rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Oche is en Stadt im Wessusläufer vom Rhingland. Dä Dialekt es dat Öcher Platt, en ripuarisch Sproch med enem limburgische Klang, suh ene Singsang. Oche jehüürt äwwer klaar nohm Rhingland, zemaal dat Bier övverjäärisch unn hell es wie et Kölsch unn Bönnsch (dat Bier vum Nidderrhing es dunkel, Alt), un mer säät an Karneval Alaaf un net Helau wi zem Beispil in Düsseldorf. Oche liecht direk an dä Jränz zo Niederlande un Belje im su jenannte Driiländaeck, formal zesammejefass unger Euregio Maas-Rhein. Oche hätt e Teschnische Uni - RWTH Aachen - un diverse Fachhuhschulle. Dä beste Punk för över de Stadt ze luure iss dä Lousberch. Dat beröhmteste Deer in dä Stadt es dat Bahkauv. Jet tüppischet för ze Esse in Oche sinn dä Riisflaam unn de Printe. Drenke konnt ma fröher dat Degraa, hückzedaach jitt et nur noh Öcher Sproodel. Wischtije Lück en Oche sinn dä Noppeney unn dä Mullefluppet. Dom Roodhous Sank Foillan ( St. Fleng ) Marschiertor Ponttor Elisenbronnen Halleluja-Jasometer Backezahn Mulleklenkes
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Kölle heeß bes 1919 och Cöln, Cölln, janz fröher Colonia, unger de Römer CCAA affjekööz för Colonia Claudia Ara Agrippinensium, un op deutsch sarre_se Köln, op Nederlands un Flämesch Keulen, op Englesch un Franzüüsesch Cologne. Kölle es, op Bewonner un Jebeet betrocke, de veetjrüßte Stadt vun Deutschland un de jrüßte Stadt vun Noodrhing-Wäßßfaale. Em Meddelallder wooh Kölle noh Bewonner de jrüüßte Shtadd_en Europa. Kölle jilt weetschafflisch, kulturell, jeijstisch un historisch als de Houpstadt vum Rhingland un es en d'r Welt vür allem wääje singer 2000-jöhrigen Jescheesch, wäjen singem kulturell un architektonisch Erbe un singer ingernazjonal bekannte Veranshtalltunge bekannt. 1850 hätt de Enwohnerzahl zom ierschte Mol die Jrenz vun 100 000 överschritte, un Kölle wood zo'ner Jroßshtadt. Em November 2006 wore 991 500 Minnsche me'm eezte Wunnsetz en Kölle jemeldt. 2010 woodt Kölle dann engklich Millionestadt, mettlerwiel levve he fass 1,1 Millione Minsche. Dä Fooßballvoreijn vunn Kölle, datt eßß dä 1. FC Kölle. Et däjt evver noch mieh Fooßballvereijnsher jevve, wie de Fortuna Kölle. De Fortuna hätt och ens en d'r ierste Bonnesleja jespellt un zemlich lang en'e
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Kaschöttshe (oder ou Kaschott, vunn franz. Cachot) eß ëĳendlijj_enn Kabuff wo mer_ëĳne ennshpärre däät, dä me nit loufe jonn hann wulld, bëĳm Kåmmißß. De Felldtjääjerre, also de Jjandarrmerii fun de Zalldaate, hatte och mobiil Kaschöttshe, vinnishßdenß bëĳ_de Franzuuse. Hügg weed e Funke_Kaschöttche em FasteloovenzZoch med_jefööert, dadd_eßß jäds_enne klëĳne Waaren medd_ennem Klo dren. En Kaschöttsche eßß ou en klej Keßß för jet erinnzedonn.
Kävels es dat Platt vun Käävelaer zwesche däm ungere Rhing un de Maaß aan de Niers jelääje un als Wallfaahtßoot en de Wält bikannt. Dat kävelsche Heimatleed Wor hör ek t’hüß? wood jeschreve vum Theodor Bergmann, dä aam 29. Dezember 1868 jeboore woodt, un aam 17. Mai 1948 widder vun uns jejange es. Wor hör ek t’hüß? I. Wor hör ek t'hüß? - kent gej min Land? Gän Baerge schnejbelaeje, Gän driewend Waater träkt en Band Voerbej an groote Staeje: Dor, wo de Nirs doer't Flackland geht, Wor in den Baend et Maisüt steht, On wor de Keckfoars quakt in't Lüß, |: Dor hör ek t'hüß. :| II. Wor op de Hej de Loewrek sengt, Den Haas sprengt doer de Schmeele, Wor ons de ricke Sägen brengt De Aerbejshand voll Schweele, Wor in et Koarn de Klappros drömt, Van Fäld on Weije rond ömsömt, So frindlek röst et Burenhüß, |: Dor hör ek t'hüß. :| III. Wor gärn de Lüj en oapen Hand, in Not de Noaber reike, Voer Gott on Kerk on Vaderland Noch faas ston, as de Eike, Wor män'ge Drömer, män'ge Sock, So gut es, as den aandern ok, Wor sälde Strit on groot Gedrüß, |: Dor
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Eigelsteinpooz oddo Ëijelstëijnßpooz ess_en ahle Poods_en Kölle. Frööjer, avv_em_Meddelalldo, eß en dä kölsche Shtadtmor de Aijelstaijnßpooz dren jewääse. Hügk litt_se meddsen en der Shtadt en der Nöh fum Ebertplaz un esu joot wi_jam Ëngk fun enner schmaale Shtrohß, orrjinaal beß aan de römesche Shtadtmor, di der Ëijelstëijn hëijß. De Minsche mëijne och öff_di Pooz wän_se blohß „d'r Ëjelstëjn“ saare.
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Ädappelschlott ode och Arpelschloott eßß en lekker Schlott ußß jekooch Ädäppele mieß med en Sooß ußß Majjo. Jitt och Lück di maache dat med en klaare Sooß ußß Eßßisch unn Ööl. Rinn mööte esuh unn esuh Jürksche unn Öllsche. Kannze äwwer rinndonn watt jrad do eßß, alsuh zem Beijspill Eijsche, Kaapere, Thonfisch unn esuh wigger.
Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Unge am Rhing litt di Seijdensthtadt Krievel. En Krievel sellver, ävver nit in däm Städtsche Öeding, schwaden de Lück Krieewelsch — wi se sellver schrieve — oder Kriievelsch, Krievelsch — watt jett beßßer in unnß süüdlijje ripoarische Schnüßße paßß. Dat Krievelsch hätt ettlijje Diajalekkte. Och wenn et ene jannze Houfe Äänlishkeijte jitt, weed dat jannze Krieevelsch nit mieh beijem Ripoarisch doo bei jezäält. Et jilld ėn der Shproochweßßeschaff als en Limburjische Sprooch, di koomij ävver esu eßß datt, och beij de Süüdneederfränkische Sprooche unn domet allz Nėėderdeutsche Sprooche zäle. Willi Hermes: Krieewelsch van A bes Z, Verlag Joh. van Acken, Krefeld, 1978. ISBN 3-923140-03-7
De Sunn (Symbol: ) is dä Steern, dä sich in de Midde vun unserem Sunnesystem befink. Oohne de Sunn hätte mir keij Leeve op de Ääd. Äver och veele andere Dinge däten ni_mie funktioniere. Et Klima, also Wind un Wedder, äver och de Jezeite jöv et ni_mie. We_me de Sunn durch eh Fernrühr betrachte deet, dann ka_me manchmol mieh, manchmol wenijer schwaaze Flecke op dä Sunn sehen. Dat sin de Sunneflecke. Schwaz sin se äver nur weil me de Sunn nur dorch ene starke Filter met nem Fernrühr betrachte kann. Se entstonn dorch Stöörunge em jewaltije Magnetfeld vun de Sunn. Die bewirken dat et an där Stelle op de Sunneoberfläch circa 2000°C kööler ees als op däm Ress vun dä Sunn. Et jit Zigge mit veel Flecke, die nennt me Sunnefleckemaximum und et jitt Zigge met winnich Flecke, die nennt me dann Sunnefleckeminimum. In e_nem Minimum kann et passiere dat daachelang keeijn Flecke ze sehe sinn. Dat janze hätt en erstaunliche Rejelmäässichkeeijt. Minimum un Maximum liejen eemmer elev Joor ussenander. Ussnaahme bestätijen och hee de Rejel. Zwesche 1645 und 1715 wutten keeijn Sunneflecke beobachtet. Me sprich hee och vum sujenannte Maunderminimum. Jlischziggisch wor äver och die kleeijne Iiszick in där
Der dreijonzwanzeschßte Sepptämmber. Velssturz en d Breitachklamm em Joohr 1995. Ralph Hunter Daughton wood em Joohr 1885 jeboore. Dr Herbst vängd a. Commons: 23. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
Dä säkßeente Apprill. Benedikt XVI. weood em Joohr 1927 jeboore. Charlie Chaplin wood em Joohr 1889 jeboore. Francisco de Goya stervd em Joohr 1828. Fay Bainter stervd em Joohr 1968. Aavsturz van ön Antonow 32 van d Equatorian Guinea National Guard em Joohr 2008.
Cramer Kölsch wood fun de Brauerei Cramer & Cie. en dä Äjfel en Nideggen-Wollersheim jebrout. Cramer Bier Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!
De Cölner Hofbräu P. Josef Früh, koot der Früh, es en Braurei us Kölle. Der ier wichtichste Marreg es dat Früh Kölsch,wo se zigg en paar Joohre och usserhallev fum Kölsch Jebeedt ööndlich reklame för maache, für allem met Spots em Fernseen. Cölner Hofbräu P. Josef Früh Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!
Dat Malz Mühlen Kölsch - fööjer hees et noch nur Mühlen Kölsch - ess e Bier, dat weed en dä Malzmöll aam Südrand vum Heumaat en Kölle jebroud. https://web.archive.org/web/20071008214739/http://www.muehlen-koelsch.de/ Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Kölsch eß en bovvejärrisch Bier, blank jefiltert, kräfftisj jääl un hell. Et hädd enne wiiese Schoum un enne feijne, e kleij beßßje härrbe Jeschmagk. Mer dringg et uß Shtange. Bier Kännno saare, et wöö flößßijjer em Jeschmag qui Pils un däät nit „esu fättish“ schmäkke, nuur eijn Zoot, dat Jaffel wöör nit jannds esu dorrsh jejoore un hädd esu enne kleijne „fättijje“ Aanklang, dä fun de sööße Aandeijle em Hoppe köhm. Et jidd e paa Dozend Kölsch Zoote un Brouereije. Wi övverall hät do och noh m Äng fum zwannzishßte Joohonndot zoo, et Brouereije Stėrrve zoojeschlaare, unn et woote ättlijje Kölsch Brouereije opjejovve oddo zoojemaat un zosammejelaat. Jebroudt weed Kölsch bloos en Kölle un em Ömlandt. Doför dat „Kölsch“ enne fun de EG un jeds EU jeschözde Bejreff för n Heerkunnf eß, do hann sesh de Kölsch Brouereije schleeßlijj en de 1980 er Joohre jeeijnish. Noh feezish Jooh Jeklüngel un Zängkereije, wo se t nit henkrääje hann. Lügk, di et weßße mößße, saare: „Kölsch kam mer äßße, un drenke.“ Jemeindt eß dat Kölsch esu naahavv eß, dat
Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Di Stadt Duisburch (shpresh: Düüßbursh) litt aan der Ruhr un am Rhing un hätt med Ruhrort der jröößte Binnenhaaven ėn Europa. Duisburg Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! Shtädt un Kriise em Regjierongßbezörk Dößßeldorf Shtadt Dösseldorf · Shtadt Duisburg · Shtadt Essen · Shtadt Krieevel · Shtadt Mönchejlapbach · Shtadt Mölm aan de Ruhr · Shtadt Overhuse · Shtadt Remscheed · Shtadt Solinge · Shtadt Wuppertal · Kriiß Kleve · Kriiß Mettmann · Rhing-Kriiß Nüss · Kriiß Vierse · Kriiß Wesel Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter · Kreis Kleve · Stadt Kölle · Stadt Krefeld · Stadt Leverkusen · Kreis Lippe · Märkischer Kreis · Kreis Mettmann
Bad Jodesbersch ess de söödlischste Stodtdeil vun Bonn. Dat dörfse evver keenem und keener Bönsche saare. Dat darfse evver och keenem Jodesberjer saare. Bad Jodesbersch hätt ens en eijen Stodt gewääßt, ess dann evver op_de eezte Ojoß em Joohr 1969 noh Bonn enjemeind woode, domet Bonn Houpstadt vun Düütschland weede kunnt. De SPD hätt en Bad Jodesbersch ehr Parteiprojramm beschlusse. Dat wor 1959.
Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Beuel, och Büel, ess ene Stadtdeel vun Bonn, litt ävver op de Schääl Sick, dat eß öslesch vum Rhing. Beuel ess ens en eejene Stodt jewässe, ess donn ävver noh Bonn enjemeend wurde. 1824 hann sich di Wäschwiever uss Beuel zusammejeschlosse un hann e Damenkomitee jejründt. Se hann sälever och Fastelovend fiere wulle. Dat eßß de Uursprung vom Wieverfastelovend. Doröm jitt ed en Beuel keene Prinz sundern en Wäscheprinzessin. Johannes Bücher: Bonn-Beueler-Sprachschatz, Rheinische Mundarten, Beiträge zur Volkssprache aus den rheinischen Landschaften, Hrsg. Landschaftsverband Rheinland, Amt für Rheinische Landeskunde, Band 3, 2. Auflage, Köln, 1987
Düx ess_e Veedel vun Kölle. Et lidd_op de schäl Sigk. Jejründt wood Düx vun de Röömer, di do e kläj Kaßtäll (castellum) hatte, öm iir Brök övver do Rhing ze seshere. Düx litt diräg_am Rhing un jränz no_hinge aan Kallek, der Rhing eraf aan Möllem un dä Rhing erop aan Poll, un jeewailß do_zwesche em Norde aan Buchfochß, em Süüde aan Jrämmbersh. Düx ess_en Haavenstatt. Övver dat äjnzije Haavenbäkken jäjt de Düxer Haave_Driihbröck. Ävver en Düx künne Shevv_och am Rhinguufer aanlääje. En Düx kumme hück fönnef Bröcke uß_do Shtadd_aan. Vun bovve noh unge, der Rhing_eraf, Süüd noh Nocht: De Süüdbröck ess_en Iisebaanbröck wo mer och ze_vooß un mim Faarad rövver kann. Se kütt_am hingere Äng vum Haaven aan, un di Baan leuf dann zweschen_em Haaven_un dä Poller Wiß, zwesche Düx un Jrämbärsh dorsh. De Severinsbröck övverqweert do_Enjang vum Haaven_un endt_am süüdlijje Äng fun_de aale Hüüser. Mer fiert vun do äntweedo övver der Jotenring am Düxer Baanhoff vürbei un noh Müllem, noh_m Norde zo, oddo em Süüde öm Dügs_eröm o_m Outobaan Zobrengo Rishtung Jrembersh un Humboldt. De Düxer Bröck kütt vum Heumaat tiräg_op de Düxer Fräjhäjd_erus. Di ess_enne Däjl vun dä Shtroohß die vun Oche kütt, kweer dorresch Kölle leuf, un
Di Stadt Müllem (op Mölmsch (Shprooch) : Mölm, op deutsch: Mülheim) litt aan der Ruhr. → Mölmsch - Ick wait ne, wenn datt geschreewe hätt. Dat häist ne Müllem, dat ös Mölm op de ruuren und mit en "H" wett datt oak ne geschreewe! Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! Shtädt un Kriise em Regjierongßbezörk Dößßeldorf Shtadt Dösseldorf · Shtadt Duisburg · Shtadt Essen · Shtadt Krieevel · Shtadt Mönchejlapbach · Shtadt Mölm aan de Ruhr · Shtadt Overhuse · Shtadt Remscheed · Shtadt Solinge · Shtadt Wuppertal · Kriiß Kleve · Kriiß Mettmann · Rhing-Kriiß Nüss · Kriiß Vierse · Kriiß Wesel Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter · Kreis Kleve · Stadt Kölle ·
Hee di Sigg es em Nüsser Platt (mih Sigge em Nüsser Platt) jeschrevve wi immer (Sigge jeschrevve wi immer) Nüss es en Stadt am Rhing. De Röömer han Nüss jejründt. Füe di wooh et der allerwischtischtßde Punk met Feßtungk, obb em Wääsch vun de Allpe üvver Trier beß ant Meer. Danoch koohme Xanten un Köllen. Nüss hätt enne wischtijje Haven, enne Baanhoff un en Iisebaankrüz un fill Rangsjierkappazität. Nüss hädd enne Autobaanring un ettlijje Aanschlöß. Et jitt zwei Brögge övver der Rhing. Diverse japanische Firmen han iier Niederlassung för Deutschland en Nüss sezze. Nüss is juut bevvründet met Kölle, ävver mih oder winnischer verfeindet met Düsseldorf. De Kölsche dunnt Nüss deswäje och de ahlest Duuter vun Kölle nenne. De hilje Sankt Quirinus es de Patroon von Nüss. Sinn Jebein lije im jroße Münsterdom. Nüss es de Hochburresch vum Schözzefeßß en Düütschland. Och en dä Ömjävvung esset Schötzefäss esu etwa et wischtischßte Fess em Joohr, wischtijjor wi dä Faaßteläer wo angersch eß. Wäe et nit kännt kannt nit jlöyve, wat dat för all di jrööhne Schötzebröder bedük, dat eß en Woch suffe un dreej Dach Koohma bovendrop! Jupp Kardinal Frings es en Nüss jeboore. Imm ze Iiere jidd et dat Woot:
Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Neuwied es en Stadt em Rhingland. Hee wohne ca. 70.000 Lück. De Stadt lit op de schääl Sigg en Rhingland Palz wo de Wied op der Rhing stööß. Commons: Neuwied – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!
Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Jlabbach och Möncheglabbach jenannt, es en Stadt en Nordrhein-Westfalen em Rhingland. En däm Name kumme zwëij Wööt zosamme : „Mönche“ un „Jlabbach“ oddo „Jladebach.“ Öm dat Joohr 1130 hees_et „Monichgladebacg.“ Dä eetzde Namensdeil hät med dä Mönsche ze donn, di zick 974 do woore, un dä zwëijte Deil kütt vun däm „jlänzende ov jladde Bach“ her, wo nevve dat Klosto jebout woode woo, un dä hück noch do fleeß. Dr. Wolfgang Löhr: Stadtgeschichte - Ein Überblick, Hrsg. Stadt Mönchengladbach Shtädt un Kriise em Regjierongßbezörk Dößßeldorf Shtadt Dösseldorf · Shtadt Duisburg · Shtadt Essen · Shtadt Krieevel · Shtadt Mönchejlapbach · Shtadt Mölm aan de Ruhr · Shtadt Overhuse · Shtadt Remscheed · Shtadt Solinge · Shtadt Wuppertal · Kriiß Kleve · Kriiß Mettmann · Rhing-Kriiß Nüss · Kriiß Vierse · Kriiß Wesel Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh ·
Dat Berjische ess dä Jejend, dä henger Kölle anfängt, esu ättwa ab Müllem un die jeht su in ättwa bis Schwellem, äwwa dat is schunn Westfale. D'r Name kütt vun den Jraafen vun Berch. De ierschte vun dennen woar d'r Jraaf Adolf I., d'r im Joahr 1101 uurkundlich als Jraaf vum Berch jenannt wuurd. D'r Name deht sich vom Stammsitz vun demm Jeschlecht omm ahlen Berch, wo dennen ihre ierschte Burch jestangen hätt, affleiten. Denne hätt de janze Jejend zwesche Kölle un Westfale jehürt. Die hann ooch dem Ääzbeschof vun Kölle dat Lääwe so mannchmal schwär jemaat. De wechtechste Floss em Berjische is de Wopper, un an demm Floss läät ooch de jrößte Schtatt em Berjische, Woppertal. Do jitt et de Schwebebahn, de woor bes 2000 dat secherste Verkährsmeddel vun de Wält. Metterfonge hätt die der Eujen Langen, der de Kölsche Zockerfabricke jejründet hätt. Su noch un noch trekke emmer mieh Kölsche innet Berjische, un et kann sinn, dat esu um 2050 Woppertal ene Vuurort von Kölle jewoode is, su wie et hück adt Berjisch-Jladbach eß. Dat Berjsche hät me fröhe en Haupsaach 2 Berett jedeelt: et Nidder-berjesche un et Bover-berjesche, un dat esu la un bei laans de Wopper.
Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Küürden es enn Jemëijnde em Berjischen Land em Rheinesch-Berjische Kräis. Die Jäjend kennt mer och als Berjisch-Afjanistan. Datt joa datt Küürdener Platt, watt sich selver noch in ville kleener Spillaahten uppdeelen deht wie zum Bäispill Ue'per Platt (doa jütt ett sujar enn Wöärterbooch zoo), zum Berjischen Platt südlich vun de Benrater Linie unn doamit zum Ripoarischen jehühren deht, is joa alljemeen bekannt. Datt deht uss äver nitt doavon affhahlen, datt mir föhr uuse Dörper unn Buurenhööffchen nitt uch wigger die eejenen unn ahltherjebrachten Namen verwenden dunnt, wie se bis zum Eng vum 18. Joahrhundert uch noch upp denn ahlen Kaaden druppjestangen hannt. Datt de ahlen unn uch hück noch jebräuchlichen Namen deelwies ärsch vum rheinischen Regiolekt, d'r joa eejentlich nur de preußischen Översetzungen vun uusen ahlen berjischen Ue'tsnamen innet Huhdütsche in datt Ümjangsrheinische rücköversetzen deht (watt sich föhr ne echte Berjische ärsch komisch aanhühren deht), affweechen dunnt, mach föhr denn een udder anderen Kölschen udder Öächer jett seltsam sing. Äver mir jonnt joa uch nitt hin unn saaren föhr "Köln" upp Ripoarisch "Köllen" udder sujett, weil joa jeder weeß, datt ett upp Kölsch nu inzen Kölle heeßen deht. Deswäjen hie alsu de
Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Dütschland, Dükschland, amplisch: Deutschland, es en Land en Middeleuropa. Esu weschtije Städt wi de Kaiser-Palz unb dä Beschhoffssetz Oche, för lang Zigk en dücksche Houpshtadt Berlin, de Mettropoole med te 3 Künninge un em med Affshtand rischßte Ääzbeschhoff op dr Wält Kölle, un de Landeshoupshtadt van et jrüützte dückshe Bonndesland Noohtring-Wäßfaale Düsseldorf lijje all en et Jebeed en Dückschland, wo de Minsche lääve, bütze un fiere, die Rippuraresch kalle. Koum wo op dr Wält kannze esu joo läve, wi jen Dütschland aam Rhing, ävver dä Rääß es och nit oohne. Dütschland Portal Commons: Dütschland – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr Vatikan • Finnland • Frankreich • Holland • Irland • Italie • Jrihscheland • Kroazije • Lettland • Lichteschtein • Litaue • Luxemburg • Malta • Mazedohnije •
Bosnie-Herzejowina es ene Staat en Europpa. Et litt em Balkan. Et woodt em Joohr 1992 neu jejründt, nohdämm Jugoslawie usseneijn jevalle wohr. Et jränz hück aan Serbie em Oste, aan Montenejro em Söde, e Stöckelsche aan et Meddelmeer em Södweste, un aan Kroatie em Söödwäste, Wäste und Norde. Mer kallt offizjäl de Ampsschprooche Bosnesch, Serbesch, un Kroatesch, de Houpstadt es Sarrajäwo. Dat Land es en Bundesstaat uss dä Lannsdeijle Bosnie un Herzejowina. Di Lück vun doh saare för iere Staat Bosna i Hercegovina udder Босна и Херцеговина, affjekööz БиХ. Commons: Bosnije un Härzegjovvina – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr Vatikan • Finnland • Frankreich • Holland • Irland • Italie • Jrihscheland • Kroazije • Lettland • Lichteschtein • Litaue • Luxemburg • Malta • Mazedohnije • Moldahvije • Monaco • Montenejro • Norweje • Österreich • Pochtujal • Polen • Rumähnije • San Marino • Serbien • de Schweiz • Schpanije • Schwehde • Slowehnije • de Slowakei • de Tschäschei • Unnjan • Wiißrussland Altos • Island • däe Kosovo •
Dä Euro, afjekööz met €, un noh de ISO 4217 met EUR, ess_en Zoot Jeld, en Wäärong, di fun enem Deijl fun de Shtaate en de Europäjesch Unijone en der 1990er Johre] als Opvolljer fun dämm EKÜ beschloße woode es. Aff 1999 kunt mer en för met ze räschne un bei de Banke un en de Boochföhrung jebruche, ävver eets em Joohr 2002, mem 1. Jannewaa, johv_et en zem Aanpakke för de Minsche en dä Euro-Länder. Em Johr 2002 hät dä Euro ald dä Öcher Kalßpriiß krääje. Dä Baaß fun de Zentraalbank fun Europpa hät dä, als Shtällfotredder, aanjenůmme un op Hemmelfaat en Oche en de Häng jedaut bekumme. Dä Euro jit et met Sching för 5 € en jrou, 10 € en rut, 20 € en blou, 50 € en brung-jääl-appelsinefärf, 100 € en fies hell jröhn, 200 € beesch-kakfärf, un 500 € en lilla. Dem Euro sing Hattjält hät äjne un zwäj Cent en Koffer, 10, 20, un 50 Cent en Messing, äjne un zwäj Euros en half sillver-Blech un half Messing. De Mönze sin en de Euro-Shtaate ungescheedlesch. Zwa sinn se op eine Sigg ejaal uß, ävvver de ander Sigg, un wat bei de jlatte Ränder uuße
Ene Planet is ene Himmelskörper, dä im Weltall öm en zentrale Sunn kreis. Hä kann us Jestein oder us Jas bestonn. Zesamme mit der Sunn bilde de Planete eh Sunnesystem. Der Name kütt us em jrieschiche un bedück esu veel wie "Dä Wanderer". Ene Planet lööch seleves net, dat dunn nur Sunne. En letzter Zick sen de Weeßeschaffler am üverlejje op me net dä Bejriff Planet neu deffiniere moß. En Folech dovun wör, dat meh in userem Sunnesystem dann 12 anstatt bisher nur nüng Planete hätte. Loor och ens do : Leßß mit dä Planete us unserem Sunnesystem Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!