rlitschk/wikidir huggingface dataset:
En server (faan ingelsk server, det ment siiner of siinst) as en kompjuuter of en kompjuuterprogram, diar siinsten för ööder kompjuutern of programen paroot stelt. Det wurd hää diarefter tau bedüüdangen: ianse as en hardware mend an ianse en software. Hardware. En siiner (hardware) uun en reegensentrum as en kompjuuter, huar siinsten (software) üüb ütjfeerd wurd. Software. En siinst as en kompjuuterprogram uun en kompjuuternäät, huar kunden (clients) mä hör aanj software üüb tugrip kön (ingelsk: client-server-model). Mä sok siinsten kön kunden üüb ööder kompjuutern uun en näät tugrip, an t.b. dootenbeenken gemiansoom nadge. Commonskategorii: Servern – Saamlang faan bilen of filmer
Glääs (faan ualgermaans glasa - skemrin, skürnin) as en nööm för en fääst materiool miast faan silitsiumdioksiid. Sok silikaatglees san miast trochsichtag an wurd brükt üs drankglääs of wönangglääs. Al loong kön a minsken glääs maage, an diar as en grat kultuur am apwoksen. Am glääs tu maagin, wurd flook materioolen fersmolt, an do gau ufkeeld. Tu en kalk-naatron glääs hiar: Kwartssun, Silitsiumdioksiid (SiO2) Naatriumkarbonaat (Na2CO3) Potääsk (K2CO3) Fialspaat (NaAlSi3O8) Kalk, Kaltsiumkarbonaat Dolomiit Ualglääs Wan bi't hüslaften det glääs ei uunstaken gongt, do jaft det nian lok uun't nei hüs. Volkert Faltings an Reinhard Jannen: Fering-Öömrang Spreegwurdleksikon, Hüsem 2012 Wikiquote: Glääs (sjiisk) Commonskategorii: Glääs – Saamlang faan bilen of filmer Wikisource: Glääs (sjiisk)
Papiir (faan latiinsk papyrus, an ualgreks πάπυρος pápyros‚ Papyrus) as en flaak materiool, diar faan plaantentriader maaget woort. Daalang woort fööraal holt üs ütjgungsmateriool nimen, man uk ualpapiir woort iinsaamelt an weder nei brükt (recycling). Bütj plaantentriader wurd oober uk noch flook ööder materioolen diar mad misket, iar det grünjmateriool drüget an preset woort. Daalang snaaket'am faan amanbi 3.000 ünlik papiirslacher, diar tu sjauer sköölen iindiald wurd: Graafisk papiir. För bleeden, tidjskraften an briafpapiir. Paakpapiir. Tu iinpaakin woort miast grööw papiir nimen of uk sjoker papiir, det as pap. Renskpapiir. Det as miast wok an woort brükt för sekreetpapiir of skrääpnöösuken. Papiir för aparte apgoowen. Diar jaft at flook slacher för kofefilter, sigareten, jilskiiner an muar. Di ferskeel tesken papiir an pap efter DIN 6730 as det mase per kwadrootmeeter: Commonskategorii: Papiir – Saamlang faan bilen of filmer Wikisource: Papiir (sjiisk) Papyrus Skramelnumern
CSS (faan ingelsk: cascading style sheets) as en kompjuuterspriak för wääbsidjen an bestemet det ütjsen faan en sidj. Hat woort faan't World Wide Web Consortium (W3C) leewen widjer ütjwerket. Det woort do so uun HTML iinbünjen: <p class="info"> <span>Luke diar</span> Det wul ik di sai. </p> An det komt diar bi ütj: Luke diar: Det wul ik di sai. Wikibooks: Websiteentwicklung: CSS (sjiisk) Commonskategorii: CSS – Saamlang faan bilen of filmer HTML
Det Bilecik Prowins (üüb Türkisk: Bilecik ili) as en prowins, wat dialwiis uun det Marmara Regiuun an dialwiis uun det Madelanatoolien Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 219.427 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Bilecik. Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san: At prowins hee aacht distrikten: Turkey: Administrative Division, citypopulation.de Turkey: Bilecik, citypopulation.de Bilecik: Province in Turkey, citypopulation.de
DOM (faan ingelsk: document object model) as en grünjlaag för dünaamisk wääbsidjen. Hat beskraft det struktuur faan en wääbsidj üs en buum mä knooter an werket üs ferbinjang tu ööder elementen faan det wääbsidj, üs interface. DOM woort faan't World Wide Web Consortium (W3C) fäästlaanj. Hat as nuadag wurden, am eder HTML an uk XML dokumenten uun detsalew wääbsidj tu ferwerkin an mäenööder tu ferbinjen. Auer DOM mä arke kompjuutersüsteem werket, koon nü uk JavaScript üüb arke kompjuuter luup. Commonskategorii: DOM – Saamlang faan bilen of filmer Wääbsteed bi't W3C (ingelsk) DOM iinfeerang bi data2type (sjiisk) DOM bi SELFHTML
XML (faan ingelsk: eXtended Markup Language - ütjwidjet ütjtiaknangsspriak) as en spriak för strukturiaret dooten, diar faan maskiinen an uk faan minsken ferstenen wurd koon. Diarmä kön uk ünlik kompjuutersüsteemen dooten ütjbütje. Didiar standard as 1998 faan't World Wide Web Consortium (W3C) fäästlaanj wurden. Commonskategorii: XML – Saamlang faan bilen of filmer Wikibooks: Websiteentwicklung: XML (sjiisk)
JavaScript (of ianfach JS) as en kompjuuterspriak, diar mä ünlik kompjuutersüsteemen amgung koon. Hat as ütjwerket wurden för dünaamisk HTML, so dat brükern faan hör kompjuuter aran di skak faan wääbsidjen auer det document object model (DOM) uunpaase kön. Commonskategorii: JavaScript – Saamlang faan bilen of filmer Wikibooks: Websiteentwicklung: JavaScript (sjiisk) HTML CSS
At World Wide Web Consortium (W3C) as en onernemen, diar standards för wääbsteeden an wääbsidjen fäästleit. Diar werke son 70 bit 80 lidj. W3C as 1994 faan Tim Berners-Lee grünjlaanj wurden an hi sat diar daalang noch föör. Berners-Lee täält üs ütjfinjer faan't World Wide Web (WWW). Faan't W3C san standards fäästlaanj wurden, diar för di weltwidj dootenferkiar uun't WWW nuadag san: HTML XHTML XML RDF OWL CSS SVG WCAG Commonskategorii: W3C – Saamlang faan bilen of filmer W3C wääbsteed
En API (faan ingelsk: application programming interface) as en dial faan en kompjuuterprogram, diar det ferbinjang tu ööder dialen faan't program seeker stelt. So kön ünlik programdialen üübenööder tugrip. Det API suragt uk diarför, dat di tugrip tu fäästplaaden of graafikkoorden trinj lääpt. Uun't jindial diartu skal en ABI (application binary interface) faan en program bineer uunspreegen wurd. Det ferbinjang loket bluas do, wan det program akeroot üüb det hardware ütjracht as. funktjuunorientiaret APIs Dynamic Link Library (DLLs) dateiorientiaret APIs IDE, SCSI, COM, LPT1 objektorientiaret APIs ActiveX protokolorientiaret APIs FTP Commonskategorii: APIs – Saamlang faan bilen of filmer Programiarspriak
Di Skutari-Sia (uk wel Shkodrasia of Skadarsia; albaansk Liqen/-i i Shkodrës, serbisk an montenegriinsk Скадарско језеро Skadarsko Jezero) as di gratst sia üüb't Balkanhualeweilun. Hi leit üüb a grens tesken Montenegro an Albaanien. At Aadria leit man 20 km widj wech, man diartesken lei a Rumijaberger mä en hööchde faan 1600 meetern. Waastelk ääg bi Rijeka Crnojevića Doom bi Virpazar Borag Grmožu Eilun Beška Ufluup uun Shkodra Commonskategorii: Skutari-Sia – Saamlang faan bilen of filmer
f A Rumija (kyrilisk Румија) as en 1594 m huugen berag an uk en beragkeed mä disalew nööm uun't waasten faan Monteneegro. Hat dialt di Skutari-Sia faan't Aadria uf. Kapel üüb a toop faan Rumija Rumija berger Commonskategorii: Rumija – Saamlang faan bilen of filmer
Det Akkaar Guwernement (üüb Araabsk: محافظة عكار Muḥāfaẓah ʻAkkār) as ian faan dön guwernementen uun a Liibanon. At guwernement leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 397.823 lidj (2015). At hoodsteed faan't guwernement as Halba. Lebanon, citypopulation.de
Hardware (ˈhɑːdˌwɛə) as en saamelnööm för aal a füüsisk komponenten faan en kompjuutersüsteem. Di nööm jinauer stäänt det software, det san kompjuuterprogramen an dooten, diar ferwerket wurd. Uun ingelsk spreegen lunen woort det wurd uk noch brükt för iisenwaaren, uun ööder lunen san oober leewen kompjuuterdialen mend. Tu't hardware hiart eegentelk ales, wat dü uunreer könst, letj elektroonisk baudialen of uk grater komponenten. Tu en PC hiar fööraal: Höske mä traafo (6) Grünjburd (mainboard) (1) Hoodreegner (central processing unit - CPU) (2, 3) Fäästplaad (hard disc), uk mobiil (7) CD- of DVD-braaner (8) Spiiker (memory, RAM) (4) Mobiil spiiker (USB stick) Steegkoorden för aparte apgoowen (graafikkoord, TV-koord, tuunkoord, näätferbinjang ... expansion card) (5) Bilskirem (monitor) (9) Müs (mouse) (11) Kaiburd, tastatuur (keyboard) (10) Druker (printer) Grünjburd Steegkoord Hoodreegner Keeler för di hoodreegner Spiikermoduul Commonskategorii: Hardware – Saamlang faan bilen of filmer Wikibooks: Hardware (sjiisk)
En bedriifsüsteem of OS (faan ingelsk operating system) as en saamlang faan kompjuuterprogramen. Jo surge diarför, dat det hardware faan en kompjuuter gud mä ööder programen tuupwerket. Jo san det ferbinjang tesken program an PC. Tu'n bedriifsüsteem hiar normoolerwiis en kial (kernel) an driiwern (drivers) för jo enkelt komponenten. Mä a juaren haa a bedriifsüsteemen jo fiks feranert. Wichtag süsteemen wiar of san: C64 (Commodore), 1980er juaren Apple, 1980er juaren MAC-OS DOS, 1970er an 80er juaren Windows Linux iOS Android Commonskategorii: Bedriifsüsteem – Saamlang faan bilen of filmer
En buk as en saamlang faan tuupbünjen papiirbleeden. Hat hää normoolerwiis en amslach an ei maner üs 49 sidjen. Uk grater tekstdialen wurd üs buk betiakent. So bestäänt at Biibel ütj en hialer rä buken. Daalang san buken oober ei muar ünbedingt ütj papiir, jo kön uk elektroonisk üs datei fäästhäälen wurd, det san e-books. Buken wurd uk föörleesen an üüb CDs fäästhäälen, det san hiarbuken. Det wurd buk komt faan ualhuuchsjiisk buoh of madelhuuchsjiisk buoch an mend iar wel en rä faan ruunen. Leeder hää ham det bedüüdang feranert tu skrafttiaken, buksteew, apskrewenen. Ferlicht as diar uk en ferbinjang tu bööke, auer ruunen iar uun böökeholt telagt wurden san. A äälst buken wiar papyrusrolen uun't Ual Egypten faan't traad juardüüsen föör Krast. Uun't iarst juarhunert kaam uun't Röömsk Rik en nei muude ap, det wiar di codex ütj pergament. Diar wiar a bleeden al mä en triad ferbünjen. Am 1400 kaam det papiir ap, det wiar aal wat bilager üs papyrus of pergament. Am 1450 hää Johannes Gutenberg det druken faan buken mä metal-buksteewen ütjfünjen. Sant di tidj as det buk aueraal üüb a welt tu finjen. Mä't spriaden faan buken an weden ging det Madelääler tu aanj. Det
Pergament as det knaap bewerket hidj faan en diart. Miast as diar det hidj faan en kualew, siig of sjep för nimen wurden. Pergament hää uun't Röömsk Rik det steed faan Papyrus iinnimen, am dat diar üüb skrewen wurd küd. Iarst am 1400 kaam papiir ap, det wiar aal wat ianfacher an bilager tu maagin. At jaft uk pergamentpapiir, det as oober ei faan diarten maaget, det as man en papiir, diar ütjschocht üs pergament. En ual pergament Amslach faan en buk Lampenskirem Bespäänang faan en trumel Commonskategorii: Pergament – Saamlang faan bilen of filmer Wikiquote: Pergament (sjiisk)
At tilefoon (faan ualgreks τῆλε tēle „widj“ an φωνή phōnē „tuun, gelüüt, stem, spriak“) as en aperoot, am tuuner mä elektrisk signaalen tu auerdreegen. Diarför wiar loong en kaabelferbinjang nuadag. Daalang woort muar an muar mobiil tilefoniaret mä en smartphone. Det iarst tilefoon faan Philipp Reis, 1863 Ian fan a iarst tilefoonen (Ericsson) Tilefoon fan a 1950er juaren 1970er juaren Tilefoonhöske, 1970er juaren Tilefoonhöskin uun London Nuadtilefoon Mobiil tilefoon för aran mä DECT technik Mobiil tilefoon för onerwai uun't GSM näät Smartphone, en ferbinjang faan mobiil tilefoon an kompjuuter Commonskategorii: Tilefoonen – Saamlang faan bilen of filmer Wikiquote: Tilefoon (sjiisk)
Johannes Gensfleisch, neemd Gutenberg (* amanbi 1400 uun Mainz; † föör 26. Febrewoore 1468 uk diar), wiar a ütjfinjer faan de neimuudis bukdruk mä luas metaalbuksteewern an faan't drukpres. Commons: Johannes Gutenberg – Saamling faan biljen of filmer Wikisource: Johannes Gutenberg (tjiisk)
At Raidtromp, (mo.) räidrumper, räidtromb, tåågebule, (go.) romper (Botaurus stellaris) as en fögel uun't famile faan a Heegern (Ardeidae). En Raidtromp wiifke uun a loft. Aier faan Botaurus stellaris - MHNT Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Raidtrompen Wikispecies hää en artiikel tu: Raidtrompen
A Gulen Skeer (latiinsk sectio aurea, proportio divina) as di ferhual faan tau lengden, huarbi di grater (major) dial ham tu di letjer (minor) dial ferhäält, üs det sum tu di grater dial. Mä a {\displaystyle a} üs major an b {\displaystyle b} üs minor fulagt: a + b a = a b {\displaystyle {\frac {a+b}{a}}={\frac {a}{b}}} of a a + b = b a {\displaystyle {\frac {a}{a+b}}={\frac {b}{a}}} Bi didiar bröök komt en irratsionaal taal ütj, an läät ham ei üs bröök faan tau hial taalen skriiw. Det as at Gulen Taal an woort miast mä di greks buksteew Phi ufkört: Φ = a b = a + b a {\displaystyle \Phi ={\frac {a}{b}}={\frac {a+b}{a}}} = 1,618... Det weden am di Gulen Skeer as al sant a antike bi Euklid bekäänd weesen. Uun a renaissance hää di ferhual weder en grat rol spelet uun a konst, huar det taal för harmonii sted. Uk uun a natuur fanjt am di ferhual bi bleeden an bloosen faan plaanten. Efter det beskriiwang boowen: a b = a + b a {\displaystyle {\frac {a}{b}}={\frac {a+b}{a}}} Fulagt: a b − 1 − b a = 0 {\displaystyle {\frac {a}{b}}-1-{\frac {b}{a}}=0} An do woort för
A Fibonaccitaalen san en fulag faan natüürelk taalen, diar efter en was reegel leewen grater wurd. Jo san näämd efter Leonardo Fibonacci. Ham fool jodiar taalen üüb, üs hi det waaksen faan en kaninfamile beskriiw wul. Jo san oober al föl linger bekäänd. Det fulag begant mä nol of ian, an wääkst do leewen am det sum mä det föörgungertaal: Jodiar taalen beskriiw flook föörgunger uun a natuur an jo hinge tuup mä di Gulen Skeer. Je widjer dü a taalen ferfulagst, amso naier komt di bröök faan tau taalen, diar üübenööder fulge tu det Gulen Taal (= 1,618...): 13:8 = 1,6250; 21:13 ≈ 1,6154; 34:21 ≈ 1,6190; 55:34 ≈ 1,6176 an so widjer. Efter det rekursiif reegel: f n = f n − 1 + f n − 2 {\displaystyle f_{n}=f_{n-1}+f_{n-2}} för n ≥ 3 {\displaystyle n\geq 3} mä di began f 1 = f 2 = 1 {\displaystyle f_{1}=f_{2}=1} Wikibooks: Fibonaccifulag (sjiisk) Commonskategorii: Fibonaccitaalen – Saamlang faan bilen of filmer
Tou Jü tåål tou (2) (röömisch: II) äs en natörlik tåål än en numer. Jü äs en lik tåål än kamt eewer e numer iin (1), oors foor e numer träi (3). 2 2 moons - tweer moons 2 wüste - tou wüste 2 hüsinge - tou hüsinge
Träi Jü tåål träi (3) (röömisch: III) äs en natörlik tåål än en numer. Jü äs en ünlik tåål än kamt eewer e numer tou (2), oors foor e numer fjauer (4). 3 3 moons - trä moons 3 wüste - trii wüste 3 hüsinge - trii hüsinge
Ian At taal ian (1) (üüb Ualfresk: ēn; röömsk: I) as en natüürelk taal an en nomer. Det as en ünlik taal an komt efter't nomer nol (0), man föör't nomer tau (2). 1 maan - een maan 1 wüf - ian wüf 1 hüs - ian hüs
Chlodwig I. (uk Chlodowech, üüb Latiinsk: Chlodovechus, romanisiaret faan Ualfrenkisk *Hlūdawīg of *Hlōdowig, tupsaat faan waasgermaans hlūd „gratem“ of „bekäänd“ an wīg „stridj“, do sowat „bekäänd kriiger“; üüb Fraansöösk an Ingels: Clovis; * 466; † 27. Nofember 511 uun Pariis) wiar en frenkisk köning faan a Merowingern hör dünastii. Commonskategorii: Chlodwig I. – Saamlang faan bilen of filmer Köninger faan a Franken (Merowingern) Merowech (amanbi 450), Childerich I. (amanbi 457–amanbi 482), Chlodwig I. (amanbi 482–511), Chlothar II. (613–629), Dagobert I. (629–639), Theuderich III. (679–690), Chlodwig III. (690–694), Childebert III. (694–711), Dagobert III. (711–715), Chilperich II. (715–721), Theuderich IV. (721–737), Childerich III. (743–751).
Dön Folksufstemingen uun Sleeswich wiar tau folksufstemingen, diar efter a Ferdrach faan Versailles wiar, am det tukemen grens twesken Tjiisklun an Denemark uun Sleeswich tu stemin. Jo wurd faan en komischuun mä fertreedern faan Frankrik, det Ferianigt Köningrik, Noorweegen an Sweeden auerwachet. Dön folksufstemingen wiar 10. Febrewoore an 12. Marts 1920 uun tau ufstemingssoonen: Soon I (10. Febrewoore) an Soon II (12. Marts). At muarhaid faan a lidj (74,39 %) uun Soon I (of Nuurdsleeswich) stemet diarför, dial faan Denemark tu wurden. At muarhaid faan a lidj (80,2 %) uun Soon II (of Madelsleeswich) stemet diarför, dial faan Tjiisklun tu bliiwen. At muarhaid faan a lidj uun trii gemeenden üüb Feer, Guating (53,97 %), Ödersem (55,41 %) an Hedehüsem (59,26 %), wat uun Soon II wiar, stemet för Denemark. A gemeenden ferbleew man dial faan Tjiisklun, auer jo ei direkt bi det leeder grens lai. At wiar 34 stemen för Denemark an 29 för Tjiisklun. At wiar 41 stemen för Denemark an 33 för Tjiisklun. At wiar 16 stemen för Denemark an 11 för Tjiisklun. Karl Alnor: Die Ergebnisse der Volksabstimmungen vom 10. Februar und 14. März 1920 in der 1. und 2. schleswigschen Zone. (= Heimatschriften des Schleswig-Holsteiner-Bundes 15).
Gottfried Wilhelm Leibniz (* 21. Jüünejul. / 1. Jüülegreg. 1646 uun Leipzig; † 14. Nofember 1716 uun Hannover) wiar en tjiisk filosoof, matemaatiker, jurist, histooriker an poliitisk beriader faan det ääder Apkleering. Persöönelkhaiden faan't Apkleering: (uun Frankrik) Jean-Jacques Rousseau, Voltaire; (uun't Ferianigt Köningrik) Thomas Hobbes, David Hume, John Locke; (uun Holun) Baruch de Spinoza, (uun Tjiisklun) Henriette Herz, Marcus Herz, Immanuel Kant, Gottfried Wilhelm Leibniz. Commons: Gottfried Wilhelm Leibniz – Saamling faan biljen of filmer
Thomas Hobbes [hɔbz] (* 5. April 1588 uun Westport, Wiltshire; † 4. Deetsember 1679 uun Hardwick Hall, Derbyshire) wiar en ingels matemaatiker, stootsteoreetiker an filosoof faan't apkleering. Hi wurd troch sin hoodwerk Leviathan (1651) bekäänd, diaruun hi auer Absolutismus skreew. Absolutismus as en form faan reegiment, diaruun en köning of keiser, üniinschrenket meecht uun sin lun besaat an saner tuhual tu gesetsen regiare kön. Persöönelkhaiden faan't Apkleering: (uun Frankrik) Jean-Jacques Rousseau, Voltaire; (uun't Ferianigt Köningrik) Thomas Hobbes, David Hume, John Locke; (uun Holun) Baruch de Spinoza, (uun Tjiisklun) Henriette Herz, Marcus Herz, Immanuel Kant, Gottfried Wilhelm Leibniz. Commons: Thomas Hobbes – Saamling faan biljen of filmer
Mustafa I. (üüb Osmaans Türkisk: مصطفى الأول‎‎ Muṣṭafā-yi l-evvel, üüb Türkisk: Birinci Mustafa; * 1591 of 1592 uun Manisa; † 20. Janewoore 1639 uun Konstantinoopel) wiar faan 1617 tu 1618 an faan 1622 tu 1623 faan det Osmaans Rik. Sultaanen faan det Osmaans Rik uun dön sööwentanjst an aagetanjst juarhunerten: Ahmed I. (1603-1617), Mustafa I. (1617-1618), Osman II. (1618-1622), Mustafa I. (weler, 1622-1623), Murad IV. (1623-1640), Ibrahim (1640-1648), Mehmed IV. (1648-1687), Süleyman II. (1687-1691), Ahmed II. (1691-1695), Mustafa II. (1695-1703), Ahmed III. (1703-1730), Mahmud I. (1730-1754), Osman III. (1754-1757), Mustafa III. (1757-1774), Abdülhamid I. (1774-1789).
Det Ba'albek-Hermel Guwernement (üüb Araabsk: محافظة بعلبك - الهرمل Muḥāfaẓah Ba’labakk-Al-Hirmil) as ian faan dön guwernementen uun a Liibanon. Det hee 442.395 lidj (2015). At hoodsteed faan't guwernement as Ba'albek. Lebanon, citypopulation.de
Sandro Botticelli (* 1. Marts 1445 uun Florens; † begreewen: 17. Mai 1510 uk diar; uk Alessandro di Mariano Filipepi of Sandro di Mariano di Vanni Filipepi) wiar een faan dön bedüüdenst italjeens konstmoolern an teeknern faan det ääder Renaissance. Hi hiart tu det Florentiin Skuul oner't proktektschuun faan Lorenzo de' Medici, en beweeging, wat a skriiwer Giorgio Vasari maner üüs hunert juar lääder uun sin Vita von Botticelli üüs "gulen tidjääler" beskreew. Sin bekäändst werken san Weenus sin Gebuurt an Primavera. Weenus sin Gebuurt (amanbi 1484-1486) Primavera (twesken 1470-1489)
At Renaissance [rənɛˈsɑ̃s] (faan't fransöösk: wederbäären) wiar en tidjrüm uun't kultuurhistoore bi di auergung faan't Madelääler tu't Neitidj uun't 15. an 16. juarhunert. Uun di tidj bemeud a konstlern jo, det weden faan a greks an röömsk Antike nei tu belewin. Det ging faan Nuurditaalien ütj an amfaadet moolerei, baukonst, bilhauerei, literatuur an filosofii. Di nööm "Renaissance" kaam oober iarst leeder uun't 19. juarhunert ap. Det leed Renaissance bit tu't juar 1600 woort uk Manierismus näämd. Det as det auergungstidj tu't Barok. Föör't Renaissance lai at Gootik. Ääder Renaissance (1420-1500) Huuch Renaissance (1500-1530) Leed Renaissance, Manierismus (1520-1600) Diarefter fulagt at Barok. Filosofii Erasmus faan Rotterdam (am 1466–1536), Niccolò Machiavelli (1469–1527), Thomas Morus (1478–1535), François Rabelais (1494–1553), Polydor Vergil (1470–1555) Konst Filippo Brunelleschi (1377–1446), Jan van Eyck (am 1390–1441), Sandro Botticelli (1445–1510), Leonardo da Vinci (1452–1519), Albrecht Dürer (1471–1528), Lucas Cranach di Ääler (1472–1553), Michelangelo Buonarroti (1475–1564), Tiziano Vecellio (14xx–1576), Raffael (1483–1520), Lucas Cranach di Jonger (1515–1586), Jacopo Tintoretto (1518–1594), Pieter Bruegel di Ääler (am 1525–1569), Giuseppe Arcimboldo (amanbi 1526-1593). Literatuur Dante Alighieri (1265–1321), Francesco Petrarca (1304–1374), Giovanni Boccaccio (1313–1375), Erasmus faan Rotterdam (am 1466–1536), François Rabelais (1494–1553), Philipp Melanchthon (1497–1560), Torquato Tasso (1544–1595), William Shakespeare (1564–1616) Ölern Poggio Bracciolini (1380-1459)
At Neitidj as en iindialang uun't histoore efter Föörhistoore, Antike an Madelääler, an lingt bit daalang. Hat begant so am't juar 1500. Di began faan't Neitidj woort miast ferbünjen mä: ~ 1450: Johannes Gutenberg fanjt det drüken faan buken ütj. 1492: Christoph Columbus raiset tu Ameerikoo. 1517: Reformatsioon mä Martin Luther. Renaissance an Humanismus Ääder Neitidj, bit tu't Fransöösk Rewolutsioon (1789) Neier Histoore, Moderne Neist Histoore, Tidjtjüügen Man uk uun't Neitidj hää't noch loong düüret, iar a minsken üüb a wedenskapen fertraud an a soochter faan't apkleerang auernaam. Uun grat ünloken siig's noch God sin stroof: A grat pest faan 1348 At Letj istidj, 17. juarhunert Eerdbeewrin faan Lissabon, 1755 Wikiquote: Neitidj (sjiisk)
Filippo Brunelleschi, ütjspreegen: Bruu'ne'leski, hial nööm Filippo di ser Brunellesco di Lippo Lapi (* 1377 uun Florens; † 15. April 1446 uk diar) wiar een faan dön wichtigst italjeens architekten an biljhauern faan det ääder Renaissance. Sin hoodwerk wiar a bau faan a kopel faan't katedraal faan Florens (Santa Maria del Fiore). Commons: Filippo Brunelleschi – Saamling faan biljen of filmer
A Klasitsismus wiar en tidjrüm uun't konsthistoore tesken 1770 an 1840. Üs at Barok tu aanj ging, san a furmen uun't Rokoko böös ferspelet wurden. Diarjin wul a Klasitsismus weder turag tu a münstern faan't Antike, jüst so üs a Renaissance 300 juar diarföör. Diaram woort detdiar tidj uk Neo-Klasistsismus näämd. Uun selskap an politiik kaam a soochter faan't apkleerang ap. Uun a konst kaam stiilen ap üs Louis-seize, Biedermeier an Empire, uun a moolerei an literatuur at Romantik an uun a musiik at Klasik. Di Klasitsismus täält uun a baukonst üs uniwersel an harmoonisk. Baukonst Panthéon, Pariis Marmorsool, Potsdam Rüm uun Sloot Versailles Arc de Triomphe, Pariis Bilhauerei Prensesinen faan Johann Gottfried Schadow Stunbil Voltaire faan Jean-Antoine Houdon Paris faan Antonio Canova Moolerei Goethe faan J.H.W. Tischbein Loonskap mä rinböög faan J.A. Koch Renaissance • Manierismus • Barok • Rokoko • Klasitsismus • Romantik • Historismus • Reformbaukonst • Realismus • Moderne • Postmoderne • Impresionismus • Ekspresionismus Commonskategorii: Klasitsismus – Saamlang faan bilen of filmer
Polydor Vergil (üüb Italjeens: Polidoro Virgilio, üüb Latiinsk: Polydorus Vergilius of Virgilius; * amanbi 1470; † 18. April 1555 uun Urbino) wiar en italjeens humanist, diar en hualew juarhunert uun Ingelun lewet. Hi skreew: Proverbiorum libellus (1498), en saamling faan latiinsk spreegwurden De inventoribus rerum (1499), en histoore faan ütjfinjingen an uursprüngen Anglica Historia (1534), en histoore faan Ingelun