rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Kentucky [kənˈtʌki] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't ååsten foon't lönj. Dåt heet 4.467.673 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Frankfort. Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san: Kentucky heet 120 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj Kentucky Boone Ken- ton Camp- bell Pend- leton Bracken Robertson Mason Lewis Carter Greenup Boyd Lawrence Martin Pike Letcher Harlan Bell Knox Whitley McCreary Wayne Clinton Cumber- land Monroe Allen Simpson Logan Todd Christian Trigg Calloway Gra- ves Fulton Hickman Carlisle Ballard Mc Cracken Mar- shall Li- ving- ston Critten- den Union Henderson Daviess Han- cock Breckin- ridge Meade Hardin Bullitt Jefferson Oldham Trimble Carroll Henry Owen Gallatin Grant Harrison Nicholas Fleming Rowan Elliott Morgan Magoffin John- son Floyd Knott Breathitt Perry Leslie Clay Laurel Pulaski Russell Adair Met- calfe Barren Warren Butler Muhlen- berg Hopkins Caldwell Lyon Webster McLean Ohio Grayson Ed- monson Hart Green Taylor Casey Lincoln Rock- castle Jack- son Owsley Lee Wolfe Menifee Bath Mont- gomery Bourbon Scott Frank- lin Shelby Spencer Nelson LaRue Marion Boyle Gar- rard Madi- son Estill Powell Clark Fayette Wood- ford An- der- son Wash- ington Mercer Jessa- mine USA: States, citypopulation.de USA: Kentucky,
Det latiinsk alfabeet as faan't latiinsk spriak ütjgingen an woort daalang faan flook romaansk, germaans of slaawisk spriaken brükt. Uk ööder spriakfamilin haa det auernimen. Daalang as't det miast brükt alfabeet üüb a welt. Latiinsk spriak Indogermaans
Latiinsk (lat. lingua latina) as en indogermaans spriak, diar iar trinjam Room snaaket wurden as. Latiinsk wiar det amtelk spriak faan't Röömsk Rik an sodenang en wichtag spriak trinjam at waastelk Madlunsia. Ütj det amgungsspriak san leeder a romaansk spriaken wurden. Latiinsk as üs amgungsspriak ütjstürwen, oober hat blääw det spriak faan a wedenskap an fööraal faan a hööw. Bit iin uun't 19. juarhunert wiar't det spriak üüb a huuchskuulen uun Euroopa. An uk daalang as't uun düüsenen faan fräämwurden noch diar. Uun flook skuulen an huuchskuulen woort det daalang noch onerracht, auer't son grat bedüüdang för't Europeesk kultüür hää. Latiinsk as at amtsspriak faan't Watikaanstääd. At röömsk-katuulsk hööw skraft daalang noch aal a wichtag skriiwen so, an a poop dää san seegen üüb latiinsk. Bispalen: īnsula (eilun w.); amīcus (frinj m.); an rēgnum (könangrik s.).
Kil as en krisfri stää önjt tjüsch bundeslönj Slaswik-Holstiinj. Jü stää heet 235.366 inboogere (2006). Daniel Günther (* 1973), sunt 2017 ministerpräsident foon Slaswik-Holstiinj. Hans Plutta (1902-1980), künstler. Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Heelp aw tjüsch) Oberbürgermeister Dr. Ulf Kämpfer
w1 At Madlunsia (latiinsk Mare Mediterraneum) as en grat banensia tesken Euroopa, Afrikoo an Aasien. Hat as amanbi 2,5 Mio. km² grat an häält 4,3 Mio. km³ weeder. Det jipst steed as 5.267 m jip. Det regiuun trinjam at Madlunsia hää en aanj kliima. Uun't waasten begant det mä Spoonien, do kem klookwiis Frankrik, Monako, Itaalien, Malta, Sloweenien, Kroatien, Bosnien an Herzegowina, Montenegro, Albaanien, Griichenlun, a Türkei, Zypern, Syrien, Libanon, Israel, Gaza, Egypten, Libyen, Tuneesien, Algeerien, Maroko an Gibraltaar. Miast as't uun a somer fiks warem an drüg, an uun a wonter milj an wiat. Faan waast tu uast woort at leewen drüger. Föraal faan Süüdfrankrik (Mistral) an faan Kroatien (Bora) kön fiks sturmer auer't Madlunsia püüste. Commons: Madlunsia – Saamlang faan bilen of filmer Sueskanaal
Holuns At Holuns (Nederlandse taal), uk Neederluns hiart tuup mä't Sjiisk tu a waastgermaans spriaken an as diarmä en twiig faan't Indogermaans. Wan'am't genau namt, as holuns bluas det neederluns spriakwiis faan a waastelk prowinsen (Nuurdholun, Süüdholun). Det standardspriak uun a Neederlunen het neederluns. Diar san en hiale rä ferbinjangen mä't plaatsjiisk, ingelsk an fresk. Holuns as det grünjlaag faan't afrikaans. Needersaksisk Waastsaksisk Stelingwerfs . . . Uastsaksisk Gronings . . . Nuurdneederfrenkisk Nuurdholuns Süüdholuns Amelands Bilts . . . Süüdneederfrenkisk Limborags Süüdbrabants Zeeuws / Sialuns Uastflaams Waastflaams (Westhoek Vlaemsch) . . . Commonskategorii: Holuns – Saamlang faan bilen of filmer Online wurdenbuk – faan a FU Berlin Online spriakkurs – faan a Uni Wien
At tidj as en grate uun a füsiik, det formeltiaken as t, an det SI-ianhaid as det Sekund s. Det klooktidj racht ham efter a san an as uun tidjsoonen fäästlaanj. At tidj hää en grat bedüüdang uun't leewent faan a minsken an as en teemoo uun flook wedenskapen. Commons: Tidj – Saamlang faan bilen of filmer
Uun a wedenskap gongt det am't ütjfinjen faan nei weden, am onerracht an skriiwen faan wedenskapelk werken. En grööw iindialang gongt efter Natuurwedenskapen Astronomii Geografii Biologii Medesiin Chemii Füsiik Kultuurwedenskapen Histoore Religioon Spriak Konst Sotsiologii Ekonomii Formaal wedenskapen Matematiik Loogik An a • Filosofii as diarbi sowat üs en "auer-"wedenskap. Uk a • Psüchologii läät ham ei so iandüüdag iin uun det ian of ööder sküf paake. An at • Kognitsioonswedenskap as en ferbinjang faan flook enkelt wedenskapen. efter Arno Anzenbacher: Einführung in die Philosophie, Wien: Herder, 1981, S. 22. Commonskategorii: Wedenskapen – Saamlang faan bilen of filmer Wääblink-kataloog tu Wedenskap uun't Curlie Project (iar:DMOZ, üüb huuchsjiisk)
At Kleer, (mo.) kliir, (sö.) Kliiri (Tringa totanus) as en fögel uun't famile faan a Snepen (Scolopacidae). Kleer uun a loft. Ai faan Tringa totanus totanus Marie Tångeberg: Föögle önj Nordfraschlönj. 1992. S. 67 Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Kleeren Wikispecies hää en artiikel tu: Kleeren
Det Graad Celsius as en miat för't temperatuur. At Celsius-temperatuur ist likwäärdag mä't termodünaamisk temperatur Kelvin: ϑ ≡ T {\displaystyle \vartheta \equiv T} För't amreegnen faan graad Celsius tu Kelvin skel dü reegne: { ϑ } ∘ C = { T } K − 273 , 15 {\displaystyle \left\{\vartheta \right\}_{\mathrm {^{\circ }C} }=\left\{T\right\}_{\mathrm {K} }-273{,}15}
At Graad (faan latiinsk gradus‚ straal) as en miat uun a matematiik för di winkel. Det ianhaid woort mä ° ufkört. Am det ei mä en temperatuur tu ferwakslin, haa jo temperatuur-ianhaiden leewen noch en buksteew diarbi so üs °C = graad Celsius. 1 graad as fäästlaanj üs di 360. dial faan en kreis. En sjuarden faan en kreis hää 90°, det as en "rochten winkel", en hualwen kreis as 180° grat. Uun a wedenskap woort oober miast mä r a d {\displaystyle rad} (Radiant) werket. Diarbi gongt am diarfaan ütj, dat en kreis di raadius 1 hää. Do as di hiale kreis (360°) likwäärdag mä 2 π {\displaystyle 2\pi } . Det amreegnin gongt so: 360 ∘ = 2 π r a d {\displaystyle 360^{\circ }=2\pi \,\mathrm {rad} } an so komst dü tu: 1 ∘ = 2 π 360 r a d = π 180 r a d ≈ 0,017 453293 r a d {\displaystyle 1^{\circ }={\frac {2\pi }{360}}\,\mathrm {rad} ={\frac {\pi }{180}}\,\mathrm {rad} \approx 0{,}017453293\,\mathrm {rad} } Bröökdialen faan en graad wurd deesimaal uunden, t.b. 12,37° (= 12 37⁄100°). Jo mut oober uk uun söstagstel uunden wurd mä winkelminüüten an winkelsekunden, t.b. 12°22′12″ (= 12+22⁄60+12⁄3600°). Uun a
A Kleipraker, (wi.) kloipräker (Calidris minuta) as en fögel uun't famile faan a Snepen (Scolopacidae). Calidris minuta Tiaknang faan en Kleipraker. Aier faan Calidris minuta - MHNT Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Kleiprakern Wikispecies hää en artiikel tu: Kleiprakern
En magneetisk fial entstäänt troch magneetisk materiool of troch elektrisk struum. Det magneetisk fial lääpt uun sleufen tesken en nuurdpuul an en süüdpuul. En magneetisken nuurd- an en süüdpuul tji enööder jinsidjag uun. Sodenang könst dü mä en kompaas efterwise, huar en magneetisk fial lääpt. Di wai faan a magneetisk struum as faan a nuurd- tu a süüdpuul. Di nuurdpuul faan en kompas wiset tu a geograafisk nuurdpuul faan a eerd, auer diar en magneetisken süüdpuul as. An amkiard as di geograafisk süüdpuul en magneetisken nuurdpuul. Det magneetisk fial ööwet en krääft üüb elektrisk leesen dialen ütj, detdiar krääft het Lorentzkrääft. F → L = q v → × B → {\displaystyle {\vec {F}}_{L}=q\,{\vec {v}}\times {\vec {B}}\,} Diarbi as q {\displaystyle q} at elektrisk lääs, v {\displaystyle v} at faard an B {\displaystyle B} at magneetisk struummäächt.
At magneetisk struummäächt of uk ianfach magneetfial as en grate uun a füsiik an hää det formeltiaken B. Hat woort uun't SI-süsteem uun Tesla meeden. Det elektrisk struummäächt hinget so mä ööder gratin tuup: F → B = q ⋅ v → × B → ⇔ F → B = I ⋅ s → × B → {\displaystyle {{\vec {F}}_{B}}=q\cdot {\vec {v}}\times {\vec {B}}\Leftrightarrow {{\vec {F}}_{B}}=I\cdot {\vec {s}}\times {\vec {B}}} Diarbi as: F → B {\displaystyle {{\vec {F}}_{B}}} – det krääft üüb't lääs q uun't magneetisk fial q {\displaystyle q\,} – elektrisk lääs I {\displaystyle I\,} - elektrisk struummäächt v → {\displaystyle {\vec {v}}} – faard faan't lääs s → {\displaystyle {\vec {s}}} – di wai faan a elektrisk struum I B → {\displaystyle {\vec {B}}} – magneetisk struummäächt Magneetisk fialmäächt H
At magneetisk fialmäächt as en grate uun a füsiik an hää det formeltiaken H. Hat bestemet krääft an wai faan't magneetisk fial. At magneetisk fialmäächt hinget so mä ööder füsikaalisk gratin tuup: B → = μ ⋅ H → {\displaystyle {\vec {B}}=\mu \cdot {\vec {H}}} Diarbi as B {\displaystyle B} at magneetisk struummäächt an μ {\displaystyle \mu } det magneetisk permeabiliteet faan en materiool (uun a leesag rüm as det μ0) [ H ] = A m {\displaystyle \left[H\right]=\,{\mathrm {A} \over \mathrm {m} }} (Ampere per Meeter) Bi en liken struumfeerer: H = I 2 π ⋅ r {\displaystyle H={\frac {I}{2\pi \cdot r}}} Bispal: Det magneetisk fialmäächt H as bi en struumfeerer, di en struum faan I = 50 A feert, r = 5 cm faan det aaks wech so stark: H = I 2 π ⋅ r = 50 A 2 π ⋅ 5 c m = 159 , 14 A m {\displaystyle H={\frac {I}{2\pi \cdot r}}={\frac {50\,\mathrm {A} }{2\pi \cdot 5\,\mathrm {cm} }}=159{,}14\,\mathrm {\frac {A}{m}} }
At magneetisk permeabiliteet μ as en grate uun a füsiik an sait uun, hü stark en materiool uun en magneetisk fial magnetismus trochläät. At magneetisk permeabiliteet hinget direkt mä't magneetisk struummäächt B an magneetisk fialmäächt H tuup: B → = μ H → {\displaystyle {\vec {B}}=\mu \,{\vec {H}}} Faan en was tempratuur uf uun ferswanjt det ferromagneetisk eegenskap faan en materiool an hat woort paramagneetisk. Didiar tempratuurponkt het Curie-Tempratur T C {\displaystyle T_{\rm {C}}} of ϑ C {\displaystyle \vartheta _{\rm {C}}} (efter Pierre Curie).
Klookris (aw Tjüsch: Klockries, aw Dånsch: Klokris) as en toorp önj e gemiine Risem-Lonham. Et toorp läit önjt söödååsten foon Naibel än önjt nordweesten foon Lonham. Önjt sööden foon Klookris as dåt Andersen-Hüs, dåt sunt 1989 tu e Frasche Feriin for e Ååstermååre hiirt. Et hüs wårt foon e teooterfloose Frasch Klüüs, De Plattdütschen än Frasche Jöögedfloose Shu Shaan, e koor Frasche Loosche än di sosjååle floose Frasche Wüste brüked. Sii uk: Risem. Johannes Oldsen (1894-1958) Nis Albrecht Johannsen (1855-1935) Emil Hansen (1875-1955) Dåt Andersen-Hüs
Di elektrisk wederstant as en eegenskap faan en materiool an sait uun, hüföl elektrisk späänang brükt woort, am en elektrisken struum troch en struumfeerer (= di wederstant) tu sjüüren. Det formeltiaken as R – det komt faan't latiinsk resistere (wederstun). Uun't SI-süsteem woort di wederstant mä Ohm betiakent, det ianhaidentiaken as di greks buksteew Ω ("Omega"). Di elektrisk wederstant hinget direkt mä di elektrisk struum an't elektrisk späänang tuup: R = U I = const. ; U = R ⋅ I ; I = U R {\displaystyle R={\frac {U}{I}}={\text{const.}}\ ;\quad U=R\cdot I\ ;\quad I={\frac {U}{R}}} Wan struum troch en wederstant lääpt, fäält det späänang uf an do entstäänt waremk efter det formel: P = U ⋅ I = U 2 R = I 2 ⋅ R {\displaystyle P=U\cdot I={\frac {U^{2}}{R}}=I^{2}\cdot R} Diarbi as P {\displaystyle P} di elektrisk efekt. Mötjstande
Di elektrisk efekt ( P {\displaystyle P} ) as di efekt, di bi en elektrisk energii per tidj ütjkomt. Hi as en eegenskap faan elektrisk aparooten an woort uun Watt (W) uunden. Di elektrisk efekt bereegent ham ütj: P = U ⋅ I = I 2 ⋅ R = U 2 R {\displaystyle P=U\cdot I=I^{2}\cdot R={\frac {U^{2}}{R}}\ } Diarbi as U {\displaystyle U} at elektrisk späänang, I {\displaystyle I} a elektrisk struum an R {\displaystyle R} a elektrisk wederstant. An P = W t {\displaystyle P={\frac {W}{t}}\ } Diarbi as W {\displaystyle W} at elektrisk werk an t {\displaystyle t} at tidj.
Kloor as en cheemisk element mä det ufkörtang Cl an det atoomnumer 17. Di nööm komt faan greks χλωρός chlōrós „laachtgreen“. Normoolerwiis komt Kloor üs det gas Cl2 föör. Hat mei ham oober uk hal mä ööder elementen ferbinj. Wichtag ferbinjangen san kloriiden, huar Kloor üs anion Cl− uun föörkomt. Det bekäändst as was Natriumkloriid (köögsaalt). Det ööder wichtag produkt as di konststof PVC. SIMS-spektrum faan a isotoopen Elektroonenskel Halit (stiansaalt) Kloorgas Oner huuch druk woort Kloor luupen Kööber(I)kloriid Kloor tu renskin PVC Commonskategorii: Kloor – Saamlang faan bilen of filmer Klooriid Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente. S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3. A taalen för't infobox kem miast faan www.webelements.com . Michael E. Wieser, Tyler B. Coplen: Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report). Uun: Pure Appl. Chem. 2010, S. 1, doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14. IUPAC, Standard Atomic Weights Revised 2013. Iindraanj tu Chlor uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA, ufrepen di 9. August 2016 (mä JavaScript). Robert C. Weast (Hrsg.): CRC Handbook of Chemistry and Physics. CRC (Chemical Rubber Publishing Company), Boca Raton 1990, ISBN 0-8493-0470-9, S. E-129 bit E-145. Wäärser uun g/mol an uun cgs-ianhaiden. Amreegent tu SI-wäärs. Yiming Zhang, Julian R. G. Evans, Shoufeng Yang: Corrected
At Watt as det SI-ianhaid för di efekt uun a füsiik. Hat as efter di wedenskapsmaan James Watt faan Skotlun näämd. Det ianhaid woort mä en grat „W“ ufkört. 1 W koon uk mä jo SI-grünjmiaten kg, m an s beskrewen wurd: 1 W = 1 k g m 2 s 3 {\displaystyle \mathrm {1\,W=1\,{\frac {kg\,m^{2}}{s^{3}}}} } 1 W as di efekt, wan dü uun 1 sekund en werk faan 1 Joule skaafest 1 W = 1 J s {\displaystyle \mathrm {1\,W=1\,{\tfrac {J}{s}}} } uun 1 sekund auer en wai faan 1 meeter det krääft faan 1 Newton aprangst, t.b. am en toofel sakelaad uun 1 s am 1 m huuchtulaften bi en elektrisk späänang faan 1 Volt en elektrisken struum faan 1 Ampere luup läätst 1 W = 1 V A {\displaystyle \mathrm {1\,W=1\,\mathrm {VA} } } wan dü 1 gram weeder faan 15 °C uun 1 minüüt am 14,3 K warmer maagest
Kelvin (K) as det SI-ianhaid faan a temperatuur uun a termodünaamik. Uun Sjiisklun, Uastenrik an a Schweiz täält oober uk Graad Celsius (°C) üs amtelk miat. 1 Kelvin(graad) as jüst soföl üs 1 Celsiusgraad, oober det begant bi a absoluut nulponkt tu täälen, det san -273,15 °C. 0 K = -273,15 °C 273,15 K = 0 °C 373,15 K = 100 °C Kelvin läät ham lachter üs graad Celsius uun ööder energii-ianhaiden amreegne: 1 K = ^ 8 , 61735 ⋅ 10 − 5 e V {\displaystyle 1\;\mathrm {K} {\hat {=}}8,61735\cdot 10^{-5}\;\mathrm {eV} } 1 e V = ^ 1 , 16045 ⋅ 10 4 K {\displaystyle 1\;\mathrm {eV} {\hat {=}}1,16045\cdot 10^{4}\;\mathrm {K} } 1 K = ^ 1 , 38066 ⋅ 10 − 23 J {\displaystyle 1\;\mathrm {K} {\hat {=}}1,38066\cdot 10^{-23}\;\mathrm {J} } 1 J = ^ 7 , 24290 ⋅ 10 22 K {\displaystyle 1\;\mathrm {J} {\hat {=}}7,24290\cdot 10^{22}\;\mathrm {K} } eV stäänt för Elektronenvolt an J för Joule
Klöören san a sümboolen üüb spelkoorden. Uun Nuurdfresklun woort miast mä't 'Fransöösk Bleed' spelet. Koordenspalen, wat hal spelet wurd, san Skoot an Dobelhood. Ööder bekäänd spalen san Sääksansöstag, Rommee an Canasta. Det bleed hää sjauer klöören, an a koordenwäärser san 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, B(üür), D(oom), K(önang) an A(s). A klöören het: Commonskategorii: Klöören faan spelkoorden – Saamlang faan bilen of filmer Spektraalklöören
A näädeldiarten (Cnidaria) san en stam faan diarten uun a biologii. Jo lewe oner weeder an diar hiar muar üs 12.000 slacher tu. A näädeldiarten wurd fiiw klasen tureegent: Bluumdiarten (Anthozoa), det san amanbi 7.500 slacher, huar uk sia-anemoonen an stiankoralen tuhiar Staalglaagen (Staurozoa) san glaagen mä en staal, diar jaft at sowat 50 slacher faan Dööbelglaagen (Cubozoa) san amanbi 50 slacher faan glaagen, huar uk enkelt giftagen tuhiar Skiremglaagen (Scyphozoa) mä amanbi 200 slacher, huar uk a blä glaagen tuhiar Hydrozoa san en klas mä amanbi 3.500 ünlik slacher, diar hiar glaagen, koralen an polüüpen tu, uk siamöösk. Onerstam: Myxozoa mä amanbi 1.200 slacher uun 50 sköölen Klasen: Malacosporea - Myxosporea Commonskategorii: Näädeldiarten – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Näädeldiarten
Platwirmer (Plathelminthes of uk Platyhelminthes faan greks platys = plat; helminthes = wirmer) san ianfach diarten saner wäärlisen. Miast san't parasiiten. Amanbi 20.000 slacher wurd uun sjauer klasen iindiald: Bianwirmer (Cestoda) Haagtetjwirmer (Monogenea) Tetjwirmer (Trematoda) (Plagiorchiida) (Dicrocoeliidae) Letj bot (Dicrocoelium dendriticum) Dreiwirmer (Turbellaria) Commonskategorii: Platwirmer – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Platwirmer
At mase as en eegenskap faan arke materiool an en grate uun a füsiik. Hat woort uun SI-süsteem uun kilogram meeden. Det formeltiaken as m {\displaystyle m} . Mase as di grünj för't grawitatjuun. Flooksis woort uk en gewicht uun kilogram uunden. Det as oober eegentelk ei rocht, auer det gewicht en krääft G {\displaystyle G} as, an det hinget ei bluas faan't mase m {\displaystyle m} , man uk faan a faardferanerang üüb a eerd g {\displaystyle g} uf: G = m ⋅ g {\displaystyle G=m\cdot g} Diarbi as g = 9 , 81 m s 2 {\displaystyle g=9{,}81\,\mathrm {\frac {m}{{s}^{2}}} } . Üüb a muun wäächt en kg föl maner. Commonskategorii: Mase – Saamlang faan bilen of filmer
Det gewicht G → {\displaystyle {\vec {G}}} faan en materiool hinget faan sin mase an det grawitatjuun uf. Sodenang as gewicht en krääft, diar efter onern trakt. Uun't SI-süsteem woort det uun Newton (N) meeden. At gewicht üüb a eerd G {\displaystyle G} bereegent ham ütj mase m {\displaystyle m} an faardferanerang üüb a eerd g {\displaystyle g} : G → = m g → {\displaystyle {\vec {G}}=m\,{\vec {g}}} g {\displaystyle g} as amanbi 9 , 81 m / s 2 {\displaystyle 9{,}81\,\mathrm {m} /\mathrm {s} ^{2}} . Bit 1960 as det gewicht uun kilopond (kp) meeden wurden. Det wiar ianfach, auer 1 kg üüb a eerd genau 1 kp wäächt. Do as det üüb Newton amsteld wurden. Diarbi as 1 kp = 9,80665 N. Det mase faan en materiool blaft likedenang, ianerlei huar det as. Oober det gewicht feranert ham, üüb a muun wäächt det föl maner an uun a leesag rüm wäächt det goor niks muar. Bispal: En materiool faan 100 kg mase wäächt üüb a eerd amanbi 981 N (det san 100 kp), üüb a muun oober man 163 N. Det gewicht üüb a muun as do bluas noch so grat üs det gewicht faan ~16 kg
At Knalangefal, (mo.) wiseroom, knalarngefal, (wi.) hüsegüüger (Crex crex) as en fögel uun't famile faan a Weederhanen (Rallidae). Knalangefalen mä jöönkin. Aier faan Crex crex - MHNT Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Knalangefalen Wikispecies hää en artiikel tu: Knalangefalen
Det faardferanrang üüb a eerd g {\displaystyle g} dää uun, am hüföl en materiool gauer woort, wan't deelfäält. Uun arke sekund san det amanbi 9,81 m/s. Faan detdiar taal hinget uk at swaarkrääft uf. 9,81 m/s2 as oober muar en teoreetisken wäärs, auer ales, wat gau deelfäält, faan a loft aphäälen woort. Det taal g {\displaystyle g} bestemet det gewicht G faan en mase m üüb a eerd: G → = m g → {\displaystyle {\vec {G}}=m\,{\vec {g}}}
At grawitatsion of uk swaarkrääft as ian faan a sjauer grünjkrääften uun a füsiik. Hat suragt diarför, dat masin enööder jinsidjag uuntji. At swaarkrääft hinget faan a faardferanerang üüb a eerd uf, an det as ei aueraal üüb a eerd likedenang. Üüb a berger as't en betj letjer, an üüb siapeegel as't en betj grater. Di ferskeel as oober minimaal. Grawitatsioonstaal Einsteinkrüs Commonskategorii: Grawitatsion – Saamlang faan bilen of filmer
Knud Broder Knudsen (1846-1917), uk Knütj Bruler Knütjen wiar en feringen dachter. Sin saster Julia wiar a skriiwer Lorenz Conrad Peters (1885-1949) sin mam. Hi lewet uun Ööwenem. Högen faan sin staken üüb riimen wurd uun Otto Bremer sin buk, Ferreng an ömreng Stacken I (1888), ütjden. Üs lew nett Mammenspriak (1886) Lew Eilunn Fer Mutt ick ball Üs Frinjskapp Tu 't Konfermiarin Bi 't Ütjbringen tu sjongen Wikisource: Ferreng an ömreng Stacken I, 1888 L.C. Peters: Nordfriesische Dichter. NFJb. 1949. S. 155-158.
A Fresk Riad of uk Interfresk Riad ferträät a intresen faan a Fresken. Diar hiar fertreedern faan trii regiunaal fresk riader tu. Hi ferträät a Fresken bi't fresk loondaisgreemium faan Schleswig-Holstian. Di Fresk Riad as lasmoot faan a sjiisk Manertaalsriad. Nuurd-, Uast- an Waastfresklun haa en aanjen fresken riad. Ään diarfaan stelt di president faan a Interfresk Riad för trii juar: 2006 - 2009: Dieter Baumann, Uastfresklun 2009 - 2012: Dr. Roel Kaastra, Waastfresklun 2012 - 2015: Erk Hassold faan Nuurdfresklun 2015 - 2018: Helmut Collmann, Uastfresklun 2018 - 2021: Pytsje de Graaf, Waastfresklun 2021 - 2024: Ilse Christiansen, Nuurdfresklun 2024 - 2027: Arno Ulrichs, Uastfresklun sektsioon waast: aanj nööm üüb waastfresk: Fryske Rie regiuun: Prowins Fryslân uun a Neederlunen kontoor: Ljouwert/Leeuwarden (Fryske Akademy) hood: Roel Kaastra feert at kontoor: Saapke Miedema sektsioon uast: aanj nööm üüb saaterfresk: Fräiske Räid an üüb plaatsjiisk Freeske Raad regiuun: Uastfresklun, Saaterlun uun Niidersaksen kontoor: Auerk/Aurich (Ostfriesische Landschaft) hood: Gerhard Cordes sektsioon nuurd: aanj nööm üüb frasch: Frasche Rädj regiuun: Nuurdfresklun an Halaglun uun Schleswig-Holstian kontoor: Bräist/Bredstedt hood: Heinrich Bahnsen feert a bedriif: Frank Nickelsen Sjiisk freimarke tu iaren faan a 50. gebursdai uun't juar 2006 Flag faan a Interfresk Riad Steensen, Hemminga, van
Knut Jungbohn Clement (* 4. Detsember 1803 uun Noorsaarep üüb Oomram; † 7. Oktuuber 1873 uun Bergen (New Jersey)) wiar en öömrangen skriiwer an wedenskapsmaan. Efter sin skuultidj as hi skuulmääster wurden. Do hää'er uun Kiil an Heidelberg filosofii, histoore an spriakwedenskapen studiaret. 1836 raiset hi troch Waasteuroopa, faan 1841 bit 1846 hää hi uun Kiil föörleesangen auer spriakwedenskapen häälen. Uun sin buken hää hi ham aleewen för Schleswig-Holstian iinsaat, fööraal uk för a Fresken. Hi hää't diarmä en betj auerdrewen, auer hi mend, dat a Fresken - an fööraal a Öömrangen - a best slach minsken üüb a welt wiar. 1845 skrääw Clement det buk Die Lebens- und Leidensgeschichte der Friesen mä di spröök Lewer duad üs Slaav! föörwech. Det as leeder di woolspröök faan a Nuurdfresken wurden. Mä sin buk Der Zustand der Nordseeküste Schleswig-Holsteins hää Clement ham diarför iinsaat, dat ialtürner baud wurd. Det hää a strunföögesen goorei paaset, auer jo bi en strunagt skap fiks fersiinet haa. Die nordgermanische Welt und ihre geschichtlichen Anfänge. Kopenhagen 1840 Die Lex Salica. Mannheim 1843 Die Lebens- und Leidensgeschichten der Friesen. Kiel 1845 Der Lappenkorb von Gabe Schneider. Leipzig 1846 Der Franzos und seine Sprache. Frankfurt 1848 Das wahre Verhältnis
Koblenz as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Rhinlönj-Pfalz. Jü stää heet 113.388 inboogere (2020). Koblenz as uk krisstää foon e lönjkris Mayen-Koblenz, hiirt ouers ai ma tu de lönjkris. Germany: States and Major Cities, citypopulation.de Klemens Wenzel Lothar von Metternich