rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Else Wüstemann (boren Kölling; * 31. Januar 1896 in Herford, Westfalen; † 17. April 1974 in Ossenbrügge) weer en düütsch Politikerin (SPD) un Liddmaat vun den Landdag vun Neddersassen. Else Wüstemann weer Huusfru. An’ 3. März 1950 is se för Georg Lehmann in den Landdag vun Neddersassen nahrückt un weer dor bit to’n 30. April 1951 Liddmaat (1. Wahlperiood). Se weer siet 1919 mit den Friseur Paul Albert Wüstemann verheiraadt. Barbara Simon: Abgeordnete in Niedersachsen 1946–1994: Biographisches Handbuch, 1996, Seite 414 Susanne Sander: Karrieren und Barrieren: Landtagspolitikerinnen der BRD in der Nachkriegszeit von 1946 bis 1960. Helmer, 2004. ISBN 3897411636
Giuseppe Biancani (latiensch Josephus Blancanus; * 8. März 1566 in Bologna; † 7. Juni 1624 in Parma) weer en italieensch jesuitisch Geistlicher, Astronom un Mathematiker. Nah hüm wurr de Maandkrater Blancanus nömmt. De mathematicarum Natura dissertatio. Una cum Clarorum mathematicorum chronologia (Bologna 1615) Aristotelis loca mathematica ex universes ipsius operibus collecta et explicata (Bologna 1615) Sphaera mundi, seu cosmographia demonstrativa, ac facili methodo tradita (Bologna 1619) Constructio instrumenti ad horologia solaria (1635) Echometria, id est Geometrica traditio de Echo (Modena 1635) Sphaera mundi, seu Cosmographia demonstrativa, 1653 DNB-Katalog Personennaamdatei
Beteigeuze [ˌbetaɪˈɡɔɪtsə], ok α Orionis oder Betelgeuse nöömt, is en Steern in’t Steernbild Orion. Beteigeuze is en Resensteern, de in’t Hertzsprung-Russell-Diagramm in de Klass vun de Roden Överresen fallt. He hett ruchweg den 662-facken Dörmeter vun uns Sünn un bargt en Lüüchtkraft in’t sichtbore Rebeet, dat ruchweg teihndusendmol grötter is. Vun de Eer ut bekeken is Beteigeuze de teihnt hellste Steern. Astronoomsch is Beteigeuze vun groot Intresse. Sien Radius weer de eerste, de mit Help vun de Interferometrie bestimmt warrn künn. Dorbi hett sik rutstellt, dat de sik twüschen 290 Mio km un 480 Mio km ännern deit. Dat föhrt dorto, dat sik ok de Helligkeit ännert. Sien schienbor Helligkeit wesselt twüschen +0,3 un +0,6m mit en halfregelmatigen Periood vun 2.070 Daag (Halfregelematig ännerlich Steern vun’n Tyyp SRc). Blangen Mira un Altair is dat een vun de wenigen Steerns, de vun de Eer ut mit de hüütigen Teleskoptechnik as Flach to sehn sünd. Sien Winkeldörmeter bedriggt 0,05 Bagensekunnen. Dat hett sik wiest, dat dat nich eenfach is, den Afstand vun Beteigeuze to bestimmen, vunwegen dat de Parallaxe düütlich lütter is as de Winkeldörmeter vun den Steern. Lange Tiet weer vermoodt, dat de Steern üm un bi 700 Lichtjohren wiet weg
Gerold Rahmann (* 29. April 1962 in Wittmund) is'n oostfreesischen Ökonom för de Burn. Hei is in Oostfreesland up'n Burnhof mit Kooi upwussen, hett sien Abitur in Jever afleggt un in Chöttingen Landweertschop studäiert. 1993 hett he sien Doktor mookt un sik 1999 an de Universität Kassel habiliteert. Siet 2000 is Gerold Rahmann Direktor in en Forschungsinstitut för Öko-Landweertschop, dat to de düütsche Ministerium för Landweertschop gehöört. Disse Institut is achter Hamborg, in Trenthorst. Gerold Rahmann mookt ouk vehl för dei Grönnen in de Politik und in anne Länner, mäistens in Ofriko. DNB-Katalog Website des Instituts für Ökologischen Landbau Personennaamdatei
Stefan Staudinger (* 1950) is en düütsch Schauspeler, Synchron- un Warfspreker. Sien Schauspeelutbillen hett he an de Ernst-Busch-School in Berlin makt. Siether hett he diverse lüttgere Rullen in de Feernsehserien Tatort, Rosa Roth un Alarm für Cobra 11 – Die Autobahnpolizei speelt. 2005 speel he in den Feernsehfilm Die Schokoladenkönigin mit. Sien Gesicht is allgemeen wat bekannter wurrn dör en Warfspot vun de Fastfood-Kett McDonald’s. Stefan Staudinger is Stammspreker vun den Schauspeler Robert Picardo in de sien Rull as Der Doktor, dat medizinisch-holografisch Notfallprogramm (MHN) in de Reeg Star Trek: Raumschiff Voyager un in de Rull vun den Richard Woolsey in Stargate Atlantis. In den Trickfilm Wallace & Gromit: Auf der Jagd nach dem Riesenkaninchen is he de düütsch Stimm vun PC McIntosh. In der Höörspeelserie Gabriel Burns snackt he den Polizeidokter Austin Mellencamp. Buterdem snackt he Dylan McDermott as Robert G. 'Bobby' Donnell in Practice – Die Anwälte un Loud Howard in de Animatschoonsreeg Dilbert. Dorneben weer he mehrfach de düütsch Stimm vun Stephen Tobolowsky. Stefan Staudinger in de Internet Movie Database (engelsch) Stefan Staudinger in de Düütschen Synchroonkartei
Leymah Roberta Gbowee (* 1. Februar 1972 in Monrovia) is en Börgerrechtlerin un Politikerin ut Liberia. 2011 kreeg se den Fredensnobelpries. Leymah Roberta Gbowee hett hör Kindheit in dat Landsbinnere verbrocht un kehr mit 17 Johr in de Hööftstadt torüch, as Börgerkrieg dor dat Land erschüttern dee. Leymah Gbowee hett toeerst as Streetworkerin arbeit, um de traumatiseert Kinner un Jöögd to helpen. Van September 1995 bit März 1996 weer se as Beraderin un Sachbearbeiterin vun dat Gesundheitsministerium in en Inrichten för Börgerkriegsflüchtlinge tätig. Tüschen Dezember 2001 un Dezember 2005 wurr Leymah Gbowee Programm-Koordinatorin bi „Women in Peacebuilding“ (WANEP). 2002 hett se de Grünnen vun de Bewegen Women of Liberia Mass Action for Peace organiseert. Disse Aktschoon fung mit apenlich Beden un Protestsingeree up de Marktplatzen vun de Hööftstadt an. De Aktschonen weern en gewaltfree Protestform vun de Moders un Fruen, se funnen groot Akzeptanz in de Bevölkerung un harrn all nah kört Tiet en starken Toloop. As gemeensam Erkennensmarkmal drogen de Deelnehmerinnen witt Kleedasch – Teken vun de Reinheit un den Freedenswillen. De Aktschonen hebbt sück gegen de chaotisch un brutaal Övergreep vun de Kombattanten un hebbt hebbt de ok de Taylor-Regeeren anprangert. Upsehn hett ok hör Uproop an de
Jeffrey Allen "Jeff Skunk" Baxter (* 13. Dezember 1948 in Washington (D.C.)) is en US-amerikaansch Rockgitarrist un Dobrospeler, bekannt wurrn dör sien Arbeit mit Steely Dan un den Doobie Brothers. Baxter sien Musikkarriere fung in de 1960er Johren an, as he vör en körten Tiet Liddmaat vun de Holy Modal Rounders wurr. 1969 hett he an dat letzt Album vun de Psychedelic Rock-Band Ultimate Spinach mitwarkt. 1972 speel he denn de Leadgitarr bi Steely Dan up deren Debütalbum Can't Buy a Thrill. Nah Countdown to Ecstasy van 1973 un Pretzel Logic van 1974, hett aber Walter Becker de Leadgitarrenparts övernommen, so dat Baxter dor nich mehr bruukt wurr. He is denn 1974 to de Doobie Brothers wesselt un weer dor glieks an de Upnahmen to What Once Were Vices Are Now Habits bedeeligt. Dornah speel he noch up all tosommen veer Alben vun de Band un speel dor denn ok noch af un to de Steelguitar. 1979 hett he de Doobies weer verlaaten. Siet Midden vun de 1970er Johren is Baxter ok as Session-Musiker in verscheeden Genres tätig. To de Musikers, de Baxter begleit hett hörrn to'n Bispeel Al Kooper, Rod Stewart, Joni Mitchell, Ringo Starr, Rick Nelson, Barbra Streisand,
Marcel Rohrbach (* 8. April 1933 in Molles; † 14. März 2012 in Vélizy-Villacoublay) weer en franzöösch Radrennfohrer. Rohrbach weer Profi van 1957 bit 1963. Gliek in sien eerst Profi-Johr gelung hüm sien gröttste Eenzelspood, as he dat Rennen Critérium du Dauphiné för sück entscheeden kunn. Tweemal (1957 un 1962) wurr he franzöösch Viezmeester up de Straat un belegg bi de Tour de France 1960 in de Endafreken Platz 9 un in de Bargwertung Platz 2. Marcel Rohrbach est décédé auf lanouvellerepublique.fr v. 17. März 2012 Marcel Rohrbach in de Datenbank vun Radsportseiten.net Marcel Rohrbach in de Datenbank vun de Tour de France (engelsch)
Ramus (lat. for „Telge“) betekent Bellus Ramus, latienschen Naam von’n Oort Berus in dat Saarland, Ramus Frères, vormoligen franzööschen Automobilmaker, In de Anatomie warrt Ramus in allerhand Naams bruukt: for lüttjere Arterien, Venen oder Nerven, as en Deel vun sunnerliche Knaken, as den Unnerkiffknaken-Telg Ramus mandibulae un noch annere Knaken, as Ramus ossis pubis un Ramus ossis ischii. Ramus is de Familiennaam von Hanns Ramus (1933–2018), düütschen Lyriker un Journalist, Petrus Ramus (1515–1572), franzööschen Philosoof un Humanist, Pierre Ramus (1882–1942), öösterriekschen Anarchist un Pazifist. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Leonid Witaljewitsch Kantorowitsch (russ.:Леонид Витальевич Канторович}}; * 19. Januar 1912 in Sankt Petersburg; † 7. April 1986 in Moskau) weer en sowjeetsch Mathematiker un Ökonom. He kreeg 1975 den Nobelpries für Wertschaftswetenschapen. De hett he sück mit Tjalling Koopmans för „De Bidrääg to de Theorie för de optimal Todeelen vun Bedrievsmiddel“ deelt. Kantorowitsch studeer van 1926 bit 1930 Mathematik an de Universität vun Leningrad, wo he ünner annern bi Wladimir Iwanowitsch Smirnow, Gregor Michailowitsch Fichtenholz un Boris Delaunay studeer un 1930 sien Doktertitel kreeg. 1934 wurr he Perfesser för Mathematik an de Staatlich Universität Leningrad, wat he bit 1960 bleev. He kreeg sien russischen Doktergrad (entsprekend de Habilitatschoon) allerdings eerst 1935, as de Sowjets weer akademisch Titel inführen deen. Anfangs hett he sück mit de Theorie vun analytisch Mengen befaat un hett eenig Probleme vun Lusin lööst. In de 1930er-Johren hett he sück völ mit Funktschonalanalysis befaat (speziell halfgeordneter Rüüms, woröver he 1950 mit Kollegen en Book schrfeven hett) un hett dorbi Brüggen to de numerisch Mathematik slahn. 1936 keem sien Book över Näherungsmethoden der höheren Analysis mit V. I. Krylov un 1959 sien Book Funktionalanalysis in normierten Räumen mit G. P. Akilov rut. Wiels den Tweeten Weltkrieg hett he
Star Trek: The Next Generation (op platt so veel as „Reis na de Steerns: De nächste Generatschoon“; dt. Titel: Raumschiff Enterprise: Das nächste Jahrhundert), kort ok TNG, is en US-amerikaansche Science-Fiction-Reeg, de 1987 in de USA in’t Feernsehn kamen is. Dat is de tweete Feernsehreeg – wenn man vun de Tekentrick-Reeg afsütt, de nich veel Spood harr – ut dat Star-Trek-Universum, dat Gene Roddenberry sik inst utdacht hett. De Reeg lööp meist twintig Johren na de Originalfeernsehreeg Star Trek un is mit 178 Folgen in söven Staffeln bit 1994 produzeert worrn. Vun 1988 an, hett de CIC de eersten 14 Folgen op Video rutbröcht. In Düütschland weer de Feernsehreeg vun 1990-1993 toeerst in’t ZDF utstrahlt, later denn vullstännig op Sat.1. För’t Feernsehn weern all Episoden aver noch mal nee synchroniseert. Meten an de Tokiekertallen, weer The Next Generation in de USA een vun de bedüdensten Feernsehregen. The Next Generation speelt in’t 24. Johrhunnert, also ruchweg 100 Johren later as de Originalreeg Star Trek. Dat Grundkunzept is dat glieke bleven: de Geschichten dreiht sik üm de Kru vun dat fiktive Ruumschipp Enterprise, wat en Nafolger vun dat Ruumschipp ut de Originalreeg is. In de Episode beleevt de Kru wunnerliche un snaaksche
Paul César Helleu (* 17. Dezember 1859 in Vannes, Bretagne; † 23. März 1927 in Paris) weer en franzöössch Maler, Radeerer un Illustrator vun den Realismus. He weer bekannt för sien Porträtbiller vun de berühmten un muisten Fruen in de Belle Époque. Paul César Helleu hett en Lehr as Keramiker makt un nehm nebenbi Tekenünnerricht. Gegen den Willen vun sien Moder, de Wittfru weer, gung Helleu 1876 nah Paris, um an de École des Beaux-Arts, ünner den Salon-Realisten Jean-Léon Gérôme (1824 – 1904) to studeeren. IBinnehalv vun en ganz lütten Tiet hett he bekannt Künstler ut de Stadt kennenlernt, ünner annern Henri Matisse, Edgar Degas, Robert de Montesquiou, James Tissot un Giovanni Boldini. Mit John Singer Sargent verbunn hüm bold en eng Früendschap. Helleu etableert sück in de 1890er Johren as spoodriek Maler vun de Boulevard-Porträts vun de Rieken un de Muien. Sien Ehfru, Alice Guérin (* 1874), weer sien Muse un dat vun hüm vörtrucken Modell. Bi Auktschonen wurrd Paul César Helleu sien luftig skizzeert Biller to Priesen tüschen 5.000 un 50.000 US-Dollar hannelt. 1902 Liddmaat vun de Société Nationale des Beaux-Arts 1904 Ritter de Légion d'honneur John Singer Sargent: Paul Helleu, Aquarell, um 1882–1885 John Singer Sargent: Paul
Félix Sellier (* 2. Januar 1893 in Spy; † 16. April 1965 in Gembloux) weer en belgisch Radrennfohrer. 1919 wunn Félix Sellier de Belgien-Rundfohrt in de Klass vun de Unafhängigen; in dat sülvig Johr is he Profi wurrn. 1924 wunn he de Belgien-Rundfohrt nochmals, ditmal as Profi, as ok 1925 Paris-Roubaix. Tweemal – 1923 un 1926 – wurr he Belgisch Meester in’t Straatenrennen. 1923 wurr de belgisch Straatenmeesterschap eerstmals nah elf Johren weer as Punkwertung vun mehreren Rennen fohren; negen Rennen wurrn weert, de man up Flannern un de Wallonie opdeelt harr, nahdem de letzte Punktmeesterschap 1912 blots in de Wallonie utdragen wurrn weer. Van 1922 bit 1924 wunn Sellier dreemal nah’nanner dat Rennen Paris–Brüssel. 1927 wunn he dat Sössdaagrennen vun Brüssel, mit Henri Duray. Söbenmal nehm Sellier van 1920 bit 1926 an de Tour de France deel. Dorbi keem he in de Gesamtwertung 1922 up den darten Platz, 1925 up Platz 9 un 1926 keem he as Fieft in Paris an. Nah dat Enn’ vun sien Radsport-Loopbahn 1928, hett Félix Sellier en Café in Gembloux apen makt. Ok sien Bröer Fernand weer Rennfohrer as ok sien Söhn Victor, de allerdings in’ Tweeten Weltkrieg fallen is. Herman Laitem, Jozef Hamels:
Dat Neochattium is en Tiedafsnidd in de Geologie, de von üm un bi 25,5 bet 23,8 Millionen Johr vör uns Tied reckt. Dat is Deel von dat Oligozän un binnen dat Oligozän von dat Chattium (vör 28,4-23,03 Ma). De Utdruck Neochattium warrt vör allen för de Sedimenten in Noorddüütschland un ümto bruukt (Noorddüütsch Tertiärbecken). Vör dat Neochattium keem dat Eochattium (28,4-25,5 Ma) un achterna dat Veerlannium (23,8-19,25 Ma). Desülve Tied in Süüddüütschland un Middeleuropa (zentrale Paratethys) fallt in den Tiedafsnidd Egerium (25,8-20,8 Ma). De Sedimenten von dat Neochattium sünd vör allen fienen Sandsteen, in de ok veel Schalen von Mollusken to finnen sünd. Noorddüütschland leeg to de Tied op’n Grund von en siede See. As Leidfossilien warrt de Sniggen Cancellaria evulsa un Gemmula laticlavia ansehn. Schuvels ut dat Neochattium is fakener in Form von Pampauer Steen (nöömt na Groten Pampau) to finnen.
Dat Eochattium is en Tiedafsnidd in de Geologie, de von üm un bi 28,4 bet 25,5 Millionen Johr vör uns Tied reckt. Dat is Deel von dat Oligozän un binnen dat Oligozän von dat Chattium (vör 28,4-23,03 Ma). De Utdruck Eochattium warrt vör allen för de Sedimenten in Noorddüütschland un ümto bruukt (Noorddüütsch Tertiärbecken). Vör dat Eochattium keem dat „Rupelium“ (32,6-28,4 Ma) un achterna dat Neochattium (25,5-23,8 Ma). Desülve Tied in Süüddüütschland un Middeleuropa (zentrale Paratethys) fallt in de Tiedafsneed Kiscellium (33-25,8 Ma) un Egerium (25,8-20,8 Ma). De Sedimenten von dat Eochattium sünd vör allen fienen Sandsteen, in de ok veel Schalen von Mollusken to finnen sünd. Noorddüütschland leeg to de Tied op’n Grund von en siede See. Schuvels ut dat Eochattium is fakener in Form von Steenbarger Steen to finnen.
Hemmoor-Kugeln sünd en Oort Kugeln ut Kalksandsteen, de sik ut de Sedimenten von dat Hemmoorium (19,25 bet 15,5 Millionen Johr vör uns Tied) billt hebbt, as sik in de Iestieden Gletschers över dat Rebeed schaven hebbt un dat Gletscherwater Stücken von’n Kalksandsteen rund wuschen un slepen hett. In dat Natureum bi Balje liggt twee so Kugeln, de een is in en Sandkuhl in Kumbarg funnen worrn un de annere in de Kriedkuhl von Hemmoor. In disse beiden Kugeln hebbt se Fossils von üm un bi 300 Oorden funnen.
Haßel betekent Haßel, Oort in de Gemeen Ohmein in’n Landkreis Ülzen, Neddersassen, Haßel, Oort in de Gemeen Sürsen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen, Haßel, Oort in de Gemeen Will in’n Landkreis Horborg, Neddersassen, Haßel, Oort in de Gemeen Achem in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
En Syllogismus (vun ooldgr.: συλ-λογισμός, syllogismos = dat Tohopenreken, logischen Sluss) en en Typ vun de logischen Argumente. Se staht in de Midden vun Aristoteles siene antike Logik, de in dat 4. Johrhunnert v. Chr. tostanne kamen is un hefft en grote Rull speelt in de traditionelle Logik bit in dat 19. Johrhunnert rin. Syllogistik is denn de Naam vun de Lehr vun de Syllogismusse. Dor warrt sunnerlich in unnersocht, wat vorutsett weern mutt, dormit en Syllogismus gellen deit. Tohopensett is en Syllogismus jummers na dat sülvige Muster. Jummers twee Prämissen („wat vorut sett warrt“), de Böversatz un Unnersatz heten doot, föhrt hen na en Konklusion, ok Sluss nömmt. De Prämissen un de Slüsse sünd Utsagen, de wohr oder verkehrt ween könnt. Dor steiht jummers en Begreep, dat is dat syllogistische Subjekt mit en annern Begreep, dat syllogistische Prädikat, tohope. Hier sünd Subjekt un Prädikat wat anners bi, as in de Grammatik: de Sätze (ok Proposition nömmt, also de Böversatz un de Unnersatz) deelt dat Subjekt to ene Kategorie to. De Begreepe, de in en Syllogismus updükert, weert Böverbegreep, Middelbegreep un Unnerbegreep nömmt. Dat hangt vun de Stäe in den Syllogismus af, wo se staht. De Sluss oder Konklusion kann
Haßel (hoochdüütsch Haaßel) is en Dörp in de Gemeen Sürsen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Bi Haßel höört von öllers ok Twistenbossel mit bi. In’n Süden von Haßel hett de Sürser Beek sien Born. De Naveröörd sünd Deins un Rohr in’n Noorden, Ohrel in’n Noordoosten, Annerlingen in’n Oosten, Twistenbossel in’n Süüdoosten, Seedörp in’n Süden un Sürsen in’n Westen. In’n Eersten Weltkrieg sünd söven Soldaten ut Haßel fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 18. Bi Sürsen gifft dat ok noch en Kriegsgräversteed, op de dree russ’sche un een serbschen Soldaten begraven liggt. Haßel is an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Sürsen worrn. De Gemeen Haßel weer von 1965 bet 1974 Deel von de Samtgemeen Sürsen. De is 1974 oplööst worrn un dor is de ne’e un gröttere Samtgemeen Sürsen billt worrn, to de de Oort sietdem tohöört. Haßel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de St.-Lamberti-Kark in Sürsen. För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört. In’t Dörp steiht en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’. Haßel hett 1989 bi’n Weddstried Uns Dörp schall schöner
Sluss betekent ganz allgemeen dat Enne vun en Saak, Tied, Sluss, ok Konklusion, wat bi en Syllogismus oder bi en Argumentation rutsuern deit, Sluss, dat Enne vun en Wark ut de Literatur, en anner Woort for Fazit oder Resümee, en eenfach Woort for Syllogismus. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
En Sluss oder Konklusion faat tohopen, wat in en Argumentation vorweg tosamenkamen weer. En schriftlich Nadenken, en Essay oder wetenschoppliche Literatur warrt meist afslaten mit en Sluss. Dor warrt dat, wat vordem besnackt wurrn is, in’n Karn noch mol tohopenfaat, de verscheden Argumente weert een mit dat annere vergleken un tolest warrt en Standpunkt innahmen. In de wetenschoppliche Logik hett de Sluss en annern Charakter, mehr na de Form hen. Hier is de Sluss en Utsaag, de logisch afleddt is ut Prämissen un de faken mit „also“ anfungen weern kann. De Sluss vun en Syllogismus is en Bispeel vun so en Sluss: Wenn A wohr is, denn is B nich wohr. A is wohr. Also is B nich wohr.
Utsaag betekent ganz allgemeen dat, wat en Person oder Saken utseggen doot, Utsaag (ok Proposition), in de Logik dat, wat en Prämisse utseggen deit, Utsaag, in de Mathematik dat, wat utseggt warrt. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
In de Logik is en Utsaag (ok Proposition) en Satz, de wohr oder verkehrt ween kann. Dat gellt nich for Fragen, Wünsche oder Utrööp. Of de Utsaag wohr is oder verkehrt, mutt nich bekannt ween, solang, as de Fraag, of se wohr is, sinnvull stellt weern kann. En Kabeljau is en Fisch is en wohre Utsaag. En Kabeljau is en Söögdeert is en verkehrte Utsaag. En Kabeljau is frisch is en möögliche Utsaag. Is düt en Kabeljau? is en Fraag un keen Utsaag.
En Prämisse (lat. praemissa „dat, wat vorweg schickt warrt“) oder Vörsatz is in de Logik dat, wat vorutsett oder annahmen warrt. En Prämisse is en Utsaag, wo en Sluss ut trocken warrt. Bispeel: Ut de beiden Prämissen „All Minschen mütt starven“ (Böversatz) un „Sokrates is en Minsch“ (Unnersatz) folgt de Sluss „Also mutt Sokrates starven“. De ganze Sluss mit siene Prämissen warrt en Syllogismus nömmt. Wenn de Prämissen in en Syllogismus wohr sünd, mutt ok de Sluss wohr ween. So is dat ok in dat Bispeel, dat boven upschreven is: Ut „All Minschen mütt starven“ un „Sokrates is en Minsch“ folgt „Also mutt Sokrates starven“. Annersrum stimmt dat avers nich unbedingt: Wenn de Prämissen (oder een vun jem) verkehrt sünd, mutt de Sluss nich nootwennig verkehrt ween. To’n Bispeel folgt ut „All Minschen sünd Greken“ un „Sokrates is en Minsch“ de Sluss „Sokrates is en Greken“. Hier is en Prämisse verkehrt (De Böversatz), man de Sluss stimmt un is wohr. Prämissen mütt also nich unbedingt richtig ween. In’n Gegendeel weert hen un wenn mit Afsicht Prämissen upstellt, de verkehrt sünd. So warrt dat unner annern bi den indirekten Bewies maakt, wenn dor vun en verkehrte Utsaag utgahn warrt, um na
En cheemsch Reakschoon liggt vör, wenn Stoffen wat mitnanner maakt un dorbi wat nieget rutkümmt. Dat kann sien en Stoff fallt utnanner, to’n Bispeel Water in Waterstoff un Suerstoff bi een Elektrolys Twee ellers mehr Stoffen geeft een niegen Stoff, t.B.: Natrium un Chlor reagert to dat Solt Natriumchlorid Twee ellers mehr Stoffen geeft mehr anner Stoffen, t.B.: Natronlaug un Soltsüür reagert to Natriumchlorid un Water. Wi schreewt chemische Reaktschonen mit een Piel oder mit een Dubbelpiel. Links steiht, wat insett ward (Edukten), rechts steiht, wat rutkümmt (Produkten). Edukten Produkten NaOH + HCl ⇒ NaCl + H2O Dat gifft ’n ganzen Barg Oorten vun Reakschonen, t.B. Süür-Base-Reakschonen, so as NaOH + HCl ⇒ NaCl + H2O Redox-Reakschonen, so as 2 Fe + 3 O2 ⇒ 2 Fe2O3 Komplexreakschonen, t.B. Ligandentuusch In de Organik ook t.B. Additschoonsreakschonen Substitutschoonsreakschonen Bi so en cheemsch Reakschoon geiht dat ook faken üm Energie. De ännert sick. Dorna ünnerscheed wi Endotherme Reakschonen, de bruukt Energie Exotherme Reakschonen, de sett Energie frie. Un för dat een Reakschoon mol losgeiht, dor bruukt de Stoffen faken Aktiveerenenergie. Dat heet, dat eersmol wat an Energie tosett warrn mutt, bevör dat losgeiht, ook bi een exotherme Reakschoon. As Bispeel kanns dat
Looptiet betekent as reinen Tietbegreep: in de Weertschop de Tietduer twüschen en Investitschoon un dat Utschütten vun Kapital (t. B. bi Weertpaperen), de Tietduer, för de en Verdrääg, Afkamen oder Afspraak gellen deit, Looptiet, in de Technik en Tietspann, wiel de en System aktiv is oder blifft, Looptiet, in de Informatik de Tiet, in de en Programm utföhrt warrt oder de en Algorithmus bruukt, üm en Opgaav to lösen, in Verbinnen mit en Oortswessel: Looptiet, de Duer, de en Postsennen vun Afsenner to’n Empfänger ünnerwegens is, Looptiet, in de Physik de Tietduer, de en Signal bruukt, üm en sünneren Weg achter sik to bringen, Looptiet, in de E-Technik de Tietafstand twüschen dat Inpedden vun en Signal in en (kausal) System un dat Utpedden, Looptiet, de Tiet, de en Dateneenheit bruukt, üm över en Datenverbinnen in en Nettwark vun Afsenner to’n Empfänger to kamen. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.