rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Frascheschörk bäged. 30. Marts: Aleksios Komnenos, uaströömsk aristokraat († 1183) 27. Mei: Eisai, grünjleier faan det Rinzai-Skuul faan't Zen-Buddhismus († 1215) 13. Febrewoore: Béla II., Köning faan Ungarn (* amanbi 1110) 10. Jüüne: Richenza faan Northeim, Keiserin faan det Hilig Röömsk Rik (* twesken 1087 an 1089)
Albaansk hiart tu a indogermaans spriaken. Hat as sant at 15. juarhunert en skraftspriak an daalang amtsspriak uun Albaanien an uun't Kosovo. Di aanj nööm as Gjuha Shqipe /ˈɟuha ˈʃcipɛ/ of kurt Shqipja /ˈʃcipja/. Geegisk (ruad) Nuurdwaastgeegisk uun Nuurdwaastalbaanien an Montenegro Nuurduastgeegisk uun Nuurduastalbaanien an uun't Kosovo Madelgeegisk uun't nuurdelk Madelalbaanien Süüdgeegisk uun Madelalbaanien Geegisk-Toskisk auergungsregiuun (green) Toskisk (brons) Nuurdtoskisk Labisktoskisk Çamisk-Toskisk uun Süüdalbaanien an Griichenlun Arberesk-Toskisk uun Süüditaalien Arvanitisk-Toskisk uun Madel- an Süüdgriichenlun Commonskategorii: Albaansk spriak – Saamlang faan bilen of filmer
Kliawer (Trifolium) as en plaantenskööl uun det famile faan a bongfrüchten (Fabaceae) mä 245 slacher. Mä di nööm kliawer wurd oober uk plaanten betiakent, diar eegentelk tu ööder plaantensköölen hiar: Medicago, Melilotus of Oxalis. Kliawer as en wäärdag fuderplaant, an hat ferbeedert a grünj. Kääntiaken faan kliawer san jo triidiald bleeden. Kliawerbleeden san uk en sümbool för lok. An bi spelkoorden jaft at en klöör kliawer. T. subg. Chronosemium – T. subg. Trifolium Haasknober, Eersprop (Trifolium arvense) Ruad Kliawer, Hönangruus (Trifolium pratense) Tinirip, Gulkliawer (Trifolium aureum) Witj Kliawer (Trifolium repens) T. arvense T. pratense T. aureum T. repens Commonskategorii: Kliawer – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Kliawer
En Wulkaan daaget ap, huar at bütjenst skel faan a eerd ünstabiil as, an huar hiat magma faan banen uun a eerd efter boowen kem koon. Uun ööder spriaken het hi uk Ialberag. Wan en wulkaan ütjbräächt, komt hiat luupen stian (at lava) efter boowen, man uk fääst materiol an gas. Sowat 100 km oner a boowerkaant faan a eerd as't amanbi 1000 graad hiat an faan diar uf uun begant stian tu smolten. Det woort do tu magma, en tuch materiol, wat tu luupen begant an ham uun en magmaheerd saamelt. Didiar heerd koon bit tau km oner a boowerkaant huuchling. An wan di druk faan son magmaheerd tu grat woort, do raft hi det bütjenst eerdskel ütjenööder an sjükt san wai efter boowen. Diarbi wurd a eerdplaaden ütjenööder trakt an so komt at miast uk tu en eerdbeewrin. Wan di ütjbruch föörbi as, blaft diar miast en keegelfuremten berag bi auer. Det koon oober uk üs en graten traachter ütjsä of üs en graten pokel uun a loonskap. Commonskategorii: Wulkaanen – Saamlang faan bilen of filmer Todoque (La Palma, 2021) Cumbre Vieja (La Palma, 2021)
En mineraal as en cheemisk element of en ferbinjang diarfaan, an komt miast üs en kristal föör. Hat entstäänt üüb en geoloogisken wai. Uun di nööm steget det wurd miin, auer mineraalen miast uun miinen ufbaud wurd. Am snaaket faan amanbi 4.800 bekäänd mineraalen, man diar hiar daalang uk natüürelk stian üs t.b. niirenstian tu. Diar wurd 10 klasen faan mineraalen onerskääst Elementen, 23 rian (dääg) materiolen, det san 18 metalen an 5 öödern Sulfiiden, t.b. Pyrit Halogeniiden, t.b. Kalisaalt Hüdroksiiden, t.b. Korund of Limonit Karbonaaten an Nitraaten, t.b. Calcit Boraaten, saalt mä Boor uun Sulfaaten an öödern, t.b. Gips Fosfaaten an öödern, t.b. Türkis Silikaaten, t.b. Zirkon Natüürelk mineraalen, t.b. buumharts, ober rääf woort ei märeegent. Commonskategorii: Mineraalen – Saamlang faan bilen of filmer Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: List faan mineraalen
Oomram wiar di nööm faan en gemeen uun a Kreis Tondern (efter a 19. Oktuuber 1920 Kreis Südtondern) uun det Prowins Schleswig-Holstian. Det gemeen ging auer det hiale eilun Oomram. Di 1.Detsember 1905 lewet üüb Oomram 1005 minsken, det eilun wiar 20,37 km2 grat. Üüb Oomram jääw det a saarpen Noorsaarep, Neebel, Sössaarep, Stianood an sant 1890 Witjdün. Det gemeen as di 27. Jüüne 1871 iinracht wurden. Di 13. Oktuuber 1912 as det nei gemeen Witjdün iinracht wurden. Di 25. Jüüle 1925 as det gemeen Noorsaarep iinracht wurden. Di 23. Febrewoore 1926 as det, wat faan det gemeen Oomram noch auer wiar, amnäämd wurden tu't gemeen Neebel. Uun a leetst juaren woort faan det gemeen Witjdün en tuupslütjen faan a trii öömrang gemeenen bedrewen. Man jo ööder tau gemeenen Neebel an Noorsaarep hual diar ei föl faan. Statistisches Landesamt Schleswig-Holstein: Die Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 1867 – 1970, Kiel, 1972 Neuer Vorstoß für Insel-Kommune, sh:z, 11.01.2012 54.6536111111118.3511111111111Koordinaaten: 54° 39′ N, 8° 21′ O
En gunger of uk wedergunger as en duaden, diar nian rau fanjt an leewen "wedergongt". So gongt en stak, diar üüb Oomram an Sal ferteld woort. Diar woort ferteld, dat fülk lidj, diar uun hör leewent föl iarag den haa, efter hör duas nian rau finj an do üs gunger leewen weder apdaage. Det san miast lidj, diar hör mäminsken bedraanj of jo salew ferflekt haa. Diar as wel mä mend, dat sok fülk lidj ei ferjiden wurd an dat sogoor hör efterkemen diar noch oner liis. Wan en siamaan üüb sia stareft, do daaget hi üs gunger weder ap, am bööd faan san duas tu dun. Hi sticht ap ütj a sia, gongt iinuun hüüs, maaget at laacht ütj an läät en letjen sluat faan saaltweeder diar. Det dää hi so loong, bit a lidj ham beseenk. Diar skel was a sialidj mä iaret wurd, diar hör leewent för't daagelk bruad läät haa, an ei ferjiden wurd skel. Uk hoker, diar ambroocht wurden as, an huar a lidj faan men, hi wiar man troch en ünlok amkimen, gongt weder. Det skal wel het, det slacht geweeten faan en muurdager komt dach weder tu dais. Di Widergunger as en musical
Di Friisensērk (San Michele dei Frisoni sa üs uk San Michele in Sassia of Santi Michele e Magno) es en Sērk ön Room. Di Sērk staant ön di Huk fan di Straaten Largo degli Alicorni en Via del S. Uffizio, töögenaur fan di Petersplaats, nai bi Vatikanstat, hurfan jü en exterritorioale Zone es. Em fent dit, wan em döör di gurt Straat Borgo Santo Spirito 21/41 di Trap āpgiar, döör di Lēr en da lefts wech. Di Friisensērk waar 1141 töögen jen fan di Roomsk Bechningen, dän Janiculus, becht, en des liit bi di Petersplaats. Aur des Laag blef di "Friisensērk" uk stuun, üs ön dit 16. Jaarhönert ali Bechningen, diar önern ön di Hoog stön, wechrewen uur skul, aurdat di nii Peterssērk becht uur skul. Di Friisensērk staant sent 1990 ön di Listi fan't Ārefdiil fan di Wārel fan di UNESCO. Di Weestfriisi Loadewyk Damsma heer ön 17 Jaaren 2700 Stiiner fan't Merelaaler saamlet. Dānen kām fan Sērken ön Friisk Lönen. Des Stiiner waar ön't Jaar 2002 iin ön di Wuchen fan di Friisensērk müüret. Üt Sāterlön sen diar Stiiner fan dit Klooster ön Roomelse me twesken. Wat aur di Friisensērk üp Holönsk Artiikel ön di Weestfriisk Natsir 'It
Adolf Hitler (* 20. April 1889 ön Braunau bi di Inn ön Boowenuasterrik; † 30. April 1945 ön Berlin) (Uk Aadji Hii, Aadji Brün of Aadji Aarberstiinst) wiar fan 1933 bit 1945 Diktaator fan't Dütsk Rik. Fan Juuli 1921 wiar hi Fuarseter fan di NSDAP, en 1923 forsoocht hi, di Weimarer Republik tö stört (Hitlerputsch). Hitler skref en Bok "Mein Kampf", wat 1925 und 1926 ütkām, en fortelti diar al, wat hi me di Juuden en Mensken fan üđer Menskenslachen fuarhair), kuurt, sin Ideologii fan Natjonālsotsjalismus. Di 30. Januwaari 1933 waar Hitler Rikskanzler. Hi organisiareti daalkens, dat dit Teenken ön Dütsklön bluat jit jen Rochting haa kür. Hoken ek diartö pasi kür of wil, di waar iin ön Kontsentratsjoonslaager braacht, foltert en aaft uk ombraacht. Üs Rikspresident Paul von Hindenburg ön di 2. August 1934 storev, da smet Hitler di tau Amten töhop, sa dat hi biiring waar. Di Juuden ön Dütsklön waar muar en muar Rochten luas, en Hitler en sin Liren maaketi di Gisetsi diarfuar tö pas (T. B. Nürnbāriger Gisetse fan 1935, Nowemberpogroomi 1938). Hitler breek me forskeligi Manööwern di Kontrakti fan Versailles (Eeđer di jest Wārelkrich ofslööten). Ön di Propaganda waar di Politik fan di NSDAP-Regiaring
En Gunger of uk Weđergunger es en duar Mensk, diar niin Freer fent en leewendig "weđergiar". Sa giar en Stek, diar üp Aamrem an Söl' fortelt uur. Hat uur fortelt, dat Liren, diar ön jaar Leewent masi Rings dönen haa, eeđer jaar Duar niin Ruu finj ken en üs Gunger leewendig weđer raaket uur. Fuar't Miist sen dit Liren, dāne üđer Liren tö wat twungen haa of Skan aur jamsalev braacht haa. Diar es noch me meent, dat sok Folk fan Liren ek auriiten uur, en dat uk di Jungen en Jungensjungen diarme tö dön haa. Wan en Seeman üp See stüreft, da giar hi üs Gunger tüs, om Böör fan sin Duar tö dön. Hi stiigt āp üt di See, giar iin ön sin Hüs, maaket Leecht ön en let en litj Sluat Seeweeter diar. Det dēäär hi sa lung bit di Liren jam aur höm biteenk. Diar skel wes di Seeliren me iaret uur, dānen jaar Leewent fuar daagligs Bruarwening leten haa, dat ja ek auriiten uur. Uk hok Mensken, diar ombraacht uuren sen, of hurfan di Liren meen, hi wiar fan Ünlek omkemen gung weđer. Dit skel noch jit, dat dit ring Giweeten fan en Duarslaier dach
Albert Einstein (* 14. Marts 1879 ön Ulm; † 18. Aprilmuun 1955 ön Princeton (New Jersey)) wiar en Füüsiker aur Theorii of en bireeknendi Füüsiker. Hi fuan masi aur Mateerie, füüsikālsk Rüm en Tir sa üs aur di Aart en Wiis fan di Grawitatsjoon üt. Fan des heer höm ön di Füüsik masi foranert. Einstein es diarom üs jen fan di nöörigst Füüsikern üp Wārel bikeent. Einsteins Hauptaarber wiar di Relatiwiteetstheorii, en diarfan waar hi aur di hiili Öört bikeent. Ön't Jaar 1905 kām sin Āpskreft Zur Elektrodynamik bewegter Körper üt, diar deling üs en speetsieli Relatiwiteetstheorii bikeent es. 1915 dēr Einstein di Relatiwiteetstheorii fuar hiilendal üt. Fan di Kwantenfüüsik fuan Einstein uk masi üt. Fuar sin "Fortiinsten om di bireekneti Füüsik, senerlig om di fotoelektrisk Effekt" fing hi 1922 di Nobelpris fuar Füüsiker. Sin Bireekningen spölet - ön Forskel tö dit, wat di Liren meen - niin direkti Rul fuar dit Bechnig fan Atoombomben en Atoomkraftwerki. Albert Einstein es üs Bigrep fuar en Ütfinjer en Genii bikeent. Sin Bikeenthair seet hi uk fuar sin Aarber fuar dat di Fölker meenachtler snaki en Freer meenachtler hual iin. Albert Einstein forstön hömsalev üs Patsifist, Sotsjalist en Zionist. Einstein heer aur sin
Di Fijool es en Strikinstrument, wat fan forskeligi Holtaarten maaket uur. Di fjuur Streengern uur (g – d1 – a1 – e2) stemet en me en Böög streken. Di fijool uur fuaral bi klasisk Musik iinseet, man jü kum uk bi Folkloori fuar. Masi Komponisten haa Steken senerlig fuar di Fijool skrewen. Dit Uurt Fijool meent sa fuul üs litj Brātsji (Viola of Viola da Braccio). Dit italieensk Uurt violino es üs jest 1535 dialskrewen uuren. Jerer jeet dit dütsk Uurt "Geige" forskeligi Instrumenti, sa üs di Fijool, di Brātsji, di Gambi dit Cello en di Kontrabas. Dat em dit beeter ütenachtler hual ken, skel em üp Dütsk "Violine" en ek Geige sii, üp Söl'ring haa wü des Swaarhair ek. "Das Wort Geige, begreift in sich Instrumente verschiedener Art und Größe, welche mit Darmseyten bezogen sind. Aus diesem erhelt, daß das Wort Geige ein allgemeines Wort ist, welches alle Arten von Geiginstrumenten in sich einschließet; und daß es folglich nur von einem Mißbrauche herrühret, wenn man die Violin platterdings die Geige nennet." Di Lüntkast of Korpus seet höm üt Deek, Böört en Wuch töhop. Di Deek heer tau F-Höölern, es konkāv en uur fuar't Miist fan Fichtenholt maaket. Jü es
Fan di Musiiktheorii kumt di Bigrep Kwintenkrais Me di Kwintenkrais es dit iinfach en finj üt, hurfuul Fuarteeken en Toonaart heer. Di Kwintenkrais jert jaar ek twingend tö des Systeem, man em ken höm aur di Maaten gur diarfuar iinseet. Des Krais bigent me G. Füf Tööni diiper liit D, da kum A, E, H en Fis, en diareeđer C. G heer jen Krüts, D heer tauen, A heer trii en sa förter. C heer gaar niin Fuarteeken. Jüst sa giar dit uk me Moll-Toonaarten. Me di paralleeli Toonaart es di Moll-Toonaart me dit salev Fuarteeken meent. Jü liit langsen trii hualev Tööni of en litj Terz diiper üs di Dur-Toonaart. Moll uur litj, Dur gurt skrewen (Se uk ön dit Skelt diar stuun gurt en litj töhop eeđer Fuarteeken): e tö G, h tö D, f♯ of fis tö A, c♯ of cis tö E, g♯ of gis tö H en a tö C Wan en Gitarispölster en Nootenbleer sjocht en weet ek, hok di rocht Grünjakkord es, da teelt hi iinfach di Krütsi. Heer dit Bleer tau Krütsi, da es dit ön D of h (H-moll) notiaret. Da weet hi, dat di Grünjakkordi D, G, en A jit,
En Kadens (fan cadentia, aur cadens tö lat. cadere = faal), biskriift di Aart, hur'ling di Trii- of Fjuurlünten (Akkordi) tö di Wiis spolet uur en sa uk di Wiis "fööri". Hat jeft di forskeligst Aarten fan Kadensen, dānen forskelig biskrewen uur ken. Jen Wai es eeđer di Trapen fan di Toonleđer, diar di Toonaart dēr, en üđer Wai sen di Funktjoonen fan di Tööni iin ön di Toonleđer. Fuaral sen des bikeent: Es üs II - V - I bikeent. Di taust Trap es di Paralleelakkord fan di fjuurst Trap ön di Toonleđer. Bispöl: C d e F G a (h) C 1 2 3 4 5 6 7 8 II - V - I of 2 - 5 - 1 meent da d G C Des kumt sa aaft fuar, tö'n Bispöl bi "Feuilles morts": a7 d G C C'est une chanson, que nous resemble... Des Stek es bal beeter üs "Autumn Leaves" bikeent, man skrewen waar dit üp franzk. Jit uk Laagerjöl-Kadens, aurdat em des uk blinj bi di Nacht üp Strön törocht fair. Masi Folks- en Slaagerleedjis ken diarme spölet uur. Di trii Akkordi haa di Plaatsen 1, 4 en 5 ön di Toonleđer. Di Funkstjoonen
At Pod, (mo.) Trüs (lat. Bufo bufo) as en diart uun det klas faan a Amfiibien (Amphibia) an hiart tu det order faan a Hobelfasker an Poden (Anura). Hat het uk Eerdpod. Commonskategorii: Pod (Bufo bufo) – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Pod (Bufo bufo) Dieter Glandt: Taschenlexikon der Amphibien und Reptilien Europas. Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2010. ISBN 978-3-494-01470-8.
A Poden (Bufonidae) san en famile faan Amfiibien uun det order faan a Hobelfasker an Poden (Anura). Diar jaft at wel son 500 slacher üüb a hialer eerd faan. 500 slacher faan poden wurd uun 35 sköölen iindiald: Adenomus Cope, 1861 Altiphrynoides Dubois, 1987 Amazophrynella Fouquet et al., 2012 Amietophrynus Frost et al., 2006 Anaxyrus Tschudi, 1845 Andinophryne Hoogmoed, 1985 Ansonia Stoliczka, 1870 Atelopus Duméril & Bibron, 1841 Bufo Laurenti, 1768 – Echt Poden Bufoides Pillai & Yazdani, 1973 Capensibufo Grandison, 1980 Churamiti Channing & Stanley, 2002 Crepidophryne Cope, 1889 Dendrophryniscus Jiménez de la Espada, 1871 Didynamipus Andersson, 1903 Frostius Cannatella, 1986 Laurentophryne Tihen, 1960 Leptophryne Fitzinger, 1843 Melanophryniscus Gallardo, 1961 Mertensophryne Tihen, 1960 Metaphryniscus Señaris, Ayarzagüena & Gorzula, 1994 Nectophryne Buchholz & Peters uun Peters, 1875 Nectophrynoides Noble, 1926 Nimbaphrynoides Dubois, 1987 Oreophrynella Boulenger, 1895 Osornophryne Ruiz-Carranza & Hernández-Camacho, 1976 Parapelophryne Fei, Ye & Jiang, 2003 Pedostibes Günther, 1876 Pelophryne Barbour, 1938 Pseudobufo Tschudi, 1838 Rhamnophryne Trueb, 1971 Rhinella Fitzinger, 1828 Sabahphrynus Matsui, Yambun & Sudin, 2007 Schismaderma Smith, 1849 Spinophrynoides Dubois, 1987 Stephopaedes Channing, 1979 Truebella Graybeal & Cannatella, 1995 Werneria Poche, 1903 (näämd efter Franz Werner) Wolterstorffina Mertens, 1939 Xanthophryne Biju, Van Bocxlaer, Giri, Loader & Bossuyt,
Echt Poden (Bufo) san en skööl faan Poden (Bufonidae) uun det order faan a Hobelfasker an Poden (Anura). Tu detdiar skööl hiar knaap 300 slacher, uun Euroopa an Sjiisklun san't man trii: Eerdpod of man ianfach Pod (Bufo bufo) Krüspod (Epidalea calamita) Wakselpod (Bufotes viridis) Commonskategorii: Echt Poden (Bufo) – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Echt Poden (Bufo) Slacher faan't famile Bufonidae bi Amphibiaweb
Di Kaamertoon es di Toon, hureeđer ali Instrumenti fan en Musiik-Ker stemet uur, dat dānen töhopstemi. Kaamertoon kumt diarfan, dat jerer fuul Musiik iin ön di Priwaatkaamern fan köninglig Liren musitsiaret waar. Bitö jaav et diar jit di "Sērk-" en di "Choor-" toon. Di Choortoon kür en hiili Toon diiper of hooger wiis. Diaraur hen jaav et jit Stemtööni fuar Cornetts en fuar di Ooper. Di Forskelen sen eeđer dit Jaar 1800 lungsom forswünen. Sent 1939 uur fuar't olermiist eeđer a1 = 440Hz stemet. Dütsk en uasterriksk Sinfoniiorkester nem man aaft a1 = 443 HZ, di Swaitser haa't me 442 Hz. Di Toon uur üs a1 of a' skrewen (A, jens streken), bi di Weetenskep uur man uk A4 sair, bi MIDI-Programiaring A3. Bit tö dit 18. Jaarhönert lair di Tööni ön di forskelig Lönen bit tö tau Tööni ütenachtler. Eeđer 1800 kām em en bet naier töhop, di Tööni wiar om 432 Hz önerwai, en diarfan en hualev Toon diiper of hooger. Ön Frankrik en Engelön waar fuar't Miist wat diiper stemet en süngen, ön Lönen sa üs Dütsklön en Uasterrik en bet hooger. Ön Frankrik waar 1788 a1 me 409 Hz fastlair (Jer Pariser Steming), öner Napoleon waar
En Toonleđer es en Reeg fan Tööni, diar üs Ördning nütet uur, dat em salev en Liren, me dānen em Musiik spöli wel, en Aart fan Rüm haa, hurbenen em önerwai es. Bikeent es fuaral di iinfachi Diatoonsk Toonleđer, diar et ön Dur en Moll jeft. Diatoonsk kumt fan Greeksk en jit sa fuul üs "em giar döör di hiilen Toonstööpen". En diar sen wü uk al bi di Senerlighairen: Hat jeft hiili Toonstööpen en sok, diar hualev sen. En Oktāvi es en Interval, en diarfan des, diar au aacht Tööni giar ("Okt-" ön latiinsk stuunt fuar "aacht"). Fuar di Toonleđer es dit ek di rocht Noom. Üp dit Skelt sjocht em, dat twesken di wit Tasten somtirs suurt Knopen seet en somtirs ek. Dit hinget diarme töhop, dat C-Dur bluat üp wit Tasten spölet uur (Niin Fuarteeken) En diatoonsk Toonleđer ek bluat hiili Toonstööpen heer. Bi Dur sen twesken di Trērst en di Fjuurst sa üs twesken di Soowenst en di Aachtst Toon di "natüürelk" Hualevtoontstööpen. Dit es rocht iinfach tö forklaari: Gung dach jens fan di Toon G me di Reeg tö't naist G. Wan Dü bi dit Skelt bi H best, teeli iinfach lefts fan C förter.
En Interval (Latiinsk fuar "Rüm twesken Pualen") weeget di Rüm twesken tau Tööni, om tö biskriif, hur fiir dānen ön di Toonleđer ütenachtler lii. Ön Euroopa her em forskeligi Toonsysteemi, en diarfan kür höm bit ombi dit Jaar 1700 dit Dur-Moll-Systeem, wat wü deling keen, döörseet. Di Üđern sen deling fuaral üs Sērken-Toonleđern bikeent, aurdat ön't Merelaaler fuaral ön Sērken masi Musiik üttaacht en maaket waar. Des Systeeme wiar fuar't Miist heptatoonsk, dit meent, aur soowen Tööni. Uk des her tau hualev Toonstööpen, en diarom jit uk des diatoonsk ("Di" en "dia" es latiinsk fuar tau). Di Intervalnoomen waar aurnomen. Di bikeentest sen dānen, diar jir weeget sen: Des Systeem giar āp bit tö hönert Stööpen, dit wiar da wat en bisnaki me di Dochter, wan em dit ütaarberi wil. Bi daagelks Musiik kumt bal nönt Üđers fuar üs bit tö di Oktāvi. Di Nooni kumt somtirs fuar, bi sok Leedjis üs " We are the world" kum ön di Bröch Noonenakordi fuar: Cadd9 Dadd9 Eadd9 When you're down and out and there seems no hope at all But if you just believe, there's nowhere you can fall. Bi des Akordi uur di Nooni diartö spöet, bi C-Dur en hoogi
At list faan ISO 3166-2-Codes för San Marino wiset di code för njüügen gemeenen. A codes bestun ütj tau dialen mä en streg diarmad. Di iarst dial as di code för't lun efter ISO 3166-1 (för San Marino SM), di ööder as di code för at gemeen („castello“). Di code as tuleetst di 17. April 2007 (PDF) feranert wurden. ISO 3166-2 ISO 3166-1 Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk)
At list faan ISO 3166-2-Codes för Tschechien wiset di code för a 14 kraje (regiuunen) an 91 okresy. A codes bestun ütj tau dialen mä en streg diarmad. Di iarst dial as di code för't lun efter ISO 3166-1 (för Tschechien CZ), di ööder as di code för di kraj (tau steeden) an di okres (trii steeden). Di code as mä di Newsletter II-1 faan a 3. Febrewoore 2010 (PDF) feranert wurden. NUTS:CZ ISO 3166-2 ISO 3166-1 Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk)
1705 wiar det füft juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender. 24. Janewoore: Carlo Broschi, neemd Farinelli, bekäänd italjeens schongster († 1782) 12. Febrewoore: Johann Elias Bach, tjiisk komponist († 1755) 20. Febrewoore: Nicolas Chédeville, fraansöösk komponist († 1782) 24. Febrewoore: Hieronymus David Gaub, tjiisk medisiiner an cheemiker († 1780) 27. Febrewoore: Peter Artedi, sweeds natüürforsker († 1735) 30. Marts: August Johann Rösel von Rosenhof, tjiisk natüürforsker an konstmooler († 1759) 31. August: Henning von Ahlefeldt, deensk koomerher an gehiam riad († 1778) 05. September: Catherine-Jeanne Dupré, fraansöösk teaaterspeler († 1767) 07. September: Matthäus Günther, tjiisk konstmooler († 1788) 21. September: Richard Turpin, ingels struatenruuwer an tjüchtiif († 1739) 27. September: Herman Kaau-Boerhaave, holuns medisiiner († 1753) 29. Oktuuber: Gerhard Friedrich Müller, tjiisk histooriker an Sibiirien-forscher († 1783) 04. Nofember: Louis-Élisabeth de la Vergne de Tressan, fraansöösk skriiwer an ensiiklopedist († 1782 of 1783) 23. Nofember: Thomas Birch, ingels histooriker an skriiwer († 1766) 29. Nofember: Michael Christian Festing, ingels fiolinist an komponist († 1752) 05. Mei: Leopold I., keiser faan det Halig Röömsk Rik (* 1640)
1746 wiar det seeks-an-fiartigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender. 06. August: Frederik V. wurd köning faan Denemark an Noorweegen. 30. Maarts: Francisco de Goya, spoonsk mooler († 1828) 06. August: Christian VI., köning faan Denemark an Noorweegen (* 1699)
1738 wiar det aacht-an-dörtigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender. 11. Oktuuber: Arthur Phillip, iarsten Guvernöör faan New South Wales († 1814) 15. Nofember: Wilhelm Herschel, tjiisk-britisk astronoom († 1822)
(fe.) 1712 wiar det twaalewst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä'n Freidai. 30. (!) Febrewoore: Uun Sweeden woort a kalender amsteld faan a Juliaans üüb a Gregoriaans kalender. 19. Mei: Sankt Petersburg wurd at hoodsteed faan det Rüs Keiserrik. 31. Oktuuber: Det Natschunaalbibleteek faan Spanje (Biblioteca Nacional de España) wurd üüs det Öfentelk Bibleteek faan't Palast (Biblioteca Pública de Palacio) uun Madrid grünjlaanjen. 24. Janewoore: Friedrich de Grat, köning faan Preussen († 1786) 28. Jüüne: Jean-Jacques Rousseau, fraansöösk skriiwer an filosoof († 1778) 12. Jüüle: Richard Cromwell, Lord Protector faan Ingelun, Skotlun an Irlun (* 1626)
1703 wiar det traad juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender. 04. August: Gerhard Schröder wurd bürgermääster faan Hamborig. 12. Marts: Ladislaus Amade von Várkonyi, ungars dachter († 1764) 18. April: Johann Gottfried Schaumburg, tjiisk rochtswedenskapsmaan († 1746) 24. April: José Francisco de Isla, spaans skriiwer an auerseeter († 1781) 25. Mei: Christoph Ludwig Crell, tjiisk literatüür- an rochtswedenskapsmaan († 1758) 23. Jüüne: Maria Leszczyńska, köningin faan Frankrik († 1768) 27. Jüüne: Jean-Baptiste de Boyer, Marquis d’Argens, fraansöösk skriiwer an filosoof († 1771) 24. Jüüle: Justus Juncker, tjiisk konstmooler († 1767) 15. September: Guillaume-François Rouelle, fraansöösk cheemiker († 1770) 29. September: François Boucher, fraansöösk konstmooler, teekner, kööbersteeger an dekoratöör († 1770) 03. Oktuuber: Franz Christoph Janneck, uasterriks konstmooler († 1761) 14. Marts: Robert Hooke, ingels füüsiker (* 1635)
Amrumbank West as en winjpark uun a Nuurdsia. Hi woort bedrewen faan't Amrumbank West GmbH, hat hiart tu E.ON. Di winjpark woort baud üüb en areal faan 32 km² amanbi 35 km nuurdwaasten faan Halaglun an 18 km süüdwaasten faan Oomrambeenk üüb en jipde faan 20 bit 25 meetern. Diar wurd sowat ian miljaard Euro ferbaud. An hi skal 2015 klaar wurd. Diar san 80 winjmalner faan Siemens (Siemens SWT-3.6-120) apsteld wurden mä en efekt faan 3,6 MW an a ruaner haa en trochmeeder faan 120 meetern. Ään rua as 58,5 m lung. Di struum skal ling för 300.000 hüshualangen. Di 33 kV-dreistruum woort üüb en traafostatsion üüb 155 kV amspäänd. Üüb en konwerterstatsion woort diar ±320 kV-likstruum faan maaget, an di woort auer en siakaabel iarst tu Büsum an do auer lun tu Brunsbüttel sjüürd, huar di struum weder üüb dreistruum amspäänd woort.