rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Det Sjineesk Republiik Taiwan (sjineesk 中華民國, Pinyin Zhōnghuá Mínguó, IPA (huuchsjineesk) [ʈ͡ʂʊ́ŋxu̯ɑ̌ mǐnku̯ɔ̌]) woort uk Republiik Sjiina üüb Taiwan (ROC) näämd an as en lun uun Uastaasien. Di gratst dial maaget det eilun Taiwan ütj, man diar hiar uk noch en hiale rä letjer eilunen tu. Diar lewe amanbi 23,3 miljuun minsken. Efter at rewolutsioon faan 1911 ging det Qing-Dünastii oner, an a 1. Janewoore 1912 wurd det Republiik Sjiina ütjrepen. Hör iarst president wiar Sun Yat-sen, man hi küd sin määcht ei hual, an so wooks diar regiunaal määchten ap, diar ööder föörstelangen hed. Faan 1926 bit 1949 wiar diar flook bürgerkriigen, diar tuleetst faan't Fulksbefreiangsarmee wonen wurd. An hat hää det Fulksrepubliik Sjiina ütjrepen, di iarst uunfeerer wiar Mao Zedong. At Republiik Sjiina of uk Natsionaalsjiina wurd muar of maner apliaset, hat küd ham bluas noch üüb det eilun Taiwan hual. At Fulksrepubliik Sjiina sjocht Taiwan üs dial faan't Fulksrepubliik uun, man Taiwan sjocht ham salew üs suwereenen stoot. Didiar konflikt as bit daalang noch ei apliaset. Commonskategorii: Republiik Taiwan – Saamlang faan bilen of filmer Wikimedia Atlas: Taiwan – Geograafisk an histoorisk koorden Wikivoyage Raisfeerer: Taiwan (sjiisk) 23.716666666667120.85Koordinaaten: 24° N, 121° O World Economic Outlook Database, April
At list faan ISO 3166-2-Codes för Aruba wiset di code för Aruba. At jaft ei muar onerdialangen. Diheer code bestäänt bluas ütj ään dial. Diheer wiset di code efter ISO 3166-1 (för Aruba AW). Seit der Aktualisierung 2011 gilt für Aruba parallel der Code NL-AW in ISO 3166-2:NL für die Niederlande. Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk) ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes. ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
ISO 3166-3 ist ein internationaler Standard, der ausgelaufene Länderkürzel nach dem ISO 3166-1-Standard definiert und ist der dritte Teil des ISO 3166. Wenn nach 1974 Staaten in einem anderen aufgingen (zum Beispiel die DDR in der Bundesrepublik Deutschland) auseinandergefallen sind (zum Beispiel die Tschechoslowakei) ihren Namen geändert haben (zum Beispiel Obervolta) werden ihre Kürzel aus ISO 3166-1 gelöscht und mit zwei zusätzlichen Buchstaben in ISO 3166-3 eingefügt. Dabei stellen die ersten zwei Buchstaben das ursprüngliche Länderkürzel aus ISO 3166-1 dar und die zwei letzten Buchstaben das neue Länderkürzel aus ISO 3166-1. Gibt es keinen eindeutigen Nachfolger des ursprünglichen Landes, sind die beiden letzten Buchstaben HH. Im Falle von Serbien und Montenegro, welches als Bundesstaat das Kürzel CS hatte, wurde 2006 CSXX statt CSHH festgelegt, da CSHH bereits für die ehemalige Tschechoslowakei verwendet wurde. Beispiele: Die Deutsche Demokratische Republik (DD) trat der Bundesrepublik Deutschland (DE) bei, damit endete ihre Existenz. Somit lautet in ISO 3166-3 das Länderkürzel der Deutschen Demokratischen Republik DDDE. Die Tschechoslowakei (CS) zerfiel in die Tschechische Republik (CZ) und in die Slowakische Republik (SK). Somit lautet in ISO 3166-3 das Länderkürzel der Tschechoslowakei CSHH. Obervolta (HV) nannte sich in Burkina Faso (BF) um. Somit lautet in ISO 3166-3
Georges Jean Raymond Pompidou (5. Juuli 1911 önj Montboudif, Cantal (Frankrik) – 2. April 1974 önj Paris (Frankrik)) wus en frånsch politiker, president foon Frånkrik än koföörst foon Andorra foon 1969 bit 1974. Presidente foon Frånkrik (Füft Räpubliik): Charles de Gaulle (1959-1969), Georges Pompidou (1969-1974), Valéry Giscard d'Estaing (1974-1981), François Mitterrand (1981-1995), Jacques Chirac (1995-2007), Nicolas Sarkozy (2007-2012), François Hollande (2012-2017), Emmanuel Macron (2017-). Commons: Georges Pompidou – Soomling foon bile än filme
At list faan ISO 3166-2-Codes för Anguilla wiset di code för Anguilla. At jaft ei muar onerdialangen. Diheer code bestäänt bluas ütj ään dial. Diheer wiset di code efter ISO 3166-1 (för Anguilla AI). Nian feranerang faan di code sant 1998. ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes. ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden. Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk)
At list faan ISO 3166-2-Codes för Antarktikaa wiset di code för Antarktikaa. At jaft ei muar onerdialangen. Diheer code bestäänt bluas ütj ään dial. Diheer wiset di code efter ISO 3166-1 (för Antarktikaa AQ). Nian feranerang faan di code sant 1998. ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes. ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden. Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk)
At list faan ISO 3166-2-Codes för Belgien wiset di code för belgisk regiuunen. A codes bestun ütj tau dialen mä en streg diarmad. Di iarst dial as di code för't lun efter ISO 3166-1 (för Belgien BE), di ööder as di code för at regiuun. A ISO 3166-2-codes för Belgien (BE) beskriiw 5 prowinsen uun Flandern an 5 prowinsen uun a Wallonii. Di iarst faan a trii buksteewen betiakent det regiuun (V of W) an jo ööder tau buksteewen det prowins. Det regiuun Brüssel as en aanj prowins an hää en aanjen code. Stant: 1. Janewoore 2020 Stant: 1. Janewoore 2008 Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk) Loop van de bevolking/pop1992-mov_fr.xlsx Mouvement de la population en 2020. (XLSX; 2,56 MB) Uun: statbel.fgov.be. Statbel – Direction générale Statistique – Statistics Belgium, ufrepen di 4. Jüüle 2021 (fransöösk). NUTS:BE (EU-Statistikregiuunen) ISO 3166-2, Tabel mä lun-codes ISO 3166-1, Tabel mä lun-codes uun TLDs
ISO 3166-2:BQ ist die ISO-3166-2-Norm für die Besonderen Gemeinden der Niederlande, sie enthält die Codes für die 3 Gemeinden. Die Codes bestehen aus zwei Teilen, die durch einen Bindestrich voneinander getrennt sind. Der erste Teil gibt den Landescode gemäß ISO 3166-1 (für die Besonderen Gemeinden der Niederlande BQ), der zweite den Code für die Gemeinde wieder. Der aktuelle Landescode wurde im Newsletter II-3 vom 13. Dezember 2011 (PDF) zuletzt aktualisiert. Die Gemeinden verfügen auch jeweils über einen ISO-3166-2-Code unter dem Eintrag ISO 3166-2:NL für die Niederlande. Änderungen an den ISO-Codes (englisch) ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes. ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Futbaal as en baalsport mä tau maanskapen, diar jinenööder spele an eder muar tooren üs det ööder sjit wel. Uk di baal för det spal het futbaal. Det spal düüret normoolerwiis tweisis 45 minüüten. Bi enkelt turniiren woort oober noch tweisis 15 minüüten efterspelet, bit ian maanskap wonen hää. Wan do uk noch nään waner fääststäänt, jaft at uk noch det elwen-meeter-sjiten. Tu ian maanskap hiar elwen spelern, tjiin üüb't fial an ään uun't toor. Bit tu trii spelern mut uun a luup faan't spal ütjwakselt wurd. Di baal woort mä a fut auer't fial skööden, man di toormaan mut di baal uk uun a hun nem. A fialspelern mut di baal bluas uun a hun nem, wan hi ütj at spalfial skööden wurden as. Do mut jo ham mä tau hunen weder iin uun't spalfial smitj. Det spal as uun't ääder 19. juarhunert uun't Ferianagt Könangrik apkimen. Uun't leeder 19. juarhunert kaam det muude do uk auer üüb a europeesk kontinent. Uuntesken woort üüb a hialer welt futbaal spelet. Futbaal EM 2012 Futbaal WM 2022 Futbaal EM 2024 Wikiquote: Futbaal (sjiisk) Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Futbaal Wääblink-kataloog tu Futbaal uun't Curlie Project (iar:DMOZ, üüb huuchsjiisk)
At wilag (Salix caprea) as en buum uun det famile faan a wilagplaanten (Salicaceae). Hat bleut ääder an as sodenang en wichtag fuderplaant för't im. Hör twiigen wurden uk hal uun hüüs apsteld. Bloos, maskuliin Bloos, feminiin Frücht (ketje) Tiaknang Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Salix caprea Wikispecies hää en artiikel tu: Salix caprea
Wilger (Salix) san en skööl faan plaanten uun det famile faan a Wilagplaanten (Salicaceae). Diar hiar son 450 slacher tu. Jo lewe uun't nuurdelk miatag kliima. Enkelt slacher fanjst dü oober uk uun a troopen. Jo mei hal wiaten grünj. S. subg. Chamaetia – S. subg. Chosenia – S. subg. Longifoliae – S. subg. Salix – S. subg. Vetrix Wilag (Salix caprea) Pualemrut (Salix repens) Faan jong twiigen kön kurwer bünjen wurd. Wilger waaks hal uun muuren an sluater. Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Wilger (Salix) Wikispecies hää en artiikel tu: Wilger (Salix) Wikisource: Die Cultur und Verarbeitung der Weiden in Deutschland (sjiisk)
Wilagplaanten (Salicaceae) san en plaantenfamile uun det kategorii faan a Malpighiales, an hiar tu a bloosenplaanten. Abatieae – Bembicieae – Flacourtieae – Homalieae – Prockieae – Saliceae – Samydeae – Scolopieae – Scyphostegieae Abatia – Aphaerema – Azara – Banara – Bartholomaea – Bembicia – Bennettiodendron – Bivinia – Byrsanthus – Calantica – Carrierea – Casearia – Dissomeria – Dovyalis – Euceraea – Flacourtia – Gerrardina – Hasseltia – Hasseltiopsis – Hecatostemon – Hemiscolopia – Homalium – Idesia – Itoa – Laetia – Lasiochlamys – Ludia – Lunania – Macrohasseltia – Mocquerysia – Neopringlea – Neoptychocarpus – Olmediella – Oncoba – Ophiobotrys – Osmelia – Phyllobotryon – Phylloclinium – Pineda – Pleuranthodendron – Poliothyrsis – Populus – Priamosia – Prockia – †Pseudosalix – Pseudoscolopia – Pseudosmelia – Ryania – Salix – Samyda – †Saxifragispermum – Scolopia – Scyphostegia – Tetrathylacium – Tisonia – Trimeria – Xylosma – Zuelania Commonskategorii: Wilagplaanten (Salicaceae) – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Wilagplaanten (Salicaceae)
Muuren san wiat loonskapen mä liager plaanten. Auer diar tuföl weeder stäänt, kön plaanten ei rocht ferrööde, jo wurd tu türew. An di türew wääkst mä a juaren amhuuch. Det weeder saamelt ham üüb a liachst ponkt. En weederliasang skal en muur ütjdrüge. Türew woort ufbaud. Commonskategorii: Muuren – Saamlang faan bilen of filmer
Waasterhias as di waastelk dial faan't gemeen Neebel üüb Oomram. Hi leit tesken at öömrang lunstruat an a düner. 1987 haa diar 115 minsken lewet. Waasterhias leit temelk uun a maden faan't eilun Oomram. Üs efter a Ööder Weltkriich flook minsken en nei aran soocht, hää det gemeen Neebel uun't waasten nei baulun ütjwiset. Sodenang as det taal faan a Neebelaanjgen dobelt so grat wurden. Daalang wurd flook hüsang ferhüürd an san bluas noch uun a somer bewenet. Westerheide. Iindrach bi di ferian för computergenealogii (gov.genealogy.net) Georg Quedens: Amrum. Christian Jensen, Breklum 1971, S. 55. 54.6522222222228.3419444444444Koordinaaten: 54° 39′ N, 8° 21′ O
Ernst Meier-Hedde as en reter faan't DGzRS an di iarst faan det nei 28-m-klas, diar stak för stak det 27,5-m-klas ufliase skal. Hi leit uun Witjdün üüb Oomram an hää uun a somer 2015 san föörgunger Vormann Leiss ufliaset. Di reter uun bau At maskiin woort iinbaud Commons: Ernst Meier-Hedde – Saamlang faan bilen of filmer Typbeskriiwang faan SAR 28.
At Öömrang Iisenboon wiar en smäälspöörboon mä en spöörwidje faan 900 mm üüb Oomram. Hat as bedrewen wurden faan 1893 bit 1939. Heinz-H. Schöning: Die Amrumer Inselbahn. Verlag Kenning, Nordhorn 1996, ISBN 3-927587-55-9. Georg Quedens: Wi fohrn, wenn ick mien Punsch ut heff – Geschichte und Geschichten der Amrumer Inselbahn. Verlag Jens Quedens, Amrum 2001, ISBN 3-924422-66-4. Gerd Wolff: Deutsche Klein- und Privatbahnen, Teil 1: Schleswig-Holstein/Hamburg. Zeunert, Gifhorn 1972, ISBN 3-921237-14-9. Hans Wolfgang Rogl: Die Nordsee-Inselbahnen. 6. Auflage, alba, Düsseldorf 1996, ISBN 3-87094-230-4. Gerd Wolff: Deutsche Klein- und Privatbahnen, Band 13: Schleswig-Holstein 2 (westlicher Teil). EK-Verlag, Freiburg 2012, ISBN 978-3-88255-672-8. Bilen an histoore üüb www.inselbahn.de
At Feer-Oomram Beenk (RaiBa) as en sjiisk mootskapsbeenk uun A Wik üüb Feer. Uun Neebel üüb Oomram as en filiaalsteed. Det beenk werket mä muar grat onernemen tuup: DZ Beenk R+V Ferseekerang Bauspaarkas Schwäbisch Hall Teambeenk VR Leasing Union Investment Bilanssum = 128,9 Mio. Euro Iinlaagen = 85,3 Mio. Euro Ütjliand krediiten = 104,5 Mio. Euro Uunstelden = 46 Steeden = 2 (+ 3 automooten-steeden) Lasmooten = 2.571 Feer-Oomram Beenk eG (sant 2000) Fering Beenk eG (bit 2000) Fering Fulksbeenk eG (bit 1991) (diarföör Fering Krediitferian e.G.m.b.H.) Raiffeisenbeenk Feer eG (bit 1991) (diarföör Fering Spaar- an Darleenskas eG) Raiffeisenbeek Oomram eG (bit 2000) Uun't juar 2020 hää't Feer-Oomram Beenk ham mä't Kaltenkirchener Bank tuupslööden, an het nü Ferianagt VR Beenk eG. Wääbsteed faan't Feer-Oomram Beenk eG Wääbsteed faan't Ferianagt VR Beenk eG Feer-Oomram Beenk uun det onernemensdootenbeenk faan't BaFin 54.691748.56476Koordinaaten: 54° 41′ 30,3″ N, 8° 33′ 53,1″ O
Kualplaanten (Brassica) san en plaantenskööl uun det famile faan a krüsbloosen (Brassicaceae). Diar hiar flook wichtag kultuurplaanten tu. B. aucheri – B. baldensis – B. balearica – B. barrelieri – B. beytepeensis – B. bivoniana – B. bourgeaui – B. cadmea – B. carinata – B. cretica – B. deflexa – B. deserti – B. desnottesii – B. dimorpha – B. drepanensis – B. elongata – B. fruticulosa – B. glabrescens – B. gravinae – B. hilarionis – B. incana – B. insularis – B. jordanoffii – B. juncea – B. macrocarpa – B. maurorum – B. montana – B. napus – B. nigra – B. nivalis – B. oleracea – B. oxyrrhina – B. procumbens – B. rapa – B. repanda – B. rupestris – B. somalensis – B. souliei – B. spinescens – B. tournefortii – B. trichocarpa – B. tyrrhena – B. villosa Abessiinsk Senep (Brassica carinata) Brün Senep (Brassica juncea) Suart Senep (Brassica nigra) Raps (Brassica napus) Onerslach: Steegrööw, Güül rööw?, Kualrööw ? Böderrööw ? (Brassica napus rapifera) Rööwsiad, Kualrööwen ? (Brassica rapa) Onerslacher: Sjiinakual, Meirööw, Rööwstaal Kual (slach) (Brassica oleracea) Onerslacher: Bluumenkual, Hoodkual, Ruusenkual, Kualroobe, Brokoli, Greenkual Commonskategorii: Kualplaanten – Saamlang faan bilen of filmer
Kual (Brassica oleracea) as en plaantenslach uun det famile faan a krüsbloosen (Brassicaceae) an hiart tu a kualplaanten (Brassica). Diar kem flook kual-suurten faan uf. Bluumenkual (Brassica oleracea botrytis) Hoodkual (Brassica oleracea capitata) Witjkual (Brassica oleracea capitata alba) Spaskual (Brassica oleracea capitata alba conica) Ruadkual (Brassica oleracea capitata rubra) Wirsingkual (Brassica oleracea capitata sabauda) Ruusenkual (Brassica oleracea gemmifera) Kualroobe, Koroobe (Brassica oleracea gongylodes) Brokoli (Brassica oleracea italica) Greenkual (Brassica oleracea sabellica) oober: Sjiinakual hiart diar ei tu. Hi komt faan en öödern slach uf: Brassica rapa Bloosen faan wil kual Staaler an bleeden faan wil kual Bluumenkual Witjkual Spaskual Ruadkual Wirsingkual Ruusenkual Kualroobe Brokoli Greenkual Commonskategorii: Kual – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Kual Kual (slach). Uun: FloraWeb.de.
p4 Di Letj Ialtürn Neebel stäänt uun Sössaarep üüb Oomram nai bi't Öömrang Skuul. Hi wiset en sektoorenial an halept bi't uunsjüüren uun't Nuurder Ia faan Feer efter waasten. WSA Leuchtturm-Atlas.de Leuchtturmseiten.de Leuchtturm-Web.de
p4 Di Letj Ialtürn Noorsaarep stäänt uun Noorsaarep üüb Oomram nai bi't kui. Hi wiset en sektoorenial an halept bi't uunsjüüren faan Hörnem üüb Sal. Georg Quedens: Amrum, S. 92. 15. aplaag 1990. Breklumer Verlag, Breklum 1971. ISBN 3-7793-1110-0. leuchtturm-atlas.de
p4 Di Letj Ialtürn Witjdün stäänt uun Witjdün üüb Oomram üüb a wandelboon. Hi hää 1978 di letj ialtürn bi't kuurhüs ufliaset, üs a süüdspits nei bebaud wurden as. 1988 as hi stal laanj wurden, auer det faarweeder ham feranert hää. leuchtturm-atlas.de leuchtfeuerseiten.de
En geen as en kirew faan en DNA. Hat häält det informatsioon för en RNA, diar efter det münster faan't DNA apbaud woort. Diar san flook slacher faan RNA. Auer a miaten wichtag as det mRNA (messenger RNA), diar för di apbau faan proteinen brükt woort. An a proteinen besteme a eegenoorten faan en eukariot, uk faan di minsk. Sodenang besteme a geenen det ferarwin faan eegenoorten. Hü geenen apbaud san, an wat jo för funksioonen haa, diar befaadet ham det geneetik mä. Mutatsioon Ewolutsioon
Proteiin of aiwitj san grat moleküülen, huar aminosüren uun sat. Proteiinen san uun arke sel an haa diar flook leewentswichtag funksioonen. Jo san di grünjbaustian faan ales labenen. Diaram skel wi jo uk iidj. Föl proteiin as uun : Flääsk Fask Aier Moolk, sees an tjuarel Nöden Bongfrüchten, t.b. soojabuan (41,6 %) of lins (23,4%) Proteiin-Atlas (ingelsk)
At mitochondrium (faan greks μίτος mítos ‚triad‘ an χόνδρος chóndros ‚kial‘) as en dial faan en sel. Mitochondrien kem bal bi arke eukariot föör, uk bi di minsk. Mitochondrien fersurge a selen mä energii, auer jo det moleküül Adenosintriphosphat apbau. Jo haa uk en aanj DNA, det as det mitochondriol DNA. MITOMAP (ingelsk)
RNA as det ingelsk ufkörtang för Ribonukleinsüren (RNS). RNA as en biomoleküül an liket at DNA. At RNA saat geneetisk informatjuun faan en sel am tu proteinen. mRNA (messenger RNA) - Hat as wel det wichtagst RNA, auer hat informatjuunen faan en geen tu en ribosoom auerdrait. tRNA (transfer RNA) - Hat drait aminosüren tu't ribosoom. rRNA (ribosomal RNA) - Hat werket bi di apbau faan ribosoomen mä. an noch flooken muar ... Nukleotid
Ribosoomen san grat molekulaar kompleksen faan proteinen an ribonukleinsüren (RNA), diar uun cytoplasma, uun mitochondrien an chloroplasten föörkem. Diar wurd proteinen apbaud, so üs a geenen uun't DNA det föörsä. Enkelt aminosüren wurd efter det geneetisk informatsion tu grat moleküülkeeden tuupsaat. Ribosoomen san 20 - 25 nm grat. Det mRNA auerdrait det informatsion faan't DNA tu't ribosoom. Det amsaaten faan a mRNA-informatjuunen tu keeden faan aminosüren het translation. Didiar föörgung komt bi aal at labenen föör; hi as en kääntiaken faan leewent, so üs wi det kään. Hans G. Kloepfer Struktur und Funktion von Ribosomen uun: Chemie in unserer Zeit, binj 7, numer 2, 1973, sidjen 49–58 doi:10.1002/ciuz.19730070204 ISSN 0009-2851
Aminosüren san en skööl faan orgaanisk ferbinjangen mä tumanst ian carboxyskööl (–COOH) an ian aminoskööl (–NH2). Miast ment am mä aminosüren jodiaren, diar uun proteinen föörkem (= proteinogen aminosüren). Jo het α-aminosüren, diar käänt am 20 (+3) faan. Diar san oober noch 400 muar, diar uun a natüür föörkem. Aminosüren kem ei bluas üüb a eerd föör, jo san uk al üüb komeeten fünjen wurden. An so woort spikeliaret, of diar irgenthuar uun't uniwersum ferlicht leewent as. Wikibooks: Aminosüren-stoofwaksel (sjiisk) Wikibooks: Aminosüren, aiwitj an ensüümen (sjiisk) 20 proteinogen aminosüren
Cytoplasma (faan greks κύτος kýtos „kop“ an πλάσμα plásma „ding“) as det, wat en sel faan banen ütjfalt. Trinjam det sel sat det sel-membraan, an uun det sel san di sel-kial an organelen, det san ööder sel-dialen so üs a mitochondrien. Uun chloroplasten het det cytoplasma stroma. Weeder 80,5–85 % Proteinen 10–15 % Lipiden 2–4 % Polysacchariden 0,1–1,5 % DNA 0,4 % RNA 0,7 % letj orgaanisk moleküülen 0,4 % anorgaanisk moleküülen an ionen 1,5 % Helga Güttler: Die Begriffe Plasma und Protoplasma: Ihre Entwicklung und Wandlung in der Biologie. Uun: Rete. 1, Nr. 3/4, 1972, s. 365–375.
Köölhüdraaten of uk Sacchariden san di gratst cheemisk dial faan ales labenen üüb a eerd. Tuup mä fäät an proteinen hiar jo tu üüs iidj. Diar san ünlik sköölen faan köölhüdraaten mä ünlik eegenskapen: Monosacchariden, t.b. drüüwensoker, früchtsoker Disacchariden, t.b. witj soker, moolksoker Oligosacchariden, t.b. raffinoos Polysacchariden, t.b. starken, seluloos, chitin Ianfachsoker (Monosacchariden) Glukoos, drüüwensoker, dextroos Mannoos, en epimer faan glukoos Fructoos, früchtsoker Riboos, en dial faan't ribonukleinsüren (RNA) Desoxyriboos, en dial faan't desoxyribonukleinsüren (DNA) Galactoos, slimsoker Fucoos, en L-soker Rhamnoos, en L-soker Taufachsoker (Disacchariden) Saccharoos, rööwensoker, röörsoker (Glucoos + Fructoos) Laktoos, moolksoker (Glucoos + Galactoos) Lactuloos, en konstelken moolksoker Maltoos, maltssoker (Glucoos + Glucoos) Trehaloos, en soker (Glucoos + Glucoos) Triifachsoker (Trisacchariden) Melezitoos, Trisaccharid t.b. uun hönang Raffinoos, blaft bi't sokerproduktjuun auer Umbelliferoos Fölfachsoker (Polysacchariden) Starken, wichtag dial faan't iidj Amyloos as uun starken banen Amylopektin as uun starken banen Seluloos, as uun plaanten Glykogen, häält energii för muskeln an liwer Chitin, as uun laspuatet diarten Calloos, as uun plaanten Fruktane, as uun plaanten Dextrane, as en polysaccharid Pektine, hiar tu't boolääst uun üüs iidj Cyclodextrine: as en oligosaccharid an liket en kuugel α-Cyclodextrin (sääks glukoosuundialen) β-Cyclodextrin (sööwen glukoosuundialen) γ-Cyclodextrin (aacht glukoosuundialen) Commonskategorii: Köölhüdraaten – Saamlang faan bilen of
Tjootern as en letj gemeen uun Niidersaksen. Hat hiart tu't Samtgemeen Jümme uun a Lunkreis Leer. Amdorf Barge Detern / Tjootern Deternerlehe Neuburg (Detern) Stickhausen Velde (Detern) Commonskategorii: Tjootern – Saamlang faan bilen of filmer Wikisource: Stickhausen uun't Topographia Westphaliae (Matthäus Merian) (sjiisk) Landesamt für Statistik Niedersachsen, LSN-Online Regionaldatenbank, Tabelle 12411: Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Stant 31. Detsember 2019. (Halep üüb sjiisk)
Di Lunkreis Leer as en lunkreis uun't nuurdwaasten faan Niidersaksen an hiart tu Uastfresklun. A iinwenertaalen uun kläämen san üüb a stant faan a 31. Detsember 2019. Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Lunkreis Leer Landesamt für Statistik Niedersachsen, LSN-Online Regionaldatenbank, Tabelle 12411: Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Stant 31. Detsember 2019. (Halep üüb sjiisk) Landesamt für Statistik Niedersachsen, LSN-Online Regionaldatenbank, Tabelle 12411: Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Stant 31. Detsember 2019.
Di Mississippi [ˌmɪsɪˈsɪpɪ] as en 3778 kilomeeter lungen struum uun a Ferianagt Stooten. Hi hää san hood uun a Lake Itasca uun Minnesota an san müs süüdelk faan New Orleans uun a Golf faan Meksiko. Tuup mä di Missouri, di uun a Mississippi iinlääpt, san jodiar tau struumer üs Mississippi-Missouri 6051 kilomeetern lung an di sjuardlingst struum üüb a eerd. St. Croix River * Black River * Wisconsin River * Rock River * Illinois River * Kaskaskia River * Ohio * Hatchie River * Yazoo River * Big Black River Minnesota River * Root River * Cannon River * Turkey River * Iowa River * Des Moines River * Skunk River * Salt River * Missouri * Saint Francis River * White River * Arkansas * Red River Commons: Mississippi River – Saamlang faan bilen of filmer J.C. Kammerer: Largest Rivers in the United States, 1990. U.S. Geological Survey. (ufrepen di 2. September 2011) Jerry M. Hay: rapids dam%22 %22head of navigation%22&f=false Mississippi River-Historic Sites & Interesting Places. S. 114, ufrepen de 21. Nofember 2013. Duden, 25. aplaag, s. 738
Fäät of ööle as en ester faan glycerin, det as en triiwäärdagen alkohol (Propan-1,2,3-triol). Diar hinge trii fäätsüren bi. Wan en fäät bi normool temperatuuren fääst as, do as det en fäät. Wan det begant tu luupen, do as det en ööle. Fääten kem natüürelkwiis uun siad an uun spääk faan diarten föör. Jo hual en energii faan 37 kJ/g (9 kcal/g) an san di wichtagst energiileewerant för minsken, diarten an enkelt plaanten. Fäät woort ei bluas üs iidj, man uk üs smeer för maskiinen brükt. Fäät swäämt boowen, wan't uk faan en ualen hünj as. Wikiquote: Fääten (sjiisk) Wikibooks: Fääten (sjiisk) Volkert Faltings an Reinhard Jannen: Fering-Öömrang Spreegwurdleksikon, Hüsem 2012
En ester as en ferbinjang faan en alkohol mä en süren En ester hää en "süren"dial an en "alkohol"dial. Estern kem uun a natüür uun fäät föör. Estern besteme di stirem an di smaag faan früchten: Banaanen Aapler Peeren Eerdbeien Aapelsiinen Käärsen Wikibooks: Ester (sjiisk)
Det Prowins Schleswig-Holstian as 1867 efter di Sjiisk Kriich tesken Preußen an Uastenrik grünjlaanj wurden. Diarföör wiar diar tau hertoochdoomen Schleswig an Holstian. Üs di 23. August 1946 det bundeslun Schleswig-Holstian grünjlaanj wurd, wiar't föörbi mä det prowins faan Preußen.