rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Vorlage:Infobox Chemikalie/Summenformelsuche nicht möglich Naatriumhüdroksiid (of Ätznatron), NaOH, as en witj polwer, diar ham gud uun weeder apliaset an woort diar tu naatronbaas. Mä't kööldioxid uun a loft reagiaret hat tu Naatriumhüdrogeenkarbonaat (NaHCO3, det as det naatriumsaalt faan köölsüren) an skal diaram loftsacht apwaaret wurd. Iindraanj tu CAS-Nr. 1310-73-2 uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA, ufrepen di 15. Febrewoore 2007 (mä JavaScript). Iindrach ütj det CLP-föörskraft tu CAS-Nr. 1310-73-2 uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA (brükt JavaScript) Commonskategorii: Naatriumhüdroksiid – Saamlang faan bilen of filmer
Bāsel es en Stat ön di Swaits. Diar uuni 175 131 Mensken (2015). Bāsel heer tri Baanstairen: "Bāsel, bādisch Baanhoof" rochts fan di Rhin (Rhein), "Bāsel SBB" liit üp di left Sir. Bitö "Bāsel SBB" jeft et jit di "Gare SNCF", en Baanhoof fan di Franzk Baan. Di diari Stat liit iin ön en "Tri Lönen Huk" fan Dütsklön, Frankrik en di Swaits. Bāsel liit ön di Huk, wat di Hoog-Rhin maaket. Di kumt fan Uasten en giar förter hentö Nuurđen. Masi Lir diar snaki "Allemanisch", en dit maaket et ek iinfach, diar klaar tö kum, wan em fan en üđer Huk fan Dütsklön kumt. Hat jeft tau Wain-Kenteeken fuar Basel: BS fuar Bāsel-Stat en BL fuar Bāsel-Lön, wat trinjum di Stat es. Commons: Bāsel – Saamling fan Skelter en Videos
Stoofwaksel (of metabolismus) as en betiaknang för aal a cheemisk föörgunger uun en laben organismus. Plaanten an bakteerien bedriiw photosynthees. Jo brük det energii faan't laacht, am kööldioxid (CO2), weeder an ööder materiol amtusaaten för hör aanj organismus. Diarten an uk di minsk ferdau hör iidj, det san fööraal köölhüdraaten, protein an fäät an saat det am. Wikibooks: Biochemii (sjiisk) Commonskategorii: Stoofwaksel – Saamlang faan bilen of filmer
Footosüntees (ualgreks φῶς phōs „laacht“ an σύνθεσις sýnthesis „tuupsaaten“) as det produksion faan huuchwäärdag orgaanisk materiol mä't halep faan det energii uun laacht. Hat woort faan plaanten an bakteerien bedrewen. 6 H2O + 6 CO2 → C6H12O6 + 6 O2 6 weeder + 6 köölsüren → (+laacht, energii) → 1 glukoos + 6 sürstoof Commonskategorii: Footosüntees – Saamlang faan bilen of filmer
Chloroplasten (faan ualgreks χλωρός chlōrós „green“ an ualgreks πλαστός plastós „furemt“) san sel-dialen faan green algen an huuger plaanten, diar photosynthese bedriiw. Bi huuger plaanten jaft at noch en fiiner iindialang tu chromoplasten, leukoplasten (amyloplasten an elaioplasten), etioplasten an gerontoplasten, det san ales plastiden. Liküs mitochondrien haa chloroplasten en aanj DNS an uk aanj ribosoomen. Det cytoplasma banen uun het stroma. Troch det stroma ferluup thylakoid-membraanen. Jodiar membraanen lei auerenööder an son bonk het granum. Uun a membraanen as det green chlorophyll. Hat koon det energii faan't laacht apnem an saat det am tu ATP, ADP an phosphat. ATP woort brükt, am faan CO2 an weeder glucose tu maagin. Kromosoom Photosynthese Chloroplastida Commonskategorii: Chloroplasten – Saamlang faan bilen of filmer
Vorlage:Infobox Chemikalie/Summenformelsuche vorhanden Glukoos, uk Glucose (faan greks γλυκύς ‚swet‘) of drüüwensoker as en monosaccharid (ianfachsoker) an hiart sodenang tu a köölhüdraaten. Diar san tau slacher: D-glukoos an L-glukoos. Uun a natüür komt oober bluas D-glukoos föör. Hat woort uk dextrose näämd. Drüüwensoker as üs baustian uk uun taufachsokern banen, so üs uun laktoos (moolksoker) of saccharoos (röörsoker, rööwensoker) an uk uun muarfachsokern üs raffinoos an polysacchariden üs starken, glykogen of celluloos. Glukoos woort faan meis of irpler wonen, diarfaan komt uk di ual nööm starkensoker. Iindraanj tu CAS-Nr. 50-99-7 uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA, ufrepen di 18. September 2014 (mä JavaScript). Alfred Töpel: Chemie und Physik der Milch: Naturstoff - Rohstoff - Lebensmittel, Behr's Verlag DE, 2004, ISBN = 3-89947131-8 , sidj 101 (ütjden faan) David R. Lide: CRC Handbook of Chemistry and Physics. 90. aplaag. (uun't näät: 2010), CRC Press/Taylor and Francis, Boca Raton, FL, Physical Constants of Organic Compounds, S. 3-268. Thieme Chemistry (Hrsg.): Iindrach tu d-Glucose uun Römpp Online. Version 3.19. Georg Thieme Verlag, Stuttgart 2011, ufrepen di 31. Mei 2013. Köölhüdraaten Commonskategorii: Glukoos – Saamlang faan bilen of filmer
Vorlage:Infobox Chemikalie/Summenformelsuche vorhanden Naatriumhüdrogeenkarbonaat (of uk: Naatron) as det naatriumsaalt faan köölsüren mä det formel NaHCO3. Ei ferwaksle mä Naatriumkarbonaat (Soda, Na2CO3) of Naatriumhüdroksiid (Ätznatron, NaOH)! Naatriumhüdrogeenkarbonaat het uk dobeltköölsür naatron of naatriumbikarbonaat, det as oober ei gans rocht. Hat woort ferkääft üs Speisesoda, Backsoda, Speisenatron of Bullrich-Salz an Kaiser Natron. Naatriumhüdrogeenkarbonaat woort fööraal üs baagpolwer brükt. Man diar san uk noch ööder mögelkhaiden: üs baagpolwer üs spruudelpolwer tu tespotsin jin suadsiisen uun a medesiin bi't ütjstoopin faan diarten uun a büürerei jin swaampen uun saupolwer tu potsin an redin tu köögin mä bongfrüchten för en frisken stirem uun keelskaaben of sekreeten jin miiren jin hard weeder Dootenbleed Naatriumhüdrogeenkarbonaat bi Merck, ufrepen di 19. Janewoore 2011. Iindraanj tu Natriumhydrogencarbonat uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA, ufrepen di 12. Februar 2008 (mä JavaScript). (ütjden faan) David R. Lide: CRC Handbook of Chemistry and Physics. 90. aplaag. (uun't näät: 2010), CRC Press/Taylor and Francis, Boca Raton, FL, Standard Thermodynamic Properties of Chemical Substances, S. 5-19. Kaisernatron Commonskategorii: Naatriumhüdrogeenkarbonaat – Saamlang faan bilen of filmer Wichtag bööd tu artiikler auer't sünjhaid
Cola of Kola as en spruudel mä kofein, soker an köölsüren. Cola woort fööraal faan't kolanöd maaget, diar as föl kofein uun. An do kem diar bleeden faan't ruadholt (Erythroxylum) tu. Sant 1902 woort ei muar di cocastrük (Erythroxylum coca) brükt, auer diar kokain uun as. Oober uk ööder Erythroxylum-slacher hual föl kofein. Di smaag woort oober uk noch faan ööder gewürtsen bestemet. Det san wanile, kaneel, neegelken, koriander an flook öödern. Det bekäändst marke as was Coca-Cola, man mä a tidj kaam diar muar onernemen tu, uun Ameerikoo as det fööraal Pepsi-Cola. Uun Sjiisklun käänt'am noch Afri-Cola an Fritz-Kola. Cola woort hal mä rum of whisky misket. Do smääkt di alkohol ei so bater. Commonskategorii: Cola – Saamlang faan bilen of filmer
Kolabuumer (Cola) san en plaantenskööl uun det onerfamile faan a Sjonkbuumer (Sterculioideae). Jo hiar tu't famile Malvaceae. Jo lewe uun Afrikoo. Diar jaft at amanbi 100 slacher faan. Faan det Kolanöd woort Cola maaget. Commonskategorii: Kolabuumer (Cola) – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Kolabuumer (Cola)
Sesamstraße (Sesamstruat) as en amerikoonsk fernseerä för jongen. Hat as ütjsoocht wurden faan Jim Henson. Det program begand iarst uun Ameerikoo, kaam do oober 1973 auer tu Sjiisklun. Mä't Sesamstruat skul letj jongen neiskiarag wurd üüb't leesen, skriiwen an reegnin. Commonskategorii: Sesamstruat – Saamlang faan bilen of filmer
Genf Genf (fransöösk Genève, frankoprowensaals Geneva [ðəˈnɛva, ˈzɛnəva], itajeensk Ginevra, rumantsch Genevra) as en stääd an en gemeen uun a Sweits, an hoodstääd faan a Kantoon Genf. Genf leit widj uun't süüdwaasten bi a Genfer Sia. Efter Zürich as Genf at öödergratst stääd uun a Sweits mä gud 200.000 iinwenern. Tuup mä Lausanne hiart Genf tu't Metropoolregiuun Genf-Lausanne mä gud 1,3 miljoon iinwenern. Genf as apdiald tu sjauer seksioonen mä sääkstaanj stääddialen (Kwartiiren) Klimanormwerte Genève/Cointrin. Normperiode 1991–2020. (PDF) Uun: meteoschweiz.admin.ch. Bundesamt für Meteorologie und Klimatologie MeteoSchweiz, ufrepen de 14. Janewoore 2022. Archive copy (Memento faan det originool faan di 14. Janewoore 2022 uun't Internet Archive) Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß Anleitung und entferne dann diesen Hinweis.@1@2Foarloage:Webachiv/IABot/www.meteoschweiz.admin.ch Commonskategorii: Genf – Saamlang faan bilen of filmer Wikivoyage Raisfeerer: Genf (sjiisk)
Malwenplaanten (Malvaceae) san en plaantenfamile uun det kategorii faan a Malvales. Diar hiar 243 sköölen mä amanbi 4.300 slacher tu. Bombacoideae – Brownlowioideae – Byttnerioideae – Dombeyoideae – Grewioideae – Helicteroideae – Malvoideae – Sterculioideae – Tilioideae Aabenbruadbuumer (Adansonia) Baobab (Adansonia digitata) Stookruusen (Alcea) Stookruus (Alcea rosea) Kolabuumer (Cola) Hibiskus (Hibiscus) Malwen (Malva) Sees (Malva neglecta) Kakaobuumer (Theobroma) Kakaobuum (Theobroma cacao) Commonskategorii: Malwenplaanten – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Malwenplaanten
Stookruusen (Alcea) san en skööl faan bloosenplaanten mä amanbi 60 slacher. Jo hiar tu det famile faan a Malwenplaanten (Malvaceae). A miasten lewe uun Uast- an Süüdeuroopa, man uk uun Süüdwaast- an Madelaasien. A. abchazica – A. acaulis – A. afghanica – A. angulata – A. antoninae – A. apterocarpa – A. arbelensis – A. assadii – A. aucheri – A. baldshuanica – A. biennis – A. calvertii – A. chrysantha – A. damascena – A. denudata – A. digitata – A. dissecta – A. djahromi – A. excubita – A. fasciculiflora – A. ficifolia – A. flavovirens – A. freyniana – A. froloviana – A. galilaea – A. ghahremanii – A. gorganica – A. heldreichii – A. hohenackeri – A. hyrcana – A. ilamica – A. iranshahrii – A. karakalensis – A. karsiana – A. koelzii – A. kopetdaghensis – A. kuhsanguia – A. kurdica – A. kusjariensis – A. lasiocalycina – A. lavateriflora – A. lenkoranica – A. litvinovii – A. loftusii – A. longipedicellata – A. mazandaranica – A. mosulensis – A. mozaffarianii – A. nikitinii – A. nudiflora – A. peduncularis – A. pisidica – A. popovii – A. rechingeri – A. remotiflora – A. rhyticarpa
Lausanne Lausanne [lɔˈzan] as en stääd an en gemeen uun a Sweits, an hoodstääd faan a Kantoon Waadt. Lausanne leit bi a Genfer Sia an hää gud 140.000 iinwenern. Hat as at sjuardgratst stääd uun a Sweits efter Zürich, Genf an Baasel. Tuup mä Genf hiart Lausanne tu't Metropoolregiuun Genf-Lausanne mä gud 1,3 miljoon iinwenern. Stääddialen (Kwartiiren) faan Lausanne: Juarstidjen uun Lausanne Wos Somer Harewst Wonter Klimanormwerte Pully. Normperiode 1991–2020. (PDF) Uun: meteoschweiz.admin.ch. Bundesamt für Meteorologie und Klimatologie MeteoSchweiz, ufrepen de 14. Janewoore 2022. Archive copy (Memento faan det originool faan di 14. Janewoore 2022 uun't Internet Archive) Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß Anleitung und entferne dann diesen Hinweis.@1@2Foarloage:Webachiv/IABot/www.meteoschweiz.admin.ch Commonskategorii: Lausanne – Saamlang faan bilen of filmer Wikivoyage Raisfeerer: Lausanne (sjiisk)
Vorlage:Infobox Chemikalie/Summenformelsuche vorhanden Eetjsüren (uk Ethansüren, latiinsk acidum aceticum) as en süren saner klöör, mä en starken stirem. Uun't iidj feert hat det numer E 260. Uun weeder liaset eetjsüren woort miast eetj näämd. Saalten an estern faan eetjsüren het Acetat. Eetj (lat. Acetum) smääkt sür an woort üs gewürts brükt, of am iidj linger aptuwaarin. Wan dü eetj uun en looden kääfst, san diar tesken 5 % an 15 % eetjsüren uun. Miast san det so am 5 %. Iindraanj tu Essigsäure uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA, ufrepen di 4. Februar 2008 (mä JavaScript) pKa Data Compiled by R. Williams (PDF; 77 kB). (ütjden faan) David R. Lide: CRC Handbook of Chemistry and Physics. 90. aplaag. (uun't näät: 2010), CRC Press/Taylor and Francis, Boca Raton, FL, Dipole Moments, S. 9-52. Dootenbleed Acetic acid bi Sigma-Aldrich, ufrepen di 23. Jüüne 2011. Iindrach ütj det CLP-föörskraft tu CAS-Nr. 64-19-7 uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA (brükt JavaScript) Acetic acid bi ChemIDplus Efter det föörskraft: Verordnung über den Verkehr mit Essig und Essigessenz, 25. April 1972 Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Eetjsüren Acetyl
Algen san eukarioten, diar uun't weeder lewe. Algen san nian order faan a biologii. Det kön green algen, brün algen of ruad algen wees. Uk blä algen het algen, jo san oober nian eukarioten, man hiar tu a prokarioten. En ruad alge Diatomeen Loftalgen Commonskategorii: Algen – Saamlang faan bilen of filmer Song
Chlorophyll (faan ualgreks χλωρός chlōrós „laachtgreen“ an φύλλον phýllon „bleed“) woort uk bleedgreen näämd an as di nööm faan en hialer rä ünlik materiolen. Jo wurd faan organismen apbaud, diar photosynthese bedriiw. Fööraal plaanten wurd green faan chlorophyll. Man at jaft uk algen an bakteerien, diar photosynthese bedriiw. Uun green plaanten as föl chlorophyll. Det toofel wiset di uundial faan chlorophyll a an b bereegent üüb 100 g: Wikibooks: Biosynthese faan Protoporphyrin IX (sjiisk)
At Jakobskrüskrüüs (Senecio jacobaea of uk Jacobaea vulgaris) as en plaantenslach uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae). Det krüüs woort goorei hal sen, auer diar Pyrrolizidinalkaloiden uun san. Wan hingster an beesten det mä't fooder freed, kön jo kraank wurd an uk sterew. Sjep an siigen kön det beeder uf. Jacobaea vulgaris Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Jakobskrüskrüüs (Senecio jacobaea) Wikispecies hää en artiikel tu: Jakobskrüskrüüs (Senecio jacobaea) Senecio jacobaea L., Jakobskrüskrüüs. Uun: FloraWeb.de. Commonskategorii: Pyrrolizidinalkaloiden – Saamlang faan bilen of filmer
Winterthur Winterthur (fransöösk Winterthour, latiinsk Vitudurum, uun spoos uk: Winti) as en gratstääd an en gemeen uun a Sweits (Kantoon Zürich). Mä gud 110.000 iinwenern as Winterthur at sääkstgratst stääd uun a Sweits. Winterthur as iindiald tu sääks stäädkreiser mä en hialer rä stääddialen (kwartiiren): Commonskategorii: Winterthur – Saamlang faan bilen of filmer
Siigen (Capra) san en skööl faan hurndiarten mä 10 slacher. A miast slacher (*) wurd üs Stianroom betiakent. At Hüs-Siig komt faan Capra aegagrus uf. C. aegagrus C. caucasica (*) C. cylindricornis (*) C. falconeri C. hircus, C. aegagrus hircus C. ibex (*) C. nubiana (*) C. pyrenaica (*) C. sibirica (*) C. walie (*) Commonskategorii: Siigen – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Siigen
At (Hüs-)Siig (Capra aegagrus hircus of Capra hircus) as efter di hünj an tuup mä det sjep ian faan a iarst hüsdiarten, diar a minsk aptaanj hää. Hat hiart tu't skööl faan a Siigen (Capra) an sodenang tu't famile faan a Hurndiarten (Bovidae). Diar jaft at en hialer rä rasen faan. Siigen wurd häälen för moolk, flääsk, leeder an ol (angoora, kaschmiir). Commonskategorii: Siigen – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Siigen
Echt Swin (Suidae) san en famile faan Tetjdiarten (Mammalia). Diar hiar 6 sköölen mä knaap 20 slacher tu. Sus : 10 slacher, uk det Wil Swin an det Hüsswin Porcula : 1 slach Potamochoerus : 2 slacher Hylochoerus : 1 slach Uartswin (Phacochoerus) : 2 slacher uun Afrikoo Babyrousa : lewe üüb det eilun Sulawesi Commonskategorii: Echt Swin – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Echt Swin
Swin (Sus) san en skööl faan Tetjdiarten (Mammalia) uun det famile faan a Echt Swin (Suidae). Diar hiar wel son 10 slacher tu. saner uarten of biard: Wilswin (Sus scrofa), diar komt det Hüsswin (Sus scrofa domestica) faan uf. Letj Wilswin (iar: Sus salvanius, daalang: Porcula silvania) mä biard: Biardswin (Sus barbatus) Palawan-Biardswin (Sus ahoenobarbus) mä uarten: Sus bucculentus Sus cebifrons Sus celebensis Sus oliveri Sus philippensis Sus verrucosus Commonskategorii: Sus – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Sus
At Wilswin (Sus scrofa) as en Tetjdiart (Mammalia) uun det famile faan a Echt Swin (Suidae). Hat lewet iar uun Euraasien, daalang üüb a hialer welt. Wilswin freed ales an kön jo gud uunpaase. Jo san ei baang för minsken. Faan't Wilswin komt det Hüsswin uf, so üs wi det daalang kään. Sög mä gris Huktes faan en Wilswin Spriadkoord: iar (green) an daalang uk (blä) Wilswin uun en woopen Wilswinstaach uun a waas tesken Sjiisklun an Denemark Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Wilswin Wikispecies hää en artiikel tu: Wilswin Wikiquote: Wilswin (sjiisk)
Hipos, (mo.) Flödjhängste (Hippopotamidae) san en famile faan Tetjdiarten (Mammalia), huar't man tau slacher faan jaft: Hippopotamus Grat Hipo (Hippopotamus amphibius) Choeropsis Letj Hipo (Choeropsis liberiensis) Hipos lewe uun Afrikoo süüdelk faan a Sahara. Likes dat jo üüb sjiisk 'Flusspferd' of 'Nilpferd' het, haa jo niks mä hingster tu dun. Apartagerwiis san jo nai mä Waalen. Commonskategorii: Hipos – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Hipos
Eerdööle as en natüürelk mineraal, an diar as köölweederstoof uun. Am diar bitukemen, skel hööl jip iinuun a eerd bööret wurd. Al uun a 1850er juaren begand am diarmä uun Nuurdsjiisklun. Uun eerdööle steget föl energii, an diar woort struum mä maaget an bal arke auto of lastwaanj keert diar mä. Man uk am plastik tu maagin, as eerdööle wäärsfol. Auer diar so föl mä maaget wurd koon, het det uk suart gul. Mä sok böörern wurd jip hööl iinuun a eerd bööret. Faan son böörtürn ütj woort diar deel bööret. Det as en pomp, diar det ööle efter boowen pompet. Sok pompen stun uk uun Nuurdsjiisklun ambi. Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Eerdööle
Köölweederstoof (Hydrokarbon) het en skööl faan cheemisk ferbinjangen, huar bluas köölstoof an weederstoof uun as. Jo hual föl energii an haa diaram en grat bedüüdang uun a industrii. Methan Ethan Ethen Propen Ethin Benzol Köölweederstoof komt uun a natüür uun eerdööle, eerdgas of kööl föör. Man uk plaanten haa diar föl faan. Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Köölweederstoof
Uasterlun-Feer as di uastelk dial faan Feer. Bit 1864 wiar Waasterlun-Feer en hiird uun't könangrik Denemark. Diar hiard a saarpen Njiblem (dialwiis), Guatang, Boragsem, Wiisem an at sarkspal St. Laurentii mä Söderaanj tu. Tu det Waasterhiird uun't Ribe Amt hiard uk Oomram mä tu. Uasterlun-Feer mä't huuwenstääd Wik hiard tu't Tønder Amt uun't Hertoochdoom Schleswig. An uk daalang noch woort üüb Waasterlun-Feer föl muar fering snaaket üs uun't uasten. Üüb det koord faan 1652 könst dü sä, hü Feer apdiald wiar Üüb det Halgen-koord faan 1858 as Uasterlun-Feer gud tu käänen Ual koord faan amanbi 1864 Hiirdeniindialang uun't Hertoochdoom Schleswig bit 1864 (3i = Uasterlun-Feer) 54.78.516666666666710Koordinaaten: 54° 42′ 0″ N, 8° 31′ 0″ O
Bit 1864 wiar at Waasterhiird en hiird uun't könangrik Denemark. Diar hiard a saarpen Njiblem (dialwiis), Guatang, Boragsem, Wiisem, Ödersem an at sarkspal St. Laurentii mä Söderaanj üüb Waasterlun-Feer tu. Tu det Waasterhiird hiard uk Oomram mä tu. At Waasterhiird wiar en könangriksenklave. Trinjam lai det Hertoochdoom Schleswig mä't Ribe Amt an Tønder Amt. Koord faan't Waasterhiird Waasterlun-Feer 54.7197222222228.423611111111110Koordinaaten: 54° 43′ 11″ N, 8° 25′ 25″ O
Hiird Hiirden wiar ferwaltangsiindialangen uun Skandinaawien, fööraal uun Denemark, man uk uun't Hertoochdoom Schleswig. Uun ööder spriaken sait am Harde (huuchsjiisk), plaatsjiisk Harr, sweedsk härad (ualsweedsk hæraþ), isluns hérað, däänsk/noorsk herred (nei-noorsk: herad). An üüb ingelsk: hundred (= hunert). Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Hiird
Industrii (det komt faan't latiinsk wurd industria uf an ment so föl üs flitj) as di dial faan't wiartskap, huar't am det produksion of ferwerkin faan waaren gongt. Uun't jindial tu't hoonwerk woort uun a industrii det werk apdiald, an di enkelt (hoon-)werker werket bluas noch bi ian steed faan't produksioonskeed. Diaram san industriiuunlaagen miast temelk grat an het fabrik. Kääntiaken faan industriiproduksion san: Mechanisiarang - diar wurd föl maskiinen iinsaat Automatisiarang - di ufluup faan't werk as leewen di salew Spezialisiarang - di enkelt (hoon-)werker of injenöör käänt ham bluas mä san uundial faan't produksioonskeed gud ütj Det wurd industrii woort oober uk diar brükt, huar grat onernemen uun't spal san. t.b. musiikindustrii. Commonskategorii: Industrii – Saamlang faan bilen of filmer Wikiquote: Industrii (sjiisk) Wikisource: Industrii (sjiisk)
Hoonwerk (det wurd as en auersaatang faan't latiinsk opus manuum of greks χειρουργία cheirurgía) as det maagin faan besteld waaren. Diarjin stäänt a industrii, diar waaren uun grat staktaalen maaget, an jo do auer a hanel ferkääft. Kääntiaken faan't hoonwerk as, dat di hoonwerker di gratst dial faan't werk salew maaget. Hoker en hoonwerk liard hää, as en ge'sel. En gesel, di en bedriif feer wal, skal en määsterpreew maage. Commonskategorii: Hoonwerk – Saamlang faan bilen of filmer Wikisource: Hoonwerk (sjiisk) Wikiquote: Hoonwerk (sjiisk) Wikiquote: Hoonwerker (sjiisk)
St. Gallen St. Gallen (Sweitser Sjiisk Sanggale [saŋˈkalə], itajeensk San Gallo, fransöösk Saint-Gall, rumantsch Sogn Gagl) as en gratstääd an en gemeen uun a Sweits, an hoodstääd faan a Kantoon St. Gallen. Mä gud 75.000 iinwenern as St. Gallen at aachtstgratst stääd uun a Sweits. St. Gallen as iindiald tu trii stäädkreiser an flook stääddialen (kwartiiren): Commonskategorii: St. Gallen – Saamlang faan bilen of filmer
At Letj Wilswin (Porcula salvania of uk Sus salvanius) as en slach faan Tetjdiarten (Mammalia) uun det famile faan a Echt Swin (Suidae). Hat as det letjst swin auerhood, an diar jaft at man bluas uun Indien noch högen faan. Commonskategorii: Letj Wilswin – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Letj Wilswin
Sulawesi (iar uk Celebes) as en indoneesk eilun tesken Borneo an Nei-Guinea mä en grate faan 189.216 km². A miast minsken lewe uun't süüdwaasten trinjam Makassar an uun't nuurden trinjam Manado, Kota Gorontalo, Poso, Palu an Luwuk. Gorontalo Sulawesi Barat Sulawesi Selatan (Süüd-Sulawesi) Sulawesi Tengah (Madel-Sulawesi) Sulawesi Tenggara (Süüduast-Sulawesi) Sulawesi Utara (Nuurd-Sulawesi) Commonskategorii: Sulawesi – Saamlang faan bilen of filmer
Borneo as en eilun uun Süüduastaasien. Hat as mä en grate faan 751.936 km² efter Greenlun an Nei-Guinea det traadgratst eilun üüb a eerd. Borneo hiart tu trii stooten: Indoneesien, Malaysia an Brunei. Uun Indoneesien sai's tu det eilun Kalimantan. Dialwiis men jo mä didiar nööm oober uk bluas di indoneesk dial uun't süüden faan't eilun. A tjiin gratst stääden üüb Borneo san: Commonskategorii: Borneo – Saamlang faan bilen of filmer
A Guineawirem (Dracunculus medinensis) as en slach faan Triadwirmer (Nematoda). Hi komt auer't drankweeder iinuun't lif faan di minsk an bööret ham do troch't hidj weder ütj. Commonskategorii: Guineawirem – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Guineawirem
A Triadwirmer of Nematooden (Nematoda, faan greks νημα ‚triad‘) san en stam faan diarten mä amanbi 20.000 slacher. Det san miast letj witj wirmer, diar't hal wiat an warem haa mei. Fölen lewe üs parasiiten. Det iindialang tu klasen an onerklasen as ei gans seeker. Man diar san wel son gud 20 ordern: Adenophorea / Chromadorea Araeolaimida – Ascaridida – Benthimermithida – Chromadorida – Desmodorida – Desmoscolecida – Monhysterida – Oxyurida – Plectida – Rhabditida – Rhigonematida Enoplea Enoplia Enoplida – Isolaimida – Marimermithida – Oncholaimida – Stichosomida – Triplonchida – Tripylida Dorylaimia Dioctophymida – Dorylaimida – Mermithida – Mononchida – Trichocephalida Ascaridida Ascarididae Ophidascaris Ophidascaris robertsi Rhabditida Dracunculidae Dracunculus Guineawirem (Dracunculus medinensis) Trichocephalida Trichinellidae Trichiinen (Trichinella) Commonskategorii: Triadwirmer – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Triadwirmer
Iberoromaans(k) spriaken san romaansk spriaken, diar üüb't Ibeerisk Hualeweilun snaaket wurd. Jo hiar tuup mä a Galloromaans spriaken tu a Waastromaans spriaken. Spoonsk Portugiisk Galicisk Aragoneesk Astuurisk/Asturleoneesk Katalaans (?) Ladino Of uk det katalaans diar mä tu tääld wurd koon, as ei gans seeker. Hat as aal wat naier mä't fransöösk üs jo ööder spriaken. Ladino of uk juuden-spoonsk woort daalang fööraal uun a Türkei an uun Israel snaaket.