rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Silberlinge sin ne Jattung vun Personewaare bei de DBAG. Mannshe sare och ned_janz_äänß Selvofesch do_för. Se woote et eetste mol engs de fuffzijjer jebaut. Ursprönllish wore se för de Fäänvokehr vürjesinn, ävver schon baal woote se och an Rejionalzösh jehängk, wo mer se bes hück fingk, allerdings för jewöönlesh ömlackiert in ruut. E poor eijnzelne Waare fahre ävver och noch in silber oder jrön-wieß, de Färv vun de späte 80er bei de DB. De Silberlinge sulle noch bes 2010 fahre. Et joov/jitt Silberlinge vun de eetste und zweite Klass, met Avdeijle un ohne, met Stüürköpp un ohne. Silberlingzösh wääde höck för jewöhnlesh vun de BR110, BR111, BR143 oder de BR218 jetrokke.
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) En Fesch läv em Wasser, es en Wirbeldier un dät üvver Kieme odeme. Die Hälvte vun dä bekannte Wirbeldierarte sin Fesch. Die ältste Fischfossilie sin 450 Millionen Johr ahl. Haie un Roche sin Knorpelfesch, dä Reß sin Knochefesch. Och Wale weede mänchmol Fesch jenannt, sin äwwer Säugediere. Fische hän Kive, dröm es dat bekannte Nüngauch wat en de Flöß läv kei Fisch zundern ene Kivelose. Fische em Rhing sin dä Lachs un dä Zander. (Dä Walfisch kütt, angersch wie oft jedaach wedd, em Rhing nur zu jannz seltener Jelejenheiten vühr.) In d'r Noodsee läv dä Hirring. Commons: Fisch – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) En Woosch es jet för ze esse us Fleisch, Speck, Salz un Jewöze, mänchmol och met Blot un Jebötts. Dat weed vum Metzjer vermangt un in en Därm jedäut, mänchmol och in en Jlas. Woosch es rüh: mihtstendeils jeräuch oder jedrüch, zem Beispill Salami jebröht: de Woosch weed wann se fädich es jebröht jekoch: de Woosch weed us jekoch Brät jemaat un met Blot oder Gelee jebunge. Wann se fädich es, weed se noch ens jekoch, jebröht oder jeräuch Manche Tünnesse meene, Schinke wör uch enne Woosch, dat is ävvä Kappes. Beleevte Wösch em Rhingland sin: us Blot: Flönz, Blotwoosch, Öcher Puttes Levverwoosch Commons: Woosch – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
Ne Shröppsüffer es ne Minsh dä sesh ne zimmlesh dreijste Aat aajeeijshnet hät, för lau aan singe Bier zo kumme. Dat funktioneet esu: Wenn sibbe Kääls aan dr Teek stonn, stellt dr Schröppsüffor sesh an de letzte Stell. Nu jävve de andere einor noh dem anndere e Rond us, also jeder sibbe Bier. Wenn de Schröppsüffer eijentlesh an de Reijh wör, säät he „Ach du leeven Jott minge Bus kütt un dat es de letzte höck ovend“ oder irjend en andere usjedaachte Jrund und schon is hä fott doosh de Pooz. Och en jängije Methoe isset, nom sässte Kölsch op et Lokus zo jonn und sesh wemmer widder küüt an de dritte Stell odder esu zo stelle.
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) E Hämmche eß e jepökelt un jekoch Fößje von_e_nem Firke. Me kann et en Metzjereië koofe, wenn jrad jeschlaach wudde eß. Hämmche deet me wärm ode kalt met Mostert, Brut ode suurem Kappes eiße. Dat Woord Hämmche eß vermutlich mem englische "Ham" (Schinken) verwandt. "Ham" der jruße Schinke un Hämmche der kleene Schinke, der am Firke direk dodrunge setz. Weil se fröher ärm wore un beijm Firke nix wegjeworfe hann, jitt et manchmol och noch Schweine-Stezje ze koofe.
Ne Stüürkopp es ne Führerstannt dä an ne Waare (meistens Personewaare) vun de Iesebaan jebaut es. Vun de Stüürkopp us kann de Lockomotif am andere Eng vum Zoch jestüürt weede. Deshalb nennt mo Waare met Stüürkopp Stüürwaare. Stüüwaare weede sowohl im Noh alls och em Fäänvokehr innjesätz. Mo daaf se ävver net verwääßele met Triebwaare oder Schienebusse. Die han och ne Motor, wat mer en nem Stüürwaare net fingk.
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Menutt eß en Zigk. Di ß jenou esu lang, wi do Sekunde Zëijor op do Ur bruch öm ëijmool janns erömm ze loufe. För enne Minsch kann dat ald reshtėsh lang sinn, ävvo och jantß koot. Dat küdd op de mommënntane Fofaßong drob aan. En Menutt weed ennjedëijld en säxsh Sekůnnde, un säxėsh Menutte jelld alls en Shtund. Enne Daach häd em Schnett 1440 Menutte — jenou jenumme sen et 1440.00001667 en de läzde 1000 Johr, wa sch mesch nit fodon. Dat Woot un och de Menutt han unß de Römer aan do Rhing jebraat. Jenou faßjelaat, wi lang dann en Menutt sinn sull, un och dafö jesorresh, dat övver der Daach alle Menutte ejal lang senn, hät mo ävver eez lang noh däm et këij Römisch Rëijsh mieh joov.
Klüngel es wat dä Kölsche määt, wann hä jet op de Bein stelle moss. Hä kann nix und deit nix, ävver hät krit dat hen. E besje spät, e besje vill ze düer, un och nit janz reschtesch, süüd et us wie wenn et dann doch noch fluppe däät, weil et enne Knubbel andere hen krit. Di krijje natürlisch wat doför. Ävver mer weis et natürlesch och nit, also keiner weiß jet, vür allem die nit, die zevür dovun jewoß han sulle, han jar nix met ze krijje. Es jan vun sellver esu jekumme. Also Klüngel fingk in uns Stadt nit statt! Dat kennt mer hee jaa nit! Övver dr Klüngel
En Pief eß dat Rüühr, wadd ussem Ovve ruß küt, wo do heijße Quallem dorsch trick un de Buud och noch jet wärremp. Die Pief jeijt fö jwöönlesch en de Wannd errinn. Do jeijt se en en annde Pief. Die Piefe en de Wäng jonn noh unger beß en der Keller eraf. Do unge sammt sesch dä Dräk un Ruß. Noh bovve zu jon se jraad ussem Daach eruß, un sen do offe, do jeijd dä Qualem fun der Övve eruß en de Luff un deijt unß de Schadtluff fopäßte, jedenfallsem Winnte. Minsche hann och noch af un ann Piefe em Muul. Do dunn se et sellve wi de Övve, qualleme. Der Mische dun Tabbak en der Piefekopp stuppe. Dann zonde se dä aan un piefe sesch eijn. Wät maach. Em Orscheßto hann se och Piefe, ävver di maach emussik, keijne quallem. Em Fasteloovend, do hann se Piefe un Trommelle, die maach esch besöndors jään. Pief Pief en d Mull Piefe Övver Piefe
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Daachkall iß bovve am Huuß un et Räänwaßßer leuf vum Dach do erin, un weed do hin jeleijdt, wo mer et jään hann wėll. Su leuv_et eijnem nit de Wäng_eraf. Uß dä Kall leuf dat Wasser dann ewwens in en Rääntonn, odder in der Bach. Un wo mer su_jet nit hätt, in de Sooht, odder tirek en e Rüühr, un vun do ėn der Kannahl. Die Kalle sin miehßtenß uß Zinkblesh jemaat oder uß Plaßtik, jannz sellde uß sönß_jet. Unn se sinn unjeväär uß, wie die Rüüere wo se rinnloufe, der Läng lanß op Hallev opjeshnedde. Unjeväär. Wem_mer jenauer hinnluuert, da süüt mer, dat di Kannte noch jet schööner jemaat sin. Rund, domed_et nidd_e_su leijch eß, sich draan wii_ze_donn, un dat se stabiiler op ihr Läng sinn. Mer kann Frikadelle drin kööle, wiej_et et Trude Herr en däm Leed „De Kall es verstupp“ besunge hätt. Mer kann och drin drieße, wiej_et dä Kallendrėßßer am Aldermaat ėn Kölle ėm Billd määt. Fö_jewöönlish schmießen de Beum ihr wellke Blädder en der Winnt, un dä Winnd_ess_esu jrooßhäzzish datt_e se wigger_vershenk, un bei unß ėn de Kall versenk. Besönders
Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Degraa ėßß dat ovverjäärijje Bier watt in Oche 139 Joohr lang jemaat wood. De Brouerei Josef Degraa & Erben woot 1850 unger däm Noom Brauerei A. Körfer jejründt. Sigg 1932 hejs_et Degraa. Dat Bier wood noh bes 1989 gebrout. Et ėßß en ovverjäärijjes Bier, wi_ma_et im Rhingland jään hätt. Hückzedaach jitt_et noh de Brouhäuser als Kneijpe. Beleevd sinn heä vüür allem de Muschele. Beleevd woor och immer dat Motto vunn dä Brouerei Degraa. Op huhdeutsch hätt_et jeheijße: Opa wurde 100jährig, stets trank er Degraa obergärig, övversätze ka_ma dat mėd: Dä Oppa wood 100 Johr aal, hä hätt immer Degraa övverjäärisch jedronke. De Öcher hänn druss jemaat, widder op Huhdeutsch: Oma wurde 110, Degraa hat sie nie gesehn, övversäätz: De Omma wood 110, Degraa hätt se nie aajeluurt. Angere övverjäärijje Biere: Kölsch, Bönnsch, Alt, Dampfbier
De DDR, dat shtundt för Deutsche Demogradische Republik, ößß enne Shtaat jeweäse, dää zick 1949 böß öm dä 3. Oktoober 1990 et meddelere Stöck vum frööre Reisch wooa. Mer han denn heeä öm Wäßßte och de DieJaßporra nänne möße, un mier hann doföer jeschpänndt, dänn schlieëßlich un änntlisch jooevet dooa koum Kirrsche, un de Lück mooete et sunndaachs stunndelanng övver Land faaëre, un ëönne Paschtuër hätt dräij Duzzenndt Jëmäiëende ze betreuje jehatt. Dä Schtaat hätt sësch de Diktatuur vun Prolletarijaat jenanndt, ävver ët öß de Diktatuur vun de Kommennißte jewääese, un dä Stoph, dä Ullbrich un shpääder dä Mielke un dä Honnecker hann sisch vüüerjedrängk un hann dann jooa alles sällevs allein äntschieede. Domött inne üer Unntertaane nëtt schtiffte jänge, hanse de Muuer un Schtachcheldrooëht öm dat Lanndt erröm jelaaët, un dä Kammißß mooete oppaßße un up de Lück scheeëße. 1989 hätt et Vollek (met jätt Hüllep vum Gorbatschof un vum Jännscher) der KummunißßMuß jestöchz, dä Kohl hät oëch metjehullefe, un dann hätt sish dä Shtaat och oppjelööëhß, un de DDR öß widder rischtisch Deutschland jewooede.
Allß Deutscher Hotel- und Gaststättenverband odder DEHOGA hann sesh sibbezeen Landeßfobänndt un drëĳ FaachFobänndt zesamme jedonn, un sinn domet dä deutsche BrangscjenFobanndt fö de Hotälls_un et JaßßJewärrbe en Deutschlanndt. Datei:Dehoga.gif Zu singe Aktiviääte jehüüre: Et Enzotteere fun Hotälls_en de Kattejoriie noh de su_jenanndte Deutsche Hotelklassifizierung. Lobby_Ärbëĳdt för de Branscje un de Betrihbe. Zentraale Marrketing_Akzjoone. De Luun_Fohanndlunge met de Aanjeshtällte un iire Jerwerrekschaffdte alls_enne Ärbëĳdt_Jëvver_Fobanndt un alls dä Tarrihf_Pachtnor. E Süßteem för Övvernaachunge en de Hotällß ze Booche. Hä hädd_en Feedelmilljoon Medjleeder, esu ättvo. De Faach_Fobänndt em DEHOGA sinn: Hotelverband Deutschland (IHA) Union der Pächter von Autobahn-Service-Betrieben (UNIPAS) Verband der Internationalen Caterer in Deutschland (V.I.C.) Em DEHOGA sing Houm_Pëĳtsch
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Diminutiv es, wann mer zeije well dat jet kleiner es als nomaal. En de Sprooche vum Rhing kenne mer drei Diminutive Müjjelich sin: -che, -je un -elche. Dat es anders als em Huhdütsche, do heiß et -chen of -lein. Diminutive wääde off jebruch, wa'mer Sympathie usdröcke well. Wat för en Endung jenomme weed, hängk dovun av, wat för ene Auslaut dat Grundwort hät. Bei däm Auslaut weed ungerscheede zwesche dä Aat un däm Oot: Aat Plosive (wo dä Speimanes em Hännesje-Thiater aan ze stottere fängk) (stimmlose Verschlusslaute) (stimmhafte Verschlusslaute) Frikative (stimmlose Reibelaute) (stimmhafte Reibelaute) Nasale Liquida Oot Labiale (Lippenlaute) Dentale (Zahnlaute) Velare / Gutturale (Mundraumlaute) noh stimmlose Plosive, die Labiale sin: p - Beispill: Dörpche noh stimmhafte Plosive, die Labiale sin: b - Beispill: Frembche noh stimmlose Plosive, die Dentale sin: t - Beispill: Hötche noh stimmhafte Plosive, die Dentale sin: d - Beispill: Pädche noh Nasale, die Labiale sin: m - Beispill: Fäddemche noh Nasale, die Dentale sin: n - Beispill: Höhnche noh Liquida, die Dentale sin: l - Beispill: Knöllche noh Liquida, die Gutturale sin: r - Beispill: Malörche noh Vokale - Beispill:
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. En Dröppelminna iß en beshtemmpte Aat Kaffekann. Se es_uß Zinn jemaat, se hädt_ene decke runde Buch, es no ovve zo mießtenß jet schmaler, jewöönlish met runde Jriffe fö_aanzepacke, dat mer sisch de Finger nit draan verbrennt, di weet nämmlish hejß. Ovve kam_mer se opmaache. Ungendrunger sin drei Fööß noh de Sigge, dat se jot stonn kann; bei neuere Modelle och enß bloos_ejner meddsendrunger. Unge aan der Sick hät se ne klejne Krane, do zapp mer sisch dä Kaffee erußß. En dä decke Buch kütt näämlish hejß Waßßer un Kaffemähl erin, dat jitt also Kaffee, wä_mer_et lang jenoch stonn jelooße hätt un dä Kaffee jetrokke eß. Un weil di do drin blieve, bes me di Dröppelminna spöhlt, dunn di jemohlene Kaffebunne immer widder dat Krämshe verstuppe, beß dadd_et bloß noch dröppelt. Dat is eine Jrunt, woröm di Dröppelminna esu hejß. Ußßerdämm süht se nattüülijj_esu nett un rund uß wie en Minna, wie mer föe_su_e leev Mammsellsche och säät. Se weet em Berjische jään jebruch, un do bovven saren die och enz Dröppelmina dofür. Offizijell leuf dat unger Kranenkaffeekann wäjen däm klejne Zappes. Hückzedach weed se och nit mieh dröppele mößße, mer deiht
Ne Drüjje Pitte säät mer för ene Minsch: dä nix drink: Dat künnt jrad nur für_ene Mommang sinn, oder immer. Ed is och ejal, watt_e nit drinke wėll, obb_et jez Kaffee odder Allkohol es, egal. dä nit laach: Selvs wenn Alles am Laache es, selvs wenn hä selver Wizze verzällt. Hä freut sijj_och mėt, also dat is keijnen Ėnnjeschloofenen. dä ne besönders 'drüjje' Hummoor hätt. Datt künnt zom Beijshpill heijße, dat winnish säät.
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Döppekoche (rhingfränkisch Dippedotz oda Duppes, huhdeutsch och Topfkuchen oda Kesselsknall) iss en Äädäppeljerisht dat im Rhingland unn im Neuwieder Becken am Festdach vumm Hillje Meätes (St. Martin) jejesse weed. Ma_maat et uss Späckstriefe unn vill jerivvene Äädäppel unn lääß_et em Dopp schmoore wi_ene Broode. Deswäjje heijs_et och de falsche Meätesjans. Et ess en Ärm-Lück-Esse för die die nit vill Fleisch jehaat hänn. Äwwer et ess och lekker. Commons: Schales – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
Düre es en Stadt töüsche Kölle on Oche, on ligg aan d'r Rur. Et hätt öm die 93.000 Enwonne. Düre es bekanngk füê seng Papierfabricke, ussedemm woêre hee ens Fordwerke jewäss. Höck hätt och dä Visteon e Werk. Dä Börjermeeste van Düre woê bes zem September 2020 dä Paul Larue van d'r CDU, nu es et dä Frank Peter Ullrich van d'r SPD. Em Krieshuus hätt zoademm dä Landroat Spelthahn senge Sitz. Em Kreesch es vell van Düre kapott jejange, ävve et jitt hee on doa noh e paar schön Ströößjere, wie z. B. de Holzstroaß. En Düre es immer jet loss: Et jitt ene Wochemaaht on jedde Menge angere Verjnöjongsmöschlischkeete. Em Sommer fengk de jruße Annakirmes met Attraktione us janz Dütschland statt, ussedem jitt et ene Ääpelsmaat, ene Biermaat, e "Jazzfestival", et weed Fastelovend jefiehrt, e Stadtfest jitt't och, Maimaaht, Weihnachtsmaaht - kuêt, reschtisch ruhisch weed't hee nie. On wä jet jehovvene Ongehaltong sööke deet, fengk sujet em Huus van d'r Stadt on en de nöüjeboute Arena, woa och die Powervolleys, dä Stadt iêh Volleyballvering, spelle deet.. Wie och en angere rhingsche Städtche, jitt et en Düre en janze Rieh aan Zejdonge, jedde Daach kritt me de Dürener Zejdong
Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Düsseldorf (och Dösseldorp oder Dösseldörp) eßß en Stadt am Rhing em Noorde vumm Rhingland. Et eßß de Houpshtadt vunn Noodrhing-Weßßfaale unn de zweijtjröößte Stadt vumm Rhingland. En Düsseldorf schwaadt mer Düsseldorfer Platt. Anjeflisch künne de Düsseldorwer die Kölsche nitt liggen, ob dat wirklisch su is, dat weijß mer nitt. Düsseldorf lijjt vüür allem am rääschte Rhingufer, an dä Mündung vun dor Düssel. Noor Oberkassel, Niederkassel, Heerdt unn Lörick lijjen op dä linke Sick. Düsseldorf eßß janz noh am Pott. Janz in dä Näh vunn Düsseldorf sinn Düüßbursch unn Rotinge em Noorde, Mettmann, Erkrath unn Hilden em Osten, Langenfeld unn Monheim am Rhein (Monnem am Rhing) em Süden unn Dormagen, Nüss unn Meerbusch em Westen. Düsseldorf is ejn vun dä dreij Landeshaupstädt am Rhing. Düsseldorf hätt 10 Bezörke unn 49 Veedel: De bekannteste Strooß vunn Düsseldorf eßß de Kö. Da jangk me für enzekoufe. Mieh Umsatz hätt äwwer de Schadowstraße, ejn vunn dä jrüüßte Eijkoufsstrooße en Europa. Aale Jebäude jitt_et in dä Innenstadt koum noch, äwwer en dä Oußenbezörke wohl. Dat Vereinshuus von de Hans-Müller-Schlösser-Akademie es om Stiftsplatz.
Der Effzeh es enne Foßballvoreijn us Kölle — Hä es sick singe Jröndung dreimol deutsche Meister un viermol Pokaljewinner jewodde. In dä Säsong 1977/1978 hät_e _ret_duuble jehollt. Dat mäht däm zum ihrzte Clob ahm Rhing. Der Effzeh spillt im RheinEnergieStadion wat fröher et Müngersdorfer Stadion wor. Vür däm FC hät jede jroße Stadt en Düggschland ehre jroße Verëin jehatt, ävver ekersch en Kölle jov et bloß Veedelverëine, wie der SpVgg Sölz udder der Kölsche BC. Se wore zwor rejiongal janz jod, ävver kunnte nie janz bovve metmische. Dä KBC spillte zoëesch en Rehl, dann en Ling, anschleeßend en Müngersdörp un zom Schloß en Klettebirg, dat för knapp veezig Johr. Zenöhks kunnt dä Club nit met ander Verëine methalde, ävver esu öm 1910, als en nöij Verbandslija jegründt woodt, bekom hä de Chance dozo un woodt 1912 Meister vun der Lija; mer wor alsu för et Final vun der Weßdütsche Meisterschaff qualifizeet. Em Final jov et dann dat eeschte övverleeferte jroße Duëll tösche Kölle un Münche-Jläbbisch, dat met 4:2 jewonne woodt. Wäjen däm Seeg kunnte dä Club us Klettebirg bëi der Düggsche Meisterschaff metmaache, ävver met däm Droum woodt nix, dä KBC flog met 1:8 em Veedelfinal jäje Karlsrauh erus. Dä
Eisen / Eise is dat chemische Element mit de Oednungszahl 26, affjekütz Fe (vun Lattëijnesch, Ferrum). Et deutsche Wort kütt entwede vun de Kelte isorai üe kütt vun de indogermanesche Wort eison vör glänzend. Iise witt överall jebruch wo jett jebaut witt. Do ees z. B. De Autoindustrie De Bou De Scheeffsbou un noch veele andere Saache. Eijentlich witt dofür jo Stoohl jebruch un där witt us Iise herjestellt. Dat Iise witt us Iiseäärz jewunne. Dat ees etmiizt ene rude Steen där rech öff op de Ääd vürkütt. Dat Äärz witt dann em Huuhove zo Rühiise jeschmoolze. Dobei werde die janze unerwünschte Bestanddeel em Äärz vum Iise jetrennt.
Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) De Ejfel is en Mitteljebirsh unn jehüürt zum linkrhejnischen Jebiet vum rhejnischen Schieferjebirsh. Zesamme mit de Ardenne es et en jrooße Jebirshskett zwesche Rhing unn Musel. De Ejfel bestoht usß Vulkanejfel, Waldejfel, Huheijel unn Schnejfel. Vür allem in dä Vulkaneijfel is vill vulkanische Aktivität ze besishtije, zem Bispill Maare wie dä Laacher See. Em Norde un em Süde hät se en Jebeed, wat de Föhreijfel jenonnt weed. Em Norde eß dat, wo et em Land öm Erff on Maaß noh dämm Norrdeutsche Plattland un Neederland jeed, fun Öskerche, un Düere, beß noh Jüülisch. Em NW em Osste hinger de Errff trik sesh fun Rhingbach un Mäkkeheejm bes noh Walberbärresch un Liblaa de Ville hen, di als nit beij e Eijfeler Landschaff jereschnet weed, och wenn se huh es un ööhndlish Wald drop hät. Wishtije Städt in dä Ejfel sinn: Maye, Mennech, Weive, Wittlich, Bitburch, Prömm, Jerolstejn, Maria Laach, Monschau, Roetchen, Heimisch, Jemünd, Schleede, Hellendal, Adde. Wishtije Städt in dä Vürejfel sinn: Öskerche, Düre, Oche, Rhenbach, Meckem, Mönsterejfel, Zöllech. De nääßte Jrooßßstädt sinn Kölle, Düsseldorf, Oche, Kowwlenz, Bonn,
Eh Elektron ees eh Elementardeelsche watt nejativ jelade ees. Zesamme met dä Protone un dä Neutrone bilden de Elektrone de Atome vun dä verschiedene schemische Elemente. Eem jäjensatz zo dä Neutrone un Protone hätt eh Elektron keeijn räumlische Ussdehnung. Veelmieh schwirrt eh Elektron en ener sujenannte Elektronewulek öm dä Atomkeern eröm. En Metalle ees dat Elektron nitt fess an eeijn Atom jebunge. Dorus erjitt sich dat Metalle elktrische Strom leite künne. Üvverhaup ees elektrischer Strom die Bewejung vun Elektrone.
En Enzym (von jrieschisch εν~, en~ „in” und ζύμη, zýme: suure Deijsch) eßß janz praktisch jesehe en bioljischer Katalysator. Mer sääd_och Ferment förr_e Enzym, je_Noh_dämm, woo_t för jraadt_jebruch weedt. De wenichste Reaktione in de Natur könne selvsttätisch (ohne Katalysator) stattfinde, esu notze de Plante wie och de Diere un de Minsch Enzyme för beijna alle Reaktione domit die ovverhaupts anfange un och schnelljenoch feddich sin z. B. vör Esse zu verdaune, zu verwerte, selvs Stoffe herzestelle odde avzebaue.
Et Jrundjesetz vunn Kölle: §1: Et es wie et es! §2: Et kütt wie et kütt! §3: Et hät noch immer jot jejange! §4: Wat fott es, es fott! §5: Et bliev nix, wie et wor! §6: Kenne mer nit, bruche mer nit, fott domet! §7: Wat wellste maache! §8: Maach et jot, ävver nit ze of! §9: Wat sull dä Quatsch? §10: Dringste eine met? §11: Do laachs dich kapott! Dann jitt et do noch die volljende Zusatzartikelsche: §12: Wat däm ein sing Ül eß däm andere sing Naachtijall. §12a: Mir sin ävver nit aaberjläubisch! §13: Wer fiere kann, dä kann och arbeide! §14: Mer weiss et nie, mer stich nit drinn. §15: Jede Jeck es anders. §16: Dröm Jeck loß Jeck elahns! §17: Och dä raderdollste Aasch hät sing Visaasch! §18: Jeddem Dierche sing Pläsierche. §19: Dat jitt et nur, nur, nur in Kölle! §20: Dat sull ech jesaat hann? §21: Du bes Kölle! §22: Der wiess nix §23: Hammer nit, künnemer nit. Rheinisches Grundgesetz
Unger Euregio forshteijt mer en Regijon en dä EU, di fun dä EU, oddo med dä EU, extra faßßjelaat woode eß, un fö_jewöönlijj_en Jränzrejon eß, woh mieh wi eijne Shtaat, ennen Aandeijl fun hät. Bejspill: de EUREGIO fun Johr 1958 wooh eezte hät noch këijne ëijene Name Euregio Maas-Rhein öm Ooche Euregio SaarLorLuxRhein öm_t Saalandt un Luxemburrsh bes_an_do Rhing euregio rhein-maas-nord med Siz en Mönshen_Jlatbach Euregio Rhein-Waal med Sez en Kleve
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Bejreff Eurosklerose bruche manshe för de Zick vun_etva 1973 beß 1986 en de Europa_Pollittik vun de EWG-Staate ungerennejn, dat woore domols Deutshland, Frankreish, Italije, Belljie, de Nėderläng, Luxembursh, Jruußbrėtannje (alsu Änglant), Irrlant un Däänemark, Jriishelant kohm 1981 offizjäll dozoo. Betoont weede sull domet, dat nix esu rääsh wigger jing. De ejnzellne Shtaate han sijj_ene Deijl prakktish veraffsheed vun dämm wat se enß jemeijnsaam beshloßße hatte an Visjoone un Plän. Keijner vullt fun de Rääshte un_em Eijnfluss_em eijene Land aan de EWG jet affjevve. Weetschafflich schlappe Brangjje unn Jääjende wuute vun de eijnzellne Staate met Supvänzjone un och söns jepäppeld un ungerstözz. Dat woo jääje de Veäjnbarunge övver do Wättbewerep in de EWG. Se han nix dofüür jedonn, dat enne freje Waareferkeer opkomme kunnt. Em Jääjedejl, full fon_der Ejfersuch han de Bürrokraate nazjonaale Füüshriffte su bewerk dat se schlääsh bes_övverhoup nit zosammejinge, öm domet fö_t Ußlannt mööshlisht schwiirish un ööhndlish düür ze maache, dem Ėnnlannd ie Waare anzebedde. Dä, wi se_t nannte, jemejnsame Agraamarkt, wood esu joot wi draanjejovve. De Staate han de ejene Lanndweetschaff jeholləve, ann_de Jränse han se versöök, vun_staaz_wääje de ungerschiidlishe Prejse zwesche
Dä Saz: „Fastelovend e Spillshe, Allerhillije e Bildshe“ eß e Shprichwoot. Wadd_eß do_met jemëĳndt? Op Fastelovend hätt mansh ëĳner flögg_enne Fisterenöll am loufe. Odder och nuur föə_ëĳn_Naach. Et maach jo nit jevolldt jewääse sinn, ävver dengg_enß wat nüng Moohndt drop sinn künndt! Klooh, dadd_eß öm Allerhėllije eröm. Do kann et däm Mann lëĳsh paßßėere, dat singe Fißternöll med_ennem Bildsche fum neu_joboorene Babadizzje aankütt. Owaij_owaij_owaij, dä Panz woo doch_jaa_nit jeplaandt! Et wooh doch nuur e Fastelovendß_Spillshe.