rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Selim III. (üüb Osmaans Türkisk: سليم ثالث Selīm-i s̱ālıs̱, üüb Türkisk: Üçüncü Selim; * 24. Deetsember 1762 uun Konstantinoopel; † 28. Jüüle 1808 uk diar) wiar faan 7. April 1789 tu 29. Mei 1807 sultaan faan det Osmaans Rik. Hi ferschükt at regiaring faan't rik tu reformiarin, man wurd hi faan a Janitschaaren ufsaat an kurt diarefter ambroocht. Sultaanen faan det Osmaans Rik uun dön njüügentanjst an twuntigst juarhunerten: Selim III. (1789–1807), Mustafa IV. (1807–1808), Mahmud II. (1808–1839), Abdülmedschid I. (1839–1861), Abdülasis (1861–1876), Murad V. (1876), Abdülhamid II. (1876–1909), Mehmed V. (1909–1918), Mehmed VI. (1918–1922).
Mustafa IV. (üüb Osmaan Türkisk: مصطفى رابع‎ Muṣṭafā-yi rābi‘, üüb Türkisk: Dördüncü Mustafa; * 8. September 1779 uun Konstantinoopel; † 17. Nofember 1808 uk diar) wiar faan 29. Mei 1807 tu 28. Jüüle 1808 sultaan faan det Osmaans Rik. Efter't ufsaating faan Selim III. wurd Mustafa faan a fiinden faan Selim sin reformpolitiik tu a sultaan heewen. Bluat en juar lääder wurd hi salew ufsaat an faan Mahmud II. ütjbütjet, diar ham uun en widjer staheu ambroocht leet. Sultaanen faan det Osmaans Rik uun dön njüügentanjst an twuntigst juarhunerten: Selim III. (1789–1807), Mustafa IV. (1807–1808), Mahmud II. (1808–1839), Abdülmedschid I. (1839–1861), Abdülasis (1861–1876), Murad V. (1876), Abdülhamid II. (1876–1909), Mehmed V. (1909–1918), Mehmed VI. (1918–1922).
Mahmud II. (üüb Osmaan Türkisk: محمود ثانى‎ Mahmud-u s̠ānī, üüb Türkisk: İkinci Mahmut; * 20. Jüüle 1785 uun Konstantinoopel; † 1. Jüüle 1839 uk diar) wiar faan 28. Jüüle 1808 tu 1. Jüüle 1839 sultaan faan det Osmaans Rik. Uun sin regiaringstidj wurd Serbien autonoom an Grekenlun suwereen. Hi maaged föl reformen an heewd 1826 a Janitschaaren ap. Sultaanen faan det Osmaans Rik uun dön njüügentanjst an twuntigst juarhunerten: Selim III. (1789–1807), Mustafa IV. (1807–1808), Mahmud II. (1808–1839), Abdülmedschid I. (1839–1861), Abdülasis (1861–1876), Murad V. (1876), Abdülhamid II. (1876–1909), Mehmed V. (1909–1918), Mehmed VI. (1918–1922).
Abdülmedschid I. (üüb Osmaans Türkisk: عبد المجيد اول‎ Abdülmecīd-i evvel, üüb Türkisk: Birinci Abdülmecid; * 25. April 1823 uun Konstantinoopel; † 25. Jüüne 1861 uk diar) wiar faan 2. Jüüle 1839 tu san duas sultaan faan det Osmaans Rik. Hi maaget föl reformen, am't rik tu modernisiarin. Uun sin regiaringstidj streed at rik tup mä det Ferianigt Köningrik, Frankrik an Sardiinien jin Rüslun uun a Krimkrich (1853-1856). Sultaanen faan det Osmaans Rik uun dön njüügentanjst an twuntigst juarhunerten: Selim III. (1789–1807), Mustafa IV. (1807–1808), Mahmud II. (1808–1839), Abdülmedschid I. (1839–1861), Abdülasis (1861–1876), Murad V. (1876), Abdülhamid II. (1876–1909), Mehmed V. (1909–1918), Mehmed VI. (1918–1922).
Bayesid II. (üüb Osmaans Türkisk: بايزيد ثانى Bāyezīd-i s̱ānī, üüb Türkisk: İkinci Bayezid of İkinci Beyazıt; * 3. Deetsember 1447 efter öler kwelen * Januar 1448; uun Dimotika (nü Didymoticho) uun Grekenlun faan daaling; † 26. Mei 1512 uk diar) wiar faan 22. Mei 1481 tu 24. April 1512 sultaan faan det Osmaans Rik. Uun Jüüle 1492 ferdreew de nei stoot Spanje sin jüüdsk an musliimisk lidj an stjüürd Bayezid en flot tu Spanje, am jo seeker tu osmaans lunen tu ewakuiarin. 24. April 1512 toonket hi uf an wurd san dring Selim I. sultaan faan't rik. Hi wurd uun det Bayesid II. Moschee uun Konstantinoopel begreewen. Sultaanen faan det Osmaans Rik uun't füftanjst juarhunert: Mehmed I. (1413-1421), Murad II. (1421-1444, 1446-1451), Mehmed II. (1444-1446, 1451-1481), Bayesid II. (1481-1512).
Osman I. of Osman Gazi (üüb Osmaans Türkisk: عثمان غازى ‘Os̠mān Ğāzī, üüb Türkisk: Birinci Osman of Osman Gazi; * 1258 uun Söğüt; † 1323, 1324 of 1326 uk diar) wiar a begrünjiger an faan 1299 tu 1323, 1324 of 1326 iarst sultaan faan det Osmaans Rik. Sultaanen faan det Osmaans Rik uun dön fjauertanjst an füftanjst juarhunerten: Osman I. (1299–1326), Orhan I. (1326–1362), Murad I. (1362–1389), Bayesid I. (1389–1402), neen sultaan (1402-1413), Mehmed I. (1413-1421), Murad II. (1421-1444, 1446-1451), Mehmed II. (1444-1446, 1451-1481), Bayesid II. (1481-1512).
Orhan I. of Orhan Gazi (üüb Osmaans Türkisk: اورخان غازی Orḫān Ğāzī‎; üüb Türkisk: Orhan Gazi; * 1281 uun Reyhanli of Bilecik; † woorskiinelk 1359 uun Bursa, efter öler kwelen † 1362) wiar faan 1326 tu san duas de naist sultaan faan det Osmaans Rik. Uun sin regiaringstidj naam a Osmaanen widj dialen faan a nuurdwaast faan Letj Aasien: 1326 Bursa, 1331 Nikaia (İznik faan daaling), 1337 Nikomedeia (İzmit faan daaling). Widjer uun a uast naam hi 1354 Angora (Ankara faan daaling). Orhan maaget Bursa tu't hoodsteed faan a Osmaanen. Hi salew, san aatj Osman I. an sultaan Mehmed I. lei uun Bursa begreewen. Üüs Orhan sultaan wurden wiar, wiar det Osmaans Rik 16.000 km² grat. Trii-an-dörtig juar lääder wiar at rik seekssis grater (95.000 km²). Sultaanen faan det Osmaans Rik uun dön fjauertanjst an füftanjst juarhunerten: Osman I. (1299–1326), Orhan I. (1326–1362), Murad I. (1362–1389), Bayesid I. (1389–1402), neen sultaan (1402-1413), Mehmed I. (1413-1421), Murad II. (1421-1444, 1446-1451), Mehmed II. (1444-1446, 1451-1481), Bayesid II. (1481-1512).
Dame Agatha Mary Clarissa Christie, Lady Mallowan, DBE (ütjspriik üüb Ingels: [ˈæɡəθə ˈkɹɪsti]; * 15. September 1890 uun Torquay, Graafskap Devon; † 12. Janewoore 1976 uun Wallingford, gebuursnööm Agatha Mary Clarissa Miller) wiar en britisk skriiwer. Hat as fööraal troch en grat taal faan kriminaalromoonen an kurt staken bekäänd, wat uk för kiino an fernseen ferfilmet an för't spelrak adaptiaret wurd. Sin bekäändst skeebingen san de belgisk detektiiw Hercule Poirot mä san frinj Arthur Hastings an uk Miss Marple. Commons: Agatha Christie – Saamling faan biljen of filmer
John Maynard Keynes, 1. Baron Keynes (ütjspriik: [keɪnz]; * 5. Jüüne 1883 uun Cambridge; † 21. April 1946 uun Tilton bi Firle, East Sussex) wiar en britisk ökonoom, poliitiker an matemaatiker. Hi wiar dial faan det Bloomsbury Group, en skööl faan ingels konstmooler, intelektuelen an wedenskapslidj, wat faan 1905 tu de Naist Wäältkrich uun London wiar. Hi wiar een faan bedüüdenst ökonoomen faan det 20. juarhunert an as nöömjiiwer faan det Keynesianismus. Sin ideen haa tu daaling inflööd üüb ökonoomisk an poliitisk teoriin. Sin hoodwerk as Det Algemian Teorii faan't Werk, a Sins an't Jil (üüb Ingels: The General Theory of Employment, Interest and Money; 1936).
Ahmed I. (üüb Osmaan Türkisk: احمد اول‎ Aḥmed-i evvel; Türkisk: Birinci Ahmed; * 18. April 1590 uun Manisa; † 22. Nofember 1617 uun Konstantinoopel) wiar faan 22. Deetsember 1603 tu san duas sultaan faan det Osmaans Rik. Hi wiar de iarst sultaan ei tu a brük tu fuligen, direkt konkurenten am a truun ambringe tu leeten. Sultaanen faan det Osmaans Rik uun dön sööwentanjst an aagetanjst juarhunerten: Ahmed I. (1603-1617), Mustafa I. (1617-1618), Osman II. (1618-1622), Mustafa I. (weler, 1622-1623), Murad IV. (1623-1640), Ibrahim (1640-1648), Mehmed IV. (1648-1687), Süleyman II. (1687-1691), Ahmed II. (1691-1695), Mustafa II. (1695-1703), Ahmed III. (1703-1730), Mahmud I. (1730-1754), Osman III. (1754-1757), Mustafa III. (1757-1774), Abdülhamid I. (1774-1789).
Matsuo Bashō wiar en jaapaans dachter. Hi wiar de bedüüdenst fertreeder faan det jaapaans wersform Haiku. Commonskategorii: Matsuo Bashō – Saamlang faan bilen of filmer Wikiquote: Matsuo Bashō (sjiisk) Literatüür faan of auer Matsuo Bashō uun a kataloog faan't Sjiisk Natsionaalbibleteek
Geoffrey Chaucer (ütjspriik üüb Ingels: [ˈtʃɔːsər]; * amanbi 1342 of 1343, woorskiinelk uun London; † woorskiinelk 25. Oktuuber 1400 uun London) wiar en ingels skriiwer an dachter, diar üüs ferfeeder faan dön Canterbury Tales bekäänd as. Uun en tidj, diaruun det ingels dachting noch för't miast üüb Latiins, Fraansöösk of Anglonormans skrewen wurd, brükt Chaucer at folksspriik an heewd at Madelingels tu't literatüürspriik.
Det Anglonormans Spriik (üüb Anglonormans: franceis, fraunceis of romanz) wiar en Romaans spriik, wat det normaanen efter hör eroobering faan Ingelun uun't juar 1066 faan Frankrik mäbroocht. Det onerskääsd ham faan began uun faan't spriik faan det Île-de-France. Efter't skiasing faan dön Britisk Eilunen an't Normandie uun det ääder 13. juarhunert ging ham det Anglonormans widjer faan det festluns Fraansöösk wech, wat t. B. uun Geoffrey Chaucer sin beskriiwing faan't Prioresse uun a proloog faan dön Canterbury Tales tu a ütjdrük komt: Tu a aanj faan det 14. juarhunert bleew anglonormans (an uk Latiins) at spriik faan det ingels hoof, at ferwalting an justiis. Uun't literatüür wurd det sant maden faan det 13. juarhunert faan det Madelingels ufliaset. Ian faan dön populeerst anglonormans skriiwer wiar Marie de France. Föl ingels wurden kaam faan't Anglonormans.
At Département Pyrénées-Atlantiques harke tu?/i [pirene(z)atlɑ̃ˈtik] (baskisk Pirinio Atlantikoak, bit 1969 Basses-Pyrénées) as en fransöösk département mä det luupen numer 64. Hat leit uun't süüdwaasten faan't lun an hää hör nööm efter a Atlantik an a Pyreneen. Pau Bayonne Uun't Département Pyrénées-Atlantiques lei trii arrondissementen, 27 kantooner an 546 gemeenen: Bayonne uun't waasten as di baskisk dial. Di uastelk dial as det hisotoorisk prowins Béarn. le64.fr Baskisk Béarneesk Commonskategorii: Département Pyrénées-Atlantiques – Saamlang faan bilen of filmer 43.256944444444-0.70861111111111Koordinaaten: 43° 15′ N, 0° 43′ W
Kaarl I. (üüb Ingels: Charles I; * 19. Nofember 1600 uun Dunfermline, Skotlun; † 30. Janewoore 1649 uun London) faan det Hüs Stuart wiar faan 27. Marts 1625 tu 30. Janewoore 1649 köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun. Sin ferschüker, uun Ingelun an Skotlun en det like sarkenferfaading iintufeeren an uun't san faan Absolutismus saner parlament tu regiarin, liaset de Ingels Bürgerkrich ütj, wat mä Karl sin henrachting an det tidjwiis ufskaafing faan't monarchii tu aanj kaam. Köninger an Köninginen faan Skotlun (Stewart/Stuart Dynastii): Robert II. (1371-1390), Robert III. (1390-1406), Jaakob I. (1406-1437), Jaakob II. (1460-1488), Jaakob III. (1460-1488), Jaakob IV. (1488-1513), Jaakob V. (1513-1542), Maria I. (1542-1567), Jaakob VI. (1567-1625), Kaarl I. (1625-1649), Kaarl II. (1649-1651, 1660-1685), Jaakob VII. (1685-1688), Maria II. (1688-1695) an Wilhelm II. (1688-1702), Anna (1702-1707), 1707: Skotlun wurd dial faan det Ferianigt Köningrik. Köninger an Köninginen faan Ingelun uun det 17. juarhunert: Elisabeth I. (1558-1603), Jaakob I. (1567-1625), Kaarl I. (1625-1649), Kaarl II. (1649-1651, 1660-1685), Jaakob II. (1685-1688), Maria II. (1688-1695) an Wilhelm II. (1688-1702), Anna (1702-1707), 1707: Ingelun wurd dial faan det Ferianigt Köningrik.
Jaakob II. (üüb Ingels: James II; * 14. Oktuuber 1633 uun St. James’s Palace uun London; † 16. September 1701 uun Saint-Germain-en-Laye, Frankrik), an uk Jaakob VII. faan Skotlun, wiar faan 6. Febrewoore 1685 tu 11. Deetsember 1688 köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun. Hi wurd 1688 faan det Glorious Revolution ufsaat an faan sin foomen Maria an san maan Wilhelm III. faan Oraanien ütjbütjet. Köninger an Köninginen faan Skotlun (Stewart/Stuart Dynastii): Robert II. (1371-1390), Robert III. (1390-1406), Jaakob I. (1406-1437), Jaakob II. (1460-1488), Jaakob III. (1460-1488), Jaakob IV. (1488-1513), Jaakob V. (1513-1542), Maria I. (1542-1567), Jaakob VI. (1567-1625), Kaarl I. (1625-1649), Kaarl II. (1649-1651, 1660-1685), Jaakob VII. (1685-1688), Maria II. (1688-1695) an Wilhelm II. (1688-1702), Anna (1702-1707), 1707: Skotlun wurd dial faan det Ferianigt Köningrik. Köninger an Köninginen faan Ingelun uun det 17. juarhunert: Elisabeth I. (1558-1603), Jaakob I. (1567-1625), Kaarl I. (1625-1649), Kaarl II. (1649-1651, 1660-1685), Jaakob II. (1685-1688), Maria II. (1688-1695) an Wilhelm II. (1688-1702), Anna (1702-1707), 1707: Ingelun wurd dial faan det Ferianigt Köningrik. Commons: Jaakob II. (Köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun) – Saamling faan biljen of filmer
Nuurdthailun (üüb Thai: ภาคเหนือ Phaak Neua [pʰâːk nɯ̌a]) as ian faan dön regiuunen uun Thailun, wat tu geograafisk an statistisk saagen definiaret wurd, wat man nian poliitisk bedüüding haa. Uun Nuurdthailun lei 17 prowinsen (Changwat). Commons: Nuurdthailun – Saamling faan biljen of filmer
Süüdthailun (üüb Thai: ภาคใต้ Phaak Tai [pʰâːk tâj]) as ian faan dön regiuunen uun Thailun, wat tu geograafisk an statistisk saagen definiaret wurd, wat man nian poliitisk bedüüding haa. Uun Süüdthailun lei 14 prowinsen (Changwat). Commons: Süüdthailun – Saamling faan biljen of filmer
Madelthailun (üüb Thai: ภาคกลาง Phaak Klaang [pʰâːk klaːŋ]) as ian faan dön regiuunen uun Thailun, wat tu geograafisk an statistisk saagen definiaret wurd, wat man nian poliitisk bedüüding haa. Uun Madelthailun lei 26 prowinsen (Changwat). Bangkok an diar ambi: Bangkok, Nakhon Pathom, Nonthaburi, Pathum Thani, Samut Prakan, Samut Sakhon Oner Madelthailun: Ang Thong, Ayutthaya, Chai Nat, Lop Buri, Saraburi, Sing Buri Waast-Madelthailun: Kanchanaburi, Phetchaburi, Prachuap Khiri Khan, Ratchaburi, Samut Songkhram, Suphan Buri Uast-Madelthailun: Chachoengsao, Chanthaburi, Chonburi, Nakhon Nayok, Rayong, Prachin Buri, Sa Kaeo, Trat Commons: Madelthailun – Saamling faan biljen of filmer
Det Chiang Mai Prowins (üüb Thai จังหวัดเชียงใหม่ Changwat Chiang Mai [t͡ɕāŋ.wàt t͡ɕʰīaŋ.màj]) as ian faan dön prowinsen faan Thailun. At prowins leit uun a nuurd faan't lun an hiart tu det Nuurdthailun Regiuun. Det hee 1.737.041 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Chiang Mai. Chiang Mai hee 25 distrikten: Mueang Chiang Mai Chom Thong Mae Chaem Chiang Dao Doi Saket Mae Taeng Mae Rim Samoeng Fang Mae Ai Phrao San Pa Tong San Kamphaeng San Sai Hang Dong Hot Doi Tao Omkoi Saraphi Wiang Haeng Chai Prakan Mae Wang Mae On Doi Lo Galyani Vadhana Thailand, citypopulation.de
ʻEua as en eilun an ian faan dön fiiw diwisioonen faan Tonga. At eilun an diwisioon leit uun eilunskööl faan Tongatapu, uun a süüd faan't lun. Det hee 4945 lidj (2016). At hoodsteed faan't diwisioon as ʻOhonua. At diwisioon hee tau distrikten: Tonga: Administrative Division, citypopulation.de Tonga: Administrative Division, citypopulation.de Tonga: Administrative Division, citypopulation.de
A Buddhismus as ian faan dön grat wäältreligioonen. Det wurd faan Siddhartha Gautama (563 f.Kr.-483 f.Kr.) uun a nuurd faan Inje grünlaanjen. Uun a jinsats tu a Hinduismus an dön abrahamiitisk religioonen (d. h. Krastendoom, Juudendoom, Islam an ölern) betji a gluuwsatser faan dön miast buddhistisk liaren jo üüb amfangrik filosoofisk-loogisk auerleiingen, hü det uk uun de schineesk Daoismus an Konfutsianismus a faal as. Uk as a Buddhismus nian eebenbaringsreligioon, betjocht ham do ei üüb en götelk skraft an hee uk nian sentraal liarinstans, wat dogmen feestsaat; at beteekning Buddhismus hee en widj spektrum faan apdaagingsfuarmen, wat faan filosoofisk liar auer kluasterweesen tu't folksfroomighaid ling. At jaft trii hoodrachtingen faan Buddhismus: Hinayana („Letj faartjüch“), diarütj daaling at form faan a Theravada („Liar faan a Äälern“) bestäänt. Det as wichtig uun Mjanmaar, Sri Lanka, Thailun, Kambodscha an Lao. Mahayana („Grat faartjüch“), wat uun Schiina, Republiik Schiina, Korea, Jaapaan an Vietnam wichtig as. an Vajrayana Det as wichtig uun Schiina (Tibeet, Baner Mongolei an naibüürgebiiten), Nepaal, Bhuutaan, at Mongolei an Rüslun (Kalmükien, Tuwa an Burjaatien). A grünjlaagen faan Buddhismus san: Dharma - at liar. Dön fjauer eedel woorhaiden an de aachtfach stegelk. Det ufhengig enstunen. Karma - uursaag an wirking. Samsara -
Paali (üüb Paali: पाळि Pāḷi) as en Madelindisk Spriik, wat tu dön Praakrit Spriiken hiart. Wer det al ens en spreegen spriik wiar, as amstreden. At spriik as daaling uun a süüduast faan Aasien üüs sakraalspriik brükt an liket uun sin bedüüding tu det Sarklatiin uun a waast faan Euroopa of det Sarkenslaawisk uun a uast faan Euroopa. Uk daaling noch skriiw gebildet mönken religiöös teksten üüb Paali, am jo tu det internatschunaal mönksgemeend (fööraal uun Mjanmaar, Thailun an Sri Lanka) tugengelk tu maagin. Paali stäänt uun naar tuphang mä a Buddhismus. Uun de iarst tidjrüm faan a Buddhismus (amanbi 5. juarhunert f.Kr. tu 1. juarhunert f.Kr.) entsted a kern faan dön buddhistisk skraften faan de Theravada-Buddhismus. Uun detheer tidj wurd a halig teksten müntelk auerlöwert. A Buddha hed woorskiinelk uun en öler Praakrit spriik, Ardhamagadhi, onerrachtet; faan a Buddha sin histoorisk wurden as man niks fingen. Dön äälst skraften wiar bluat auersaatingen uun öler spriiken, oner ölern Sanskrit an Paali. Det iarst archeoloogisk bewisen faan Paali as iinskraften faan det 5. juarhunert an det 6. juarhunert, wat uun Mjanmaar fünjen wurd. Det as at spriik faan de Paali-Kaanon (uk a Tipiṭaka neemd), wat uun det 1. juarhunert f.Kr. skraftelk
Dön Praakrit Spriiken san en skööl faan Indo-aarisk spriiken, wat faan det 6. juarhunert f.Kr. tu det 11. juarhunert uun a nuurd faan Inje spreegen wurd. A nööm faan't skööl kaam faan det Sanskrit wurd प्राकृत (prākṛta) of ünkultiwiaret (uun jinsats tu संस्कृत (saṃskṛta), wat kultiwiaret het. A spriiken uun detheer skööl wiar: Apabhramscha Ardhamagadhi Dramili Elu Gandhari Kamarupi Magadhi Maharaschtri Paischatschi Paali Schauraseni
Det Birmaans Spriik (üüb Birmaans: မြန်မာစာ mranma ca [mja˨ɴma˨sa˨]/[bəma˨sa˨] (skrewen spriik) of မြန်မာစကား mranma ca.ka: [mja˨ɴma˨səga˦]/[bəma˨səga˦] (spreegen spriik)) as det amtelk spriik uun Mjanmaar an wurt faan amanbi 35 miljuunen lidj spreegen. Uk wurt at spriik faan föl etnisk of spriikelk manerhaiden uun Mjanmaar üüs naistspriik bitu a mamenspriik brükt. Birmaans hiart tu dön Tibeeto-Birmaans Spriiken, wat dial faan dön Sinotibeetisk Spriiken san. At spriik hee sin aanj skraft, wat faan det indisk Braahmii Skraft kaam. Det wurd "Birmaans Spriik" üüb birmaans uun birmaans skraft. Commons: Birmaans (Spriik) – Saamling faan biljen of filmer
Det Maraathii Spriik (üüb Maraathii: मराठी Marāṭhī [mə'ɾa:ʈʰi:]) as ian faan dön Indo-aarisk spriiken, wat faan 83 miljuunen lidj uun de bundesstoot Maharashtra uun Inje spreegen wurt. At spriik wurd uun Devanagari skrewen. Commons: Maraathii – Saamling faan biljen of filmer
Det ualindisk Braahmii Skraft (üüb Sanskrit: 𑀩𑁆𑀭𑀸𑀳𑁆𑀫𑀻 Brāhmī) as a föörluuper faan muar üüs hunert indisk skraften. Det as en kombinatschuun faan silwenskraft an buksteewerskraft (of Abugida). At skraft wurd faan potstaken, wat mä't skraft iinskrewen uun Anuradhapura uun Sri Lanka fünjen wurd, tu a began faan det 4. juarhunert f.Kr. dootiaret. Högen faan dön iarst an bekäändst Braahmii iinskraften san a iinskraften faan a keiser Aschoka faan a juaren 250 f.Kr.-232 f.Kr.. Det wurd uun dön 1830 juaren faan a ingels indoloog James Prinsep entsifiaret. At skraft hee trii-an-dörtig konsonanten: At skraft hee fjauertanj wokaalen: Devanagari Kannada Skraft Malayalam Skraft Telugu Skraft Tibeetisk Skraft Dönheer teekens haa nian salewstendig formen.
At Kannada skraft (üüb Telugu: ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ Kannaḍa Lipi) as ian faan dön skraften, wat faan’t Braahmii Skraft ufleitet wurd. At skraft wurt brükt, am det Kannada tu skriiwen. At skraft hee seeks-an-dörtig konsonanten: At jaft uk föl ligatüüren. Jo treed ap, wan uun't wurd tau konsonanten lik üübenöler treed. De naist konsonant uun det ligatüür lei uner de iarst. Dön miast faan de naist konsonanten uun a ligatüüren haa det lik ütjsen üüs hör folformen. Hög faan dön naist konsonanten uun a ligatüüren luke man ölers üüs hör folformen ütj. Dönheer teekens haa nian salewstendig formen.
Det Malayalam Skraft (üüb Malayalam: മലയാളലിപി Malayāḷalipi [mələjɑːɭə lɪpɪ]) as ian faan dön skraften, wat faan’t Braahmii Skraft ufleitet wurd. At skraft wurt brükt, am det Malayalam tu skriiwen. Dönheer teekens haa nian salewstendig formen.
Monte Águila as en stää önj Chiile. Jü stää heet 6.574 inboogere (2017). Offitsjäl Websid foon Monte Águila Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Monte Aguila https://web.archive.org/web/20130728001556/https://www.cabrero.cl/conoce https://web.archive.org/web/20060921084317/http://www.ine.cl/cd2002/sintesiscensal.pdf
Giordano Bruno, föör 1565 Filippo Bruno (* Janewoore 1548 uun Nola; † 17. Febrewoore 1600 uun Rom), wiar en itajeensken prääster, dachter, filosoof an astronoom. Un Rom as hi üs 'ketzer' faan a inquisition tu a duas feroordialet wurden. Uun't juar 2000 (efter 400 juar) hää poop Johannes Paul II. uunerkäänd, dat det oordial ünrocht wiar. Bruno foonj ütj, dat di weltrüm saner aanj an iiwag wiar. Det paaset ei mä a liaren faan't katuulsk hööw tuup: Diarefter as a welt faan God skeeben, an det gongt oner mä't 'jongst gericht'. Uurknal Commonskategorii: Giordano Bruno – Saamlang faan bilen of filmer Wikiquote: Giordano Bruno (sjiisk)
Uun a matematiik as Riemann sin taalenkuugel en mögelkhaid, aal a kompleks taalen en steed tu dun. At kompleks fial (Gauß-fial) as saner aanj, oober üüb det taalenkuugel as ( ∞ ) {\displaystyle (\infty )} di "nuurdpuul". Det taalenkuugel gongt turag üüb Bernhard Riemann. Ferklaarang faan Klaus Hefft (Institut för Teoreetisk Füsiik, Uni-Heidelberg) Ünentelkhaid
Ruker an Kriaken (Corvus) san mäenööder en fögelskööl uun det famile faan a Raawenfögler (Corvidae). Diar hiar 42 slacher tu. Uun Euroopa lewe 4 slacher. C. albicollis – C. albus – C. bennetti – C. boreus – C. brachyrhynchos – C. capensis – C. caurinus – C. corax – C. cornix – C. corone – C. coronoides – C. crassirostris – C. cryptoleucus – C. culminatus – C. edithae – C. enca – C. florensis – C. frugilegus – C. fuscicapillus – C. hawaiiensis – C. imparatus – C. insularis – C. jamaicensis – C. kubaryi – C. leucognaphalus – C. levaillantii – C. macrorhynchos – C. meeki – C. mellori – C. minutus – C. moneduloides – C. nasicus – C. orru – C. ossifragus – C. palmarum – C. rhipidurus – C. ruficollis – C. sinaloae – C. splendens – C. tasmanicus – C. torquatus – C. tristis – C. typicus – C. unicolor – C. validus – C. woodfordi Commonskategorii: Ruker an Kriaken – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Ruker an Kriaken
Det Ungaars Spriik (üüb Ungaars: Magyar Nyelv [ˈmɒɟɒr ˈɲɛlv]) as ian Uraalisk Spriik, wat uun Ungarn an dialen faan muar naibüürlunen spreegen wurt. Det as det amtelk spriik faan Ungarn an ian faan dön 24 amtelk spriiken faan det Europeeisk Unioon. Bütj Ungarn wurt det uk faan ungaars gemianskapen uun a süüd faan't Slowakei, a waast faan't Ukraine, a maden an waast faan Rumeenien, a nuurd faan Serbien, a nuurd faan Kroatien an a nuurd faan Sloweenien spreegen. Det wurt uk faan uun ungaars diasporagemianskapen aueraal üüb a wäält spreegen, fööraal uun dön Ferianigt Stooten, Kanada uun Israel. Mä 13 miljuunen spreegern as det efter spreegertaal det gratst lasmaat faan det Uraalisk skööl faan spriiken.
Minnesota [ˌmɪnɪˈsoʊtə] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't norden foon't lönj. Dåt heet 5.639.632 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Saint Paul. Di Boower Siie läit önj't nordååsten foon e diiljstoot. Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san: Minnesota heet 87 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj Minnesota Kittson Roseau Lake of the Woods Koochiching St. Louis Lake Cook Itasca Beltrami Marshall Pennington Red Lake Polk Norman Clay Becker Mah- nomen Clear- water Hub- bard Cass Crow Wing Aitkin Carlton Pine Kan- abec Mille Lacs Morrison Todd Wa- dena Otter Tail Douglas Grant Wil- kin Tra- verse Big Stone Ste- vens Pope Stearns Ben- ton Sher- burne Isanti Chi- sago Wash- ington Ram- sey Anoka Hen- nepin Wright Mee- ker Kandi- yohi Swift Chip- pewa Lac qui Parle Yellow Medicine Renville Mc Leod Carver Scott Dakota Goodhue Rice Le Sueur Sibley Nicollet Brown Redwood Lyon Lin- coln Pipe- stone Murray Cotton- wood Wat- onwan Blue Earth Was- eca Steele Dodge Olmsted Wabasha Winona Houston Fillmore Mower Free- born Fari- bault Martin Jackson Nobles Rock USA: States, citypopulation.de USA: Minnesota, citypopulation.de 46.366666666667-94.45Koordinaaten: 46° 22′ N, 94° 27′ W
Önj e politiik jeeft et ünlike floose foon manschne än jare inträse. Da floose ma daseelwie interäse san mååstens fertrin önj jüseelew politisch partai. Di ütdrük 'politiik' kamt foon dåt griechisch uurd Polis än bedjüsed süwat as stää unti miinschap. Sunt jü Frånsch Rewolusjoon jeeft et tou politische ruchtinge, di leeftse (oofting progresiiw) än ruchtse (oofting konserwatiiw) ruchting, ma deertwasche foole oudere struume.