rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Ruad Beeten (Beta vulgaris ssp. vulgaris, Conditiva skööl) san en frücht (eegentelk en rut) an kultuurplaant an hiar tu't famile faan a Amaranten (Amaranthaceae). Hat as nai mä't Fuderrööw, Mangold of Sokerrööw. Liküs jodiaren kem ruad beeten faan't Wil Rööw (Beta vulgaris ssp. maritima) uf. Ruad beeten Iinlaanj ruad beeten ütj at glääs Labskaus mä ruad beeten Commonskategorii: Ruad Beeten – Saamlang faan bilen of filmer Wikibooks: Resepten mä ruad beeten (sjiisk) Wikispecies hää en artiikel tu: Rööwen (Beta vulgaris)
At fuderrööw of uk fuderbeet (Beta vulgaris ssp. vulgaris, Crassa skööl) as en frücht (eegentelk en rut) an kultuurplaant an hiart tu't famile faan a amaranten (Amaranthaceae). Hat as nai mä ruad beeten, mangold of at sokerrööw. Liküs jodiaren komt at fuderrööw faan't wil rööw (Beta vulgaris ssp. maritima) uf. Commonskategorii: Fuderrööw – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Rööwen (Beta vulgaris)
Mangold of uk Bleedbeeten (Beta vulgaris ssp. vulgaris, Cicla of Flavescens skööl) as en frücht an kultuurplaant an hiart tu't famile faan a Amaranten (Amaranthaceae). Hat as nai mä ruad beeten, at sokerrööw of at fuderrööw. Liküs jodiaren komt mangold faan't wil rööw (Beta vulgaris ssp. maritima) uf. Commonskategorii: Mangold – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Rööwen (Beta vulgaris)
Christian Wilhelm Walter Wulff (* 19. Jüüne 1959 uun Osnabrück) as en tjiisk poliitiker. Hi wiar faan 2010 ap tu 2012 bundespresident faan't bundesrepubliik faan Tjiisklun. Tuföören wiar hi faan 2003 ap tu 2010 minister-president faan Niidersaksen.
Nis-Momme Stockmann (*17.08.1981) ön Wyk üp Föör es en dütsk Dechter en en Teaaterdechter. Nis-Momme Stockmann kām ön Wyk tö Wārel. He es bifriit en heer tau Faamnen. Sent 2009 skriift he fuar dit Teaater, en 2016 es di jest Romaan prentet uuren. 2011 fing hi di Friedrich-Hebbel-Pris. 2014 fing hi di Literatuurpris fan di Kultuurker fan di dütsk Wertskep. 2015 fing hi di Hermann-Sudermann-Pris. Der Mann der die Welt aß (Theater und Medien Schaefersphilippen); UA: 17. Dezember 2009, Theater der Stadt Heidelberg, Inszenierung: Dominique Schnitzer[32] Das blaue blaue Meer (Theater und Medien Schaefersphilippen); UA: 22. Januar 2010, Schauspiel Frankfurt am Main, Inszenierung: Marc Lunghuss[32] Kein Schiff wird kommen (Theater und Medien Schaefersphilippen); UA: 19. Februar 2010, Staatstheater Stuttgart, Inszenierung: Annette Pullen[33][34] Inga und Lutz − Oder: Die potentielle Holistik eines Schnellkochtopfs im Kosmos des modernen Seins (Theater und Medien Schaefersphilippen); UA: 8. Oktober 2010, Staatstheater Braunschweig, Inszenierung: Alexis Bug Die Ängstlichen und die Brutalen (Theater und Medien Schaefersphilippen); UA: 2. November 2010, Schauspiel Frankfurt, Inszenierung: Martin Klöpfer[35] Expedition und Psychiatrie (Theater und Medien Schaefersphilippen); UA: 4. März 2011, Theater der Stadt Heidelberg, Inszenierung: Nis-Momme Stockmann Der Freund krank (Theater und Medien Schaefersphilippen); UA: 27. April 2012, Schauspiel Frankfurt, Inszenierung:
Finsk (aanj nööm suomi of suomen kieli) hiar tu a uastsiafinsk twiig faan a Finno-ugrisk spriaken an hiart sodenang tu't Uraalisk. Finsk as nai mä't Eestnisk an bütj Sweedsk ian faan tau amtsspriaken uun Finlun. Hat woort faan amanbi 4,7 miljuun minsken üs mamenspriak snaaket, det san sowat 92 % faan a minsken uun Finlun. Waastfinsk 1. Süüdwaastfinsk (laachtgreen) 2. Häme-spriakwiisen (jonkgreen) 3. Süüduastbotnisk (jonkblä) 4. Madel- an Nuurduastbotnisk (grä-blä) 5. Peräpohjola-spriakwiisen (laachtblä) Uastfinsk 6. Savo-spriakwiisen (brons) 7. Süüduastfinsk (pink) minä: ik. sinä: dü. hän: hi/hat. me: we. te: jam. he: they. Wikipedia üüb Finsk Commonskategorii: Finsk spriak – Saamlang faan bilen of filmer Commonskategorii: Finsk ütjspriak – Saamlang faan bilen of filmer European Commission – Euromosaic: Finnish in Sweden Euromosaic III (PDF; 4,6 MB) (S. 84)
Molière (rocht nööm: Jean-Baptiste Poquelin; * woorskiinelk 14. Janewoore 1622 uun Pariis, krasent 15. Janewoore 1622; † 17. Febrewoore 1673) wiar en fraansöösken schauspeler, teaaterdirektoor an dramaatiker. Les Amants magnifiques (Die hochherzigen Liebenden) L’Amour médecin (At Leefde üüs Dochter) Amphitryon L’Avare (A Gitshals) Le Bourgeois gentilhomme (A Bürger üüs Eedelmaan); bearbeitet von Michail Afanassjewitsch Bulgakow als Der verrückte Jourdain (1932) wiederum Grundlage für eine Oper in drei Akten 1970/71 von Fritz Geißler La Comtesse d’Escarbagnas (Die Gräfin von Escarbagnas) La Critique de l’École des femmes (Die Kritik der „Schule der Frauen“) Le Dépit amoureux (Liebesärger) (1656) Dom Garcie de Navarre ou Le Prince jaloux (Don Garcia de Navarra oder Der eifersüchtige Fürst) Dom Juan ou le Festin de pierre (Don Juan) L’École des femmes (Die Schule der Frauen) L’École des maris (Die Schule der Ehemänner) L’Étourdi ou Les Contretemps (Der Unbesonnene; Der Tollpatsch oder die Rückschläge) Les Fâcheux (Die Lästigen) Les Femmes savantes (Die gelehrten Frauen) Les fourberies de Scapin (Scapins Streiche) Georges Dandin ou Le mari confondu (George Dandin oder Der beschämte Ehemann) L’Impromptu de Versailles (Das Stegreifspiel von Versailles) La Jalousié du Barbouillé (Die Eifersucht des Angeschmierten) Le Malade imaginaire (Der eingebildet Kranke) Le Mariage forcé (Die Zwangsheirat)
Fritz Reuter (* 7. Nofember 1810 uun Stavenhagen; † 12. Jüüle 1874 uun Eisenach; folstendig nööm: Heinrich Ludwig Christian Friedrich Reuter) wiar een faan dön bedüüden dachtern an skriiwern faan det Plaattjiisk Spriik. Commons: Fritz Reuter – Saamling faan biljen of filmer
Jap Peter Hansen (* 08.07.1767 Weesterlön, † 09.08.1855 Kairem), J. P. Hansen, es 15 Jaaren tö See faart en leeterhen Skuulmaister en Köster ön Weesterlön wesen. Hi skel uk Jap Köster nēmt uuren wiis. Hansen her uk en Nawigatsjoonsskuul, en hi heer höm forskelig Saaken üttaacht en konstruiaret, sa üs en Kuurnwecht. Hansen skref Boker tö'n Bispöl aur Matematiik en Astronomii, man diar sen uk forskelig Āpteekningen en Dokumentatsjoonen aur Söl me twesken wesen. Hansen gelt üs di jest Söl'ring Dechter, diar dit Skriiwen üp Söl'ring āpbraacht heer. Dit bikeentest diarfan es Di Gidtshals of di Söl'ring Pid'ersdei, en Komediispöl üp Sölring. Dit diari Stek es üs dit jerst Bok üp en nuurđfriisk Spraak ütdönen uuren (1809). Hansen heer höm salev üttaacht, hur'ling hi Sölring skriif wel, en sa es di diari Spraak tö höör jest Ortografii kemen. Des Skriifwiis wiar naier bi't Dütsk üs di fan Boy Peter Möller, wat ön't 21. Jaarhönert al swaar es en bringi di Liren bi. Jap Peter Hansen es di Faađer fan C. P. Hansen wesen. Ön Weesterlön jeft et en "Jap Peter Hansen Wai". Jap Peter Hansen ön di Daatenbank fan't Nuurdfriisk Instituut Wikisource: Nahrung für Leselust in Nordfriesischer Sprache
Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf (* 20. Nofember 1858 üüb gud Mårbacka uun a gemeen, wat nü Sunne het, Värmland, Sweeden; † 16. Marts 1940 uk diar) wiar en sweeds skriiwer. Hat as ian faan dön bekäändst skriiwern faan’t lun. 1909 fing hat üüs iarst wüf de Nobelpris an wurd 1914 üüs iarst wüf iin uun det Sweeds Akademii apnimen.
Michael Joseph Savage (* 23. Marts 1872 uun Tatong, Victoria, Austraalien; † 27. Marts 1940 uun Wellington, Nei-Sialun) wiar en nei-sialuns poliitiker faan’t Labour Party faan Neisialun an faan 1935 ap tu 1940 23. premier-minister faan’t lun. Savage feerd det Labour Party tu san iarst woolwanst uun a woolen uun 1935. Hi woon populeer onerstütsing för a programen faan't regiaring för a wiarskapsapschung an a sosiaalwelfaartsstoot. Sin populariteet ferseekret för det Labour Party en noch bedüüden woolwanst uun a woolen uun 1938. Savage sin sünjhaid wurd efter de naist woolwanst faan Labour ringer an hi stoorew 1940 uun't baantje. Savage, algemian üüs architekt faan de neisialuns welfaartsstoot bekäänd, wurt faan wedenskapslidj an at lidj algemian üüs een faan dön gratst an feriaretst premier-minister faan Neisialun beluket. Tu daaling as hi de iansigst neisialuns premier-minister, diar oner trii monarchen (Georg V., Eduard VIII. an Georg VI.) tiinet.
Hans-Georg Gadamer (* 11. Febrewoore 1900 uun Marburg; † 13. Marts 2002 uun Heidelberg) wiar en tjiisken filosoof. Internatschonaal bekäänd wurd hi troch sin werk Woorhaid an Metoode (1960), wat at grünjlaag för det filosoofisk Hermeneutik wiar.
Wellington (üüb Maori: Te Whanga-nui-a-Tara) as’t hoodsteed faan Nei-Sialun. At steed leit üüb det süüdwaasten spas faan at nei-sialuns Nuurdeilun bi Wellington Harbour. Det hee 215.400 lidj (2019). Michael Joseph Savage (1872-1940), 23. premier-minister faan Nei-Sialun, stoorew diar. Katherine Mansfield (1888-1923), skriiwer, wurd diar bäären. New Zealand, citypopulation.de
Franz Ferdinand Carl Ludwig Joseph Maria von Österreich-Este (* 18. Deetsember 1863 uun Graz; † 28. Jüüne 1914 uun Sarajewo) wiar uasterriks ertshertsoog an sant 1896 truunfuliger faan Uasterrik-Ungarn. At atentaat faan Sarajewo, diarbi hi an sin wüf am’t leewent kaam, liaset de Iarst Wäältkrich ütj. Commons: Franz Ferdinand – Saamling faan biljen of filmer
Sophie Maria Josephine Albina Greefin Chotek faan Chotkowa an Wognin (* 1. Marts 1868 uun Stuttgart; † 28. Jüüne 1914 uun Sarajewo), leeder Fürstin faan Hohenberg (sant 1909 Hertsoogin faan Hohenberg) wiar en böömisk aadelige an wüf faan de uasterriks truunfuliger Franz Ferdinand. Hat fool mä ham tup tu a atentaat faan Sarajewo tu’t oofer, wat de Iarst Wäältkrich ütjliaset. Faan hör stamt at familje faan dön hertsooger an fürster faan Hohenberg uf. Commons: Sophie von Hohenberg-Chotek – Saamling faan biljen of filmer
Lüttich (uüb Fraansöösk amtelk Liège, ap tu 1949 Liége; üüb Waloons Lîdje; üüb Holuns Luik) as det kulturel sentrum faan det Waloons Regioon faan Belgien, hoodsteed faan a Prowins Lüttich an sat faan’t Basdoom Lüttich. Üüs steed mä amanbi 196.970 lidj (2016) leit Lüttich bi a tupstruum faan Ourthe an Maas 25 km lochtliinje uun a süüd faan Maastricht an 39 km uun a süüdwaast faan Aachen.
A Hindenburgdoom ferbant det nuurdfresk eilun Sal mä’t feestlun faan Sleeswich-Holstian. Hi wurd 1. Jüüle 1927 efter en bautidj faan fjauer juar eebenmaaget an tiinet a iisenboonferkiar. Hi as dial faan’t Maarskboon faan Hamborig tu Waasterlun. Uursprüngelk hed hi bluat ian boonstring, wat leeder mä’n ütjwik fersen wurd, hee hi sant 1972 tau boonstringer. A doom as 11,3 km lung, daaling ferluup auer at wanen faan lun an miatnoomen faan iindikin uun a Friedrich-Wilhelm-Lübke-Kuuch an a Rickelsbüller-Kuuch leedigelk 8,10 km troch’t heef. Commonskategorii: Hindeburgdoom – Saamlang faan bilen of filmer 54.8844444444448.55Koordinaaten: 54° 53′ 4″ N, 8° 33′ 0″ O
Wilhelm von Tegetthoff (* 23. Deetsember 1827 uun Marburg an der Drau, Untersteiermark; † 7. April 1871 uun Wien) wiar vise-admiraal an komandant faan det uasterriks-ungarisk krichsmariine. Hi wiar koptein faan’t flagskab SMS Schwarzenberg bi a Siaslacht bi Haliglun uun de Naist Sleeswich-Holstians Krich (1864).
Shona (üüb Shona: chiShona) as en spriik, wat faan twesken 10.8 an 14.2 miljuun lidj uun Simbabwe an Mosambik spreegen wurd. At spriik as ian faan a Bantuspriiken. Det Shona Spriik, üüs öler bantuspriiken, hee klasen faan prefiksen. nna: ik. wena: dü. rona: wi. lona: jam. A taalen faan 1 ap tu 10 üüb Shona san: (1) motsi, (2) piri, (3) tatu, (4) china, (5) shanu, (6) tanhatu, (7) nomwe, (8) sere, (9) pfumbamwe, (10) gumi. Shona Dictionary Shona Wurdenbuk.
Det Zulu Spriik (üüb Zulu: isiZulu) as en spriik, wat tu det Nguni skööl faan Bantuspriiken hiart. Det as at spriik faan det Zulu an wurt uun Süüdaafrika, Simbabwe, Lesotho, Malaawi, Mosambik an Eswatini snaaket. A miasten spreegern faan't spriik wene uun't uasten faan Süüdaafrika, fööraal uun det KwaZulu-Natal Prowins. Det hee 11.587.374 spreegern uun Süüdaafrika (2011). Det Zulu Spriik, üüs öler bantuspriiken, hee klasen faan prefiksen. En mensk, wat tu det Zulu folk hiart as UmZulu (en wurd, wat tu de iarst klas hiart). At muartaal diarfaan as AmaZulu (en wurd, wat tu de seekst klas hiart). At lun, huar a Zulu wene, as KwaZulu an at spriik as IsiZulu. Statistics South Africa (2011), Census 2011: Census in Brief, s. 26 Nguni Spriiken: Nuurd-Ndebele, Süüd-Ndebele, Swaasi, Xhosa, Zulu. Amtelk spriiken faan Süüdaafrika: Afrikaans, Ingels, Nuurd-Sotho, Sotho, Süüd-Ndebele, Swaasi, Tsonga, Tswana, Venda, Xhosa, Zulu.
Sleeswii-Holstiin äs en bundesluin oon Tjüskluin. Et bundesluin läit oon't noord fuon't luin. Et hjit 2.903.773 mänskene (2019). E hoorstäär fuon't bundesluin äs Kil. Flänsborii Kil Krais Noordfreeskluin Germany: Administrative Division, citypopulation.de
Hark Martinen, * 3. Marts (Uursmuun) 1934, † 30.Nowember (Töökmuun) 2016 wiar en Skuulmaister fan Aamrem. Töleest heer hi ön Rosendahl bi Hüsem uunet. Hark Martinen heer ön forskeligi Skuulen ön Sleeswig-Holstiin aarbert, sa wiar hi fan 1971 bit 1984 wiar hi Skuulfuarseter ön Scharbeutz en waar leeterhen Skuulreer ön Nuurđfriislön. Hi wiar bifriit en her fjuur Jungen sa üs Jungensjungen, en dānen haa uk al Jungen. Hark Martinen heer fuul fuar di Friisk Spraaken dönen, sa üs hi uk bi di Foriining fan't Nordfriisk Instituut (Fuarseter fan 1986 bit 1994, achterön Iarenfuarseter en Bireersman) en bi di Nuurđfriisk Foriining (Fuarseter fan 1987 bit 2000) meaarbert heer. Fan 1998 bit 2001 wiar hi Fuarseter fan di Friisk Reer ön Nuurđfriislön. Uk fuar di Sjungsters dēr Hark Martinen wat. Hi wiar Fuarseter fan di Kööri üp Heliglön, ön Neustadt/Holstiin en Scharbeutz sa üs töleest fan 1986 bit 2004 bi di "Bredstedter Liedertafel von 1841" ön Bräist. Wan hi ek muar Fuarseter wiis wil, saacht hi salev en nii jen fuar di Koor üt. Bal bit töleest soong hi üs di taust Bas-Stem fuar di Koor ön Bräist. 2014 kām sin Bok "Dachtangs", en Saamling fan ombi 400 Dechtings üp niigen forskeligi
Di Gregoriaansk Kalener of Kalen'er uur deling aural üp Wārel brükt. Dit Teelen fan di Tir bigent me dit Jaar, hur Jeeses Krist tö Wārel kām. Sin Noom heer di Kalener eeđer di Poop Gregor XIII.. 1582 waar di ön Stiar fan di Juliaansk Kalen'er brükt. Üs leest Lön heer uk Sjiina di Gregoriaansk Kalener aurnomen (1949). Di nöörigst Forbeetering töögenaur di Juliaansk Kalener wiar, dat di Skrekeljaaren beeter fastliar waar. Ark fjuurst Jaar wiar -sa üs uk jerer- Skrekeljaaren, man di Jaaren 1700, 1800, 1900, en da 2100, 2200, 2300 en sa fiiđer waar en uur ütleten. Forklaaring: Di Öört drait höm ek akuraat ön 365 Daagen trinjom di Sen, hat paset uk ek jüst me 365,25 Daagen; em kumt üp ombi 365,2421 Daagen. Bi di Gregoriaansk Kalender waaret dit Jaar ön't Merel 365,2425 daar. Dit jit, ön 3000 Jaaren giar di Kalener om jen Dai mes. Wikimedia Commons heer Skelter of Filmi aur: Wikitable_calendar Wikimedia Commons heer Skelter of Filmi aur: Gregoriaansk Kalender Kalender
Hermann Schmidt, * 10. Nowember (Töökmuun) 1901, † 3. Juuli (Fođermuun) 1979, wiar en Skuulmaister en Pleeger fan di Sölring Sprak, diar fan Brēderep kām. Di jest freemer Spraak, diar Schmidt liir skul, wiar Dütsk. Sin Skuulmaister, Karl Petersen, her Früger diarön en snaki Söl'ring me di Jungen. Di naist Stööp fuar Hermann Schmidt wiar di Merelskkul. Hi wil hol tö See faar, man dit ging me sin Sünhair ek. Schmidt bislööt da en uur Skuulmaister. Hentö dit Jen fan di jest Wārelkrich kām hi iin ön en Präparandenskuul ön Töner. 1923 maast hi sin jest Proof üs Skuulmaister maaki. Di jest Jaaren heer Schmidt da üp Föör aarbert, bi di Merelskuul ön Wyk. Diar wiar Dr. Carl Gäde Fuarseter, en Schmidt meenti leeterhen, dat höm en sin jungi Koleegen fan des Fuarseter fuul tö Gaagen kām. Üp Föör kām Hermann Schmidt en sin Koleegi Hans Runge üp di Taacht en maaki wat fuar dit Söl'ring Bleer, en diarfan waar di Bilaag "Fuar Söl'ring Lir". Hans Runge stürew man jer ön't Leewent, en Hermann Schmidt waar 1927 naa Söl, tö di Folksskuul ön Weesterlön' forseet. Bit 1958 bleev Schmidt Skuulmaister üp Söl, sa kām hi naa Tinem en waar leeterhen
En Pseudonym (ψευδώνυμος pseudōnymos Bi en mes Noom nemt) uur brükt, wan nemen weet skel, hoken em es. Dit ken forskeligi Grünjen haa, man aaft kumt dit ön Diktatuuren fuar, hur Liren fuar jaar Meening achter Tralen kum en slaien of sagaar ombraacht uur ken. Bispöl fuar en Pseudonym es Jens Emil Mungard. Di Nazis wiar ek sin Frinjer en saacht wat, hur ja höm dit Leewent swaarer of kuurter me maaki kür. Üs Hermann Schmidt uk eeđer Mungards Duar ön en KZ sin Dechtings prenti let wil, da skul hi ön di Nazitir ön di taust Wārelkrich en üđer Noom fuar di Dechter nem, en Pseudonym. Sa kür hi di Dechtings weegi söner dat hi salev Āriger fing. Musikanten spöli uk aaft öner Pseudonym, wan ja bi Āpnaamen fan Frinjer mespöli wel. Dit kumt aur di Kontrakti me di Platenfirmen, dānen masi Jil haa wil, wan di Frinj di Üđer fuar sin Werk "hüüri" wil. Fan di Autoorin en Karen Blixen (Jenseits von Afrika) weet em, dat jü aaft öner Pseudonym skreev, aurdat jü ek seeker wiar, mun dit wat jü skrewen heer, gur inoch wiar.
Ströntistel en Dünemruusen es en Bok, hurbenen Hans Hoeg ombi 850 Dechtings fan Jens Emil Mungard töhopstelt heer. Fuulen fan di Dechtings kām fan di gurt Saamling, wat Hermann Schmidt her. Eeđer Hans Hoegs Fuaruurt heer Schmidt di Dechtings en üđer Aarberen fan 1926 bi 1939 en fan 1953 bit 1970 iin ön't Bleer braacht, en üđer Stairen jit et uk, dat hi dit uk ön di Taust Wārelkrich öner Pseudonym dēr. Di Noom fan dit Bok es töhopstelt üt dit bikeent Dechting "Min Bloom" en "Dünemruusen". "Min Bloom" weeget, dat Jens Emil Mungard twert wiis kür, wan hi meenti, dat wat ek rocht wiar en "Dünemruusen" es en Dechting, wat weeget hur lef Mungard sin Ailön en di Natuur her. Luki diartö uk bi Jens Emil Mungard. Dit Bok heer ek bluat en Forteeknis, wat diarbenen staant, diar es uk en Uurterlist me Uurtern, dānen al 1995 ek muar aaft brükt waar, benen. Sa ken em aur Stünen en Daagen iin ön des Bok lees en jit Uurter diarfan liir of dānen, diar em keent, beeter nüti. - Gur es dit fuar't Miist uk en haa dit Uurterbok fan Boy Peter Möller of tömendst "Söl'ring-Dütsk" me üp Staal. Bi't
Di Taust Wārelkrich wiar fan 1939 bit 1945. Di uur di Taust nēmd, aurdat et di taust Krich wiar, hur Lönen fan ali Kontinenti me twesken wiar. Di Taust Wārelkrich es di Iinsigst, hur Atoom- en uk biologisk Waapen iinset uuren sen. Ön des Krich sen ombi 55 Miljoonen Mensken stürewen. 6 Miljoonen Juuden waar bi di Holocaust ombraacht. Bi en Krich pasiari uk āpskailig Forbreeken. Ön di taust Warelkrich sen Tērper hiilendal ön Steken slain uuren, sa üs uk Lidice (Tschechoslowakei) ön't Jaar 1942. Euroopa Slacht om Engelön Slacht om Frankrik Operatsjoon Barbarossa D-Day Operatsjoon Market Garden Ardennenofensiiwi Slacht om Stalingrad Slacht om Berlin Afrika Slacht om Tobruk Slacht om Gazala Slacht om El Alamein Asien Japansk-Chineeski Krich Russisch-Japanski Krich Slacht om Halhin Gol Pearl Harbor Slacht ön di Koralsee Slacht om Midway
Max Andreas Bossen, * 5. Marts (Uursmuun) 1888 ön Weesterlön † 3. Nowember (Töökmuun) 1958 ön Muasem wiar en Söl'ring Snetker en Dechter. Hi skreev masi Leedjis, Fērsi en Komeediisteken üp Söl'ring. Me di Skuulmaister Karl Kruse waar fan Bossen sin Leedjis uk Nooten fuar di Muasemböör Kööri seet. Tö dit Skelt sair Herbert Christoph (*1944): "Ik ken't jit teenk. Sa wiar hi langsen ön Sendai önerwai. Ik saag jest di wit Möts, da en lüng Mensk, en da wiar dit min Gooki." Jööl-Leechter Jööl-Leechter skiin sa leecht en klaar, di helig Nacht es diar, di jemelkst Fest ön't hiili Jaar, döör Engler kām üüs Böör. Di Jungens Oogen ljucht sa klaar ön Jöölbooms Leechterskiin. Sa es dit wesen maning Jaar, dach langsen weđer nii. Fünen bi Hark Martinen, "Dachtangs" Max Bossen sin Wüf jeet Emma Emilie (1892 - 1940), en jat uunet iin ön dit Hüs, hur deling di "Fränkische Weinstuben" sen. Jat her tau Jungen. Di Dreeng Herbert Peter Max Bossen blef me 24 Jaaren ön di Krich (1915 - 1939), en diar kām di Mooder ek aurhen. Dit Faamen Inge Maren Emma (1922 - 2000) waar ön di 40er Jaaren me Theo Christoph, en Soldāt fan Franken
E Kris Nordfraschlönj (aw Tjüsch: Nordfriesland, aw Plååttjüsch: Noordfreesland, aw Dånsch: Nordfrisland) as di nordlikste lönjkris önj Tjüschlönj än eefter e grutelse di treede önj Slaswik-Holstiinj. Önjt norden läit et Dånsch, önjt ååsten e Kris Slaswik-Flansborj, önjt sööden e Kris Dithmjarsche än önjt weesten e Weestsiie. Et heet 165.951 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Hüsem. E Kris Nordfraschlönj läit önjt nordweesten foont bundeslönj Slaswik-Holstiinj, twasche e gränse tut Dånsch önjt norden än di Ääder Struum önjt sööden. Di nordlikste punkt önj e kris as List, awt ailönj Sal, wat uk di nordlikste punkt önj Slaswik-Holstiinj än Tjüschlönj as. Di sööderlikste punkt as e müning foon di Ääder Struum. Di weestlikste punkt as Jongnaamen, en huuchsönj tut weesten foont ailönj Oomram, än di ååsterlikste punkt as aw e kånt foon di Treene Struum, önj e gemiine Aastenfäil. E kris heet tou diile: e Fååstewål önjt ååsten än da Nordfrasche Ailönje önjt weesten. Da trii grutste foon da Nordfrasche Ailönje san Sal (99 km²), Fäär (82 km²) än Oomram (20,46 km²). Baitu foon di Ääder, wichtie struume önj e kris san di Arlau, di Ååstenou, di Såhulm Ou än di Treene. Da tiin grutste stääse önj e kris san:
Nem't Di rocht fuar! Heest Dü wat fuar, skel Di wat slaagi, aurlii't Di rocht, jer D' giarst tö Werk. Kenst üt Din Leewent gur wat maaki, wan Dü didiarem Reer Di markst: Diar falt niin Maister dial fan Hemel, ark mut fan litj āp jir bigen. Döör Laihair, Ünlest kumt er nemen üp Wārel tö di rocht Stair hen. Naan, bluat döör Fliit, Aurlech en Früger Ken't ark ön't Leewent tö wat bring. Set wü jest üp di boowerst Richen, ken w' mans wiis, dat wü't skafet fing. Max Bossen Fünen iin ön di Antologii "Dachtangs" fan Hark Martinen
Wat töögen Fortröt Nem Di dit Leewent ek sa nai, se ales ek sa suurt. Hat jeft uk jit en üđer Wai, da kumst uk ek tö kuurt. Wan miarnems skintj di Sen sa klaar, jü skintj fuar ark'jen, uk fuar Di. Da nem di Senensir man waar, wiis frügelk en wiis bliir. Da kenst Dü döör dit Leewent gung me frügelk lekelk Sen, en fan Bidrööfelkhair nönt mung, sa kumt em beeter hen. Max Bossen Fünen iin ön di Antologii "Dachtangs" fan Hark Martinen
En Dechter es en Mensk, diar sin Taachten ön Foremen tö Popiir bringt. Tö Dechting hiir di Lyrik en di Prosa. Prosa sen frii skrewen Texti, Lyrik riimet hön aaft en heer en Rhythmus iin ön di Reegen en Fērsi. - Hat jeft uk Lyrik söner Riimen, man dit kumt ek olter aaft fuar. Wan en Komponist en Wiis diartö maaket, da uur dit en Leedji of Soong. Sa haa Hans Hoeg en Jürgen Borstelmann fuar masi Dechtings fan Jens Emil Mungard en üđer Dechtern Wiisen skrewen, en dānen waar da iin ön en Leedjibok prentet. Tö Dechtern, diar Prosa skriiv, sair em uk Skriiwer. Di Aarber of dit Werk jit da uk ek Dechting, dit es da en Prosa- of Skriivstek. Sent 1809 sen Söl'ring Dechtingen bikeent. Fuaral ön di jest Hualev fan't twuntigst Jaahönert waar üp Söl masi taacht en dialskrewen. Jir sen som fan maning Sölring Dechtern: Jap Peter Hansen Christian Peter Hansen Jens Emil Mungard Max Bossen Hermann Schmidt
Febrewaari [fɛbrəvo:rə], Wuntermuun [vʊntəɐ̯mu:n] of Biikemuun [bi:gəmu:n], es di taust Muun fan't Jaar ön di Gregoriaansk Kalener. Di Febrewaari heer 28 Daagen, ön en Skrekeljaar sen dit 29. "Bejewenhaiden uun a Febrewoore", wat ön di Wuntermuun pasiaret es