rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Schluff eß en ahle Iesebaan en Kriewel un direk drömeröm. Hä eß bei de äählßte privaate Baahne in jannz Deutshland. Dä Schluff es jez en Museumsbahn. För dä Bedriev zoshtänndish ess ene Vereijn, dä „Schluff und historische Verkehrsmittel Krefeld e. V.“ en Kriiwel. Der Name „Schluff“ kütt vun „schluffe“ wie mer sish denke kann, unn dat hätt zweijelej Sinn. Wänn dä Schluff aanjedamp kütt, do kannß de n schun vun wigk her piefe hüüre, un wenn e dann nööer kütt, da hüürt sish dat aan, wie wenn jaannnz laaanngsaahm eine met singe Schluffe övver de Ääd jeschluff köhm— nuur dat dat jet louder weet, wänn hä noh eß. Ish han et selver jehoot. Dat zweijte es, dä Schluff es nit jraad flöck. Dä schluff so zo saare durrəsh de Landschaff. Ish han et nit ußßprobeet, ävver ish jleuv, nääven däm Schluff kannz e mi m Faarat jemöötlish nevven heer faare. Em Johr 1868 wood de„Crefeld-Kreis-Kempener Industrie-Eisenbahn-Gesellschaft“ (CKKIE') et eetß jejründt. Em Johr 1874 hätt se widde zo jemaat. Se woo Pleite. Em Johr 1880 dann hätt de „Crefelder Eisenbahn-Gesellschaft“ (CEG) dä Laade, un de Shiene,
Ene Schmetterlingsjaade ees eh Huus en däm Schmetterling un frembländische Planze ussjestellt werde. Ed jitt mehrere dovun en Europa. Dä Schmetterlingsjaade em Schlossjaade vun de Bursch Sayn en Bendorf bei Neuwidd zeech op ener Fläch vun över 200 m² Schmetterling vun de verschiedenste Aarte. Anschaulisch witt die Entwicklung un dat Levve vun dä Fladderdier jezeech. Jleichziggisch ees dä Jaade met frembländische Bloome un Bööm volljestellt, weil die Schmetterlinge eemmer bestimmte Plantze bruuche op dänne se levve künne. Nit nur Daachfalter fladdern do öm eeijne eröm sundern en enem avjetrennte Raoum sin Naachfalter un däm singe Nachwuchs ungerjebraad. Zusätzlisch zo all dä Schmetterling sin och noch fremdländische Vüüjel, Insekte un Schildkröte zo beobachte. Bananefalter och "Ühl" jenannt Blaue Morpho Fackel Jeschweifte Eichelhäher Japanische Schwaleveschwanz Jijantische Atlasfalter Schmetterlingsjaade am Schloss Sayn Schmetterlingsjaade en Friedrichsruh
E Schmölzje oddo Schmöllzje säät mer för enne Knubbel Lück dijenne Klüngel sin, oddo nen Klüngel am Louufe han. Wann mer Schmöllzje fö'se sääht, do häiß dat och dat mer se nit ligge kann, oddo dat mer jlöif demidsde finge dat fleijsch neddesu jood wat dei don. Mer schprisch och ald enß fun do Forwandschav esu vännse äinem op do sak jäit. Nätt eß dat nit ävvor ierlisch. E Schmölze hätt enne Zosammehallt. Do'ohne wöö't käj. E schmöllze es bäinah emmer jet wo mer vun ußße dropluuert. Wämmer nämlisch sellevo do bäj eß, säät mer 'Ming Fründe' oddoh 'Ming Famillisch' un fingk dat joot. En de Pollitik jiddet haimlijje Schmölzje angmas un do säät mer nojodinkß zig de DDR och Siielschaff dofüer. Filläijsch vail dä Pollitiker baal sing Siel fokoufe däijt? Am Rannt fun dä Kirrmeß eß naakß, ööhndlisch jetangk, eß sisch de Dorrefjuurent am zorschlonn. Flüsch äine meddsen op de Schtrohß, baal füren Auto. Dä Auto wiisch em uß un fürenne Boum. Auto verblötsch, dä Faare eß noch janz. Ävver Jottsäidangk. Wä eß Schuld? Dä Faare eß nit fum Dörrep, hät käine widdejekannt. Un dat janze Schmöllze hält zosamme. Hät jaa nix jesinn. Wo jo esuh duuster. Esu eß
Ne Schwengel und ennen Schwängel es jet, wo met mer jet bewääsch, driht, en Jangk säzz. Ne Pompeschwängel es dat lange eng vun dä Pomp, wo mer met de Häng aanpack un erop un erunger schöckele moss do met di Pomp Wasse jitt. Beijene Hanndmüll, Kaffemöll un esu nimmp mer och dä Schwengel un dä moßß mer driehje do met di Möll moohle dääit. Frööjer wo mer noch kei eläkktrisch Aanlassere för et Auto jehatt hätt, do moot mer dä Auuto mem Schwängel aanschmiiße, wammer ajn jehatt hätt. Selvs hück fiert noch de ein odder andere Ent eröm, die kannß_te immer noch aanschwengele. Och enne Waarehävve hät am Eng ene Schwängel wo mer bewääje moss öm dat Dinge ze bewääje datt et sing Ärrbäijt dääht un de Waare noh bovve bewääje däät. Usserdämm säät mer en do Werrkschtadd_och noch Schwengel föör en janz lange Schtang, woh mo e koot Eng un e lang Eng hätt. Dat koote Eng schtäiht övver un weed zom_bäischpill unger_e Auto jeschtoche, un an däm lange Eng paa Meeter fott do_fun hange sesch dann zwäi Minsche draan, un däue dat erraf bes_op de Ääd, un der Auto jäiht jäd_in de Hüüh. Bäĳ_ennemm Zochjescherr, wo der Buur
Dat Schwängelrääsh jidd et en op äĳn oddo anndere Wiiß ald jannz lang, un en fille Länndo. Et hillef de Buure bäĳem Ärrebäĳde o m Fäldt. Domet hä singe Akko bes aan do Rannd eraan nuzze kann, zom Bäĳshpill bäĳem Flööje un Sääje, mußß e bäĳm Driije met singem Akko Jeräät, e Shtöck wigk dorsh de Luff övver et Nohberslandt künne. Manschmol häjs et met äĳnem Radt] darf e rövver, odder hä kann 1 Äll, odder ne hallve Meeter, odder 2 Älle, odeer sujaa ene jannze Meeter, met däm Schwängel hinger singe Zochdiiere, odder hinger em Träkker övver et Fäldt nevve draan odder övver enne Wääsh schwenge. Dat kam mer imm nit vobeede. Un do darref mer imm och nix en do Wääsh lääje. Dat häijß, et darref do nix hüüter sinn alß wie dat dä Schwängel noch drövver paßß. Do darref mer nix hen boue, un käĳn Beum plannze. Dröm sinn Zeun, wann dä Nohber etwa Fii hälldt, emmer enne Schrett odder zwäĳ vun dä Jränze fott. Su vriß dat Fii nit fum Nohers Akko, sellfß wännet dä Kopp dorsh do Zaun stisch, un dä Nohber hät Plaz för singe Träkko se wände.
Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) De Session dat eßß de Zick zwesche dem 11.11. unn Fastelovend. Dat eßß wann de Fastelovendsitzunge aanfange, manschma och schon jet dafüür, so öm der 1. November eröm. Von däm Momang an mööt dä joote Vereinskarnevalist zweij dreijma di Wuch sisch de Jeckekapp aantrecke unn op sä Sitzung jonn. Jitt äwwer och vill Lück di saare, nää dat marisch nit. Di jang nur eijmool am 11.11. föör ze fieere unn denn ääz widder an Fastelovend.
E'ne Schaaf es e Möbelstöck, dat usssüüd wie e'ne Kaste met Düre, wo de Minsche iiere Kroom dren opbewahre donn, wat mer esu bruch un nüdisch hät: Kleeder, Bööcher, Hööt, de Posstelling, de Freimarkesammlung, Nippes, Brud odde ander Esse, un wat nit all.
Wenn de ne aale Herd in de Kösch häß, dä met Klütte odder met Holz jestoch weed, dann hätt dä villeijsh och e Schiffje. Dat es en Aat Pott för heijß Waßßer un ene Deeijl vun däm Ovve. Dat sizz enn ennem Fach vun dä Bovversick vun däm Ovve drin, so dat dat vun unge och schöön Wärm kritt. Mer hätt es mießtenß der jannze Daach aan der Sick setze, wo t nit tireck o m Füür es, ävver de Hetz vum füür drunger vobeij trick om Wääch na m Kammiin. Wänn der Herd dofür jebaud eß, ann kannsd t och woanders hindunn, do mußß de blooß en Plaat ömlääje un me m Shiffje tuusche. So kannß de t och för Wasse rishtish ze koche nemme. Et kütt ävver op de Bauaat drop aan, obb et dat ußßhallde kann. So e Shiffje eß nomaalerwieß viereckish met affjerundete Ecke, et eß natüürlijj uß Iese un jlännz schöön, wam mer et ööndlish jepuzz hätt. Innedren eß Wasser, na klaar. Bovvendrup hädd et ne decke Deckel. De Wäng un dä Deckel sin mießtenß innendrinn isoleet, dat dat Wasser och schöön wärrm bliev. Off häßß de aan der Vördersick e Kräänshe, wo Do der
En Shmėkk eß enne dönne Stekk medd enem Jreff am eijn Eng un ennem Siiel odder enne dönne Shnuur am anndere Eng draan. Di zwäij sin unjefääer ejaal lang. Dä Jreff nemmp mer en de hand, un dann kam mer med dämm Siiel en do Luvv enne Knall maache, wem mer en plözzlijje Bewääjung määt — di moßß nuur flökk jenooch sinn. Dat weed jebruch zom Bäijshpiiel öm Pääd aanzedriive. Kam mer och Lück met äshräkke, odder bäij Prozeßßjoohne dä Lücksher en Freud maache. De Pänz bruche en Shmikk för iir Dilldöpp aanzedriive. Wemmer net oppaß un triff ene Minsch domet odder e Diier, do kam mer di shweer voläzze. Schmecke jedd et en jruß un kläijn, en lang un koot, en schweer un läijsh un och in en fiilfälltije Varijannte, di nit unbedingk för de nommaale Forwänndung jemäijndt sinn. Zom Beijshpill frööer för de Follter, met viile Ledder Schnüür draan, odder met Hooke un Stäijn for et Jäijßßelle oder om wäm de Reßß ze jävve. Et jitt extra jruuße dekke shweere för em Zirrkuß odder op de Shtrooße zom Show Maache un förr et Wärreffe. Mannsch Schmėk wälle de Lück als e Shippzeush bäij em Knuutsche un esu jät
He kütt em Leßß mit Spröch, die mer_esu säät em Lääve. Mer han zweierlei Zoote dovun, die ein sin mießtens jannze Sätz un sin son Aart Zittate oder ene fäädije Oßshproch, die andere sin mieh wat der Sprochweßßeschaffler ene „idiomatische Ußdrock“ nennt, also sun paa Wööt, die mer immer esu säät wammer dat sare well wat jemejnt es, ävver ejner der dat nit kennt un nuur wejß wat die ejnzellne Wööt för sish bedügge dunn, dä vershtejht dat nit, der vershtejht nur Baanhoff. Jo un die Zoot weet nit als_ene janze Satz jesaat, die weed inn_ene Satz enjebout un kann doröm och schunn_ens e beßßje ungesheedlijj_ußßfalle. Natüürlich jidd_et he wi övverall och Zweshetöön. „Jedem Dierche sing Pläsierche.“ „Jede Jeck eß anderß.“ „Saar enz „Flönz“!“ „Do rede_ma noch_ens_dröver.“ „Annemie, ish_kann_nie_mih!“ „Marie, ming Droppe!“ „De Haupsaach is, et Hätz is jot.“ „Mädche, di fleute, un Höhner, di krihje, soll mer bei Zigge der Hals eröm_driehje.“ „Vüjjelscher, di fröh fleute, kritt de Katz.“ „De Minsche weße mieh vun ehrem Rääsch, wi vun ehrer Flich.“ „Jeck, lohß Jecke lahns.“ „Fließ brängk Bruht, Fuulheit Nuud.“ „Des Oovens wääde_de Fuule fließesch.“ la Pääd, la Fott, la Finnßter Do sääß_De nix mieh Do määhß de nix draan
Enne Shtrunz eß en Minsch, dä jän zäĳsj_un vozällt, wi joot_e doğ_eß, odder wi joot singe Voäĳn eß, odder sing Häĳmat, odder wadd_och emmo. Strunnze eß dat wat dä Shtrunz määt. Mer kann jo esu zimmlish met allemm un jeedem strunze. Mir hann alß Pänz domet jestrunz, wää de dexte Brėll hät. Häß_de shlääsh jesinn, wooß_de do_King.
Ne Stez ist dat wat hinge erus Hängk. Bovve em Norde saren se Stert dozo. Dä Hunk hät enne Stez un wiggelt domet. De Katz bruch ihre Stez öm jrad loufe ze künne. En Koh jach mem Stez de Fleeje fott. Noh'm Prinz Karneval küt dä Stez vum [Rosenmontagszug|[Ruusemoondachszoch]], un hinger däm Stez küt de „Stadtreinijung“ un määd dä Driß vun der Pääd widder fott. De Pääd han Stetze met schöne lange Hoohr dran. Avver och Ellifante un Fesch han ene Stäz. Di bruche se, öm beim Wandere ihre Fördermann ze kenne un faßzehallde. Em Stez vum Flochzäusch sez et Leitwerk un dä Funk. De Füjjel han de schönste Feddere em Stätz, un der bruche se och öm ze Lenke beim Fleeje. Wenn de ne Pattevuul bauß un vorjiß däm singe Stez, dann flüch dä nit. Em Kinno un em Thiater jiddet och enne Stez. Wenn nohm Fillem de Name övver de Leinwand loufe, da es dä Stez am Jang. Wenn et Spill röm es un de Metspiller dunn sich verbeuje un krijje jeklatsch, un norrens un norrens rus op de Bühn, jo da kannste och jonn un der der Stez schenke wenn det ielig häß un em Parrekhus der
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat su jenanndte Shwatzleesh ess_enn Leesh, booß do Minsch süch_dat nit dirägk, vill Diiere künne dat ävver met iire Oure sinn. Et jidd_en jannze Aanzal Saache, di wenn se met der Shwatzleech_Lamp aanjeleuch weede, enn anndere Färve zerögkleushte, su dadd_mer_et doch sozesare öm_de Egg_eröm sinn kann, dadd_es miiß enne undeutlish dunkel_lillane Shėmmor. Wi mer in de Dißkoteeke soch, wo dat Shwatzleesh en Zick_lang en Moode woo, eß de Welldt fůll do_fun: Hůgk, Kleeijder uß Kunnßfaser, Kleeijder di met optische Ophäller jewäsche woodte, dä eijn odder anndere Kunnßshtoff, un_esu. Täshnish jesinn es dat Schwatzleech eijnfach Ultra_Violädd_un weed_met Kwäksillver Damf Lammpe jemaat.
De eijn oder andere Sick beij enem Floßß eß de Schäal Sick. Beim Rhing lijje Köönißwinnter, Beuel, Wahn, Pochz, Düx, Müllem un Müllem — alle beejtß — Läwerkuuhse, Düsseldorf un eso op dä Shääl Sick. Op dat räächß odder links iß, kütt drop aan, wie mer looht. Wenn mer sish op en Bröck stallt, oddo om Böötshe steiht, un doo henn looht, wo dat Wasse henn läuff, dann iss et rääß un offiziäll richtisch. Wann mer ävver esuu steiht, datt mer et Wasser op sich zoo louuffe süüt, dann iss et links. Doo woo de Schääl Sick es. Dat met dä Schäl Sick kütt uss dä Zick, als Pääd de Scheff noch de Rhing eroppjetrocke hann. Weil de Soun em Osste opp un em Wesste ungerjeht, dääten die Pääd, die flussopwääts leefe, met enem Ooch emmer en de Soun luure un wutten dodurch op eenem Ooch schäl. Dat nohmen die Kölsche zom Anlass die Lück uss Düx, als Lück vun d'r schäl Sigck ze veräppele. Un dä Spruch: "Die sin vun d'r Schäl Sigck!" hätt sich bes hück jehalde. Die Lück vun d'r schäl Sigck woren äwer och net doof, un nennen ihr Sigck vum Rhing: "De Sounnesigck vun d'r
Ed Sibbejebirsch ees eh Jebirsch dat op de räschte, odder ößlije, Sick vum Rhing beij Köningckswinte un Bad Honnef litt. Ed ömfass circa 40 Bersch un Höwele. Dä hüchste Bersch eß dä Öölbersch met 461 m. De sibbe jruße Bersh sin: Öölbersch (461 m) Löwebursch (455 m) Loohrbersch (435 m) Nunnestrombersch (335 m) Piitersbersch (331 m, im frööhe Middelalder noch Strombersch, Jästehuus vun de Bundesrepoblikk Deutschland) Wullekebursch (324 m) Drachefels (321 m) Andere kleenere Bersh sin: Himmerich och Rieseschißß jenannt (366 m) Trenkebersch (430m) Weilbersch (297m) Stenzelbersch (287 m) Broderkonsbersch (378 m) Middelbersch (353 m) Leybersch (359 m) Jungfernhardt (320 m) Jeisbersch (324 m) Schallebersch (310 m) Jruuse Breibersch (313 m) Kleene Breibersch (288 m) Wasserfall (338 m) Kleene Ööllbersch (332 m) Limperichsbersch Scharfebersch Wesseschafflich eß et Sibbejebirsch durch Vulkanismus enstande, äwer schöner sen die Legende. Die zahlreische Jesteensaarte us däm Sibbejebirje wutten ad vun dä Römer en Steenbrüsch avvjebaut un für dä Bau vun Jebäude benutz. Dä nohjelejene Rhing dät dobei als Transportstroß deene. Av däm 11. Joorhundert wutten die Steenbrüsch dann wedder eröffnet. Se woren noh dä Römer lang nitt jenutzt wudde. Em Rhingland wutten en dä Zick etlische Kirche jebaut un do wor dat Jesteen us däm
Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Siebursch eßß en Stadt em Rhingland. Et eßß de Kreijßstadt vum Rhing-Siesch-Kreijß em Südde vun Noodrhing-Weßßfaale. Mer schwaadt heä et Sieburjer Platt. Siebursch befingk sich op d'r räschte Sigck vum Rhing (och schäl Sigck jenannt), 26 km vun Kölle un 10 km vun Bonn entfäänt, aan der Ufere vun Agger un Siesch. Siebursch jilt als traditionsbewusste un trotzdämm moderne Stadt. Siebursch hät_e_ne ICE-Bahnhoff aan d'r neuen Iiesebahnstreck Köln–Frankfurt am Main, aan dämm och Regionalzöch un S-Bahne vun d'r ahlen Sieschstreck haale. Siebursch es_en Stadt zom Enkoofe met 'ner besonderen Atmosphär. Dä Stadtkään met singem historische Maatplatz un Jebäude ka_me jot öwerschaue. Bekannt is Siebursch och durch singe mittelalterliche Weihnachtsmaat, beij dämm vür allem mittelalterliche Handwerkskuns zor Schau jestellt witt. Et Jebiet vun Sieschbursch befingk sich op_e_nem südössliche Ausläufer vun d'r Kölsche Bucht un jrenz em Oste aan die Usslöfer vum Berjische Land, em Südde aan die vum Westerwald und die vum Sibbejebirsch. Et Stadtjebiet vun Siebursch weed vun d'r Siesch, d'r Agger un dem Wahnbach umflosse. Am Sieschwehr fließt d'r Mühlejrave vun d'r Siesch av, durch de Stadt durch, un op d'r Zang widder in die Siesch zerögg.
Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Dä Sikkenß ėßß wo ma hinjang wenn ma_sikke moot. Ma fingk hä vüür allem op dä öffentlische Herrentoilette. Dä Sikkenß ėßß kwaasi de ziwwelisatorische Wiggerentwicklung vunn dä Pißßrinn. Dä Pißßrinn ėßß föör ville Lück, am Sikkenß äwwer kann nur enger stonn, wat joot ėßß föör de Lück di jet schamhaft sinn. Hückzedaach sieht ma sojaar Wänd zwesche de Sikkenßen damet ma sish nit jäjjeseijtish zoluure kann beijm sikken. Ma kann saare dat de Pißßrinn de jesellschaftlische Klasseungerscheed verwische doot (zem Beijspill singk BAP: Unn ob nu eijner Krimsekt drenk oder nur noh Wermut stenk ėßß an dä Pißßrinn spätestens ejaal Eins im Vertraue vunn Für Usszeschnigge). Beijm Sikkens ėßß dat nit_esuh dä Fall. Trotzdämm hänn se sish weijtestjähend dorshjesäätz.
Seleve is dat chemische Elementdingens mit de Oednungszahl 47. Et wörd affjekürz Ag vun Lateinisch Argentum. Et is en edles Metall, wat hees, dat es nit jern mit der andere Elemente reajiere dut un in de Natur och jediege vörkütt. Miißentdehls küt et ewwer sulfidisch üe oxidisch vör is ewwer leeschder vun de Schwävel üe Suestoff ze trenne als en unedlet Metall. Seleve wörd jenutz vör Jeschirr, Münze un Schmuck. Weil et esu schön jlänzt (et ene huhe Refexionsfähichkeit hätt) jebraut man et och vör Spiegele un och in der Optik. Eläkrtisch Strom dät es bässe leite als wie irjendwat sunnst so dat et och in de Elektroteschnik nit wechzedenke is. Wil Lischt Selevefolie schwarz färbe dät is et och die jrundlage vör de Fotojrafie zig ca. 1850. Weil viele Bakterie kene Enzyme vör Seleveabbau han is et och in de Medizin als Antibiotikum bekannt. Vun diese Eijenschaft kütt och de averjlaube, dat Münze in de brunnen ze schmiesse Jlück bringe dät, weil Seleve- esu wie Koffe-Münze den Bakterie de Duut bringt und wenn de Lück emmer jesund bliev, dann is dat schon als jlück ze bewerte, ne?
Ene Steern is ene jrusse Feuerball dä em Weltall ze finge is. Et jitt över 70 Trilliarden Steerne odder noch mieh. Dat schätze de Weßßeschaftler zemindest, weil jezällt hätt se noch keeiner. Dä Steern der uns am nöchste is, is us Sunn. Die is circa 150 Millione km vun dä Ääd entfeernt. Et Leech bruch etwa aach Minutte bis et bei uns ankütt. Dä nächste Steern is dann 4 1/2 Leechjoor entfeernt. Dat heeß et Leech vun dem Steern bruch etwa 4 1/2 Joor bis et bei uns ankütt. Uns Sunn hätt ene Durchmesser vun 1,3925 Millione km dat is dä 109fache Ääddurchmesser. Uns Sunn is ene Mittelmässije Steern wat sing Jröösse aanbelank. Et jitt also noch jrüüsere Steerne. Do is zom Beispeel dä Steern Beteijeuze em Steernbild Orion dä is 276,6 mol jrüsser als uns Sunn un dat es noch nitt dä jrüüzte. Die Steerne bestonn haupsächlich us Wasserstoff un dä hätt die Eijenschaff, dat hä unger jrussem Druck en Verbindung mit sich seleves injeit. Dä Vojang nennt de Weßßenschaff Kernfusion. Dobei ensteht zom eene Helium un zom andere jede Menge Enerjie. Die Enerjie witt dann in Form vun Leech un Wärme in et Weltall jebloohse. De Mileschstrooß is
Stickstoff ees eh Schemisch Element mit dä Oochtnungszahl 7. Ed steeijt em Periodesüßteem in der fuffzehnte Haupjrupp. Singe Keern besteijt us sibbe Protone un sibbe Neutrone. Öm dä Keern eröm flehjen sibbe Elektrone. Stickstoff witt zum eeijne als Schutzjaas beijm Schweesse jebruch. Zom andere witt hä zor künstlischen Herstellung vun Amoniak verwendt. En de Autoindustrie jitt ed Firme die behaupte, dat dä Stickstoff als Füllung en de Reefe dofür sorje deijt, dat Kraffstoff enjespart witt un die Reefe nit esu schnell de Luff verliere. Dat ees äver alles noch nitt weßßenschaftlisch nohjewisse. Weme äver jett janz kalt krieje will, dann ees och meistens Stickstoff em Shpill]. Doorsch singe niddrieje Siedepunk un dat reaktionsträäje Verhale ees hä optimal öm alles möchlije kalt ze krieje. Hee eh paar Beishpille: Köhlmiddel in de Kryonik (Källdeteschigk) Köhlmiddel bei Supraleitere Vereisungsmiddel bei dä Boddemvereisung em Tiefbau Do drüvver hinuss witt dä Stickstoff och noch beim Verpacke vun Leevensmiddel enjesatz. Dobei witt zem Beishpill en Chipstütt met Stickstoff opjebloose un dann kumme de Chips erinn. Dat hätt dä Jrund dat die Chips sich dann länger halde. Stickstoff kütt am häufischste en de Luff für. 78,7 % vun dä Luff sin nämlisch Stickstoff. Hä ees äver och
De Stėlle Poßß oder Stille Poß es eijentlich en Shpill uß em Kėnderjade. Alle Medmaacher maachen en lange Rei ode ene Krieß oder sėzzen öm der Desch eröm oder sujet. Do weet einer ußjeloort un määt der Aanfang, oder hä eß ad am Aanfang vun der Rei. Dä Eezde säät singem Nohber jet innet Uhr. Wat ės ejal. Däm eezte singe Nohber moß dat dann vershtonn un säät singem andere Nohber ėn d Uhr, watt hä vershtande hätt; un dä sääd et däm Näxdn ėn d Uhr. Unn esu wigger. — Janz am Eng, der Lezde, säät dann janz loud, dad et alle hüüre künne, wat bei im aanjekumme eß. Nomalerwieß eß dat nid esu janz dat, wat am Aanfang shtund und de Eez jesaad hätt. Manchmool, wenn de Pänz jett ähler sin, dann maachen se sij ene Shpaß do drußß, jet andorß wigger ze sare, alß wie se jehoot han. Ävver selvs wenn se janz opmerksam bei der Saach sinn un janz räuish un leiß un sich Möh jevven, et all jenau richtich zo maache, dann kütt ėmmer widder enß jet Verdriehtes am Eng aan. Dat jiddet och ėm normale Lääve, nit bloß ėm Shpill. Do säät mer och
Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Eh Sunnesystem is eh Dinge us em Weltall. Et besteht in de Rejel us ener Sunn un Planete. Et bekannteste Sunnesystem is dat unsere, indem mir mit unserer Ääd üm de Sunn kreise. Su eh Sunnesystem ensteht immer dann, wenn en neue Sunn jebore witt un üm dä neue Steern noch jede Menge Dreck erüm kreis. Dä Dreck klummp dann almählich zesamme un et enstonn zuerst eh Planetesimal un dann de Planete. Un noh_m selve Prinzipp krijje mansche Planete och Moonde. Unser Sunnesystem besteht us eener Sunn un 8 Planete un die heeßen esu: Merrkuur Veenuß Ääd Mars Juppitter Saturn Uranus Nepptuun Pluuto wor joohrelang ene Planeet, äver de Weßßenschafler han sisch am 24. Aujust 2006 dorop jeeinich, dat hä keeijne mieh ees. Statt dessen witt hä jetzt zo de Zwerchplaneete jezällt. Ansunnste jehüren noch eh paar andere Dinge zo unserem Sunnesystem. Do is noch dä Asteoridejüddel, etliche Moonde üm de Planete dromerüm, jede Menge Komete un janz wick drusse de Ortsche Wulk us dä de Komete kumme. Lang han de Wissenschaftler jeglööv et jööv nur unser Sunnesystem, äver füür eh paar Joor han
Dä Süüdpool eßß dä südlijje Deijl vunn dä Ääd unn dä Ääddeijl dä da lijjt. Dä Süüdpool eßß sozesaare wo de Äädaxx em Süüde ußß dä Ääd erußßluuret. Woröm se sisch drejjt. Dä Punkt wood ed eäßßte Mool vunn Roald Amundsen unn Robert Falcon Scott erreijscht. Dä Kompaß zeijjt op en Punkt im Meer, dä sisch von Daach ze Daach beweere doot. Dä Süüdpool eßß 13,2 Milljuhne Kwadraatkillomeeter jrooß unn hätt 1000 (Winter) beßß 4000 (Summer) Eijnwuhner, di op dänn 80 Forschungsstazjuhne lävve. Nuur 2% sinn ohne Ies, dä Rääßß eßß vun en decke Iißscheesch bedeckt, di hätt beßß ze 4500 m. En singer Medde eß dat Land fum Pool unger_em Meereß_Shpeejel, ävver dat Iiß eß do esu deck, dadd_et beß unge dorresh reëĳsh, ed_eß allsu nimmoohlß Waße zwesche däm Iies un dä Ääed. Dadd_eß jefeeolish. Wänn nnammlish de Meereß_shpejel wiggo shtëĳsh, wi_jerret em Momang dëĳdt, dann weed_et jo och wärremer op de Ääd, wi_jedd_et em Momang dëĳdt, un dat künnt zosamme in dä Zigk zwesche de Joohre 2080 un 2250 dozo füüere, dat dat Meer_Waßo unger dat Iieß fum Süütpool kütt. Wänn dad_esu eß, dann weed dä jannze Iieß_Pannze, washëĳnlėjj_en jannz koote Zigk et schwemme aanfange. Dä jitsch dann