rlitschk/wikidir huggingface dataset:
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) William Morris Hughes, (* 25. September 1862, ä Pimlico, London, England; † 28. Oktober 1952, ä Double Bay, Sydney, New South Wales) woch tösche dr 27. Oktober 1915 un 9. Februar 1923 Premiermenester va Australije. Dä ä Ängland jeboorene Hughes wandernde 1884 no Australije us, wobeij hä z iisch ke Wärk vong un dörch öt Land trecke mood. Zo di Zitt kräät hä dr ischde Kontakt zo d Jewerkschaffte. Hughes övvernomm als Aavjeordnete van d Australian Labor Party si ischde politisch Amt un spelld beij d Voreenijung van d Kolonideeler zo dr australische Bundesstaat ön jruuße Roll. 1904 steech hä zm Usseminester op, önö Poste, däm he bes zm Joohr 1915 behalde had. No singe Vörjänger Fisher övvernomm hä 1915 dat Amt van dr Premiermenester. Hä drängde dorop, dat Australije, dat hä äng a Ängland bong, em Ischde Weltkresch metmischde. Sing Entscheedung, dat si Land ön vam Staat jelenkde Kreschsweetschaff kritt, vührde zo jruuße Streiks. Da sing eeje Parteij net hänger häm stong, su dat hä va sing eeje Lüüh usjeschloße wood, wood hä Vörsetzende van d
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nina Badrić (* 4. Juli 1972 ä Zagreb) es ön Popsängerin us Kroatien. At als Kengk song Nina jäähr un troon en önö Mädchenschor op. Steil berchop jäng öt met hör, als sö beij ön Voranstaltung, di Crovizija heechd, z see woch. 1995 erscheen hör ischde Plaat, met d dreide schaffde sö öt, d eeßdvorkoovde Plaat van d Joohre 1997 un 1998 örus z jävve. Met öt Läddche „I’m so excited“ wood sö och usserhalb van hör Land bekannd. Övver Nina Badrić
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Erich Gustav Willi Lachmann (* 6. November 1909 ä Liegnitz; † 23. Januar 1972 ä Wegscheid) woch ön Scharvührer en d SS. Hä maade beij d Aktiun T4 met un werkde ä ongerschiidliche Konzentratiunslajer. Lachmann woch och em Vornichtungslajer Sobibór, wood ävver em Sobibór-Prozess vreijjesproche. Lachmann, woch Müürer un werkde bes zm Zweide Weltkresch beij vorschiidene Firme. Hä troon en Orjanisatiun, di spiir zo d SA wood, beij, woch ävver ke Metjlett van d NSDAP. Als dr Kresch aavong, wood hä Helvspoliss un spiir Ovverwachmeester. Em Herbst 1941 scheckde mo häm en öt Zwangsarbeederlajer Trawniki, wo hä d Trawnikimänner usbelde solld. Em Sommer 1942 woch d Kontroll van d Trawniki-Männer em Lajer va Sobibór sing Opjaav. Met singe neue Övvischte Franz Reichelmeier koom hä ävver net parat, hä kutt häm net bruche, su dat hä en dat Zwangsarbeederlajer zöröckjescheckd wood. Do hod hä ö Küddelche met sing polnische Vröndin un maade sich us dr Stöpp, wood ävver ä Warschau van d Polisse jeschnappt. 6 Joohr Zochthuuß braade häm dat en. Am Äng vam Kresch koom hä zo
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anna Pavlova (* 12. Februar 1881 ä Sankt Petersburg; † 23. Januar 1931 ä Den Haag), di eejentlich Anna Matwejewna Pawlowa hosch, woch ön Ballettdänzerin us Russland. Anna liirde Danze an d Theatrfachschüll va Sankt Petersburg un jehood zo öt Mariinski-Theatr, wo höt ä bekannde Stöcker optroon. Bekannd wood sö dörch dat em Joohr 1907 opjevüürde Solo en Der sterbende Schwan, op Ripuaresch Dr stärvende Schwan. Dörch hör Optrette ä Europa wood sö och usserhalb va Russland bekannd. Em Joohr 1910 entscheed sö sich, janz no London z träcke, reisde ävver wiir dörch d Wält. Am 23. Januar 1931 storv Anna Povlova an ön Longeentzündung en ö Hotel ä Den Haag. Jätt övver Anna ä Australie Commons: Anna Pavlova – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Regina Zielinski[1] (* 2. September 1924 ä Siedliszcze, Poole als Regina Feldmann) troff zösamme met 800 anger Jüdde am 20. Dezember 1942 em Vornichtungslajer Sobibór met önö Päädswarel en. Dä braad sö us öt Arbeedslajer Staw-Nowsiulki. Sö woch enn va mä 47 Övverläävende us öt Vornichtungslajer va Sobibór. Regina Zielinski-Feldman wood beij d Selektiun am Bahnhoff va Sobibór usjesood, en d Streckbuud, Söck z strecke und ä Weisch van d Duude z kroome. Usserdäm mood sö Munitiun reen maache. Kott vöör dr Usbroch wood sö zm Niine äjedeeld. Va Gustav Franz Wagner, önö SS-Mann wood sö su zösammenjeschlaare, dat enn van hör Niire su schwoch vorlätzt wood, dat sö ni mi werkde. No dr Zweide Weltkresch mood sö russoperiird wäde un 5 Mond em Spital bliive. Beij dr Opstand em Lajer kutt sö als enn van di winnije Vraue aavhouwe un made sich no Dütschland op, weil sö öt en d Hööhl van dr Löw vöör sicherer held als irjends angisch. Sö koom no dr Kresch no Frankfurt un werkde do ön Zitt als Kengermädsche. Regina Zielinski
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Erich Hermann Bauer[1] (* 26. Määz 1900 ä Berlin; † 4. Februar 1980 och ä Berlin) woch önö vorurdeelde dütsche Kreschsvorbrächer, dä em Vornichtungslajer Sobibór tösche 1942 un 1943 vöör d Vorjasung van Tusende Jevangene zoständich wor. 1950 wood hä zm Duud vorurdeelt. Erich Hermann Bauer wood als Kengk van önö Astricher ä Berlin jeboore. No sing Schöllzitt vorsoot hä Driiher z wäde, ävver dr Ischde Weltkresch koom do tösche. Hä kämpfde ä Frankreich un jeroonde ä Jevangeschaff. 1923 schaffde hä öt, als LKW-Vahrer ön Ställ z vänge, wääßelde 1933 no d Tram, wo hä als Kontrollör werkde. Zo di Zitt troon hä d SA beij un wood Metjlett van d NSDAP. 1940 werkde hä beij d Aktiun T4 met un vohr dr Jaßwarel, ä däm Kranke vorjaßd wode. No ön Zitt steechde hä zm Vorantwortliche vöör öt Vorjase op. Su vorzalld hä va sing ischde Vorjasungsaktiun: “Önö Schluch vorbong d Aavjase van öt Auto met dat Steehüssje van öt Spital. Ö paar Mänsche wode en dat Zemmer jesperrt un ich han dr Motor äjeschald. D Lüüh
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ahrenshoop es ön Jemeende em Kreis Nordvorpommern ä Mecklenburg-Vorpommern un litt op d Halvinsel Fischland-Darß-Zingst. Van di drei Deeler, us di Ahrenshoop besteehd, jehüüd Ahrenshoop sälvs zo Vorpommeren, Althagen un Niehagen, di anger zwei Jemeendedeeler, dojäje zo Mecklenburg. Öt jäng em Joohr 1390 looß, als Bogislaw VI. sich entschloss, Ahrenshoop, dat damols noch Arneshop hosch, zo ön Handelsstadt us z bouwe. Dozo wood ön Burch jebouwd. Dat Janze held ävver net lang, denn 1395 wood Ahrenshoop dörch Soldate kapott jemaad. Dat Ahrenshoop, dat mo hüü kennd, entstäng 1760 dörch Seevahrer. Am Äng vam 19. Jahrhondöt wood doruss ö Seebad, dat völl Könstlere atrock. Ä Ahrenshoop entstäng d ischde Möjelichkeet vöör Bürjer us d DDR, FKK z bedriive. D Siij va Ahrenshoop Commons: Ahrenshoop – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Schamhaftichkeet es ö Jevööl va Vorläjeheet, dä Ädrock, dat öt Persönnlichste, d Intimsphär vorletzt woode es. Di sich schamende Persun had dä Ädrock, bluußjestald z se, jätt jedooh z ha, watt jäje d Iihr övv dr Anstand vorstosse had. En Reaktiun op dat Jevööl va Schamhaftichkeet es döck, dat öt dr Persun wärm sujar heeß weed, dat sö önö ruhe Kopp kitt, Reaktiune zeechd, di sö sälvs net mi onger Kontroll kitt. Mo sprechd dann van dörch öt vegetative Nervesüstem usjelößd Reaktiune. Dat Wood Schamhaftichkeet kütt van öt ald dütsche Wood Scama övv Skama suwi Skamo, dat met öt Huchdütsche Wood „Beschämung, Schande“ övversatze weed. Beij völl Mänsche weed Schamhaftichkeet dörch dat Jevöhl va Nacktheed usjelöst, ävver och dr Vorloss van öt soziale Ömveld kann zo ön peinlich Situatiun vühre, di sun Reaktiun uslößt. Sich en ö sozial Ömveld net su z vorhalde, wi öt erwaad weed, vührt och zo Schamhaftichkeet. Äldere vorstönd öt döck net, dat Kenger hön Äldere net mi bütze welle, wenn anger Kenger zokikke. Öt jitt Situatiune, wo Schamhaftichkeet van d Jesellschaff vörjeschrävve
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Federation of Canadian Naturists (FCN), watt op Ripuaresch met Voreenijung va Kanadische Nackße övversatze weed, es önö Zösammeschloss va änglisch sprächende Mänsche, di jäähr ohne Kleer örömloufe. D Orjanisatiun entstäng em Joohr 1985 un had 2010 öm d 35.000 Metjledder. Alle 3 Mond jitt dr FCN ön Ziidung öruss, di onger dr Naam “Going Natural“ a övver 1000 Husshalde jescheckd weed. Dr FCN kann Kanada beij dr INF net alleen vorträne. Hä moss sich dat met der Fédération Québécoise de Naturisme (FQN) deele. D FCN Siij
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Susana Esther Baca de la Colina (* 24. Mai 1944 ä Chorillos beij Lima, Peru) es ön Sängerin. Susana woss en ö kleen Dörp en d Nöhde va Lima op. Sö studiirde Musik un Jesang. Als sö öt ischde Mol vöör Volk song, wood ön angere Sängerin op hör opmerksam un holp hör, wiir z komme. Dodörch fluppde öt hör, em Joohr 1995 övver d Jrenze va Peru bekannd z wäde. Beij hör Musik notzd Susana Musikinstrumente, di us Afrika un Peru stamme. D Musik weed met modern Tön zösammebraad. Em Joohr 2002 wood Susana Colina dr Latin Grammy vorlinnt. Susana Baca beij YouTube
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Louis Marie Billé [[1]](* 18. Februar 1938; † 12. Määz 2002) woch önö Kerchemann us Frankreich. Hä woch vam 6. September 1998 bes zo singe Duud em Joohr 2002 dr Ärzbischoff va Lyon. Louis Marie Billé studiirde ä 3 vorschiidene Städt kattolische Theolojii un Filosofii, wobeij hä sich op d Theolojii van d Bibel meeßd kömmerde. Bes zm 25. Määz 1962 woch hä önö normale Pastur un steech dono en d Orjanisatiun van d Kerch op. Su ongerrichde hä tösche 1966 un 1972 an d Schöll anger Pastür ovv sun Männer, di iisch Pastur wäde welle, en d Stadt Luçon, dono bes 1977 ä La Roche-sur-Yon. Papßd Johannes Paul II. made Louis Marie Billé zm Bischoff va Laval, dono vorsatz hä häm no Aix. Am 10. Juli 1998 wood hä Ärzbischoff va Lyon. Dat bleed hä bes zo singe Duud em Joohr 2002. Am 21. Februar 2001 wood hä zm Kardinal va San Pietro in Vincoli. Angere Iihrunge koome dozo. Am 12. Määz 2002 storv hä ä Bordeaux, wood ävver en d Katedral va Lyon bejraave. Philippe
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Em Sobibór-Prozess wode di Persune ajeklachd, di em Vornichtungslajer Sobibór onger dä Vordachd stänge, Vorbräche bejange z ha. Öt joov drei Prozesse, di 1950 ä Berlin un ä Hamburg suwi 1960 vöör öt Landjericht Hagen stattvonge. Beij dr Prozess ä Berlin wood Erich Hermann Bauer ajeklachd, als sujenannde Jaßmeester Duzende Jüdde dörch Motoraavjaase ömjebraad z ha. Hä woch kott zövöör ä Berlin van Övverläävende us öt Lajer ä Sobibór erkannd wode. Em Prozess wood hä zm Duud vorurdeeld. Di Jesetze van di kott zövöör jejründ Bundesrepublik Dütschland leete dat ävver net mi zo, su dat hä lävenslang en öt Jevängnis jo mood. Bejründ wood dat Urdeel domet, dat nojewässe wäde kutt, dat hä ön jruuße Zaahl va Mänsche ömjebraad, sö messhandeld un zm Deel sälvs erschooße had. Dat välld onger dr alljemeene Bejreff „Vorbreche jäje d Mänschlichkeet“. Dörch Ussaare va Josef Hirtreiter wood öt möjelich, anger Persune us öt Vornichtungslajer Sobibór z vänge un vöör Jericht z stelle, su da töt Jericht tösche dr 6. September 1965 un 20. Dezember 1966 di Saach vorhandele kutt. Di Urdeele
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Putativnutstand es önö Bejreff us öt Stroofräät. Beij dr Putativnutstand jlöövd ön Persun, önger Nuut jätt do z mösse, watt ä Werklichkeet ävver janet ösu es. Övver dr Putativnutstand
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zochtransporte va Holland en öt Vornichtungslajer Sobibór sorchde dovör, dat all di Jüdde, di dö Dütsche kwitt wäde wohle, vottbrad wode. Di Tabell liißd di Daach op, a dönö Zöch no öt Vornichtungslajer aavvohre, suwi di Zaahl va Mänsche, di dorän sooße. Usserdäm zeechd di leitzde Reih, wivöll Lüüh us dä Transport övverläävd hand. Die 34.313 us Holland no Sobibór braade Jüdde stelle onjeväär 30 % van di depordeerde Persune us dat Land do. Sö koome all övver öt Konzentratiunslajer Vught en öt Vornichtungslajer. Bo alle Jevangene woode am jliche Daach dörch Jaß ömjebraad, ö paar Hondöt woode usjesood, Zwangsarbeed z vorrichte un storve dobeij övv dörch Honger un Schläch. Mä 19 Männer un Vraue övverläävde Lajer un Opstand. Ö paar storve sujar noch bes zm Äng vam Zweide Weltkresch usserhalb van dr Lajerzung. Övver d Transporte
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dä Usdrock Ovve ohne övv „Bross öruss“ beschriivd, wi ön Vrau övv önö Mann ohne Bekleedungsovverdeel met d Bröss öruss öröm leufd. Ovve ohne steehd em Jäjesatz zo d FKK, beij dör dr janze Liiv onbekleed, d Persun nakß es. Kikkd mo sich anger Zitte a, su sitt mo, dat beij d Minoer d Vraue met d Bross öruss öröm leefe. Dat sälve joov öt och ön Zitt lang no d Französische Revolutiun suwi em 17. Jahrhondöt ä Ängland. Di Zitt es ävver vorbeij. Hüü z dachs jitt öt ovve ohne em normal Lääve mä beij d Bademode. He made dr Amerikaner Rudi Gernreich em Joohr 1964 dr Aavang. Hä entworp ö Badekleed, dat ovve ohne woch un op dr Bikini opbouwde. Als sing Entwörp opjevüührd wode, ongerbroche d Polisse dat ävver no ö paar Minütte. Ä Europa soch dat angisch us. Do stürde öt bo kenne mi, wenn ön Vrau mä met ö Bötzje bekleed, am Strand litt. Frankreich un d Insel Ibiza made he dr Aavang. Ovve ohne könne sich d Vraue seijd d 1980er
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Marianne Evelyn Gabriel Faithfull (* 29. Dezember 1946 ä Hampstead, London) es ön Sängerin un Schauspellerin us Ängland. En d 60er Joohre wood Marianna Faithfull ä Europa un en d USA bekannd. En d Klatschziidunge wood sö dörch hör Küddelche met Mike Jagger rondjetraschd. Als dat z Broch jäng, hong Marianne an d Nold, watt sö witt zöröckworp. 1979 vorsood sö neu aazövange, watt bedüüde, dat kenn Droje mi jenomme wode. Dat fluppde ävver iich em Joohr 1985. Usserdäm vorsood sö sich net mä als Sängerin, sö woohl sich och als Schaupellerin önö Naam mache. Läddcher wi „}}The Ballad of Lucy Jordan“ un „Strange Weather“ made sö op d janze Welt bekannd. Em Joohr 2004 wäßelnde Marianne Faithfull hörö Wonnsetz un trock va Dublin, wo sö bes zo di Zitt jeläävd hod, no Paris. Als sö em September 2006 a Krebs an d Bross erkrankde, vong ön schwoch Zitt vöör hör a. Ävver Marianne schaffde dat un es hüü z Dachs jesond. Hör Siij Commons: Marianne Faithfull – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Franz Reichleitner[1] (* 2. Dezember 1906 ä Ried im Traunkreis / Österreich; † 3. Januar 1944 beij Rijeka / Istrien) woch Metjlett van d Kripo suwi d NSDAP. D Hauptstormvührer van d SS woch dr Övvichde van öt Vornichtungslajer Sobibór. Reichsleitner woch beij d Kripo un liirde at zo di Zitt Franz Stangl kenne, dä Kommandant van öt Vornichtungslajer ä Sobibór un Vornichtungslajer Treblinka woch. Beede werkde beij d Aktiun T4, öt Ömbränge van kranke Mänsche ä Hartheim met. Reichleitner wood dr zweide Mann hänger Stangl em Büro va Hartheim, wobeij hä dä janze Schreftkroom erledije mood. Dörch Stangl liirde Reichleitner Anna Baumgartner, sing spiidere Vrau kenne. Als Stangl singe Poste ä Sobibór opjoov un no Treblinka jäng, övvernomm Reichleither sing Ställ un wood Övvichde van öt Lajer ä Sobibór. No dr Opstand va Sobibór wood Reichleitner no Italije jescheckd, öm do jäje d Partisane z kämpfe. Usserdäm woch öt sing Opjaav, di do läävende Jüdde ömzöbrenge, jätt dat met dr Naam Aktiun R bezeechnet wood. Reichleitner wood am 3. Januar 1944 beij Rijeka va Partisane erschooße.
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) The Ballad of Lucy Jordan, watt op Ripuaresch met Öt Danzläddche va Lucy Jordan övversatze weed, es ö Läddche, dat dä amerikanische Dechter un Läddchensschriiver Silverstein komponeerd had. Dat Läddche wood va Dr Hook opjenomme un van d us Ängland stammende Sängerin Marianne Faithfull nojemaad. Em Joohr 1979 joov sö The Ballad of Lucy Jordan op ön Plaat öruss. Zosätzlich erscheen öt als Musik en d Filme Montenegro, Tarnation]] un Thelma & Louise. Op d Vroch, öm wat töt en dat Läddche jeeht, saad Marianne Faithfull, da töt dat Lääve van ön Vrau beschriivd, di en önö Vöörocht van ön Stadt läävd un jädde Daach erläävd, wi dr Mann nom Wärk jeeht un d Kenger no d Schüll. Sö stelld sich vöör, dat sö en di Zitt döheem di Möjelichkeet had, z schrubbe övv em Jaade z werke. Sö kütt ävver och nakß dörch d Stadt loufe. Hörö Droom enns dörch Paris en ö jruuß wiss Auto z vaare, schingd net woohr z wäde. Erjendwann klömmt sö ävver op öt Dach von ö huch Huuß un weed
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alfred Jakob Ittner (* 13. Januar 1907 ä Kulmbach; † 3. November 1976 och ä Kulmbach) woch önö Oberscharvührer van d SS, dä beij d Aktiun T4 un d Aktiun Reinhardt metmaade. Ittner, önö Bürokraat troon em Februar 1926 d NSDAP beij, vorleed sö em Sommer 1927 wärm un troon di Partei 1936 wärm beij. Singe Berof vührde hä va 1934 a beij d NSDAP us, zm Deel werkde hä och als Bürokraat beij d Aktiun T4-Zentralstell, önö Poste, däm hä iisch em Vröschjoohr 1942 opjoov. Em Määz koom dr Beveehl, no Lublin z träcke. Hä werkde tösche Ängß April un Ängß Juli 1942 em Vornichtungslajer Sobibór. Hä notiirde, watt d Jüdde op dr Wäch no d Jaaßkammer aavlävvernde. Ittner hod sing Platsch hänger ön Jlaßschiiv kott vöör d Jaaßkammer, wo di nakße Mänsch vorbeij jo moote. Nävver häm sooß önö jonge Jüdd, däm sö Joldjüdd övv kleene Max nannde un mä di Opjaav hod, Vortraue beij di ö paar Minütte spiidr stervende Lüüh z erwäcke. Als Ittner Krach met dr Lajerövvichde Franz Stangel hod, scheckde dä
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Trawniki[1] es ö Dörp än dr polnische Bezirk Lublin. Ä Trawniki lääve 9169 Mänsche. Trawniki litt onjeväär 32 km südöstlich va Lublin am Floßß Wieprz, dä do met dr Gielczew zösammekütt. Dat Örtche ömfasst ön Fläch va 84 km², wobeij bo alles van d Buure jenotzd weed. 7 % send Bösch. Ön Baahnlenisch vorbängd Trawniki met Warschau un Lemberg en d Ukraine. Trawniki wood dörch öt Zwangsarbeederlajer bekannd, dat d SS em Joohr 1941 do alaad. Öt wood em Joohr 1943 wärm opjelößd un all 6.000 vorblävve Jevangene wode ömjebraad. Weetschaftlich berchop jäng öt met Trawniki em Joohr 1954, als ö Lajer vöör Koor ä Betriib jenomme wood. Dat ald Schloss va Trawniki wood 1960 aavjeresse. Commons: Trawniki – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons D Siij va Trawniki
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hermann Michel (* 23. Aprel 1912) woch ön Oberscharvührer bei d SS un enne va d SS-Männer, di em Vornichtungslajer Sobibór vöör öt Vorjase van d Jüdde em Rame van d Aktiun Reinhard zoständich wore. Singe Spetznaam woch Prädijer. Dä us Holzheim ä Bayere stammende Hermann Michel werkde en d 1930 Joohre als Krankeflejer en ö Spital ä Berlin. Am Äng van dat Johrzeent koom hä zösamme met Franz Stangl un Christian Wirth no öt Schloss Hartheim, wo sö em Raahme van d Aktiun T4 kranke Mänsche ömbraad. Als Franz Stangl zm Övvichde van öt Lajer va Sobibór ernannd wood, made dä Hermann Michel zo singe zweide Mann, weil hä kenne Schröppel mi hod, Lüüh ömzöbränge. Michel weed als ön Persun beschrevve, di ön schünn Stemm hod, watt häm singe Spetznaam Prädijer äbraad. Öt woch Hermann Michels Opjaav, di aakommende Lüüh dörch ön Reed z bejrösse un sö z bereuije. Dat maade hä ösu jott, dat manchmol sujar jeklatschd un jedanzd wood, wenn hä vorzalld, dat sö sich mä noch dusche möte, bevör önö schünne Deel van
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zelda Metz-Kelbermann (* 1. Mai 1925) hosch met Mädschenaam "Metz" un wood ä Siedliszcze ä Pole jeboore. Di Vrau, di enn van mä 7 övverläävende Vraue us öt Vornichtungslajer Sobibór woch, storv 1980 en d USA. Zelda koom am 20. Dezember 1942 zösamme met hör Kusin, di em Lajer ömkoom un Estera Raab op ön Päädskach em Lajer va Sobibór a. Sö woch enn va 800 Persune, di an dä Daach ätroff. Zelda wood em Lajer dozo jebrudd, öm em Streckzemmer Socke z strecke. Spiir werkde sö em Büjelzemmer, wo öt hör Opjaav woch, dr Weisch van di Lüüh, di en d Jaßkammer ömkomme wore, z kroome. Kott vöör dr Usbroch us öt Lajer mood sö helpe, Lajerdeel 4, dä ävver ni vädisch wood, z bouwe. Zelda jelong dä Usbroch zösamme met Estera Raab un Hela Felenbaum-Weiss. Bes zm Äng vam Zweide Weltkresch werkde sö ä Lemberg. Öm net opzövalle, nomm sö dr Naam Janina a. 1946 wandernde sö no d USA us.
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Franz Wolf (* 9. April 1907 ä Krummau, Böhmen; † net bekannd) woch önö Scharvührer bei d dütsche SS. Opjrond va Vorbräche em Vornichtungslajer Sobibór, vöör di hä vorantwortlich jemaad wood, wood hä em [[Sobibór-Prozess] zo 8 Joohr Jevängnis vorurdeeld. Wolf hod dr Berof Vöchter jeliird, vong ävver ke Werk und vordeende bes 1939 si ischde Jeld em Lade van önö Fotojraf. 1936 troon hä d Sudetendütsche Partei beij. Als öt Sudeteland an öt Dütsche Reich veehl, wood hä zo d Wehrmacht äjetrocke un kämpfde ä Poole un an d Westfront. Em Januar 1940 wood Wolf no Berlin jeroffe un mood kott dono ä Hadamar kranke Mänsche vöör d Vorjasung fotojrafeere, ö Werk, däm hä bes zm Vröschjoohr 1943 nojäng. Si Werk ändernde sisch em Määz 1943, als hä övver Lublin no Sobibór koom, wo dö Dütsche ö Vornichtungslajer opjebouwd hodde. Em Vornichtungslajer Sobibór bestäng sing Opjaav doren, dovör z sorje, dat di Kleer, di di Jüdde vöör d Jaßkammer aavjelaad hodde, opjesammeld un no Jeld dörchsood wode. Va Wolf wood övverlävverd, dat hä sisch övver di
He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Di usserjewönnliche Denge, di Saturnin Farandola erläävde, op Huchdütsch weed dat met Die außergewöhnlichen Abenteurer des Saturnin Farandola övversatze, es önö Stommfilm, dä em Joohr 1913 ä Italije un Frankreich jedriint wood. Hä had ön Längde va 77 Minütte un wood am 25. November 1913 öt ischde Mol jezeechd. Net alles van dä Film es erhalde blevve. Jezeechd weed em Deel „D Aapeinsel“, d Kengkheed van Saturnio, dä dörch önö Scheffbroch sing Äldere vorloore had un beij Aape opwaaßd. Di kriije ävver bo jrau Hoore, als sö merke, dat Saturnio bo kenne Stäz had un vorsöcke alles, dat dä waaßd. En d ischde 7 Joohr liird hä sich jenau ösu flott z bewäje wi di Deere un kann bald su jott klömme wi jedde Aap. Als hä 17 Joohr ald es, träcke sö häm ävver immer noch met dä vählende Stäz op un hä beschlössd, di Aapeinsel z vorlosse, setzt sich op önö Boohmstamm un maad sich op Lapp. No ön Zitt treffd Saturnio op Mänsche, met dönö hä ävver net mulle kann, da hä mä d