rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De Distrikt Belize is een von de söss Distrikte von Belize. De Hööftoord is Belize. De Distrikt hett en Grött von 4307 km² un hett 96.600 Inwahners (Stand 2008). Belize liggt in’n Oosten von Belize un grenzt in’n Noorden an den Distrikt Corozal, in’n Süden an Stann Creek, in’n Süüdwesten an Cayo un in’n Noordwesten an Orange Walk. In’n Oosten liggt de Karibische See. De Grenz na’n Distrikt Corozal in’n Noorden fangt an de Küst bi Bennetts Lagoon twüschen Bomba un Neuland an un löppt von dor stuur na Westen bet an en Punkt in’n Süden von Neuland. Dor drippt de Distrikt Belize op’n Distrikt Orange Walk. De Grenz geiht von dor na Süüdwesten bet an dat Noordenn von de Laguun von Crooked Tree un denn de Laguun dal na Süden bet na de Spanish Creek Lagoon un en lütt Stück den Spanish Creek hoog. Dor knickt de Grenz na Süüdwesten af bet na de Crabcatcher Lagoon un denn na Süden bet an de Steed, an de de Labouring Creek in’n Belize River münnt. De Belize River billt hier nu för en poor Kilometer bet St. Paul’s Bank de Grenz to’n Distrikt Cayo. Dor knickt de Grenz af un löppt
Nils Elis Wadstein (* 16. Juli 1861 in Torshälla; † 19. Juni 1942 in Stockholm) weer en sweedschen Spraakwetenschopper. Wadstein is in Torshälla boren un güng in Eskilstuna un Stockholm na School. An de Universität Uppsala hett he denn Germanistik un Skandinavistik studeert. Mit en Stipendium von Jacob Jonas Björnstahl kunn he denn von 1883 bet 1884 ok noch in Leipzig un 1886 bet 1887 in Oslo sien Studium foortsetten. Na sien Afslussexamen 1888 weer he denn noch een Johr in Oslo un hett dor sien Dokterarbeid över dat ooldnoorsche Homilienbook schreven. He weer denn Dozent un 1893 bet 1894 stellvertretend Perfesser för Skandinavistik in Göteborg. 1894 is he Perfesser för Sweedsch an de Universität Uppsala worrn, güng aver 1900 denn wedder as Perfesser för moderne europääsche Linguistik na Göteborg. Na sien Rohstand hett he in Uppsala leevt un de lesten fiev Johr in Stockholm. As Spraakwetenschopper hett he sik vör allen ok mit dat Inwarken von de freesche un sassesche Spraak op de skandinaavschen Spraken utenannersett. Kleinere altsächsische Sprachdenkmäler. Soltau, Nörden 1899
En Hapax legomenon (von greeksch ἅπαξ hápax ‚eenmal‘; λεγόμενον legómenon ‚dat, wat seggt warrt‘) is en Woord, dat in en Text, en Textkorpus oder sogor in all opschreven Warken von en ganze Spraak blot eenmal vörkummt. En Bispeel is dat Woord sassesche Woord thimm, dat blot eenmal in’n Heliand vörkummt (thimm endi thiustri, ‚thimm un düüster‘, verwandt mit engelsch dim, wat as Dimmer un dimmen ok wedder Ingang in de düütschen Spraken funnen hett) un ans narms wedder in de sasseschen Schriften. Bi sone Wöör is dat faken swoor oder sogor unmööglich ruttokriegen, wat de genau bedüden schöölt. Wenn en Woord twee, dree oder veer Maal vörkummt, gifft dat dor noch de Begrepen dis legomenon, tris legomenon un tetrakis legomenon för. Hapax legomena hebbt faken ok Bedüden, ruttokriegen, ’keen en Text schreven hett. Bi de Bibel to’n Bispeel.
De Weserrunen sünd dree Runen-Inschriften op Knaken, de 1927 un 1928 in Braak an de Werser funnen worrn sünd. Dat weer lang ümstreden, ob de Runen fälscht sünd oder nich. De Runen liggt nu in dat Staatliche Museum för Naturkunn un Vörgeschicht in Ollnborg ünner de Inventarnummern 4988, 4990 un 4991. Nr. 4987: Knaken mit runenähnliche Symbolen Nr. 4988: Besitter-Teken un dor op en Mann mit „Fedder“ (na Pieper villicht en Hoorn) op’n Kopp un en Ext in’n Gördel, de en Lanz na en Deert mit Höörn höllt, dorto en Runentext Nr. 4989: Knaken mit twee Löcker an een Enn un en Mann mit „Fedder“ (villicht Hoorn) op’n Kopp, de en Ext na en Deert mit Höörn höllt Nr. 4990: Knaken mit twee Kuhlen un en Zickzack-Lien an een Enn, en Teken, bi dat de Bedüden nich rut is, en Bild von en Boot mit en groot Seil un en lütt Vörseil, Poopdeck, Roder, Kru (meist as röömsch Schipp ansehn), dorto en Runentext Nr. 4991: Knaken mit en Lock an een Enn un en geometrisch Bild, dorto en Runentext Nr. 5046: En Stück Knaken mit en Ext dor op Nr. 5127: En Stück Knaken mit en Bull dor op Ludwig
Fallward is en Wort un en ooldsassesch Grafffeld ut de Tied von dat 3. bet 5. Johrhunnert n. Chr. Fallward liggt bi Wremen, Landkreis Cuxhoben, in de Wersermasch twee Kilometer süden de Feddersen Wierde. Von 1993 bet 1998 hett de Kreisarchäologie Cuxhoben in Fallward graavt. In Fallward sünd en ganze Reeg Funnen ut Holt maakt worrn, de sik dör den Maschborrn good hollen hebbt. To de wichtigsten Funnen höört dat Graff von en Fro ut de Midd von dat 5. Johrhunnert, de in Eenboom ut Ekenholt bisett worrn is. De Fro weer op Hau lagert un bi ehr in’t Graff weren ok twee Holtschalen un en Hocker. In en tweet Bootsgraff ut desülve Tied hebbt se en 65 Zentimeter hogen Prunksessel funnen, de ut en Boomstamm von Ellernholt maakt is un fein Snittjereen hett. To dissen Sessel höört en Schamel, de mit in’t Graff weer un op den en Runeninschrift op is: ksamella lguskaᚦi. Dat eerste Woord warrt as scamella düüdt, latiensch för ‚Schamel‘, dat twete kann villicht för alguskaᚦi stahn, algu ‚Elk‘, ‚Hirsch‘, skaᚦi ‚Schaden‘. Op den Schamel is en Hartbuck afbillt, de von en Hund anfullen warrt. De Dode weer villicht Soldat bi de Römers wesen, denn in
Dat natschonale Wapen vun Ägypten is de Adler vun Saladin. In de hüütige Form is dat Wapen siet den 4. Oktober 1984 in Bruuk un is togliek ok dat Emblem vun de Natschonalflagg vun Ägypten. De Adler vun Saladin driggt in sien Fangen en Schriftband mit den araabschen Naam vun Ägypten: مصرالعربيّة; Dschumhūriyyat Misr al-ʿarabiyya „Araabsch Republiek Ägypten“. Op sien Bost driggt de Adler en Wapenschild, dat dat Flaggbild wiest, man in piele Indelen an Steed vun en waagrechte. Noch na dat Enn vun de Vereenigte Araabsche Republiek 1961 harr de Adler bit 1971 an disse Steed twee gröne Steerns. In de Tiet vun 1972 bit 1984 wies dat Wapen an de Steed vun den Adler den Falken vun de Koreischiten. Wapen vun Ägypten 1958-1971 Wapen vun 1972-1984
De Hermann-Allmers-Pries is en Pries, de sied 1959 all twee Johr Johr von’n Landkreis Cuxhoben, de Stadt Bremerhoben, de Stadt Cuxhoben un de Männer vom Morgenstern vergeven warrt. He is na den noorddüütschen Schriever Hermann Allmers nöömt, is mit en Priesgeld vun 2.500 Euro verbunnen un warrt jümmer to Allmers sien Geboortsdag an’n 11. Februar vergeven. 1957 weer dat, an’n 25. August, dat de Heimatbund von de Männer vom Morgenstern to sien 75. Jubiläum von de Stadt Bremerhoben, de Landkreise Wersermünn un Land Hadeln un de Stadt Cuxhoben den Hermann-Allmers–Pries för Heimatforschung as Geschenk stift kregen hett, de mit en Priesgeld von 2.000 DM verbunnen wesen schull. Na de Stifters schull de Pries wetenschopliche Leistungen utteken un toglieks ok unegennützig Schaffen anerkennen. He schull in Angreep nahmen Opgaven fördern, den Nawuss anfietern un ne’e Maten winnen. 1959: Richard Tiensch för sien Arbeiden to de Heimatgeschicht 1961: Karl Waller för sien archäoloogsche Arbeiden in’n Ruum Duhnen, Sahlenborg un Olenwoold 1963: Erich von Lehe för sien Arbeiden to de Wortfresen un anner histoorsche Themen in de Region 1965: Benno Eide Siebs för sien Arbeiden to de Wortfresen un anner histoorsche Themen in de Region 1967: Walter Höpcke 1969: Hermann Rauhe 1971: Kurd
Tony Shalhoub (* 9. Oktober 1953 in Green Bay, Wisconsin; börgerlich: Anthony Marcus Shalhoub, Araabsch: طوني شلهوب‎) is en US-amerikaanschen Schauspeler. För sien Dorstellen vun de Titelrull in de US-amerikaansche Feernsehreeg Monk is he bit hüüt mit dree Emmys un een Golden Globe uttekent worrn. Shalhoub stammt ut en libaneesch-maronitischen Familie. Sien Loopbahn as Schauspeler güng Anfang vun de 1990er Johren los. Vörher hett he veer Johr lang an de Yale University bi de American Repertory Company Schauspeleree studeert un dor ok sien Afsluss maakt. Sien eersten grötteren Spood harr he mit de Reeg Wings, in de he en italieenschen Taxifohrer speelt hett. De Reeg weer bit 1997 op NBC. In de Tiet hett he blangento in tallrieke Filmen mitspeelt, as to’n Bispeel Spy Kids, Galaxy Quest, The Siege oder A Civil Action. Sien Dörbrook keem mit de Feernsehreeg Monk, in de he en neurotischen Detektiv speelt. Bit dorhen hett he jümmer blots Nevenrullen speelt, bevör he 2001 in den Film Thir13en Ghosts sien eerste Hööftrull kregen hett. Shalhoub is siet 1992 mit de Schauspelersche Brooke Adams verheiraat. Tosamen hebbt se twee Kinner adopteert. Tony Shalhoub is för sien Rullen bit hüüt (Januar 2015) mit 13 Filmpriesen uttekent worrn. För
Dat Wapen vun Eritrea is an’n 24. Mai 1993, den Dag vun de Unafhangigkeitsverkloren, offiziell inföhrt worrn. Dat Wapen wiest en Dromedar op Wöstenrebeet in natürliche Klören, dat vun en Olivenkranz ümgeven is. Op de Ünnersiet vun den Kranz is en Schriftband mit den Naam vun’n Staat Eritrea in de offizellen Spraken dorstellt: In de Mitt Engelsch, op de linken Siet Tigrinya un rechts Araabsch.
Patrick Joseph McGoohan (* 19. März 1928 in Astoria, New York; † 13. Januar 2009 in Los Angeles, Kalifornien) weer en US-amerikaansch Schauspeler, Dreihbookschriever un Speelbaas. He weer woll in de USA boren, bekannt wurrn is he aber dör sien engelsch Films un Feernsehreegen. McGoohan sull, wenn dat nah sien Moder gahn weer eegentlich Preister wurrn. In’t School weer he besünners in Mathematik un Boxen good. Nah den Schooltied weer he Höhnerfarmer, Bankangestellter un Lastwagenfohre, bit he en Anstellung as Bühnenmanager bi de Sheffield Repertory kreeg. Sien eerste Rull kreeg he, as he för en krank wurrn Schauspeler insprungen is. Dor hett he aber ok sien Ehfru Joan Drummond kennen lehrt, de he tüschen en Proov to „The Taming of the Shrew“ ( düütsch: Der Widerspenstigen Zähmung) un de Abendvörstellung heiraadt hett. He weer as Bühnenschauspeler good ansehn un fragt. Sien Dorstellung vun en Priester, vun de man seggen de, dat he homosexuell weer, in en Londoner West-End-Produktschon hett up Orson Welles derart Indruck makt, dat he McGoohan as Starbuck in sien Yorker Bühnenfaaten vun Moby Dick verpflicht hett. He wurr dornah meest as wöst Minsch en B-Filmen vun de Produktschoonsfirma The Rank Organisation insett, so as in „Duell am
De lütte Ruup Jümmersmacht is en Billerbook för Kinner von Eric Carle, dat 1969 toeerst as The Very Hungry Caterpillar op Engelsch rutkamen is. Dat Book is op de ganze Welt in över 50 Spraken översett un över 30 Millionen Maal verköfft worrn. Op Plattdüütsch is dat 2008 as Höörbook von Jasper Vogt rutkamen. Dat Book vertellt von en Ruup, de ut ehr Ei slüppt un sik in een Week dör allerhand Soorten Eten fritt. An’t Enn von de Week is se dick un rund, warrt en Popp un denn en Botterlicker. De Freetlöcker von de Rupp sünd worraftig Löcker in de Sieden von dat Book. Dat Book is in ganz eenfache Wöör un korte Sätz hollen un is so besünners good för ganz lüttje Kinner lesen to lehren. Dorbi lehrt dat Book blangenbi den Levenszyklus von en Ruup, dat Tellen bet fiev, de Wekendaag un verscheden Soorten Eten. Carle harr toeerst plaant, dat dat Book A Week with Willi Worm heten un von en grönen Worm hanneln schull. Carle sien Verleger seed denn, dat en grönen Worm keen goden Held för dat Book afgifft, un deed en Ruup vörslagen. Jasper Vogt: De lütte Ruup Jümmersmacht. (Höörbook) Jumbo-Verlag, ISBN 978-3-8337-2206-6
Kolbarg ([[ˈkɔlbaʁ⁠x]]) oder Kolberg ([[ˈkɔlbɛʁ⁠ç]]) – düütsch Kolberg ([[ˈkɔlbɛʁk]]), fröher Colberg schreven; poolsch vandage Kołobrzeg nöömt ([[kɔˈwɔbʒεk]] Utspraak D); kaschuubsch Kòlbrzég – is ene Hansestadt mit circa 43.000 Inwahners in de Woiwodschop Westpommern, vun 1950 bet 1999 in de Bezirk Köslin in Polen. De Naam is slawsch un hett de Bedüding bi de Kant. Kolbarg liggt an de Fluss Persant an de Södkant vun de Oostsee. Kolbarg is de Kreisstadt vun'n Kreis Kolbarg un liggt in de Midd vun Hinnerpommern. Kolbarg weer inst en belangriek Hoben, wiels dat hie Solt geev. Vun 972 bet circa 1013 weer Kolbarg dat eerste Mol in Polen. Kolbarg worr 1000 Bischopssitz. Vandage gifft dat noch de Kolbarger Doom. 1255 worr Kolbarg Stadt mit Lübisch Recht. Denn kehmen ok Lü ut't Römsche Riek vun de düütsche Natschoon. Vun 1637 bet 1721 weer de Stadt in Sweden. Nadem weer de Stadt in Preußen. Kort vör't End vun de Twete Weltkrieg worr de Stadt vun Joseph Goebbels as de Stadt vun de Propagandafilm Kolberg utwählt. De Film gung över de Verdeffenderung vun de Stadt dor't pruißisk Heer 1807 in de napoleonisch Kriegen. Vandage gifft dat hie dat Internatioonale Festival för Folklore Interfolk. Egon Krenz, de laatste Generalsekretär
Zutfent is ene Stadt mit minder denn 50 000 Inwahners in de Gemeen Zutfent in de Provinz Gelderlaand vun de Nedderlannen, 30 km noordossen vun Arnem. Dor is de Münn vun de Berkel in de Iessel. Se is nich wiet vun Apeldoorne, Deutekem un Dèventer. Circa 10 bet 15 % vun de Inwahners sünd Anthroposophen. In Zutfent gifft dat den Groenmarkt den Houtmarkt un den Zaadmarkt. De Stadt hett een Intercity-Bohnhoff. In de Stadt sünd twee Siekenhüüs, dovun een grotet psychiatrischet. To de Gemeen Zutfent höört sinds 2005 dat Dörp Warnsveld. Üm 800 kehm Zutfent in't Frankenriek. Zutfent warr in't 9. Johrhunnert vun Wikinger angrepen. De Sint Walburgiskerk vun uns Tiet warr in't 11. Johrhunnert boot. Vun 1046 weer de Bischop vun Utrecht de Landsherr vun de Graafschop Zutfent. Twüschen 1191 un 1196 kreeg Zutfent de Stadtrechten. Later warr Zutfent de Hööftstadt vun de Graafschop. De Hansestadt nehm an den Oostseehannel Deel. 1572 weer dat Blootbaad vun Zutfent. Moritz vun Oranien hett de Stadt 1591 wedder för de Nedderlannen innehmen. So fung ene lange Tiet as Festenstadt an. Dat Johr 1874 weer dat End vun de Feste. De Sint Walburgiskerk warr circa 1050 as ene romaansche Kapitelkark boot, man later
De Höhl von Movile is en Höhl in Rumänien bi Movile, de 1986 opdeckt worrn is un vörher opminnst 500.000 Johr ganz von de Ümwelt afslaten weer. De Höhl is blot 12.000 m² groot un de hööchste Punkt reckt bet 18 m ünner de Böverflach. De deepste Punkt liggt bi so 24,5 m ünner de Böverflach. Dat Water is narms deper as twee Meter. Alltohoop is se so bi 300 m lang. Blangen den Höövdruum gifft dat noch twee afslatene Luftblasen. De Höhl harr sik al vör 5 Millionen Johr billt un is sied opminnst 500.000 Johr kumplett von de Ümwelt afslaten. In disse Tied hett sik en Atmosphäär billt, de to’n groten Deel op Swevel baseert un de blot ringe Andelen von Suurstoff hett. Se hett 7–10 % Suurstoff (21 % in uns Atmosphäär), 2–3,5 % Kohlendoxid un 1–2 % Methan. De Wannen von de Karsthöhl bestaht ut Lehm, de von 25 Meter Kalksteen ümgeven is. De Höhl tuuscht sik mit de Ümwelt blot över en Waterader ut, de ut en Deepd von 400 Meter opstiggt. De Höhl is in’n Juli 1986 von Cristian Lascu opdeckt worrn, as se den Ünnergrund wegen en Boprojekt in de Gegend ünnersöcht hebbt.
Arensperg is ene ehemaalsche Hansestadt an de Ruhr mit 74000 Inwahners (2011) in de Hoochsuerlandkreis in’t södelke Noordrhien-Westfalen. Arensperg is de Sitz vun de Bezirk Arensperg, to de ok de Stede Baukem, Düörpm un Hagen hören. De Bezirk cheiht vun Herne bet ter Grenz to de Hessisch Lahn-Dill-Kreis. Arensperg is vandage kene Kreisstadt; de Kreisstadt is Meskede. Arensperg weer de Stadt vun’t Hartogdoom Westfalen, wat lang en kurKölnisch Rebeet weer. Siet 1237 is Arensperg Stadt. Dieter-Julius Cronenberg, de inst Viezpräsident vun de Bundsdag weer, is ut Arensperg. Jüstso Andrea Fischer, de ehemaalsche Bunnsministerin vun de Grönen. An de Ole Markt in't Stadtzentrum sün dat Ole Roothuus vun 1710, de Stadtkapell St. Georg un de Klockendortorm. In de Landsberger Hoff vun 1711 is vandage dat Suerlandmuseum. An de Niegmarkt wieder södelk sün enige klassizistisch Buwarken, ten Bispeel de evangeelsche Kark vun 1825, de deelwies vun Karl Friedrich Schinkel plont worr. De Propsteikark St. Laurentius is dat öllste Buwark vun de Stadt. Se weer inst en Deel vun’t ehemaalsche Prämonstratenserklooster Wedinghausen vun 1173. Dat Kloster weer Johrhunnerte lang ene vun de kulturell belangriekste Institutschoonen in dat ganze Suerland. Dat ehemaalsche Klooster is blots siet dat 19. Johrhunnert Deel vun Arensperg. Dat Hirschberger
Attem (Hattem) is ene lütte Stadt in de Gemeen Attem in de Provinz Gelderlaand in de Nedderlannen, süüden vun Zwolle. Attem kreeg 1299 de Stadtrechten vun Graaf Renaldus II., Hertoog vun Geldern. De Stadt weer Liddmaat vun de Hanse. 1401 warr dat Kastel St. Lucia boot. Attem hett kenen Bahnhoff. In de Stadt staht de Möhl De Fortuin. Dat Stadtdor Diekdoor (Dijkpoort) is dat Wahrteken vun de Stadt un warr in't 14. Johrhunnert boot. Dat gifft een Villenveedel süden vun de Ooltstadt. 1400 is in Attem Katharina vun Bayern, de Fru vun Hartog Willem dood blewen. 1504 un 1507 weern groote Bränd in Attem. Dat Roorthuus warr vun 1619 bet 1625 boot. Vun 1672 bet 1673 weer de Stadt vun Soldaten vun den Bischop vun Mönster besett. Herman Willem Daendels, Generaalgouverneur vun Nedderlannsch-Indien 1807-1810, warr in Attem baren. De Vörwahl is 038. In Attem stahn twee Bäckeriemuseen. In de Stadt gifft dat de gootsche St. Andreaskark. de:Hattem nl:Hattem nl:De Fortuin (Hattem) nl:Dijkpoort nl:Herman Willem Daendels Baedeker Niederlande S. 443 DORLING KINDERSLEY VIS-A-VIS NIEDERLANDE S. 334 M. Sypkens Smit: De Geschiedenis van de Stad Hattem Bäckeriemuseum (hollandsch) Anton Pieckmuseum (hollandsch) Voermanmuseum Hattem
De Meideborger Äsop is en Fabelbook, dat 1402 rutkamen un op Middelsassisch schreven is. Dat Book hett 101 Fabeln, de vör allen ut’n Romulus stammt un wohrschienlich ok den Wulfenbüttler Äsop as Vörlaag hett. Wokeen dat Book schreven hett, dat is nich rut. Wohrschienlich weer dat en höfischen Kleriker. ’t warrt dor von utgahn, dat he villicht to’n Hoff von Gerd III. vun Hoya höört hett. De Naam Meideborger Äsop kummt dorvon, dat dat Book nu in en Bibliothek in Meideborg liggt.
Francesco Cavalli, an un for sik Pier Francesco Caletti-Bruni (* 14. Februar 1602 in Crema; † 14. Januar 1676 in Venedig) is en Komponisten un Orgelspeler ut de Barocktied in Italien ween. Hüdigendags is he sunnerlich for siene Opern bekannt. Cavalli sien Vader Giovanni Battista Caletti (1577 - um 1642) weer Kapellmeester un Orgelspeler an den Dom vun Crema, wat dormols to de Republik Venedig tohöörn dö. Bi em hett Cavalli sien eersten Unnerricht kregen. De veneziaansche Gouvernöör vun Crema, Federigo Cavalli, nümmt em unner siene Flunken un bringt em na Venedig. Vun düssen Cavalli hett he as Opernkomponisten later den Naam annahmen. 1616 stellt Claudio Monteverdi em as Singer an'n Markusdom in Venedig an, toeerst as Jungssopran, later as Tenor. 1620 warrt he bavenhen noch Orgelspeler an de Karken San Giovanni e Paolo (S. Zanipolo). Dor maakt he eerst Bott, as he 1630 de rieke Weetfro Maria Schiavina heiraden deit. De Ehe blifft sunner Kinner un siene Fro starvt 1652. 1639 warrt he tweeten Organisten an San Marco. he hett dor en Wettstriet üm wunnen. In dat sülvige Johr föhrt he sine eerste Oper Le Nozze di Teti e di Peleo an dat Teatro San Cassiano up. Düt Theater
Halvdüütsch (halvdüütsch Alpteits, hoochdüütsch Halbdeutsch) is de düütsche Ümgangsspraak bi de Eesten un Letten wesen. To de Tied von de Hanse harrn de Düütschen in Eestland un Lettland all Middelsassisch spraken. Nadem dat mit de Hanse aver vörbi weer, is de Elite in de Städer in dat 17. Johrhunnert bilütten to dat Hoochdüütsche övergahn. Jemehr hoochdüütsch Dialekt weer dat Baltendüütsch. Eestnisch un Lettsch weren to disse Tied noch keen Schriftspraken. De soziale Opstieg weer för de Eesten un Letten blot över de düütsche Spraak mööglich. De Eesten un Letten in’e Stadt hebbt dorüm ok ünner sik versöcht, Hoochdüütsch to snacken. Dit Hoochdüütsch weer denn dörsett mit Wöör un Utdrück, de ut jemehr Moderspraak kemen un harr allerhand Nücken, de op de Besünnerheiten von disse Spraken in Grammatik, Phonologie, Phonotaktik un Akzentueren baseert. Von de Düütschen is dit Düütsch denn spaaßhaftig Halbdeutsch nöömt worrn. Dat Eestnische kennt de Luden d, g un f to’n Bispeel nich un so warrt ut Gott weiß, wodurch der Freund es sah, dass ich kein Russe war op Halvdüütsch Kott weiß woturch tas Wreind es sah, ich sei kein russe Mann. To de wenige Literatur in Halvdüütsch höört Dr. Bertram sien Hallerlei nurrige Sichten un soterkleichen
De Grote Pest von 1709/1710 weer en Pestepidemie, de vör allen in Oostprüßen toslaan hett. Dat schall in’n Harvst 1708 wesen hebben, dat de Pest von Polen her toeerst na Westprüßen insleppt worrn weer. Vörher harr dat swore Winter geven un de Aust weer slecht wesen. Bald harr de Pest sik denn na Oostprüßen utbreedt un is denn mit de Tied jümmer mehr na Oosten wannert. Ok de Winter 1709 weer wedder besünners swoor. Oostprüßen harr to disse Tied so bi 600.000 Inwahners, dorvon sünd so 241.171 in disse twee Johr doodbleven. In enkelte Delen von dat Land sünd aver bet 90 % von de Minschen doodbleven. Lyck to’n Bispeel hett twischen August un Dezember 1710 1800 Dode hatt un blot 273 Lüüd sünd in de Stadt nableven. Ok Prüßisch-Litauen hett dat besünners swoor drapen. Vele Dörper in Oostprüßen weren kumplett wööst un keeneen harr överleevt. In de Tied na de Pest kemen över 20.000 ne’e Kolonisten na Oostprüßen, mank jem ok vele Mennoniten. Vör de Pest weer de Andeel von Litauers in Prüßisch-Litauen bi 90 %. Mit de ne’en Siedlers güng de Andeel düchtig raf un dat weer ok de Grundsteen, dat jümmer mehr Litauers von de Düütschen assimileert
Bernhard Winter (* 14. März 1871 in Neenbrook; † 6. August 1964 in Ollnborg) weer en düütschen Maler. Berhard Winter hett siene Kinnertiet in Moorriem tobrocht. Dat hett em för sien ganze Leven mit ländliche Kultuur, Traditschoon, Bruukdoom un de plattdüütsche Spraak eng verbunnen. De Familje toog um na Ollnborg, un dar kunn de junge Bernhard ene högere School besöken. Siene Verbinnung mit dat Landleven bleef aver wieterhen bestahn. Ok as he darna up de Kunstakademien Dresden, Berlin, München un Düsseldorp studeerde, muss he twüschendöör ümmer wedder na Ollnborg torüchkamen un siene künstlerischen Vörstellungen na dat Heimatliche utrichten. He keem up Utstellungen aver ok goot mit de Biller an, de nix mit de Ollnborger Heimat to doon harrn. Bi siene Besöök un längern Feerjen in Ollnborg keem he ok mit den Hoff von den Groothertog in Kontakt. Dat verhulp em to grode Updrääg un maakde em bekannt in dat Ollnborger Land. Mit de Tiet woor he de beröhmteste Kunstmaler in de Ollnborger Sellschup. Vele Porträäts von Ollnborger Prominente hett he maalt. 1903 verlehnde de Groothertog em den Professorentitel, un de Ollnborger Künstlerbund wählde em to sienen Vörsitter. Professor Bernhard Winters Biller stimmt faken mit de Wirlichkeit övereen, so dat man
La Didone is de drüdde Oper vun den Komponisten un Orgelspeler Francesco Cavalli ut Venedig. Up to delen is se in en Vörspeel un dree Akten. Se warrt ankeken as en Mielensteen in de Geschicht vun de Oper, sunnerlich vun de veneziaansche Oper. To'n eersten Mol is La Didone upföhrt wurrn an dat Theatro di San Cassiano in Venedig. Dat Libretto hett Giovanni Francesco Busenello schreven. He wüss genau, dat sien Text sik nich an de olen Regeln holen dö un as bannig modern ankeken weern scholl. De eenzigst Born för düsse Oper is en Afschrift vun de Partitur ut de Sammlung vun Marco Contarini, de hüdigendags in Venedig liggen deit. Dor is bloß man de Grundlaag vun dat Wark in vörgeven. Dormols weer dat so, dat de Musik vun en Oper jedet Mol sunnerlich torechtschostert wurrn is, je na de Ümstänn. An de Hööv vun de groten Försten weern grote un staatsche Orchesters togange, man an de lüttjen Privattheaters in Venedig möss dat mit wat minnern Insatz ok gahn. Dor hett dat dormols faken bloß ene lüttje Grupp geven, de Continuo speelt hett un denn noch twee Spelers mit’e Vigelien. Hüdigendags kann een sik dat överleggen, wo veel Lüde