rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Japoonsk-Ryūkyū (japoonsk 日本語族, nihongozoku, det ment „japoonsk spriakfamile“) as en skööl faan spriaken, diar uun Jaapan snaaket woort. Det as fööraal det amtspriak Japoonsk mä sin regiolekten, man diar hiar uk fiiw Ryūkyū-spriaken tu, diar üüb a Ryūkyū-Eilunen (fööraal Okinawa) faan amanbi ian miljuun minsken snaaket wurd. Jodiar spriaken wurd uk üs Japoonisk betiakent. Japoonsk-Ryūkyū of Japoonisk (~ 126 miljuun spreegern) Japoonsk Japoonsk (~ 125 miljuun spreegern) Ryūkyū (~ 1 miljuun spreegern) Okinawa-Amami (~ 900.000) Amami, spriakwiisen: Amami-Oshima, Kikai, Toku-no-shima Okinawa, spriakwiisen: Shuri, Kunigami, Oki-no-erabu, Yoron Sakishima (~ 100.000) Miyako-Yaeyama, spriakwiisen: Miyako, Yaeyama Yonaguni Commonskategorii: Japoonsk-Ryūkyū – Saamlang faan bilen of filmer
Fredericia as en stää bai e ååstküst foon Jutlönj, önjt Dånsch. E stää hiirt tu e Regjoon Syddanmark; dåt as jü füftgrutst stää önj e regjoon. Deer booge 40.886 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Fredericia Komuun. Commons: Fredericia – Soomling foon bile än filme Fredericia Kommune Denmark: Syddanmark, citypopulation.de
At Oseetisk spriak (aanj nööm Ирон ӕвзаг / Iron æwsag) as en Indogermaans spriak uun di twiig faan a Iraans spriaken. Diar san son 580.000 spreegern uun a Kaukasus, dialwiis uun det rüsk regiuun Nuurdoseetien-Alaanien, an dialwiis uun det georgisk regiuun Süüdoseetien. Diar san tau spriakwiisen: Iroonisk uun't uasten Digoorisk uun't waasten Arke spriakwiis hää sin aanj skriiwwiis, diar woort daalang oober fööraal Iroonisk skrewen. Uun Süüdoseetien woort bluas Iroonisk snaaket mä trii onerspriakwiisen: Kudaarisk, Ksaanisk an Urstuaalisk. Oseeten snaake miast uk rüsk üs naist spriak. Oseetisk woort daalang mä kyrilisk buksteewen skrewen. Diar san 26 konsonanten, 7 wokaalen an 2 diftongen: А/а, Ӕ/ӕ, Б/б, В/в, Г/г, Гъ/гъ, Д/д, Дж/дж, Дз/дз, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, З/з, И/и, Й/й, К/к, Къ/къ, Л/л, М/м, Н/н, О/о, П/п, Пъ/пъ, Р/р, С/с, Т/т, Тъ/тъ, У/у, Ф/ф, Х/х, Хъ/хъ, Ц/ц, Цъ/цъ, Ч/ч, Чъ/чъ, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Э/э, Ю/ю, Я/я. Tidjwiis as uk det latiinsk skraft iinfeerd wurden, det hää ham oober ei trochsaat: A/a, Æ/æ, B/b, C/c, Č/č, D/d, E/e, F/f, G/g, H/h, I/i, J/j, K/k, L/l, M/m, N/n, O/o, P/p, Q/q, R/r, S/s, Š/š, T/t, U/u, V/v, X/x, Y/y, Z/z, Ž/ž Oner Joosef Staalin skul a Süüdoseeten det georgisk skraft uunnem, man det
Sogdisk wiar en uastiraans spriik, wat uun det madelasiaatisk regiuun faan Sogdien, uun det Usbekistaan an Tadschikistaan faan daaling, an uk uun sogdisk gemianskapen uun Schiina spreegen wurd. Det wiar uun det 7. juarhunert det ferkiarsspriik loongs at Siisenstruat. En spriikwiis faan’t spriik, wat uun det 8. juarhunert uun det Osruuschana regiuun spreegen wurd, wurd det Jaghnoobisk Spriik faan daaling. At skraft faan’t spriik kaam faan det Arameeisk Skraft an wiar föörluuper faan dön Uiguurisk an Mongoolisk skraften.
Nü gung wi tüs 1. Nü gung wi tüs, maai ütj det laacht, An punset haa wi uu so dol. Wan di a duas rept, sai: Gud naacht, Din stünjenglääs as fol. Din snütjwerk rabelt uu so wel, Gratmaanag dun, det as din last. Man paase üüb, di snetjer tel- -agt nü jüst bi dan kast. R: Wan dü menst, det grääf as jip an drüg, Nö do nem di gau man noch en slöög. An do nem noch ään diarbi, An do uk noch tau of trii, Eftert komst dü diar ei muar bi.:|| 2. Dü lukest efter naibers aanj An schongst haleelujaa diarbi. Paas' üüb, diar komt di likenwaanj, Hi käänt di wai för di. Wat wiarst dü roosen dol, wan hal Hed hoker't mä din pöpke drok. Wan di a duas nü haale wal, Haa öödern noch ans lok. R: Wan dü menst, det grääf as jip an drüg, Nö do nem di gau man noch en slöög. An do nem noch ään diarbi, An do uk noch tau of trii, Eftert komst dü diar ei muar bi.:|| 3. Dü meest wel flek of spei of wat, Di duas, hi haalet arken uf. Mä arke slöög, of
En stoot as det order faan en lun. Enkelt iinrachtangen an minsken uun det lun fu det rocht, auer at fulk tu regiarin. Di stoot betjocht ham üüb trii elementen (efter Georg Jellinek (1851-1911)): at stootsfulk: hoker hiart diartu, an hoker ei at stootsregiuun: huar san a grensen faan di stoot at stootsfurem: (luke oner) Wikiquote: Stoot (sjiisk)
Demokratii (faan ualgreks δημοκρατία dēmokratía, herskap faan't fulk) as en regiarangsfurem faan en stoot. Di ütjdruk gongt turag tu't ual Griichenlun, huar Herodot an Aristoteles diarauer spikeliaret haa, hü det fulk bi en regiarang bedialagt wurd skul. Uun neier tidj hää Abraham Lincoln det so saad: Demokratii as det regiarang faan't fulk, troch't fulk an för't fulk. Tu en demokratii faan a waastelk welt hiar 1. algemian, 2. frei an 3. gehiam woolen. An at stootsmäächt as apdiald tesken 1. legislatiif, 2. eksekutiif an 3. judikatiif iinrachtangen. At legislatiif (parlament) maaget a gesetsen, at eksekutiif (regiarang) feert a gesetsen ütj, an at judikatiif (rachtern) waaret at rocht, fööraal a grünjrochten. Demokratiin san miast ei direkt, man representatiif, at stootsmäächt woort faan weelet fertreedern ütjfeerd. Jo san miast uun poliitisk partein tuupslööden. An uk jodiaren, wat ei weelet wurd - at opositsion - haa hör fääst steed uun en demokratii. Uun en demokratii koon arken sin meenang sai, uk uun bleeden of uun't fernseen. Manertaalen mut ei faan muarhaiden onertrakt wurd. At jaft nian rian demokratii; a demokraatisk ideen wurd uun a stooten muar of maner iinhäälen. Enkelt stooten nääm jo salew demokraatisk, haa diar oober eegentelk ei föl mä uun
At laachtmäächt (ingelsk: luminous intensity, formeltiaken Iv) as en miat för di laachtstruum uun en wasen rümwinkel. Hat as en grünjmiat uun't SI-süsteem. Det ianhaid het Candela (cd). Wan det laacht iin uun en rümwinkel Ω {\displaystyle \textstyle \Omega } strualet, do as det laachtmäächt I v {\displaystyle \textstyle I_{\mathrm {v} }} di bröök faan laachtstruum Φ v {\displaystyle \textstyle \Phi _{\mathrm {v} }} (uun Lumen, lm) an rümwinkel Ω {\displaystyle \textstyle \Omega } (uun Steradiant, sr). Amkiard as di laachtstruum Φ v Ω {\displaystyle \Phi _{\mathrm {v} \Omega }} det produkt faan laachtmäächt I v {\displaystyle \textstyle I_{\mathrm {v} }} an rümwinkel Ω {\displaystyle \textstyle \Omega } .
A Rümwinkel W {\displaystyle W} of Ω {\displaystyle \Omega } as en miat uun't traad dimensioon. Hi beskraft di uundial fan di rüm, di en keegel uun en kuugel iinnamt. Sodenang as diar en graten ferskeel tu en winkel uun en flaak. Di rümwinkel Ω {\displaystyle \Omega } as fäästlaanj üs areal A {\displaystyle A} faan en dial faan't kuugelflaak, diald troch det kwadroot faan di raadius faan det kuugel: Ω = A / r 2 {\displaystyle \Omega =A/r^{2}} Bi't ianhaidskuugel ( r = 1 {\displaystyle r=1} ) as A {\displaystyle A} detsalew üs di rümwinkel. Di fol rümwinkel as diarmä so grat üs det kuugelflaak: 4 π {\displaystyle 4\pi } . Det areal säär nään kreis wees (so üs uun det tiaknang rochts). Wan't detsalew grate hää, do hää det uk disalew rümwinkel. Uk wan di rümwinkel eegentelk nian dimensioon hää, woort hi miast uun Steradiant (sr) meeden, auer det düütelker as. En rümwinkel faan 1 sr hää üüb en kuugel mä en raadius faan 1 m en areal faan 1 m2. Tu't hialer kuugel hiart oober en flaak faan 4 π r 2 {\displaystyle 4\pi r^{2}} , sodenang as di fol rümwinkel: Ω = 4 π s r
John Stuart Mill (* 20. Mei 1806 uun Pentonville, Ferianigt Köningrik; † 8. Mei 1873 uun Avignon, Frankrik) wiar en britisk filosoof, poliitiker und ökonoom, een faan dön wichtig liberal teenker faan det 19. juarhunert. Hi wiar uunhinger faan’t Utilitarismus, wat faan Jeremy Bentham, san leerer an san aatj James Mill san frinj, kimen hed. Sin wiartskapelk werken teel tu a grünjlaagen faan det klasisk natschunaalökonomii, an Mill salew wurt tääld, det klasisk süstem klaar tu maagin. Hi wiar tuglik sosiaal reformer. Commons: John Stuart Mill – Saamling faan biljen of filmer
Smokhaid as det jindial faan skoonkhaid. Wat nü smok an wat skoonk as, det läät ham ei fäästlei. Man diarauer spikeliare a filosoofen uun det fääk esteetik. Smok as för üs miast det, wat üs gud dää: En smoken minsk of en smok bil mei wi hal uunluke. En smok liitje mei wi hal sjong. Smokhaid hää miast wat mä harmonii of sümetrii tu dun. Cicero sait, diar san tau slacher faan smokhaid: det ian komt üs nai, bereert üüs feelen positiif det ööder as wäärdag, bereert üüs seenken positiif Smokhaid woort daalang oober uk flooksis üs konstelk of üniarnst uunsen, an as diarmä uk negatiif besaat. Commonskategorii: Smokhaid – Saamlang faan bilen of filmer
Dinosauriern (Dinosauria) san en ütjstürwenen stam faan diarten. Jo wiar auer miljuunen faan juaren a wichtagst grat diarten üüb a eerd. Föör amanbi 65 miljuun juaren (K-T-grens) stoorew jo ütj. Faan didiar stam hää bluas det klas faan a fögler di wai tu't eerdneitidj (Paläogen) skaafet. Huaram a dinosauriern ütjstürwen san, as ei seeker. At sjocht so ütj, üs wan diar tau grünjer mäspelet haa: En gewaltagen asteroiid as üüb a eerd iinslaanj, an hää det kliima auer juaren so feranert, dat a miast diarten stürwen san. Wulkaanen san auer a miaten aktiif wurden an haa det kliima feranert. Diar wiar tau ordern faan dinosauriern, iindiald efter a knookenbau: Saurischia Herrerasauria Theropoda Coelophysoidea Ceratosauria Spinosauroidea Carnosauria Coelurosauria Tyrannosauroidea Ornithomimosauria Therizinosauria Oviraptorosauria Alvarezsauridae Dromaeosauridae Troodontidae Aves (Fögler) Sauropodomorpha Prosauropoda Sauropoda Diplodocoidea Macronaria Brachiosauridae Titanosauria Ornithischia Heterodontosauridae Thyreophora Ankylosauria Stegosauria Ornithopoda Hadrosauridae Pachycephalosauria Ceratopsia Commonskategorii: Dinosauriern – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Dinosauriern
ff Di Mount Everest as en berag uun't Himalaya, an mä 8.848 m di huuchst berag üüb a eerd. Hi as ään faan a 14 aachtdüüsenern. San nööm füng hi efter di britisk lunfermeeder George Everest. Üüb Nepali het di berag Sagarmatha, üüb Tibeetisk Qomolangma. Hi leit uun Neepal üüb't grens tu Tiibet (Schiina). faan a süüd faan a nuurd faan't ISS Commonskategorii: Mount Everest – Saamlang faan bilen of filmer
f Di Kilimandscharo (faan 1902 bit 1964 Keiser-Wilhelm-Toop, ingelsk Kilimanjaro) as mä 5.895 m det huuchst beragkeed uun Afrikoo. Flooksis men wi mä Kilimandscharo oober di huuchst toop, hi het Kibo of Uhuru Peak. Trinjam a Kilimandscharo leit di Kilimandscharo Natsionaalpark. Kilimandscharo-masiif mä Shira, Kibo an Mawenzi Moolet bil tu koloniaaltidjen Aparte plaanten waaks bit üüb en hööchde faan 4.500 m Commonskategorii: Kilimandscharo – Saamlang faan bilen of filmer Wikivoyage Raisfeerer: Kilimandscharo (sjiisk)
(fe.) 2021 wiar det ian-an-twuntigst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai. (mo.) 2021 as dåt iinj-än-twuntist iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir fånget ma en Fraidi önj. 20. Janewoore: Joe Biden wurd amtelk de 46. president faan dön Ferianigt Stooten. 13. Febrewoore: Mario Draghi wurd premier-minister faan Itaaljen. 18. Febrewoore: Premier-minister Giorgi Gacharia faan Georgien treed turag, auer hi tu plooner faan't partei faan't regiaring, Georgisk Drum, opositschuunspoliitiker Nika Melia tu ferhaftin ei jä sai wul. 19. September: En wulkaan uun't Cumbre Vieja (La Palma) bräächt ütj. 26. September: Bundesdaiswool 2021. 09. Febrewoore: Chick Corea, US-amerikoonsk jazz musiiker (* 1941) 31. August: Christian Sönksen, moolermääster (* 1935) 28. Detsember: Dr. Ommo Wilts, frisist (* 1937) 31. Deetsember: Betty White, US-ameerikoons schauspeler (* 1922) 14. Oktuuber: Wedenskaplidj üüb Halaglun (nationalgeographic.de) 06. Oktuuber: Nei wurdenbuk (amrum-news.de) -> Öömrang 23. September: Raar wirem fünjen (idw-online.de) -> Strigamia maritima 07. August Nei energiin (dw.com) -> Språkebel 01. Mei: Modellregion Nordfriesland (welt.de) -> Nuurdfresklun, Fräämenferkiar 30. April: Grääfhuug faan a bronsetidj woort ütjgrobet (rtl.de) -> Oomram, Bronsetidj 23. April: Nordfriesische Geschichte in Liedern (nordschleswiger.dk) -> Claas Riecken 01. April: Nei brag (amrum-news.de) -> Feer , Oomram 30. Maarts: Sternenpark (dpa)
(fe.) 2022 as det tau-an-twuntigst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj. (mo.) 2022 as dåt tou-än-twuntist iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir fånget ma en Saneene önj. 24. Janewoore: Presidentskapswool uun Itaalien. 04. tu 20. Febrewoore: dön XXIV. Olympisk Wonterspalen uun Peking, Schiina. 24. Febrewoore: Ruslun auerfäält a Ukraine. 09. Marts: Presidentskapswool uun Süüdkorea. 01. April: Presidentskapswool uun Frankrik. 03. April: Presidentskaps- an Parlamentswool uun Serbien. 09. Mei: Presidentskaps-, Parlaments-, Prowinsen- an Gemeendenwoolen uun a Filipiinen. 01. tu 14. Mei: Eurovision Song Contest 2022 uun Turiin, Itaalien. 29. Mei: Presidentskapswool uun Kolumbien. 18.-26. Jüüne: Kiil Weg 2022. 28. Jüüle tu 8. August: 2022 Commonwealth Games uun Birmingham, Ingelun. 11. September: Parlaments-, Prowinsen- an Gemeendenwoolen uun Sweeden. 02. Oktuuber: Presidentskaps-, Parlaments- an Bundesstootenwoolen uun Brasiilien. 08. Nofember: Hualewtidjwoolen uun dön Ferianigt Stooten. 21. Nofember tu 18. Deetsember: At Futbaal-Wäältmäästerskap 2022 uun Kataar. 10. Janewoore: Nils Århammar, filoloog (* 1931) 08. Maarts: Jakob Tholund, skuulmääster (* 1928) 08. Jüüle: Shinzō Abe, jaapaans poliitiker (* 1954) 08. Jüüle: José Eduardo dos Santos, angolaanisk poliitiker (* 1942) 08. September: Elisabeth II., Könangin faan't Ferianagt Könangrik (* 1926) 24. September: Pharoah Sanders, US-amerikoonsk jazz musiiker (* 1940) 08. Oktuuber: Ernst
06. April: Greentüürsdai. 07. April: Stalfreidai. 09. April: Puasksöndai. 10. April: Puaskmundai. 7. Oktuuber: A Hamas begant en kriich jin Israel. 07. Febrewoore: Uwe Herms, skriiwer (* 1937) 17. Maarts: Tilman Zülch, aktiwist för minskenrochten (* 1939) 20. Marts: Erika Botte, skuulmääster (* 1957) 17. Oktuuber: Carla Bley, jazz musiiker (* 1936) 29. Nofember: Henry Kissinger, politiker (* 1923) 28. Deetsember: Interfresk Kongres 2024 (shz.de) -> Fresk Riad 10. August: Nordfriesisches Sommerinstituut (lifepr.de) -> Nordfriisk literatuur 09. August: Südlich der Teetasse (faz.net) -> Christoph Winter 10. Jüüle: Friesisch in Nordfriesland (shz.de) -> Manertaalen 24. Jüüne: Dai fon do Seelter (seeltersk.de) -> Saaterfresk 18. Jüüne: Portree faan Henk Wolf (om-online.de) -> Henk Wolf 31. Mei: Rungholt fünjen? (n|dr.de) -> Rungholt 26. Mei: 100 juar Friisk Foriining (n|dr.de) -> Friisk Foriining 19. Mei: 100 Jahre Friisk Foriining (shz.de) -> Friisk Foriining 15. Mei: Saaterfresk Wikipedia brükt skriiwern (nwzonline.de) -> Saaterfrasch 28. Maarts: En Uuning fuar di Taachten (deutscherpresseindex.de) -> Nordfriisk literatuur 24. Maarts: Nei komeet fünjen faan öömrang tusdochter (ndr.de) -> Jost Jahn 09. Maarts: Minderheitensparachen (dw.com) -> Manertaalen 02. Maarts: Manertaalspriaken uun a Bundesdai (zdf.de) -> Manertaalen 19. Janewoore: Google translate (heise.de) -> Google
Oghuurisk spriaken (of uk Bolgar-Türkisk) san en twiig faan a Turkspriaken. Diar jaft at daalang man muar ian spriak faan, det as Tschuwaschisk mä amanbi 1,8 miljuun spreegern. Turkspriaken Oghuurisk (Bolgaarisk) Bolgaarisk † Chasaarisk † Tschuwaschisk mä ~ 1,8 miljuun spreegern (Ruslun, Tschuwaschien: 1,8 miljuunen, Kasachstaan: 22.000) Awaarisk (ei seeker) Hunisk (ei seeker) Turkspriaken: Altaisk, Aserbaidschaansk, Baschkiirisk, Chaladschisk, Chakasisk, Gagausisk, Jakutisk, Karatschai-Balkaarisk, Karlukisk, Kasachisk, Kiptschakisk, Kirgiisk, Oghuurisk, Oghuusisk, Sibiirisk, Tataarisk, Tschuwaschisk, Turkmeensk, Tuwiinisk, Türkisk, Uighuurisk, Usbekisk
Wochlüs of Wansen (Heteroptera) san en onerorder faan Insekten, an hiar tu't order faan a Hualewjügeten (Hemiptera). Ham käänt amanbi 40.000 slacher, diarfaan 1.000 uun Euroopa. Acanthosomatidae – Aenictopecheidae – Aepophilidae – Alydidae – Anthocoridae – Aphelocheiridae – Aradidae – Artheneidae – Belostomatidae – Berytidae – Blissidae – Canopidae – Ceratocombidae – Cimicidae – Colobathristidae – Coreidae – Corixidae – Cryptorhamphidae – Curaliidae – Cydnidae – Cymidae – Dinidoridae – Dipsocoridae – ?†Ebboidae – Enicocephalidae – Gelastocoridae – Geocoridae – Gerridae – Hebridae – Helotrephidae – Henicocoridae – Hermatobatidae – Heterogastridae – Hydrometridae – Hyocephalidae – Hypsipterygidae – Idiostolidae – †Ignotingidae – Leptopodidae – Lestoniidae – Lygaeidae – Macroveliidae – Malcidae – Medocostidae – Megarididae – Meschiidae – Mesoveliidae – Micronectidae – Microphysidae – Miridae – Nabidae – Naucoridae – Nepidae – Ninidae – Notonectidae – Ochteridae – Omaniidae – Oxycarenidae – Pachygronthidae – †Pachymeridiidae – Pachynomidae – †Palaeoleptidae – Paraphrynoveliidae – Parastrachiidae – Pentatomidae – Phloeidae – Piesmatidae – Plataspididae – Pleidae – Plokiophilidae – Polyctenidae – Potamocoridae – Pyrrhocoridae – Reduviidae – Rhopalidae – Rhyparochromidae – Saldidae – Schizopteridae – Scutelleridae – Stemmocryptidae – Stenocephalidae – Termitaphididae – Tessaratomidae – Thaumastellidae – Thaumastocoridae – Thyreocoridae – Tingidae –
At Chaladschisk spriak, of uk Chaladsch, Khalaj (persisk ‏زبان خلجی‎ , aanj nööm Xələc dili of Qalayce) as en Turkspriak, diar faan amanbi 40.000 minsken uun a Iraan snaaket woort. Chaladsch as det iansagst spriak uun det Arghu-skööl faan a Turkspriaken. Chaladschisk bi Ethnologue Frawley, William J. (2003). International Encyclopedia of Linguistics. Volume 3. Oxford University Press. ISBN 0195139771. Turkspriaken: Altaisk, Aserbaidschaansk, Baschkiirisk, Chaladschisk, Chakasisk, Gagausisk, Jakutisk, Karatschai-Balkaarisk, Karlukisk, Kasachisk, Kiptschakisk, Kirgiisk, Oghuurisk, Oghuusisk, Sibiirisk, Tataarisk, Tschuwaschisk, Turkmeensk, Tuwiinisk, Türkisk, Uighuurisk, Usbekisk
At Tschuwaschisk spriak (tschuwaschisk Чӑваш чӗлхи/Čǎvaš čĕlchi, Чӑвашла/Čǎvašla) as det iansagst Turkspriak uun det skööl faan a Oghuurisk spriaken. Uun det rüsk republik Tschuwaschien as hat amtsspriak bitu at rüsk spriak. Diar snaake amanbi 1,8 miljuun minsken Tschuwaschisk, uun't naiberlun Kasachstaan san't amanbi 22.000. Tschwaschisk hoodwurden haa sääks kaasen. Turkspriaken: Altaisk, Aserbaidschaansk, Baschkiirisk, Chaladschisk, Chakasisk, Gagausisk, Jakutisk, Karatschai-Balkaarisk, Karlukisk, Kasachisk, Kiptschakisk, Kirgiisk, Oghuurisk, Oghuusisk, Sibiirisk, Tataarisk, Tschuwaschisk, Turkmeensk, Tuwiinisk, Türkisk, Uighuurisk, Usbekisk Commonskategorii: Tschuwaschisk spriak – Saamlang faan bilen of filmer Wikipedia üüb Tschuwaschisk
Tschuwaschien Tschuwaschien (tschuwaschisk Чӑваш Ен of Чӑваш Республики / Çăvaš Jen, Çăvaš Respubliki; rüsk Чувашия, rüsk Чувашская Республика / Tschuwaschija, Tschuwaschskaja Respublika) as en autonoom republiik uun di Europeesk dial faan Ruslun. Hat leit uun di föderatjuunskreis Wolga. Tschuwaschien hää fiiw stäädkreiser an 21 lunkreiser (rajons): Commonskategorii: Tschuwaschien – Saamlang faan bilen of filmer Tschuwaschisk spriak
Kam jurt, we wan en iilj heer mååge. Lätj üs da troole ferdriwe! Da troole foon iirtids we wan ferjååge. We wan da troole ferdriwe, Üt önj e nåcht da troole we siinje. En biiken sü häl as e däi wan we tiinje. Kaame ja änkeltwis unti bai bunke, We wan da troole ferdriwe! Wi driwe jam wäch än üt önj e junke. Frasch wan we weese än bliwe! Tams Jörgensen än Knut Kiesewetter, 1974 Hiile täkst (friesenrat.de) Biiki (sölring) Biakin (öömrang) Knut Kiesewetter schungt (YouTube)
Henry Purcell [ˈhɛnɹɪ ˈpɜːsəl] of [pɜr'sɛl] (* amanbi 10. September 1659 uun Westminster; † 21. Nofember 1695 uk diar) wiar en ingels komponist faan’t Barok. Al tu sin leewentstidjen wiar hi de bedüüdenst ingels komponist. Henry Purcell wiar a dring faan en lasmaat faan at Chapel Royal, Köning Kaarl II. sin schongsterkapel. Hi fing sin liar üüs koordring faan detsalew kapel troch sin föörstuner Henry Cooke († 1672) an sin efterfuliger Pelham-Humfrey (1647-1674). Efter Humfrey sin duas ging hi sin liar mä John Blow an Matthew Locke (1621 of 1622-1677) widjer. 1676 auernaam hi’t steed faan organist bi det Westminster Abbey. Uun detsalew juar skreew hi musik tu John Dryden sin teaaterstak Aureng-Zebe an tu Thomas Shadwell sin Epsom Wells an The Libertine. Det fuliget widjer teaaterstakmusiken, diaroner en uwertüür an en maskenspal tu Shadwell sin bewerking faan William Shakespeare sin Timon of Athens. 1682 wurd Purcell üüs organist faan’t Chapel Royal uunsteld, en steed, wat hi tu liker tidj mä sin steed üus organist bi det Westminster Abbey hed. Sin iarst drükt werken, dön Twelve Sonatas, wurd 1683 skrewen. Uun a juaren diarefter skeeb hi fööraal geistelk musik an ooden tu köningelk festen. 1685 skreew hi för Jaakob II.
Jap Peter Hansen Jap Peter Hansen (* 8. Jüüle 1767 uun Weesterlön' üüb Sal; † 9. August 1855 uun Kairem) wiar en siamaan an skriiwer faan Sal. Sin bekäändst werk as’t komeedestak Di Gitshals of di Söl’ring Pidersdai. Di Gitshals of di Söl'ring Piðersdai (1809; komeedestak) Di lekelk Stjüürman (1822; nowel) Di ual' en di nii Tid' üp Söl' (1843 skrewen, ei ütjden; komeedestak) Di lekelk falsk Tiring (1934 ütjden; nowel)
Di Gitshals of di Söl’ring Piđersdai Di Gitshals of di Söl’ring Pidersdai as en komeedestak uun fjauer aptööger faan de Söl'ring skriiwer Jap Peter Hansen. Hansen skreew det uun sin siafaardtidj twesken 1788 an 1792. Uk wan’t stak 1809 ütjden wurd, wiar en uurapfeering faan amatöörkomeedjanten iarst 22. Febrewoore 1880 (a Piadersdai) uun Muasem. A hoodkaraktern faan’t stak san Pider Madsen an sin woksen jongen Korneelis an Ellen. At jaft uk Pider Madsen sin wüf Gon’nel, diar en gudaardig mensk as. Öler karaktern, diar uun’t stak föörkem, san: Jēns Kuk (1. aptooch) Ejrkel’ Senken (1. aptooch) , en aarem wüf Kristjan Moggels (1. aptooch), en neiskirig jong dring Tau letj dringer, diar uun de iarst aptoog briaw bring Bleik (2. aptooch), Gon’nel sin bruler En moon faan Wiringhiird (2. aptooch) Hans Post, en jong dring, diar uun de naist aptooch en briaf brangt Inken Lassen (2. aptooch), en foomen faan en naibüür Mērret Andreesen (2. aptooch), diar Korneelis sin bridj wurt. Booi Joohannissen (3. aptooch an 4. aptooch), diar Ellen san maan wurt. Uas Baaiken (3. aptooch) Welhelm Sörrens (3. aptooch). Elsi Lassen (3. aptooch), Inken Lassens sin mam. Eeb Madtsen (3. aptooch an 4. aptooch), Pider Madtsen san bruler.
Viborg as en stää önj Dånmark, aw Jutlönj. E stää läit önjt norden foon e Regjoon Midtjylland. Deer booge 41.239 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon e Regjoon Midtjylland än jü Viborg Komuun. Sct. Mogens gade Commons: Viborg – Soomling foon bile än filme Viborg Kommune Denmark: Midtjylland, citypopulation.de
[I] Sylter Lustspiele Mit Übersetzung, Erläuterungen und Wörterbuch herausgegeben von Professor Dr. Theodor Siebs - - - - I. Erich Johannsen's “Freier von Morsum” II. Erich Johannsen's “Liebeswerbung auf Sylt” - - - - Greifswald. Verlag und Druck von Julius Abel. 1898. [II] [III] Inhalt. Vorwort an die Sylter, von Theodor Siebs . . 1 Di Frier fan Moasum (Der Freier von Morsum), Lustspiel in einem Aufzuge, von E r i c h J o- h a n n s e n, deutsch von T h e o d o r S i e b s . . 7 Sölring Halfjungkendrēnger (Liebeswerbung auf Sylt), Liederspiel in Versen in einem Auf- zuge, von E r i c h J o h a n n s e n, deutsch von T h e o d o r S i e b s . . . . . . . . . . 81 Die Sylter Sprache, von T h e o d o r S i e b s . . . 129 Ihre Ausbreitung und ihr Verhältniss zum Deutschen und Dänischen 129. Ältere Sylter Literatur 130. Schreibung und Aussprache der Vokale 131, der Konsonanten 132. Un- vermeidliche Unregelmässigkeiten der Schreibung 134.
Prof. Dietrich Hofmann (* 17. Detsember 1923 uun Bad Lobenstein, Tüüringen; † 13. Detsember 1998 uun Preetz, Schleswig-Holstian) wiar en sjiisken germanist, skandinawist an frisist. Faan 1942 bit 1949 hää Hofmann un Leipzig studiaret. Bi't CAU uun Kiil werket hi faan 1948 bit 1951 bi profeser Hans Kuhn. Sant 1950 wiar hi bi't Nuurdfresk Wurdenbuksteed. 1959 as'er profeser wurden uun Saarbrücken an ging 1962 tu Münster. 1969 as Hofmann di efterfulger faan Hans Kuhn uun Kiil wurden. Diar hää hi 1972 det fääk Frisistik iinfeerd. An 1978 wiar Bo Sjölin diar di iarst profeser för Frisistik. 1989 ging Hofmann uun pangjuun. Die k-Diminutiva im Nordfriesischen und in verwandten Sprachen. Köln. Böhlau, 1961. Altfriesisches Wörterbuch. Heidelberg. Winter, 1985, 2. aplaag Literatüür faan of auer Dietrich Hofmann uun a kataloog faan't Sjiisk Natsionaalbibleteek