rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Puerto del Rosario as det hoodstääd faan't Kanaarisk Eilun Fuerteventura, diar tu Spoonien hiart. Hat as uk ian faan sääks gemeenen üüb't eilun. Iinwenertaalen faan 2011. Puerto del Rosario (28.528) El Matorral (2.176) Puerto Lajas (927) Tetir (863) Los Estancos (660) Casillas del Angel (518) La Asomada (418) El Time (315) Tefia (252) La Ampuyenta (234) Llanos de la Concepción (220) Tesjuates (215) La Matilla (156) Guisguey (141) Las Parcelas (27) Puertito de los Molinos (14) Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero. Statistik faan't Instituto Nacional de Estadística. efter: Instituto Nacional de Estadistica Commonskategorii: Puerto del Rosario – Saamlang faan bilen of filmer Wikivoyage Raisfeerer: Puerto del Rosario (sjiisk)
Arrecife as det hoodstääd faan't Kanaarisk Eilun Lanzarote, diar tu Spoonien hiart. Hat as uk ian faan sööwen gemeenen üüb't eilun. Mä 62.988 iinwenern (1. Janewoore 2019) lewet bal a heleft faan a Lanzaroteños diar. César Manrique (1919–1992), konstler an baumääster Goya Toledo (* 1969), spelster an footomodel Rosana (* 1963), sjongster Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero. Statistik faan't Instituto Nacional de Estadística. Commonskategorii: Arrecife – Saamlang faan bilen of filmer Wikivoyage Raisfeerer: Arrecife (sjiisk)
Dit Areaal es dit Maat fuar di Gurthair fan en geomeetrisk Objekt. Areaalen sen tau-dimensionaal, en diar hiir geomeetrisk Grünjforemen tö sa üs dit Kwadraat, dit Rochthuk, Triihuk of di Krais. Uk di Bütensiren fan trii-dimensionaali Objekti sa üs Kuugel, Silinder of Rochtkant sen Areaali. Rüm (Maat)
Pythagoras Pythagoras fan Samos (greeks Πυθαγόρας; * ombi 570 f.Kr. üp Samos; † eeđer 510 f.Kr. ön Metaponto) wiar en antiki greeks Filosoof. Sin Meföligsters wiar di Pythagoreern, en des aarbert me höm töhop ön Süđern Itaalien. Fan Pythagoras en sin Skuul kām di jest Weetenskepen sa üs Filosofii, Matematiik sa üs olerhun Natuurweetenskepen. Skreften heer em fan Pythagoras ek fünen, en diarom uur aur sin Werk fuul spekuliaret. Deling keent em fuaral Pythagoras sin Rail, wat en aur di Maaten nöörig Grünj fuar di Geometrii es. Wikisource: Pythagoras fan Samos (Dütsk) Wikiquote: Pythagoras fan Samos (Dütsk) Commons: Pythagoras fan Samos – Saamling fan Skelter en Videos
Pythagoras sin Rail es noch jen fan di nöörigst en bikeentest Railen fan di Geometrii. Jü sair, dat ön en Triihuk mecen rocht Winkel (rochtwinkelt Triihuk) di Kwadraati aur di tau Kateeten töhop jüst sa gurt sen üs dit Kwadraat aur di Hypotenuus. Wan a {\displaystyle a} an b {\displaystyle b} di Leengden fan di Kateeten ön ark Sir fan di rocht Winkel sen, en c {\displaystyle c} di Leengdi fan di Hypotenuus, wat töögenaur fan di rocht Winkel liit, da jit dit: a 2 + b 2 = c 2 {\displaystyle a^{2}+b^{2}=c^{2}} Des Rail jit eeđer Pythagoras fan Samos, aur hi di Jest wiar, diar des Rail biweegi kür. Di Rail skel man al fuar höm bikeent wesen wiis Des Rail meent sa fuul aur em me tau bikeent Leengden en Trēr ütreekni ken. - ditHypotenuus c = a 2 + b 2 {\displaystyle c={\sqrt {a^{2}+b^{2}}}} . - di Kateeten a = c 2 − b 2 b = c 2 − a 2 {\displaystyle {\begin{aligned}a&={\sqrt {c^{2}-b^{2}}}\\b&={\sqrt {c^{2}-a^{2}}}\end{aligned}}} Dit sen trii Hiili Talen, wat em me di Rail iinseet ken: 3 2 + 4 2 = 5 2 {\displaystyle 3^{2}+4^{2}=5^{2}} 5 2 + 12 2 = 13 2 {\displaystyle
San Cristóbal de La Laguna of ianfach La Laguna as det naistgratst stääd üüb det Kanaarisk Eilun Teneriffa. Hat hää en huuchskuul an diar sat en baskoop. Diar wene 157.503 minsken (Stant 1. Janewoore 2019). La Verdellada Barrio Nuevo (Viña Nava) El Coromoto San Benito El Bronco La Cuesta Taco Tejina Valle Guerra Bajamar Punta del Hidalgo Geneto Los Baldios Guamasa El Ortigal Las Mercedes El Batan Las Carboneras Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero. Statistik faan't Instituto Nacional de Estadística. Commonskategorii: La Laguna – Saamlang faan bilen of filmer Wikivoyage Raisfeerer: La Laguna (sjiisk)
Teguise as en stääd an ian faan sööwen gemeenen üüb det Kanaarisk Eilun Lanzarote. Bit 1852 wiar Teguise hoodstääd faan't eilun, man do wurd det küstenstääd Arrecife wichtager an uk hoodstääd. Iinwenertaalen faan 2008. Costa Teguise (6.324) Tahíche (3.751) Villa de Teguise (1.625) Guatiza (847) Nazaret (925) Caleta de Famara (837) La Graciosa (648) Sóo (615) Tao (561) Los Valles (409) Mozaga (376) Muñique (366) Tiagua (308) Teseguite (284) Los Cocoteros (256) Las Caletas (138) El Mojón (107) Las Cabreras (106) Caleta de Caballo (126) Tomaren (61) Las Laderas (58) Los Ancones (44) Charco del Palo (26) Tu't gemeen Teguise hiar uk en hialer rä faan letj eilunen uun't nuurden faan Lanzarote: La Graciosa Alegranza Montaña Clara Roque del Este Roque del Oeste Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero. Statistik faan't Instituto Nacional de Estadística. Instituto Canario de Estadística Commonskategorii: Teguise – Saamlang faan bilen of filmer
At list faan ISO 3166-2-Codes för die Vereinigten Staaten von Amerika wiset di code för 50 Bundesstaaten und den District of Columbia sowie sechs Außengebiete. A codes bestun ütj tau dialen mä en streg diarmad. Di iarst dial as di code för't lun efter ISO 3166-1 (för die Vereinigten Staaten von Amerika US), di ööder as di code för die Bundesstaaten, den District of Columbia und die amerikanischen Außengebiete. Nian feranerang faan di code sant 1998. Diese bestehen aus zwei Buchstaben und außer für Amerikanisch-Ozeanien (US-UM) entsprechen sie den Adressierkürzeln der amerikanischen Post (United States Postal Service). 1Die amerikanischen Außengebiete haben eigene Geocode-Listen. Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk) Siehe auch: ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes. ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Technologii as det wedenskap am a Technik. Hat halept üs, technik rocht tu brüken, t.b. uun a industrii. Det wurd komt faan't ualgreks τεχνολογία technología, an det ment konstfol beskriiwang faan en konst of wedenskap. Daalang brük wi det wurd miast mä det salew bedüüdang üs know-how (faan't ingelsk: wed-hü). Wi wel wed, hü an huarför wi hün technik brük. Hoker witj, huarför hi hün technik best brük koon, as do en technologii-feerer. Grünjtechnologiin - Jo san algemian bekäänd an wurd bal aueraal brükt. Bispal: Arken witj, huar en knif gud för as. Kaitechnologiin - Diar steget aal muar weden uun, an a produkten san wichtag för't leewent. Bispal: Kompjuuterchips kön ei fölen maage, wurd oober aueraal brükt. Straalmaagertechnologiin - Jo san noch nei, an wurd iarst uun a kemen tidj wichtag. Bispal: Huuchwäärdag autobateriin. En ööder iindialang gongt diarefter, huarför a technologiin wichtag san, t.b. Biotechnologii Gentechnologii Nanotechnologii Konstelk inteligens Commonskategorii: Technologii – Saamlang faan bilen of filmer
Freesendelf Freesendelf (dütsk: Fresendelf) es en Gimiindi ön di Krais Nuurđfriislön bi di Treene. Gemeen Freesendelf Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üp Dütsk)
En Tornaado as en horelwinj, di oober ei uun a troopen, man uun madel breetjin föörkomt. Uun ääg woort hi tu en Winjhöös, auer sia tu en Weederhöös. En tornaado lewet miast bluas tjiin minüten, koon oober uk en stünj düüre. Di tornaado salew as mä 0 bit 100 km/h onerwai, oober huar hi a eerd bereert, koon a winj bit 500 km/h gau wei. A miast tornaados saan swaak (kategorii F0, F1), 11% san madelstark (F2, F3), an bluas 1% san fürchterlik stark (F4, F5). A slimst tornaados jaft at miast uun a Great Plains (USA), huar kuul, drüg loft faan a Rocky Mountains deel weit, an ham mä warem, wiat loft faan a Golf faan Meksiko misket. Uun Sjiisklun san a tornaados miast ei so stark, en F4 tornaado komt ferlicht iansis uun twuntag juar föör, an en F5 tornaado ferlicht iansis uun hunert juar. Man uk bi en F3 tornaado gung al hüsang uunstaken. Det iindialang tu F-kategoriin gongt efter't Fujita-Skaala. Diarbi as F0 amanbi so föl üs 11 Beaufort, F1 amanbi 12 Beaufort . At Fujita-Skaala gongt noch widjer mä F7, F8 an so widjer bit F12, det komt uun a natüür oober ei föör. Commonskategorii:
En Lawiin as en bonk faan snä, is of slober uun a berger, di ham üüb en mool faan san onergrünj liaset, an do deel uun't dääl jaaget. So loong det lääs ei tu swaar as, blaft di snä uk üüb sküünsen leien. Man do komt diar muar an muar snä tu, an det snädeek woort swaarer an swaarer, an koon ham tuleetst ei muar hual. Do raft hat ales mä üüb a wai berag deel. Lawiinen kön ünlik skaker haa: "Snäburd"lawiin "Stoof"lawiin "Grünj"lawiin "Luas-snä"lawiin Amdat at mögels ei tu lawiinen komt, wurd gefeerelk regiuunen mä holtpualer ferbaud, diar di snä aphual skel. An för a minsken wurd wäärnskilten apsteld. "Ferbaud" berag Wäärnskilt Lawiinen wurd uk konstelk an kontroliaret ütjliaset. Commonskategorii: Lawiinen – Saamlang faan bilen of filmer
En Natüürkatastroof as en natüürelk feranerang üüb a eerd mä katastrofaal fulgen för a minsken. Natüürkatastroofen kön faan a minsken ei ferhanert wurd, man a minsk koon diartu bidereeg, dat jo slimer ütjfaal. Ian bispal as at globaal apwarmin. Dat natüürkatastroofen leewen slimer ütjfaal, hää flook grünjer: At jaft leewen muar minsken üüb a eerd, sodenang san uk leewen muar minsken bedraapt. A minsken skaafe muar an muar wäärser, sodenang gongt uk leewen muar uunstaken. A minsken lewe muar an muar uun grat stääden. Wan grat stääden bedraapt san, haa diar uk föl muar minsken komer faan. A minsken lewe muar uun gefeerelk regiuunen, t.b. bi struumer, küsten an uun a berger. A minsken hinge daalang faan flook technologiin uf: Struum, weeder, internet. An wan's ei muar fersuragt wurd, hää det böös fulgen. Natüürkatastroofen wurd efter hör grünjer iindiald: Tektoonik Eerdbeewrin, Wulkaanen, Tsunamis Grawitatsion Stianslach, Lawiinen, Laharen (Sloberfluden) Kliima Sturemfluden, Horelwinjer, Auermiatag rin of snä, Hatj an ünmiatag dröögd, Kol an ünmiatag froost, Smog Ööders wat Meteoriiten, Kosmisk strualen, Üntjüch üs Gäärshopern Commonskategorii: Natüürkatastroofen – Saamlang faan bilen of filmer
El Niño (det as spoonsk an ment letj dring, oober uk: Kenken) as en üngewöönelken struum uun a uastelk Pasiifik, föör't küst faan Peruu. Di daaget ei arke juar ap, ferlicht arke sääkst juar, an wan, do miast am a Jultidj, so kaam hi uk tu di nööm. Tu Jultidj as det weeder uun a waastelk Pasiifik, föör Indoneesien so am 28 graad warem, an föör Peruu am 24 graad. Det hinget mä a Süüduast-Pasaat tuup, di det weeder faan't Peruaans küst wechtrakt, so dat diar kuul weeder faan onern efterkomt. Detdiar kuul weeder komt fan a Humboldtstruum bi't Süüdameerikoons küst loongs. Bi El Niño kiart det süsteem ham am. Det weeder trakt nü faan waast tu uast an woort üüb en mool bit 5 graad warmer. At plankton stareft uf, an a fasker finj ei nooch tu freeden. Bi a küst rinjt at nü föl muar, an diar komt at tu sloberfluden. La Niña (spoonsk: at foomen) as at jinstak tu El Niño. A Süüduast-Pasaat weit starker üs normool, an det weeder uun Süüduastaasien keelt ham uf. Man mä La Niña san ei sok natüürkatastroofen ferbünjen. Commonskategorii: El Niño/La Niña – Saamlang faan bilen of filmer
Smog as en fül loft uun grat stääden. Smog jaft at miast uun a wonter, wan det fül stäädloft ei wechwei koon, auer diar swaar, kuul loft faan boowen üüb trakt. Det wurd as tuupsaat faan tau ingelsk wurden: smoke (riak) an fog (mist). Bi smog as tuföl sut, stoof an swaaweldioksiid (SO2) uun a loft, an a minsken kön knaap öösme. Wan't tu slim woort, woort det auto keeren ferbeeden. At Ruhrgebiit uun Sjiisklun hed uun a 1960er juaren föl komer mä smog. 1962 san diar 150 minsken auer stürwen. Sant di tidj as diar föl den wurden, am at loft uun a stääden tu ferbeedrin. Grat fabriken skul filtern uun hör skoorstianer iinbau, an autos san daalang uk ei muar so fül. Elektroautos skel diartu bidreeg, dat at loft leewen beeder woort. Commonskategorii: Smog – Saamlang faan bilen of filmer
Sut as en fääst materiool, huar tu en graten dial köölstoof uun as. Sut as miast polwrag, koon oober uk gans fiin an smeerag wees. Bi't ferbraanen faan holt an kööl blaft miast sut auer, wan't ei hialandaal ferbraant. Det maaget komer uun skoorstianer, an koon diar began tu braanen. Diaram skel skoorstianer leewen faaget wurd. Wan holt hialandaal ferbraant, woort det tu kööldioksiid (CO2). Wan ei, woort det tu sut an köölmonoksiid (CO), wat böös gefeerelk för a minsken as. Sut woort oober uk uun a industrii brükt, diar het det do carbon black (CAS-Numer: 1333-86-4). Det woort iinsaat bi't produktsioon faan farwen of autowelen. Sut maaget produkten hard an tuch an ünemfintelk jin UV-strualen. Commonskategorii: Sut – Saamlang faan bilen of filmer Commonskategorii: carbon black – Saamlang faan bilen of filmer
Farew as en luupen of tuch materiool, diar füsikaalisk drüget of cheemisk hard woort, am en baumateriool tu bewaarin an iintuklöörin. Det klöör faan't farew woort bestemet faan a pigmenten diar uun. Lak, lasuur an öölefarew Dispersioonsfarew, miast mä acryl Kalkfarew Silikaatfarew Potsfarew Farwen wurd diarefter iindiald, huar's för brükt wurd. Konstlerfarew: Acryl, alcyd, öölefarew, weederfarew, blak Grünjfarew: Hat suragt diarför, dat a farwen beeder hual Föörfarew: Hat skal a onergrünj egool maage Wochfarew: Acryl, kalkfarew, silikaatfarew Potsfarew: Det as apfald mä mineraalstoof, am det farew sjoker üübtudreegen Drukfarew: För buken, bleeden an kartons Commonskategorii: Farwen – Saamlang faan bilen of filmer
Vorlage:Infobox Chemikalie/Summenformelsuche vorhanden Köölmonoksiid of Köölstoofmonoksiid as en cheemisk ferbinjang faan Köölstoof an Sürstoof mä det formel CO. Hat as en gas saner klöör, stirem of smaag an böös giftag. Köölmonoksiid komt miast diar föör, huar holt of kööl ei hialandaal ferbraant of ei hialandaal ferröödet. Köölmonoksiid braant an woort efter't ferbinjang mä sürstoof tu Kööldioksiid (CO2). Hat as so giftag, auer hat ham lachter mä't hämoglobin uun't blud ferbanjt üs sürstoof. Sodenang feit det blud ei nooch sürstoof an di minsk stikt. Köölmonoksiid komt fööraal üüb a nuurdelk eerdheleft föör Köölmonoksiid-Wäärner uun en garaaj Iindraanj tu Kohlenmonoxid uun't GESTIS-dootenbeenk faan't IFA (mä JavaScript) (ütjden faan) David R. Lide: CRC Handbook of Chemistry and Physics. 90. aplaag. (uun't näät: 2010), CRC Press/Taylor and Francis, Boca Raton, FL, Dipole Moments, S. 9-53. Thermodynamische Daten von CO. National Institute for Standards and Technology, Marts 2013, ufrepen di 16. August 2014. Commonskategorii: Köölmonoksiid – Saamlang faan bilen of filmer Kööldioksiid
Acryl as en nööm för en hialer rä faan ünlik baumaterioolen. Polyacrylat - för wochfarew, konstlerfarew an tu ufsachtin Acrylharts - för lakfarew Acrylat-Dispersioon - fuar maaler-lakfarew en farew för bütenwochen Acrylglääs (PMMA), Plexiglääs - t.b. för Kontaktlinsen Acrylamid - en gift uun stiaket iidjwaaren, t.b. Pomfrits Polyacryl (PAN) - triader för kluader Commonskategorii: Acryl – Saamlang faan bilen of filmer
Adams County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Illinois. At county leit uun a waast faan a bundesstoot. Det hee 65.737 lidj (2020). At hoodsteed faan't county as Quincy. Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't county san: Illinois: State in USA, citypopulation.de Adams: County in Illinois, citypopulation.de
Öölefarew as en farew, diar faan plaantenööle an pigmenten maaget as. Det ööle reagiaret mä a loft an woort hard. Det plaantenööle koon faan ünlik plaanten kem. Arke slach hää sin aanj eegenskapen: Liinööle Walnödööle Klapruusööle Henepööle Sanruusööle Soojaööle Ritsinusööle Commonskategorii: Öölefarew – Saamlang faan bilen of filmer
At Hämoglobin (faan ualgreks αἷμα haíma, „blud“, und latiinsk globus, „klomp“), ufkört mä Hb as en grat proteiin mä iisen uun, diar för det ruad klöör uun üüs blud suragt. Hat as leewentswichtag, auer hat a kreisluup faan wäärlisdiarten (diaram uk faan en minsk) mä Sürstoof (O2) fersuragt. Wan minsken köölmonoksiid iinöösme, do woort det uunsteed faan sürstoof faan't hämoglobin iinbünjen, an a minsk stikt. Commonskategorii: Hämoglobin – Saamlang faan bilen of filmer
At Blud (latiinsk Sanguis, ualgreks αἷμα haima) as en luupen orgaan uun't lif faan wäärlisdiarten, an sodenang uk faan a minsk. At hart pompet at blud auer a kreisluup troch't lif. Diarbi auernamt det blud flook leewentswichtag apgoowen. Woksen minsken haa fiiw bit sääks liter blud uun hör äädern. Uun't blud san bludplasma, bludselen an en liasang faan weeder, soker, lipiiden (fäät), witamiinen, diar tu a selen hen broocht wurd, an diar kööldioksiid an stoofwakselprodukten apnem. Uun't bludplasma san proteiinen an ionen faan Naatrium, Kloor, Kaalium, Magneesium, Fosfoor an Kaltsium. Tu a bludselen hiar a ruad bludselen (Erythrozyten), diar auer hör hämoglobin ööder selen mä Sürstoof fersurge, witj bludselen (Leukozyten), diar för't imuunsüsteem tustendag san, an bludplaatjin (Thrombozyten), diar för't blud stiiwrin surge. Commonskategorii: Blud – Saamlang faan bilen of filmer
Alexander County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Illinois. At county leit uun a süüd faan a bundesstoot. Det hee 5240 lidj (2020). At hoodsteed faan't county as Cairo. Dön sööwen gratst steeden an taarpen uun't county san: Illinois: State in USA, citypopulation.de Alexander: County in Illinois, citypopulation.de
A Bludkreisluup of Kreisluup as det süsteem, hü bi tetjdiarten an sodenang uk bi a minsk at blud faan't hart troch't lif pompet woort. Hi fersuragt a orgaanen mä sürstoof, mineraalen an hormoonen. Üüb a ööder sidj feert hi kööldioksiid an stoofwakselprodukten uf. A bludkreisluup spelet uk en wichtag rol bi't ferdialen faan waremk uun't lif. A äädern, diar det blud faan't hart tu a orgaanen pompe, san arteerien of slachäädern (üüb det bil ruad), ööder wai am faan a orgaanen tu't hart lääpt det blud troch weenen (üüb det bil blä). Commonskategorii: Bludkreisluup – Saamlang faan bilen of filmer
A Krüstööger wiar kriiger tesken 1095 an 1396 faan't röömsk-katuulsk sark fööraal jin't apstreewin faan a islaamsk lunen uun a Nai Uasten. Uun't 13. juarhunert wurd uk ööder kriiger so betiakent, diar oober eegentelk goorei diarüüb ütj wiar, at Halag Lun an Jerusalem turag tu wanen. Diar ging't uk jin ööder fulken uun Nuurduasteuroopa, diar nian krastelk kultüür hed. Üs a Krüstoochredern of Krüsfäärern mä't slacht faan Askalon uun't juar 1099 Jerusalem turag wonen hed, haa's diar sjauer Krüsfäärerstooten grünjlaanj: at Könangrik Jerusalem at Föörstendoom Antiochia at Groofskap Edessa at Groofskap Tripolis A Krüsfäärerstooten küd jo oober ei loong hual an ging stak för stak bit 1291 weder ferleesen. Di nööm krüstooch (fransöösk croisade, ingelsk crusade) kaam iarst leeder am 1500 ap, a Krüsfäärern salew näämd hör kriich expeditio, iter of peregrinatio, wat soföl üs rais ment. Üüb hör kluader wiar en grat krastelk krüs, an sodenang wurd's leeder krüsfäärern näämd. Iarst Krüstooch: 1096–1099, Mual: Jerusalem Fulkskrüstooch: 1096, Mual: Jerusalem Sjiisk Krüstooch 1096, Mual: fööraal Jerusalem Krüstooch faan 1101: Mual: Jerusalem Sigurd I. faan Norweegen san Krüstooch: 1108–1111, Mual: Jerusalem/Sidon Naist Krüstooch: 1147–1149, Mual: iarst Edessa, do Damaskus Wendenkrüstooch: 1147, Mual: Germania Slavica Traad Krüstooch: 1189–1192, Mual: Jerusalem Krüstooch faan
At Algemian Ufkemen auer a Minskenrochten (A/RES/217, UN-Doc. 217/A-(III)) as en ferianboorang faan't Generaalfersaamlang faan a Feriand Natsioonen (UN). Hat as a 10. Detsember 1948 uun Pariis bekäänd maaget wurden. Detdiar ufkemen as nään ferdrach efter't Fulkenrocht, an koon sodenang ei iinklaaget wurd. Hat skal en "kompaas" wees för aal a stooten üüb a eerd. Tu det ufkemen hiar 30 artiikler, an enkelten diarfaan san uk tu rochtsteksten wurden, oober noch loong ei aaltumaal. Artiikel 1 (Freihaid, Likedenanghaid, Brederlikhaid) Aal a minsken san frei bäären mä likedenang rochten an wäärdaghaid. Jo haa fernonft an geweeten, an skel arkööder uun a geist faan brederlikhaid määt. Artiikel 2 (Diskriminiarang as ferbeeden) Arke minsk kem a rochten faan detheer ufkemen saner ferskeel tu. Ras, hidjklöör, slach, spriak, religion, poliitisk auertjüügang, natsion, ufkemst, rikdoom, famile spele diarbi nian rol. Diar mut uk nään ferskeel maaget wurd efter di stant faan det lun, huar di minsk lewet. Of det lun suwereen of ufhingag as, of ferlicht goor nian regiarang hää. Artiikel 3 (Rocht üüb leewent an freihaid) Arken hää det rocht üüb leewent, freihaid an persöönelk seekerhaid. Artiikel 4 (Slaawerei as ferbeeden) Näämen mut uun slaawerei of persöönelk ufhingaghaid häälen wurd. Slaawerei an slaawenhanel san
At Fulkenrocht (faan latiinsk ius gentium = rocht faan a fulken) of uk Interntasionaal Rocht as det rocht tesken a stooten. A wichtagst rochtstekst as det UN-Charta faan 1945, huar t.b. uun stäänt, dat nään stoot en öödern uungrip mut. Man uk diarföör jääw't al ferdracher, diar a frees seekre skul. a Waastfeelsk Frees, 1648 a Frees faan Utrecht, 1713 a Kongres faan Wien, 9. Jüüle 1815 at Halag Alians, 26. September 1815 a Kongres faan Aachen, 21. Nofember 1818 a Frees faan Pariis, 30. Maarts 1856 at 1. Genfer Konventsion, 22. August 1864 at Petersburger Ufkemen, 11. Detsember 1868 a Ferdrach faan Berliin, 13. Jüüle 1878 at Kongo-Akte, 26. Febrewoore 1885 a Haager Freeskonferensen, 1899 an 1907 at Haager Lunkriichsorder, 18. Oktuuber 1907 a Pariiser Föörstäädferdracher, 1919 an 1920 a Briand-Kellogg-Pakt, 27. August 1928 at Konventsion faan Montevideo, 1933 at UN-Charta, 26. Jüüne 1945 at 2. Genfer Konventsion, 12. August 1949 a tusatsprotokolen diartu faan a 8. Jüüne 1977 at Siarochtsufkemen faan a UN, 10. Detsember 1982 a Tau-plus-Sjauer-Ferdrach, 12. September 1990 at Röömsk Statuut faan't Internatsionaal Stroofgericht, 17. Jüüle 1998 Commonskategorii: Fulkenrocht – Saamlang faan bilen of filmer
Artiikel 1 (Freihaid, Likedenanghaid, Brederlikhaid) Aal a minsken san frei bäären mä likedenang rochten an wäärdaghaid. Jo haa fernonft an geweeten, an skel arkööder uun a geist faan brederlikhaid määt. Artiikel 2 (Diskriminiarang as ferbeeden) Arke minsk kem a rochten faan detheer ufkemen saner ferskeel tu. Ras, hidjklöör, slach, spriak, religion, poliitisk auertjüügang, natsion, ufkemst, rikdoom, famile spele diarbi nian rol. Diar mut uk nään ferskeel maaget wurd efter di stant faan det lun, huar di minsk lewet. Of det lun suwereen of ufhingag as, of ferlicht goor nian regiarang hää. Artiikel 3 (Rocht üüb leewent an freihaid) Arken hää det rocht üüb leewent, freihaid an persöönelk seekerhaid. Artiikel 4 (Slaawerei as ferbeeden) Näämen mut uun slaawerei of persöönelk ufhingaghaid häälen wurd. Slaawerei an slaawenhanel san uun arke furem ferbeeden. Artiikel 5 (Maartel as ferbeeden) Näämen mut maartelt wurd, ei grausoom, ünminskelk, ünmiatag mä amgingen of bestroofet wurd. Artiikel 6 (Rochtspersuun) Arken hää det rocht, aueraal üs rochtspersuun uunsen tu wurden. Artiikel 7 (Likedenanghaid) Aal a minsken san för't gesets likedenang, an kön saner ferskeel skül faan't gesets ferlang. Aaltumaal kön di salew skül ferlang jin arke diskriminiarang jin detheer ufkemen, an jin det hetsin för en diskriminiarang. Artiikel 8