rlitschk/wikidir huggingface dataset:
E Fluchzeusch es e lenkbar Lufffahrzeusch, dat die Eijenaarte vum Wind ussnötz, öm fleeje ze köunne. Em Jägensatz zo de Lufffahrzeusch wie Ballons ode Luffscheffe (Zeppeline), die vun alleen vun d'r Äärd affhäwe, kann e Fluchzeusch iersch fleeje, wenn de Luff met_e_ner bestimmten Jeschwindischkeijt sing Flüjele ömströmp. En d'r Wesseschaff nennt me dat aerodynamischer Flug. Et jibbt verscheedene Typs vun Fluchzeuschen, zoom Bäispiel Jachdfluchzeusche, Passajierflieger, Propellernfluchzeusche et Seiglfluchzeusche. Commons: Flugzeug – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) En Schepp, oder wann et nit esuh jroß es, en Scheppche, es ene Aat Pott met ene Stiel wie en Pann. Mehschtens hätt mer noh en Deckel för drop ze donn. Mer kann et jot zem Brode un Schmore bruche. Waröm dat dann ävver besser sinn soll wie en Pott, nur weil et en Stiel hätt? Weil mer mer et met ein Hand faßhalde kann un beßje schüddele beim Brode unn esuh.
Kalle Pohl es en Witzcheverzäller und Jittariss, jeboore en Mäerzenich bei Düre am 20. Ojuss 1951. Bevüür Kalle mim Witzcheverzälle aanjefange hät, hät hä iersch ens: en Lier als Koch aanjefange en Lier als Kaufmann fäadischjebraat als Pulizess jearbeid als Breefdräjer jearbeid Donooch hät hä Musik Jitarr un Singe) aan dä Hochschull en Kölle studeet un hät dann angere Lück dat Jitarrespille beijebraat. Weil dat esu joot jeflupp hät, hät er jleich en paar Bööcher övver et Jirarrespille jeschrivve. Schpäder isser dann zom WDR jejange un hät Radio jemaat. 1978 hädder met en paar angere Lück dat Atelier-Theater in Kölle opjemaat. Ne janze Zick hät hä och Kabarett jemaat. Sing Sproche sin Huhdütsch un Platt, wobei dat Platt en Mischung us Kölsch un Dürener Platt es. Sing iertzte Fernsehshow hät er 1996 op tm3 jehatt, „Manngold“. Ein Johr späder wor hä dann bei RTL bei „7 Tage, 7 Köpfe“ dobei. Zick däm isser och widder Musik am maache. Kalle Pohl: „Frauen, Geld und Sackgesichter : gefühlvollergreifendkomische Geschichten“, 1. Opplaach vgs, Kölle 2004. ISBN 3-8025-3326-7 (op deutsch) Däm Pohlse Kalle sing eijen Sick em Netz Söök „Kalle Pohl“ im Kattalooch bëij de → Deutsche Bibliothek
Enne Lief es dat, wat Minsch, Dier un Bruudt_jemeinsamm hann. Mer säät, wän d'r Lief de Sihl jonn lööht, dann es dadd_et Äng_fum Lääve. Allso Minsch un Dier beschtonn nit uß dämm Ballsch allein. Je nohdämm wi mer_t belooert, es öm d'r Liev_eröm noch d'r Kopp, de Ärrem, Beeijn, Hängkscher un de Fööß - ävver wo angersch weede die widder beij d'r Lief allsenne Beschtanddeeijl beij jennomme. För d'r Liev_em_Schoss ze hallde, jeijt mer nahm Dokter, wämmer jet draan hät, dä kännt sesch domet uss.
Rievkooche sen e traditionell Esse. Se bstonn vür allem uss jeschällte, jeriwene Ääpel, die met Eije, Mäll, Ölisch, Salz, Peffer und Muskat zo_nem Rievkoochedeijsch vermengk, un en_ner_ner Pann met heeßem Ööl ussjebacke weede. E bißje Klatschkies em Deijsch dräät dozo beij, dat die Rievkooche net ze schwer em Maare lieë. Miestens weede Rievkooche met Appelputsch jejässe, em Rhingland äwer och op_en traditionelle Aat: Op_e_ner Schief Schwazbruut met Röbekruck. Dat kütt doher, weil die Rööpe em Vüürjebirsch un em Berjische ävve och hingerem Sibbejebirje un sonzwo präschtisch jedeihe. Rievkooche ka_me em Rheinland fass an jedem Imbiss-Büdsche koufe, op d'r Kermes dürfen se beijm Fröhschobbe näwen 'nem frischjezapp Kölsch oder Larerbier net fäähle. Och de Bläck Fööss hann e Leed öwer de Rievkooche jemaat: "Mamm, Mamm, schnapp d'r de Pann, mir woulle Rievkooche hann“.
En Woot es wu sesch de Sprooche druss opbouwe. En Woot beschtejt us Sillbe. Et künnt nur ejn sinn: Bej däm Woot "et" un däm Woot "Woot" zom Bejschpill. Et künne och mih sinn: En däm Woot "Kanalljemöschtijall" ätva. Un en Et künne och jannz fill sinn: wi en dä Wööter "Kanarijefüjescheszüngelscheszüppsche" un "Bovverrhingdammfschiffaatskappitähnsfisternöllscheshöötsche". An dänne kammer och lihjere, dat mer Wööt zesamme säzze kann, öm neu Wööter ze krijje. Dä Bovverrhing, de Damfschiffaat un dat Kappitähnsfisternöll jidd et jeede och för sijj allejn. Met un oohne Höötsche. Et jit ettlijje Aate fun Wööt: 1. Houpwoot. Di Houpwööt han e Jeschlääsch. Et hejß "Dä Rhing", "Di Kirresch", un "Dat Fisternöll". Do kammer dat Jeschlääsch drann äkkänne. Dä Rhing es männlesch, dat Fisternöll en Saach, ävver blooß en de Jrammatig. Em rischtije Lääve kann dat Fisternöll enne Kääl sin, un e Määdsche, un jenauesu jood en Saach, odder en Zick unn enne Plaz. 2. Donnwoot, och Zickwoot jenannd. Di Wööter saare wat paßeet, un wann et paßßeet, fun däm mommänd uß jesinn, wo mer dat Woot en enne Saz beusch. 3. Sönß. Die sönßtijje Wööt sin zem Bejschpill de Füüerwööt. „Misch“, „Ding“, „Dä“, „Däm sing“, un esu. Wämmer ettlijje Wööter zosamme
Di Woot es enne Zoschtand, fun Minsch un Dier un Nattuer. Wänn et Wedder en Woot hät, wänn Storrm un Haarel de Fällder platt läät un decke Äßß fun de Böüm krache lööt, dann süüd et drußße do noh uß wi drenne wänn enne Minsch de Woot krääje hät un met Tällor un Taßße jeschmeßße hät un fellejsch nor et Mobilaa zor drosche, wejl hä nit mih bej sesch wooh.
Kölsche Ruusemondachszochsmottos 1823 – Thronbesteigung des Helden Carneval 1824 – Besuch der Prinzessin Venetia beim Helden Carneval 1826 – Fahrt nach dem Monde 1827 – Die Prüfung 1828 – Alte und neue Zeit 1829 – Der große Narrentag 1830 – keij Zoch 1831 – Hanswursts Wiedergeburt 1832 – Die Kölner Messe des Jahres 1832 1833 – keij Zoch 1834 – Das Orakel 1835 – Der Kölner Karnevals-Sprudel 1836 – Der Stein der Weisen 1837 – Carneval der Jahre Bezwinger 1838 – Hanswurst läßt sich erbauen ein Monument 1839 – Aller-Welt-Aktien-Börse 1840 – Das Turnier 1841 – Der gordische Knoten und seine Lösung 1842 – Die ächt kölnische olympischen Spiele 1843 – Die Köllsche Huhschull (Die kölnische Hochschule) 1844 – Die Großjährigkeit des Hanswurstes als Stellvertreter des Helden Carneval (Große KG) unn Hanswurst als Emanzipierter (Allgemeine KG) 1845 – Der Conkurs-Congreß aller Vereine (Große KG) unn Hanswurstliche Kirmes (Allgemeine KG) 1846 – Die hanswurstliche Colonie an der Weinküste 1847 – Jubelfeier der 25jährigen Thronbesteigung des Helden Carneval 1848 – Das tag- und nachtvolle, das heißt gescholtene oder Schaltjahr 1848 1849 – Die Reise nach Californien 1850 – Narren-Reichstag 1851 – keij Zoch 1852 – Ich hab‘s gewagt 1853 – keij Motto
Gerhard Romilian von Kalcheim, gen. Leuchtmar (* 5. Dezemmber 1589 in Spich bei Siehburch; † 18. Oktoober 1644 in Berlin) wor ene doitsche Juriß un Diplomat. Kalcheim wor dä Sohn vun Wilhelm vun Kalcheim un singer Ehefrou Agnes, en Dochter vun Wilhelm von Hanf, gen. Spich. Kalchheim ees en Duisburch en de School jejange un hätt anschließend vun 1607 bes 1609 an de Huhschool vun Kölle Philesophie studeert. Bes 1613 hätt hä am jlische Oort noch eh Studium vun de Rechtweßßeschafte jemaat. Als hä dat jeschaff hat, jing hä bes 1617 op Wanderschaff dorch Frankreich, Italie, Holland un England. 1620 ees de Kalcheim enem Verwandte, däm Oberstleutnant Wilhelm vun Kalcheim, jenannt Lohausen, en de Böhmische Kreech jefollech. Dobei dät hä sich mieh als Diplomat denn als Soldat usszeichne. Noh'm Kreech dät de Markjraff Johann Georg von Brandenburg dä Kalcheim als Kämmerer zo sich roofe. Noh dessem Duud dät dä Kalcheim als Hoffbeamte noh Berlin wechsele. 1626 dät dann de Prinzessin Chatarina hiiroode, un unser Kalcheim wutt als deren Erzieher un Hoffmeester medt noh Sibbebürje jeschick. Zwei Joohr späder wor hä äver ad widder en Berlin. Dä Kurfürst Georg Wilhelm von Brandenburg hätt en dann zom Kammerjerichtrat befördert. Kurt donoh wudd
Dr. Wilhelm Hamacher (* 11. Oktoober 1883 en Trooßdoorf; † 21. Juuli 1951 en Bonn) wor ene doitsche Politiker vun de Zentrumspartei. Nohdem hä Jeschichte, Äädkund un klassische Sprooche studeert hat, wudd dä Hamacher 1920 Jeneralsekretär vun dä Zentrumspartei. Vun 1926 bes 1933 hätt hä et Rhingland em Reichsrat vertrodde. Av 1945 hätt hä sesch an dä Widdervereinijung vum Zentrum beteilicht un wudd 1946 sojar zom Bundesfürsetzende jewählt. Jenauesu wor hä, wenn och nur kuurt, Kultosmenister vun Nord-Rhing-Weßfahle en dä Landesrejierung vun Rudolf Amelunxen. Vun dä iirzten Bundesdaachswahl em Joohr 1949 aan, bes zo singem Duud em Joohr 1951 däät dä Hamacher dem Bundesdaach aanjehüre. Mer woo sesh doomohlß lang nit ëijnß, ob_mer jäds_en _en ëijene Pattëij fö_jeede krißlishe Konfäßjohn hann wullt, oddor_ob_mer leever_en jemäjnsaame Unnijohnß_Pattëij maache sullt. Dä Hammaacher woh jääje de Unnijohn, wëijl_e daach, dat_e Kattolikke sönß en däm jannze pollitische Explėzier ungerjonn mööte, wo_t su fill mieh Protteßtante wi Kattolikke joof. Ävver hä wulld_och jään_hann, dat_i zwëij Krißßlijje Pattëije äng zosamme jingke. Met dä Ideeje kunnt_e sesch ävver am Eng jääje dä Konrad Adenauer net dorrəshsäzze. Hamacher wor sünst noch Rektor vum Jymnasium en Sieshburch un hätt sesch stark dofür enjesetzt, dat die Bürjermeesterei Trooßdoorf Stadträächte erhält.
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. De Zuckerrööp (Beta vulgaris) eß en Kulturplantz un jehüürt zor Familesch vun d'r Fuchsschwanzjewääßse (Amaranthaceae). Se eßß am Engk vum 18. Jahrhundert dursch Züschtung ußß d'r Runkelrööp entstande, wobei me jezielt Zoorte ussjesöök hätt, die ne huhe Aandeel aan Zucke (Saccharose) hatte. Dohdurch kounnt dä Zuckejehalt vun aanfangks 8 % op späder 16 % öm 1800 jesteijert weede. Zuckerrööppe vun hück hann e_ne Zuckerjehalt vun 18 bis 20 %. De Zuckerrööp eß en d'r janzen Welt de wichtischste Plantz, uss dä Zucke jemaat witt. De Rööppezucke määt hück unjefähr 45 % vun d'r Weltproduktion uss. Weed de Rööp eijjekoch, kritt mer Röbekruck. Zockerööpe wääde em janze Vüürjebirsch, dä Kölsche Bucht unn Zülpischer Börde anjebout. De Zockerrööp weed off och Zockerknoll oder eefach nur Knoll jenannt, un ene Buur, der Zockerknolle aanbout, der es ene Knollebuur.
En fc-Schreff eß ëĳn fun de fc-Schreffte, dat sinn Äwëĳteronge fun de Computer-Modern-Schreffte fö affrikkaanische Shproche. Di Affköözung fc steht für African Computer Modern. En de Joohre 1990 beß 1992 hät dä Jörg Knappen di fc_Schreffte jemaat un en Metafont opjebout. Se folləje do T4-Kodėerung, di 256 Schreff_Zëĳshe hät. Se ungershtözze all di affrekaanische Shprooche, die mieh wi en Milljohn Minsche schwaade, un di de lattëĳnische Schreff bruche. Dadd_es, wat_se bëĳem Department of Education fun de USA de „krittische Sprooche“ nänne. De fc_Schreffte sin en frëĳ ßoffwäer un sinn unger dä GNU General Public Licence fun de fsf för Jeeder_ëĳn doo un důnn nix koßte. Jörg Knappen: „Fonts for Africa: The fc Fonts“, TUGboat 14/2, 1993, 104. (ob_änglesch)
Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Dat Thiaterstöck Romeo und Julia vum William Shakespeare jitt et och op kölsch. Dä Hermann Hertling es ene Deechter, dä op kölsch schriev. Un he hät och jet zo kamelle bei de Kumede. Dat es e kölsch Thiater. Dä Hermann hät dä ärch bedrövte Verzäll üvver Romeo un Julia vum Shakepeares Will en et Kölsche üvversetz. Dobei spillt dat Stöck hückzedaachs zwesche Kölle un Bonn. Familije Montenjü hät Knies met Familije Kappeslett. Beids sin riche Kappesbuure, die sich jäjesiggich nit usstonn. Am Engk vun däm Stöck kummen Romeo un Julia en dr Himmel. Un ungen op dr Ääd jit et sujar e Happy End: Se dun metenander Fridde schleeße; un dat dann öntlich met Kölsch bejeeße. Hermann Hertling: „Romeo un Julia op kölsch. Ne ärch bedrövte Verzäll vum Shakespeares Will, zesammejepaasch op e paar Sigge“, Freiburg im Breisgau, 2001. ISBN 3-933483-70-0
De Sülz es ene Fluss, dä zwei Quelle hät. Die lijen allebeids em Berjische Land. De Kürtener Sülz kütt südwesslich vun Wipperfürth us dr Ääd un flüüß donoh an Kürten verbei. De Lindlarer Sülz kütt vum Hauerberg en dr Nöh vun Marienheide un flüüß an Lindlar verbei. Bei Lindlar-Hommerich kummen die zwei Flussärm zosamme. Dat Flüssje schlängelt sich wigger durch Overath-Untereschbach un Rösrath. Un en Lohmar, koot noh de Autobahnbröck, münd de Sülz en de Agger, die dann späder en de Sieg eren stüss. Insjesamp kummen för de Sülz esu öm die 48 Kilometer zosamme, wammer am Hauerberg aanfängk ze zälle. Eimol em Johr, em Mai, jitt et en Hoffnungsthal op de Sülz ene siefnaaße Buhei met knatschjecke Lück, die nit Bang sin, dat se öntlich naaß jemaat weede. Nevve orjenal Zinkbadebüdde sin och Büdde met löstijem Aanbau dröm eröm zojelosse. Domet dat Janze kein drüje Aanjeläjenheit bliev, weeden die Metmaacher zosätzlich öntlich naaß jemaat, wie ehr aan demm Beld nevvenaan sinn künnt.
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Prummetaat unn Quetschekooche sinn rheijnische Spezialitäte, die beij keijnem Kaffeeklatsch em Sommer fähle dörfe. Me kann se och als "Rheinische Pizza" bezeijchne, denn dä Deijsch weed janz ähnlich jemaat. Zonäx määt me uss Mäll, Häff, Milesch, Botte, Zucke un_ne_ner Pries Salz e_ne söße Häffdeijsch, dä me für zirka fuffzehn Minutte jonnlätt. Donoh rollt me dä Deijsch rond uss, dat_e jenau op_e Koocheblech pass. Während dä Deijsch jejange eß, hat mer jenooch Zick Prumme ode Quetsche ze entsteijne, die jetzt, vun ussen aanjefange, kreisförmisch en dä Deijsch jedröck weede. Wäm'mer en d'r Mette aanjekumme eß, lätt me die rüühe Prommetaat noch_ens fönef Minute jonn, un back se dann zirka 20 Minutte em vürjeheizte Backowwe. Noh_em affköhle streut me Zucke gemisch met Zimp doröwer un serveet dat Janze met_e_nem Klätsch stiefer Sahn un_e_ner jooden Tass Kaffee.
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Dat Röggelche eß e dunkel jebacke Brütsche uss Röggemäll un en kölsche Spezialität. Et witt em Paar aanjeschobe jebacke, domet me et besser deijle kann. Röggelsche werde nur unzerdeijlt verkouf. Dä Ursprung vum Röggelsche hängk domet zesamme, dat die Kölsche fröher kee Jeld hatte, öm sich düür Weizemäll ze koufe, un su hätt me die kölsche Brütsche uss däm billijere Röggemäll jemaat. Em Jäjensatz ze fröher hann die mietste Röggelsche hückzedaach e_ne kleenere Röggemällaandeel vun 10 bis 20 %. Röggelsche met Ahlem Holländer, Öllisch un Mosstert kritt me en Kölle als Halver Hahn serveet.
La Düsseldorf is en Bänd in Düsseldorref jewäese. Ir Jründung woor 1975, zick ättwa 1981 hätt mer nix mieh vun inne jehoot. Mer zäält se en de Neu Deutsch Wäll. Mer künnt saare dat ir Füürjängere pärsonäll wie mussikaalisch die Bäännz Kraftwerk un Neu! jewääse sinn. Wi di han se jans lang Stöck en dä minnimal music Aat jemaat. Do woore ävver och emmerens widde Rockellmänt met bäj. Op es ennem jevalle, dat se zwa senge dääte ävver winnisch Tex hate. Et wooren öff blohß nur äjnzel Wööt en dorjennäjn vunn Schprooche un Paßasche en jaa käjn Schprooch. Do bäj koohme lang nur inßtrummentaal Paßasche. Wälsche met ööhndlisch Rythmuss un emmer widder jedraarene, allso alles en allem dorren jehüürijje Afwählungk. 2. La Düsseldorf (Plaat) heeß och dä Jonge ir eeßte Plaat. dä Klaus Dinger däät senge, de Jitta schpille un en de Tasste jriife. dä Thomas Dinger woor am Senge un am Klappere. dä Hans Lampe däät trommelle, dat Klapperzeuch bedeene, un de Elläktrokrohm em jang hallde. Führ „La Düsseldorf“ woor: dä Klaus Dinger bäj Kraftwerk, dä Thomas Dinger bäj Neu!, dä Hans Lampe bäj Neu!. Noh „La Düsseldorf“ dat möße mer noch erus krije. 1976 - „La Düsseldorf“ 1978
Dä Ruhrpott is e Jebiet in Nordrhein-Wessfale in däm vill jruße Städt op eenem Pleck stonn, un wo bis in_et 20. Jahrhunnert vill jeschuff weede moot. Vür allem in dä jruße Koll-Berschhwerke. Ävver esu allmählisch sin die erschöpff un de Berscharbeijder mooten andere Berofe liehre. Die jrüßte Städt im Kollepott sin Äßße, Dortmund, Duisburch, Bochum, Jelsenkirche, Möln, Ovverhause, Bottrop un Moers. Di Lück fun doo saare och dä Pott, un de huue Doitsche, „Das Ruhrgebiet“ do füüer. Di schwaaden en jannß eijen Shprooch, et Ruuer Platt. Commons: et Ruhrjebeedt – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dämm Regionalverband Ruhrgebiet sing Websigge (op döütsch) Regionalkunde Ruhrgebiet (op döütsch) Route Industriekultur (op döütsch) Dä Unni Bochum ier Lenk_Sammlung (op döütsch) Bibliothek des Ruhrgebiets (op döütsch) Literatur aus dem und über das Ruhrgebiet (op döütsch)
Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Bei der Akademie för uns kölsche Sproch ka' mer Kölsch liere. Lügg, die sich doför intresseere, künne kölsche Originale, Stadtgeschichte, Literaturkunde, Grammatik un Brauchtum studeere. Am Engk vum Semester gitt et dann Note: metgemaht ööntlich bestande god bestande ärg god bestande De Akademie hät usserdäm en Standard-Orthographie för et Kölsche vörgeschlage, die miestens op die Schrievgewennde vun dä ahle kölsche Deechter wie Willi Ostermann angelehnt es, ävver och jet moderniseet es; för e Beispill schleiht die Akademie nit vör, Wööder wie es, Gass usw. met ß ze schrieve, wie der Ostermann dät. En Kuntrass met de ander geläufige Schrievwiese för et Kölsche schriev mer dä ahle G-Laut, dä zo andere Laute gewoode es, immer "G", wenn mer si Kölsch an de Regele vun der Akademie anpass: god nit jod, Dag nit Daach. Üvver aachzehndausend Endräg gitt et em Mundartwööterboch vun der Akademie. All die kölsche Wööt, die mer hüggzedags gebruch, sin dodren orthographisch opgeschrevve. Die Sprochwesseschaffler han sugar de internationale Lautschreff (IPA) met erengebraht. De Kootgrammatik vun der Akademie, die De kölsche Sproch heiß, liehrt
En Pump (Pomp) eß en Maschien, wo mer jät met bewäje kann, wat mer sönß och schödde kann, ävver och Luff. Bänzin, Jertraide un Määhl, Bier un Wing, Stöbb, dat weed all met Pumpe bewääsh. Rin in dä Silo, rus us däm Silo, rin en dä Kahn, en der Waaren, en der Tank oder zom Verjaaser, övverall sin Pompe am Werreke. Me kann Pompe noh verschiedener Aarte endeele. Et jebräuchlichste ees die Endeilung noh däm Funktionsprinziip. Dat Funktionsprinzip erkläärt an dem Beishpill vun Wasser en_ener Kolevepomp: En Kolevepump besteijt us enem Zylinder, enem Koleve, enem Rückschlachventill, eh bischje Rühr un enem Pompeschwengel. Dä Pompeschwengel is vun bouven an dem Koleve befestich un kan dä en enem Rühr erop un eraf bewäje. Jeijt dä Koleve jetz erope, dann widd en däm Roum unger däm Koleve ene Ungerdruck erzeuch. Dodorch widd Wasser dorch eh Rühr anjesauch. Bewäch sich dä Koleve jetz noh unge, widd dat Rückschlachventill opjedröck un dat Wasser kann en dä Roum över däm Koleve jelange. Ändert dä Koleve jetz widder sing Richtung widd dat Wasser över em wigger huhjedeut, weil dat Rückschlachventill zoh jeijt un dat Wasser nit zeröck loufe kann. En Verdrängerpomp verdrängk also emmer ene bestimpte Roumeenhalt.
Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Luhme es e Städtche em Rhing-Siech-Kreis. Et lich zwesche Rösrod em Norde on Siechburch em Süde. E paa Ongescheede zwesche'm Kölsche on Luhmere Platt: E Luhmerer Mundartwörterboch jit et noch net. Äve dea Bernhard Walterscheid-Müller hät am Eng von sengem Boch Lohmarer Mundart in Reim und Prosa övve 900 Wöd opjeschrevve. Kiek och noh de Wenker Säz op Luhmere Platt un de Swadesh Lėßß för et Luhmere Platt. Dat Wappe hät zwei Deel. Ovve süüt me de Berjische Löwe. Net nue en Luhme vengk me dat Deer em Stadtwappe. Wemme sech de Wappe em Berjische Land beluet, dann jit et dodren dökes ne rude Löwe. Onge süüt me die Stell, wo de Sülz on de Aache zesammekumme. Bernhard Walterscheid-Müller: Lohmarer Mundart in Reim und Prosa. Lohmar 1983. ISBN 3-924268-00-2 Websek vom Städtche Städt un Jemeinde em Rhing-Sie-Kring Alfter · Sankt Augustin · Bornem · Eitorf · Hennef · Honnef · Königswinter · Luhme · Meckem · Much · Nöngkerchen + Seelschet · Nidderkassel · Rheinbach · Ruppichteroth · Sieburch · Swisttal · Troisdorf · Wachtbersh · Windeck
Em Boverbärjische Kreiß wo mer en de älldere Zigge et Pukkelije Land för jesaat han, lijen: Muschbich Waldbröl Nümbrecht Jummersbach Lenkeln Wipperfürth Radefürmwald Hückesware Wiehl Bärrschneushtadt Engelskirche Marienheede Reichshof Dä Kriiß hüüert bëĳ de Landschaftsverband Rheinland un lidd em Regierungsbezirk Kölle. Dem Kriiß sing Fowalldong sez en Jummersbach. Shtädt un Jemëijnde em Boverbärrjische Bergneustadt · Engelskirchen · Hückeswagen · Gummersbach · Lenkeln · Marienheede · Muschbich · Nümbrecht · Radefürmwald · Reichshof · Waldbröl · Wiehl · Wipperfürth Städt un Kriise em Regjierongßbezörk Kölle Stadt Oche · Stadt Bonn · Stadt Kölle · Stadt Leverkusen · Kriiß Oche · Kriiß Düren · Rhing-Erf-Kriiß Bierschem · Kriis Öskerche · Kriiß Häänsberg · Bovverberjische Kriiß en Jummersbach · Rhingsch-Berjische Kriiß en Jläbbisch · Rhing-Sie-Kriiß en Siiborsh Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter
Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Mer schrieven et Johr fuffzich vör Christus. Üvverall en Jallie han de Römer sich breid jemaat. Üvverall? Enä ... do jitt et e klein Dörpche met luuter widderbööschtije Einjeborene, die denne Römer alle naslang en ööntliche Traach Prüjel verpasse. Die Rabauke Asterix un Obelix dun et leevs Römer vermöbele. Dä wetzije Verzäll üvver die Klopperei vun denne zwei Pooschte met de römische Zaldate jitt et och op kölsch. Asterix op Kölsch: Nr. 1: Däm Asterix singe Jung. (Der Sohn des Asterix). ISBN 3-7704-0468-8 Nr. 2: Brut un Spillcher. (Asterix als Legionär). ISBN 3-7704-0478-5 Nr. 3: Asterix un dat Kleo. (Asterix und Kleopatra). ISBN 3-770-42290-2
Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ketteplöck (Taraxacum sect. Ruderalia) es en miejöhrige Planz uss d'r Familisch von de Korbblötejewääße (Asteraceae). Die miejöhrige Planz witt zwesche 10 un 30 cm huh. Ihr Blädder sehe säjezahnartisch uss, un driewen rond öm_en Poohlwuurzel uss. Aam Engk vom leere met Mileschsaff jefüllte Stengel setz_e'ne jääle Blötekopp, dä nur bei Sonneleesch opjeht. Blöhe deet de Ketteplöck von April bis Oktober. Wenn dä Ketteplöck verblöht es un Sohme jebildt hätt, zeich sich die sujenannte „Pustebloom“ met dä Kinder jään spille, indäm se dä Sohme öwe de Wiss bloose. Ketteplöck es fass öwerall ze finge. Hä wiers op suure Wíese, langs de Wääschränder un en Jäärde in Europa, Asien un Nochtamerika. En de Bersch wiers'e bis zirka 2.800 m öwer NN. Die Stängele sen drinne hool, un ed_es en Aat Millesch dren, die jeftisch es. Äwev de Blädder, vür allem, wänn se jung sen, kamme esse un e'ne Schloot druss maache, ode se en de jrööne Schloot donn, öm de Jeschmack jätt aanzehäwe. Dat schmeck jood un es schwer jesond. Commons: Löwenzahn – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Inhaltsstoffe des Löwenzahns Fast alles über
Dat lateinische nomen nominandus weed affjekööz med N.N. oddo n.n. un dat steijt för ene Name, dä noch ze nenne eß, zom Beijshpill wenn enne Poßte bėkannd eß, ävver eß noğ unnbikannd oddor unsėshor, wä dä nu krijje weed, dann steijd en dä Päsonnal-Lėßß, odder em Vüülesungs-Forzäijshniß dä Här, oder de Frou, n.n. dren. Ander Bedeutunge fun NN → NN (Watt ėßß datt?)
Möllem aam Rhing woor en Stadt aam Rhing, op d'r Schäl Sick aan de Möndung fum Shtrunderbach jelääje. Drömröm woor dä Landkriiß Möllem aam Rhing. Em Joohr 1914 wood dä opjelööß, un Möllem noh Kölle ennjemëijndt. Ed_eß zick dämm_e Veedel em Norrde fun Kölle. Noh_m zwëijte Wëlltkreesh wood_et dor Namens_Jäver för dä Shtadtbezörrək Möllem, och der nüngkte jenannt, fun Kölle. Do eß e klëijn Ëkshe fum aale Lanntkriß widdo dren forsammt. Müllem is nett (op deutsch)