rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Heiliges Römisches Reich wor die offiziell Bezeechnung von däm Herrschaffsjebiet von dä Römisch-deutsche Kaiser vom Meddelalder beß zom Johr 1806. Dä Naam von däm Reich hätt me em Meddelalder dovon affjeleit, dat me sich op die Tradition vom antike Römische Reich beroofe wollt. Dat Helije Römische Reich eß d'r Ursprung dä jetzije Nationalstaate Deutschland un Österreich. Zor Ungerscheidung von däm 1871 jejröndete Deutsche Reich säät mer en d'r historischen Forschung och Altes Reich. Dat Reich hätt sich em 10. Johrhundert unger dä Dynastië von d'r Ottone uss dämm ahle karolingische Ostfrankenreich erussjebildt. Dä Naam Sacrum Imperium eß schon 1157 un dä Tittel Sacrum Romanum Imperium 1254 ierschmols urkundlich beläsch. Zick em 15. Johrhundert däät sich allmählich dä Zosatz Deutscher Nation entwickele. Weil dat Reich ene övvernationale Charakter hatt, konnt et sich nie zo'nem moderne Nationalstaat, wie m'r en hück kennt, entwickele, sondern eß immer e monarchisch, ständejebungenet System uss Kaiser, Reichsständ un wenije jemeinsame Reichsinstitutione jeblevve. Schon aff d'r fröhen Neuzick wor dat Reich politisch nimmie fähich sing Maach un Jebiet durch Kreesch ze verjrößere. Doher hätt me dä Rääschsschutz un de Vriddenswahrung als eijentliche Zweck
Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) D'r Ahleberjer Dom es'en fröhere Kluhsterkirch unn jehührte zo ner Apteij von demm Zisterzienserurden. De Kirch leht omm Ahleberch, nitt wigg fott von demm Platz, wo im Fröhmiddelalter de Stammburch vun den Jraafen vun Berch jestangen hätt, mit denn singen Steenen d'r Ahleberjer Dom uch deelwies mitjebout wuurden is. Ahleberch selver is enn Ue'tsdeel vun d'r Jemeend Odenthal em Berjische. De Kirch würd zwar hück Dom jenannt, is äver kinne Bischofskirche unn jehührt zum Erzbistum vum huhhillijen Kölle, äver jenausu zo d'r Rheinischen Landeskirche, weil ett hück enn Simultansakralbou is. Em Joahr 1259, jenau jenommen am 3. Mährz 1259 wuurd unger demm Jraaf Adolf IV. vun Berch doamit aanjefangen, de Kirch, de mer hück Berjische Dom nennen dunnt, ze boue. Wä sisch denn Dom aanluuren deht, dä ställt fast, dat häh im jotische Stil jeboud wuurden is. Em Chor sinn de äldesten Finster ze fingen. Watt doabäi uppfällt, is, datt de äldeste Finster noch kinne Färven hannt, datt äver mit fallend Alder de Finster immer bunkter un kräftijer jemoahlt sinn. Em Joahr 1803 koom ett zo d'r Säkularisierung, datt däht heeßen, datt d'r Besitz vun denn
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) Schabau es jet för ze drenke, dat us verjoren Jesumms jebrannt weed. Schabau hätt normal zwesche 36% un 42% Alkohol. Hä kann us Obs (z. B. Prumme, Quetsche, Mirabell oder Äppel), Beere, Jetreide, Trester oder Woozele jemaat weede. Mer kann de Schabau och us diverse Schabausoote zesammemixe, zem Beispill Appelkorn, Bessen Jenever, oder zem Beispill och wat dä Weßfälinger jän drink, dat es dä Saure Paul. Wenn dä Schabau kei Färv hätt es et ene Klore, zem Beispill Koon oder Quetsch. Et jitt Schabau för ze kippe un för ze nippe. Rungerschlotze moss mer de Koon, langsam drinke doot mer en Marc. Wat ene Schabau es, rejelt hück de EWG-Verordnung Nr. 1576/89 des Rates vom 29. Mai 1989 zur Festlegung der allgemeinen Regeln für die Begriffsbestimmung, Bezeichnung und Aufmachung von Spirituosen. Die jitt et leider nit op Kölsch. Schabau kütt vum lateinische vinum sabaudum (Savoyer Wing). Sigg em 18. Johrhungert säät mer en Kölle och Schnaps. us Ops: us de Maische: Quetsch, Mirabell, Keesch vum Saff: Calvados us Druve: vum Trester:
Poppelsdörp es e Stadtdeil, wat zemmesch mittesch en Bonn jeläjen es. Et jrenz aan Kessenesch, Ippedörp, Endenesch, de Wesstadt un de Södstadt. En Poppelsdörp jit et en janze Reih vun Jeschäftscher un Restorangs. De Autobahn jeit drek doosch Poppelsdörp doosch un em Sommer ka'me sesch em Melpad de Sunn op et Heenz schinge losse. Commons: Poppelsdorf – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
Endenesch litt zemmesch wigg boven. Wa'me do ropwell, muss me zoeesch ne janze Wääsch beeschop hinger sesch läje. En Endenesch jitt et ääsch vill klein Jässjer un me kütt sesch do vür, wie op em Dorp. Et jesellschafflesch Levve spillt sesch vür allem aan un op em Foßballplatz av. Dä FVE es janz jruß.
Röbekruck eßß en Sirrup ußß eijnjekoochte Zuckerrööbe. Hä mööt 78 % drüjje Substanze hann, dä Rääß eßß Wasse. Bei 18 °C mööt mer en op dor Bruud schmiere künne. Röbekruck wääd op dor Bruud jejäßße, met Rievkooche odde och en dä Zauß vumm Suurbroode. Dä Weßßfaale doot et en sing Pumpernickel. Et eßß vüür allem do beleev wo dä Zuckerrööbe op dä Acker stonn. Äwwer mer krijj_et övverall en Deutschland em Suppemaat. Fröhe wout dat Krouck doheijm jeprötsch, wat och lecke' wor. Da date se dann och allehand lecke' Zeusch wie Äppel und Birre drinschmiesse, su dat fas jede Mam im Rhingland do e eijen Rezept hot, wat se dann jeheim halte deit. Hück kütt dat Krouck quasi all us dem jleichen Pott em Vüürjebirsch, wat de em Lade als Grafschafter Goldsaft koope kannz.
Dä Lemma-Titel he es en Markename. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Grafschafter Goldsaft eßß en Rööbekrouck ußß dä Grafschafter Krautfabrik Josef Schmitz KG en Meckem. Hä eßß beleevd vüür allem op dä Vüürjebersch. Op däm Eijmer, wo dat Krouck drin eßß, süt mer en Bursch. Datt eßß de Tombursch beij Meckeheijm. Leider dörfe mer die he nit zeije, hät de Firma jesät.
Dor Öscher Bösch es en 2300 ha jruußer Bösch dä zor Stadt Oche jehüürt. Et es dä aue Bösch vunn dä Riischstadt Oche plus dä Bösch vunn Burtscheid, Forst unn sigg 1972 em Süüde dä Mönsterbösch med 750 ha. Dä Öcher Bösch' wood 1882 ömjemoodelet för dat de Öcher Lück heä op Jück joe kunnte. De Bäum sollte 80 beß 100 Johr waaße bevüür mer se schlääsch. Domohls woode ou Wäjje, Schutzhütte unn Bänke aanjelejjt. Hück hätt hä 53 % Loubbäum unn et sulle mieh wädde. Dä Ööscher Bösch lijt 220 beß 400 m üver NN. dä Mulleklenkes dor Waldfriedhof Bildchen unn Köpfchen Diepenbenden dor Entenpfuhl de Hüjeljräber op däm Klausbersch Amplische Websigg op huhdeutsch
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dää Kölner Dom es dat, wat die Touriste en Kölle aanluure wulle. Wäm et doobej nit schlääsch wede kann, dää kann en ejnem von denne Türm (dämm "Südturm") huhklimme. Anjefange han se met däm Jebau em Johr 1248. Fäädich jewoode sin se dann 1880. Di Kerch es 157 Meter huh, un bess 1884 joov et kejne Jebau in dää janze Wält, dää hüjer woor. Ääwer dann hann se dann in Ulm noojelaat un dat Ulmer Münster met 161 m im Johr 1890 fädischjemaat. Nirjens hann die zigg däm kejn hüjere Kerch jemaat. In Spanië hann se dann ooch noch ens noojelaat. Däm Antoni Gaudí (1852-1926) singe Templo Expiatori de la Sagrada Família weed dann, - wenn di dää Jebau 2026 fädischmache -, 170 m huh, meet 13 m mii, dää Dom dann op Platz dreij stelle, wenn mer dää Chicago Temple (173 m) und di Hassan-II.-Moschee (210 m) net miträchne dät, ääver dat sin joh kejn Kerche. Dää Dom es 144 Meter lang un hät dat hüschste Jewölbe em Meddelscheff meet 43 Meter un 35 Zentimeter. Et jitt bloß drei op der Ääd, die noch jet
Unger Äßbaa Ongerzeusch voschtejt mer Ongerzeusch för zem Äße. Ehr jleuvt nit, daddet dat jitt? Jiddet: Di Pluute sen usennem äßbare Mattrijal jemaat, unse sin doför jedaach, dat mer se singem Leevste vum Liev erunger fodere kann, wämmer sesch am nööher kumme eß. Esu weed der Fisternöll, ußjetrokke, un et jit jenooch Jelääjehejte, ande schöönßte Schtelle et Bütze, et Nüggelle unnet Lötsche] aanzefange. Dat määt Loss op mieh! Et jit Lück, die schengke sesch esujet unger sesch. Et sull ävver och Minsche jevve, die maache sejjun Allen Freud drus un donnet, ätwa bej Huuhzicksfiere, künne och jolldene sinn, aan e Paar unger ier Frünnde voschenke. Die äßbaa Pluute kannsde fö Männer un för Weeschter hann. Jemaat wääde se övvuß Schellatiin, wo dann Foderfärve dren sinn domet mer jet süüht, un Arroma för der Jeschmak. Daddeß dann esu äänlesch wie Wingjummi. Ävver do kann och Zockerzeusch 'enjeniiht' wääde, un Äßpapier, un Feddere uß fresche Zockewaddeschtökelsche. De Schnettmußte föht äßbaa Ongerzeusch sen desellve wih föjewöönlisch bej de Ongerwäsch un bej Reizwäsch üüplisch.
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Stolbersch es ä Städtsche em Rhingland in de Nöhde va Oche. Jenauer jesaat litt Stolbersch in dr Kreijß Oche. De Nobbore ringseröm (wenn man no et Ührsche jeht) dat sind d Öcher, de Aischwieler, de Lüh us dr Kreijß Düre, us Simmorraath un di va Ruetsche. Ä Stolbersch jiddet völl Bösch in dr Süüde öm Shpazeere ze jo, öm ze loofe, raadzefahre öf för anger Saache (wo ne anständije Mensch nit drövver sprescht). Völl van die Dänger kasst d en d nöh van der Breenijerberch maache. Mo kann ävver och op Bärsch klömme för eraafzekicke, zem Beijshpill van dr Donnerbersch, wo enne Sendemaaß van dr WDR es. Wie övverall im Rhingland jiddet och in Stolbersch völl Rän. Ävver de Stolberjer han trotzdämm jo Senn! Dat meeste Wasser op dr Ääd es in dr Vichtbaach. In dr „City“, wie man hü esu schünn sädd, kammer de Bursch akicke jo un drej au Kersche: St. Lucia (nävver de Bursch, van de Schwatze) un zwej va de Blaue, de Vauelsangkersch und de Kersch op dr Finkebersch. Donävver kann moch sisch
Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Mallich kennt dat Märche vum Rudkäppche. Vun däm Verzäll jitt et och en kölsche Parodie. Dat Rudkäppche wonnt dobei met singer Moder en en Eijedumswonnung en Kleineichen. De Bestemo litt krank em Bedd un ehre Köhlschrank es leddich. Dat Rudkäppche schnapp sich et Mofa un jöck noh'm Supermaat, öm Lambrusco, Brüdche un andere Saache ze besorje. De Jroß läv en dr Nöh vun Hoffnungsdal en enem kleine Hüsje. Om Wäch dohin kütt dä Wolf verbei. Dä Strunzbüggel fäht ene Porsche. Un dann kütt, wat kumme moss: Dä fiese Kääl deiht schleeßlich die Jroß un dat Rudkäppche vernasche. Johannes Sievers: „Rutkäppche“, in: „Der Papp verzällt Märcher“ - Märchenparodien auf Kölsch. Kölle 2006. Sigge 27-31. ISBN 3-7616-1996-0
Lenkeln es en Jemeinde im Westen vum Oberberjischen Land im Nuudrhing-Westfale un litt etwa 30 Kilometer ööstlich vun Kölle. Lenkeln litt zweesche 7°15' un 7°28' östlicher Läng suwie 50°58' un 51°5' nördlicher Breite. Städte dee an Lenkeln jrenze sin Gummersbach, Wipperfürth un Overath, Nachborjemeinde sin Engelskirchen, Marienheide und Küürden. Dr Roht dä Jemeinde hät 36 Sitze, 19 davon sin dä CDU, 10 dä SPD, 4 den Jrööne und 3 dä FDP. 1808–1809 : Georg Klug 1809–1815 : Johann Joseph David Friedrichs 1815–1836 : Franz Alexander Court, Bürgermeister för Lindlar, Engelskirchen un Hohkeppel 1836–1839 : Heinrich Schade, Adolf Nelles, Johann Heinrich Bau, kommissarische Bürjermeijster 1839–1844 : Johann Heinrich Bau 1844–1846 : Friedrich Bremmer, kommisarischer Bürjermeijster för Lindlar, Engelskirchen un Hohkeppel 1846–1851 : Friedrich Bremmer, Bürgermeister für Lindlar, kommissarischer Bürjermeijster för Engelskirchen 1851–1890 : Wilhelm Hofstadt 1890–1897 : Adolf Mausbach 1897–1918 : Johann Pfeiffer 1919–1925 : Joseph Kelleter 1926–1934 : Dr. Fritz Jung 1934–1945 : Fritz Bergerhoff 1947–1949 : Karl Stiefelhagen (CDU) 1950–1956 : Wilhelm Fischer (CDU) 1956–1975 : Josef Bosbach (CDU) 1975–1979 : Josef Vollmer (CDU) 1979–1999 : Siegfried Sax (CDU) 1999–2004 : Konrad Heimes (CDU) als hauptamtlicher Bürjermeijster 2004–2011 : Dr. Hermann-Josef Tebroke (CDU) als hauptamtlicher Bürjermeijster 2011–hügk : Georg
Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Bänsberch, op Huchdütsch Bensberg, es e Veedel vun Jläbbisch, watt upp Huchdütsch Bergisch Gladbach heeßen deht, em Berjische Land. Dröm eröm fingk mer Küürden, Overath, Rösrath un Kölle. Bänsberch jitt et alld zick 1139. Se han en Urkund us dä Zigg jefunge. Un do steiht Wicherus de Benesbure als Zeuje dren. 1101 es et Berjische Land en de Besetz vun de Jrafe vun Berch jekumme. Die hatten en Bänsberch en Burch. Die wor däm Kurfürs Jan Wellem nit jod jenoch. Däm Jan Wellem sing Frau, dat Anna Maria Luisa, dät sich üvver de miserabel Heizung beklare. Deswäje hätte 1703 e neu Schloss baue losse. Dat jov Arbeid un trok vill Lück noh Bänsberch. Noch mieh Arbeid jov et dann em 19. Johrhundert em Berchbau. En neu Technik för de Verhüttung dät et müjelich maache, de Zinkblende ze notze, die se beslang nit notze kunnte. Dat jov noch ens Arbeid ze basch. Hückzedaachs kammer em Berchbau nix mieh verdeene. Et längs han se am Lüderich en dr Ääd noh Ääz jebuddelt. 1978 han se de
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Shprooche Fochsho Morris Swadesh hät sijj_en Lėßß met Wööter usjedaach, de Swadesch Lėßß. Do schtonn 207 Wööter dren, un mer schriif ėmme nevven_ennannder, wi däsällve Bejreff, oddo dat sellve Dėng, enn_enno anndere Shprooch hëĳß. Allso esu, wim_mer hee em Bëĳshpill sinn kann. Di kam_mer bruche, öm kloo_ze_krijje, wi noh dat zwëĳ Shprooche sesh sinn, un in dämm Fälldt hat hä och domet jeärrbëĳdt. Dat es orr_en goode Lėßß med Wööt di bëĳm Schwaade em Alldach et allermiiz_jebruch wääde un enne Jrunnt_Shtock fö_de ungoshėedlishßte Shprooche bėllde. Wäm_mer di paa Wööt liehrt, do kam_mer ald aanfange, sejj_en dä Shprooch ze foshtänndijje. För enne allo_ierzte Aanfang, do hellfe ëĳnem Wööt mieh, wi wäm_mer ald de Jrammatigg_un_do Sazbou künne däät. Jelääjentlich kütt mer sujaa baal der_oohne důrrjet Lääve, wi dat uns eetzte rheinische Ittakker-Imis en de 1960-Joohre fürjemaat hann. Hä däät en ënglėsh ärrbëĳde, esu hät dä Swadesh sing eetze Lėßß op ënglėsh nidderjelaat. Ävver klooh, et jitt_se enzwesche en alle jruuße Shprooche. Jeede Dä Loßß hät, sing ëĳen Shprooch jät ze dokkemnäntėere, schnapp sesch esu en Lėß_wo alld_en Shprooch dren shtëĳd_di hä kann, un loßß jëĳd_et, de ëĳene
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ne Vulkahn is ene Erhäävung vun dä Äädkrus, uss welscher die sojenannte Magma odder umjangsshproochlisch Lava eruskütt. Et jivv dreij verschiddene Sorte vun Vulkahne. De eetste is dä Schich-Vulkahn, he is jleichzeitisch uch dä jefährlischste Form vun Vulkahne, weijl sinne Magma dicker is als die vun de sojenannte Schild-Vulkahne un deshalb im Schloot stecke bliff. Beij en_em Schild-Vulkahn is dat Magma flössijer un löppt deshalb aan de Sick vun dä Kraterrand eraff un bildet Schilder. Dä dridde Vulkan-Art sin de sojenannten Äsch- un Schlackekejel. Se werden nit so jrooß wie de rischtije Vulkane, un bestehen uss uss_em Vulkahn eruskommende Pyyroklasstika, dat sin kleene Stauvpachtikel. Fass 95% vun alle Vulkahne op de Wällt sin Schicht-Vulkahne, äwwer 90% dä aktiiwe Vulkahne sin Schild-Vulkane. Et hätt vor 20.000 Johr uch ens Vulkahne in der Eifel jejääve, de letzte, dee erlosche is, woor dä Laacher See beij Koblenz. Uss villen sin Maare jeworde, un uch hück süsste noch_e paar Krater.
En Inßtrumännt is jät, womit man Töne odder Jeräusche erzeuje kann. Et jivv verschiddene Arte vun Inßtrumännte: De Mennsche donn schun lange mit Inßtrumännte Mussikk maache. Domit aanjefange hannt de ahle Jriesche vor 5000 Johr. Se hannt op_enem Saiteninßtrumännt jespillt. Op de Abboritschinies in Australije schun vurher et Diddscheriduu hadde, is nit bekannt. Övver de Ahle Röömer kohm die Mussikk dann nach Europa Tasteinßtrumännte (Klawier, Tschembaloh, Süntheßiser, Akkordeon etc.) Saiteninßtrumännte (Jitarr, Jeije, Kontrabass, Braatsch]e, Tschello, Mandoliin, Laute etc.) Blasinßtrumännte (Trompeet, Posaun, Tuuba, Flööt etc.) Perkussive Inßtrumännte (Trommel, Pauk, Schlaachzeuch, Becke etc.)
Lithium es_ene sojenanntes Alkalimetall. Et kütt in der Natuur nörjentwo rein vor, man kann et ävver in Amblygonit (Li Al (PO4) F) un Kryolith (Li3 Na3 [AlF6]2) finge. Jrüttere Vorkomme jivvt et in Chile, in de USA un in Nigeria. Dä Kryolith loch ens in Jrönland errum, is ävver schon all fott. Verwende doot man et in d'r Industrie bei d'r Hershtällung vun Akkus. Lithium reajiert hefftisch mit Waßßer, dobej ennsteht Lithiumhydroxid (LiOH). Deswäjje muss man uch heftisch oppaßße, wenn dat Zeuch irjentwo in reijner Förm rumliescht. Jivv man e Stück Lithium op Wasser, dann doot dat römspringe wie Jeck; wie de angere Alkalimetall uch.
Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Kaasch is ene Stadt in Nordrhing-Weßßfale un litt beij Nüss. Em Foljenden wööd zwische Kaasch un Büttsche ungerschiede. Dat heiß dat usser bei d'r Schull un d'r Politikk de Date un Fakte für Büttsche in_ne separaade Aatikkel besproche weede. 1218 wööd Kaasch (amplisch: Kaarst) et eetste Mohl erwännt, do hees et Carlesforst. Worum jraat Carlesforst, is bis hück noch nit janz jeklärt. De inne saache, et küüm vun Karl dem Jrooßen, de angere saache, et kütt vun jet angisch. Inne Dreißischjährije Kriesch wood Kaasch uch in Mitleideschaff jezoje. Een Mohl sin die Hesse jekumme, han de Pfarrer jelünscht un de Kirsch verusselt. 1877 hät Kaasch sin eetste Ihserbaan bekumme, wat et Jewärbe un de Industrie nach Kaasch jebracht hät. 1936 woode Kaasch un Büttsche zum eetste Mohl zesamme jeleesch, dat wood nach_em Kriesch ävver widder rückjängisch jemaat. 1975 ävver woode se dann ahls widder zesammejedonn, wat de Büttscher övverhop nit jood fande, weijl se bis dohinn selbstständisch wohre und dat uch blivve wullde. Büttsche verloor nit nur sinne Selbstständischkeit, se hadde uch e Dreddel vun der ihrem Territorium afzotreede (an Kooschebröök un Willisch). Noch hück sin de Büttscher
Benedikt XVI. bürjerlisch Joseph Alois Ratzinger (jeboore am 16. Apprell 1927 in Marktl am Inn) is d'r 265. Paps vun d'r Katholische Kirsch. He is Paps sit de 19. Apprell 2005, wo'r vum Konklave jewäält wood. Sinne Voorjänger woor Johannes Paul II.. 2 Joor nach d'r Jeboot zooch de Familie eesch naach Tittmoning, dann naach Aschau, un als_er 11 woor, naach Traunstein. 1941 wood_er vun d'r Hitlerjugend injezooche un 1944 zum Arbeijtsdinnst innet Burjenland nach Ößtrish jeschick. Danach hätt_er vun 1946 - 1951 Theolojie studeet un woot am 29.Juuli 1951 zesamme mit singe Brooder Alois Ratzinger zum Priester jeweiht. Im Juni 1977 wood'r dann vun Paul VI. zum Kardinaal ernannt. Benedikt XVI. woor bis zuletz_ene enge Vertrudde vun Johannes Paul II..
Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Jläbbisch es en Stadt em Berjische un de jrößte Stadt em Rheinisch-Berjische Kreis. Zick däm 9. Aujus 1895 es Jläbbisch en Stadt. 1856 wonnten hee jraad ens 5.000 Minsche. 2006 fieren se en Jläbbisch et 150-jöhrije Stadtjubiläum. Üvver 110.000 Lück wonne hückzedaachs en Jläbbisch. Jläbbisch es Kreisstadt vum Rheinisch-Berjische Kreis zick 1933. 1932 han se die ahl Landkreise Wipperfürth un Müllem zesammejelaat un dodruss ene neue Kreis, der Rheinisch-Berjische Kreis, jemaat. Em Meddelalder han die Lück em Berjische nor der Usdrock Jläbbisch jekannt. Domet mer dat Städtche nit met andere verwähßele kunnt (zom Beispill Mönchengladbach) han die Preusse 1863 dat Bergisch vür däm Gladbach dozo jeschrevve. Zickdäm heiß dat offiziell Bergisch Gladbach. Der Usdrock Schäbbisch Jläbbisch weed vun Lück jebruch, die usserhalv wonne un die Jläbbisch jewöhnlich üvverhaup nit richtich kenne. Dat Schläächmaache hät eijentlich keine sachliche Hingerjrund. Mansche jläuve, der Stussverzäll weed trotzdäm jään jemaat, weil et sich esu schön reime
Niederfränkisch is ene Jrupp vun Shprooch, die vun Lück am Nidderrhing, östlisch vum Rhing, in de Neederläng un in de flämische Teile vun Beljie un Frangkrisch jeshproche weede. De Jrenz zwesche däm niederfränkische un däm ripoarische Shproochruum in Döitshlandt wööt durch de Uerdinger un de Benrather Linie jekennzeichnet. Dozwische jitt_et en Reih vun Mischforme zwische däm Niederfränkische un däm Ripoarische. Dat heeß, dat de Lück die nördlisch vun d'r Uerdinger Linie wohne, für "Ich" op Hochdöitsch vun d'r Usshprooch nit "Ich" odder "Isch" saare, sondern "Ik". Süüdlisch vun d'r Benrather Linie wööt zwische "make" un "mache" ungerschiede. Beide Linien sin im Rheinischen Fächer zusamme mit noch vill angere shproochlische Trennungs-Linie opjeführt. De niederfränkische Dialeck in Döitshlandt un et hüggije Neederlängische han ville Jemeinsamkeede, die man uch op Anhieb erkenne kann. Se kumme all vum Salfränkische, dat im Meddelalder ene jängije Shprooch im Handel woor. Doch dat hätt disse Lautverschiebung ja nit mitjemaach. Un weijl Neederlängisch uch_ene niederfränkische Shprooch is, jivv_et dadurch de Verbindung züm Neederlängische. De foljenden Dialekte weede kinner Shproochjruppe zujeordnet, weil se sowohl Elemente vum Nieder- als uch vum Mittelfränkische (Ripoarisch) enthalde donnt. Dat sinn: Südniederfränkisch: (Krieevel, Mönsche-Jladbach, Kaasch, Meerbusch, Viersen, Heinsbersch); Dat däm ierschden Punkt doarnäwe keen
Düsseldorfer Platt eßß dä Limburssh Dialäkk dä mer en Düsseldorf schwaadt. Orijinaal eßß et eijentlich Süd-Niederfränkisch. Dä Sproochwesseschaftler Schorsch (Georg) Wenker hät de Jrenze em 19. Johrhundert zwesche Ripuarisch (Kölsch) on Platt jetrocke, unn zwar entlang dä „Benrodher Leenje“ lüppt die Jrenze. Ever enzwesche hant sech de Dialekte ziemlich anjenähert, so dat mr en Düsseldorf jeläejentlich so ne Art "Mischmasch" tösche Kölsch (Ripoarisch) on Orijinal Düsseldörwer Platt schwaade hüert - äwwer et jöv noch jenoch Ongerschied, zom Bejspeel saren die Kölsche "maache", en Düsseldorw es dat äwwer "maake". Ook sare se en Kölle "loss" (losse mr dr Dom en Kölle), enen eschten Düsseldorwer schwaad "lot" (lot os noch en Altbier drenke). Manch eine nennt och dat, wat hück jeschwaadt wet, et Düsseldorfer Rheinisch, son neumodische Art von Regiolekt , un lößt dä Bejrefff Düsseldorfer Platt für dat aahle Platt, wat nööter am Berjesch es. Alfons Houben: „Do beste platt - Düsseldorfer Mundartbrevier“, Triltsch Verlag, Düsseldorf, 1988
Jean Claude N'Kolde Kibala eßß en kongolesischer Trooßdorfer, dä föör en Wahlkreis en Mwanga em Kongo kandideet. Domet eßß hä worscheijnlijj dä eäzte unn eijnzijje rhingländijje Bundeswehrzeldat, dä em Kongo föör et Parlament sisch hätt opstelle loße. Jean Claude N'Kolde Kibala wood en Kamituga em Konge jeboore unn eßß als Student noh Deutschland jekomme med enem Stipendijum vunn dä Bundeswehr. Do wood hä Oberleutnant unn hätt sing Studium als Ingenjör aafjeschlosse. Sigg dämm lääv he en Trooßdorf med sing Frou un sing Pänz. Leijder hätt hä sing Wahlkreis ned könne jewinne, äwwer hä well och künftisch in dä kongolesische Politik blieve.
Et fiftyfifty ess_en Jallerie en Dößeldorrəf. Dä jemëijn_nözzijje Laade weed fun de Ärrme Brööder fum Hillije Franziskuß bedrivve. Wat enjenůmme weed, at krijje de Obdachlose. Esu woodte ald öm de 2000 Minsche widdo en Wunnunge jebraat, beß 2005. Ußßerdämm weed_en Shtrooße_Zëijdung met däm Name fiftyfifty jemaat, di Minsche en Nuut en dä Shtädt Düsseldorf, Düüsbursh, un Ëßße un drömröm fokoufe dunn. Bikannte Künnßßlo, wi dä Jörg Immendorff, Jünther Uecker, Otto Piene, Markus Lüpertz, et Katharina Sieverding, un dä Felix Droese hann wëllshe fun ier Wërrəke fö_di Jalleri jeshtiff un dänne domet jehůllfe. Fiftyfifty-Galerie Övver dr Orde
De fiftyfifty iss_en Shtrooße_Zëijdu]], di weed_en Düsseldorf jemaat un en dä Shtädt Düsseldorf, Düüsbursh, un Ëßße un drömröm fun Minsche en Nuut un Obdachlose fokouf. Do hinger shtish ein jemëijn_nözzijje Jallerie fun de Ärrme Brööder fum Hillije Franziskuß.