rlitschk/wikidir huggingface dataset:
A Sapotaceae of uk Breiaapelplaanten san en famile faan plaanten uun det order faan a Ericales. Amorphospermum – Argania – Aubregrinia – Aulandra – Autranella – Baillonella – Bemangidia – Boerlagella – Breviea – Burckella – Capurodendron – Chromolucuma – Chrysophyllum – Delpydora – Diploknema – Diploon – Eberhardtia – Ecclinusa – Elaeoluma – Englerophytum – Faucherea – Gluema – Inhambanella – Isonandra – Labourdonnaisia – Labramia – Lecomtedoxa – Letestua – Madhuca – Magodendron – Manilkara – Micropholis – Mimusops – Neohemsleya – Neolemonniera – Niemeyera – Northia – Omphalocarpum – Palaquium – Payena – Pichonia – Planchonella – Pleioluma – Pouteria – Pradosia – Pycnandra – Sarcaulus – Sarcosperma – Sersalisia – Sideroxylon – Spiniluma – Synsepalum – Tieghemella – Tridesmostemon – Tsebona – Van-royena – Vitellaria – Vitellariopsis – Xantolis Arganbuum (Argania spinosa of Sideroxylon spinosum) Stääraapelbuum (Chrysophyllum cainito) Breiaapelbuum (Manilkara zapota) Sheanödbuum (Vitellaria paradoxa) Commonskategorii: Sapotaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Sapotaceae
A Arganbuum (Argania spinosa of Sideroxylon spinosum) as di iansagst plaantenslach uun det skööl Argania, an hiart tu't famile faan a Breiaapelplaanten (Sapotaceae). Hi wääkst uun't süüdelk Marokko. Faan sin früchten woort arganööle maaget. Buark Früchten Stianer (nöden) Arganööle Commonskategorii: Argania spinosa – Saamlang faan bilen of filmer Commonskategorii: Arganööle – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Argania spinosa Wikispecies hää en artiikel tu: Sideroxylon spinosum
A Stääraapelbuum as en buum uun det famile faan a Breiaapelplaanten (Sapotaceae). Hi wääkst uun Madelameerikoo an uun a Kariibik. Sin früchten kön eden wurd. Twiig mä früchten Rip frücht Siad Commonskategorii: Stääraapelbuum – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Stääraapelbuum
A Breiaapelbuum (Manilkara zapota) of uk: Kaugumebuum as en plaantenslach uun det famile faan a Breiaapelplaanten (Sapotaceae). Faan a früchten woort saft wonen, am diarfaan gume tu maagin. A früchten wurd uk üs oobst eden. Di buum wääkst uun Madel- an Süüdameerikoo, man woort uk uun Aasien aptaanj. Twiig mä früchten Früchten üüb a wai tu markes Apskäären frücht Commonskategorii: Breiaapelbuum – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Breiaapelbuum
A Sheanödbuum (Vitellaria paradoxa), ütjspreegen Sjia... as di iansagst plaantenslach uun det skööl Vitellaria uun't famile faan a Breiaapelplaanten (Sapotaceae). A früchten hual föl fäät, jo woort üs iidj brükt of uk, am diar siap faan tu maagin. Di buum wääkst fööraal uun't gäärslun faan Afrikoo tesken Senegal an Uganda. Twiig mä früchten Sheanöden Siap faan sheaböder Commonskategorii: Sheanödbuum – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Sheanödbuum
A Sürkliawerplaanten (Oxalidaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Sürkliaweroortagen (Oxalidales). Averrhoa – Biophytum – Dapania – Oxalis – Sarcotheca Averrhoa Stäärfrücht (Averrhoa carambola) Commonskategorii: Sürkliawerplaanten – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Sürkliawerplaanten
A Stäärfrüchtbuum (Averrhoa carambola), of efter di latiinsk nööm uk: Carambola as en plaantenslach uun det skööl faan a Averrhoa (Gurkenbuumer). Hi hiart tu't famile faan a Sürkliawerplaanten (Oxalidaceae), an komt faan Süüduastaasien. Twiig an frücht, tiaknang Twiig an frücht Buumstam Apskäären stäärfrücht Commonskategorii: Stäärfrüchtbuum – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Stäärfrüchtbuum
Gäärslun as en loonskap, huar natüürelkerwiis fööraal gäärs an bosker waaks. Di gratst dial faan a eerd wiar ans gäärslun. Det as ei detsalew üs greenlun (gred); det as faan minsken so uunlaanj, dat tjüch diar gäärsge koon. Gäärslun komt fööraal diar föör, huar ei muar üs 400 mm rin fäält. Sok gäärsloonskapen san: Great Plains (Prerii), Nuurdameerikoo Euraasisk Gäärslun Patagoonien, Süüdameerikoo Wakseldrüg troopen Tundra, Arktis Andenhuuchlun (Tierra helada), Süüdameerikoo Anatoolien, Türkei Tiibet Pampa, Süüdameerikoo Highveld, Süüdafrikoo Man uk huar muar üs 400 mm rin fäält, koon gäärslun wees; do as diar al sant ualang tidjen gäärsagt wurden. Kasachstaan Burkiina Faaso Kansas Alaska Keenia Commonskategorii: Gäärslun – Saamlang faan bilen of filmer
Siap as en fääst materiool, am diar hunen an hidj mä tu renskin. Uun a chemii as siap en saalten faan fäät-süren. Siapen för minsken haa en uundial faan Naatrium of Kaalium. Uun a industrii wurd uk siapen mä Liitsium, Kaltsium an Baarium brükt. Siapen kem uun a natüür ei föör. Jo wurd mä fäät faan plaanten of diarten an en hüdroksiid maaget, t.b. Naatriumhüdroksiid. Siap faan Sheanöden Oliiwensiap Siap faan't öölepualem Smok iinpaaket siap Commonskategorii: Siap – Saamlang faan bilen of filmer
Hüdroksiiden san cheemisk materioolen, diar saalten like. Hör anion as det hüdroksiid-ion [OH]−. Det poositiif kation koon faan flook metalen kem. Uun weeder apliaset wurd hüdroksiiden tu baasen. Metaloksiid + Weeder ⟶ Metalhüdroksiid {\displaystyle {\text{Metaloksiid}}+{\text{Weeder}}\longrightarrow {\text{Metalhüdroksiid}}} N a 2 O + H 2 O ⟶ 2 N a O H {\displaystyle \mathrm {Na_{2}O+H_{2}O\longrightarrow 2\ NaOH} } Naatriumoksiid an weeder reagiare tu Naatriumhüdroksiid. C a O + H 2 O ⟶ C a ( O H ) 2 {\displaystyle \mathrm {CaO+H_{2}O\longrightarrow Ca(OH)_{2}} } Kaltsiumoksiid an weeder reagiare tu Kaltsiumhüdroksiid. Commonskategorii: Hüdroksiid – Saamlang faan bilen of filmer
A Pampa as en temelk flaak gäärslun uun't süüduastelk Süüdameerikoo uun a lunen Argentiinien an Uruguay, dialwiis uk uun Paraguay an Brasiilien. Hat leit trinjam di müs faan a Río de la Plata. Efter nuurden tu woort at lun wat huuger, an diar het hat Campo. A wurden Pampa (Quechua) an Campo (Spoonsk/Portugiisk) men so föl üs fial, flaak lun saner buumer. Uun a amgungspriak ment pampa uk iansoom, lungwilag regiuun. Uun a pampa komt föl lös föör, wat det regiuun früchtboor maaget. Diaram woort diar uk föl büüret an tjüch häälen. Pampa naibi Buenos Aires Campo uun't süüdelk Brasiilien Commonskategorii: Pampa – Saamlang faan bilen of filmer
At Highveld (huuchfial) as en gäärslun uun Süüdafrikoo. Hat leit üüb en hööchde faan 1340 bit 1830 meetern. Di waastelk dial as temelk drüg mä 400 bit 550 mm rin uun't juar. Efter uasten tu fäält muar rin, an diar küd eegentelk uk muar buumer waaks. Det lun as oober al sant ualang tidjen üs fään brükt wurden, an so as det en gäärslun blewen. Highveld, nuurden faan Johannesburg En straus uun Gauteng Commonskategorii: Highveld – Saamlang faan bilen of filmer
At Euraasisk Gäärslun as en gäärslun uun Euraasien. Hat leit üs en strimel swäärs auer a kontinenten faan Ungarn (Puszta) uun't waasten bit tu a Mandschurei uun Uastaasien. Diar fäält man tesken 443 mm an 388 mm rin uun't juar. Süüdelk Sibiirien Kasachstaan Oblast Wolgograd Kirgistaan Commonskategorii: Euraasisk Gäärslun – Saamlang faan bilen of filmer
A Río de la Plata (spoonsk: salwerstruum) as di müs faan a struumer Paraná an Uruguay iin uun a Atlantik. Det regiuun as 290 km lung an bit 220 km briad, hat as eegentelk muar en bocht üs en struum. Di struum Uruguay brangt föl slober mä, an diaram skal diar stüdag bagert wurd. Üüb bias ääger lei nemelk grat stääden mä grat huuwner: Buenos Aires (Argentiinien) üüb a süüder ääg, an Montevideo (Uruguay) üüb a nuurder ääg. At regiuun trinjam a Río de la Plata as det süüdamerikoonsk Pampa. Commonskategorii: Río de la Plata – Saamlang faan bilen of filmer
At Inkarik (Quechua: Tawantinsuyu – „Rik mä sjauer dialen“) wiar det lun faan a Inka uun't waastelk Süüdameerikoo. Det hää bestenen faan't 13. juarhunert bit hat uun't 16. juarhunert faan a spoonsk iinwaanrern tunant maaget wurden as. Sin hoodstääd wiar naibi Cusco uun Peruu. At spriak faan a Inka wiar Ketschua, wat uk daalang noch spreegen woort. Man jo hed nian skraft, käänd det wel noch ei, an küd uk noch nian iisen ferwerke. Kääntiaken faan't inkakultuur wiar hör stianwerken an braget struaten swäärs troch't hialer lun. A keisern (üüb Quechua: sapa inka) wiar: Iarst Dünastii Manco Cápac (amanbi 1200-1230) Sinchi Roca (amanbi 1230-1260) Lloque Yupanqui (amanbi 1260-1290) Mayta Cápac (amanbi 1290-1320) Cápac Yupanqui (amanbi 1320-1350) Naist Dünastii Inca Roca (amanbi 1350-1380) Yáhuar Huácac (amanbi 1380-1410) Viracocha (amanbi 1410-1438) Pachacuti (1438-1471) Túpac Inca Yupanqui (1471-1493) Huayna Capac (1493-1527) Huáscar (1527-1532) Atahualpa (1532-1533) Manco Cápac , di iarst Inkakönang Atahualpa, di leetst Inkakönang A sjauer suyu faan't Inkarik Suntur Paucar, at kääntiaken faan't Inkarik Camino del Inca Commonskategorii: Inkarik – Saamlang faan bilen of filmer Commonskategorii: Inka – Saamlang faan bilen of filmer
At Amagante (Cistus symphytifolius) of Amagante de Pinar (tamazight: ⴰⵎⴰⴳⴰⵏⵜ, de am-agant) as en plaantenslach uun det famile Cistaceae. Cistus symphytifolius var. canus, süüden faan La Palma Cistus symphytifolius var. symphytifolius, nuurden faan Teneriffa an La Palma Cistus symphytifolius var. villosus, süüden faan Teneriffa Commonskategorii: Amagante – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Amagante
A Sanruusken (Cistaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Malvales. Diar hiar aacht of njügen sköölen tu. Cistus – Crocanthemum – Fumana – Halimium – Helianthemum – Hudsonia – Lechea – Pakaraimaea – Tuberaria Amagante (Cistus symphytifolius) Commonskategorii: Sanruusken – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Sanruusken Sanruusen
Cistus as en plaantenskööl uun det famile faan a Sanruusken (Cistaceae). C. albidus – C. asper – C. chinamadensis – C. clusii – C. creticus – C. crispus – C. grancanariae – C. heterophyllus – C. horrens – C. inflatus – C. ladanifer – C. laurifolius – C. libanotis – C. monspeliensis – C. munbyi – C. ocreatus – C. osbeckiifolius – C. palmensis – C. parviflorus – C. populifolius – C. pouzolzii – C. salviifolius – C. sintenisii – C. symphytifolius Amagante (Cistus symphytifolius) Commonskategorii: Cistus – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Cistus
A Bixaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Diar hiar sjauer sköölen tu. Amoreuxia, 4 slacher Bixa, 5 slacher Cochlospermum, 15 slacher Diegodendron, 1 slach: Diegodendron humbertii (üüb Madagaskar) Cochlospermum an Diegodendron san iar uk tu aanj familin tääld wurden: Cochlospermaceae an Diegodendraceae, man wurd daalang mä tu a Bixaceae tääld. Orleaanbuum (Bixa orellana) Commonskategorii: Bixaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Bixaceae
A Cytinaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Cytinaceae san parasiiten üüb ööder plaanten, jo kön salew nian chlorophyll maage. Bdallophytum B. americanum – B. andrieuxii – B. bambusarum – B. ceratantherum – B. oxylepis Cytinus C. baronii – C. capensis – C. glandulosus – C. hypocistis – C. malagasicus – C. ruber – C. sanguineus – C. visseri Commonskategorii: Cytinaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Cytinaceae
A Dipterocarpaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Det san miast temelk huuch buumer, diar uun a troopen waaks. Dipterocarpoideae Anisoptera – Cotylelobium – Dipterocarpus – Dryobalanops – Hopea – Neobalanocarpus – Parashorea – Shorea – Stemonoporus – Upuna – Vateria – Vateriopsis – Vatica Monotoideae Monotes – Marquesia – Pseudomonotes Dipterocarpus slach Shorea roxburghii Upuna borneensis Commonskategorii: Dipterocarpaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Dipterocarpaceae
Bifut , Grä Jüden of Noopkrüüs (Artemisia vulgaris) as en plaantenslach faan det kurewbloosenfamile. Weremk (Artemisia absinthus) Röökelbosk (Artemisia maritima) Commonskategorii: Bifut – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Bifut
A Muntingiaceae san en letj plaantenfamile mä trii sköölen, eder mä man ään slach. Jo hiar tu a Malwenoortagen (Malvales). Dicraspidia D. donnell-smithii, Madelameerikoo Muntingia M. calabura, Madelameerikoo Neotessmannia N. uniflora, Peruu D. donnell-smithii M. calabura N. uniflora Commonskategorii: Muntingiaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Muntingiaceae
A Neuradaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Jo waaks uun drüg regiuunen faan Afrikoo bit Indien. Grielum G. cuneifolium – G. grandiflorum – G. humifusum – G. sinuatum Neurada N. al-eisawii – N. procumbens Neuradopsis N. austroafricana – N. bechuanensis Commonskategorii: Neuradaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Neuradaceae
A Sarcolaenaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Diar hiar tjiin sköölen mä 40 bit 60 slacher tu. Jo waaks üüb Madagaskar. Eremolaena – Leptolaena – Mediusella – Pentachlaena – Perrierodendron – Rhodolaena – Sarcolaena – Schizolaena – Xerochlamys – Xyloolaena Commonskategorii: Sarcolaenaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Sarcolaenaceae
A Sphaerosepalaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Jo waaks bluas üüb Madagaskar. Dialyceras D. coriaceum – D. discolor – D. parvifolium Rhopalocarpus R. alternifolius – R. binervius – R. coriaceus – R. crassinervius – R. excelsus – R. longipetiolatus – R. louvelii – R. lucidus – R. macrorhamnifolius – R. mollis – R. parvifolius – R. randrianaivoi – R. similis – R. suarezensis – R. thouarsianus – R. triplinervius – R. undulatus Commonskategorii: Sphaerosepalaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Sphaerosepalaceae
A Pöberbömken (Thymelaeaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Aetoxylon – Amyxa – Aquilaria – Arnhemia – Atemnosiphon – Craterosiphon – Dais – Daphne – Daphnimorpha – Daphnopsis – Deltaria – Diarthron – Dicranolepis – Dirca – Drapetes – Edgeworthia – Englerodaphne – Enkleia – Eriosolena – Funifera – Gnidia – Gonystylus – Goodallia – Gyrinops – Jedda – Kelleria – Lachnaea – Lagetta – Lasiadenia – Lasiosiphon – Lethedon – Linodendron – Linostoma – Lophostoma – Octolepis – Ovidia – Passerina – Peddiea – Phaleria – Pimelea – Restella – Rhamnoneuron – Schoenobiblus – Solmsia – Stellera – Stephanodaphne – Struthiola – Synandrodaphne – Synaptolepis – Tepuianthus – Thymelaea – Wikstroemia Commonskategorii: Thymelaeaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Thymelaeaceae
A Achariaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malpighiales. Diar jaft at 29 sköölen mä son 150 slacher faan. Jo waaks uun a troopen an subtroopen. Acharia – Ahernia – Baileyoxylon – Buchnerodendron – Caloncoba – Camptostylus – Carpotroche – Ceratiosicyos – Chiangiodendron – Chlorocarpa – Dasylepis – Eleutherandra – Erythrospermum – Grandidiera – Guthriea – Gynocardia – Hydnocarpus – Kiggelaria – Kuhlmanniodendron – Lindackeria – Mayna – Pangium – Peterodendron – Poggea – Prockiopsis – Rawsonia – Ryparosa – Scaphocalyx – Scottellia – Trichadenia – Xylotheca Commonskategorii: Achariaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Achariaceae
A Pandaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malpighiales. Jo waaks uun a troopen faan Waastafrikoo an Süüduastaasien. Galearia G. affinis – G. angustifolia – G. aristifera – G. caudata – G. celebica – G. dolichobotrys – G. dongnaiensis – G. elliptica – G. finlaysoni – G. fulva – G. fusca – G. helferi – G. jackiana – G. lancifolia – G. leptostachya – G. lindleyana – G. maingayi – G. minor – G. pedicellata – G. philippinensis – G. phlebocarpa – G. ridleyi – G. sessiliflora – G. sessilis – G. splendens – G. stenophylla – G. subulata – G. sumatrana – G. wallichii Microdesmis M. caseariifolia Panda P. oleosa Commonskategorii: Pandaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Pandaceae
A Clusiaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malpighiales. Allanblackia – Arawakia – Chrysochlamys – Clusia – Dystovomita – Garcinia – Lorostemon – Montrouziera – Moronobea – Pentadesma – Platonia – Rheedia – Symphonia – Thysanostemon – Tovomita – Tovomitopsis Commonskategorii: Clusiaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Clusiaceae
A Calophyllaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malpighiales. Jo waaks uun a troopen an subtroopen. Diar hiar 14 of 15 sköölen mä amanbi 476 slacher tu. Enkelt slacher leewre holt an öödern früchten. Agasthiyamalaia – Calophyllum – Caraipa – Clusiella – Endodesmia – Haploclathra – Kayea – Kielmeyera – Lebrunia – Mahurea – Mammea – Marila – Mesua – Neotatea – Poeciloneuron Calophyllum inophyllum Calophyllum brasiliense Calophyllum brasiliense Mammea americana Commonskategorii: Calophyllaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Calophyllaceae
A Podostemaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malpighiales. Jo waaks uun of nai bi weeder, san oober likes Bloosenplaanten (Magnoliopsida) an nian algen of mööskplaanten. Podostemoideae – Tristichoideae – Weddellinoideae Angolaea – Apinagia – Autana – Castelnavia – Ceratolacis – Cipoia – Cladopus – Ctenobryum – Cussetia – Dalzellia – Diamantina – Dicraeanthus – Diplobryum – Djinga – Endocaulos – Farmeria – Hanseniella – Hydrobryum – Hydrodiscus – Indodalzellia – Indotristicha – Inversodicraea – Lebbiea – Ledermanniella – Leiothylax – Letestuella – Lophogyne – Macarenia – Macropodiella – Marathrum – Mourera – Noveloa – Oserya – Paleodicraeia – Paracladopus – Podostemum – Pohliella – Polypleurum – Rhyncholacis – Saxicolella – Sphaerothylax – Stonesia – Terniopsis – Thawatchaia – Thelethylax – Tristicha – Weddellina – Wettsteiniola – Willisia – Winklerella – Zehnderia – Zeylanidium Commonskategorii: Podostemaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Podostemaceae
Papaver somniferum as en plaantenslach uun det skööl Papaver faan't famile Papaveraceae, an sodenang nai mä't Klapruus (Papaver rhoeas). Faan detdiar plaant woort al sant ualang tidjen oopium wonen. Uun oopium san flook alkaloiiden üs morphin, codein of papaverin. Commonskategorii: Papaver somniferum – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Papaver somniferum
At Tamarillo of Buumtomoot (Solanum betaceum of uk: Cyphomandra betacea) as en plaantenslach uun det skööl Naachtskaad (Solanum), an sodenang nai mä't Tomoot (Solanum lycopersicum). Hör früchten san güül of ruad. Bloos Früchten Früchten Apskäären früchten Commonskategorii: Tamarillo – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Tamarillo
Paullinia san en plaantenskööl uun det order faan a Siapenbuumer (Sapindales). Diar jaft'at knaap 200 slacher faan. P. acuminata – P. acutangula – P. alata – P. allenii – P. alsmithii – P. anisoptera – P. anodonta – P. anomophylla – P. apoda – P. arenicola – P. aspera – P. austin-smithii – P. baileyi – P. barbadensis – P. bernhardii – P. bicorniculata – P. bidentata – P. bilobulata – P. bipinnata – P. boliviana – P. bracteosa – P. brenesii – P. brentberlinii – P. bristanii – P. buricana – P. caloptera – P. cambessedesii – P. capitata – P. capreolata – P. carpopodea – P. carrenoi – P. castaneifolia – P. cauliflora – P. cearensis – P. chocoensis – P. cidii – P. cirrhipes – P. clathrata – P. clavigera – P. clematidifolia – P. conduplicata – P. connaracea – P. coriacea – P. correae – P. costaricensis – P. costata – P. cristata – P. cuneata – P. cupana – P. cururu – P. curvicuspis – P. dasygonia – P. dasyphylla – P. dasystachya – P. decorticans – P. degranvillei – P. densiflora – P. echinata – P. elegans – P. elliptica – P. elongata –
Guaraná (Paullinia cupana) as en plaantenslach uun det famile Sapindaceae. Hat wääkst uun't Amazonasregiuun an as näämd efter det fulk faan a Guaraní. Hör siad häält föl coffein (eegentelk: guaraniin), an woort diaram hal dronken. Tiaknang Früchten Guaranapolwer Guaranaspruudel Commonskategorii: Guarana – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Guarana
At Güülhurn (Xanthoceras sorbifolium) as di iansagst plaantenslach uun det skööl Xanthoceras faan a Siapenbuumer (Sapindales). Hör früchten like letj kastanjin. Hat komt faan't nuurdelk Sjiina an as diar uun a prowinsen Gansu, Hebei, Henan, Liaoning, Baner Mongolei, Ningxia, Shaanxi an Shandong fünjen wurden. Commonskategorii: Güülhurn – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Güülhurn
A Tupí spriaken san en grat spriakfamile uun't uastelk Süüdameerikoo. Jo wurd spreegen uun Brasiilien, Paraguay, Boliiwien, Fransöösk Guayaana, nuurdelk Argentiinien, nuurduastelk Peruu an süüduastelk Kolumbien. A miast spreegern hää det Guaraní uun Paraguay mä son sjauer miljoon spreegern. Aal a öödern tuup san man son 200.000 spreegern. Di gratst dial maage a Tupí-Guaraní spriaken ütj. Aal a tjiin twiiger san: Tupí spriakfamile Arikém twiig Karitiána (~ 200 uun Rondônia) Arikém (ütjstürwen, iar Rondônia) Awetí twiig Awetí (Aueti, Auetö) (~ 90 uun Mato Grosso) Juruna twiig Juruna (Yuruna, Yudya) (~ 200 uun Mato Grosso; iar uun Pará) Xipáya (2 uun Pará) Manitsawá (ütjstürwen, iar uun Mato Grosso) Mawé twiig Mawé (Maué, Sateré-Mawé) (6.000 uun Amazonas) Mondé-Zweig Mondé (enkelten uun Rondônia) Aruá (enkelten uun Rondônia) Gavião (Ikõro, Digüt) (~ 350 uun Rondônia) Suruí (Paitér) (~ 450 uun Rondônia an Mato Grosso) Cinta-larga (~ 600 uun Mato Grosso an Rondônia) Zoró (~ 300 uun Mato Grosso) Mundurukú twiig Mundurukú (~ 7.000 uun Pará an Amazonas) Kuruáya (5 uun Pará) Puruborá twiig Puruborá (Boruborá) (enkelten uun Rondônia) Ramaráma twiig Káro (Arara, Urukú, Itogapúk, Ntogapíd, Ramaráma) (~ 200 uun Rondônia) Urumí (ütjstürwen, iar uun Rondônia) Tuparí twiig Tuparí (~ 300 uun Rondônia) Wayoró (Ajurú)
Guaraní [gwaɾaˈni] (aanj nööm: avañe’ẽ) as en spriak, diar uun Paraguay, uun't nuurduastelk Argentiinien, dialen faan Boliiwien an uun't süüdwaastelk Brasiilien snaaket woort. Hat hiart tu a Tupí-Guaraní spriaken. At jaft wel son sjauer bit fiiw miljoon spreegern, diartu kem noch aal högen, ferlicht tau miljoonen, diar't tumanst ferstun kön. Det spriak lewet fööraal uun Paraguay. Wi kään enkelt wurden, diar faan't Guaraní ufkem: Jaguar, Jaguarundi, Taapiir, Ananas, Maniok, Marakuja, Nandu of Piranja. Chiriguano/Guarayo-Guaraní [gui] (50.000 spreegern, miast uun Boliiwien) Mbyá-Guaraní [gun] (16.000 spreegern, miast uun Paraguay) Simba-Guaraní [gnw] (uun Boliiwien, 7.000 spreegern) Aché of Guayaqui [guq] (1.500 uun Paraguay) Chiripá of Ñandeva [ndh] (7.000 uun Paraguay, 5.000 uun Brasiilien) Kaiwá [kgk] (15.000 uun Brasiilien) Xetá [xet] (uun Brasiilien, enkelt spreegern) Commonskategorii: Guaraní – Saamlang faan bilen of filmer
A Passifloraceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malpighiales. Sant 2009 wurd uk a familin Malesherbiaceae an Turneraceae diar mä tu tääld. Passifloraceae waaks fööraal uun a troopen an subtroopen faan Afrikoo an Süüdameerikoo. Malesherbioideae – Passifloroideae – Turneroideae – Pibirioideae Adenia – Adenoa – Afroqueta – Ancistrothyrsus – Androsiphonia – Arboa – Barteria – Basananthe – Crossostemma – Deidamia – Dilkea – Efulensia – Erblichia – Hyalocalyx – Loewia – Malesherbia – Mathurina – Mitostemma – Oxossia – Paropsia – Paropsiopsis – Passiflora – Pibiria – Piriqueta – Schlechterina – Smeathmannia – Stapfiella – Streptopetalum – Tricliceras – Turnera – Viridivia Marakuja (Passiflora edulis) Commonskategorii: Passifloraceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Passifloraceae
Marakuja as en plaantenslach an en frücht uun det order faan a Malpighiales. Di latiinsk nöömdial edulis sait al, dat'am a früchten iidj koon. Früchten faan P. edulis, lachts forma flavicarpa, rochts forma edulis. P. e. flavicarpa P. e. edulis Marakuja saft Commonskategorii: Marakuja – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Marakuja