rlitschk/wikidir huggingface dataset:
◄ | 1. juardüüsen | 2. juardüüsen | 3. juardüüsen 11. Jh. | 12. Jh. | 13. Jh. | 14. Jh. | 15. Jh. | 16. Jh. | 17. Jh. | 18. Jh. | 19. Jh. | 20. Jh. Det 2. juardüüsen begand mä't juar 1001 an hääl mä't juar 2000 ap.
◄ | 2. juardüüsen | 3. juardüüsen 21. Jh. | 22. Jh. | 23. Jh. | 24. Jh. | 25. Jh. | 26. Jh. | 27. Jh. | 28. Jh. | 29. Jh. | 30. Jh. Det 3. juardüüsen begand mä't juar 2001 an skal mä't juar 3000 aphual.
West Virginia [ˈwɛst vɚˈdʒɪn.jə] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't ååsten foon't lönj. Dåt heet 1.792.147 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Charleston. E diiljstoot läit önj e Appalachen. Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san: West Virginia heet 55 counties: Kiik uk deer: List ma counties önj West Virginia USA: States, citypopulation.de USA: West Virginia, citypopulation.de 38.666666666667-80.683333333333Koordinaaten: 38° 40′ N, 80° 41′ W
◄ | 4. juardüüsen f.Kr. | 3. juardüüsen f.Kr. | 2. juardüüsen f.Kr. | ► Det 3. juardüüsen f.Kr. begand mä't juar 3000 f.Kr. an hääl mä't juar 2001 f.Kr. ap. 2200 f.Kr. : Uun Madeleuroopa begand det bronsetidj. Det stiantidj wiar tu aanj.
Wien as jü hoodstää foon Ååstenrik. Deer booge 1.897.491 mansche (2019). Dåt as jü grutste stää önj Ååstenrik. Eefter Hamborj än Berlin as Wien jü treedgrutste tjüschspräki stää aw e wråål. Da biise Ludwig van Beethoven än Wolfgang Amadeus Mozart san berüümt wörden önj Wien. Wien Albertina Judenplatz Museumsquartier Austrian Parliament Rathaus Stephansdom Staatsoper Zentralfriedhof Prater Commons: Wien – Saamlang faan bilen of filmer Austria: Major Cities, citypopulation.de
1111 wiar det elwenst juar faan't 12. juarhunert. 13. April: Heinrich V. wurd faan Paap Paschal II. üüs Keiser faan det Hilig Röömsk Rik krüünet. Ünbekäänd Afonso I., köning faan Portugal († 1185) Andrej Bogoljubskyj, prins faan Wladimir-Susdal († 1174) Stefan faan Armeenien, marskal faan't köningrik Letj Armeenien († 1165) 29. Janewoore: Peter I., baskop faan Breslau (* ünbekäänd) 22. Febrewoore: Roger Borsa, hertooch faan Apuulien an Kalaabrien (* 1060 of 1061) 03. Marts: Bohemond I., prins faan Antioch (* 1054) 12. April: Berthold II., hertooch faan Swaaben (* 1050) 15. Jüüne: Yun Gwan, koreaans generool (* 1040) 05. Oktuuber: Robert II., Graaf faan Flandern (* 1065) 07. Oktuuber: Anna Polowetskaja, prinsesin faan Kiew (* ünbekäänd) 08. Nofember: Otto II. Graaf faan Habsburg (* ünbekäänd) 19. Deetsember: Al-Ghasaalii, persisk teoloog (* 1058) Ünbekäänd Dootem Cadwgan ap Bleddyn, prins faan Powys (* 1051) Iorwerth ap Bleddyn, prins faan Powys (* 1053) Ōe no Masafusa, jaapaans dachter an skriiwer (* 1041) Richard II., italjeens konsul an hertooch faan Gaeta
Mä't juar 1 f.Kr. häält det 1. juardüüsen f.Kr. ap. 15. August: Ai, keiser faan Schiina (* 27 f.Kr.) Ünbekäänd Dootem Dong Xian, schineesk poliitiker (* 23 f.Kr.) Xiaoai, schineesk keiserin an Ai sin wüf. Zhao Feiyan, schineesk keiserin an keiser Cheng sin wüf (* 45 f.Kr.)
A miast cheemisk elementen san metalen. Metalen kön elektrisk struum feer, jo kön waremk feer, jo kön ferfuremt wurd an jo skürne. Metalen kön oober uk faan tau of muar dääg metalen maaget wurd, det san do legiarangen: Bronse Määsang ... Elementen Uun: Römpp Chemie-Lexikon. Thieme, Stuttgart 2009. [1] www.webelements.com
Waremk (formeltiaken Q {\displaystyle Q} , ianhaid Joule, iar uk Kalorii) as en füsikaalisk grate an betiakent en slach faan energii. Uk werk as en furem faan energii, hää oober muar struktuur. Waremk as en ünstrukturiaret energii. Uun üüs amgungspriak woort det wurd waremk miast brükt för huuch temperatuur, an kol för liach temperatuur. Uun a füsiik as temperatuur oober bluas en tustant, an waremk en mengde faan energii, wat uk uun en ööder energiifurem auergung koon. Temperatuur Energii
Auergungsmetalen san en seerie faan cheemisk elementen mä atoomnumern faan 21 bit 30, 39 bit 48, 57 bit 80 an 89 bit 112. Jo stun uun a maden faan't periodensüsteem. Jodiar metalen san temelk sacht an stabiil an smolt iarst bi huuch tempratuuren. Skandiumskööl (Skööl 3): 21, 39, 57, 89 Titaanskööl (Skööl 4): 22, 40, 72, 104 Wanaadiumskööl (Skööl 5): 23, 41, 73, 105 Kroomskööl (Skööl 6): 24, 42, 74, 106 Mangaanskööl (Skööl 7): 25, 43, 75, 107 Iisenskööl (Skööl 8): 26, 44, 76, 108 Koobaltskööl (Skööl 9): 27, 45, 77, 109 Nikelskööl (Skööl 10): 28, 46, 78, 110 Kööberskööl (Skööl 11, Müntmetalen): 29, 47, 79, 111 Sinkskööl (Skööl 12): 30, 48, 80, 112 Commonskategorii: Auergungsmetalen – Saamlang faan bilen of filmer
Röntgeenium as en cheemisk element mä det ufkörtang Rg an det atoomnumer 111. Hat as en konstelk auergungsmetal. Det as det iarst tooch uun't juar 1994 maaget wurden. Nikel as mä Bismut beskööden wurden, an do kaam diar Röntgeenium bi ütj. Di iarst nööm för det element wiar Unununium (Uuu). Elektroonenskel Commonskategorii: Röntgeenium – Saamlang faan bilen of filmer Faan detdiar element witj wi ei, hü gefeerelk det as.
Luad ((sö.) Luar, (mo.) blii) as en cheemisk element mä det tiaken Pb (latiinsk plumbum) an det atoomnumer 82. Hat as en swaarmetal, smolt ääder an läät ham lacht ferfurme. SIMS-spektrum faan a isotoopen Elektroonenskel Huar luad fünjen an ufbaud woort Rian luad Luad tu pelkin Bateriin mä luad wurd kääntiakent Huar luad produsiaret woort Luadkristalglääs Commonskategorii: Luad – Saamlang faan bilen of filmer Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente, S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3. A taalen kem iast faan www.webelements.com (Luad). N. N. Greenwood und A. Earnshaw: Chemie der Elemente, 1. aplaag, VCH, Weinheim 1988, ISBN 3-527-26169-9, S. 482. David R. Lide: CRC Handbook of Chemistry and Physics: A ready-reference book of chemical and physical data, 90. Aufl., CRC Taylor & Francis, Boca Raton Fla. 2009, ISBN 978-1-4200-9084-0, Section 4, S. 4-142 bis 4-147. Uun g/mol an uun cgs-ianhaiden. Heer amreegent tu SI-wäärs. C.A. Sutherland, E.F. Milner, R.C. Kerby, H. Teindl, A. Melin, H.M. Bolt: Lead, uun: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2006 Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA, Weinheim, doi:10.1002/14356007.a15_193.pub2. Iindraanj tu CAS-Nr. 7439-92-1 uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA, ufrepen di 13. Maarts 2011 (mä JavaScript). Dootenbleed Luad (element) bi Merck, ufrepen di 23. Febrewoore 2010.
At Wil An, a Anfögel, (fe.) wilj an, (mo.) wilånert (Anas platyrhynchos) as en fögel uun't Anenfamile (Anatidae). Jöönkin. Aier faan Anas platyrhynchos - MHNT. Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Wil Anen Wikispecies hää en artiikel tu: Wil Anen
Kwaksalwer (ualgreks ὑδράργυρος Hydrargyros ,luupen salwer‘) as en cheemisk element mä det ufkörtang Hg an det atoomnumer 80. Hat as det iansagst luupen metal an böös giftag. SIMS-spektrum faan a isotoopen Elektroonenskel Rian kwaksalwer Kwaksalwer uun en gasröör En manomeeter mä kwaksalwer En baromeeter En termomeeter Commonskategorii: Kwaksalwer – Saamlang faan bilen of filmer Wikisource: Das Quecksilber und seine Salben als Volksheilmittel (Karl Ruß, 1866) (sjiisk) Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente. S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3. A taalen för't infobox kem miast faan www.webelements.com . CIAAW, Standard Atomic Weights Revised 2013. Ludwig Bergmann, Clemens Schaefer, Rainer Kassing: Lehrbuch der Experimentalphysik. Band 6: Festkörper. 2. aplaag. Walter de Gruyter, 2005, ISBN 3-11-017485-5, S. 361. Iindraanj tu Quecksilber uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA, ufrepen di 11. Januar 2010 (mä JavaScript). Robert C. Weast (Hrsg.): CRC Handbook of Chemistry and Physics. CRC (Chemical Rubber Publishing Company), Boca Raton 1990, ISBN 0-8493-0470-9, S. E-129 bit E-145. Wäärser diar uun g/mol an uun cgs-ianhaiden. Heer amreegent tu SI-wäärs. Yiming Zhang, Julian R. G. Evans, Shoufeng Yang: Corrected Values for Boiling Points and Enthalpies of Vaporization of Elements in Handbooks. Uun: Journal of Chemical & Engineering Data. 56, 2011, S. 328–337, doi:10.1021/je1011086. M.
Bismut (uk: Wismut) as en cheemisk element mä det ufkörtang Bi an det atoomnumer 83. Bismut stäänt uun det skööl faan a pniktogeenen an as en swaak raadioaktiif metal. SIMS-spektrum faan a isotoopen Elektroonenskel Rian bismut Bismut-kristalen skürne uun rinböög-klöören bi a loft Commonskategorii: Bismut – Saamlang faan bilen of filmer A taalen för't infobox kem miast faan www.webelements.com . CIAAW, Standard Atomic Weights Revised 2013. Manjeera Mantina, Adam C. Chamberlin, Rosendo Valero, Christopher J. Cramer, Donald G. Truhlar: Consistent van der Waals Radii for the Whole Main Group. Uun: J. Phys. Chem. A. 113, 2009, S. 5806–5812, doi:10.1021/jp8111556. Robert C. Weast (Hrsg.): CRC Handbook of Chemistry and Physics. CRC (Chemical Rubber Publishing Company), Boca Raton 1990, ISBN 0-8493-0470-9, S. E-129 bit E-145. Wäärser diar uun g/mol an uun cgs-ianhaiden. Amreegent tu SI-wäärs. Yiming Zhang, Julian R. G. Evans, Shoufeng Yang: Corrected Values for Boiling Points and Enthalpies of Vaporization of Elements in Handbooks. Uun: Journal of Chemical & Engineering Data. 56, 2011, S. 328–337, doi:10.1021/je1011086. Iindraanj tu Bismut, Pulver uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA, ufrepen di 26. April 2017 (mä JavaScript).
Nikel as en cheemisk element mä det sümbool Ni an det atoomnumer 28. Hat as en auergungsmetal. SIMS spektrum faan a isotoopen Elektroonenskel Rian Nikel Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente, S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3. A taalen kem faan www.webelements.com wan ei ööders uunden. Ludwig Bergmann, Clemens Schaefer, Rainer Kassing: Lehrbuch der Experimentalphysik, Binj 6: Festkörper. 2. aplaag, Walter de Gruyter, 2005, ISBN 978-3-11-017485-4, S. 361. N. N. Greenwood an A. Earnshaw: Chemie der Elemente, 1. aplaag, VCH, Weinheim 1988, ISBN 3-527-26169-9, S. 1469. Derek G. E. Kerfoot: Nickel in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA, Weinheim 2005, doi:10.1002/14356007.a17_157 Yiming Zhang, Julian R. G. Evans, Shoufeng Yang: Corrected Values for Boiling Points and Enthalpies of Vaporization of Elements in Handbooks. uun: Journal of Chemical & Engineering Data. 56, 2011, S. 328–337, doi:10.1021/je1011086. Iindrach ütj det CLP-föörskraft tu CAS-Nr. 7440-02-0 uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA (brükt JavaScript) Iindraanj tu CAS-Nr. 7440-02-0 uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA, ufrepen di 15. April 2011 (mä JavaScript). Commonskategorii: Nikel – Saamlang faan bilen of filmer Wikibooks: Nikel (sjiisk)
At Wipstört of Blä Moonk, (mo.) bliibüker, blii-wipstjart, (go.) wipsteert (Motacilla alba) as en Sjongfögel (Passeriformes) uun't famile faan a Piipern (Motacillidae). Jongfögel Ai faan Motacilla alba alba - MHNT Motacilla alba Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Wipstörten Wikispecies hää en artiikel tu: Wipstörten
E Wiringhiird äs en Hiird en Noordfreesklön. Et was fuon 1967 taa 2008 en Amt. Et äs nü diil fuon't Amt Sörtoner. Peter Jensen Adeline Petersen Erika Botte Ämelsbel Sjösbel (Kirchspiel Emmelsbüll/Embsbøl Sogn) Hoorbel Sjösbel (Kirchspiel Horsbüll/Horsbøl Sogn) Klangsbel Sjösbel (Kirchspiel Klanxbüll/Klangsbøl Sogn) Naisjösbel Sjösbel (Kirchspiel Neukirchen/Nykirke Sogn) Oowentoft Sjösbel (Kirchspiel Aventoft/Aventoft Sogn) Runees Sjösbel (Kirchspiel Rodenäs/Rødenæs Sogn) Ämelsbel en Hoorbel Klangsbel Naisjösbel Oowentoft Runees Wiringhiirder Freesk Wiidau Oore hiirde oon Noordfreeskluin: Wiringhiird, Böökinghiird, Karhiird, Gooshiird.
Kööber, (mo.) Koower (lat. Cuprum) as en cheemisk element mä det tiaken Cu an det atoomnumer 29. Hat as en auergungsmetal. Di latiinsk mööm komt faan aes cyprium „erts faan't eilun Zypern“. Kööber wiar det iarst metal, diar a minsken amanbi 5.000 f.Kr. ferwerket haa. SIMS-spektrum faan a isotoopen Elektroonenskel Kööber-nugget Rian kööber En ual jilstak ütj kööber Kööber ferbraant green Kööber woort bi a loft green Hüs uun Sweeden mä Falunruad kööberfarew Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente. S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3. Wan ei ööders uunden, ütj www.webelements.com (Kööber). Ludwig Bergmann, Clemens Schaefer, Rainer Kassing: Bergmann-Schaefer Lehrbuch der Experimentalphysik, Band 6: Festkörper. 2. aplaag. Walter de Gruyter, 2005, ISBN 978-3-11-017485-4, S. 361. N. N. Greenwood und A. Earnshaw: Chemie der Elemente, 1. aplaag, VCH, Weinheim 1988, ISBN 3-527-26169-9, S. 1509. Weast, Robert C. (ed. in chief): CRC Handbook of Chemistry and Physics. CRC (Chemical Rubber Publishing Company), Boca Raton 1990. Seiten E-129 bis E-145. ISBN 0-8493-0470-9. Uun g/mol an uun cgs-ianhaiden. Heer amreegent tu SI-wäärs. http://www4.architektur.tu-darmstadt.de/buildingmaterials/db/251,id_17,s_GeneView.fb15 http://wdb.ebb1.arch.tu-muenchen.de/metalle.php?doctype=2&id=6&gruppe=6 http://www.glyconet.de/RTFM_public/Article/Display.html?lang=de&id=87 Iindraanj tu Kupfer uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA, ufrepen di 27. April 2008 (mä JavaScript). Commonskategorii: Kööber – Saamlang faan bilen of filmer Kööberstiantidj
Gul, (mo.) gölj (komt faan indogermaans ghel: güül) as en cheemisk element mä det tiaken Au (faan lat. Aurum: „det gul“) an det atoomnumer 79. Hat as en auergungsmetal. Gul stäänt mä kööber an salwer uun det skööl 11 faan a elementen; det san a "müntmetalen". SIMS-spektrum faan gul Elektroonenskel Gul „nuggets“ Olympisk gulmedalje; as oober tu en graten dial ütj salwer En poon tu gul sauen Gul woort uun a elektroonik iinsaat En gulstak Uun a hanel woort det rianhaid faan gul miast mä karat uunwiset. Commons: Gul – Saamlang faan bilen of filmer Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente, S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3. Wan ei ööders uunden ütj www.webelements.com Ludwig Bergmann, Clemens Schaefer, Rainer Kassing: Bergmann-Schaefer Lehrbuch der Experimentalphysik, Band 6: Festkörper. 2. aplaag, Walter de Gruyter, 2005, ISBN 978-3-11-017485-4, S. 361. N. N. Greenwood und A. Earnshaw: Chemie der Elemente, 1. aplaag, 1988, S. 1509, ISBN 3-527-26169-9. Handbook of Mineralogy – Gul (ingelsk, 58,6 kB) Weast, Robert C. (ed. in chief): CRC Handbook of Chemistry and Physics. CRC (Chemical Rubber Publishing Company), Boca Raton 1990. Sidjen E-129 bit E-145. ISBN 0-8493-0470-9. Uun g/mol an uun cgs-ianhaiden. Heer as di tu SI amreegent wäärs.
Tan as en cheemisk element mä det tiaken Sn (lat. Stannum) an det atoomnumer 50. Hat as en swaarmetal, wok an smolt ääder. Diaram woort det uk tu luadin nimen. SIMS-spektrum faan a isotoopen. Elektroonenskel Det mineraal Kassiterit, uk "Tanstian" (SnO2) Rian tan üs β-Tan (lachts) an α-Tan (rochts) En luad-drööb Tan rääskapen üüb en markes uun Malindi, Keenia Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente, S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3. Wan ei ööders uunden ütj www.webelements.com (Tan). Ludwig Bergmann, Clemens Schaefer, Rainer Kassing: Bergmann-Schaefer Lehrbuch der Experimentalphysik, Band 6: Festkörper. 2. aplaag, Walter de Gruyter, Berlin 2005, ISBN 978-3-11-017485-4, S. 361. N. N. Greenwood und A. Earnshaw: Chemie der Elemente, 1. aplaag, VCH, Weinheim 1988, ISBN 3-527-26169-9, S. 482. David R. Lide: CRC Handbook of Chemistry and Physics: A ready-reference book of chemical and physical data, 90. aplaag, CRC Taylor & Francis, Boca Raton Fla. 2009, ISBN 978-1-4200-9084-0, Section 4, S. 4-142 bit 4-147. Uun g/mol an uun cgs-ianhaiden. Heer tu SI amreegent. Iindraanj tu Zinn, Pulver uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA, ufrepen di 6. September 2012 (mä JavaScript) Commonskategorii: Tan (element) – Saamlang faan bilen of filmer
A wirmer, (fe.) wörmer (Annelida) san en stam faan Diarten (Animalia), huar't amanbi 18.000 slacher faan jaft. efter: Struck et al. 2015 , Weigert & Bleidorn 2016: Amphinomidae Hermodice Ialwirem (Hermodice carunculata) Arenicolidae Arenicola Soongreewlang (Arenicola marina) Hesionidae Sirsoe Iswirem (Sirsoe methanicola) Bitjwirmer (Hirudinidae) Hirudo Bitjwirem (Hirudo medicinalis) Rinwirmer (Lumbricidae) Lumbricus Rinwirem (Lumbricus terrestris) Megascolecidae Megascolides Megascolides australis Terebellidae Lanice Buumröörwirem (Lanice conchilega) Breipot 8 - Insekten, wörmer an mollusken uun't fering-öömrang Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Wirmer Wikispecies hää en artiikel tu: Wirmer
Wisconsin [wɪˈskɒnsɪn] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't norden foon't lönj. Dåt heet 5.822.434 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Madison. E Boower Siie läit önj't norden foon e diiljstoot. Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san: Wisconsin heet 72 counties: Kiik uk deer: List ma counties önj Wisconsin Douglas Bayfield Ashland Iron Vilas Forest Florence Marinette Oconto Door Kewaunee Brown Manitowoc Sheboygan Ozaukee Milwaukee Racine Kenosha Wal- worth Rock Green La- fayette Grant Craw- ford Vernon La Crosse Trempe- aleau Buffalo Pepin Pierce St. Croix Polk Burnett Wash- burn Sawyer Price Oneida Langlade Meno- minee Shawano Outa- gamie Ca- lumet Fond du Lac Wash- ington Wau- kesha Jeffer- son Dane Iowa Rich- land Sauk Ju- neau Monroe Jackson Eau Claire Dunn Barron Rusk Taylor Lincoln Marathon Por- tage Wau- paca Winne- bago Green Lake Dodge Columbia Mar- quette Waushara Adams Wood Clark Chippewa USA: States, citypopulation.de USA: Wisconsin, citypopulation.de 44.733333333333-89.75Koordinaaten: 44° 44′ N, 89° 45′ W
At list faan ISO 3166-2-Codes för Kenia wiset di code för 8 prowinsen. A codes bestun ütj tau dialen mä en streg diarmad. Di iarst dial as di code för't lun efter ISO 3166-1 (för Kenia KE), di ööder as di code för at prowins. Di code as mä di Newsletter II-2 faan a 30. Jüüne 2010 (PDF) feranert wurden. Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk) ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes. ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Keenia [ˈkeːni̯a] (Swahili, ingelsk: Kenya [ˈkɛnjə, ˈkiːnjə]) as en lun uun Uastafrikoo. Trinjam lei a Süüdsudaan, Äthiopien, Somaalia, Tansania, Uganda an di Indisk Oosean. Diar san sööwen prowinsen an en hoodstääd-distrikt: Keenia as sant 1963 lasmoot faan det Commonwealth of Nations. CIA World Factbook: Kenya Jüüle 2009 (ingelsk) Kenya Census 2009, Daily Nation, 31. August 2010 International Monetary Fund, World Economic Outlook Database, April 2008 Commonskategorii: Kenia – Saamlang faan bilen of filmer Wikimedia Atlas: Keenia – Geograafisk an histoorisk koorden Amt för bütjluns uungeleegenhaiden auer Keenia (sjiisk) 0.437.85Koordinaaten: 0° N, 38° O
A Witj Baker, (mo.) witbäker, witbaker (Sterna paradisaea) hiart tu at fögelfamile faan a Bakern (Sternidae). Witj Bakern flä arke juar trinj am a eerd. Aier faan Sterna paradisaea - MHNT Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Witj Bakern Wikispecies hää en artiikel tu: Witj Bakern
Witj(d)ün as en saarep an ian faan trii gemeenen üüb det nuurdfresk eilun Oomram. Sant 1890 as Witjdün en bat. Bit 1888 sted diar noch ei ian wenhüs. Iarst 1889 san diar tau hotels baud wurden faan a kopteins Volkert Quedens an Paul Köhn. An di 10. Mei 1890 kaam diar ferloof faan't regiarang för. 1892 hää Heinrich Andresen tuup mä ööder kuuplidj det AGWA grünjlaanj, det wiar en aktienselskap, an so san diar do noch muar hotels apwoksen. 1893 kaam det iarst Öömrang Iisenboon, diar a baadelidj ütj tu strun keerd. 1895 kaam diar al 2600 baadelidj. Di 13. Oktuuber 1912 as Witjdün en aanj gemeen wurden. Witjdün bi strun Witjdün hää nään öömrang saarepsnööm Seenksteeden faan Witjdün Oomram (gemeen) Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Witjdün Wääblink-kataloog tu Witjdün uun't Curlie Project (iar:DMOZ, üüb huuchsjiisk) 125 juar bat (sh:z) Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)
At Fransöösk (aanj nööm (le) français [(lə) fʁɑ̃ˈsɛ]) as en romaansk spriak an hiart sodenang tu't indogermaans. Hat as nai mä't italjeensk, rätoromaansk, spoonsk, katalaansk, portugiisk an rumeensk. Struatenskilt üüb Ingelsk an Fransöösk uun Ottawa (Kanada) Saarepskilt üüb Araabisk, Berberspriak an Fransöösk uun Algeerien Frankrik Frankenrik Galisk Galloromaans spriaken Anglonormans
Wokdiarten (Mollusca) san en stam faan Diarten (Animalia) an haa miast en hard skel. Jo brük det skel, auer jo nian bian of knooken haa. Wokdiarten wurd uun aacht klasen iindiald. 1.Skiltpuateten (Caudofoveata), amanbi 70 slacher (jip sia) 2.Hoodpuateten (Cephalopoda), amanbi 786 slacher (sia) 3.Kraabsneken (Polyplacophora), amanbi 900 slacher (sia) 4.Ianskaalagen (Monoplacophora), amanbi 27 slacher (jip sia) 5.Elefantentes (Scaphopoda), amanbi 350 slacher (sia) 6.Solenogastres, amanbi 250 slacher (jip sia) 7.Twiiskaalagen (Bivalvia), amanbi 8.000 slacher (sia) 8.Sneken (Gastropoda), amanbi 100.000 slacher (lun an sia) Breipot 8 - Insekten, wörmer an mollusken uun't fering-öömrang Commonskategorii: Wokdiarten – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Wokdiarten
Ouddorp is n Täärp in ju Provinz Suudhollound in do Niederlounde. Dät Täärp lait ap Goeree-Overflakkee an ju Noudsee. 1747 - 1.286 1815 - 1.796 1840 - 2.469 1895 - 2.724 1940 - 3.705 1966 - 4.322 1997 - 5.790 2009 - 6.047 Blaeuwe Huus in 2006. Räidhuus Commons: Ouddorp – Saamlang faan bilen of filmer Website Ouddorp (nl, än)
Jil woort brükt, am hanel tu bedriiwen. Det iarst jil wiar wäärsfol metalen üs gul an salwer, oober uk kööber. Jo skul leewen ufwaanj wurd an det wiar amstentelk. So begand a iarst huuch kultüüren, jilstaken tu maagin. Jo wiar aleewen like swaar an küd uftääld wurd. Det wiar kurantjil, an det ment, di wäärs faan det jilstak wiar jüst so huuch üs di wäärs faan det metal. Leeder kaam uk ianfacher materiool üs müntjil diartu an sant at 11. juarhunert uk papiir. Det as natüürelk föl maner wäärs üs di wäärs, wat diarüüb stäänt. Daalang woort muar an muar bukjil brükt, det ment, ik fu det jil goorei muar uun hun, det woort faan ian konto tu en ööder konto auerwiset. Daalang hää bal arke lun sin aanj münt. Muar an muar lunen gung oober diartu auer, mä det salew münt tu betaalin. Uun a welthanel woort fööraal mä di US-Dooler, oober uk mä Euro an Schweizer Franken betaalet. Commonskategorii: Jil – Saamlang faan bilen of filmer
Joannes Chrysostomus Lorenz Wolfgangus Michelangelo Theophilus Amadeus Raphael Mozart wus en kompoonist üt Ååstenrik. Hi as tuläid di 27. Januar 1756 önj Såltborj (Salzburg) än störwen di 5. Detsember 1791 önj Wien. Mozart heet fool schraawen: oopern, schörkmusiik, orkästerårbe än foole mör. Sin berüümste årbe san Die Zauberflöte än Die Hochzeit des Figaro. Wolfgang Amadeus Mozart önjt Tjüsch Biografii Commons: Wolfgang Amadeus Mozart – Soomling foon bile än filme
Ferteel iinjsen!(mo.) (Fertel dach ans(öö.)) as en skriiwwäädstridj faan't Nordfriisk Instituut an a NDR üüb Nuurdfresk. Di skriiwwäädstridj woort arke ööder juar trochfeerd an hää arke tooch en ööder teemo. Det iarst buk mä staken faan a skriiwwäädstridj (2001-2002). Det naist buk (2004-2006). Det traad buk mä staken faan a skriiwwäädstridj (2008-2010). Buk numer sjauer (2012-2014). Staken faan 2016 an 2018. Ales ööders 2020 Lätj et hood ai hinge 2022 2001: Unerwäis 2002: Uun a knip 2004: Feerientid 2006: Besäk 2008: Naibers 2010: Uun a naacht 2012: Wat for da bjarne/jongen/Künner 2014: Hartklopin 2016: Wat en lok 2018: Dåt jarst tooch | At iarst feer | Dit jest Mol 2020: Ales ööders 2022: Lätj et hood ai hinge Tu tidj san 40 staken bi't NFI uun a audiothek: https://www.nordfriiskfutuur.eu/audio-e-books-historische-buecher/audio/ Internetlooden faan't NFI mä buken faan di wäädstridj. Ütjskriiwang 2016 (amrum-news.de) Ütjskriiwang 2020 (amrum-news.de) Prisdreegern 2020 (N|DR) Prisdreegern 2022 (N|DR)