moorbodden deenen sull. Ünner sien Söhn Hermann Warsing wurr dat Arvpachtrebeet nochmals wieder maakt:
Bengt „Zamora“ Nyholm (* 30. Januar 1930 in Härnösand; † 10. September 2015) weer en sweedsch Footballnatschonalspeler. Nyholm speel in de 1950er un Anfang vun de 1960er Johren för IFK Norrköping in de Allsvenskan. Mit den Vereen kunn he mehrere Meestertitel fiern. 1961 wurr de Doorhöder mit den Guldbollen as Footballer vun dat Johr in Sweden uttekent. Tüschen 1959 un 1964 stunn Nyholm 30 Mal för de sweedsch Football-Natschonalmannschap up den Platz. Tüschen 1954 un 1958 hett he todem noch 3 B-Lännerspelen bestreeden. Den Ökelnaam „Zamora“ kreeg he nah de spaansch Doorhöderlegende Ricardo Zamora. IFK-legendar har avlidit
De Andengoos (Chloephaga melanoptera) is en Vagel ut de Unnerfamilie vun de Halfgöse. Dor höört se to den Tribus vun de Echten Halfgöse un dor wedder to dat Geslecht vun de Spegelgöse (Chloephaga) to. Ganner un Göse dreegt en witt Fedderkleed mit swatte Flunken, swatten Steert un roden Snavel. De Ganner warrt bit hen to 70 cm groot. Dat fallt up, wie roor düsse Goos to sehn is, wie se in't Water swemmen deit. De meiste Tied is de Vagel an Land to finnen, bloß in Noot geiht he in't Water. De Andengoos fritt Gras. Düsse Aart leevt in de Gemarken vun Seen un Waters in de Anden in Süüdamerika, in Peru un in'n Norden vun Chile un Argentinien, tomeist nich wiet af vun de Sneegrenz. In'n Harfst goht se sieder dal. De grote dierenencyclopedie, (1993) Zuidnederlandse Uitgeverij N.V., Aartselaar, Belgien. ISBN 90-243-5204-5. Andengoos. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.