rlitschk/wikidir huggingface dataset:
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Viswanathan Anand (* 11. Dezember 1969 ä Madras, Indie), es önö Schachspeller us Indie. Hä woch tösche 2000 un 2002 Weltmeestr un es seijt 2007 dr alleenije Weltmeestr. Hä es seijt 1975 met sing Vrau Aruna vorhiirod. Met 6 Joohr vong hä met sing Mamm öt chachspelle a. Öt duurde net lang, dann vong hä Vüür. 1978 kekk hä sisch dat Spell tösche Karpow un Kortschnoi a un woch koom noch z bremse. Hä spelld bässr un bässr. 1993 jewonn hä d Weltmeestrschaff van d Halvstärke. Onjeväär ee Joohr spiidr troon Anand d indische Nationalmannschaff beij un reisde met dr dörch d Welt. Anand vorsood ö paar mol FIDE-Weltmeestr z wääde. Dat fluppde isch em Joohr 2000 als hä ä New Delhi singe Jechner Schirow platt maade. Dat bleed hä bes zm Joohr 2002. Em Joohr 2007 schaffde hä öt, dörch önö Siich ä Mexiko, Weltmestr z wääde. Commons: Viswanathan Anand – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Sing Siij
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Dochmacherhoff Offermann woch önö vreuere Kupferhoff ä Stolberch. Hüü weed öt als Wonnhuuß jenotzt. Di Hüüser stamme us öt 18. Joohrhondöt. Damols woode s als Kupferhoff jebouwd. Als öt met dr Messing ä Stolberch z Äng jäng, moote sisch di Stolberjer jätt övverlääje. Us Imchebroch koom Johann Paul Offermann en d Stadt. Hä hod do at önö Hoof Jeld dörch Doch vordeehnt un koovde dat Huuß. Kott dono äntstäng he ön Dochfabrik, önö Dochmacherhoff. Domet jäng öt onjeväär 60 Joohr jott vörra. Dann woch och dii Zitt vorbeij, un die Hüüser jänge mi un mi kapott. Avangs van öt 19. Joohrhondöt wood d vöchte Sii van dat ischte Huuß vorkooft, un ön Kneip maade op, held sisch do ävver och net iivich. En d 80er Joohre van öt 20. Joohrhondöt wood dä vreuere Hoff wärm ä Ochtnung jebraad. Sujar di ald Bröck, di d Hüüser op beede Siije van dr Baach vorbängt, wood wärm neu jebouwd un dä Plei tösche di Hüüser heescht hü no dr vreuere Eejedömmer van di Hüüser.
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Josef, Jupp un Jüppche send ö Jesangstrio us Oche. Seijd 1985 jitt öt at dat Trio us öt Öcher Ostveedel. Di drei, ejentlich heeche s jo Albert Gehlen, Ägid Lennartz un Hubert Crott kennt mo van dr Öcher Karneval ävver net mä dann send s ongerwääß. Völl saare, dat Josef, Jupp un Jüppche d Bläck Fööss va Oche send. Di 3 trääne ävver net mä em Karneval met Läddcher op. Och öt janze Joohr övver kann mo di flott Spröch van Josef, Jupp un Jüppche hüüre. Di Siij va Josef, Jupp un Jüppche Nät mä e Karneval
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ouldtaimer send au Pkws, LKws, Busse, Motorräähr övv Träkkere met ö Alder va mi als 30 Joohr no öt dütsche Räät. Ä anger Länder sitt dat manchmol jätt angisch uss. Wä an önö Ouldtaimer denkt, däm valle möjelicherwiiß d Zitte va Charlie Chaplin övv va Oliver Hardy enn ävver ösun au Keste send ja net nüüdich, öm önö Oldtimer z haa. Ö Auto dat älder als 30 Joohr es, jällt at als Ouldtaimer. Völl denke, dat önö Ouldtaimer ö Auto see moss, dat jott ä Schoss es ävver dat hat domet nuuß z do. Dat Alder zällt un ön au Kess, di en önö schlääte Zostand es, kann och önö Ouldtaimer se. Mä send d meetste Ouldtaimer em Besetz va Lüüh, di sun Autos sammele, s jott flege un jäddes Stöbbche van öt Blech votthalde. Dat Alder van önö Ouldtaimer spelld ön Roll, wenn öt sisch öm d Ouldtaimerklasse jeet. Dobeij weed ongerscheede tösche De Klass A bedüüt dat öt Auto älder als va 1904 es. Mo nennt Autos van d Tüp Änchestr. De Klass B bedüüt
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Louise Brooks (* 14. November 1906 ä Cherryvale, Kansas; † 8. Aujust 1985 ä Rochester) es ön Dänzerin us Amerika, di och dörch Rolle ä Stommfilme bkannd wood. Louise wood en ö kleng Dörp en Kansas jeboore. Dörch hör Mamm kräät öt Kengk Spass an d Musik. Hörö Nobber däng hör jätt a, „sexual abuse“ nänne dat d Amerikaner. Dat had höör Jevööhl va Leevde jöändert un Louise saad spiir, dat öt kenne normal Leevde empfänge kütt. Louise vong öt Danze a un maade dat siihr jott. Op eemol kräät öt krach met hörö Chef un sooß op d Strooß. D Stell em Teatr woch vott. Ävver öt duurde mä ö paar Dach, do vong Louise wärm ön Stell, desmol beij d bkannd Jrupp „Ziegfeld Follies“. Dodörch wood Hollywood op hör opmerksam. Louise driinde Filme vöör Paramount Pictures. Dat woch 1925. Als Louise Charlie Chaplin kenne liirde hod öt ö kodd Küddelche met hem. Bes zm Joohr 1929 driinde Louise Brooks önö Hoof Filme ävver da passeerde dat watt völl Schauspeller vassstelle moode. Dr Tunfilm koom un
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Martin Klebba (* 23. Juni 1969 ä Troy) es önö Schauspeller us d USA dä och önö Stantmän es. Klebba liid onger Klengwükßigkeet. En Amerika wood hä dörch völl Rolle ä Filme bkannd. Ävver och en sujenannde Riäliti Schows troon hä op.
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Laurent Nkunda och Laurent Nkundabatware övv Laurent Nkunda Batware (* 2. Februar 1967) jenannd es önö vreuere jeneral us dr Kongo. Hüü z dachs es hä Schäf van d Rebelle, di en önö Deel van öt Land alles op dr Kopp stelle. Va 2004 a kämpfde hä met sing RDC-Rebälle jäje d Rejiirung en öt land. Dobeij hand sing Soldate önö Hoof Vorbräche bejange. Öm dat z erkläre, saat hä dat hä d Tutsi vöör Verbräche beschötze mööd, di angere vöör hödde. Em Oktober 2008 stönd sing Soldate vöör Goma, en jrüßere Stadt van dr Kongo un send dobeij, d Stadt ä z nämme. D Siij van d Rebälle
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Tzipi Livni (* 8. Juli 1957 ä Tel Aviv) es ön Politikerin us Israel un va September 2008 a d Vörsetzende van d Kadima Parteij. Zosätzlich es di Vrau Ussemenesterin van öt Land. Livni es vorhiirod un had zwei Kenger. Hör Äldere koome us Pole. Livni jäng at vrösch no d Soldate un werkde spiir vöör dr Mossad, dr Jeheimdeenst va Israel. Als Livni hiirode, entscheed s sisch, net mi länger dat Lääve vüüre z wälle un quitiirde dä Poste. Si jäng en d Politik. S bekleede ö paar Menestrposte. Em Januar 2006 stech Livni als Ussemenesterin op. Zosätzlich wood s Vize-Premiemenestr. Em September 2008 vorsood Livni no dr Röcktrett van Ehud Olmert, ön eje Rejiirung op d Bee z stelle. Dat fluppde ävver net un s reef no vörjetrocke Waahle. Jätt övver hör
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Al-Bukamal, och Abu Kamal, es ön Stadt ä Syrie un litt an dr Floss Eufrat en d Nööde zm Irak. En d Zitt van d au Römer loch d Stadt ä Mesopotamie un woch wichtisch vöör dr Handel. Völl Waach no Indie wood he vorlaane. Spiir wood öt döck ä enne Pott met Armenie jeworpe un zsamme met di Äck van d Ääd vorwalt. 1921 wood öt van d Franzuse besatze un 1946 Deel va Syrie. Seijd d Amerikaner en dr Irak vörjedronge send, jäng öt met Abu Kamal wärm bärchop. Dr Handel blööde. Am 27. Oktober 2008 hant viir Hubschrauber van d USA di Stadt beschooße. 7 Persune storve dobeij, 4 Kenger doronger. Abu Kamal Jätt övver d Stadt
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mohamed Nasheed (*17. Mai 1967) es dr Präsident van d Maledive, ön Inseljrupp en dr Indische Ozean. Nasheed wood dodörch bkannt dat hä en öt Jevängnis koom weil hä önö Artikel en ö Magasin jeschrävve hod. Amnesti International ernannd häm zo önö „Jevangene vöör sing Jewessensästellung“. Hä wood zwar ihhr vrei jelosse, mood ävver dann doch wärm hänger Spanische Jardinge zröck. Em Joohr 2000 wood hä en öt Parlament jewäählt. Spiir mood hä ävver wärm zröck en öt Jevängnis. Wi sisch spiir zeechde hodde s häm ävver valsche Indizie ongerjeschobe. Em November 2003 hat hä sing Hemöd vorlosse un jäng no Sri Lanka, spiir och no Ängland. En di Zitt hat hä di „Maledivian Democratic Party“ jejründ. Em Joohr 2008 vorloohr Nasheed d ischde Rond van d Waahle ävver d zweide jewonn hä met 54 % un wood dodörch jewälde Präsident va si Land. Sing Siij beij d Waahle
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Mathematikschiff, op Ripuaresch heecht dat öt Mattematikscheff es ö Scheff, dat Kenger un Ärwaahßene Mattematik nöödr bränge soll. Dat Scheff had dat Ziihl, jedderman Mattematik no z bränge. Op 600 qm well öt d Lüüh zeeje, dat Mattematik mi es als rechne. An önö Hoof Beispeller weed jezeecht, dat Matte zm Lääve jehüüd. Seijd em Joohr 2001 beveehrd dat Scheff, d Jenny, d dütsche Flöss un lääd do a, wo jenoch Mänche send. Op öt Scheff weed jezeechd, wat interesserd. Van d Riisewelle bes zm Packe va Päckcher ohne Platsch z vorschenke weed jezeecht, wat Vreud maad un zm Lääve van dr Mann van d Strooß paaßd. Ävver dat janze es net mä vöör Kenger jemaad. Och d älder Lüüh mösse machmol schärp nodenke, öm dr richtije Wääch z vänge. Öt Mattematikscheff
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Jrondschüll es ön Schüllform ö Dütschland, Österreich un d Schweiz. Orsprönglich joov öt no dr Zweide Weltkresch ä Dütschland d Volksschüll. Di wood no un no Ängs van d 60er Joohre dörch d Jrondschüll aavjelößt. Di Schüll es vöör Kenger em Aldr tösche 6 un 10, manchmol och 12 Joohre. En os Kaiserzitt nannt mo d Jrondschüll Elementarschüll. Ävver dä Ussdrock weed ä Dütschland net mi jebrud. Bes vöör kottem woode en enn Klass d Kenger us enne Joohrjang ongerricht, ävver dat hat sisch va 2007/2008 a jöändert. Ä Noodrhing-Wäßßfaale un Berlin komme Kenger us 2 Joohrjäng zsamme. Dodörch weed erwaad, dat d schlau Kenger d schlääte metrisse. Zm Ongerscheed va anger Schüllforme had d Klass en d Jrondschüll enne Klasseliihrer. Dä Liihrer söll d Klass van öt ischte bes öt leitzte Schülljoohr zr Siij stooh un vöör d Kenger dr Bezochsponkt see. Jätt övver Schülle un dr Vorband
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Marie Doro (* 25. Mai 1882 ä Duncannon, Pennsylvania; † 9. Oktober 1956 ä New York es önö Schauspellerin us Amerika, di och än Stommfilme Rolle spelld. Als jong Mädche trock öt Marie op d Büühn un do speld s bes 1915 völl Rolle. En di Zitt koom dr Film op un 1915 driinde Doro onger dr Rejisör Adolpf Zukor höe ischde Stommfilm. Marie woch eemol vorhiirod. Dat hamoneerde ävver ne tun öt leed sisch wärm scheede. Ö zweide mol hat Doro net mi jehiirod. Hörö ischde Film jitt öt hü net mi ävver di Roll en dr Film „Oliver Twist“ us öt Joohr 1916 woch hör wi op dr Liiv jeschrävve. S kannd dat at, denn s hod di Roll op d Büühn at döck jespelld. En d 20er Joohre vorloor Marie öt Interesse an dr Film en Amerika, spelld mä noch selde, trock no Italie. Do spelld s noch ö paar Rolle en Filme, hood dann ävver janz op un trock wärm no Amerika. Do vorkroch s sisch en höör Wonnig un troon en d
Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Met e'nem Märteszoch öm de 11. November éröm jedenke fass all Städt un Dörpe em janze Rheinland em Martin von Tours, dä de Lejend noh als römische Soldat ze Pääd em Winter met e'nem ärme Mann am Stroßerand singe Mantel jedeelt hätt, domet_e net erfriere däät. Am 10. November, em Märtesovend, trecke deshalef Pänz met selefs jebastelte Fackele hinger 'nem als römische Soldat verkleete Mann op e'nem Pääd zom Märtesfüür un singe dobei ahle Märtesleedche. Nohdämm de Märteszoch durch et Dörp zom Märtesfüür jetrocke eß, verdeelt de Sank Martin aan die Pänz Weckmänner, öm aan sing Lejend ze erinnere. Om Heemwääsch, wenn de Zoch éröm eß, trecke de Pänz dann noch met de Latäne von Huß ze Huß un jonn Schnörze. Dobei singe se aan d'r Hußdörre e Leedche un krië dofür Sößischkeete. Wenn e paar Knießköpp de Dör net opmaache, kriën se von dä Pänz 'ne Sproch nohjeroofe: „Peck dä Ahl de Oore uss ..." Dat de Helije Zinte Märtes em Rheinland su veriehrt wierd, litt dodraan, dat de Frankekönning Chlodwig de helije Martin von Tours zom Schutzpatron öwer et janze Frankereich jemaat hätt, zo
E ne Weckmann, Weggemann, ov Klooskäälsche eß e söß Brütche en de Jestalt von e'nem Mann met e'ner wießen Pief, dä me öm de Märtesdaach éröm en de Bäckereië koofe kann. Dä Weckmann soll de Sank Martin darstelle un die Pief sich uss singem ömjedriehte Bischoffsstab entweckelt hann.
Am Reformationsdaach, em 31. Oktober, fiere de evangelische Christe de Aanfangk von de Erneuerung von ihre Kirch. Zwar löss sich dä Aanfangk von d'r Reformation, die zor Jröndung von de protestantische Kirche jeführt hätt, nimmie jenau fassläje. Doch hätt me dohfür dat Datum vom Johresdaach jenomme, aan dämm de Martin Luther am 31. Oktober 1517 sing 95 These aan de Wittenberger Schlosskirch jeschlare hann soll. Martin Luther hatt die Opfassung kritiseet, dat d'r Minsch alleen durch joode Tate un durch en Afflasszahlung von d'r Sönd erlüß weede könnt. Obwohl en Ossdeutschland durch vierzichjöhrije kommunistische Indoktrination fass keene mie jlööf, eß am 31. Oktober en velle ossdeutsche Bundesländer Fierdaach. Em Erzbisdom Kölle ävver nett, denn als de Erzbischoff von Kölle dohmols evangelisch jewudde wor, moot_e op de Jodesbursch noh Jodesbersch flüchte, un doh hann se inn metsamt dä Bursch en de Luff jejaach. Zickdämm eß de Jodesbursch en Ruin.
Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) E'ne Hellije eß e'ne Minsch, dä vür_em Herrjott e hellisch Lävve jeführt un sing Jebodde jehaale hätt. Von imm wierd aanjenomme, dat e em Hemmel beim Herrjott eß. Jede Minsch eß noh de katholische Kirch zor Hellischkeet beroofe, ävver nur wennije führe e hellisch Lävve. Die Minsche, die öffentlich e hellisch Lävve jeführt hann, weede vom Paps offiziell hellischjesproche un krië ne Jedenkdaach. Se dürfe beim Bädde aanjeroofe un veriehrt weede. Die Minsche, die em Stille e hellisch Lävve jeführt hann, hellisch un nett bekannt senn, hann ihre Jedenkdaach aan Allerhellije. Hellije
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nehren es önö Ocht an d Mosel en dr Kreijs Cochem-Zell. Öt ischte mol tauchte Nehren em Joohr 634 en d Bösch op. Hüü lääve he jätt mi als 100 Lüüh. 1814 koom hä no önö Beschloss van dr Wiener Kongress no Preuße. Seijt 1947 jehüüd öt zo Rhingland-Pfalz. Nehren wood dörch d zwei Römerjrääver bekannd, di op önö Wingberch ovverhalb van dr Ocht jevonge woode. Jätt övver Nehren
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Römerjraav va Nehren litt en d Wingberch ovverhalb van dr Ocht Nehren an d Mosel. D Lüüh ä Nehren kannte dat au Jraav at iiwich, hand sich do ävver ni völl Jedanke dröm jemaad. Isch 1912 koom önö Paul Steiner un keck sisch dat jenauer a. 1920 koom dr näxte, maade Zeechnunge, di 1924 dozo vüürde, dat d Molereie an d Wäng opveele. Dono wood öt ävver wärm reuich öm dat Jraav. Isch 1973 wood beschlooße, dat öt neu opjebouwd wääde solld. Dobeij koom öruss, dat dat Jraav us 2 enkele Jrääver böstäng. D Nommer 1 wood 1975 vädisch, Nommer 2 ö Joohr spiidr em Joohr 1976. Beij d Werkerei maade d Handwärkr ävver Vählr un maade di alt Wasserleitunge kapott, di dovör sorchde, dat Räähnwasser van öt Jraav vottleef. Watt passerde dono? Em Jraav wood öt naaß. D Vöchtichkeet steechde a un d Molereie kutte kapott jo. Lang wood jewerkt, i dat wärm fluppde. Hü weed d Vöchtichkeet van d Loff en d Jrääver jemeiße. Decke Plaate halde Stöp un Dreck aav. D Jrääver send
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Halloween, watt op Ripuaresch Hallowiin usjesproche weed en d Naahd vam 31. Oktober zm 1. November jeviird. Ä Irland wood öt vreuer Halloween jeviird. D ire hand öt no Amerika jebraad un va do uss koom öt no Europa zröck. Woher dä Naam kütt un wisu Halloween jeviird weed, kann net met Secherheed jesaad wade. Öv öt van d Kelte kütt, di öm di Zitt Samhain viirde, es net klooch. Samhain besaad, dat an dä Daach d Duude met d Läävende Kontakt opnämme kutte. Angere saare, dat an d Daach mä öt Äng van dr Sommer jeviird weed. Besongisch d Kenger send a Halloween ongerwääß. Ä Kostümme träcke s va Huuß no Huuß un kriije do Klömpcher un angere sösse Kroom. D Alde schmücke öm di Zitt met Kürbisse d Hüüser. Lisa Morton: The Halloween Encyclopedia; McFarland & Company, 2003 (Ä Änglisch) Commons: Halloween – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Neef es önö Ocht an d Mosel. Hä litt jäjenövver va Bremm op di anger Moselsiij. Neef had onjeväär 500 Äwoohner un litt op d rääte Moselsiij. D ischte Mänsche hand an di Stell, wo hü Neef litt vöör onjeväär 4000 Joohr jeläävd. Em Joohr 698 steeht dä Naam Neef ö tischte mol en d Bösch opjeschrävve. Dono wood öt reuisch öm Neef. Isch als öt Kluster Stuben jebouwd wood, koom wärm Lääve en di paar Hüüsr. Hüü es d ocht dörch d Wingabouw jeprächt. Alles driint sisch doröm. Vöör Neef wood ön Schleuß met dr Naam St. Aldegund jebouwd, öm öt Wasser van d Mosel z rejuleere. Ön Bröck vorbengt Neef met Bremm. Wingocht neef
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bremm es önö Wingocht an d Mosel un litt nävver Ediger-Eller, va däm öt mä dörch dr Calmont jetrennt es. Bremm had onjeväär 850 Äwoohner. Turiste komme meeßtens, öm op dr Calmont z klömme un dono ö Jlässje Wing z drenke. Schrääch jäjenövver va Bremm litt d Klusterruin Stuben. Dörch ön Bröck es Bremm met di anger Moselsiij un domet met Neef vorbonge. Övver Bremm
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Klusterruin Stuben woch ö vreuer Kluster van dr Aujustinerorde. Öt steeht an dr Rand van dr Ocht Bremm an d Mosel. Öt vong em Joohr 1137 a, als dr Jrondbesetzer Egelolf önö Deel va singe Besetz an öt Kluster Springiersbaach vormaade. Dorop solld ö Kluster jebouwd wääde, ä däm sing Doohter Nonn wääde solld. Seij wood d ischte Abtissin va Kluster Stuben. Dö janze Zitt ongerstäng Kluster Stuben öt Kluster Springiersbaach. Öt wood flott ajevange und 1137 stäng at ösu völl, dat di Kerch dr Hellije Nikolaus jeweiht wääde kutt. Dat Kluster woch ösu ussjelaad, dat 100 Nonne, öt weed va 100 Jongvraue övv Widwe jesproche, dorä Plaatsch hodde. Damols loch das Kluster op ön Insel, Moselärm leefe op beede Siije öm das Klusterjebäude öröm. Doher nannte sisch die Nonne, d sorores de insula beati Nicolai in Stuppa, watt ösu völl wi Schwestere von di St. Nikolaus-Insel heescht. 1140 koom noch jätt zm Kluster dozo. Su jehood d Kerch va Neef va do a zo Kluster Stuben. Dr Ärzbischoff Albero schenkte di Kerch öt Kluster. 1184
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ediger-Eller es önö Ocht an d Mosel. Hä litt nävver Bremm un es va d Ocht mä dörch dr Wingberch Calmont jetrennt. Öt ischte Mol taucht Ediger-Eller, dat es dr Naam van d Ochte Ediger un Eller, em Joohr 639 op. Wänn mo dono jeet, dat au Schärver us öt 2. un 3. Joohrhondöt jevonge wode, dann jitt öt Ediger-Eller sujar us d Römerzitt. Dä Deel Eller woch 5. Joohrhondöt dr Setz van öt Kluster. Önö Baahntunnel, met övver 4 km es dat dr längste Tunnel vöör d Baahn ä Dütschland, trennt Ediger van d Berch Calmont. Wä net mä wäje dr Wing no Ediger-Eller kütt, dä soll net vorsümme, sisch di schünn Kerche a z kikke. D Siij va Ediger-Eller
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Calmont es dr steilste enkel liijende Wingberch va Europa. Hä litt an d Mosel. Dr Calmont litt tösche d Ochte Bremm un Ediger-Eller. Met ön Hühhde va 380 m un ön Steijung va bes zo 65° jitt öt känne steilere Wingberch ä Europa. D Naam kann op ö paar Arte övversatze wääde. Eemol kann öt „wärme Berch“ heeche. Ön anger Övversätzung besätt da töt och Velseberch heeche kütt. Op d Hüühde van dr Calmont had mo ö ald römisch Helligdom jevonge. Öt soll us öt 2. Joohrhondöt stamme. Vöör völl Lüüh es dr Calmont dodörch bekannd woode, dat mo d klömme kann. Dr Alpevorein hat he önö Wääch ajelaad. Vaste Schoon soll mo dobeij a ha. Op önö Wingberch jehüüre Wingstöck. Op 13 ha weed he Riisling ajebouwd. Steillarewing nännt mo dat. Dä Berch deele sisch d Wingbuure va Bremm un va Ediger-Eller. Övver dr Calmont
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Mona Lisa es ö Beld va Leonardo da Vinci. Öt entstäng tösche 1503 un 1505. Hüü hängt öt en dr Luuvre ä Paris. Dat Beld es mä kläng. Jraat öns 76,8 x 53 cm messt dat op dönn Pappelholz jemoohl Vrauebeld. Dat Beld zeecht ön Vrau em Alder va 24 Joohr, di d Häng op dr Schüss zsammehält un op önö Stoohl op önö Balkong setzt. Bkannd es dat Lächele van d Mona Lisa. Öt had lang jeduurd, bes mo dä Naam van dat Model öruss krääje had. Dobeij stalt sisch öruss, dat öt Lisa del Giocondo woch, di vöör Leonardo da Vinci jeseiße had. Dat Beld wood wältbekannd, wood döck vorkoovd, koom no Paris, no Versailles un dann en dr Louvre. 1911 wood öt va do dörch dr Italiäner Vincenzo Peruggia jöklaut, dä öt heem no Italie brenge woohl. Dä wood ävver van d Polisse jeschnappt un dat Beld koom wärm zröck no Paris. Em Zweide Weltkresch hat mo dat Beld vorstoche. Mo had erwaad, dat Adolf Hitler dä Opdrach jejovve höd, öt no Dütschland
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) ML Mona Lisa es ön Sendung em ZDF. S had met Vraueteeme z do un soll Vraue aaspräche. Dat Projramm läuft va April 1988 a. En di Zitt had d Moderatiun öt döck jewääßelt. En di ischte Sendunge jäng öt öm Teeme wi öt Schminke. Dat paaßde d Zuschauer jaar net en dr Kroom. Doher ändernde öt ZDF d Teeme un kömmerde sisch mi öm Denge wi Kengerpornojrafie, Parajraf 218 övv Vorjewaltijung. D Siij va Mona Lisa
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Mammutboohm jehüüd zo d Noldebööhm un do zo d Züpresse. Beij di Mammutbööhm ongerscheed mo tösche 3 bkannde Zoote: Dr Riisenmammutboohm Dr Köstemammutboohm Dr Urwaldmammutboohm Wä sisch d Riisenmammutbööhm akikke well, dä sollt en dr Sequoia National Park vaare. Dr jrüütste Boohm kütt a 84 m Hüüde un ön Breede va 11 m. Dä hat sujar önö Naam: General Sherman Tree heecht dat jo Stöck. Dr äldste Boohm en dr Park soll 3000 Joohr ald se. Wä nit esu wick john well, ka sisch Mammutböhm en dr Schloßpark van öt Schloß Brühl akikke, di sen och nit klee, un öm de 150 Joohr ald. En d leitzte Zitt kann mo ä Dütschland och Planze va Riisenmammutbööhm koofe. Mammutbööhm ä Dütschland
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Klotten es önö Ocht an d Mosel. Öt litt önjeväär 5 km moselaavwärts va Cochem. Klotte litt tösche d Wingberch un d Mosel. Onjeväär 1300 Lüüh wonne he. Alle jepräächt dörch d Wing. Wingbuure un Wingkneipe jitt öt a jädde Äck. D Burch Koraidelstee litt op önö Hövvel am Rand va Klotte, kann ävver bo va jädde Äck us jeseeh wääde. Önö schünne Wääch vüührt bes do un önö angere wärm öraaf. Tafele erkläre watt öt övver dr Ocht z wässe jitt. Wä eemol ä Klotten es, dä moss öt sisch net nämme losse, sisch d Kerch a z kikke. Och d historische Fähre, di Klotten met di anger Moselsiij vorbängt, es önö Bleck wäät. Jätt övver Klotten