rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De Baikalaant(e) oder Baikalteeling (Anas formosa, Syn. Nettion formosum) is en Aantenvagel ut Asien un höört to de Aanten an sik (Anas) mit to. Vorkamen deit se vun Sibirien sien Noordosten bit hen na de Halfinsel Kamtschatka. In sien Smuckkleed driggt de Waart sunnerlich bunte Farven. Dat seggt ok de wetenschoppliche Naam for de Aart: formosa is latiensch un bedutt „mooi“. De Baikalsaante is 30 bit 40 cm hooch un 40 bit 43 cm lang. Wegen deit se bi 500 g. Se is en lüttje Grünnelaante. Waart un Aante verscheelt sik in'e Farv. De Waart hett en bunten Kopp in de Farven gröön, swatt, witt un geel. Bi de Aante gifft dat man bloß en witten Placken up'e Backen. Bi den Waart sünd de enkelten Farven düütlich ut'neen to holen. De Bost is geelbruun. De Flanken sünd grau. De langen Schullerfeddern sünd roodbruun, cremefarvt un swatt. Dat fallt up, wie se over de Sieten vun dat Lief henfallt. Dat Seken sleiht na de Seken vun de annern Aanten ut dat Geslecht vun de Aanten an sik. Baikalaanten gifft dat in'n Sommer sunnerlich an de Övers vun grote Ströme un in Brööke in Sibirien. Allto hooch möögt se dat avers nich.
De Faslamfloot oder ok Iesfloot weer en swore Stormfloot in de Noordsee, bi de in de Nacht von’n 25. op’n 26. Februar 1625 vele Lüüd doodbleven sünd. En starken Noordwest-Wind hett dat Water in de Düütsche Bucht drückt, dat de Flood to en Stormflood oplopen is. Dat Water hett ok veel Ies gegen de Küst drückt, dorüm is de Flood woll ok Iesflood nöömt worrn. Toglieks geev dat Neemaand un en Sünnverdüüstern. Meist ganz Noordstrand un Pellworm stünnen ünner Water, blots de Niekoog nich. Op Pellworm sünd 16 Lüüd verdrunken un in de Köög 10. Disse Schadens hebbt dor ok mit to bidragen, dat Noordstrand bi de Burchardiflood 1634 denn ganz uteneenreten worrn is. Jüstso is Eiderstedt – twee oder dree Köög utnahmen – överswemmt worrn. In Westerhever sünd 13 Menschen verdrunken un 16 Hüüs von Water un Ies ümreten worrn. In Lunnenbarg sünd söven Minschen verdrunken. In de Neegd bi Padelack is de Middeldiek braken un dat Water is na Rödemis un Schwabstedt flaten. In de Hattstedtermarsch un in’n Porrenkoog is dat Water dör de Sielen dörbraken. Ok in Dithmaschen, Bruunsbüddel, Marn, Eddelak un Büsum hett dat grote Schadens geven. In Hamborg stünn dat Water op’n Hoppenmarkt, dat een
In de Biologie ehre Nomenklatur warrt de Begreep Synonym bruukt, wenn unnerscheedliche wetenschoppliche Naams for datsülvige Taxon bruukt weert. In de Wetenschoppen vun de Zoologie un de Botanik verscheelt sik de Bruuk un de akraate Terminologie vun den Begreep. In de Nomenklatur gellt de Regel vun de Priorität: Wenn verscheden Naams for datsülvige Taxon bruukt weert, schall normolerwiese de ollste Naam gellen. Dat is de Naam, de toeerst schriftlich bekannt maakt wurrn weer. En sunnerlichen Born for Synonyme is dat, wenn latere Taxonomen desülvige Grupp, unner en ne’en Naam, nochmol beschrieven doot. Dat kann allerhand Grünn hebben: Unner Umstänn weer de eerste Beschrieven nich akraat noog, oder de nee Taxonom hett ehr nich kennt (wenn se rutkamen weer in en ole oder roore Tiedschrift oder in en annere Spraken oder wenn over de Gruppen, wo dat over geiht, al lang nix mehr rutkamen is). En wichtigen Grund is ok, datt de globale Oversicht faken fehlt, so datt Aarden de wiethen over de Eer vorkamen doot, in verscheden Länner en poor Mol beschreven weert. Man ok unnerscheedliche taxonoomsche Ansichten speelt en Rull. Wenn upfallen deit, datt in de taxonoomsche Arbeit en Synonym bruukt warrt, warrt de jungere Naam mit den olleren
Dat gifft allerhand Aarden vun Vagels, de wesselt over dat Johr hen ehre Kleeder (as allerhand Aarden mank de Aantenvagels, de Snippenvagels, de Möwen un de Lünkenvagels). In de Brödeltied (in Middeleuropa meist in dat eerste Halfjohr) dreegt se ehr Smuck- oder Hochtiedskleed. Dat kriegt de Vagels dör dat Rusen oder dör dat Afsleten vun Feddersüme, de eerst noch de bunten Farven in dat Slichtkleed todeckt harrn (as bi Roodsteerte, Spreen un Bargfinken). Dat Smuckkleed fallt meist mehr up, is bunter, un de Farven sünd düütlicher afsett, as bi dat Slichtkleed. Ok de wecken Seken dreegt en Smuckkleed, man dor verscheelt sik Smuck- un Slichtkleed nich so bannig, as bi de Heken. Dat gifft avers ok Aarden mank de Vagels, dor sünd de Seken bunter, as de Heken (as bi Odin sien Höhnken un Thor sien Höhnken). En Smuckkleed warrt sunnerlich bruukt, um Indruck to maken bi en Partner un um en Revier af to grenzen. De meisten Vagels sünd veel eenfacher to bestimmen,wenn se en Smuckkleed an hefft, vunwegen datt se dor allerhand Kennteken wiesen doot, wo se sik mit vun de annern Aarden verscheelt. Ok Heken un Seken verscheelt sik in dat Smuckkleed veel düütlicher, as in dat
De Stormfloot vun’n 10. Februar 1625 weer en swore Stormfloot, bi de an’n 10. Februar 1625 vele Lüüd an de Oostsee doodbleven sünd. An de Oostsee, so warrt överlevert, sünd üm un bi 9100 Lüüd doodbleven. De Pegelstand in Kühlungsborn leeg dorbi 2,80 m över NN. De Kolberger Heid güng mit ehre Dörper in de Oostsee ünner.
Hochtiedskleed betekent Bruutkleed, en Kleed for Froenslüde, dat se bi ehre Hochtied antrecken doot, Smuckkleed, en Fedderkleed bi allerhand Vagels in de Hochtieds- un Brödeltied. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Klaus Siebert (* 29. April 1955 in Schlettau, Sassen; † 24. April 2016 in Altenberg) weer en düütsch Biathlet un Biathlontrainer. Siebert weer en vun de herutragend Biathleten gegen Enn’ vun de 1970er Johren. Bi de Biathlon-Weltmeesterschapen 1979 in Ruhpolding wurr he Weltmeester över 20 Kilometer vör Alexander Iwanowitsch Tichonow un Sigleif Johansen. Mit de DDR-Staffel kunn he 1978 un 1979 den Weltmeestertitel halen. 1980 in Lake Placid wunn he bi de Olympisch Spelen Sülver mit de Staffel, woför he mit den Vaderländsch Verdeenstorden in Bronze uttekent wurr. 1979 wunn he den Gesamtweltcup in’n Biathlon. In de Johren 1978 un 1980 kunn he achter Frank Ullrich jewiels den tweten Platz in’n Weltcup beleggen. Nah sien aktiv Tiet wurr Siebert Trainer. So hett he as Utwahltrainer vun de Junioren in de DDR (1984–1990) ünner annern lang Tiet den ehmalgen Altenberger Sportler Ricco Groß betrüet, den he van 1988 bit 2002 parallel to anner Engagements as Privattrainer to Siet stunn. Van 1994 bit 1998 traineer he ünnern annern Katja Beer, Carsten Pump as ok Carsten Heymann an' Olympiastüttpunkt Altenberg. Ansluutend weer he bit 2002 Co-Trainer vun de düütsch Natschonalmannschap. 2002 bit 2005 weer Siebert Natschonaltrainer vun dat öösterrieksch Team, wo he swoopunktmäßig
Dat gifft allerhand Aarden vun Vagels, de wesselt over dat Johr hen ehre Kleeder (as allerhand Aarden mank de Aantenvagels, de Snippenvagels, de Möven un de Lünkenvagels). Buten de Brödeltied dreegt se en Slichtkleed, ok Roh- oder Winterkleed nömmt. Düt Slichtkleed kummt tostanne dör dat Rusen un fallt meist nich so up un is ok nich so bunt, as dat Smuckkleed. Beide Kleeder könnt sik bannig oder ok meist gor nich verschelen. In dat Slichtkleed könnt de wecken Aarden mank de Vagels man swaar bestimmt weern. Veel Kennteken, wo se anners an to erkennen sünd, fehlt. Ok twuschen Heken un Seken gifft dat in't Slichtkleed keen groten Unnerscheed. Allerhand Heken dreegt denn Feddern, de seht ut as bi de Seken. Graue Aanten (Anas platyrhynchos) 2 ♂♂, vörn in't Slichtkleed, achtern ut düt Johr, Graue Aanten dreegt ehr Slichtkleed in'n Sommer un wesselt in'n Harvst wedder in dat Smuckkleed. Kruushals (Philomachus pugnax) in't Slichtkleed Spree (Sturnus vulgaris) in't Slichtkleed En adulte Swattkoppmöwe (Larus ridibundus), de swatte Placken achter dat Ooge is good to sehn, he is tyypsch for dat Slichtkleed Wolf-Dieter Busching: Handbuch der Gefiederkunde europäischer Vögel. AULA-Verlag, Wiesbaden 1997, ISBN 3-89104-570-0.
Jean-Baptiste Bagaza (* 29. August 1946; † 4. Mai 2016 in Brüssel) weer bit to’n 10. November 1976 Vörsitter vun dat Supreme Revolutionary Council in Burundi un van’ 2. November 1976 bit to’n 3. September 1987 Präsident vun Burundi. Siet 1994 weer he Vörsitter vun de Parti pour le redressement national. Former President of Burundi Jean-Baptiste Bazaza dies Normdaten: GND: 1246034573 (OGND, AKS) | LCCN: n87812037 | VIAF: 63063956 | Wikipedia-Personensöök
De Oostseefloot vun 1872 weer en swore Stormfloot, bi de in’e Nacht vun’n 12. op den 13. November 1872 an de Oostsee twischen Däänmark un Pommern 271 Lüüd doodbleven sünd. De Daag vörher geev dat en Storm ut Süüdwest, de dat Water na Noordoost wegdreven hett. In’t Baltikum geev dat Hoochwater un an de düütsche Küst weer Ebb. Toglieks strööm ut de Noordsee Water na. Doch denn dreih de Wind un weih as Orkan vun Noordoost. Dat Water dat sik in’n Westen vun de Oostsee staut harr, keem nu all trüch. Mit dat Water, dat ut de Noordsee kamen weer, geev dat en groten Flootbarg. Bet op 3,30 m över NN steeg dat Water, wat de gröttste Hööchd weer, de de Minsch op de Oostsee je meten hett. Vör allen Eckernföör hett dat swoor drapen, vun wegen de Laag an de Föör, de na Noordoost utlöppt. De hele Stadt weer ünner Water, 78 Hüüs sünd tweigahn, 138 Hüüs hebbt Schaden nahmen un 112 Familien hebbt ehr Dack verloren. Vun Fehmarn hett bit to een Drüddel vun de ganze Insel ünner Water stahn. Besünners in Noorden un Westen hett de Stomflood ganze Arbeid leist. 53 Wahnhüüs sünd tweigahn un 366 Hüüs
Ingeborg Marianne Wurster (* 12. August 1931 in Heidelbarg; † 6. Januar 1999 in Mainz) weer en düütsche Journalistin un Feernsehmoderatersche. Wurster is in Heidelbarg boren. Dor hett se na’n Krieg ok ehr Abitur maakt. In Nürnbarg hett se en Utbilln as Toontechnikersche maakt. In dissen Beroop hett se denn vun 1953 bit 1957 bi Radio Bremen arbeit. De Utbilln as Journalistin hett se nienich maakt, man se müss op egen Insichten torüchgriepen, wat se bi ehr Arbeit as Toontechnikersche bito vun de journalistische Arbeit mitkregen hett. Vun 1957 bit 1960 hett se to’n eersten mol as Schrieversche un Sprekersche för den WDR arbeit. Korttietig weer se ok noch mol bi Radio Bremen un bi’n SFB insett, güng denn 1962 aver na’t ZDF na Mainz. Dor weer se toeerst tostännig för de Produkschoon vun de Reeg Zur Person, in de Günter Gaus prominente Lüüd befragen de. 1966 is se as Utlandskorrespondentin na Washington D.C., 1970 na New York un 1975 denn na Brüssel sennt worrn. 1979 keem se na Mainz torüch, woneem se as eerste Fro Moderatersche vun dat Heute-Journal worrn is, dat 1978 grünnt weer. Dordör is se vele Feernsehtokiekers in Düütschland bekannt worrn. Ingeborg Wurster in de Internet
De Floridaaante (Anas fulvigula) is en Aantenvagel, de to de Aanten an sik torekent warrt. In de Literatur weert normolerwiese twee Unneraarden angeven, man dor hefft sik de Forschers jummers noch over in’e Plünnen. In Gefohr is de Aart dör de Graue Aante, de vun Minschen na Florida henbrocht wurrn is. Se warrt dor to’n Deel as Smuckvagel holen, man ok utsett for de Jagd. Se is nah verwandt mit de Floridaaante un krüüzt sik bannig fix mit ehr. Bi de Floridaaante verscheelt sik Waart un Aaante nich groot. Se sleiht na dat Seken vun de Graue Aante. Se warrt bi 55 cm lang. Bi de Floridaaante gifft dat twee Populatschonen. Een leevt an de Küst vun den Golf vun Mexiko twuschen Alabama un Tamaulipas in Mexiko. De wecken Ornithologen seht ehr as egen Unneraard an mit den Naam Anas fulvigula maculosa. Buten de Brödeltied kaamt ok enkelte Aanten vun düsse Populatschoon wieter na Süden hen bit na Veracruz. De tweete Populatschoon besteiht ut Standvagels in Florida. De wecken Ornithologen rekent ehr to de Normolform Anas fulvigula fulvigula. Hen un wenn wannert se na Norden to bit hen na den US- Bundsstaat Georgia. De Floridaaante leevt in Sööt- un ok
De Süüdamerikaansche Pielsteert (Anas georgica) is en süüdamerikaansche Aart ut dat Geslecht vun de Aanten an sik. Dor hannelt sik dat um en Aantenvagel bi. Dree Unneraarden weert dor torekent, man een vun düsse gellt al as utsturben. De Waarten vun de Nominatform weegt in'n Döörsnitt bi 630 g, de Seken man bloß 535 g. De Chile-Pielsteert is en beten swaarer. Heken un Seken vun düsse Unneraard weegt bi 700 bit 800 g. Bi de Süüdamerikaanschen Pielsteerte gifft dat keen Smuckkleed, dat sunnerlich upfallen dö. Bi den Waart sünd Kopp un Hals avers ehrder hell roodbruun. De middelste Stüerfedder is düütlich wat langer, wat ok to den Naam föhrt hett. Sunnerlich upfallen bi de Waarten deit de Snavel. He is an de Sieten geel un hett en breeden, dunkergrauen Striepen up'n Bock. Vunwegen dat Beck kann he ok dör'nanner brocht weern mit de Geelsnavelkricke. De Süüdamerikaanschen Pielsteerte finnt sik in den grottsten Deel vun Süüdamerika. Bovento kaamt se up de Falklandinseln vor un tellt vundeswegen to de Avifauna vun de Subantarktis. Se leevt up Meere un allerhand Waterstäen in de Bueree- un Pampas-Rebeeden vun Süüdamerika. Bovento finnt se sik an de Lagunen an de Waterkant un an lüttjere Stauwaters. Buten
Kardinal is en religiöös Titel vun de Röömsch-kathoolsch Kark un de hööchstrangige Würde nah den Paapst. De up Levenstiet verleeht Kardinalstitel berööpt den Dräger to en besünnern Mitverantworten an de Gesamtleiden vun de Kark in dat Kardinalskollegium as ok de Röömsch Kurie un berechtigt bit to dat Vullennen vun dat 80. Levensjohr to de Konklave. Diözesanbischööp mit Kardinalstitel nehmen disse Upgaav tosätzlich to de Leiden vun hör Bisdom wohr, wiels Kurienkardinäle in leden Funktschoon – vergliekbar mit en Minister – an de Kurie in Rom tätig sünd. De den Preestern vörbehollen Kardinalswürde wurrd vun den Paapst nah sien Dünken in de Regel an utwählt, verdeent Bischööp verleeht. Dat Kardinalskollegium is in en Ehrenrangfolg in dree Kardinalsklassen gleedert, mit den Kardinaldekan as Vörsteher. Vun de to Tiet leven 215 Kardinälen weern 117 in dat Konklave wahlberechtigt (Stand: 10. Dezember 2015). Kirche von A - Z: Kardinal, dbk.de, afropen an' 27.Februar 2015 Mit Bescheidenheit in den Senat des Papstes, welt.de, 13. Februar 2015 Kardinal, erzbistum-freiburg.de, afropen an' 27. Februar 2015 Normdaten: GND: 4163313-1 | LCCN: sh85020199 | Wikipedia-Personensöök
Dat plattdüütsche Woort vun’t Johr warrt vun dat Fritz-Reuter-Literaturmuseum in Stemhagen utwählt. Bi de Dagfohrt von’n Bund von de Plattdüütschen Schrievers warrt de Winners denn künnig maakt, bet 2012 weer dat bi de Fritz-Reuter-Festspelen. Dat eerste Maal is dat Woord 1995 utsöcht worrn. Dunn noch von dat Literaturmuseum un den Landsheimatverband Mekelborg-Vörpommern tohoop. Nadem de Landsheimatverband 2012 pankrott gahn is, hett dat Museum dat denn alleen wiedermaakt. 1995: Schnarrenpüster 1997: Klaukschieter 1998: Eurodalermaless 1999: Dat Figiliensche Johr Tweidusend 2000: Brägenklœterige Kauh 2001: begriesmulen 2002: upsternaatsch/obsternaatsch 2003: swienplietsch 2004: begäuschen 2005: upfidummen 2006: Mien Herzing 2007: Oeschen 2008: Plüschmors 2009: Spijöök 2010: langtöögsch 2011: öllerhaftig 2012: rallögen 2015: kommodig 2016: Dwarsdriewer 2018: Hartpuckern (Herzklopfen) 2019: utklamüsern (austüfteln, herausfinden, auskundschaften, forschen) 2020: Ballerdutje (schmatzender Kuss) 2021: butschern (einfach raus gehen, mal was unternehmen] 2022: Dunnerlüchting 2023: Fräden 2004: Klappräkner 2005: Lämmerhüppen (för Disko) 2006: Fixrühr (för de Mikrowell of ok de Mixer) 2007: Ackerschnacker (för Handy) 2008: Bankenmalür 2009: Miendientje 2010: Biojüch 2011: Hus hollen 2012: keen utwählt 2016: Büdelflieger (för Paraglider) 2018: Ankiekbook (Facebook) 2019: fuurtsen-roewertrecken-Code (QR-Code) 2020: Snutdauk 2021: Holl di fuchtig 2022: Tippschnack 2023: Brägenplietschmaschin de leiwste Rädensort orre dat leiwste Sprichwurt 2004: De Lüüd seggt, he hett Glück
Hans Karl Eduard von Berlepsch-Valendas (* 31. Dezember 1849 in St. Gallen (Swiez); † 17. August 1921 in München) weer en Swiezer Architekt un Maler. 1868 bit 1871 weer von Berlepsch in Zürich Schöler ünner annern vun Gottfried Semper; in Frankfurt an'n Main un an de Münchner Kunstakademie hett he sück as Maler utbildt. Nah en körten Tätigkeit as Slachtenmaler in Bulgarien (1879) hett he as Architekt, Binnenarchitekt un kunstgewarflich Entwerfer in' Münchner Jugendstil (Villa Tobler in Zürich, Villa Berlepsch in Planegg bi München) arbeit. Stark beinfloot vun de engelsch Gordenstadtbewegung, to deren wichtigsten Vertreedern (ünner annern Charles Rennie Mackintosh, Raymond Unwin, Charles Robert Ashbee) he Kuntakte pleegen dee, hett he sozialreformerisch engageert Entwürfe för Siedlungen un Arbeiterwahnhüüs vörleggt (Entwurf för de Gordenstadt München-Perlach, 1910). Up sien Landsitt in Planegg hett he en „Schule für Malerei und Dekorative Kunst“ grünnd un leit. Bauernhaus und Arbeiterwohnung in England. Eine Reisestudie. Stuttgart 1907. Die Garten-Stadt München-Perlach. München 1910. Die Gartenstadtbewegung in England, ihre Entwickelung und ihr jetziger Stand. R. Oldenbourg, München 1912. (online in dat Internet Archiv) Motive der deutschen Architektur des XVI., XVII. und XVIII. Jahrhunderts in historischer Anordnung. Engelhorn, Stuttgart 1890 - 1893 (Vörlaag:ULBDD) Band 1: Früh- und Hochrenaissance, 1500
Helmut Rohde (* 9. November 1925 in Hannober; † 16. April 2016 in Sankt Augustin) weer en düütsch Politiker (SPD). Helmut Rohde weer van 1974 bit 1978 Bundsminister för Billen un Wetenschap, Herbert Wehner hett hüm as „Architekt und Pionier des Sozialstaats“ betekent. Helmut Rohde, Söhn vun August un Marie Rohde, is in dat Arbeitermilieu vun Hannover-Linden upwussen. Sien Vader weer Sozialdemokrat un Gewerkschafter. As Schweißer un Werftarbeiter in' U-Bootbau wurr de 1918 Vertruensmann vun de Unafhängige Sozialdemokraatsch Partei vun Düütschland USPD in Kiel. Nah de natschonalsozialistisch Machtövernahm 1933 weer sien Vader wegen sien Engagements johrelang arbeitslos. Rohde wurr nah den Besöök vun de Volksschool wegen good Leistungen de Togang to de Middelschool gewährt. 1943 wurr he to'n Rieksarbeitsdeenst verplicht, ansluutend weer he Wehrmachtssuldat un ok Kriegsdeelnehmer. 1945 kehr he ut de te er aus der Kriegsfangenschap torüch un weer denn för en körten Tiet för de Continental AG in Hannober tätig, is denn aber to'n Journalismus wesselt. Rohde kunn mit Ünnerstütten vun de Gewerkschap Druck und Papier en Tätigkeit bi Fritz Heine in de Pressestäe vun den SPD-Parteivöstand in Hannober antreeden. 1947 hett sück en Utbillen as Redaktschonsvolontär bi den Düütschen Pressedeenst dpd anslooten. Dornah hett he as Hannober-Redakteur
De Indonees’sche Wittkehlaante oder Indonees’schen Teeling, ok Sunda-Wittkehlaante (Anas gibberifrons) is en Aantenvagel ut dat Geslecht vun de Aanten an sik. Se höört to de Aardengrupp vun de Wittkehlaanten. Dor höört anners noch de Andamanen-Wittkehlaante un de Austraalsche Wittkehlaante mit to. Bi düsse Aantenaard ut Indonesien fallt sunnerlich de buukte Form vun de Steern up. De Funktschoon is nich bekannt. Tostanne kummt se dör gröttere vörste Koppknaken. Wie de Indoneesche Teeling leven deit, is bitherto noch nich groot utforscht wurrn. De Indonees’sche Wittkehlaante leevt to’n Deel in desülvigen Gemarken, as de Austraalsche Wittkehlaante. De beiden Aarden verscheelt sik nich groot, man de Indonees’sche Teeling is alltohopen en beten lüttjer un ok dunkerer. Vunwegen datt düsse Aante noch nich akraat unnersocht wurrn is, is bit up den hüdigen Dag nich bekannt, wo genau se vorkamen deit. Mank de Indonees’schen Eilannen is se up Java, Bali, Lombok, Pulau Jawa, Kalimantan, Sulawesi, Sumba, Flores, Timor un Wetar tohuse. Ok up Sumatra is se al sehn wurrn. man dat steiht nich fast, ob se dor ok bröden deit. In dat Johr 2002 is de Populatschoon vun düsse Aantenaart up 10.000 bit 100.000 Vagels taxeert wurrn. Düsse Aart leevt in allerhand natte Gemarken, in Dieke
Johann Friedrich Gmelin (* 8. August 1748 in Tübingen; † 1. November 1804 in Chöttingen) weer en düütschen Dokter un Naturwetenschoppler. Mank de Botanikers un Mykologen gellt as Kortform de Schrieversnaam „J.F.Gmel.“. De ollste Söhn vun Philipp Friedrich Gmelin un Vadder vun den Chemiker Leopold Gmelin studeer in Tübingen Medizin un promoveer 1769 to'n Dokter in de Medizin. Achternah hett he en Studienreis maakt un he keem na Holland, England un na Öösterriek hen. En korte Tied lang hett he as anslatenen Perfesser for Medizin in Tübingen lehrt, man 1773 is he to'n Perfesser for Philosophie un anslatenen Perfesser for Medizin na Chöttingen gahn. 1774 is he to'n Liddmaat vun de Leopoldina wählt wurrn. 1778 is he to'n ordentlichen Perfesser for Medizin upstegen un tosätzlich noch to'n Perfesser for Chemie, Botanik un Mineralogie maakt wurrn. 1783 hett Gmelin in sien Wohnhuus in de Hospitalstraten een vun de eersten „apentlichen“ Labors inricht un hett dor, tohopen mit Friedrich Stromeyer 1805 to'n eersten Mol en cheemsch Praktikum for Studenten geven. Gmelin hett sunnerlich Lehrböker for Chemie, Pharmazie, Mineralogie un Botanik schreven. Vun 1788 af an hett he en bredere Utgave vun Carl von Linné sien Systema Naturae rutgahn laten, un hett düsse
Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Ruut (mehrdüdig Begreep). In de Geometrie is en Ruut (ok Rhombus) en Veereck, wonehm alle veer Sieden liek lang sünd. De Ruut hett disse Egenschoppen: De beiden Diagonalen sünd Symmetrieassen. De twee Diagonalen staht lootrecht openanner. De Winkels, de sik gegenöver liggt, sünd liek groot. Naverwinkels sünd tosamen 180° groot. De Binnenwinkels warrt vun de Diagonalen halbeert. Dat gifft en Binnenkreis. De Ruut is en Spezialfall vun den Draken, vun’t Parallelogramm un ok vun’t Trapez. Annersrüm gifft dat ’n spezielle Ruut, de ’n Quadrat is. Wenn een 'n Ruut konstruieren will, denn bruukt een twee Informatschonen: de Siedenläng a een vun de twee Winkels De Ruut warrt in de Heraldik faken bruukt.
De Austraalsche Wittkehlaante oder Austraalschen Teeling (Anas gracilis), is en Aart mank de Swemmaanten un höört dor to de Aanten an sik mit to. In Australien is se de Aantenaart, de an’n fökensten vorkamen deit. Se höört to de Aardengrupp vun de Wittkehlaanten mit to, just as de Andamanenaante un de Indonees’sche Wittkehlaante. De Austraalsche Wittkehlaante is man lüttjet un fien boot. Dat Lief is twuschen 37 un 47 cm lang. Dor is se man bloß en lütt beten grötter mit, as en Knäkaante. Ehre Flunken kann se 60 bit 67 cm wiet ut’neen spannen. Wo se vorkamen deit, kann se mit de Kastanjenaante dör’nanner brocht weern. Towielen krüüzt düsse beiden Aantenaarden sik ok. De Waarten ut so en Krüüzung seht denn ut, as Waarten vun Kastanjenaanten in’t Slichtkleed. Sunnerlich upfallen bi de Austraalsche Wittkehlaante deit de witte Placken up’e Kehlen. Dor hett se ok den Naam vun her. Waart un Aante verscheelt sik nich groot un ok over dat Johr ännert sik dat Kleed nich groot. De Waart is en beten grötter, as de Aante un siene Steern is wat pieler. Düsse Aantenaart gifft dat bloß man in Australien. Se is bannig veel unnerwegens un kummt dor ok bi
De Chioniten oder Khioniten (ok as Rode Hunnen bekannt) sünd een Volksgrupp in de late Antike. Se hefft jem ehren Namen vun dat middelpersisch Woort xijon („Hunn“) kregen. To'n eersten Mal is vun de Chioniten in desülbige Tiet un in de sülbigen Kuntreien to hören, wo ok de Hunnen updükert. De Hunnen güngen 375 öber de Wolga. Man de Chioniten stammt womöglich gar nich vun de Hunnen af, man sünd, just so as de Hephthaliten, een indogermaansch Volksgrupp. Dat is nich klar, wo se vun afstammt, un wie se mit de Hephthaliten un de Kidariten tosamenhangt. De röömsche Schriever Ammianus Marcellinus schrifft dor nix öber, dat se mit de Hunnen tohopenhöört. De Enzyclopaedia Iranica meent, dat konn woll angahn, dat se vun de Iraners her kaamt. To Schapur II. sien Tiet (309 bit 379 is he König) warrt dat eerste Mal vun de Chioniten snackt. De Persers weern dormals de böversten Herrn öber de vörmaligen Provinzen vun Kuschan. In dat Jahr 350 grepen Nomaden, de dor leven döen, Schapur II. an. Besunners de Chioniten füngen düssen Krieg an. Nah den Krieg weer dat woll so, dat de Chioniten Baas weeren in Baktrien un Balch. Genau weet een dat nich, man