rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä frej erfungene Naame „Otto der Beheijzbare“ kritt alle naaßlangß en anndere Fijuur ennenem anndere Zesammehang. Et kütt drop aan wää jraad övver wat am qwatsche eß. Nommaal eß dat nit jannß äänz jemejnd, wann „Otto dä Beheizbare“ zitteet weed, ävver jannz offekunndish iß hä eijne vun de Ottoone wann och jet jeheimnißfoll, in keijne Aanelėßß ze finge. Woo hä opdouch, do: eß de Reed vun enner rishtish aale Zick: („Dat määt mer doch zick de Zigge vun Otto däm Behäjzbaare esu — un nit anndeß“) odder et weed ürrjennd ene aale Otto jebruch, dä mer ävver jaa nit känne kann: („Wää denne Sölzer de Shtaadträäshde jejovve hätt, jo dat mööt Otto dä Behäjzbaare em Joohre Piifendekkel füür jewääse sinn.“) weijel et dää Otto nii jejovve hätt. Jenauesu winnich, wi Shtadträäsh för Sölz, övverijjenß. Odder ejne dä mer eejntlish kenne künnt, ävver mer kennd en nit, wejl mer d net bäßßer weejß: („Dat mer hück noch, op de rääshte Strooßesigk faare, un nuur dä Jääjefekääer moßß noo lingkß ußwiishe, dat hätt dan wall frööo Otto dä Behejezbaare esu ennjerish un et iß unß beß hück erhallde
De Rheinromantik beschrief en Jeisteshaltung, die en alle Kunsjattunge zom Ussdröck kom. Se entstond en d'r Zigck vun d'r Romantik, die et Engk vum 18. un_et janze 19. Jahrhundert ömfass. De Aanfang wutt vür allem durch Schriffsteller un Künsler jepräsch. Em Aangeseesch d'r waasenden Industrialisierung met all dä schläschte Bejleiterscheinunge, hätt me sich d'r Natur un d'r Verjangenheijt zojewandt. Friedrich Schlegel (1802 em Mittelrheintal) hätt joot beschriewe woröm_et dobeij jing: ...für mich sen nur die Jäjende schön, die m'r jewööhnlich rauh un wild nenne deet; nur die sin erhabe, nur erhabene Jäjende köunne schön sen, nur die errääje de Jedanke vun d'r Natur. [...] Nix äwer kann dä Endruck su verschönere un verstärke als die Spure vun menschlichem Moot aan de Ruine un d'r Natur. Stoulze Burje op wildem Felse, Denkmohle uss d'r menschliche Heldezigck, sich anschlüüßend aan die hühtere uss dä Heldenzigge d'r Natur. Et Mittelrheintal wutt Engk vum 18. Jahrhundert vun Reisende wie dämm Italiener Giorgio Bartoli un dämm Engländer John Gardnor em Johr 1787 bereis. 1802 hätt Clemens Brentano un Achim von Arnim et Tal bereis. Lord Byron (1812–1818) hätt e Reisejedisch "Childe Harold's pilgrimage" jemaat. William Turner kom wäjen singer op dänne Reise jemohlte Bildere vür
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Flönz es en kölsche Woosch. De Flönz es jet Ähnliches wie de Blodwoosch un weed och us Blod unn Würfelcher vum Sauspeck gemaht. Ävver Flönz weed gekoch un Blotwoosch geräuch. Un deswäge es Flönz wabbelig un Blodwoosch bliev och in dä Pann stiev wie en Kummelionskääz. Fröher em nüngzehnte Johrhundert wore Flönz de billigste Wooschste, alsu alles Möögliche, nit nor Blodwoosch. Dat wor dat, wat mer för da Hungk gekauf hätt, de ärm Lügg och för sich selvs. Nohm Adam Wrede hät mer in de Metzgereie mänchmol gehoot: För zwei Grosche Flönz för der Hungk, ävver kein Fleischwoosch dobei, die iß minge Vatter nit. Met der Zigg hät mer Flönz för de billige Blodwoosch gesaht. Un hügg weiß kaum einer, wat dä Ungerschied es zwesche Flönz und Blodwoosch. Flönz ka' mer esse als Kölsche Kaviar oder gebrode met Himmel un Ääd. Dozu drink mer e Kölsch, normal. Wenn ene Kölsche einer för ene Imi häld, weed dem suspekteete Imi gefrog: "Sag ens Blodwoosch!". Ene Imi versök
Jedes Johr am Ostermondaach jitt et öm Kölle eröm dä Radklassiker Rund um Köln. Dobei stemp dat eijentlich jaanitt met dem Rund um Köln. Dat Radrenne jeiht haupsächlich dorch et Berjische Land. Et jeiht loss en Leverkusen, alsu op dr Schäl Sick. Üvverall em Rheinisch-Berjische Kreis stonn die Lück an dr Stroß und luuren sich das Spektaakel aan: En Burscheid, Wermelskirchen, Odenthal, Kürten, Bergisch Gladbach, Rösrath un Overath. Am Bänsberjer Schloss jeiht die Streck piel de Berch erop. Bei däm Koppsteinflaster mösse die Pedaalspezialiste oppasse, dat se nit usrötsche un fies op et Fötsche falle. Dan driehe se noch en Rond em Berjische un klimmen donoh noch ens dä Bänsberjer Berch erop. Do stonn allemolde vill Lück, die dat Radschmölzje aanfeuere. Am Engk vun dä 200 Kilometer jeiht et üvver de Düxer Bröck tirektemang noh Kölle erinn. Dat Ziel es am Rhingufer en dr Nöh vun dr Zoobröck. 2006 wor dat allt et 91. Mol, dat se mem Rädche rund öm Kölle jejöck sin. de offizjëlle Websaijt fun „Rund öm Kölle“ (Op döütsch)
Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hennef (Sieg) es en Stadt em Rhein-Siesch-Kreis, met 91 Ortschaffte, am Fluss Siesch. Die Zahl 91 entsprich dobei net jenau dä Aanzahl vun der tatsächliche Ortschaffte, söndern setz sich och uss Jruppierunge vun kleenere Dörppe zesamme, die vun d'r Stadt jebildt wudde sen, su datt die eijentliche Zahl noch vell hühter litt. Uss dämm Grund dräät Hennef och dä Beijnaam „Stadt vun dä 100 Dörppe“. Hennef litt zwesche em Bergische Land un em Westerwald am Engk vum Sieschtal, zirka 30 km Lufflenisch südösslich vun Kölle un zirka 14 km Lufflenisch ost-nordösslich vun Bonn. Et Jebiet vun Hennef es zirka 105 Quadratkilometer jruß. Im Weste jrenz Siebursch un Zint Aujustin aan et Stadtjebiet, em Norde die Jemeinde Nüngkirche-Seelscheid un Ruppischterott, em Oste die Jemeinde Eitorff, em Süd-Oste die Verbandsjemeind Asbach en Rheinland-Pfalz un em Südde Köningkswinte. Dä städtebauliche Kään vum Stadtjebiet bilde Hennef im Nordweste, Jeestinge em Südweste suwie im Oste de Waath, dämm Vringsveedel vun Hennef. Jeestinge un de Waath op d'r eene Sigck un et ahle Hennef op d'r anderen Sigck sen durch die ahle Iiesebahnstreck Kölle - Frankfurt am Main jetrennt, op dä noch en de 1970er Johre Dampflocks enjesatz
Hee di Sigg es em Nüsser Platt (mih Sigge em Nüsser Platt) jeschrevve wi immer (Sigge jeschrevve wi immer) Dat Nüsser Platt wöd jekallt in dr Stadt Nüss am Rhing. Et jid Quelle, die behaupte, datt de Nüsser Sproch utsterve det in e paar Johr. De junge Lütt kalle nämlich ki Platt mi. Datt is kaum verwunderlich, wenn se dänne doch ald in de Scholl statt_dem jode alde Platt et Hochdöitsche beibringe. Nit zulätz is dat esu, weijl völle Lierer hückzoodaach nit mi uss_em Rhingland, sondern vun sonswoher komme. de Swadesh Lėßß förr_et Nüsser Platt de Wenker Säz op Nüsser Platt de Sigge op Nüsser Platt Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!
Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Schloss Bänsberch litt em Veedel vun Bänsberch vun dä Stadt Berjisch Jladbach em Berjische Land. Johann Wilhelm II. wor Herzooch vun Jülich un Berch vun 1679 bes 1716. He es bei dänne Lück als Jan Wellem en Erennerung jeblevve. Sing Residenz hatt'e en Düsseldorf. Noh Bänsberch kom he allemolde em Hervs. Em benohberte Könichsfors jing he et leevs op Jach. Sing Frau, dat Anna Maria Luisa, wor janz bejeistert vun däm herrliche Bleck op et hüjelije Berjische Land. Die Aussich dät se an ehr Heimat, de Toskana, erinnere. Nit zoletz öm singer Frau en Freud zo maache, hät dä Jan Wellem dat neue Bänsberjer Schloss baue losse. Singe Architek Jraaf Matteo d'Alberti hät dat Barockschloss jenau op dr Kölner Dom usjerich, su dat dä Jan Wellem vun Bänsberch us en prima Aussich op dr Dom hatt. 1711 woren de Wäng un et Daach fäädich. För dat Interieur ze sorje hatte renommeete Künsler wie Antonio Belluci, Antonio Pellegrini, Jan Weenix un Dornenico Zanetti. Jan Wellen
Wilhelmus van Nassouwe (Willem vun Nassau) es de Nationalhümm vun de Niederlande, affjeküürz Het Wilhelmus. Dä Tex vum Wilhelmus es zwesche 1568 un 1572 ze Iihre vum Willem vun Oranije-Nassau beij e_nem Opstand jään die Spanijer jeschriwe wudde, och bekannt als de Achzischjöhrige Kreesch. Dä janze Tex met 15 Strophe bildt e Akrostichon, weil me uss dä Aanfangksbuchstabe vun dä 15 Strophe dä Naam Willem van Nassov läse kann. Aan dämm Tex ka_me äwe och joot erkenne, wie zweschen em Rhing un d'r Maas en Lautverschiebung vum Mittelfränkisch (Ripoarisch) en et Nidderfränkisch (Holländisch) stattfingk. Hee dä Tex vun d'r ierschten un d'r sechsten Stroph, die miestens jesunge wääde: „Het Wilhelmus“ (MP3) Tex un Melodie vum Wilhelmus (un mie) en Holländisch.
De Neederläng un Bëlljie hann am 9. Sëpptëmmbo 1980 enne Fodraach jeshloßße, de Nederlandse Taalunie. Dämm eß Sürrinam am 12. Dezzämmbo em Joohr 2003 bëĳetrodde. Dä Sėnn funn_et Jannze eß dat mer för de Jääjende wo Nederlängsh Dijaläkkte jeschwaadt wääde, dorr_en ëĳnhëĳdlije Rääsh Shriivungk unn_en jemëĳnsame Jrammatik_Shtandadd_hann well. De Nederlandse Taalünie rääjeldt nuur de Schreff Shprooch, un well net de Ungescheede zwesche de flëhmishe, seeüfsje, un de holländishe Aate ze schwaade fottbüüjelle. Dė ärm Franzuuse, di en de Profinß Nord-Pas de Calais enn Wäßß_Flëhmishe Shprooch schwaade, sen_nit dorbëĳ. Officiële website van de Nederlandse Taalunie (Op Nederlands) Associatieovereenkomst Suriname (Nederlands)
Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Schloss Eulenbroich litt em Städtche Rösrod em Berjische Land. Die nobel Adress es de Jot Stuff vum Städtche. En eeschte Burch jov et allt em 13. Johrhondert. Ene kleine Ress dovon han se beim Buddele en de Ääd jefunge. Üvver die Lück, die domols hee jeleev han, wesse mer nix. En en ahl Urkund vun 1401 es dä Name Stael von Holstein dokumenteet. Die Famillich Stael von Holstein hät en zweite Burch met Wasser dröm eröm jebout. Bes 1762 hät die Famillich en Eulenbroich jewonnt. Dan kom Johann Werner Freiherr von Francken un hät us dä ahle Burch usem Meddelalder e schön Barockschlössje jemaat. Vun 1851 aan wor Schloss Eulenbroich zickwielich et Bürjermeisteramp vun Rösrod. Dä Bürjermeister Robert Rohr kom us Kölle. He hott do en Fabrik. 1908 es Emil Biedermann en Eulenbroich enjetrokke. Tirek nevvenaan hätte dan en Ledderfabrik jebout. Demm kölsche Architek Hermann Pflaume (d.J.) hätte dä Auftrach jejovve, dat Schlössje ömzeboue. Erusjekumme es dobei en staatse Villa för ze strunze. Nom
Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. De Bir (Opß) (Pl. Birre) (Pyrus) es en Planntzejattung, die zor Ungerfamelisch vun dä Käärnoppsjewäärse (Maloideae) jehüürt, uss dä Famelisch vun de Ruusejewäärse (Rosaceae). Birre bruche köhle Temperature, öm_e_ne Fruchtaansatz ze bilde. Wejl Birrebööm fröher als Äppelbööm blöhe, sen se met Äppel vergliche (wat me eijentlich net darf) jätt empfindlicher. Alexander Lucas Conference Frühe von Trévoux Gellerts Butterbirne Großer Katzenkopf Gute Luise Karcherbirne Knausbirne Mostbirne Packhams Palmischbirne Schweizer Wasserbirne Williams Christ Commons: Pyrus – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Obst: Birne - Pyrus communis (op deutsch) Deutschlands Obstsorten (op deutsch) — e Fach_Booch, en dämm für joot 100 Johr mieh_wih 300 Äppel-, Birre-, Prumme-, Äädbäre-, Apprikose-, un Wing_Zoote beshrivve un affjebildt woode sinn.
Milesch es_en Flössigkeet, die weibliche Säujedier uss Drüse] (Mileschdrüse) affjäwe un met dä se zonäx ihr Jungdiere föödere. Milesch es_en Emulsion uss Fett-Dröppsche un Wasser. De Mottemilesch es för Säuschlinge et wichtischste Fooder en de ierschte Levenswoche, weijl se met ihrer Nährstoffe zom Oppbau vum Immunsystem beiträsch. En Meddeleuropa versteht me unger Milesch haupsächlich Kohmilesch. Em Handel darf als „Milesch“ nur Milesch vun Köh bezeichnet wäärde. Beij Milesch vun andere Säugedier moss die Dierart (Jeese, Schööf, Päärd, Büffel etc.) zosätzlich aanjejoffe wäärde.
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) Ene Pott es jet, wo de jet eren dun kanns. Jewöhnlich bruch mer ene Pott för ze esse ze maache, zom Beispill för ze koche, ze brode udder ze schmore. Avver mer sät Pott och för ander Jedöns, wie dr Blomepott udder dr Pott vum Auspuff (Luur och: Pott (Wat es dat?). Ene Pott för ze koche hät zwei Jriffe an de Sigge. Hät hä nor eine, dann es et en Pann udder e Schäppche. Hä es us Stohl, Kupfer, Iese udder och us Jlas jemaat. Met däm Deckel kannste en zo maache. Enne dren hät hä hück ze Dach mihts en Schich us Teflon udder su enem Jedöns, domet dat Jemös, wat de kochs, nit anbrennt. Pött jitt et zick de Brongsezick. Domols hät mer se us Brongse jemaat. Jet Besonders es dr Römerpott. Dä es us Ton jemaat för en dr Ovve ze dun.
Et Maijlöcksche (Convallaria majalis) es en kleene 15 centimeter huhe Plantz, die wild em Bösch ze fingen es, äwer och als Jaadeplantz gehalde weede kann. Em Boddem breed se sich met_e_nem krüschendem Wuurzelstock uss. Zwei breede parallellnervije Blädder stonn aam Foß vum Blöhtestill. Et Maijlöcksche es schwaach jeftig. Die Blööhte vum Maijlöcksche sin wiieß, jlockevörmig un rüsche joot. Een Blöht weed circa 8 Millimeter lang. Uss dä verblöhte Blöhte waasen em Sommer ruude Beere met kleenem jäälem Soome. Commons: Convallaria majalis – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons zo Maijlöcksche.
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Soore Bunne sen jröne Bunne, die jenau wie Soore Kappes und Salzjurke durch Mileschsäurejärung haltbar jemaat weede. Se jehüren zom Suurjemööß. Em Rhingland ka_me Suure Bounne ferdisch enjelaat em Lade koofe, en andere Regione vun Deutschland kennt me se jaanitt, un se soullen laut dä Jemößfabrikante doh och jaanitt ze verkoufe sen. Di kleij gefitschte Boune wääde koot jekoch unn dann med Salz in ennen Pott jestampf. Nach en paar Wuch ess de Järung fäddijj. Traditionell määt me Suure Bounne unger_e_nander miestens em Winter als defftige rheinische Stampp-Pott, wie me die och en Holland kennt. Dohzo koch me die Bounne met jepökeltem Fleesch, wie durchwaasenem Speck, Kasseler ode Mettwoosch, un schött die Bröh en_en Kump aff. Nevenbeij hätt me Ädäppele jekooch, stampp se ze Püree un mengk die Bounne dohrunge. Anschließend jitt me suvell Ääpelsbröh jemisch met Suure-Bounne-Bröh dobeij, bes dat Janze ne mangse Püree es, dä net ze salzig schmecke darf. Dann läät me die Kasseler ode dat andere Fleesch dohropp, un hätt e defftisch Winteresse.
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. En Pils datt ėßß en Bier dat schwer noh Hoppe schmäckt unn unngerjäärisch jebrout ėßß. Et hätt sing Nohm vunn dä tschäschische Stadt Pilsen (Plzeň). Frööer woor dat Pilsener Bier esuh fiiß dat mer än beijrische Broumeijster noh Pilsen jehollt hätt för en besseret Bier ze broue. Datt woor dä Josef Groll ußß Vilshofen. Dä hätt 1842 en schön sampftet Mallez jenomme, vill Hoppe unn dat Bier lang unn kööhl jelaarert. Vunn dämm Momang woor das Pilsener datt beleevdesde Bier op dä Ääd unn heijß överall Pils. Nuur in dä Schwejz moot mer Spezialbier saare weijl doföör de Schäscheij dat Woot Emmentaaler nėt brouch däät. Ė Rhingland weed faaß keij Pils jemaat. Et jivvt äwwer Lambertus Pils ėnn Linnich unn Landfürst-Pils ėnn Kriewel. De jröößte Brouereije in dä Näh vumm Rhingland datt sė Könisbacher en Kowwelenz unn Bitburger (Bitte ein Bit) ėnn Bitbursch. Pils brouch sibbe Minute för jezapp ze wääde. Mer drėnk_et ußß_enor Tulpe.
Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et 'Maibrauchtum' em Rheinland es wie andere lokale Brauchtümer sehr speziell un deet sich von Dörp ze Dörp ungerscheede. En de Naach zom ierschte Mai trecke Jungjeselle zesamme en de Bösch, fälle junge Birke, un schmöcke die Bööm met bontem Krepppapier för ihr Leevje. Dä Maiboom witt dann noch en d'r sälewen Naach met veel Kraach un Jedöns för et Finster von dämm Mädche jesatz. Wer als Mädche keene Maiboom gesaatz kritt, jilt em Dörp als "verdrüsch". För de Haupplatz em Dörp wierd en besonders jruße Birk jeschmöck, unger dä de Männerjesangverein am ierschte Mai de Mai un de Fröhling met Fröhlingsleedsche bejröße deet. En de Kirch fiert me Maiaandachte aam met Fröhlingsbloome jeschmöckte Maialtar, un deet de Modderjoddes veriehre, dä de Mai jeweiht es un die och "Maienkönigin" jenannt wierd. En veel Dörpe fingk en Versteijerung von de Maibräut statt. Dobei werde all "Jungfraue", alsu die unverhieroate Mädche aff 16 Johr, unger de Junggeselle vom Dörp versteijert. Su witt de Maikönijin ermittelt. Dä hüüxbeedende Jungjesell, dä dat Mädche ersteijert hätt, es dann bes zom nächste Johr de Maiköning vum Dörp. Ze Iiehre vom Maiköningspaar fieren
Dä Lemma-Titel he es op Nederlands. Vla (em Rhingland och Vlipjevla) datt es en orijinaal holländisch Esse, jet söößet för zem Dessert. Vla weed us Millesch un Weizestärk jekoch, hä es fass esuh deck unn mangs wie Jogurt. Kannze blank, allsu ohne spezijellem Jeschmack koufe, oder med verschiddene Arome. Dä jitt et zem Beijspill en Vanille, Schokolad, Pistazie oder med diversem Oopß. Oder med zweij Jeschmäkker, datt es dä Dubbel-Vla. Weed och jään en Oche jejesse. Am leevsten med Hagelslag. Uss Vla weed och dä Vlaflip jemaat, jet för ze drinke uss Limmo, Jogurt unn Vla.
Hagelslag ėßß en holländischer Bruudbelaach ußß Schokolaad ode Harelzucke. Dat ėßß wi Schokoflokke ode Perle, äwwer jet länglisch. Et heiß esuh weijl wann et vun dä Packung op dor Brood fällt ka_mer an Harel denke. E beßßche, wenijjstens. Hagelslag weed op de Butter eropjeströjt, oder op dä Vla jeklekkert. Mer kann_en och brouch om Kooche ze verziere. Hagelslag ėßß broun wie Schokolad odde bunt. Hagelslag kannze ėn Holland oder Jrenzland unn ėn Oche en jruße Päcksche koufe. Im Rhingland eßße en kleene Päcksche im Suppermaat beij de Backzutate ze finge. En Holland eßß dä Hagelslag su beliepp, weijl en Botteram met Botte un jätt Sößem drop billisch eßß. Ußßerdämm eß_et en Holland su kalt und windisch, dat die mieste Früchte, die mer zom Marmelaadekoche bruch, att net mie waaße.
De Rellativitätstheorie ier Teeme_Jebbed_ess dä Oppbau fun Roum un Zick. Dobeij kumme de Eijenaate fun d'r Jravitazjohn. Et sinner zweij füssikalische Thejorije, di hät fürwiejend dä Albert Einstein opjeschrevve. Die eijn hät hä 1905 erussjebraat, de spezjelle Relativitätstheorie, un 1916 fäädish jewoode es de alljemeejne Relativitätstheorie. De shpezjälle beschrief et Verhalde vun Raum un Zick uss dä Seesch vun zweij Zoschauer, di sich jääjenander am bewäje sinn, ävver am Tempo ändert sish dobëĳ nix, un die Eijenarte die dohmet verbunge sen. Dodropp baut de alljmeene Relativitätstheorie op, un äkliert de Jravitation övver enne matemaatische Bejreff, dä de „Krömmung vun Roum un Zick“ jenannt weed, dä mer messe un ußräschne kann, di nävven andere Ursaache dorresh de beteilishte Masse zostand kütt. De Relativitätstheorie hät et Verständnis fun Roum un Zick revolutioneet un merkwürdije Saache oppjedeck, di mansh eijne sich bildlich net mieh vürstelle kann. All di Saache lohsse sich äwer mattematisch nohräschne, un mer kann se experimentell enzwesche janz jenau nohwiese. En dä zweij Theorieë eß, als enne Jrenzfall, ihre Vürjänger, de Füsik fum Newton, dren enthalde, un se erfölle dohmet et sujenannte Korrespondenzprinzip. De Relativitätstheorie es eejn vun dä zweij „Süüle“ vun dämm, wi mer su säät, „Bouwerrek“ fun d'r
Et Christusmonogramm, ΧΡ, och Chi-Rho ode Konstantinisch Krüx jenannt, eß noh em Krüx un dämm Fesch (griechisch: ICHTHYS ἰχθύς]]) dat am mießte jebruchte Symbol för Jesus Christus, besonders en d'r Spätantike. Zom chrissliche Symbol wutt dat Christusmonogramm, weijl die Ligatur ΧΡ de ierschte zweij Buchstabe vum Woord Χριστός („Christus“) sin. Die Laute „Ch“ un „R“ weede em griechische Alphabett met dä Buchstabe Χ (Chi) un Ρ (Rho) jeschriwe, die jenau su ußsehe wie em lateijnische Alphabett et X (Ix) un et P (Pe). Et Christusmonogramm witt zick em 2. Jahrhundert n. Chr. vun de Christe jebruch, öm ihre Glaube aan Jesus Christus zo bekenne, un öm sich unger_enander zo erkenne.
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Simpsons es ön Zeechetrickserisch, di en d USA entstange es. Öt es d am längßde loufende jözeechnede Serisch, di en dat Land läufd. D Simpsons hand önö Hoof Priise kräje. Matt Groening hod em Joohr 1985 di Idee un zeechnede ä mä 15 Minütte di Persune, di beij d Simpsons dö jrüützde Roll spelle. Zo di Zitt sollte di Fijure ävver net en ön eeje Serisch spelle, sö sollte en Life in Hell opträäne. Häm schingde ön eeje Serisch ävver besser, als sö en ön anger äzöbouwe. Su schoff hä dö Simpsons. Öt ischde Mol leefe di Fijürcher am 19. April 1987 övver dr Beldscherm. Watt en dat Joohr mä önö enkele Film woch, wood 1989 zo ön Zeechetrickserisch, di dr US-Kanal Fox ussstrahlde. 1991 koom sö en öt ZDF, un 1994 övvernomm Pro 7 dö Ussstrahlung. D Simpsons lääve en ön Stadt, di dr Naam Springfield had, önö Naam, dä en d USA döck vörkütt, watt dorop häwiise söll, dat dat, watt beij d Simpsons paßeerd, övverall passeere kann. Dat Springfield van d Simpsons jitt
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Spruut (us de Aat Brassica oleracea) es, wann mer et biologisch anluurt, ene Broder vum Kappes. Hä süht och us wie janz kleine Kappesköppe, esuh deck wie ene Dume oder och zwei. De Sprutekühl es jrön un de Blatt-Adere sin jälwieß. Waaße dunn die op Stengele, die sin esuh deck wie en Fenger oder jet mieh. Do setze se dann esu spiralförmich eröm, un mer kann se afplöcke. Bovve drüvver hätt die Planz noch en paar jroße jröne Blätter. Die mösse jot stonn, söns hätt die Planz nit jenüjend Wasser. Die janze Planz weed nit janz kniehuh. De Sprutekühl kütt us de Jejend von Brüssel en Beljie. Et jitt se sick dem eezte Drittel vum 19. Johrhungert. Vun do han se sich flöck üvver janz Europa usjebreitet. Ungerm Johr kritt mer Sprütche nur selden ze koufe. Se weede noh de Ieshelije em Mai jeplanz un nohm eezte Frost em November jeärnt. En Deutschland ensjesamt weede
Schavu (och Schavuur, vun Savoyer Kappes un us dä Art Brassica oleracea) op Hochdeutsch: Wirsing) es vumm biolorische Standpunk en Brooder vumm Kappes. Hä hätt jewellte bzw. kruse Blädde, sunz es hä jröön-blou. Schavuur kütt vumm Mittelmeer unn et jivvt hä sick däm 18. Johrhungert em Rhingland unn övverall op dä Äd. De Blädde vumm Schavuur sinn fing unn däswäjje flöck mangs jekoch. Ma broucht hä föör Roulade, Zupp oder als Biilooch. Schavuur kritt ma ėm janze Joor, em Fröhjoor jet milder, em Härbst jet fester. In Deutschland wääde jedet Johr esuh öm 50.000 t jeärntet.
Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Albert Einstein (* 14. März 1879 in Ulm; † 18. April 1955 in Princeton, USA) wor eener vun dä bedeutendste Füsiker vum 20. Jahrhundert. Sing wessenschaffliche Arbeijde zor Theoretischen Füsik hätt die füsikalische Weltaanschauung vollkommen jeändert un op d'r Kopp gestallt. Dat Haupwerk vum Einstein is de Relativitätstheorie, die et Verständnis vun Raum un Zick revolutioniert hätt. 1905 hätt_e sing Arbeijt "Zur Elektrodynamik bewegter Körper" erussjebratt, die hück Spezielle Relativitätstheorie jenannt weed. Ellef Johr späder 1916 hätt_e dan de Allgemeine Relativitätstheorie veröffentlich. Och zor Quantenfüsik hätt_e wichtije Beijdräsch jeliffwert. För sing Erklärung vum Photoelektrische Effek hätt_e 1921 d'r Nobelpreis för Füsik jekrääje. Sing theoretische Arbeijde hann äwer em Jäjensatz zor Meinung em Volek beij d'r Entwicklung vun d'r Käärnenergie un Atombomp keen gruße Roll jespillt. Albert Einstein jilt hückzedaach för die mieste als Inbegriff vum Forscher un Jenie.