rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Sümetrii (faan ualgreks συμμετρία symmetria eewenmiatag, egool, likedenang, tuupsaat faan σύν syn „tuup“ an μέτρον metron, miat) as en eegenskap uun a geometrii, wan en objekt troch sümeetrisk operatjuunen üüb ham salew tu leien komt. Sümetrii an Asümetrii Sümetrii uun a baukonst … uun a biologii ... üüb en bil faan Leonardo da Vinci Dreisümetrii: Dreiang am en bröökdial faan 360° (=180°, 120°, 90°, 72°, 60°...) Aaksen- of Speegelsümetrii: Diar as ian speegelaaks Ponktsümetrii: Diar as ään speegelponkt Fersküüwen Fergratrin of Ferletjrin: Heer bi en fraktaal Speegelflaak (ruad) uun't traad dimenjuun Commonskategorii: Sümetrii – Saamlang faan bilen of filmer
Uun a statistik gongt det diaram, taalen an dooten efter was reegeln tu saamlin an aptuskriiwen of aptutiaknin, so dat jo mä ööder taalen an dooten ferglikt wurd kön. Statistiken spele en grat rol uun flook beriker faan't daielk leewent: Medesiin, Ferkiar, Geografii, Psychologii, Ferwaltang, Ferseekerang. Grünjlaagen för a statistik kem faan a matemaatisk feeg Analysis an Algebra. Commonskategorii: Statistik – Saamlang faan bilen of filmer Wikiquote: Statistik (sjiisk) Wikibooks: Iinferang tu statistik (sjiisk)
En funksion (faan latiinsk functio) as uun a matematiik en relatsion tesken tau mengdin. Diarbi hiart tu arke element faan det ian mengde ( x {\displaystyle x} -wäärs) genau ian element faan det ööder mengde ( y {\displaystyle y} -wäärs). Tun bispal jaft det för arke reel taal en kwadroottaal; det as det kwadrootfunksion. Funksioonsliknang mä Definitsioonsmengde f ( x ) = x 2 , x ∈ N {\displaystyle f(x)=x^{2},\qquad x\in \mathbb {N} } Iandüüdag tuwisin (ingelsk: maplet) mä definitsioonsmengde x ↦ x 2 , x ∈ N {\displaystyle x\mapsto x^{2},\qquad x\in \mathbb {N} } Iandüüdag tuwisin mä definitsioons- an mualmengde f : N → N , x ↦ x 2 {\displaystyle f\colon \mathbb {N} \rightarrow \mathbb {N} ,\;x\mapsto x^{2}} , of jüst so gud: f : { N → N x ↦ x 2 {\displaystyle f\colon \,{\begin{cases}\mathbb {N} \to \mathbb {N} \\x\mapsto x^{2}\end{cases}}} Wäärstabel y = x² Aptäälang mä en dialmengde f = { ( 1 , 1 ) , ( 2 , 4 ) , ( 3 , 9 ) , ( 4 , 16 ) , … } {\displaystyle f=\{(1,1),(2,4),(3,9),(4,16),\ldots \}} Bispalen faan funksioonsgraafen Lineaarfunksion Polynoomfunksion Sinusfunksion "Normool"ferdialang Wikibooks: Funksioonen (sjiisk) Commonskategorii: Funksioonen – Saamlang faan bilen
At mengdeliar as en grünjleien fääk faan't matematiik. Hat befaadet ham diarmä, hü mengden mäenööder tuuphinge an faanenööder ufhinge. Det spriak faan't mengdeliar woort brükt uun a algebra, analysis, geometrii, topologii an ööder matemaatisk feeg. Det eegenskap ∈ {\displaystyle \in } (as element faan) as det wichtagst ferbinjang tesken mengden. Ales, wat diarütj fulagt, san loogisk slütjer. Aptäälang At mengde mä a elementen x 1 {\displaystyle x_{1}} bit x n {\displaystyle x_{n}} häält det element a {\displaystyle a} genau do, wan a {\displaystyle a} mä ian element x k {\displaystyle x_{k}} auerianstemet: a ∈ { x 1 , … , x n } :⟺ a = x 1 ∨ a = x 2 ∨ ⋯ ∨ a = x n {\displaystyle a\in \{x_{1},\dotsc ,x_{n}\}:\Longleftrightarrow a=x_{1}\vee a=x_{2}\vee \dotsb \vee a=x_{n}} Det ütjsaag a ∈ { 1 , 2 , 3 , 4 } {\displaystyle a\in \{1,2,3,4\}} as likwäärdag (ekwiwalent) mä: a = 1 ∨ a = 2 ∨ a = 3 ∨ a = 4. {\displaystyle a=1\vee a=2\vee a=3\vee a=4.} Beskriiwang At mengde faan x {\displaystyle x} , huarför det eegenskap P ( x ) {\displaystyle P(x)} tudraapt, häält en element a {\displaystyle a} genau do, wan det eegenskap üüb a
Biir as en droonk, huar geeret soker tu alkohol woort. Di soker komt faan det starken uun bere, wiaten, roog, heewer. Det koon oober uk faan hirse, ris of meis maaget wurd. För di smaag komt diar noch hoop tu, an uk ööder gewürtsen. Uun biir as miast tesken 4,5% an 6% alkohol, at jaft oober uk alkoholfrei biir. Laachtbiir Ualbiir Pils Kölsch Wiaten Commonskategorii: Biir – Saamlang faan bilen of filmer Wikisource: Biir (sjiisk) Wikiquote: Biir (sjiisk)
Pöberplaanten (Piperaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Pöberoortagen (Piperales). Diar hiar 5 sköölen mä amanbi 3.600 slacher tu. Faan det skööl Piper woort pöber maaget. Manekia Peperomia Piper Verhuellia Zippelia Piper nigrum, suart pöber Drüget früchten faan Piper nigrum Peperomia caperata Peperomia marmorata Commonskategorii: Pöberplaanten – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Pöberplaanten
Wanile ([vaˈnɪlə]; latiinsk Vanilla) as en plaantenskööl uun det famile faan a Orchideen (Orchidaceae). Diar jaft at gud 100 slacher faan; en grat bedüüdang hää det Gewürtswanile (Vanilla planifolia). V. abundiflora – V. acuminata – V. acuta – V. africana – V. albida – V. andamanica – V. angustipetala – V. annamica – V. aphylla – V. appendiculata – V. arcuata – V. aspericaulis – V. atropogon – V. bahiana – V. barbellata – V. barrereana – V. bertoniensis – V. bicolor – V. borneensis – V. bradei – V. calyculata – V. capixaba – V. chalotii – V. chamissonis – V. claviculata – V. cobanensis – V. columbiana – V. corinnae – V. costaricensis – V. coursii – V. crenulata – V. cribbiana – V. cristagalli – V. cucullata – V. decaryana – V. decesareae – V. denshikoira – V. diabolica – V. dietschiana – V. dilloniana – V. dressleri – V. dubia – V. dungsii – V. edwallii – V. espondae – V. esquipulensis – V. fimbriata – V. francoisii – V. gardneri – V. giulianettii – V. grandifolia – V. griffithii – V. guatemalensis – V. guianensis – V. hallei – V. hamata – V. hartii –
At Gewürtswanile (Vanilla planifolia) of Echt Wanile as en orchideenplaant. Di nöömt komt faan't fransöösk vanille (letj röör, bong). Hat woort ferkääft oner di nööm Bourbon-Vanille (faan a eilunen Madagaskar an Reunion [ual nööm: Bourbon]). At jaft oober uk wanile faan Meksiko of Tahiti. Det gewürts woort ütj jo siadbongen maaget. Wanilebloos Wanile mei hal bi buumer huuchklemre Wanile"buanen", noch green Wanile, tu ferkuup Commonskategorii: Gewürtswanile – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Gewürtswanile
Poppo (* 674; † 734) wiar di leetst könang faan't Fresk Rik uun a juaren 719 bis 734. Hi wiar di efterfulger faan könang Redbad. Üs Poppo stoorew, ging't mä't Fresk Rik tu aanj. San föörgunger Redbad strääd saner lok jin a Franken, an skul di waastelk dial faan't Fresk Rik ufdu. Uun't juar 716 küd Redbad noch ans dialen turagwan, man Karl Martell, di nei baas faan a Franken, haalet det waastelk Fresk Rik 720 weder turag. 734 ging Karl Martell weder jin a Fresken föör, huar Poppo stoorew, an haalet ham nü di gratst dial bit hen tu a Lauwers. Det wiar det aanj faan't Fresk Rik. Franz Kurowski: Die Friesen. Das Volk am Meer. Türmer-Verlag. Berg am Starnberger See 1984. ISBN 3-88199-356-8, sidj 12 f. Könger faan Fresklun: Finn (6. juarhunert), Audulf (amanbi 600-630), Aldgillis (623?-680), Redbad (679/680-719), Poppo (719-734).
A Lauwers (Gronings Laauwers) as en 40 kilomeeter lungen struum uun a Neederlunen. Hi hää san müs uun a bocht faan't Lauwerszee an lääpt tesken a eilunen Skiermûntseach an Rottumerplaat ütj uun a Nuurdsia. A Lauwers as det histoorisk grens tesken Waast- an Uast-Fresklun. Di waastelk dial as 734 faan a Franken auernimen wurde. An uk daalang noch as a Lauwers at grens tesken det prowins Waastfresklun an det prowins Groningen. Commonskategorii: Lauwers – Saamlang faan bilen of filmer 53.256926.23216Koordinaaten: 53° 15′ N, 6° 14′ O
Mississipi [ˌmɪsɪˈsɪpi] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't sööden foon't lönj. Dåt heet 2.976.149 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Jackson. Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san: Mississippi heet 82 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj Mississippi DeSoto Tate Marshall Benton Tippah Alcorn Prentiss Tisho- mingo Ita- wamba Lee Monroe Lowndes Noxubee Kemper Lauder- dale Clarke Wayne Greene Perry George Jackson Stone Harrison Hancock Pearl River Forrest Lamar Marion Walthall Pike Amite Wilkinson Adams Franklin Jefferson Clai- borne Warren Issa- quena Shar- key Wash- ington Bolivar Coa- homa Tunica Quit- man Panola Lafayette Union Pontotoc Chicka- saw Clay Oktib- beha Winston Neshoba Newton Jasper Jones Covington Jefferson Davis Law- rence Lin- coln Copiah Hinds Yazoo Hum- phreys Sun- flo- wer Le- flore Talla- hatchie Yalo- busha Cal- houn Webster Choctaw Attala Leake Scott Smith Simpson Rankin Madison Holmes Carroll Mont- gomery Grenada USA: States, citypopulation.de USA: Mississippi, citypopulation.de 32.783333333333-89.633333333333Koordinaaten: 32° 47′ N, 89° 38′ W
Gemüüse (komt faan madelhuuchsjiisk gemüese, det ment eegentelk gemuuse) as en wurd för plaanten, diar eden wurd kön. Det san bleeden, ruter of uk früchten, diar miast kööget eden wurd. Swet früchten, diar miast rä eden wurd, hiar diar ei mä tu. Gemüüse spelet en grat rol uun üüs iidj, hat fersuragt üs mä witamiinen, mineraalen an boolääst, wat wichtag as, dat üüs siarem gud werket. Plaantendialen kön oober uk üs gewürts brükt wurd, det san do man letj uundialen, an jo wurd uk ei üs gemüüse tääld. Irten Buanen Wochler Gurken Rööwen Kual Tomooten Commonskategorii: Gemüüse – Saamlang faan bilen of filmer Wikibooks: Resepten (sjiisk)
Det Bács-Kiskun Komitaat (üüb Ungaars: Bács-Kiskun megye) as ian faan dön njüügentanj komitaaten uun Ungarn. At komitaat leit uun a süüd faan't lun. Det hee 503.825 lidj (2019). At hoodsteed faan't komitaat as Kecskemét. Hungary, citypopulation.de
Alan Mathison Turing OBE, FRS [ˈælən ˈmæθɪsən ˈtjʊəɹɪŋ] (* 23. Jüüne 1912 uun London; † 7. Jüüne 1954 uun Wilmslow, Cheshire) wiar en britisken loogiker, matemaatiker an informaatiker. Hi wiar en grünjleier faan't kompjuutertechnik. Uun a Ööder Weltkriich hää hi det krüptografii faan't sjiisk Enigma-maskiin apliaset. 1953 hää hi det iarst schachprogram skrewen. Efter Turing as di Turing Award näämd, di wichtagst pris för informaatikern. An do hää hi di Turing-Test ütjwerket, am konstelk inteligens (KI) tu preewin. 1952 as Turing cheemisk kastriaret wurden, auer hi homoseksuel wiar; det sted doomools noch oner stroof. Diarfaan as hi swaarmudag wurden, an hää ham 1954 salew at leewent nimen. 2009 hää det britisk regiarang ham diarför entskilagt. 2013 hää Könangin Elisabeth II. en royal pardon tu sin rehabilitatsion ütjspreegen. Alan M. Turing: On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem. In: Proceedings of the London Mathematical Society. Band 42, 1937, S. 230–265, doi:10.1112/plms/s2-42.1.230. Alan M. Turing: Computing Machinery and Intelligence. In: Mind. Band LIX, Nr. 236, 1950, ISSN 0026-4423, S. 433–460, doi:10.1093/mind/LIX.236.433 (PDF-Scan - OffPrint mä Autograph, Uni Münster, PDF - MIND, HTML-Transkription - CogPrints). Alan M. Turing: The Chemical Basis of Morphogenesis. In: Philosophical Transactions of the Royal Society of
DPLP stäänt för't Digital Bibliography & Library Project. Det as en bibliograafisk saamlang faan wedenskapelk werken auer informaatik. Det iinrachtang sat uun't uniwersiteet Trier bi't Leibniz Zentrum für Informatik. Diar san muar üs 4 miljuun iindracher. Jo kön online ufrepen wurd. dblp.org – dblp dootenbeenk dblp.uni-trier.de – Informatjuunsidj auer't DBLP
At ACM Digital Library as en iinrachtang faan't Association for Computing Machinery (ACM). Detdiar wedenskapelk selskap för informaatik as 1947 grünjlaanj wurden, an hää daalang 78.000 mäfulgern uun auer hunert lunen. Hat sat uun New York City. Üüb det digitaal bibliteek koon online tugreben wurd, an hat as wel det gratst saamlang auer informaatik üüb a hialer welt. acm.org – Amtelk wääbsteed faan't ACM (ingelsk)
Det Uusimaa Lunskap (Ütjspriik üüb Finsk: [ˈuːsimɑː], üüb Sweedsk: Nyland [ˈnyːland]) as ian faan dön njüügentanj lunskapen uun Finlun. At lunskap leit uun a süüd faan't lun. Det hee 1.655.624 lidj (2017). At hoodsteed faan't lunskap as Helsinki. Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't lunskap san: Finland: Administrative Division, citypopulation.de Finland: Uusimaa, citypopulation.de
Krüptografii (ualgreks κρυπτός kryptós, nordfriisk ferbürgen, ‚gehiam‘ an γράφειν gráphein, nordfriisk skriiw) as det wedenskap an technik, am informatsion widjer tu dun, oober bluas tu jodiaren, diar det uungongt. Daalang befaadet det krüptografii ham uk algemianer mä informatsioonseekerhaid. Krüptografii (gehiamskraft) maaget det skrewenen för ööder lidj ei tu käänen. Hoker ei witj, hü det krüptograafisk informatsion apliaset woort, koon mä det informatsion niks began. Steganografii woort brükt, am di wai faan't informatsion tu fersteegen. Ööder lidj, diar det niks uungongt, skel goorei mäfu, dat diar auerhood en informatsion sjüürd wurden as. 1. Bluas lidj, diar det uungongt, skel det informatsion fu. 2. Det informatsion skal akeroot so uunkem, üs det ufsjüürd wurden as. 3. Diar skal iandüüdag tu käänen wees, faan hoker det informatsion komt. 4. Bias dialnemern skel seeker wees, dat det informatsion ufsjüürd an uunkimen as. Uun a modern digitaal krüptografii spele primtaalen an at taalenteorii en grat rol. Arke enkelt byte woort efter reegeln, diar bluas a bedialagten kään, feranert. Uun a Ööder Weltkriich jääw't noch nian digitaaltechnik, diar hed a Sjiisken en aperoot, di liket en skriiwmaskiin, at Enigma. Diarmä küd a soldooten mäenööder dial, saner dat öödern mäfung, huarauer. Man di Ingeluner Alan Turing hää
En kompjuuter (faan ingelsk: to compute ütjreegne, bereegne) as en maskiin, diar mä en algoritmus dooten ferwerket. Flooksis woort en kompjuuter uk ianfach reegner näämd. Det komt diarfaan, dat a minsken al loong diarauer spikeliaret haa, hü reegenapgoowen automatisiaret wurd kön. Di kompjuuter koon oober föl muar üs bluas reegne, diaram snaaket am leeder uk faan EDV (elektroonisk dooten ferwerkin). Uun't leed 20. juarhunert begand di kompjuuter, üüs leewent auer't internet faan grünj ap tu feranrin. Charles Babbage sin mechaanisk reegenmaskiin faan 1822 Konrad Zuse sin elektroonisk reegenmaskiin Z3 faan 1941 ENIAC faan 1946 Di iarst personal computer (PC) faan IBM, 1981 Commodore 64, 1982 Atari, en kompjuuter för spalen, 1984 Nintendo Game Boy för spalen, 2001 Notebook faan Apple, 2006 IBM Blue Gene supercomputer, 2007 Smartphone, en ferbinjang faan kompjuuter an tilefoon 2014 Alan Turing Ada Lovelace Charles Babbage Commonskategorii: Kompjuuter – Saamlang faan bilen of filmer Wikiquote: Kompjuuter (sjiisk) Wikibooks: Kompjuuterhistoore (sjiisk) Hardware Software Kompjuuterwiirus
En byte as en miat uun a digitaaltechnik för en fulag faan 8 bit. Auer arke bit di wäärs 0 of 1 uunnem koon, jaft at 2 8 = 256 {\displaystyle 2^{8}=256} onerskiaselk bytes (tiaken). Jo wurd miast faan 0 bit 255 trochnumeriaret. Ei arke süsteem werket mä 8-bit, didiar standard as oober faan IBM iinfeerd wurden, an täält uk üs ISO standard ISO-C99. 1 Kilobyte (kB) = 1000 Byte, 1 Megabyte (MB) = 1000 Kilobyte = 1000 × 1000 Byte = 1.000.000 Byte an so widjer. Uun a kompjuuterwelt ha wi det oober miast mä potensen faan 2 tu dun, diaram jaft det uk en ööder skriiwwiis: 1 Kibibyte (KiB) = 1024 Byte; 1 Mebibyte (MiB) = 1024 × 1024 Byte = 1.048.576 Byte. ( 2 10 = 1024 {\displaystyle 2^{10}=1024} ) Bispal: 1440 KiB = 1440 × 1024 Byte = 1.474.560 Byte. Bispal: < (120 GiB = 128.849.018.880 Byte = 120 × 1024 × 1024 × 1024 Byte). Commonskategorii: Bits an bytes – Saamlang faan bilen of filmer
Det Kainuu Lunskap (Ütjspriik üüb Finsk: [ˈkɑi̯nuː], üüb Sweedsk: Kajanaland) as ian faan dön njüügentanj lunskapen uun Finlun. At lunskap leit uun a uast faan't lun. Det hee 73.959 lidj (2017). At hoodsteed faan't lunskap as Kajaani. Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't lunskap san: Finland: Administrative Division, citypopulation.de Finland: Kainuu, citypopulation.de
Det Kanta-Häme Lunskap (Ütjspriik üüb Finsk: [ˈkɑntɑˌhæmɛ], üüb Sweedsk: Egentliga Tavastland) as ian faan dön njüügentanj lunskapen uun Finlun. At lunskap leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 172.720 lidj (2017). At hoodsteed faan't lunskap as Hämeenlinna. Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't lunskap san: Finland: Administrative Division, citypopulation.de Finland: Tavastia Prosper, citypopulation.de
Det Kymenlaakso Lunskap (Ütjspriik üüb Finsk: [ˈkymɛnlɑːksɔ], üüb Sweedsk: Kymmenedalen) as ian faan dön njüügentanj lunskapen uun Finlun. At lunskap leit uun a süüd faan't lun. Det hee 175.511 lidj (2017). At hoodsteed faan't lunskap as Kouvola. Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't lunskap san: Finland: Administrative Division, citypopulation.de Finland: Kymenlaakso / Kymmenedalen, citypopulation.de
Det Lapplun Lunskap (üüb Finsk: Lappi, üüb Sweedsk: Lappland) as ian faan dön njüügentanj lunskapen uun Finlun. At lunskap leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 179.223 lidj (2017). At hoodsteed faan't lunskap as Rovaniemi. Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't lunskap san: Finland: Administrative Division, citypopulation.de Finland: Lapland, citypopulation.de
Informatsion as weden, diar faan en ufsjüürer auer en (informatsioons)kanaal tu en ufnemer sjüürd woort. Det informatsion woort diarbi kodiaret. Uun a informaatik as informatsion det grünjlaag, huar mä werket woort. Det ianfachst informatsion as ja of naan, för en kompjuuter as det 0 of 1. Wan minsken direkt mäenööder snaake of tilefoniare, do as det spriak hör code, am informatsion widjer tu dun. Uun en briaf of en e-mail as det skraft noch en code muar bitu det spriak. Faan ian skap tu en ööder san signaalflagen of morsetiaken brükt wurden. An so jaft'at noch flook ööder kodiarangen för informatsion. Commonskategorii: Informatsion – Saamlang faan bilen of filmer Wikiquote: Informatsion (sjiisk) Wikibooks: Informatsion (sjiisk)
Di Turing-Test gongt üüb Alan Turing turag. Sin grünjfraag wiar 1950: Wan en minsk (skraftelk) fraagen stelt, an hi koon ei entskias, of det oonswaar eder faan en minsk of en maskiin komt, do hää det maskiin konstelk inteligens. Detdiar wurd jääw't 1950 noch goorei, iarst 1956 as konstelk inteligens (KI, of ingelsk AI, faan artificial intelligence) tu en fääk faan't informaatik wurden. Sant di tidj spikeliare a minsken diarauer, of maskiinen a minsken ans auerhaale küd. Commonskategorii: Turing-Test – Saamlang faan bilen of filmer
At Konstelk Inteligens (KI, üüb ingelsk: AI, faan artificial intelligence) as en dial faan't informaatik, diar ham mä't automatisiarin faan inteligent ferhualen an mä't liaren faan maskiinen befaadet. Miast woort KI so ferstenen, dat kompjuutern baud an programiaret wurd, am dat jo salew tu liasangen faan probleemen kem. Det gongt widj auer algoritmen henwech, diar bluas för enkelt klaar definiaret fraagen en liasang finj, t.b. schachkompjuutern. Turing-Test Commonskategorii: Konstelk Inteligens – Saamlang faan bilen of filmer
En programiarspriak as en formaal spriak för dooten an algoritmen, diar en kompjuuter ferstun an ütjfeer koon. Diar san hunerten faan spriaken, an arke hää san aanj föördial. Det komt üüb uun, huar't för brükt woort. Tesken di code faan't programiarspriak an di kompjuuter werket en auersaaterprogram, det as di compiler of interpreter. Strukturiaret programiarspriaken C, C++, C#, Java, Pascal, Python, Visual Basic Imperatiif programiarspriaken ALGOL, Fortran, Pascal, Ada, PL/I, Cobol, C Deklaratiif programiarspriaken SQL, Linda, Oz, Haskell, Prolog, XSLT Objektorientiaret programiarspriaken AppleScript, C++, C#, Fortran, IDL, Java, JavaScript, Perl, PHP, Python, Ruby, Scratch, Smalltalk, VB.NET, Visual Objects Wikibooks: Programiarin (sjiisk) Commonskategorii: Programiarspriaken – Saamlang faan bilen of filmer
En Transformaator (faan latiinsk transformare ‚amfurme‘), of kurt traafo as en elektrisk baudial. Diar hiar normoolerwiis tau spuulen tu an en magneet. Troch det iingungspuul lääpt en wakselstruum an bi det ütjgungspuul komt en wakselstruum mä en ööder späänang ütj. Hün ütjgungspäänang diarbi ütjkomt, hinget faan a amdreiangen uun a spuulen uf. Det iingungspuul hää 1000 amdreiangen, det ütjgungspuul hää 50 amdreiangen. Wan diar nü 240 Volt [V] bi't iingungspuul uunlei, kem diar 240 : 1000 * 50 = 12 Volt bi det ütjgungspuul uun. Ideaalerwiis gongt det reegnang algemian: U 2 U 1 = N 2 N 1 {\displaystyle {\frac {U_{2}}{U_{1}}}={\frac {N_{2}}{N_{1}}}} of U 2 = N 2 N 1 ⋅ U 1 {\displaystyle U_{2}={\frac {N_{2}}{N_{1}}}\cdot U_{1}} . U1 as det iingungspäänang, U2 det ütjgungspäänang, N1 san a amdreiangen fan det iingungspuul, N2 faan det ütjgungspuul. Späänangen faan 12 Volt of noch maner wurd flooksis uun a hüshual brükt, diaram werke letj elektroaperooten miast mä en traafo. Di struum I {\displaystyle I} (meeden uun Ampere [A]) ferhäält ham amkiard tu a späänangen: I 2 = N 1 N 2 ⋅ I 1 {\displaystyle I_{2}={\frac {N_{1}}{N_{2}}}\cdot I_{1}} . Di efekt P {\displaystyle P} (meeden uun Watt [W]) blaft konstant: P
Det ufkörtang ISSN komt faan't ingelsk International Standard Serial Number. Hat as en numer, am tidjskraften iandüüdag tu kääntiaknin. Son numer jaft det uk för buken, det as ISBN (International Standard Book Number). För digitaal objekten het det DOI (Digital Object Identifier). Det ISSN woort efter det internatjunaal ferianboorang ISO 3297 faan 1975 fäästlaanj. Hat woort uun Pariis ferwaltet. Son ISSN koon t.b. so ütjsä: 1234-5679. Hat sait oober niks diar auer ütj, huar det tidjskraft drükt wurden as, of uun hün spriak. Commonskategorii: ISSN – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: ISSN-numern faan bioloogisk tidjskraften ISSN.org
Det Alto Paraguay Department (üüb Spaans: Departamento de Alto Paraguay) as ian faan dön sööwentanj departmenten uun Paraguay. At department leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 17.200 lidj (2017). At hoodsteed faan’t department as Fuerte Olimpo. Bahía Negra Capitán Carmelo Peralta Cerrito Jara Fuerte Olimpo Mayor Pablo Lagerenza Puerto Casado Toro Pampa Paraguay, citypopulation.de
A Falkland-Eilunen (ingelsk Falkland Islands), Falklands of uk Malwiinen (fransöösk Îles Malouines, spoonsk Islas Malvinas), san en skööl faan eilunen uun a süüdelk Atlantik. Jo hiar geograafisk tu Süüdameerikoo, san oober en bütjenlun faan't Ferianagt Könangrik. Al sant knaap 200 juar ferlangt Argentiinien jo eilunen. A Falklands san en skööl faan amanbi 200 eilunen, a gratsten san Waast-Falkland an Uast-Falkland, arke grater üs 6.000 km². Diar tesken lääpt di briad Falklandsund. At kliima liket det faan a Shetlands of Färöern, as oober noch muar ütjglikt. Geoklima 2.1 Wääbsteed Geoklima Commonskategorii: Falkland-Eilunen – Saamlang faan bilen of filmer Wikivoyage Raisfeerer: Falkland-Eilunen (sjiisk) Wikimedia Atlas: Falkland-Eilunen – Geograafisk an histoorisk koorden -51.796253-59.523613705Koordinaaten: 51° 48′ S, 59° 31′ W
At Prowins Buenos Aires as ian faan 24 prowinsen uun Argentiinien. Hat leit süüdelk an uastelk faan't stääd Buenos Aires. Diar lewe gud 15 miljuun minsken (2010) üüb 307571 km². Hör hoodstääd as La Plata Woopen faan't prowins Flag faan't prowins Loftbil faan't prowins, faan a weltrüm deel knipset Commonskategorii: Prowins Buenos Aires – Saamlang faan bilen of filmer
Süüdgeorgien an a Süüdelk Sandwich-Eilunen (ufkört SGSSI) san en bütjenlun faan't Ferianagt Könangrik uun a süüdelk Atlantik. Jo lei nuurden faan 60° süüdelk breetje, an hiar diarmä ei tu Antarktikaa. Det regiuun woort, jüst sü üs a Falklands, faan Argentiinien ferlangd. Det iansagst siidlang as King Edward Point üüb Süüdgeorgien. Diar lewe man en hunfol wedenskapslidj an tau fertreedern faan't britisk regiarang. Commonskategorii: Süüdgeorgien an Süüdelk Sandwich-Eilunen – Saamlang faan bilen of filmer Wikimedia Atlas: Süüdgeorgien an Süüdelk Sandwich-Eilunen – Geograafisk an histoorisk koorden Wikivoyage Raisfeerer: Süüdgeorgien an Süüdelk Sandwich-Eilunen (sjiisk) -56.933333333333-32.4Koordinaaten: 57° S, 32° W
Det Alto Paraná Department (üüb Spaans: Departamento de Alto Paraná) as ian faan dön sööwentanj departmenten uun Paraguay. At department leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 796.700 lidj (2017). At hoodsteed faan’t department as Ciudad del Este. Ciudad del Este Presidente Franco Hernandarias Minga Guazú Paraguay, citypopulation.de
Det Amambay Department (üüb Spaans: Departamento de Amambay) as ian faan dön sööwentanj departmenten uun Paraguay. Det hee 164.500 lidj (2017). At hoodsteed faan’t department as Pedro Juan Caballero. Bella Vista Norte Capitán Bado Cerro Corá Karapaí Zanja Pytá Paraguay, citypopulation.de