rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Det ialskap Amrumbank as uun a juaren 1914/1915 faan't Meyerwerft uun Papenburg för't Preußisch Ministerium für öffentliche Arbeiten baud wurden. Hat as üs Amrumbank II efterfulger faan Amrumbank I wurden. A Amrumbank II wiar en ialskap mä 12 maan uun buurd. Tuiarst lai't föör a Eider, auer noch kriich wiar. Faan 1919 lai't do oober üüb Oomrambeenk, huar't bit 1939 san siinst ded. Efter a Ööder Weltkriich as det skap üüb flook steeden iinsaat wurden, tuleetst üüb det positjuun (54° 5′ N, 7° 26′ O54.0833333333337.4333333333333), diaram stäänt uk daalang noch Deutsche Bucht üüb a romp. Uun Oktuuber 1983 as di siinst iinsteld wurden, an di ferian Museums-Feuerschiff „Amrumbank/Deutsche Bucht e.V.“ bedraft det skap nü üs museum uun Emden. Di föörgunger Amrumbank I as 1906/07 baud wurden an lai üs iarst skap üüb det positsion Oomrambeenk, huar det skap do bit tu a Iarst Weltkriich blääw. Amrumbank II bi Leuchtturm-Atlas.de Commonskategorii: Ialskap Amrumbank – Saamlang faan bilen of filmer Ferian Museums-Feuerschiff „Amrumbank/Deutsche Bucht“ e.V. Dooten tu Amrumbank II Tiaknang an dooten tu Amrumbank I 53.3661111111117.2063888888889Koordinaaten: 53° 21′ 58″ N, 7° 12′ 23″ O
Det eilun Hiddensee leit uun't waasten faan Rügen uun a Uastsia. Det gemeen het Insel Hiddensee, an diar hiar uk noch a eilunen Fährinsel, Gänsewerder an Plathe tu. Jo haa diar nään autoferkiar. A saarpen üüb Hiddensee het Grieben, Kloster, Neuendorf an Vitte. Vitte, Kloster an Neuendorf haa en huuwen, Vitte hää di gratst. Jodiar huuwner wurd faan di damper Vitte uunlepen. Hi leit uf uun Schaprode üüb Rügen. Flook hüsang üüb Hiddensee haa noch hör ual hüsmarkin. Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Hiddensee Wikivoyage Raisfeerer: Hiddensee (sjiisk) Seebad-Hiddensee.de Statistisches Amt M-V – Bevölkerungsstand der Kreise, Ämter und Gemeinden 2017 (XLS-Datei) (Iinwenertaalen huuchreegent efter 2011). (Halep üüb sjiisk)
Rüügen as at gratst sjiisk eilun. Hat leit uun a Uastsia an hiart tu a lunkreis Föörpomern-Rüügen uun Mecklenburg-Föörpomern. Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Rüügen Wikivoyage Raisfeerer: Rüügen (sjiisk) www.ruegen.de Lunkreis Föörpomern-Rüügen
En magneet as en ding, diar ööder dingen magneetisk uuntjocht of ufwiset. Det magneetkrääft koon mä fialwaier efterwiset wurd. Diarbi fäält üüb, dat jo uun tau ponkter tuupluup: di magneetisk süüdpuul an di nuurdpuul. Permanentmagneet: Det san miast legiarangen faan iisen, nikel an aluminium mä uundialen faan kobalt, mangaan an kööber. Jo behual hör magnetisiarang loong bi. Elektromagneet: Det as miast en kial faan iisen mä tau spuulen, huar struum trochlääpt. So loong di struum uun as, as di elektromagneet magneetisk. Saner struum as det föörbi. Commonskategorii: Magneeten – Saamlang faan bilen of filmer Magneetfial
Dreistruum woort uk krääftstruum of starkstruum näämd. Det as en trii-faasen-wakselstruum, huarbi a enkelt faasen am 120° fersaat san. Uun Euroopa woort normoolerwiis mä en späänang faan 230 Volt werket. Nü koon am a späänangen uun en dreistruum oober ei ianfach tuuptääl, auer jo faasen am 120° fersaat san. Wan det ian faase fol späänang leewert, do teewt det naist noch üüb di impuls faan di magneet. Det ferbünjen späänang bereegent ham mä: 230 V ⋅ 3 ≈ 400 V {\displaystyle 230\mathrm {V} \cdot {\sqrt {3}}\approx 400\mathrm {V} } Sodenang snaaket am efter DIN 40108 faan en "400-V-dreistruum". Commonskategorii: Wakselstruum – Saamlang faan bilen of filmer Wakselstruum Umdruck I: Stromsysteme, Drehstrom. (PDF; 122 kB) Universität Stuttgart, Institut für Leistungselektronik und elektrische Antriebe
Dreistruum uur uk Kraftstroom of Starkstroom nēmt. Dit es en Trii-Faasen-Wekselstroom, en di Faasen sen om 120° forseet. Ön Euroopa uur fuaral me en Speening fan 230 Volt aarbert. Nü ken em di Speeningen bi Draistroom man ek iinfach töhopteel aur di Faasen om 120° forseet sen. Wan jen Faase fol Speening dēr, da teeft di Naist jit eeđer di Impuls fan di Magneet Di töhopseet Speening ken em sa ütreekni: 230 V ⋅ 3 ≈ 400 V {\displaystyle 230\mathrm {V} \cdot {\sqrt {3}}\approx 400\mathrm {V} } Em snaket eeđer DIN 40108 fan en "400-V-Draistroom". Commons: Wekselstroom – Saamling fan Skelter en Videos Wekselstroom Umdruck I: Stromsysteme, Drehstrom. (PDF; 122 kB) Universität Stuttgart, Institut für Leistungselektronik und elektrische Antriebe
Likstruum as en elektrisken struum, diar sin määcht an san wai ei feranert.. Uk likmaaget wakselstruum ("miskstruum") het likstruum, wan di wai ham ei anert. Rian likstruum koon faan bateriin wonen wurd of faan solaarselen. Ütj wakselstruum koon likstruum maaget wurd mä en elektroonisk ferbinjang faan diooden, kondensatooren an spuulen. DIN 40110-1: Wechselstromgrößen – Zweileiter-Stromkreise, 1994 DIN 5483-1: Zeitabhängige Größen – Benennung der Zeitabhängigkeit, 1983 Commonskategorii: Likstruum – Saamlang faan bilen of filmer Wakselstruum Dreistruum
Wakselstruum as en elektrisken struum, di san wai stüdag feranert. Hi as likeloong positiif an negatiif. At jaft uk en likstruum. Uun a hüshual haa wi det mä en "ian-faasen-wakselstruum" tu dun, so üs hi üüb det model rochts tu sen as. Son struum as lacht tu maagin. Aal wat apwendager as di dreistruum, di för starker maskiinen brükt woort. Det frekwens faan en wakselstruum as det taal, hüföl periooden faan positiif an negatiif struum uun ian sekund föörkem. Detdiar taal woort mä det miat Hertz (Hz) beskrewen. Det perioodendüür as det tidj, diar son perioode düüret. Perioodendüür T {\displaystyle T} an frekwens f {\displaystyle f} hinge direkt mäemööder tuup: T = 1 f {\displaystyle T={\frac {1}{f}}} . Uun a miast lunen as det wakselstruum-frekwens 50 Hz, an det perioodendüür as do: T 50 = 1 50 H z = 1 50 s = 20 m s {\displaystyle T_{50}={\frac {1}{50\;\mathrm {Hz} }}={\frac {1}{50}}\mathrm {s} =20\;\mathrm {ms} } . En liach wakselstruum-frekwens woort bi iisenboonen iinsaat mä 16,7 Hz. Det huuchst wakselstruum-frekwens komt uun a funktechnik föör an leit bi 300 GHz. Commonskategorii: Wakselstruum – Saamlang faan bilen of filmer Dreistruum Likstruum
Det frekwens (faan lat. frequentia) as en miat uun a füsiik an technik an sait ütj, hüfölsis en föörgang uun en was tidj föörkomt. Hat as di kiarwäärs faan't perioodendüür. Det ianhaid för't frekwens as en SI-ianhaid an het Hertz (Hz). Diarbi as 1 Hz = s−1. At jaft oober uk ööder ianhaiden, t.b. min−1 of h−1. Det frekwens f {\displaystyle f} faan en stüdagen föörgang as fäästlaanj üs di kiarwäärs faan't perioodendüür T {\displaystyle T} : f = 1 T {\displaystyle f={\frac {1}{T}}} . Bi waagen hinget det frekwens mä't faard c {\displaystyle c} an det waagenlengde λ {\displaystyle \lambda } tuup: f = c λ {\displaystyle f={\frac {c}{\lambda }}} . Bi elektromagneetisk waagen as c = c 0 n {\displaystyle c={\tfrac {c_{0}}{n}}} an λ = λ 0 n {\displaystyle \lambda ={\tfrac {\lambda _{0}}{n}}} . Diarbi as c 0 {\displaystyle c_{0}} at faard faan't laacht uun a leesag rüm, λ 0 {\displaystyle \lambda _{0}} det waagenlengde diar an n {\displaystyle n} det breegtaal faan't meedium. Wan det meedium wakselt, feranre faard an waagenlengde jo. Man det frekwens blaft detsalew! Commonskategorii: Frekwens – Saamlang faan bilen of filmer
En kondensaator (faan latiinsk condensare "sachter maage") as en elektrisk baudial, am det elektrisk lääs uun en likstruum an hör energii uun en elektrisk fial tu saamlin. Det mengde faan energii woort uun Farad meeden. Uun en kondensaator san tau elektrooden an en di-elektrikum, diar jo tau elektrooden jinenööder isoliaret. Sok kondensatooren haa normoolerwiis en kapatsiteet tesken 1 Picofarad (10−12 F) an 1 Farad. At jaft oober uk högen bit tu en grate faan 10.000 Farad. Commonskategorii: Kondensatooren – Saamlang faan bilen of filmer Wikibooks: Kondensatooren (sjiisk) Tantaal
Farad as det SI-ianhaid för't elektrisk kapatsiteet. Hat as näämd efter Michael Faraday. En kondensaator mä en kapatsiteet faan ian Farad (F) koon mä en elektrisk späänang faan ian Volt apleesen wurd, an häält do en elektrisk lääs faan ian Coulomb. 1 F = 1 C V = 1 A ⋅ s V = 1 A 2 ⋅ s 4 k g ⋅ m 2 {\displaystyle 1\,\mathrm {F} =1\,{\frac {\mathrm {C} }{\mathrm {V} }}=1\,{\frac {\mathrm {A} \cdot \mathrm {s} }{\mathrm {V} }}=1\,{\frac {\mathrm {A} ^{2}\cdot \mathrm {s} ^{4}}{\mathrm {kg} \cdot \mathrm {m} ^{2}}}} . Kondensaator
Det mengde mä det formeltiaken n {\displaystyle n} as en grünjmiat uun't SI-süsteem. Hat sait, hüföl elementaardialen uun en objekt san. Sok elementaardialen kön atoomen, moleküülen of ionen wees. Det miat för't mengde as Mol, det as en SI-grünjmiat. Uun ian Mol (n = 1) san amanbi 6,022 · 1023 (Avogadro-taal) dialen. n ( X ) ⋅ N A = N ( X ) ⇔ n ( X ) = N ( X ) N A {\displaystyle {\begin{aligned}n(X)\cdot N_{\mathrm {A} }&=N(X)\\\Leftrightarrow n(X)&={\frac {N(X)}{N_{\mathrm {A} }}}\end{aligned}}} Bispal: Weeder wäächt 18 gram per Mol. Do san 9 gram weeder: n H 2 O = m H 2 O M H 2 O = 9 g 18 g m o l = 0 , 5 m o l {\displaystyle n_{\mathrm {H_{2}O} }={\frac {m_{\mathrm {H_{2}O} }}{M_{\mathrm {H_{2}O} }}}=\mathrm {9\;g \over {18\;{g \over mol}}} =0{,}5\,\mathrm {mol} } Bispal: Ian Mol faan en gas namt en rüm faan 22,4 liter iin. Hüföl Mol san 5 l sürstoof? n O 2 = V O 2 V m = 5 l 22 , 4 l m o l = 0 , 22 m o l {\displaystyle n_{\mathrm {O_{2}} }={V_{\mathrm {O_{2}} } \over {V_{\mathrm {m} }}}={{5\,\mathrm {l} } \over
A Rüm as en miat för det grate faan en geomeetrisk objekt. Det Formeltiaken as V Det SI-ianhaid för di rüm as di kubik- of rüm-meeter m3. Hi woort leewen uk noch cbm ufkört. För en gas of en luupen materiol woort miast det ianhaid liter ( ℓ {\displaystyle \ell } ) brükt, huarbi 1 liter = 1 rüm-desimeeter (dm3) as. Wan dü furem an ütjmiaten faan en geomeetrisk objekt käänst, könst dü di rüm bereegne. Bispalen: Dööbel mä likeloong kaanter a: V = a ⋅ a ⋅ a = a 3 {\displaystyle V=a\cdot a\cdot a=a^{3}} Sjauerkaant mä kaantlengden faan a, b an c: V = a ⋅ b ⋅ c {\displaystyle V=a\cdot b\cdot c} Kuugel mä en raadius faan r: V = 4 3 π ⋅ r 3 {\displaystyle V={\frac {4}{3}}\pi \cdot r^{3}} Amdreiangsobjekt faan det funksion f(x), wan't am det x-aaks dreit: V = π ⋅ ∫ a b ( f ( x ) ) 2 d x {\displaystyle V=\pi \cdot \int _{a}^{b}(f(x))^{2}\mathrm {d} x} Amdreiangsobjekt am det y-aaks: V = π ⋅ ∫ a b x 2 d y {\displaystyle V=\pi \cdot \int _{a}^{b}x^{2}\mathrm {d} y} Silinder of Prisma mä det grünjareal A an det hööchde h:
At Avogadro taal N A {\displaystyle N_{\mathrm {A} }} as efter Amedeo Avogadro näämd an en grünjtaal uun a füsiik. Hat as fäästlaanj üs taal faan elementaardialen N {\displaystyle N} per mengde n {\displaystyle n} : N A = N n {\displaystyle N_{\mathrm {A} }={\frac {N}{n}}} Det Avogadro taal sait, hüföl atoomen faan en cheemisk element of moleküülen faan en cheemisk ferbinjang uun ian mol banen san. Tu tidj gongt'am diarfaan ütj, dat det taal so grat as: N A = 6,022 140 76 ⋅ 10 23 m o l − 1 , {\displaystyle N_{\mathrm {A} }=6{,}022\;140\;76\;\cdot 10^{23}\ \mathrm {mol} ^{-1},} det san muar üs 602 triljaarden dialen per mol. Det atomaar masenianhaid u {\displaystyle u} as so fäästlaanj, dat det mase m {\displaystyle m} faan 6,02214129 ⋅ 1023 C-12-atoomen genau 12 g weeg. Ööder molaar masen wurd efter C-12 bereegent. Atomaar masenianhaid
En Sjauerkaant of Blook as en geomeetrisk grünjfigüür mä sääks rochthuket sidjen, diar uun en rochten winkel tuenööder stun acht rochtwinklag huken an twaalew kaanter, huarfaan leewen sjauer likelung an parallel tuenööder san. Commonskategorii: Sjauerkaant – Saamlang faan bilen of filmer Dööbel
At areaal as en miat för det grate faan en geomeetrisk objekt. Arealen san tau-dimensionaal, diar hiar geomeetrisk grünjfurmen tu üs at kwadroot, at rochthuk, triihuk of a kreis. Man uk a bütjensidjen faan trii-dimensionaal objekten üs kuugel, silinder of sjauerkaant san areaalen. Rüm (Miat)
En sääkshuk of hexagon [hɛksaˈgoːn] (faan greks ἑξα, héxa, „sääks“ an γωνία, gonía, „winkel, huk“) hää sääks huker an sääks sidjen. Wan a sääks sidjen likelung san, het det sääkshuk liksidjag. Wan uk noch a sääks winkler likegrat san, het det likmiatag. Hü a miaten mäenööder tuuphinge, hää tuiarst Euklid uun sin buk A elementen beskrewen. Detdiar buk hää uk en grat rol spelet för Hans Momsen faan Foortuft. Commonskategorii: Sääkshuken – Saamlang faan bilen of filmer
En Rochthuk as en sjauerhuk mä banenwinkler faan 90°. En rochthuk as uk en paraleelogram, nemelk ian mä rocht winkler, en "likwinklag paraleelogram". En rochthuk as uk en trapeets, nemelk ian mä paraleel sidjen. En rochthuk woort tu en kwadroot, wan aal a sidjen likelung san, en "liksidjag rochthuk" Uun arke rochthuk täält: A banenwinkler san tuup 360°. Jinauer leien sidjen san likelung an parallel. A diagonaalen san likelung an skeer arkööder uun a maden. Dü könst en amkreis tiakne mä disalew madelponkt üs a diagonaalen. Hat hää tau speegelaaksen, diar luadrocht üübenööder stun. Hat hää en speegelponkt, huar a diagonaalen skeer. Bi en Gulen Rochthuk ferhual a sidjen jo tuenööder: a + b a = a b = b a − b {\displaystyle {\frac {a+b}{a}}={\frac {a}{b}}={\frac {b}{a-b}}} Dü könst ütjreegne, hüfölse linger det linger sidj as: a + b = 1 + 5 2 = 1,618 … ⋅ a {\displaystyle a+b={\frac {1+{\sqrt {5}}}{2}}=1{,}618\ldots \cdot a} 1,618... as det "Gulen Taal". Det Gulen Rochthuk stäänt uun a konst för harmonii. Commonskategorii: Rochthuker – Saamlang faan bilen of filmer Gulen Skeer
At Skalnasdääl as en dünemdääl süüdwaasten faan't fögelkui tesken Neebel an Noorsaarep üüb Oomram. Uun't juar 1848 san diar en grääfhuug an stiansaatangen fünjen wurden faan't iisentidj an wikingertidj. Sant a 1960er an 70er juaren san diar oober weder düner auerwechweid, so dat am diar daalang niks faan sjocht. Uun di nööm kem skaalen an ask föör. En ask as en stak kultuurlun üüb a geest, an diar san do wel skaalen fünjen wurden. Hanswilhelm Haefs: Ortsnamen und Ortsgeschichten in Schleswig-Holstein: Zunebst dem reichhaltigen slawischen Ortsnamenmaterial und den dänischen Einflüssen auf Fehmarn und Lauenburg, Helgoland und Nordfriesland, Frankfurt am Main / Leipzig 2004, sidj 174. Skalnastal (band)
At iisentidj wiar en eerdtidjääler, huar a minsken begand, iisen tu ferwerkin. Efter stiantidj an bronsetidj wiar at iisentidj det traad wichtag tidjääler uun a luup faan minskelk histoore. Jodiar tidjäälern üüb det toofel rochts lep oober ei aueraal tu salew tidj uf. För Denemark hää'am jodiar faasen ütjfünjen: Föörröömsk iisentidj (500–1 f.Kr.) Röömsk iisentidj (1–375 efter Kr.) Germaans iisentidj (375–775 efter Kr.) Ääler germaans iisentidj (fulkenwaanrang) Jonger germaans iisentidj Wikingertidj (775–1050 efter Kr.) Reallexikon der Germanischen Altertumskunde. Ütjden faan Johannes Hoops. Berlin: de Gruyter 1968–2007. ISBN 3-11-016227-X. Sidjen 517–518 Commonskategorii: Iisentidj – Saamlang faan bilen of filmer Wikinger
En stiansaatang san uun ualang tidjen apsaat stianer, miast uun a jongstiantidj of iisentidj. Grääfhuuger wurd ei üs stiansaatang uunsen. Üüb Oomram as en stiansaatang uun't Skalnasdääl fünjen wurden. Stiankreis faan a Merry Maidens uun Cornwall Stiansaatang faan Galrum üüb Gotland Di Treudd uun Sweeden
En grääfhuug as en trinjen huug ütj ualang tidjen. Diar san jütidjs a opersten begreewen wurden. Oner jo huuger as miast en kraans faan gewaltag stianer, diar uk noch stianer üs en saag dreeg. Grääfhuug faan a jonger bronsetidj uun Marburg Föörstengrääf bi Haverbeck Vållehög, Södra Åkarp – en grääfhuug uun Sweeden En grääfhuug faan a iisentidj Denghoog (Sal) Grääfhuug Ual Hööw (Oomram) Gratstiangrääf faan Neebel Klööwenhuug (Oomram) Skalnasdääl (Oomram) Siallehoog (Söl') ... Commonskategorii: Grääfhuuger – Saamlang faan bilen of filmer
Skraft as en süsteem faan tiaken, am spriak aptutiaknin. Kiilskraft faan Mesopotamien hiart tu a äälst skraften. Hieroglyphen faan Egypten. Ruunenstian faan Sweeden. Sjineesk skraft as auer 3000 juar ual. Latiinsk skraft, t.b. för Öömrang Araabisk skraft för Araabisk Ääler an jonger Kyrilisk skraft, t.b. för Rüsk Greks skraft för Greks Hebreews skraft för Hebreews Kanji skraft för Japoonsk Devanagari skraft, t.b. för Hindi Inuktitut skraft för Inuktitut Cherokee skraft för Cherokee Georgisk skraft för Georgisk Mongoolisk skraft för Mongoolisk Thai skraft för Thai N'Ko skraft för Djuula Khmer skraft för Khmer Telugu skraft för Telugu Kannada skraft för Kannada Armeensk skraft för Armeensk Etioopisk skraft för Amhaarisk Hangeul för Koreaans Sjineesk skraft för Sjineesk spriaken Cree skraft för Cree Hieroglyphen faan a Micmac Wikisource: Skraft (sjiisk) Alfabeet
At bronsetidj as en tidjääler, huar a minsken metal ütj bronse maaget haa. Det wiar a juaren 2200 f.Kr. bit 800 f.Kr. an sodenang di auergung faan't stiantidj tu't iisentidj. Föör a bronsetidj haa a minsken uk al metal maaget, man det wiar dääg metalen. At begand mä kööber, an do kaam gul an salwer. Am bronse tu maagin, brükt am kööber an tan, an detdiar legiarang wiar föl harder üs rian kööber. Erts jääw't oober ei aueraal, an so begand mä det maagin faan metal uk di hanel auer grat waier. Mä di hanel kaam uk a iarst skraften ap. Commonskategorii: Bronsetidj – Saamlang faan bilen of filmer
Bronse as en metal an diar hää at bronsetidj hör nööm faan. Bronse as nian element an sodenang nian dääg metal, hat as en legiarang faan kööber an tan. Mä a tidj foonj a minsken ütj, dat am kööber uk mä ööder metalen legiare küd, an so kään wi daalang ei bluas Tan-bronse, man uk Alumiinium-bronse, Luad-bronse, Mangaan-bronse of Fosfoor-bronse . Wan kööber mä sink legiaret woort, do het det oober ei bronse, det as do määsang. Bavaria an bairisk lööw, bronsekonst Dörgreb faan bronse Bronse-kanoonen Bronse-stup Bronse-slachtjüch Commonskategorii: Bronse – Saamlang faan bilen of filmer
Euklid faan Alexandria woort miast bluas Euklid näämd. Hi wiar en greksen matemaatiker an hää woorskiinelk uun't 3. juarhunert f.Kr. uun Alexandria lewet. Euklid hää werket auer Aritmeetik, Geometrii an Musiikteorii. Sin bekäändst werk san was A Elementen (ualgreks Στοιχεῖα Stoicheia = 'Grünjlaagen'). Diaruun hää Euklid det weden faan sin tidj auer matematiik apskrewen. Auer sin leewent as ei föl bekäänd. Euklid: Die Elemente. Buken I–XIII. Ütjden an auersaat faan Clemens Thaer. Frankfurt a. M.: Harri Deutsch, 4. aplaag 2003. (det iarst aplaag kaam uun a juaren 1933–1937 ütj) ISBN 3-8171-3413-4. En ääler auersaatang, huar uk jo leeder buken XIV an XV mä bi san, könst dü bi archive.org ufrep. Commonskategorii: Euklid – Saamlang faan bilen of filmer Wikiquote: Euklid (sjiisk) Literatüür faan of auer Euklid uun a kataloog faan't Sjiisk Natsionaalbibleteek Elemente (sjiisk) Hans Momsen
Di Kreis Südtondern (däänsk: Sydtønder kreds) wiar en lunkreis uun Schleswig-Holstian. Sant 1864 wiar diar di Kreis Tondern. Efter det ufstemang 1920 kaam en graten dial faan di kreis tu Denemark an do füng di süüdelk dial en neien nööm: Südtondern. Di nuurdelk diar wurd tu't Tønder Amt. Di 26. April 1970 san a kreiser Südtondern, Eidersteed an Hüsem tu di nei kreis Nuurdfresklun tuuplaanj wurden. Di leetst loonriad faan a kreis Südtondern wiar Dr. Klaus Petersen. An hi wiar uk di iarst faan a kreis Nuurdfresklun.
En sanjonken of (san-)eklips (faan greks: ἔκλειψις ékleipsis = auerloogrin) komt föör, wan a san faan a muun dialwiis of hialandaal ferdekt woort. Üüb a eerd as det bluas steedenwiis tu sen. San an muun sä faan a eerd bal likegrat ütj. An wan det boon faan a muun trinjam a eerd (= muunboon) det boon faan a eerd trinjam a san (= ekliptik) skäärt, do lei a san, a muun an a eerd uun ian rä. För en wasen plak üüb a eerd bedüüdet det, dat diar amanbi tau stünj loong det sanlaacht ei trochkem koon. Di plak, huar't rocht pakjonk woort (=kial-skaad, üüb di film rochts: suart), as man tau- bit triihunert kilomeetern grat. Man det steed, huar a san dialwiis ferdekt woort, as aal wat grater (=hualew-skaad, üüb di film: grä). Det as sowat en sjuarden faan't eerdflaak. Sanjonken jaft at bluas bi neimuun, auer a muun do tesken eerd an san stäänt. Oober ei bi arke neimuun as en sanjonken, auer det muunboon an a ekliptik ei parallel tuenööder ferluup. Jo san am sowat fiiw graad jinenöder ferkiard (= inklinatsion). Jodiar tau boonen skeer enööder amanbi tweisis uun't juar (arke ~173 daar). Sodenang koon tweisis uun't
31.213529.927661111111Koordinaaten: 31° 13′ N, 29° 56′ O Uun Alexandria (greks Ἀλεξάνδρεια Alexándreia efter Alexander di Grat; araabisk ‏الإسكندرية‎ al-Iskandariyya) lewe auer 4,3 miljuun iinwenern (Stant 2009) bi a weederkaant faan't Madlunsia. Hat as efter Kairo det öödergratst stääd faan Egypten. Diar as di gratst huuwen faan't lun. Commonskategorii: Alexandria – Saamlang faan bilen of filmer Wikivoyage Raisfeerer: Alexandria (sjiisk)
En muunjonken of muun-eklips (faan greks: ἔκλειψις ékleipsis = auerloogrin) komt föör, wan di muun faan a eerd dialwiis of hialandaal ferdekt woort, an di muun nian sanlaacht uffeit. Det tiaknang wiset, hü eerd, san an muun tuenööder stun bi muun- an sanjonken. Det eerdboon am a san (= ekliptik) as di grat kreis, det muunboon san a letj kreiser. Bi muun-positsion 1 of 4 koon en muunjonken, bi positsion 2 of 3 koon en sanjonken föörkem. Muunjonken jaft at bluas bi folmuun, auer a eerd do tesken muun an san stäänt. Oober ei bi arke folmuun as en muunjonken, auer det muunboon an a ekliptik ei parallel tuenööder ferluup. Jo san am sowat fiiw graad jinenöder ferkiard (= inklinatsion). Jodiar tau boonen skeer enööder amanbi tweisis uun't juar (arke ~173 daar). Sodenang koon tweisis uun't juar en muunjonken föörkem. Commons: Muunjonken – Saamlang faan bilen of filmer Sanjonken Gans akeroot san't 5,156 689 83°. Üüb a tiaknang as det auerdrewen düütelk tiakent. Det san gans akeroot a heleft faan 346 daar, 14 stünj, 52 minüüten an 54 sekunden.
(Nei-)greks (Νέα Ελληνικά, Néa Elliniká) as det spriak faan a Griichen uun Griichenlun (~ 10,5 miljuunen mä mamenspriak) an Zypern (~ 0,7 Mio.) an sodenang uk ian faan 23 amtsspriaken faan a EU. Greks hiart tu't indogermaans. Wikipedia üüb Greks Wikiquote: Spreegwurden (sjiisk) Wikibooks: Greks spriak (sjiisk) Greks skraft Greks spriak
Dat Nuurdfriisk Instituut seet ön Bräist. Hat es 1964 fan di Friisk Menerhair bigent uuren, en dit skul en weetenskepelk fundiaret Stair wiis, hur ali Friisen hengung ken. Dit diar Instituut es fan nemen ofhengig. Et fo sin Jil fan biiring, di Deensk en di Dütsk Sir. Di Āpgaawen fan di diar Lir sen: Di Forskelig Spreekwiisen en Skriivwiisen fan't Friisk ütfinj en āpskriiv, Ual Kraam (Fuar't Miist Popiiren en Boker) forwaari, Boker en Forklaaringen töhopstel en ütdö, Alis, wat me friisk Kultuur tö dön heer, Fraagen fan Lir, wat me Friisk aarberi wel, biswaari, Dāten en Fakten fan di Ütwanering töhop fo. Dat Nordfriisk Instituut heer en gurt Bokerii, hur em ual en nii Friisk Boker önluki en somtirs uk mefo ken. Dat Nuurdfriisk Instituut aarbert me di üđer Iinrochtingen töhop, wat fuar di Friisk Spraaken en Kultuur diar sen, sa üs: Di Friisk Reer Di Interfriisk Reeren Di forskelig Foriiningen aur't hiili Nuurdfriislön, wat fuar jaar Brükdoomen en Spreekwiisen diar sen. Nordfriisk Nordfriislon Nuurdfriisk Instituut ön't Nat En Video aur't Instituut en dit "Spraakenlön Nuurđfriislön" Nordfriesland (bleed) Nordfriesisches Jahrbuch
At Greks spriak, (neigreks ελληνική γλώσσα ellinikí glóssa, ( tuharke?/i), ualgreks ἑλληνικὴ γλῶσσα hellēnikē glõssa) as en twiig faan a indogermaans spriaken. Greks woort al sant 3400 juar skrewen, det spriak hiart tuup mä't Aramäisk an Sjineesk tu a äälst auerleewert spriaken. Üüb Greks begand det europeesk literatuur, filosofii an wedenskap. Flook fräämwurden gung üüb Greks turag. Wikibooks: Greks spriak (sjiisk) Greks alfabeet Neigreks