rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Gjarsmoune as di fiirde moune foon et iir. E noome foon e moune kamt üt da üüljfrasche uurde gers än mōnath; uk aw Üüljdånsch wus e noome foon e moune græsmåned. E moune håt uk April; dåtheer uurd kamt üt et Latiinsch (mensis) Aprilis. Et as di oudere moune foon Uurs önj e Nordhuulewkuugel än di oudere moune foon Härfst önj e Söödhuulewkuugel. Et heet 30 deege. Poosche as ooft önj e gjarsmoune. Önj 2024 san e Gräintörsdi (e törsdi for e Poosche), e Stalfraidi än e Pooschedäi önj e Uursmoune, ouers as di läädere pooschedäi önj Gjarsmoune. Önjt Dånsch as e Gräintörsdi (aw Dånsch: Skærtorsdag) en fiirdäi.
Samermoune as di seekste moune foon et iir. E noome foon e moune kamt üt da üüljfrasche uurde sumer än mōnath. E moune håt uk Juuni; dåtheer uurd kamt üt et Latiinsch (mensis) Junius. Et as di jarste moune foon Samer önj e Nordhuulewkuugel än di jarste moune foon Wunter önj e Söödhuulewkuugel. Uk sü önj diheere moune as e Samersanwiinj önj e Nordhuulewkuugel än e Wuntersanwiinj önj e Söödhuulewkuugel. Et heet 30 deege. Da Paingstdeege san önjtwider önj e Krülemoune unti önj e Samermoune.
Foodermoune as di soowente moune moune foon et iir. E noome foon e moune kamt üt da üüljfrasche uurde fōder än mōnath. E moune håt uk Juuli; dåtheer uurd kamt üt et Latiinsch (mensis) Iulius. Et as di oudere moune foon Samer önj e Nordhuulewkuugel än di oudere moune foon Wunter önj e Söödhuulewkuugel. Et heet 31 deege.
Deetsember as de twaalewst muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 31 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) December. Uun a rööms kalender wiar Deetsember de tjiinst muun faan't juar, auer dat at juar uun Marts uun de röömsk kalender begand. Decem as det latiinsk wurd för tjiin. Üüb Mooring het a muun Jülmoune. Deetsember as de iarst muun faan de meteoroloogisk wonter uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as Deetsember de iarst muun faan somer. At wontersankiar as uun deheer muun uun a nuurdhualewkuugel an at somersankiar uun a süüdhualewkuugel. Deetsember faan Määster Venceslao (1390-1400) Bejewenhaiden uun a Deetsember
Mistmoune as di alwte moune foon et iir. E noome foon e moune kamt üt da üüljfrasche uurde mist än mōnath. E moune håt uk Nowämber; dåtheer uurd kamt üt et Latiinsch (mensis) November. Et as di treede moune foon Härfst önj e Nordhuulewkuugel än di treede moune foon Uurs önj e Söödhuulewkuugel. Et heet 30 deege.
Beeridmoune as di oochte moune foon et iir. E moune håt uk August; dåtheer uurd kamt üt et Latiinsch (mensis) Augustus. Et as di treede moune foon Samer önj e Nordhuulewkuugel än di treede moune foon Wunter önj e Söödhuulewkuugel. Et heet 31 deege.
Stormmoune as di tiinte moune foon et iir. E noome foon e moune kamt üt da üüljfrasche uurde storm än mōnath. E moune håt uk Uktoober; dåtheer uurd kamt üt et Latiinsch (mensis) October. Et as di oudere moune foon Härfst önj e Nordhuulewkuugel än di oudere moune foon Uurs önj e Söödhuulewkuugel. Et heet 31 deege. Fiirdeege önj diheere moune san: Däi foon dåt Tjüsch Inhäid (Di 1. Stormmoune)
Härfstmoune as di nüügente moune foon et iir. E noome foon e moune kamt üt da üüljfrasche uurde herfst än mōnath. E moune håt uk Septämber; dåtheer uurd kamt üt et Latiinsch (mensis) September. Et as di jarste moune foon Härfst önj e Nordhuulewkuugel än di jarste moune foon Uurs önj e Söödhuulewkuugel. Et heet 30 deege.
Jülmoune as di tweelewte moune foon et iir. E noome foon e moune kamt üt dåt üüljdånsch uurd iūl än dåt üüljfrasch uurd mōnath. E moune håt uk Detsämber; dåtheer uurd kamt üt et Latiinsch (mensis) December. Et as di jarste moune foon Wunter önj e Nordhuulewkuugel än di jarste moune foon Samer önj e Söödhuulewkuugel. Uk sü önj diheere moune as e Wuntersanwiinj önj e Nordhuulewkuugel än e Samersanwiinj önj e Söödhuulewkuugel. Et heet 31 deege. Fiirdeege önj diheere moune san: Jül (di 25. Jülmoune)
A harewst as een faan a fjauer juarstidjen. Hat kom efter somer an föör wonter. Hat as a tidj faan a fung. Uun det meteoroloogisk juar wooret harewst faan September tu Nofember uun a nuurdhualewkuugel an faan Marts tu Mei uun a süüdhualewkuugel. De astronoomisk harewst begant mä a harewstponkt, wat twesken de 21. an 24. September as. At wurd harewst komt faan Ualgermaans *harbistaz (Ualfresk: herfst), wat faan Uur-Indogermaans *kerp- (“plooke”) komt. De italjeens komponist Antonio Vivaldi stääld a harewst uun sin werk Dön Fjauer Juarstidjen diar: Üüb a süüdhualewkuugel de 20. Marts.
A juarstidjen dial at juar uun onerskiaselk dialen iin efter klimaatisk of astronoomisk eegenskapen. Uun föl dialen faan a wäält jaft at fjauer juarstidjen (nemelk wonter, wos, somer an harewst), man uun hög dialen faan a wäält kön et so letjet üüs tau juarstidjen of so föl üüs seeks juarstidjen jiiw. Uun a troopen wurt at juar iindiald uun rintidj an drügtidj. At eerdaaks stäänt sküüns tu't boon faan a eerd am a san. Sodenang wiset uun a (nuurd-)somer det nuurdelk eerdheleft muar hen tu a san, an uun a (nuurd-)wonter det süüdelk eerdheleft. Do as diar (süüd-)somer. Kiarkreis
Armeenien (armeensk Հայաստան, amskrewen: Hajastan of Hajasdan) as en banenlun uun a Kaukasus uun Fööraasien. Hat leit uun a berger tesken Georgien, Aserbaidschan, di Iraan an Türkei. Det lun as auerblewen faan en armeensk regiuun, diar iar föl grater wiar. Uun't süüduasten leit Bergkarabach, diar ham 1991 faan Aserbaidschan ufliaset hää an ham mä Armeenien ferbünjen feelt. Armeensk kalender A gratst stääden an hör iinwenertaalen (2005): Jerewan: 1.312.956 Gjumri: 148.383 Wanadsor: 107.394 Etschmiadsin: 49.514 Hrasdan: 40.796 Faan 1918 tu 1920 wiar at lun en suwereen republiik. Do wurd det faan det Ruad Armee besaat. 1920-1922 wurd det en suwereen sowjetisk republiik. 1922-1936 wurd det dial faan't Sowjetunioon üüs det Transkaukaasisk SSR. 1936-1991 wurd det det Armeens SSR. 1991 wurd at lun weler en suwereen republiik. At lun holep det amstreeden regiuun Bergkarabach uun sin krich (1988-1994) jin Aserbaidschaan. Commonskategorii: Armeenien – Saamlang faan bilen of filmer Wikivoyage Raisfeerer: Armeenien (sjiisk) Wikimedia Atlas: Armeenien – Geograafisk an histoorisk koorden Wikiquote: Armeensk spreegwurden (sjiisk) 'Wikibooks: Armeenien' (sjiisk) Wikisource: Armeenien (sjiisk) National Statistical Service of the Republic of Armenia International Monetary Fund, World Economic Outlook Database, April 2011 Human Development Report Office: Armenia – Country Profile: Human Development Indicators, ufrepen di 25. Oktuuber
At list faan ISO 3166-2-Codes för Armeenien wiset di code för 11 prowinsen. A codes bestun ütj tau dialen mä en streg diarmad. Di iarst dial as di code för't lun efter ISO 3166-1 (för Armeenien AM), di ööder as di code för det prowins. Nian feranerang faan di code sant 1998. ISO 3166-2, toofel faan lun-codes ISO 3166-1, toofel faan domain-codes Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk)
1 Ian (1, röömsk I) as en natüürelk taal tesken nul an tau. Hat as en ünlik taal, en kwadroottaal, en kubiiktaal an uk en triihuktaal. Wan det taal 1 üs taalwurd tuup mä en substantiif brükt woort, skel dü üüb di slach aachte: 1 maan - ään maan 1 wüf - ian wüf oober ei ferwaksle mä di ünbestemet artiikel en: en maan, en wüf Det taal ian as det neutraal element bi't moolnemen of dialen. Det ment, wan dü irgent en taal mä ian moolnamst of troch ian dialst, komt leewen detsalew taal weder ütj. Hoolmer Hoorninger Commonskategorii: Taal 1 – Saamlang faan bilen of filmer
0 Nol (0) as en hial taal tesken ian oner nol an ian. Det taal 0 as det neutraal element bi't tuuptäälen an uftjien. Det ment, wan dü tu irgent en taal nol diartutäälst of uftjochst, komt leewen detsalew taal weder ütj. Commonskategorii: Taal 0 – Saamlang faan bilen of filmer
-1 Ian oner nol (-1) of miinus ian as en hial taal tesken tau oner nol an nol. Hat as en ünlik taal an det jintaal tu ian. Wan dü det taal -1 mä det jintaal 1 tuuptäälst, komt diar leewen nol bi ütj, auer nol det neutraal element bi't tuuptäälen as. Commonskategorii: Taal -1 – Saamlang faan bilen of filmer
Röömsk taalen san taaltiakens, diar uun't Röömsk Rik apkimen san. Daalang brük wi miast araabisk taalen, man uk a röömsk taalen san noch uun brük. Wi skriiw jo daalang miast mä grat latiinsk buksteewen üs I (1), V (5), X (10), L (50), C (100), D (500) an M (1000). A röömsk taalen wurd ianfach bääftenööder tuupsaat (ual skriiwwiis): Am dat diar ei 4 likedenang tiakens bääftenööder stun (CCCC) of (IIII), as diar leeder det "uftji-reegel" iinfeerd wurden. Det gongt so: Commonskategorii: Röömsk taalen – Saamlang faan bilen of filmer
En skap as en ferkiarsmedel för di ferkiar üüb sia. Hat woort üüb en werew baud. Di skak faan en skap hinget diarfaan uf, huar't för brükt woort (luke bi -> siafaard). A buuch as det hoodaanj faan a romp. At „bomb“ hiart tu a kiil an skal braanstoof spaare. A anker häält det skap uun a grünj. Bakbuurd as di lachter ääg faan en skap. At skrüüw draft det skap uun. At hek as det bääftaanj faan en skap. A skoorstian püstet a ufgaasen faan't maskiin ütj. Apbauten san ales, wat auer't dek stäänt. At dek slot di romp efter boowen uf. Sjüürbuurd as di rochter ääg faan en skap. Wikiquote: Skap (sjiisk) Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Skap
Siafaard as nuadag, am minsken an waaren tu skebin. Diar wurd skeb för brükt. Di ferkiar lääpt tesken kontinenten of grater eilunen, det as siaferkiar. Man uk maden uun a lunen lääpt skapsferkiar üüb a struumer, det as banenferkiar. Di ferkiar tesken letjer huuwner an eilunen as küstenferkiar. Hün slach faan skap brükt woort, hinget diarfaan uf, huar't för brükt woort: Tankskeb för luupen waaren üs t.b. ööle Frachtskeb för luas waaren üs t.b. kööl Containerskeb för staud waaren uun containern Keelskeb för frisk waaren RoRo-skeb för waaren, diar üüb lastwaanjer staud san Uk jo grater linjindampern uun Nuurdfresklun san RoRo-skeb, miast för letjer priwoot-autos Grater of letjer ütjfluchsdampern för pasajiiren An do san diar noch en hiale rä spezial-skeb t.b. am autos of diarten tu skebin, huuwenslebern, luatsenbuaten an flook öödern Kriichskeb, U-buaten Faskereiskeb, det san letjer faskkodern of grater trawlern. Ruibuaten, siilbuaten of motoorbuaten för a freitidj Commonskategorii: Siafaard – Saamlang faan bilen of filmer Wikisource: Seefahrt (sjiisk)
Auerk as det kreisstääd faan di Lunkreis Auerk uun Uastfresklun. Hat as diar det öödergratst stääd efter Emden. Uun Auerk seed uun't madelääler a uastfresk föörsten, naibi as di Upstalsboom. Commonskategorii: Auerk – Saamlang faan bilen of filmer Wikisource: Aurich uun't Topographia Westphaliae (Mathäus Merian) (sjiisk) Wikiquote: Auerk (sjiisk) Wikivoyage Raisfeerer: Uastfresklun (sjiisk) Landesamt für Statistik Niedersachsen, LSN-Online Regionaldatenbank, Tabelle 12411: Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Stant 31. Detsember 2019. (Halep üüb sjiisk)
Di Lunkreis Auerk leit uun't nuurdwaasten faan Niidersaksen. Diar lewe 190.000 minsken üüb 1287 kwadrootkilomeetern. (Iinwenern di 31. Detsember 2019) Ianhaidsgemeenen Samtgemeenen mä hör gemeenen (* Ferwaltangssteed) Saner gemeen Eilun Memmert (5,17 km², ei bewenet) Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Lunkreis Auerk Landesamt für Statistik Niedersachsen, LSN-Online Regionaldatenbank, Tabelle 12411: Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Stant 31. Detsember 2019. (Halep üüb sjiisk) Landesamt für Statistik Niedersachsen, LSN-Online Regionaldatenbank, Tabelle 12411: Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Stant 31. Detsember 2019.
En primtaal as en natüürelk taal mä tau dialern: ian (1) an det primtaal salew. Det letjst primtaal as tau (2) an do gongt det widjer mä: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97 … Diar as nian gratst primtaal, man jo grater primtaalen lei miast widjer ütjenööder. Likes jaft at uk bi griisegrat primtaalen primtaal-twanlangen, diar bluas am tau ütjenööderlei, t.b. 1019 an 1021. Wan en natüürelk taal nian primtaal as, do as hat tuupsaat. Det ment, dü könst mä moolnemen faan primtaalen üüb detdiar natüürelk taal kem. Bispal: 35 as nian primtaal, auer hat mä jo primtaalen 5 mool 7 bereegent (tuupsaat) wurd koon. An at jaft uk nian ööder primtaalen, diar mäenööder moolnimen üüb 35 kem. Det wurd primtaal komt ütj at latiinsk: numerus primus, an det ment iarst taal. Arke natüürelk taal läät ham iandüüdag apdial tu sin primfaktooren. Primtaalen haa bluas ään primfaktor, det as det primtaal salew. A iarst 20 taalen an hör apdialang tu primfaktooren: At jaft nian gratst primtaal. Det wost al Euklid. Hi hää det "indirekt" bewiset: Wi stel üs föör, at jaft
At neutraal element as en betiaknang uun a algebra. Hat sait, dat detdiar element di wäärs faan en ööder element ei feranert. Bi't tuuptäälen faan reel taalen as 0 {\displaystyle 0} (nul) det neutraal element: 0 + x = x + 0 = x {\displaystyle 0+x=x+0=x} Bi't moolnemen faan reel taalen as 1 {\displaystyle 1} (ian) det neutraal element: 1 ⋅ x = x ⋅ 1 = x {\displaystyle 1\cdot x=x\cdot 1=x} Bi't tuuptäälen faan n × n {\displaystyle n\times n} -matrizen as det nolmatrix 0 n , n {\displaystyle 0_{n,n}} det neutraal element: 0 1 , 1 = ( 0 ) , 0 2 , 2 = ( 0 0 0 0 ) , . . . {\displaystyle 0_{1,1}={\begin{pmatrix}0\end{pmatrix}},0_{2,2}={\begin{pmatrix}0&0\\0&0\end{pmatrix}},...} Bi't moolnemen faan n × n {\displaystyle n\times n} -matrizen as det ianhaidsmatrix I n {\displaystyle I_{n}} det neutraal element: I 1 = ( 1 ) , I 2 = ( 1 0 0 1 ) , I 3 = ( 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ) , . . . {\displaystyle I_{1}={\begin{pmatrix}1\end{pmatrix}},\ I_{2}={\begin{pmatrix}1&0\\0&1\end{pmatrix}},\ I_{3}={\begin{pmatrix}1&0&0\\0&1&0\\0&0&1\end{pmatrix}},\ ...} Bi't tuuptäälen faan vektoren as di nolvektor 0 → {\displaystyle {\vec {0}}} det neutraal element.
En vektor as en matemaatisken ütjdruk, di det paraleel fersküüwen beskraft. Wan en geomeetrisk objekt paraleel fersköwen woort, do bedüüdet det, dat arke ponkt faan detdiar objekt likewidj an üüb disalew wai fersköwen woort. Oober hü widj an hün wai det gongt, det beskraft di vektor. Uun det bispal mä det triihuk (rochts) wurd jo trii hukponkter A, B an C mä disalew vektor fersköwen: v → = A A ′ → = B B ′ → = C C ′ → {\displaystyle {\vec {v}}={\overrightarrow {AA'}}={\overrightarrow {BB'}}={\overrightarrow {CC'}}} Dü könst di vektor beskriiw mä: 7 hoken rochts auer an 3 amhuuch. Det skriiwwiis as do: v → = ( 7 3 ) {\displaystyle {\vec {v}}={\tbinom {7}{3}}} Wan dü a koordinaaten faan en ponkt käänst, könst dü jo nei koordinaten mä detdiar skriiwwiis gau ütjreegne. Nem wi ans di ponkt A faan det triihuk A ( − 6 | − 1 ) {\displaystyle A(-6|-1)} . Do fu wi gau a koordinaaten faan di nei ponkt A ′ {\displaystyle A'} ütj: ( ( − 6 ) + 7 ( − 1 ) + 3 ) = ( 1 2 ) {\displaystyle {\begin{pmatrix}(-6)+7\\(-1)+3\end{pmatrix}}={\begin{pmatrix}1\\2\end{pmatrix}}} . Di nei ponkt A' leit do üüb A ′
At Sitronaatsitroon of uk a Juudenaapel (Citrus medica) as en buum an en Citrusfrücht (Citrus) uun det famile faan a Winrütjplaanten (Rutaceae). Diar woort miast sitronaat of sukaade faan maaget. Bloosen C. medica var. sarcodactylis Sitronaatsitroonen Sitronaat Commonskategorii: Sitronaatsitroon – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Sitronaatsitroon
At Austraalisk Wüüstenlimet (Eremocitrus glauca of uk Citrus glauca) as di iansagst plaantenslach uun det skööl Eremocitrus faan a Winrütjplaanten(Rutaceae). Eremolemon – (E. glauca × Citrus × limon 'Meyer') Citrangeremo – (E. glauca × Citrange) Eremorange – (E. glauca × Citrus × sinensis) Eremoradia – (E. glauca × Citrus × aurantium) Eremocitrus glauca Australian Outback Lime Eremolemon Commonskategorii: Austraalisk Wüüstenlimet – Saamlang faan bilen of filmer
Kumquats (Fortunella) san plaantenslacher uun det famile Rutaceae. Jo like aapelsiinen an hiar tu a citrusplaanten. Fortunella crassifolia Fortunella hindsii Fortunella japonica (Syn. Citrus japonica) Fortunella margarita Fortunella obovata Fortunella polyandra Kumquats san uk iinkrüsagt wurden mä mandariinen an limeten: Kalamondiin (Citrofortunella microcarpa) (= Fortunella margarita × Citrus reticulata) Limquat (Citrus × floridana) (= Fortunella margarita × Citrus aurantiifolia) Commonskategorii: Kumquats – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Kumquats Loquat
Washington, D.C. [ˈwɔʃɪŋtn̩] as det hoodstääd faan a Ferianagt Stooten. Det ufkörtang D.C. stäänt för District of Columbia. Det as en bundesdistrikt, oober nään bundesstoot faan Ameerikoo. Hi hiart uk tu nään bundesstoot an as bluas di amerikoonsk kongres onersteld. Det stääd as näämd efter George Washington, di iarst president faan Ameerikoo. An di distrikt as näämd efter Christoph Kolumbus. Uun Washington stäänt det Witj Hüs, diar wenet an regiaret di amerikoonsk president. Ei widj diar faan wech as det Kapitol, diar sat a kongres, det as at amerikoonsk parlament. Tu a kongres hiar a senaat an at representantenhüs (at hüs). Uk det traad wichtag regiarangsiinrachtang sat uun Washington, det as at huuchst gericht (Supreme Court). Uun Washington sat uk noch ööder wichtag iinrachtangen, so üs di Internatsionaal Müntfond, at Weltbeenk an at OAS. Sjauer kwadranten Aacht wards Neighborhoods Satelitenbil, 2021 Geograafisk woort Washington iindiald tu sjauer kwadranten Northwest (NW), Southwest (SW), Northeast (NE) an Southeast (SE). Huar jo tuupstupe, as at Kapitol. At ferwaltang dialt Washington ap tu aacht wards (stääddialen) mä en hialer rä neighborhoods (kwartiiren). A struaten san miast lik an ferluup uun en rochten winkel tu enööder, faan nuurd tu süüd haa's numern, an faan uast
At Weltbeenk as en ferbant faan fiiw iinrachtangen, diar för stabiil finansen üüb a eerd surge skel. Hat sat uun Washington, D.C. (USA) an as 1945 grünjlaanj wurden, am a lunen efter a Ööder Weltkriich weder aptubauen. At Weltbeenk as en iinrachtang faan a UNO an nai mä di Internatjunaal Müntfond (IMF). IBRD (International Bank for Reconstruction and Development, World Bank) IDA (International Development Association) IFC (International Finance Corporation) MIGA (Multilateral Investment Guarantee Agency) ICSID (International Centre for Settlement of Investment Disputes) Commonskategorii: Weltbeenk – Saamlang faan bilen of filmer Wääbsteed faan't Weltbeenk
Begoonien (Begoniaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Kürbisoortagen (Cucurbitales). Diar jaft at wel son 1.400 bit 1.500 slacher faan. Fölen wurd üs guardbluumen aptaanj. Bit üüb ään slach hiar's aaltumaal tu det skööl Begonia. Begonia, ~ 1.500 slacher Hillebrandia, 1 slach Hillebrandia sandwicensis Commonskategorii: Begoonien – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Begoonien
Begoonien (Begonia) san det gratst plaantenskööl uun det famile faan a Begoonien (Begoniaceae). Diar hiar wel son 1.400 bit 1.500 slacher tu. Flook slacher haa smok bloosen an bleeden an wurd üs guardbluumen aptaanj. Begonia corallina Begonia Corallina-krüsang 'President Carnot' Begonia-Elatior Begonia aconitifolia Begonia pustulata Begonia-Rex-krüsang Begonia exotica En baad mä Begonia-Semperflorens-krüsangen Begonia-Tuberhybrida Begonia-Tuberhybrida-Pendula Commonskategorii: Begoonien (Begonia) – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Begoonien (Begonia)
A Butelkürbis (Lagenaria siceraria) as wel ian faan a äälst kultuurplaanten üüb a welt. Hi wääkst uun a troopen, fööraal uun Afrikoo. Faan butelkürbisen san al loong butler maaget wurden. Jo het kalebasen. Man uk musiikinstrumenten jaft at diar faan. En kalebas üs drankbutel En kalebas üs kop En musiikinstrument (kora) Konstobjekten Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Butelkürbis Commonskategorii: Kalebasen – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Butelkürbis
Troopenwalt as en loonskap uun a troopen. Dü fanjst ham uun Süüdameerikoo, Afrikoo an uun Aasien. Hi leit trinjam a ekwaator bit amanbi 10 graad nuurd an süüd. Diar rinjt at auer 2.000 mm uun't juar. Nuurdermuar an süüdermuar san a wakselwiat troopen. Ian kääntiaken faan a troopenwalt as, dat diar arke etaasj mä plaanten an diarten besiidelt as: A grünj mä ruter, diar as ei föl wäärdag materiool uun. Ufstürwen plaanten ferrööde so gau, dat jo geliks weder faan diarten an ööder plaanten apnimen wurd. Krüüsen waaks bit sowat 1,5 m huuch. Aalwat huuger bit 5 m waaks bosker an letj buumer. A buumer waaks miast bit 40 m huuch. Uun a troopenwalt rinjt at arken dai so am a madetidj Buumer haa flaak ruter, gratendials auer a grünj Di skraal grünj koon a plaanten ei fäästhual Diar wene man enkelt natuurfulken Commons: Troopenwalt – Saamlang faan bilen of filmer
A Wakselwiat Troopen san regiuunen uun a Troopen nuurdermuar faan amanbi 10 graad nuurd an süüdermuar faan 10 graad süüd. Diartesken leit a troopenwalt. Uun a wakselwiat troopen jaft'at uk ans drüg tidjen, jo haa man 9½ bit 7 wiat muuner, uun a troopenwalt san't 12 bit 9½. Likes rinjt at diar noch fiks, diar faal 1.000 bit 2.000 mm rin. Efter nuurden an süüden woort at biletjen drüger, diar slütj a Wakseldrüg Troopen uun. Uun a wakselwiat troopen lewe grater diarten, diar muar steeds tu lewin brük: Lööwen, Kengeruus, Seebras, Antiloopen, Elefanten, Girafen, Hipos.
A Drüg Troopen san regiuunen uun a Troopen tesken a Wakseldrüg Troopen an a Wüüsten. Diar jaft at loong drüg tidjen an man 4½ bit 2 wiat muuner. An diar faal man 250 bit 500 mm rin. At loonskap as skraal mä enkelt bosker. Diar lewe man enkelt slacher faan insekten, koonkern an fögler, an jo san miast am naachtem uun a gang. Loonskap uun Namiibia Commonskategorii: Wüüsten an Drüg Troopen – Saamlang faan bilen of filmer Sahel
A Wakseldrüg Troopen san regiuunen faan gäärslun uun a Troopen tesken a Wakselwiat Troopen an a Drüg Troopen. Diar jaft at loong drüg tidjen an man 7 bit 4½ wiat muuner. Likes faal diar noch 500 bit 1.000 mm rin. Sodenang as at loonskap temelk skraal mä enkelt grater buumer. Loonskap uun Tansania
En Föriskep es en Skep, hur em me fan jen Weeterkant aur't Weeter hentö di üđer kum ken. Aaftinoch ken em diar uk me di Wain üp mefaar. Sok Skeepen faar fan di Ailönen en Haligen naa't Fastlön en töbeek. Fan Söl giar en Föriskepsliinie me di Sylt Express naa Rømø (Sii: Römöö, of üp Sölring Rem en üp Dütsk: Röm), en dit diari Ailön es dör en Straatendam me't Deensk Fastlön forbünen. Fan Föör, di Haligen en Aamrem faart di W.D.R. me soks Fören hentö Daagibel en Schliksiil. Fan Söl ken em uk aur di Hindenborig-Dam me en Waintoch tö Naibel köör. Fan Aamrem, Föör en di Haligen sen di Föriskeepen di iinsingst Wai, me di Wain hentö't Fastlön tö kum. Twesken Nuurđströn en Pelworem es di Nii Pelworemer Dampskepfaarts-GmbH (N.P.D.G.) me tau Föriskeepen önerwai. Fan Nuurđströn ken em da me di Wain aur en Dam hentö't Fastlön' köör. Di litj Haligen haa uk en litj Föri: Di Rungholt faart fan Schüttsiel naa Hoogi, Ual Lön en Gröödi. Ali Föriskeepen haa Diesel-Maskiinen fan 570 bit hentö 4.600 kW, man di maaki forskeligi Saaken diarme: Di "Sylt Express" maaket elektrisk Energii fan di Diesel. Di Diesel-Maskiinen driif Generatooren ön, wat
Di ekwaator as en (soochten) kreis trinjam a eerd, diar luadrocht tu't eerdaaks stäänt. Hi dialt a eerd uun a maden ap tu en nuurdelk an süüdelk eerdheleft. Sodenang komt hi uk tu san nööm. Ütj at latiinsk auersaat het ekwaator soföl üs likedenang maager. Mä di ekwaator began a geograafisk breetjin tu täälen, hi hää det breetje 0°. An efter nuurden an süüden täält am do bit 90° nuurd (nuurdpuul) an 90° süüd (süüdpuul). Trinjam a ekwaator lei a troopen. Di ekwaator as 40.075,017 km lung an hää en (madelten) trochmeeder faan 12.756,274 km. Uk det lengde faan en siamiil (sm) hää mä det lengde faan di ekwaator tu dun. Hat as ans fäästlaanj wurden üs di söstagst dial (= ian minüüt) faan ian breetjingraad faan a eerd. Doomools ging am faan en eerdraadius faan 6.370 km ütj, an sodenang wiar det siamiil 1853 m. Daalang as det siamiil 1852 m lung. Commons: Ekwaator – Saamlang faan bilen of filmer
At list faan ISO 3166-2-Codes för Republik China (Taiwan) wiset di code för 16 Distrikte, fünf Städte und zwei Sonderdistrikte. A codes bestun ütj tau dialen mä en streg diarmad. Di iarst dial as di code för't lun efter ISO 3166-1 (för Republik China (Taiwan) TW), di ööder as di code för den Distrikt und die Stadt. Di code as tuleetst di 10. Detsember 2002 (PDF) feranert wurden. Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk) ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes. ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.