rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Prof. Dr. Thomas Steensen (* 27. September 1951 uun Bräist) as en nuurdfresken histooriker an wiar direkter faan't Nordfriisk Instituut. Steensen wiar iarst redaktöör faan a Husumer Nachrichten an korespondent bi a Deutsche Presse-Agentur (dpa). Hi hää histoore, fresk spriak, politologii an sotsiologii bi't uniwersiteet faan Kiil studiaret. Sant 1999 wiar hi uk profeser bi't uniwersiteet faan Flensborag. Steensen sat uun't sjüür faan a Landeskulturverband Schleswig-Holstein an uun a biriad faan a Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte. 1985 skrääw Steensen sin disertatsion Die friesische Bewegung in Nordfriesland im 19. und 20. Jahrhundert (1879–1945), ütjkimen 1986 uun a Wachholtz Verlag, Neumünster. Diarför füng'er 1987 di Conrad Borchling-pris faan't Alfred Toepfer Stiftung F.V.S. uun Hamborag. Geschichte Nordfrieslands, 1995 Das große Nordfriesland-Buch, Ellert & Richter, Hamborag 2000 Bredstedt. Stadt in der Mitte Nordfrieslands, Verlag Nordfriisk Instituut, Bräist 2000 Friesische Sprache und friesische Bewegung (= Schriften des Kreisarchivs Nordfriesland, Schloß vor Husum. Bd. 11). Husum-Druck- und Verlags-Gesellschaft, Hüsem 1987, ISBN 3-88042-401-2. Rudolf Muuß. Heimatpolitiker in Nordfriesland und Schleswig-Holstein (= Nordfriesische Lebensläufe. Bd. 5). Husum-Druck- und Verlags-Gesellschaft, Hüsem 1997, ISBN 3-88042-842-5. mä ütjden: Das Wattenmeer. Kulturlandschaft vor und hinter den Deichen. Theiss, Stuttgart 2005, ISBN 3-8062-1984-2. ütjden: Die Frieslande = Nordfriisk Instituut Nr. 187. Nordfriisk Instituut,
A Siisenspaner (Bombyx mori) as en Flenerk (Lepidoptera) an wiar iar bluas uun Sjiina aran. Hi hiart tu't famile faan a Echt Spanern (Bombycidae). Siisenripen span jo iin uun kokons faan siisen. Diar hää a minsk al ääder siisentriader faan maaget, am diarmä siisen tjüch tu weewen. Daalang jaft at siisenspanern uk uun Süüdeuroopa. Diar wurd uk ööder flenerk-slacher üs siisenspaner betiakent, auer jo siisen leewre: "Echt" Siisenspaner (Bombyx mori) Süüdamerikoonsk Siisenspaner (Saturnia cecropia) Sjineesk Siisenspaner (Saturnia pernyi) Ailanthusspaner (Saturnia cynthia) Aier Ripen, 21 daar ual Kokon Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Siisenspaner Wikispecies hää en artiikel tu: Siisenspaner
Siisen as en fiinen triad, hi woort faan kokons faan't siisenrip wonen. Mä siisentriader woort siisen tjüch weewd. Efter't bewerkin skürent siisen, an a klöören locht starker üs bi lanen of sjep-ol. Efter't muude faan't bewerkin woort siisen do tu satin, chiffon, taft of brokat. Det werkin mä siisen as al 5.000 juar ual an hää uun Sjiina an Indien begand. Sponen siisentriader Siisenduk Uun en sjineesk siisenfabrik Commons: Seide – Saamlang faan bilen of filmer Wikisource: Seide (sjiisk)
Flaaks (Linum usitatissimum) as en ual kultuurplaant, huar triads an ööle faan wonen woort. L. u. var. stenophyllum – L. u. var. usitatissimum Enkelt onerslacher leewre beeder triader, ööder onerslacher beeder ööle: Flaakstriader kem faan a staaler uf an diar wurd riaper of lanen tjüch faan maaget. Ütj at siad woort liinööle wonen. Det woort tu köögin brükt, as oober uk det grünjlaag faan öölefarew an stookfarew. Flaaksfial Liinsiad Flaakstriader Commonskategorii: Flaaks – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Flaaks
Wat menst Dü? Amrumbank (Skap) -> öömrang Amrumbank (Skep) -> sölring Oomrambeenk, det flaak uun't waasten faan Oomram Amrumbank West, di winjpark üüb sia Ialskeb Amrumbank II (1915) an Amrumbank I (1907)
Mars (sümbool: ) as jü fiird planeet eefter Merkurius, Fenus än jü jard. Mars as huulew sü grut as jü jard än heet en teen atmosfiir än et jeeft is aw da biise marspoole. Mars heet en teen atmosfiir. Jüheer atmosfiir bestoont for 95% üt kooledioxid än en lait üt stikstuf, argoon, sörstuf, än oudere bestånddiile. Et jeeft ünlike säsonge (isbiling aw da nord- än söödpoole). Umluupboon: iinj iir än 322 deege. Oufstånd bit jü san: 227,92 milion km. Döörsnit temperatuur: Amenbai −55 °C, am di äkwatoor koon et likewälj 20 °C wårde. Äkwatoordöörsnit: 6.794 km. Rotasjoonperioode: 24 stüne än 37 minuute. Mars heet twäär moune: Phobos än Deimos. Phobos (2008) Deimos (2009) Da ameerikaanisch Viking-sonde köön niinj organisch laawen eefterwise. Önj 1996/97 lönjiet jü sonde 'Mars Pathfinder' aw Mars. Sunt 1997 kjart jü sonde 'Mars Global Surveyor' trinam Mars. Önj 2002 wörd wååder fünen büte da biise poole foon Mars. Commons: Mars – Soomling foon bile än filme
At ingelsk spriak (üüb ingelsk:English [ˈɪŋɡlɪʃ]) hiart tuup mä't Sjiisk, Holuns, Plaatsjiisk, Afrikaans an Fresk tu a waastgermaans spriaken. Uun a wurdschats wurd Ingelsk för't iarst faan det 9. juarhunert faan dön nuurdgermaansk spriaken an faan det 11. juarhunert faan Fraansöösk beinflöödet. Ünlikhaiden mä wurden twesken det Ingels uun dön Ferianagt Stooten an det Ferianagt Könangrik: Wiktionary: Ingelsk spriak (Sjiisk) Commonskategorii: Ingelsk spriak – Saamlang faan bilen of filmer Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Ingelsk ütjspriak Wikibooks: Ingelsk (sjiisk) Wikisource: Ingelsk (sjiisk)
Nuurdfresk wurdenbuken Nordfrasche uurdeböke Nuurđfriisk Uurterboker V. Tams Jörgensen: Snaak friisk! - Interfriisk Leksikon., 132 s., Nordfriisk Instituut, Bräist 1977 Alfred Boysen, Kurt Pohlmann: Sprækefæærer Tjüsch Frasch Weestfrasch. 45 s., aanj ferlach, 4. aplaag 1983 (online) Henk Wolf: Uurdelist Weestfrasch-Mooringer Nann Mungard: Eilunsfriisk Spraak an Wiis I (A-O)., 150 s., Verlag für nordfriesisches Heimatschrifttum, 1974 (online) Moritz Momme Nissen: Nordfriesisches Wörterbuch. Digitalisiaret iarst binj (online) Moritz Momme Nissen: Nordfriesisches Wörterbuch. Digitalisiaret ööder binj (online) Moritz Momme Nissen: Nordfriesisches Wörterbuch. Digitalisiaret traad binj Kurt Pohlmann: Spraakföörer Dütsk Sölring Weestfriisk. 45 s., aanj ferlach, 1976 Hermann Schmidt: Wörterbuch der Sylterfriesischen Sprache., 88 s., Söl'ring Foriining, 1969 Hermann Schmidt: Wörterbuch Hochdeutsch/Sylterfriesisch. 64 s., Söl'ring Foriining, 1972 Boy P. Möller: Söl'ring Uurterbok. 308 s., Sändig Reprints, Wiesbaden 1973 [1915] Birgit Kellner: Sölring Uurterbok. Wörterbuch der sylterfriesischen Sprache. 840 s., ISBN 3-925735-11-9. Söl‘ring Foriining e.V., Kairem/Söl 2006 Erk-Uwe Schrahé: Deutsch-Söl’ring zum Söl’ring Uurterbok. Wörterbuch der Sylter Mundart von Boy P. Möller. 45 s., aanj ferlach, Raantem 1990 Erk-Uwe Schrahé: Kleiner Sylter Sprachführer, Deutsch – Sölring/ Sylterfriesisch. Söl’ring Foriining, Kairem 2012 (online) Tanno Hüttenrauch en Michael Wehar: friisk.org Online Uurterbok Dütsk-Söl'ring Dr. J. Schmidt-Petersen: Wörterbuch und Sprachlehre der Nordfriesischen Sprache., 172 s., Sändig Reprints, Wiesbaden 1984
En eilun as en stak lun, diar uk bi huuchweeder ütj at sia apsticht. Wan't bi huuchweeder onergongt, do as det en sunbeenk. A Halgen uun Nuurdfresklun En tidjeneilun as bi liachweeder mä't fäästlun ferbünjen, bi huuchweeder oober ei. En hualeweilun as eegentelk nian eilun, auer diar bluas trii sidjen faan weeder amspeeld san. En eilun, diar troch en doom of brag mä't fäästlun ferbünjen as, blaft likes en eilun. En isberag as nian eilun, auer hi nian ferbinjang mä't fäästlun hää. Faan minsken maaget iinrachtangen üs ialtürner uun't weeder tääl ei üs eilunen. En huuchsun, diar uk bi huuchweeder ütj at sia apraaget, koon en eilun wurd, wan hi auer juaren stabiil as. Eilunen san leewen letjer üs en kontinent. A 10 gratsten san: Nuurdfresk Eilunen Uastfresk Eilunen Waastfresk Eilunen Britisk Eilunen Kanooleilunen Kariibisk Eilunen Makaroneesien Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Eilunen Wikiquote: Eilun (sjiisk)
Jakob Tholund (* 29. August 1928 uun Guatang, † 8. Maarts 2022 uun Kiel) wiar en feringen skuulmääster, regiunaalhistooriker an skriiwer. Jakob "Joope" Tholund hää filosofii, teologii, literatüürwedenskap an histoore uun Kiil an Freiburg studiaret. Üs skuulmääster wiar hi uun a gang uun A Wik, Flensborag an St. Peter-Ording. Tuleetst wiar'er direkter faan't Gymnasium Insel Föhr (daalang Eilun Feer Skuul) Jakob Tholund hää flook regiunaalhistoorisk buken an artiikler skrewen an hää ham uun flook positsioonen för't fresk spriak an kultüür iinsaat. 1990 Ofsiar faan a Orde van Oranje-Nassau 1991 Bundesfersiinstkrüs 1996 Hans-Momsen-Pris Ein Friese geht nicht verloren, Hüsem 1998 Unsere Sonne ist der Wind, Hüsem 1996 Eilunsfresken, NFI Bräist 1995 Eine Stimme für Nordfriesland, NFI Bräist 1993 Vom Schatz der Lieder, HDV Hüsem, 1991 Wyk, Lühr und Dircks St. Peter-Ording 1985 Jakob Tholund uun't Nordfrieslandlexikon faan't NFI Literatüür faan of auer Jakob Tholund uun a kataloog faan't Sjiisk Natsionaalbibleteek anongs uun't bleed Eilun Feer Skuul Jakob Tholund: Fering Onerracht üüb't Gymnasium bi a Wik (Fering), uun: Zwischen Eider und Wiedau 2008, Husumer Druck- und Verlagsgesellschaft, Hüsem 2007, ISBN 978-3-89876-346-2.
f Di Sandesberag naibi Uastenfial as mä 54 meetern di huuchst ponkt faan Nuurdfresklun. Di Sandesberag leit üüb a nuurdfresk geest, det ment, sin materiool as uun't Saale-istidj faan istonger tuupsköwen an uun't Weichsel-istidj amspeeld wurden. So liket hi daalang en berag, auer det lun trinjam stark uffäält. Di Sandesberag as uk en grääfhuug, huar boowenüüb en grat stianplaad leit. Stolberag Ranselsberag Druidry Forum (sjiisk, mä bilen)
f At Uwe-Dün, (sö.) Uwedünem as mä 52,5m di huuchst ponkt üüb Sal an ään faan a huuchst ponkter uun Nuurdfresklun. Det dün leit sowat 1 km uun't waasten faan Kaamp an 300 m uasten faan't Ruad Klaf. Auer en holtträäp mä 110 tremen könst dü diar apüüb kem. Faan diar boowen heest dü en fein ütjsicht auer di nuurdelk dial faan Sal. Bi gud weder könst dü uk Rømø an det däänsk fäästlun sä. Det dün hää hör nööm füngen efter Uwe Jens Lornsen (1793–1838), di stridjer för en ianag Schleswig-Holstian. Panoramabil üüb panorama-photo.net
f A Ranselsberag (of uk Rantzauhuug, Wiarkshuug, däänsk: Randselbjerg) naibi Lääk as mä 45 meetern di traadhuuchst berag uun Nuurdfresklun. A Ranselsberag leit üüb a geest an as sodenang uun a istidj tuupsköwen wurden. Diar fertelt oober en ual tääl: Diar kaam ans en riis faan Dithmarschen. Hi wiar üüb a wai tu Ribe, am diar bi a bau faan't sark tu halpen. Uun a Gooshiirden füng er oober so föl sun uun sin tofler, dat hi ham bi a Soholmer Ia henseed an di sun ütj sin skur sködet. An huar di sun henfool, san daalang a Ranselsberag an a Wiarkshuug. Rudolf Muuß: Nordfriesische Sagen. Stedesand 1933 Commonskategorii: Langenberg Holt – Saamlang faan bilen of filmer Rosendahls kort over Sønderjylland o.a. Statistisk-topographisk beskrivelse af hertugdømmet Slesvig, Tønder Amt Priwoot wääbsidj mä en bil Stolberag Sandesberag
Di Bongsiiler Kanaal uun Nuurdfresklun feert det weeder faan't Lääker Ia an Soholmer Ia uf. Hi begant bi a Botschloter Sia an lääpt troch a Hauke-Haien-Kuuch ütj bi't slüüs faan Slütsiil. Jodiar ian wurd auer di kanaal mä't Nuurdsia ferbünjen: Bilen faan a kanaal Dooten faan en beracht uun't juar 2005, tabel 5b (PDF; 449 kB) Ufkörtang för Oberirdisches Einzugsgebiet
Vorlage:Infobox Ort in Dänemark/Wartung/Fläche fehltVorlage:Infobox Ort in Dänemark/Wartung/Höhe fehlt Nørre Løgum Sogn (sjiisk: Norderlügum) as en sarkspal (däänsk: Sogn) uun't däänsk regiuun Syddanmark an hiart tu't Tønder Komuun. Det het „Nørre“ (Nuurder-), auer't uk noch en Øster Løgum Sogn jaft. An do jaft at uk noch Sønder Løgum üüb a sjiisk sidj. Di nööm komt faan't Løgumkloster. Uun det sarkspal wene (Stant 1. Janewoore 2022) 1339 iinwenern. Statistikbanken -> Befolkning og valg -> KM1: Befolkningen 1. januar, 1. april, 1. juli og 1. oktober efter sogn og folkekirkemedlemsskab (däänsk)
A Natsionaalpark Waas as en natsionaalpark faan Sjiisklun. Diar san trii dialen uun Schleswig-Holstian, Hamborag an Niidersaksen. Di natsionaalpark lingt faan a däänsk grens uun't nuurden bit tu a Ialew uun't süüden a Nuurdsia-küst deel. Sodenang hiart di hialer waas trinjam a Nuurdfresk eilunen diartu. Hi as 1985 iinracht wurden, am plaanten an diarten muar skül tu dun, man uk am a fräämenferkiar tu halpen. Mä en grate faan 4410 km² as hi di gratst natsionaalpark uun Sjiisklun. Tau traaden san oner weeder an ään traaden fäält bi liachweeder drüg. A sjiisk natsionaalparken uun a waas hiar sant 2009 tuup mä a däänsk an a holuns waas tu't UNESCO-"weltnatüürarewdial". Üs di natsionaalpark iinracht wurd skul, wiar a Nuurdfresken diar goorei bliis auer. Jo wiar diar ei mä iinferstenen, dat auer a waas nü en amt uun Kiil besteme skul. Detdiar amt sat uuntesken uun Tönang. Daalang werke a Nuurdfresken oober mä detdiar amt tuup. Uun't juar 2008 as det natsionaalparkamt uun Tönang mä't marschenbauamt (ALR) uun Hüsem tuupslööden wurden an het daalang Landesbetrieb für Küstenschutz, Nationalpark und Meeresschutz. Common Wadden Sea Secretariat (CWSS) (Hrsg.): Nomination of the Dutch-German Wadden Sea as World Heritage Site. 2008 (PDF) Landesamt für den Nationalpark
Hün menst dü? Natsionaalpark Waas (SH) - Schleswig-Holstian Natsionaalpark Waas (HH) - Hamborag Natsionaalpark Waas (NI) - Niidersaksen Natsionaalpark Waas (DK) - Denemark Natsionaalpark Waas (NL) - Neederlunen
Ask as en betiaknang för en slach lun an komt noch uun enkelt fialnöömer föör. Skalnask (Skaalenask) -> Skalnasdääl Aabenask Wäädenask En ask as en skraal stak lun, miast üüb a geest uun Nuurdwaastsjiisklun. Am di wäärs faan det lun tu ferbeedrin, san hiassuaden miast üüb gemeenlun slaanj wurden. Jo kaam uunsteed faan strä iinuun a busem an haa jo diar mä njoks folsögen. Jodiar njoksag suaden kaam do tuup mä köögem-uffaal ütj üüb't fial. Sodenang füng di skraal grünj ged an küd tu ääkrin brükt wurd, fööraal för roog. Mä detdiar muude san asken leewen huuger wurden, sowat 1 mm uun't juar. Det maaget uun 400 juar imerhen 40 cm ütj. Am 1900 begand a büüren mä konstdünger tu gedin, an do wiar't uk bal föörbi mä a asken. A wedenskapslidj gung diarfaan ütj, dat di grünj nü mä a juaren ringer an ringer woort, an dat diar tuleetst weder rian geest-grünj as. Uk üüb a Orkney- an Shetland-eilunen uun Skotlun san sodenang ask-grünjer entstenen. Uunsteed faan hiassuaden haa's diar oober miast türew nimen. Die Verbreitung von Plaggeneschen in Nordwestdeutschland bei der BGR (Boden des Jahres 2013) (PDF, sjiisk, ufrepen di 4. September 2013) Arbeitskreis Plaggenhacke, en ferian, di
Uwe Jens Lornsen (* 18. Nofember 1793 uun Kairem üüb Sal; † 13. Febrewoore 1838 uun Collonge-Bellerive uun a Sweits) wiar en rochtsgeliarten an beamten faan't däänsk krüün. Mä sin letj buk Ueber das Verfassungswerk in Schleswigholstein hää hi ham för en ianag Schleswig-Holstian iinsaat. Uwe Jens Lornsen wurd bäären üs dring faan en koptein. Hi wul salew uk hal koptein wurd, man uun Euroopa wiar kriich. So studiaret hi rochtswedenskapen uun Kiil an Jena. 10 juar loong werket hi üs beamten uun Kopenhuuwen an wiar diar tustendag för a hertoochdoomen Schleswig, Holstian an Lauenburg. 1830 as Lornsen loonfööges üüb Sal wurden. Sin letj buk ütj at salew juar hed man 14 sidjen, man auer hi diarmä det monarchii uungrääb, kaam'er för en juar uun't suart hool faan Kiil an Rendsborag. Diar seed hi faan 1831 bit 1832. 1833 neid'er ütj an lewet hög juaren uun Rio de Janeiro. Diar skrääw hi det buk Die Unions-Verfassung Dänemarks und Schleswig-Holsteins, wat oober iarst efter san duas faan Wilhelm Beseler ütjden wurden as. 1837 kaam'er tüs tu Euroopa, auer sin saster swaar kraank wiar. Uun a Sweits füng hi tu weden, dat hat oober al stürwen wiar. Hi wiar so swaarmudag, dat
1793 wiar det trii-an-neegentigst juar faan det 18. juarhunert. 23. Janewoore: En ferdrach twesken Preussen an Ruslun auer det naist dialing faan Poolen wurd onertiiknet. 18. Nofember: Uwe Jens Lornsen, rochtsgeliarte an beamte faan't däänsk krüün († 1838)
Prof. Dr. Volkert F. Faltings (*12.04.1951 uun Klantem) as en nuurdfresken spriakwedenskapsmaan an direkter faan't Ferring Stiftang. Faltings hää ham al üs skuuldring mä sin mamenspriak Fering befaadet an det letj bleed Breipot mä ütjden. Leeder hää hi spriaken studiaret an promowiaret. Hi as honoraarprofeser bi't uniwersiteet faan Flensborag. Die Terminologie der älteren Weidewirtschaft auf den nordfriesischen Inseln Föhr und Amrum. Wortgeschichtliche und wortgeographische Studien zum inselnordfriesischen Wortschatz. Studien und Materialien veröffentlicht im Nordfriisk Instituut 18. Bräist [Bredstedt], 1983. [339 S.] Kleine Namenkunde für Föhr und Amrum. Hamburg, 1985. [77S.]. Lorenz Conrad Peters (11.1.1885-30.7.1949). Sin kameede Oome Peetje ütj Ameerika an en ütjwool faan sin bekäändst liitjin an staken üüb riimen. Amrum, 1986. [Leben und literarisches Werk des Lorenz C. Peters; 162 S.]. Ein Föhrer blickt zurück. Joachim Hinrichsens Lebenserinnerungen. Nordfriesische Lebensläufe 1. Bredstedt, 1988. [200 S.]. Die Dingprotokolle der Westerharde Föhr und Amrum 1658-1671, Teil I. Quellen und Forschungen zur Geschichte Schleswig-Holsteins 95. Neumünster, 1990. [408 S.]. Die Dingprotokolle der Westerharde Föhr und Amrum 1658-1671, Teil II. Quellen und Forschungen zur Geschichte Schleswig-Holsteins 99. Neumünster, 1992. [352 S.]. Arfst Jens Arfsten. Fering Düntjin & Vertellen op Nieblumer Plattdütsch. Nuurdfresk Tekstbiblioteek (Nordfriesische Textbibliothek) 1. Amrum, 1993. [Leben und literarisches Werk
Di Fering-öömrang Breipot wiar en bleed. Hat as tuiarst faan't Fering-AG bi't gymnasium uun A Wik (daalang Eilun Feer Skuul) ütjden wurden. Uun a sööwentager an tachentager juaren san sodenang 13 (?) ütjgoowen apkimen. Det bleed wurd hialandaal uun fering-öömrang skrewen. Miast wiar't fertelangen, dachtangen an ööder staken. 01 - 1973 02 - 1974 03 - 1974 04 - 1975 05 - 1976 06 - 1976 07 - 1976 08 - 1976 09 - 1978 10 - 1980 11 - 1982 12 - 1983 13 - 1985 Eilun Feer Skuul Prof. Dr. Volkert Faltings
Reimer Kay Hentschel-Holander (* 12. 07. 1925 ön Berlin üs Hans Reimer Hentschel, † 24. 09. 2013 ön Bräist) wiar en Karming, diar Geografii, Architektuur, Konst- en Kultuur-Histoorii sa üs uk Plaanmaaking fuar Lön en Liren studiaret her. Sin Brauwening wiar di Aarber fuar Blēren sa üs di önsen "Der Monat", wan hi höm diarüp bitaacht, hur sin Aalern en Grootaalern fan kemen wiar: Nuurđfriislön. Hi set höm töhop me Weetenskepsliren sa üs Tams Jörgensen (1924–1987), Dr. Johannes Jensen (* 1928) und Dr. Hans Christian Nickelsen (1934–1983), en ja braacht dit Nordfriisk Instituut ön di Gang (1964). Al önt't Jaar 1965 kür di Aarber fant't Instituut bigen. Diarfuar wiar trii Kaamern iin ön dit Hüs Uasterstraat 63 ön Bräist hüüret uuren. Reimer Kay Holander wiar Lektor en Gisjeftsföörer, en bitö des Aarber her hi aur di Maaten fuul tö kēmpi, dat dit nii Instituut ek bal weđer techtmaaket waar. Bit hentö deling wichtig es di Blēr "Nordfriesland", wat ali kwart Jaaren ütkumt; dit heer Holander 1987 bigent. Ön't Jaar 1987 waar Holander en sin Wüf Janny Holander (1921–1999), diar uk Sekreteer fan't Instituut aarbert her, tö Iarenmeföligsters fan di Instituutsforiining maaket. 2005 fing Reimer Kay Holander di Hans-Momsen-Pris fan di
Ik wiar ek muar üs en Flüch, diar höör boowen üp en Snebarig henset, hurfan da en Lawiini dialging. (Lornsen aur sin Aarber fuar Sleeswig-Holstiin) Uwe Jens Lornsen (* 18. Nofember 1793 ön Kairem üp Söl'; † 13. Febriwaari 1838 uun Pressy ön di Swaits) wiar en Rochtsliirti en en Biamti fan di deensk Kroon. Me sin litj Bok Ueber das Verfassungswerk in Schleswigholstein set hi höm fuar en iinig Schleswig-Holstian iin. Uwe Jens Lornsen waar beeren üs Dreeng fan en Koptein. Hi wel salev uk hol Koptein uur, man ön Euroopa wiar Krich. Uk wiar sin Faađer diartöögen, dat Uwe-Jens tö See faar wel.Da taacht höm dit beeter en studiari Rochtsweetenskepen, en dit diar hi ön Kiel en Jena. Fuar 10 Jaaren wiar hi achterön üs Biamti ön Kopenhuuwen. Fuar't Miist her ho me di Hertogdomen Schleswig, Holstiin an Lauenborig. 1830 waar Lornsen üs Lönvoogt naa Söl stjüürt, wat weđer töögen di Wel fan sin Faađer wiar. Önerwai fan Koopenhaawen raaketi hi Frinjer ön Kiil, en diar kür hi en litj Bok druki let, diar hi skrefen her. Dit diari her man bluat 14 Siren, man et kür al di Monarkii öngrip. Diarom kām Lornsen uk fuar en Jaar
Boy Lornsen (* 7. August 1922 ön Kairem üp Söl; † 26. Juuli 1995 ön Kairem) wiar en dütsk Skulptuurenmaaker en Dechter. Eeđer di taust Wārelkrich heer Lornsen, diar en Fliiger en Funker wesen es, ön di Löns-Konstskuul Hannover fuar dit Fak „Plastik“ studiaret. Hi wiar nü en Stiinhauermaister en Stiinskulptuurenmaakermaister. Hi wiar da bit hentö di 1960er Jaaren iin ön di Werkstair ön di Wurtleutetweute ön Brunsbütel ön Aarber. 1967 kām sin jerst Jungensbok üt aur en Dreeng, wat fuul Erfinjingen maaget heer. En ön dit Bok waar en Robot bi sin Skuulaarber holpen. Me „Robbi, Tobbi und das Fliewatüüt“ es Lornsen gur fan of kemen. Dat Bok wiar 1968 ön di List fuar di „Deutsche Jugendbuchpreis“. Dat Bok es 1972 fan die ARD üs Film foraarbert uuren. Dit waar me holten Popen maaket, en forskeligi Saaken waar me fuul nii Technik omset sa üs di "Blue Screen"-Technik, hurme dit Fliwatüüt me di Popen diarbenen fuar en Film-Lönskep projitsiaret uur kür. Sent di Tir wiar Lornsen üs en frii Skriiwer tö keen. He maaketi Dechtingen, Jungensboker en Skelterboker en Romaani fuar jungi Liren. He forsjukti, fuar jungi Liren histoorisk Romaanen fan de Tiren üüs fan de Piraat Klaus Störtebeker
Wan em en ual Hüs heer, diar ken em ön di wunerkst Huken me Fochtighair tö dön'n haa. Aaftinoch kumt dat Weeter fan önern üt di Grün. Me delings Technik ken em weetertecht Böört maaki, wan di Ual Böört üt es: En Kapilaarbreekend Sjicht es en Laag fan grof Split (Sa üs 16/32) tögen Diiren, wat öner di Böört ombikrabi en en Foolie önknaberi ken. Ombi 5 cm leengt fuar'r miist, dit ken uk me en bet Zement töhophualen uur. Üp des Split kumt en starki PE-Foolii. En Wit Wani es Beton, hur san Polver of Wiitighair me iin kumt, dat di Kapillaaren (Litj Kaneele iin ön't Materiaal) wat litjer uur. Dit sen sa litj Tuten, wat dit fan forskelig Firmen jeft. Diarfan kum miisttirs sa 500 g üp en Sak Zement. Wan san Beton mendstens 20 cm tjuk es, skel diar niin Weeter iin kum. Di Beton skel gur ütdrügi, mendstens soowen Daagen. Em sjocht, wan't rocht drüch es, en em skel di Nöös brük, weđer't jit fochtig hāremt. Nü weetst Dü al, hur diip dü ütgraav sket. - Sket man Din Naiber fraagi, weđer hi ek di Kaar sküüf wel. Di ken da uk metjens help en smit
Süüdkorea of uk Republiik Korea as en lun uun Uastaasien üüb di süüdelk dial faan't Koreansk Hualeweilun. Di naiber uun't nuurden as Nuurdkorea. Jo tau loonsdialen san 1948 efter a Ööder Weltkriich apdiald wurden. Uun't waasten leit at Güül Sia, uun't uasten at Japoonsk Sia (a Koreanern sai "Uastsia") an uun't süüden at Uastsjineesk Sia. Trinjam lei auer 4000 eilunen, diar san oober man 500 bewenet. Dön tjiin gratst stääden uun't lun san: Uun Süüdkorea jaft at ünlik slacher faan prowinsen: En Teukbyeolsi (특별시; 特別市; Special City = Aparte stääd) as sowat üs en prowins. Seoul (1) A stääddialen faan Seoul het Gu. En Teukbyeol-jachi-si (특별 자치시; 特別自治市; Special Autonomous City = Aparte autonoom stääd) as uk sowat üs en prowins. Sejong En Gwangyeoksi (광역시; 廣域市; Metropolitan City = Gratstääd) hää uk det bedüüdang faan en prowins. Busan (2) Daegu (3) Incheon (4) Gwangju (5) Daejeon (6) Ulsan (7) Gwangju an Daejeon haa bluas stääddialen (Gu), jo öödern haa uk lunkreiser (Gun). En Do (도; 道; Province = prowins) as jo ööder iindialangen (1) bit (7) liksteld. Gyeonggi-do (8) Gangwon-do (9) Chungcheongbuk-do (10) Chungcheongnam-do (11) Jeollabuk-do (12) Jeollanam-do (13) Gyeongsangbuk-do (14) Gyeongsangnam-do (15) Arke Do hää lunkreiser (Gun) an stääden