rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Richard Stücklen (* 20. August 1916 in Heideck; † 2. Mai 2002 in Weißenburg in Bayern) weer en düütschen Politiker vun de CSU. He weer vun 1957 bit 1966 Bundsminister för Post- un Feernmellwesen un vun 1979 bit 1983 Präsident vun’n Düütschen Bundsdag. Stücklen hett de Volksschool besöcht un dorna en Lehr in’t Elektrohandwark maakt. in den Beroop hett he dorna ok arbeit, hett aver blangento en Feernstudium in de Ingenieurwetenschoppen mit Fachricht Elektrotechnik afleggt. In’t Johr 1936 is Stücklen to’n Rieksarbeitsdeenst intogen worrn un achteran to’n Wehrdeenst. Vun 1940 bit 1943 weer he Soldat in’n Tweeten Weltkrieg. Dorna folg en Deenstverplichten in de Elektroindustrie. 1944 künn he sien Utbilln as Elektroingenieur an’t Technikum Mittweida in Sassen to Enn maken un weer dorna bit to de Demontaasch vun’n Bedrief Afdeelleider bi de AEG in Freiberg. Af 1945 arbeit he in de Slosseree vun sien Öllern in Heideck un weer as Mitgrünner vun 1952 bit 1989 Sellschopper vun de BMS Ingenieurgesellschaft mbH & Co. KG in Köln. Stücklen weer verheiraat un harr twee Kinner. Stüücklen weer af 1939 Liddmaat vun de [[NSDAP]. Na’t Enn vun’n Krieg weer Stücklen 1945 een vun de Mitgrünners vun de CSU in Heideck un in’n Landkreis
Biotit (ok bekannt as Magnesiumiesenglimmer oder Düüsterglimmer) gellt na en Besluss vun de International Mineralogical Association (IMA) siet 1999 nich mehr as en egenstännig Mineral, man warrt nu as Mischkristall vun de Annit-Phlogopit-Mischreeg ansehn. Biotit kristalliseert in’t monokline Kristallsystem mit de allgemeenen Formel K(Mg,Fe2+,Mn2+)3[(OH,F)2|(Al,Fe3+,Ti3+)Si3O10] un entwickelt Kristallen mit en metallschen Perlmuttgleem, de dörschienen doot oder undörsichtig sünd. Nöömt is de na den franzööschen Physiker Jean-Baptiste Biot (1774-1862), de as eerste faststellt hett, dat de Glimmers optische Ünnerscheden hebbt. Biotit billt sik in magmaatsche un metamorphe Stenen. Wenn’t Verweddern insett, kamt dorbi verscheden Produkten tostannen as Hydrobiotit (Toonmineral Vermiculit), Kattengold un verscheden Chloriten. Fundsteden vun Biotit sünd to’n Bispeel in Düütschland dat Rebeet üm den Laacher See, Bessnes in Frankriek, Ontario in Kanada, Evje in Norwegen un de Uluguru-Barg in Tansania. Biotit is nich för den Bruuk as Bostoff egent, vun wegen dat he so goot to splitten geiht. Dordör künnt licht Lösen in em indringen, de dat Verweddern gauer maakt. Faken billt sik dordör ok Rostplacken an de Böverflach (to’n Bispeel bi Boordstenen ut Granit). Butendem is de Mischkristall ok teemlich week. Man, in de kosmeetschen Industrie warrt de Düüsterglimmer tosamen mit den Muskovit bruukt, üm Kosmetikartikels den för all
Dragnet is en US-amerikaansche Filmkummedie ut dat Johr 1987 mit Tom Mankiewicz as Speelbaas. De Hööftrullen hebbt Dan Aykroyd un Tom Hanks speelt. Aykroyd hett ok an’t Dreihbook mitschreven. De Film is en Parodie op de US-amerikaansche Feernsehreeg Dragnet (hoochdüütsch: Polizeibericht), de 1951 bit 1959 un noch mol wedder von 1967 bit 1970 vun de NBC utstrahlt worrn is. De beiden Polizisten Pep Streeback un Joe Friday arbeit beide in Los Angeles un schüllt nu as Partners tosamen arbeiten. Man de beiden sünd grundverscheden: Wiel Friday dorop Weert leggt, dat all Vörschriften nipp un nau inhollen warrt, gellt Streeback as chaotisch un egenwillig. De beiden kamt nu en satanistische Sekte op de Spoor, de sik People Against Goodness And Normalcy (PAGAN) nöömt un vun Jonathan Whirley anföhrt warrt. Üm mehr över den Achtergrund vun de Sekte ruttofinnen, slüüst sik de beiden bi en Drapen vun de Sekte in un rett dorbi en Fro vör en Resenslang. Man, jemehr Baas, Cpt. Gannon, mag Friday un Streebeck de Geschicht nich glöven. As se mit em tosamen de Steed ankieken doot, woneem dat Drapen mit de gresigen Ritualen stattfunnen hett, is dorvun keen Spoor mehr to sehn. Whirley is na buten aver en
En Diek is en Bowark, dat an Küsten oder Strööm langs de Waterkant boot ward, dat dat Sietland nich överswemmt ward. Wurten oder Warfen sünd de von Minschenhand upbooten Eerbülten, de an de Nordsee överall twüschen Däänmark un Flannern to finnen sünd. Up de Wurten boen de Minschen ehre Hüüs, un so weern se seker vör de Stormfloten, de mit de Tiet ümmer höger uplepen. De eersten Wurten, de ungefähr um Christi Geboort upboot woorn, weern man enen Meter hooch. In de neegsten Jahrhunnerte mussen se aver mehrmaals nahöögt weern. De gröttsten Wurten weern 4 m hooch un nehmen Flagen bit to 14 ha in. Ganze Dörpen mit de Kark un grode Buurnhüüs harrn darup Platz. De Wurten geven de Bewahners veel Säkerheit. As aver sogaar de Sommerfloten dat Ackerland överswemmden un de Aarnten verdurven, mussen de Buren sik up annere Aart un Wies hölpen. Se besloten, enen Diek to boon. Wo Wurten dicht bi'nanner stunnen, woorn se mit'nanner verbunnen. So kemen na un na slatene Diekstrecken tostannen, de dat ganze Land schütten deen. Disse sieden Dieken schullen dat Ackerland vör de Sommerfloten bewahren. De Wurten mussen liekers noch wieterhen uphöögt weern. Eerst so um 1400 gung man daran, nicht
Shefali Chowdhury (* 20. Juni 1988 in Denbigh, Wales) is en walisische Schauspelersche. Chowdhury is in en muslimsche Familie groot worrn un is de jüngste vun söss Kinner. Ehr Öllern kamt oorsprünglich ut Bangladesch, se sünd in de 1980er Johren vun Sylhet na England utwannert. Dör den Film Harry Potter and the Goblet of Fire is se en grötter’t Publikum bekannt worrn, as se dorin Parvati Patil speelt hett, de Danzpartnersche vun Harry Potter op’n Ball. Se hett butendem in den tamilschen Film Kannathil Muthamittal en lütte Nevenrull speelt, de aver nich oplist is. Ehr Rull in de Harry-Potter-Reeg as se noch in Birmingham na School güng. Se weer jüst in dat letzte Johr an de Waverley School. Shefali Chowdhury in de Internet Movie Database (engelsch)
Ahusen is en Gemeen in’n Landkreis Rodenborg (Wümm) in Neddersassen, de to de Samtgemeen Söttmer höört. De Gemeen hett 1930 Inwahners (Stand 31. Dezember 2022), de sik op de beiden twee Oortsdelen Ahusen un Ebersen verdeelt. Bi Ahusen höört ok de lütte Oort Bokel mit bi. De Gemeen Ahusen liggt an Süüdrand vun de Samtgemeen un is ruchweg 10 km vun Söttmer weg. Jüst so wiet weg liggt ok de Kreisstadt Rodenborg (Wümm). De Eenheitsgemeen Rodenborg (Wümm) grenzt an de Noordoost-Siet an, in’n Süüdoosten liggt de Gemeen Westerwals, de to de Samtgemeen Bootel höört. In’n Noorden grenzt op’n korte Streck de Gemeen Hassendörp un in’n Westen de Gemeen Hellweeg. Na Süüdwesten slutt sik de Landkreis Veern mit sien Eenheitsgemeen Kerklinneln an. Dör dat Gemeenrebeet verlöpt de Wümm un de Beek Au. Landschopplich tütt sik dör Ahusen dat Wümmsietland. Mit den Wulfsgrund in’n Oortsdeel Ebersen gifft dat hier dat gröttste tosamen hangen Heidrebeet buten de Lüünborger Heid. Allgemeen bargt dat Rebeet vele Wooldflachen, de mööglicherwies de gröttsten in’n helen Landkreis sünd. En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel Landkreis Rodenborg (Wümm) beschreven un kann dor naleest waarn. De eerste schriftliche Nawies
Lorscheider is de Familiennaam von Aloísio Lorscheider (1924–2007), brasiliaanschen Arzbischop, Harald Lorscheider (1939–2005), düütsch Komponist. Kiek ok bi: Lorscheiter. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
De Blievergiften oder Saturnismus is en Vergiften, de dör de Opnahm vun metallsch Blie oder Blieverbinnen utlöst warrt. Blie schaadt de Gesundheit vun vele Leevwesen. Disse Artikel geiht alleen üm de Vergiften mit anorgaansche Blieverbinnen bi Minschen. Vergiften mit orgaansche Blieverbinnen as to’n Bispeel Tetraethylblie oder Tetramethylblie hebbt en vullstännig annern Verloop. Kiek dorto in de entspreken Artikels. Blie un Blieverbinnen künnt över’t Eten, dör Inhalatschoon oder över de Huut in’n Lief opnahmen warrn. Wenn dat eenmolig passert, föhrt eerst vergliekswies grote Mengden vun Blie oder Blieverbinnen to en akut Blievergiften (de döödliche Dosis vun’t goot waterlöösliche Bliesolt Blie(II)-acetat liggt för utwassen Minschen bi 5 bit 30 g). Dorgegen reckt bi de Opnahm över längere Tiet mit de Nohren al en Dosis vun blots 1 mg an’n Dag, üm en chroonsche Vergiften uttolösen, vun wegen dat Blie blots langsom wedder utscheedt warrt un sik dorüm in’n Lief – sünners an Steed vun Calcium in de Knaken – anriekert. De Weltgesundheitsorganisatschoon (WHO) schätzt de dörsnittliche perorale Opnahm vun Blie an’n Dag op ruchweg 100–500 µg bi jeden Minschen. De Bruuk vun Blie un Blieverbinnen, t. B. dat in’n Motor to orgaansche Blieverbinnen reageeren Antikloppmiddel Tetraethylblie in Autokraftstoffen is as de gröttste
Golo Mann (* 27. März 1909 in München; † 7. April 1994 in Leverkusen; an un for sik Angelus Gottfried Thomas Mann) is en düütschen Historiker un Schriever ween. Angelus Gottfried Thomas Mann konn as lüttjet Kind de korte Form „Gelus“ vun sien Vörnaam nich utspreken un hett sik sülms Golo nömmt. Düssen Naam hett he denn sien Leven lang beholen. He weer dat drüdde Kind vun den beröhmten Schriever Thomas Mann un den siene Fro Katia, borene Pringsheim. Siene beiden öllern Geswister weern Erika un Klaus. De dree jungern Geswister sünd Monika, Elisabeth un Michael ween. Siene Mudder hett in ehre Dageböker rinschreven, Golo weer sensibel, nervöös un schreckhaftig.. Mank de Bröder un Süstern is he sunnerlich goot mit Klaus torecht kamen, man mit Erika hett he sien Leven dör Last harrt vunwegen ehre radikalen Ansichten. Vun September 1918 af an besöch he dat humanistische Wilhelmsgymnasium in München. Sunnerlich wat up'e Been stellt hett he nich an düsse Scholen, man in Historie, Latiensch un Upseggen vun Gedichten hett he doch goot afsneden. In'n Vörjohr 1921 is he to de Pfadfinders gahn un in'n Summer unnerwegens ween in Franken un Süüdtirol. Dor hett he ok mit en vun de Anföhrers
Niestadt is en lütt Haabenstadt an de Oostsee, tosaamen mit de Oostsee-Baadurten Pelzerhaken un Rettin üm un bi 16.500 Inwahners. In’t 17. Johrhunnert wörden hier ut Eekenholt groote Oorlogscheep buut [3]. Na den grooten Stadtbrand an’n 28. September 1817 wör Niestadt ünner den königlich holsteenschen Budirektor C. F. Hansen, den bekannten klassizistischen Architekten vun de Palmaille in Altno, weer upbuut un kreig dorbi een nie klassizistisches Raadhuus [4] Marktplatz Fischerlüüd-Statue vun Serge Mangin (1994) Raadhuus (1819) vun C.F.Hansen [1] „Cap-Arcona“-Gedenksteed
Carl Wemmers (* 1845; † 18. September 1882) weer en düütschen Schachmeester. Bi dat Turnier vun Köln 1877 deel he sück den 2. Platz mit Metger un Schallopp achter Zukertort, aber vör Carl Göring. En Johr later in Frankfurt an’n Main keem he up Platz 8 vör Stern un Hammacher. Wemmers weer ok Deelnemmer an de 1. Kongress vun de Düütschen Schavbund 1879 in Leipzig, he keem aber över den letzten Platz nich rut. 1880 in Wiesbaden beleg he bi 16 Deelnehmers den 12. Platz, noch vör Fritz un Schwede. Bi den 2. Kongress vun den Düütschen Schachbund deel he sück mit Fritz Riemann den 13. Platz. Dr. P. Feenstra Kuiper: Hundert Jahre Schachturniere 1851 - 1950
Dat lett so, as wenn disse Artikel nich so akraat is as de ween schull. Kiek ok op de Diskussionssiet vun den Artikel. Wattsche is ene ehemaalsche Stadt, de nu en Stadtbezirk vun Baukem in'n södelken Deel vun't westfälsche Ruhrrebeet is. Wattsche leegt in'n Westen vun Baukem in' Mitt vun de Ruhrrebeet in Noordrhien-Westfalen. In Westen vun Wattsche sünd Gelsenkiärken un Essen un in'n Norden is Herne. Wattsche is Deel vun de Hellwegbörde in'n Norden vun de Ruhr. De Stadtdeele vun Wattsche sünd: Wattsche-Mitte Eppendörp/Munscheid Günnigfeld Höntrop Leithe Sevinghausen Heide Südfeldmark Westenfeld/Vogelspoth To’n eersten Mal is Wattsche as Villa Uattanscethe al in een Urkunn ut dat Johr 890 nömmt wurrn. In dersülven Hebeliste sünd ok de Stadtdeele Eppendörp (Abbingthorpe), Höntrop (Hogingthorpe) un Westenfeld (Westanfelda) eerstmolig nöömt wurrn. Vör 1417 geevt Graaf Adolf IV. vun Cleve-Mark Wattsche de Rechten vun een Freeheit un 1554 is Wattsche Liddmaat vun'e Hanse wurrn. An'n Anfang vun dat 17. Johrhunner hett Wattsche mit circa 700 Inwahners de grööste Inwahnerstahl vun allen Freeheiten vun de Graafschapt Mark. In den Dörtigjohrigen Krieg wörr de Stadt vun 1623 bet 1629 vun spaansche Riedersn besett un 1635 wurd dörch een Füer Wattsche dicht an bi verneelt. Twischen 1811 und
Alan Sidney Patrick Rickman (* 21. Februar 1946 in Hammersmith, London, England; † 14. Januar 2016 ok dor)) weer en britischen Theater- un Filmschauspeler as ok en Theaterspeelbaas. Rickman weer in’n Londoner Stadtdeel Hammersmith boren as tweet vun veer Kinner vun en irisch-walisischen Familie. Sien Vadder weer kathoolsch, sien Mudder methodistisch. As he acht Johr oolt weer, is sien Vadder, de Fabrikarbeiter Bernard Rickman, an Lungenkrebs doodbleven. Sien Mudder Margaret Doreen Rose, borene Bartlett hett de veer Kinner vun doran alleen optogen. Se is 1997 storven. In sien Kindheit hett Rickman sien Talent för Kalligrafie un Aquarellmaleree opdeckt. He hett dorüm en Stipendium kregen an de Privatschool Latymer Upper. As he sien Schollutbilln afslaten harr, hett he an’t Chelsea College of Art and Design en Utbilln as Grafikdesigner maakt. Mit Frünnen hett he dorna sien egene Firma Graphiti grünnt un eenige Johren lang in Soho in dissen Beroop arbeit. Mit 26 Johren kreeg he en Stipendium för de Royal Academy of Dramatic Art (RADA), de he vun 1972 bit 1974 besöcht hett. He hett sik in disse Tiet vör allen mit Theaterdramen vun William Shakespeare befaat. An’t Enn hett he noch den Emile-Litter-Pries, den Forbes-Robertson-Pries un de Bancroft-Gold-Medaille wunnen. Nebenbi
Kombüddel is en Gemeende in’n Kreis Noordfreesland in dat düütsche Bundsland Sleswig-Holsteen. Kombüddel leegt in de Eider-Treene-Neederung, ca 8 km na’n Süüden vun Husum un direkt na’n Westen vun Friestadt an’n Tosamenloop vun Eider un Treene in de Masch. Kombüddel gellt as ööstlichste Gemeende vun Eiderstedt. Bet to de Treeneafdämmen vun 1570 weer de Stadt dör de Eider un dat in de Treene fleten Water de Stoormfloden vun de Noordsee utsett. Op den Diek verlöppt hüüt en Straat direkt vun Friestadt na Kombüddel. Dör den Oort verlöppt de Bundsstraat 202, de den Oort mit Friestadt verbinnen deit. An de Bahnstreck Tönning–Husum geev dat siet de ehr Apenmaken 1854 en Hollpunkt Büttel för’t Bedenen vun Friestadt, de na de Buu vun de Maschbohn, welke en zentrumsnegen Bahnhoff för Friestadt boet, oplotten weer. Kombüddel geiht op en öllere Siedlung/Heimatsteed („Büddel“) torüch, de to Tieten vun de Völkerwannern verlaten un vör 1000 bet 1200 Johr we’erbesiedelt wurd. De Oortsnaam bedüüt dorna ok „Koole (in’n Sinn vun koole, verlöschte) Siedlung“. De St.-Leonhards-Kark weer üm 1200 vun freesische Innwannerers, de üm 1100 op Eiderstedt siedeln, boet. An de sülve Stell geev dat in vörchristliche Tiet en hilligen Born. De Ort dükert oorkundlich erstmols 1352 op.
De Wendsch Dialekt is de Dialekt, de in en groten Deel von dat ole Amt Wenden un de hüdige Gemeen Wenden snackt warrt. De Dialekt is nedderdüütsch, liggt also noorden von de Benrather un Ürdinger Lien, höört aver nich to dat Plattdüütsche. To’n Bispeel hett de Dialekt den fränkischen Plural op -en, -et, -en bi de Verbformen von de Nutied. Deelwies wiest de Dialekt Kennteken de kloor sassisch sünd, an anner Stellen is he ganz mit dat fränkische övereen. Wohrschienlich is de Ümgegend von Wenden fröher sassisch wesen bet Korl de Grote Sassenslächter de Sassen ünnerkregen un in de Gegend Franken ansiedelt hett. De Dialekt warrt in de beiden Öörd Altenkleusheim un Thieringhausen in de Gemeen Olpe un in de Öörd Altenberg, Altenhof, Altenwenden, Bebbingen, Brün, Büchen, Dörnscheid, Eichertshof, Elben, Gerlingen, Girkhausen, Heid, Hillmicke, Hoffnung, Hünsborn, Huppen, Löffelberg, Möllmicke, Ottfingen, Rothemühle, Rothenborn, Scheiderwald, Schönau, Schwarzbruch, Vahlberg, Wenden, Wendenerhütte un Wilhelmstal in de Gemeen Wenden spraken.
Wendsch betekent de Spraak von de Wenden, kiek bi Slaavsche Spraken, Westslaavsche Spraken, Wendsch, de Dialekt in dat Wendener Land, Wendsch, annern Naam för de Spraak von de Sorben. Disse Siet is över en mehrdüdigen Begreep un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
Georg Daniel Heumann (* 23. September 1691 in Nürnbarg; † 27. Juni 1759 ok dor) weer en düütschen Teekner un Koppersteker. Heumann is 1691 in Nürnberg boren un weer twischen 1731 un 1753 een von de wichtigsten Kopperstekers för Johann Jakob Scheuchzer sien Physica sacra. Heumann hett ok veel na de Warken von Salomon Kleiner arbeidt. In de Tied von 1. Juni 1735 bet 1740 weer de Koppersteker Johann Adam Schweickart Heumann sien Schöler. Von’n 30. November 1740 af an bet 1753 weer he göttingsch-akademisch Koppersteker för de Universität Göttingen, de 1737 apen maakt harr, un ok kurförstlich hannöversch un königlich engelsch Hoffkoppersteker in Göttingen. Trüch in Nürnberg weer von 1753 bet 1754 Christian von Mechel sien Schöler. Heumann weer Maat von de Nürnberger Malerakademie. He hett för en Reeg süüddüütsche Verlääg arbeidt, ünner annern för Albrecht von Haller. Besünners intressant is sien Göttingischer Ausruff, denn bi welk von sien Biller ut dat göttingsche Stadtleven un von’n Markt hett he de plattdüütschen Marktsprüch von de Marktlüüd bischreven. List vun plattdüütschen Schrievers Der göttingische Ausruff von 1744. Georg Daniel Heumann. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
Treptow an de Rega, vandage Trzebiatów is ene lütte Stadt in Polen. Bet 1945 weer de Stadt düütsch un in de Provinz Pommern. De wendsch Flecken Bollenburg weer hie erst unner en Borgwall ünner de Regaarme. Bet 1456 harr de Stadt de Ostseehoben in Regamünde. De gotisch Hallenkark worr 1370 but, de öllste Deel is de Chor. En anner gotisch Kark is de Hilgen-Geist-Kappell, wat vandage de Kark vun de Rom-truche Ukrainer is. En anner gotisch Backsteenbuwark is de Georgenkappell in de Kolberger Vörstadt. De Stadt weer in't Medeloller as Gerichtsseet un för de Kark belangriek. Johannes Bugenhagen worr hie 1504 an de Latienschool Rekter. In de Dörtigjohrig Orlog worr de Stadt vun Soldaten op de Siet vun de Kaiser plünnert. De Ostseehoben bi de Stadt weer in de Hansetied för Kolberg belangriek. Vandage gifft dat hie Holtindustrie.
Dit Woort hett noch annere Bedüden: Düt Artikel beschrivt de Huuszeeg, för anner Aarden kik bi Zeeg.. De Huuszeeg, meest alleen Zeeg/Zege heten, westf. ook Ziëge, Ziege oder Zegge, westmönsterl. Zigge oder Geit, suurländsch ook Geutze, höört to dat Veehtüch. De Oort heet wetenschaplich Capra aegagrus hircus. De Zeeg warrt besünners för de Melk holln. Dat Heken vun de Zeeg heet Zegenbuck. Zegen givt dat as Huus-Zegen un Wildzegen, worbi de Huus-Zegen hüdigendags nich mehr so völ hollen wurd. Vun wegen dat de Zeeg mehrst allens freet, besünners ok dröög Kruut, warrt se ok de „Kauh vun den lütten Mann“ nöömt. Huuszeeg. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons. Op Wikiquote gifft dat Zitaten to, över oder vun „Ziege“ (hoochdüütsch). Ziegenlexikon (hoogdüütsch) Ssiᵉge, WWb: Digitale Uutgave in’n Wöördebooknett van den Trier Center for Digital Humanities, afropen den 01.07.2024, In: Westfälisches Wörterbuch (WWb) 4, bearbeed van , Kolumn 1419. Heruutgeven van de Kommission für Mundart- und Namenforschung van den Landschaftsverband Westfalen-Lippe. Kiel/Hamborg: Wachholtz Verlag . ISBN 978-3-529-04610-0 (hoogdüütsch) Ssiᵉge, WWb: Digitale Uutgave in’n Wöördebooknett van den Trier Center for Digital Humanities, afropen den 01.07.2024, In: Westfälisches Wörterbuch (WWb) 4, bearbeed van , Kolumn 1419. Heruutgeven van
Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern. Galileo Galilei (* 15. Februar 1564 in Pisa; † 8. Januar 1642 in Arcetri bi Florenz) weer en italiensche Astronom, Philosoph un Mathematiker. He weer in ene Kloosterschool. Vun 1589 bet 1592 weer he Mathematikprofesser in Pisa. 1592 bet 1610 weer he denn Mathematikprofessor in Padua. He weer de Entdecker vun de Bargen op de Maand, vun veer Jupiter-Maande un anner Saken. Galilei kunn mit sin Teleskop bewiesen, dat de Eer sik om de Sünn dreiht un nich anners (Heliozentrisch Weltbild). So keem he ok 1633 ter Inquisitschoon un kreeg Huusarrest. Galilei schreev 1610 Sidereus nuntius, wat Nahricht vun de niege Steern heet. De anner Böker sünd aggiatore vun 1623, Dialogo sopra i due massimi sistemi vun 1632 un Discorsi e dimostrazioni matematiche vun 1638. Galilei schreev woans en Pendelklock to boen is. En Mann, de för de Arbeid vun Galileo Galilei belangriek weer, weer Nikolaus Kopernikus, de Entdecker vun’t Sünnsystem. Galileo weer de Minsch, de entdeckt’t dat de Melkstraat en Steernsysteem is. Zitaten, de Galileo Galilei seggt hebben schull, sünd to’n Bispeel: Un se bewegt sik. Ik hebb mien Leevdaag keen Minsch drapen, de so
Northumbria (ok: „Northhumbria“ oder „Northumbrien“) weer een vun de lütten Königrieken vun de Angelsassen in England (Heptarkie). Dat Riek is tostanne kamen, as sik Deira un Bernicia in dat Johr 604 vereenigt hefft. Den Naam hett düt Königriek, vunwegen sien Laag in'n Noorden vun den Humber-Stroom. An de Siet vun Mercia un East Anglia weer dat dat drüdde Riek, dar de Angeln grünnt hefft. Toeerst sünd de beiden Königrieken Bernicia un Deira unafhängig ween, man to'n eersten Mol hett König Aethelfrith vun Bernicia jem in dat Johr 604 tohopen föögt. Düsse König is 616 in de Slacht an den Idle-Stroom vun Raedwald ümbröcht wurrn. Raedwald hett denn Aella vun Deira sien Söhn Edwin as König insett. Mit de Tied hett dat jummers wedder Striet in dat Riek geven. Vundeswegen sünd Deira un Bernicia jummers mol wedder för en tiedlang unafhängig ween. 867 hett dat Grote Heidenheer vun de däänschen Wikingers Northumbria erovert un hett dat Königriek Jorvik (York) grünnt un dat to en Deel vun den Danelag maakt. För en korte Tied hefft de Angelsassen Northumbria noch mol in ehre Hannen kregen, man vun 878 af an weer dat endgüllig en Deel vun Jorvik. As Æthelstan dat Land vereenigt hett,
Gustav Richard Ludwig Neumann (* 15. Dezember 1838 in Gleiwitz; † 16. Februar 1881 in Allenberg, Kreis Wehlau / Oostpreußen) weer en bedüüdend düütsch Schachspeler. Neumann keem in Gleiwitz as Söhn vun en Drucker 1838 up de Welt. Sien Familie hett hüm en Studium der Physik un Chemie in Berlin ermöglicht, he hett sück aber, jüst as he in Berlin ankommen weer, glieks up dat Schachspeel stött. Hüüd kennt meest nüms mehr Gustav Neumann, to sien Tied weer he aber en bedüüdend Schachmeester. In sien Berliner Tiet, den 1860er Johren vun dat 19. Johrhunnert, speel he tegen de best düütsch Spelers. Adolf Anderssen akzepteer hüm to sien Berlinbesöken jeeds Johr geern as Gegner. In dat Johr 1865 wunn Neumann dat Turnier von de Berliner Schachgesellschaft mit dat Resultat vun (+34-0=0). In dat glieker Johr bi de Kongress vun de Westdüütsche Schachbund in Elberfeld hett he ok all Partien wunnen un weer dormit Meester. Vun disse Tiet an gell Neumann as en vun de beste Speler in Europa un bold fung he an, ok an internatschonale Wettstrieden deeltonemmen. Sien internatschonal Debüt geev he in Paris 1867 (4. Platz). In dat glieker Johr wunn he dat Turnier vun Dundee (Tweet wurr Wilhelm