rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Rafael José Addiego Bruno (* 23. Februar 1923 in Salto; † 21. Februar 2014) weer en uruguayisch Afkaat un Jurist. 1985 weer he 17 Daag lang Interimspräsident vun Uruguay. As Präsident vun den Böversten Gerichtshoff (Suprema Corte de Justicia) keem he nah den Rückträe vun Gregorio Álvarez an’ 12. Februar nah den Artikel 156 vun de uruguayisch Verfaaten to dat Amt vun de Staatsböverhoopt un Regeerenschef. He harr dat Amt bit to’n 1. März inne, as - nah twalv Johren Militärdiktatur – de free wählt Julio María Sanguinetti Präsident wurr. 2003 weer Addiego Bruno „Freedensbotschaper“ („Ambassador of Peace“) vun de vun Sun Myung Moon grünnd Interreligious and International Federation for World Peace (IFFWP, in Düütschland IFFWF). Gebortsdatum ut Today in Uruguay History up www.historyorb.com Uruguay: Heads of State: 1933-2010 auf archontology.org Daten up worldstatesmen.org
Emanuel Lasker (* 24. Dezember 1868 in Berlinchen, Neumark; † 11. Januar 1941 in New York) weer en düütsch Schachspeler, Mathematiker un Philosoph. He weer de tweete offizielle un togliek de bitlang eenzig düütsch Schachweltmeester. He kunn disse Positschoon över en Tietruum vun 27 Johren (1894 bit 1921) beholln un dormit länger as jeder anner Dräger vun dissen Titel. Lasker weer de jüngste Söhn vun den jöödschen Kantor Adolf Lasker un de sien Fru Rosalie Israelssohn. He harr twee Süsters, Theophila un Amalia, un een Bröer, Bertold. 1879 hett Lasker Berlinchen un keem to sien Bröer Bertold Lasker nah Berlin, wo Bertold Medizin studeer. Emanuel besöch dor dat Gymnasium. As Twalfjohriger hett he vun sien Bröer dat Schachspeel lernt, dat hüm allerdings nah Ansicht vun sien Öllern to düchtig vun sien Schoolplichten afhull. 1887 hebbt se hüm dorum up dat Gymnasium in Landsberg an der Warthe schickt, wo he 1888 sien Abitur afleggen dee. Sien Bröer Bertold, blangenbi ok en gooden Schachspeler, weer van 1894 bit 1903 mit de Schrieverin Else Lasker-Schüler verheiraadt. 1889 fung Lasker an, Mathematik in Berlin to studeeren, aber een Johr dorup is he all nah Chöttingen wesselt. Noch in dat sülvige Johr fung sien internatschonale
För vele Vagels gifft dat en egen Naam op Platt. Un dormit een, de Hochdüütsch goot, man Platt nich so goot kennt, dat dann ok finnen deit, gifft dat hier de Naams op Hooch un op Platt. Düsse List is dor up anleggt, dat jedereen, de wat weten deit, siene Saken hier driest mit in de List rinschrifft! To'n Verglieken staht dor ok de Vagelnaams ut verwandte Spraken mit bi, sunnerlich vun so'n Spraken, de Infloot utöövt hefft up de Plattdüütsche Spraak, mag dat as Substraatspraak oder as Hoochspraak ween hebben. Unner Umstänn kann dat hölpen, wenn en plattdüütschen Naam nich bekannt is, sik an düsse „Verwandten“ to holen. Kiek unner Greifvögel Kiek unner Röhrennasen Kiek unner Regenpfeiferartige Artikel: Redirects: Geuschen, Gösken, Gööschen, Göschen, Göaßien, Emberizidae Hoochdüütsch: Ammern Wetenschopplich Naam: Emberizidae Plattdüütsch: Geuschen (Hamborger Rebeet) Göaßien (Graafschop) Gööschen Gösken (Ollenborger Mönsterland) Göschen Nedderlannsch: Gorzen Noordfreesch: Fialsparger Däänsch: Værlinger Westfreessch: Goarzen Artikel: Geelgöösch Redirects: Gälgösken, Geelgeusch, Geelgöösch, Geelgöschen, Gellgöaßien, Emberiza citrinella Hoochdüütsch: Goldammer Wetenschopplich Naam: Emberiza citrinella Plattdüütsch: Gälgösken (Ollenborger Mönsterland) Geelgeusch (Hamborger Rebeet) Geelgöösch Geelgöschen Gellgöaßien (Graafschop) Nedersaksisch: Gele gis, Geelborstien, Geelvink, Knieper Gèle Gurem, Gele Muske, Gele Vinke, Schele Vinke, Geel Gisje(n), Gele Gister Nedderlannsch: Geelgors Noordfreesch: Gulsparag Westfreesch:
Kurt Gutowski (* 2. Januar 1922 in Schtoothoff; † 1. September 2008 in Offenbach) weer en plattdüütschen Schriever. Gutowski is 1922 as een von negen Kinner von’n Dörpsmidd in Schtoothoff in Oostprüßen boren. He hett op Smidd lehrt un is in’n Tweten Weltkrieg bi de Luftwaffe wesen. He weer ünner annern Soldaat in de Ukraine, keem in sowjetsche Fungenschop un is na’n Krieg as Verdrevenen na Hessen kamen. Dor hett he later anfungen, den Dialekt von siene ole Heimat optoschrieven. An’n 24. Februar 1945 hett he Martha Martin freet, mit de he later twee Döchter harr. Se hebbt denn in Offenbach wahnt. Üt miena Schtoothöffa Kinga-tied. Schtoothoff, Värtaalke, Jedichte (Schtoothöffa Plaut onn Höachdietsch) onn eene Schtoothöffa Plaut-Wörta-Lest). (Rutgever: Jürgen Pinnow) Sülvsverlag, Westerland 1999 Düüsend Wörta Schtoothöffa Plaut = Tausend Worte Stutthöfer Platt. (tohoop mit Harry Grieger; Rutgever: Jürgen Pinnow) Pinnow, Westerland 2000 Een poar Värtaalkes ütem Schtoothoff : Schtoothöffa Plaut onn Höachdietsch. (tohoop mit Harry Grieger; Rutgever: Jürgen Pinnow) J. Pinnow, Westerland 2001 Een Schtoothöffa enn de Framd. Ärennrungen. Schtoothöffa plaut onn höachdietsch. (Rutgever: Jürgen Pinnow) Pinnow, Westerland 2001 Eew_a Schtoothoff. Värtaalkes, Är=ennerugen, waut maun soo saejen deit, Jediçhte. Schtoothööw_a Plaut onn hö_achdietsch. (tohoop mit Harry Grieger) LINCOM Europa, München
Richard Jordan (* as Robert Anson Jordan 19. Juli 1938 in New York; † 30. August 1993 in Los Angeles) weer en US-amerikaanschen Schauspeler. Jordan hett eerst an de Harvard University studeert, vördem he sik op Theater Spelen kunzentreert hett. He hett an’n Broadway in mehr as hunnert Stücken mitspeelt. In de acht Johren vun sien Theater-Loopbahn hett he ok faken Regie föhrt. Bi dat Joseph Papp’s New York Shakespeare Festival hett he sien Ehfro Kathleen Widdoes drapen. De hett he 1964 heiraat. Twee Johren later is jemehr Dochter Nina boren worrn. Man, de Eh is na acht Johren wedder scheedt worrn. In de Johren vun 1976 bit 1985 hett he mit Blair Brown tosamen leevt. Mit ehr harr he sien Söhn Robert. Bit to sien Doot weer he dorna mit Marcia Gross tosamen. Na sien Tiet an’t Theater hett Jordan 1971 in den FIlm Lawman sien eerste Filmrull hatt. In de 1970er un 1980er Johren hett he in vele bekannte Filmen mitspeelt. En wirklich grote Hööftrull hett he aver nie kregen. 1993 is em en Rull in den Film The Fugitive anboden worrn, man he weer al to krank, as dat he annehmen künn. Dat glieke Johr noch is
Richard Jordan is de Naam von Richard Jordan (1847–1922), öösterrieksch Architekt, Richard Jordan (1891–1955), düütsch Offzeer un Bookhännler, Richard Jordan (1902–1994), brietschen Generaalleutnant, Richard Jordan (1937–1993), US-amerikaansch Schauspeler. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
The Fury betekent The Fury, Roman vun John Farris ut dat Johr 1976, The Fury, Speelfilm vun Brian de Palma ut dat Johr 1978. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Jackson Whipps Showalter (* 4. Februar 1860 in Minerva, Kentucky; † 6. Februar 1935 in Lexington, Kentucky) weer en US-amerikaansch Schachspeler. Showalter weer vun Berop Schoolmeester un nehm dorum blots immer in de Schoolferien an Schachturnieren deel. Hier glung hüm dat in de Loop vun sien Karriere immer weer, gegen den starksten Schachspeler ut sien Tiet to winnen, so gegen Steinitz, Maroczy, Pillsbury, Marshall, Tschigorin un Mieses. Faken hett he Schachmeester to Tweekämpe herutfordert. Dorbi wunn he denn gegen Janowski, Albin und Whitaker. Van 1890 bit 1892 weer he amerikaansch Meester. Anfang vun dat 20. Johrhunnert hett he bi mehrweek düern europäisch Turnieren mitspeelt. 1904 keem he in dat Meesterturnier vun Cambridge Springs up den 5. Platz (bi 16 Deelnehmers). Van 1906 bit 1909 wunn Showalter weer de amerikaansch Meesterschap. Dornah hett he en langeren Paus inleggt. 1915 keem he aber noch mal torüch un wurr nochmals amerikaansch Meester. 1926 hett he sück aber endgültig vun den Turniersport torüchtrucken. Sien best historsch Elo-Tall bedroog 2676. De harr he in' September 1897. In Schachkrinken harr he den Ökelnaam De Lööw vun Kentucky, eenmal wegen sien Hoorfrisur (Löwenmähn), aber vör allen wegen sien scharp Speel. Showalter weer verheiraadt, sien Fru Nelly weer
De Kreis Winsen weer von 1885 bet 1932 en Landkreis in de prüüßsche Provinz Hannover mit Seet in Winsen. In’n Noorden harr de Kreis en Grenz mit Hamborg. In’n Oosten leeg de Kreis Lümborg un in’n Süüdwesten de Kreis Soltau. In’n Westen weer de Kreis Horborg un in’n Noordwesten dee de Kreis op en Enn an de Stadt Horborg grenzen. De Kreis Winsen is an’n 1. April 1885 ut dat Amt Winsen un de Stadt Winsen billt worrn. Bi de Kreisreform 1932 is de Kreis denn mit den Kreis Horborg to’n ne’en un grötteren Kreis Horborg tohoopfaat worrn. 1. April 1885-1890: Ernst Schulze 1890-1900: Erich von Flügge 1900-März 1921: Friedrich Ecker März 1921-1932: Horst von Windheim De Gemenen von’n Kreis Winsen (Stand 1. Dezember 1910): Kreisen un Stadtkreisen in de ole prüüßsche Provinz Hannover (Stand 1905) Achem | Allefelle | Aschendörp | Auerk | Bentem | Bessenbrügge | Bleckede | Blomendal | Bremervöör | Borgdörp | Celle | Celle (Stadt) | Dannenbarg | Deefholt | Duderstadt | Eimbeck | Emden | Emden (Stadt) | Fambossel | Geestmünn | Gifhorn | Goslar | Göttingen | Göttingen (Stadt) | Gronau | Hadeln | Hameln | Hannover | Hannover (Stadt) | Horborg |
De Kreis Horborg weer von 1885 bet 1932 en Kreis in de prüüßsche Provinz Hannover mit Seet in Horborg. In’n Noorden dee de Kreis op en lütt Enn an dat hambörgsche Moorborg stöten. In’n Noordoosten leeg de Stadt Horborg un in’n Westen de Kreis Winsen. In’n Süden weer de Kreis Soltau un in’n Süüdwesten de Kreis Rodenborg. In’n Westen dee de Kreis Horborg an’n Kreis Zeven un an’n Kreis Stood grenzen un in’n Noordwesten an’n Kreis Jörk. De Kreis Horborg is an’n 1. April 1885 ut dat Amt Horborg un dat Amt Töst billt worrn. An’n 1. April 1906 hett de Kreis Lauenbrook an de Stadt Horborg afgeven un 1910 Eißendörp an de Stadt Horborg. De Gemeen Neehoff is 1910 Deel von de Stadtgemeen Willemsborg worrn. Willemsborg sülvs is an’n 1. September 1925 ut’n Kreis rutnahmen worrn un hett denn en egen Stadtkreis billt. An’n 1. Juli 1927 is de Goodsbezirk Kattwiek denn mit Horborg un Willemsborg to de ne’e Stadt Horborg-Willemsborg tohoopslaten worrn un weer dormit ok nich mehr in’n Kreis Horborg. Bi de Kreisreform 1932 is de Kreis denn mit den Kreis Winsen to’n ne’en un grötteren Kreis Horborg tohoopfaat worrn. Dorbi is de Gemeen Lauenbrüch aver an’n
Otter betekent Otters (Lutrinae), en Soort Deerten, för de Oort, de in Middeleuropa leevt, kiek bi Otter, Otter, Gemeen in’n Landkreis Horborg, Neddersassen, Otter, Stroom in England, de in’n Engelschen Kanaal münnt, Otter, Beek in Neddersassen, de in de Bever münnt, Otter, Oort in Montana, USA, SMS Otter, Kanonenboot von dat Düütsche Riek (1877), SMS Otter, Kanonenboot von dat Düütsche Riek (1909), Otter, Barg in Öösterriek, Otter, Mark för Schoh. Otter is de Familiennaam von Anne Sofie von Otter (* 1955), sweedsche Mezzosopranistin, Butch Otter (* 1942), US-amerikaanschen Politiker, Casten von Otter (* 1941), sweedschen Sozioloog, Christian Otter (1598–1660), düütschen Mathematiker un Bomeester, Clement Leroy Otter (* 1942), US-amerikaanschen Politiker, David Otter (* 1991), öösterriekschen Footballspeler, Fredrik Wilhelm von Otter (1833–1910), sweedschen Admiraal un Politiker, Göran von Otter (1907–1988), sweedschen Diplomaat, Jakob Otter (1485–1547), düütschen Theoloog, Jiří Otter (1919–2018), tschechschen Theoloog, Johan Otter (1707–1749), sweedsch-franzööschen Orientalist, Karl Otter (1883–1945), düütschen Gewerkschafter un Politiker, Lothar Otter (1931–2016), düütschen Soziaaldemokraat, Ned Otter, US-amerikaanschen Musiker, Thomas Otter (* 1971), öösterriekschen Bedrievsweertschopper, William Otter (1768–1840), Bischop von Chichester, William Dillon Otter (1843–1929), kanaadschen Generaal. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en
Kampen betekent Kampen, Stadt in de Gemeen Kampen, Oaveriessel, Nedderlannen, Kampen, Gemeen op Sylt in’n Kreis Noordfreesland, Sleswig-Holsteen, Kampen, Oort in de Gemenen Wannen un de Lee in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen, Kampen, Oort in de Gemeen Woonserediel, Freesland, Nedderlannen, Kampen, Oort in de Gemeen Hulst, Zeeland, Nedderlannen, Kampen, Oort in de Gemeen Franekerediel, Freesland, Nedderlannen, De Kampen, Oort in de Gemeen Hollands Kroon, Noord-Holland, Nedderlannen, De Kampen, Oort in de Gemeen Zuudhörn, Grünneng, Nedderlannen, Kampen, Deel von’n Oort Nützen in’n Kreis Sebarg, Sleswig-Holsteen, Kampen, Stadtdeel von Oslo, Noorwegen, Kampen, Stadtdeel von Stavanger, Noorwegen, Kampen, Stadtdeel von Helsinki, Finnland, Kampen, Barg in de Alpen in Bayern. Dat is ok de hoochdüütsche Naam von Kamp, Oort in de Gemeen Will in’n Landkreis Horborg, Neddersassen. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Moorborg (Mehrdüdig Begreep). Moorborg (hoochdüütsch Moorburg) is en Stadtdeel in’n Bezirk Horborg von de Stadt Hamborg. De Oort hett 729 Inwahners (Stand 31. Dezember 2010) op en Rebeed von 10 km². Moorborg liggt in de Masch an dat linke Över von de Süderelv un man knapp höger as de See. Deelwies is dat Rebeed ok moorig. De höögste Punkt is de Moorbörger Barg mit 21,9 m över de See. Na Süden hen to liggt de Horbörger Bargen. In’n Noorden von Moorborg liggt Oolwarder, in’n Oosten Willemsborg, in’n Süden Heimfeld, in’n Süüdwesten Huusbrook un in’n Westen Francop. Dat Rebeed von Moorborg hett toeerst Glindesmoor heten. 1309 kummt de Kark toeerst in de Oorkunnen vör, as Dochterkark von Wilsdörp. Dat Rebeed von Moorborg is 1375 Besitt von de Stadt Hamborg worrn. Dat weer dormaals dat Ole Moor un de Reetwisch, de de Hambörgers köfft hebbt un dor 1390 denn en Borg boot hebbt, de Hamborg de Kuntrull över de Süderelv sekern un dat Hambörger Stapelrecht dörsetten helpen schull. Disse Borg hett denn Moorborg heten. Bet to dat Groot-Hamborg-Gesett von 1937 weer Moorborg ok de eenzigste Deel von Hamborg, de in’n Süden von de
Schönau (hoochdüütsch Schönau) is en lütten Oort in de Gemeen Esdörp in’n Landkreis Stood, Neddersassen. Dat liggt op dat rechte Över von de Oost. Schönau liggt op’n Rand von en Geestsporn, de hier bet dicht an de Oost stött. De Naveröörd sünd Brobargen in’n Noordoosten, Esdörp in’n Süüdoosten, Gröpel in’n Süden un Oostendörp in’n Westen op de annere Sied von de Oost (wat to’n Landkreis Rodenborg höört). Schönau höört von öllers al to Gröpel mit to un weer keen egen Gemeen. An’n 1. Juli 1972 is Schönau tohoop mit Gröpel Deel von de Gemeen Esdörp worrn. Vör 1885 weer Schönau Deel von de Böörd Olendörp binnen dat Amt Himmelpoorten. 1885 is de Oort denn Deel von’n Kreis Stood worrn un 1932 von’n Landkreis Stood. Schönau is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Martinskark in Olendörp. Schönau liggt an en Blangenstraat von de Kreisstraat 82, de in’n Noordoosten över Brobargen, Kronenborg un Blomendol na Burweg an de Bundsstraat 73 ran löppt un in’n Süüdwesten dör Gröpel na de Landsstraat 114 geiht. Över lüttjere Straten is Schönau ok mit Esdörp verbunnen. De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Himmelpoorten an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg, wat so bi 13
Mals betekent Mals, Gemeen in Süüdtirol, Italien, Mals, Oort in de Gemeen Beverst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen, Mals, Oort in de Gemeen Deins in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Roger Ruud (* 1. Oktober 1958 in Hurdal) is en ehmalger norweegsch Skispringer. In de Saison 1981/82 keem he in de Gesamtwertung vun de Veerschanzentournee up den 2. Platz achter Manfred Deckert ut de DDR. All tosommen wunn he negen Weltcupspringen, dorünner dat Neejohrsspringen 1982 in Garmisch-Partenkirchen. Sien beste Saison in' Weltcup w eer de Saison 1980/81, as he achter Armin Kogler den tweeten Platz belegg. 1980 hett he för Norwegen an de Olympisch Winterspelen deelnommen. Statistik up de FIS-Websteed Roger Ruud in de Datenbank vun Sports-Reference.com (engelsch)
Moorborg betekent Moorborg, Oort in Hamborg, Moorborg, Oort in de Gemeen Westerstäe in’n Landkreis Ammerland, Neddersassen, Moorborg, Oort in de Gemeen Briedl in’n Landkreis Lümborg, Neddersassen. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Eberhard Claus von Klenck (* 1761 in Wellingsbüttel; † 22. Januar 1821 in Bremen) weer en düütschen Verwaltungsbeamten un Politiker. Von Klenck is 1761 in Wellingsbüttel op dat Eddelgood von de Familie boren worrn. He weer von’n 27. September 1776 bet to’n 27. Februar 1779 as Akademist bi dat Michaelisklooster in Lümborg un hett von 1779 af an an de Universität Göttingen Juristeree studeert. He is 1783 denn Amtsauditer bi dat Amt Neehuus worrn. 1784 hett he ok noch en Steed as Assesser bi dat Bremen-Veernsche Hoffgericht Stood annahmen. 1787 is he Würklichen Raat bi de Justizkanzlie Stood worrn. 1791 is he Amtmann in dat Amt Mesborg worrn un 1797 denn in dat Amt Bremervöör. Dat is he bet to sien Dood 1821 bleven. In de Franzosentied weer he ünner dat Königriek Westfalen Präsident von dat Tribunal in Bremervöör un ünner dat Kaiserriek Frankriek de eerste Tribunalrichter bi dat Tribunal in Bremerleh un later Raat bi’n Gerichtshoff in Hamborg. Na dat Enn von de Franzosentied weer he Afornten bi de Ständeversammlung von dat Königriek Hannover. Von Klenck hett den Guelphen-Orden kregen un na em is dat Dörp Klenkendörp nöömt, dat en Tied na sien Dood bi de Moorkolonisation in dat
Anicius Manlius Severinus Boethius (klassisch [[boˈeːtiʊs]], modern ok [[boˈeːtsiʊs]], ok Boëthius schreven; * um 480/485; † twuschen 524 un 526 in Pavia oder in Calvenzano in de hüdige Provinz Bergamo) weer en Gelehrten, Politiker un neeplatoonschen Philosophen un Theologen in de Tied vun de Ostgoten ehren König Theoderik den Groten. Unner em hett he hoge Ämter in'e Hand harrt. Man he is in Verdacht kamen, he harr sik mit Anhängers vun den Kaiser vun Oostrom gegen de Herrschop vun de Ostgoten afsnackt. Vundeswegen is he inspeert un vunwegen Hoochverrat verordeelt un henricht' wurrn. Boethius hett sik vornahmen, en ehrgiezig Bildungsprogramm um to setten. He harr dat dor up afsehn, Platon un Aristoteles ehre Warke alltohopen in latiensche Oversetten vor to leggen un dor en Kommentar to to schrieven. He meen, dat weern de Grundtexte vun de greeksche Literatur in Philosophie un Wetenschop. Fudder hett he ok Lehrböker schreven. Dor woll he den Karn vun dat Bildungsgoot, wat up em to kamen weer, for de Tokumst mit redden, vunwegen dat dat in'n Westen, wo allerwegens Latiensch snackt wurrn is, mit de Kennis vun de Greeksche Spraak unbannig bargdal gahn weer. Ok hett he sik vornahmen, achteran woll he wiesen, dat Platon
Dat Departement von de Wersermünnen (franzöösch Bouches-du-Weser [buʃ.dy.ve.ˈzɛːʁ]) weer en Departement von dat franzöösche Kaiserriek (een von de dree Hanseaatschen Departements), dat in de Franzosentied von’n 1. Januar 1811 bet 1814 bestahn hett. Dat Departement dee in’n Noorden an de Noordsee grenzen. In’n Noordoosten leeg dat Departement von de Elvmünnen un in’n Süüdoosten dat Königriek Westfalen. In’n Süüdwesten weer dat Departement von de Bövere Eems un in’n Noordwesten dat Departement Oost-Eems. Nadem dat Kurförstendom Hannover sik gegenöver Frankriek slahn geven harr, is dat Deel von dat Königriek Westfalen worrn. De Noorden von dat Kurförstendom hett denn dat Departement von de Elv- un Wersermünnen billt, dat von’n 1. März 1810 bet to’n 31. Dezember 1810 bestahn hett. To’n 1. Januar 1811 müss dat Königriek Westfalen dat Departement aver al wedder afgeven un dat is denn tohoop mit de Fre’e Rieksstadt Bremen en direkten Deel von dat Kaiserriek Frankriek worrn. Dat Rebeed von dat Departement von de Elv- un Wersermünnen is twischen de Departements von de Elvmünnen un von de Wersermünnen opdeelt worrn. Ok en Deel von dat Hertogdom Ollnborg is dor mit bikamen. De Grenz weer de ole Grenz von dat Amt Ritzbüttel na Land Wusten, denn de Grenz von Wusten
De fajans-soddyschen Schuuvsätz (oder ok radioaktive Schuuvsätz) sünd Regeln, de 1913 vun Kasimir Fajans un Frederick Soddy opstellt worrn sünd. Se beschrieft, woans sik de Atom- un Massentall bi’n radioaktiven Verfall ännern doot. Wat dat mit disse Regeln op sik harr, is later kloor worrn, as de Opbo vun de Atomkarns un de Natur un de Verfalls-Vörgäng (nauer: Ümwannelvörgäng) beter utforscht weern. Se hebbt rutfunnen hatt, dat bi’n Alphaverfall en Nuklid tostannen kummt, dat en Atomtall twee Eenheiten sieter as dat Muddernuklid hett. De Massentall is dorbi üm veer Eenheiten sieter. Bi’n Betaverfall entsteiht dorgegen en Nuklid mit de glieken Massentall, man de Atomtall is üm een höger (β−-Verfall) oder üm een sieter (β+-Verfall un Elektroneninfang) as bi dat Muddernuklid. Kasimir Fajans: Radioactive transformations and the periodic system of the elements, Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft, Bd. 46, 1913, S. 422–439 Frederick Soddy: The Radio Elements and the Periodic Law, Chem. News, Bd. 107, 1913, S: 97–99
Kasimir (Kazimierz) Fajans (* 27. Mai 1887 in Warschau; † 18. Mai 1975 in Ann Arbor, Michigan) weer en poolsch-US-amerikaanschen Chemiker. Fejans hett vun 1904 bit 1907 in Leipzig Chemie studeert un dorna wieter bit 1909 in Heidelbarg. 1909 hett he bi Georg Bredig an de Universität Heidelbarg sien Doktor maakt mit en Thema över de stereocheemsche Katalyys. He güng denn an de ETH Zürich, woneem he bi Richard Willstätter arbeit hett, un an de University of Manchester, wo he ünner Ernest Rutherford arbeiten de. 1911 is he denn an de TH Karlsruhe Assistent vun Bredig worrn. In Karlsruhe weer he 1913 habiliteert. In’t Johr 1917 is he uterordig Professer an de Universität München worrn, en JOhr later hett he de düütsche Staatsbörgerschop kregen. In München kreeg Fajans 1925 denn ok en Steed as ordigen Professor för physikaalsche Chemie. !932 weer he Direkter vun dat Institut för Physikaalsche Chemie, wat mit Help vun de Rockefeller Foundation opboet worrn is. Vunwegen sien jöödsch Afstammen is Fajans 1935 vör de Döör sett worrn. He is dorophen in de USA utwannert un weer vun 1936 bit 1957 Professer an de University of Michigan in Ann Arbor. Em is 1942 de US-amerikaansche Staatsbörgerschop todeel
Jean Robic (* 10. Juni 1921 in Condé-les-Vouziers; † 6. Oktober 1980 in Claye-Souilly) weer en franzöössch Radrennfohrer. De Tipp vun sien Radsportkarriere weer ahn Twiefel de Gesamtsieg 1947 bi de Tour de France. Robic is de eerste Tour-de-France-Sieger nah den Tweeten Weltkrieg. De Bretoon harr dat Geel Trikot wiels dat ganze Rennen nich dragen. Eerst up de letzte Deelstreck, 140 km vör Paris, hett he den entscheeden Angreep gegen Pierre Brambilla sett un wunn somit överraschend de Tour. Robic leeg siet den Dag mit Pierre Brambilla in en deepen Striet. Normalerwies gellt bi grötter Rundfohrten dat unschreeven Gesett, wiels de letzt Deelstreck nich mehr antogriepen, um sück in dat Gesamtklassement to verbetern. Eerst 33 Johr later hebbt sück de beid weer verdragen. Up den Weeg nah Huus an jüst dissen Dag is Robic to Dood kommen, as he mit sien Auto en Unfall veroorsaakt hett un mit en Lastwagen tosommenprallt is. Robic weer stuuv dood. Noh lang Tiet dornah weer dat franzöösch Volk vun dissen Tour-Sieg begeisters un besünners vun de letzt Deelstreck – en vun de spannendsten Deelstrecken in de Historie vun de Tour de France. Robic wunn ok de eerst Radquer-WM 1950 in Paris. List vun de