rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Victoria (bäären üüs Princess Alexandrina Victoria of Kent; * 24. Mei 1819 uun Kensington Palace, London; † 22. Janewoore 1901 uun Osborne House, Isle of Wight) wiar faan 1837 tu 1901 köningin faan det Ferianigt Köningrik faan Gratbritanien an Irlun an wiar uk faan 1. Mei 1876 keiserin faan Inje. Hat wiar at foomen faan Edward Augustus, Duke of Kent and Strathearn, an Victoire von Sachsen-Coburg-Saalfeld. Hat wurd köningin efter a duas faan san unkel Wilhelm IV.. Sin efterfuliger wiar hör dring Eduard VII.. Commons: Victoria (Ferianigt Köningrik) – Saamling faan biljen of filmer
Georg V. (üüb Ingels: George V.; bäären üüs Prince George Frederick Ernest Albert; * 3. Jüüne 1865 uun Marlborough House, City of Westminster, London; † 20. Janewoore 1936 uun Sandringham House, Norfolk) wiar faan 6. Mei 1910 tu san duas köning faan det Ferianigt Köningrik faan Gratbritanien an Irlun (faan 1927 Nuurdirlun) an uk keiser faan Inje. Hi wiar dring faan Eduard VII. an Alexandra faan Denemark.
Rääfwirem as nään wirem, man en hidjkraankhaid Hat woort faan swaampen ütjliaset. Üüb a hidj kem miast letj bleesen of ruad steeden, diar furchboor bitj, hal uk tesken a tuaner, huar't warem an fochtag as. Jo bleesen mut ei wechskraabet wurd, ööders ferdialt ham di swaamp amso gauer an jiper. Diar san trii slacher faan swaampen, diar a hidj uungrip: Dermatophyten faan't famile Arthrodermataceae Kwegels-slacher faan't order Saccharomycetales Skemelswaampen faan a ordern Ascomycetes of Zygomycetes Wichtag bööd tu artiikler auer't sünjhaid
Hiasmöösk (lat.: Lichen) as en hial aparte leewentsfurem. Hat woort tu a swaampen tääld, as oober uun würelkhaid en tuuplewin (symbiose) faan swaampen mä green algen of blä algen. Hat as nian möösk. At jaft wel son 25.000 slacher hiasmöösk, uun Madeleuroopa san't sowat 2.000. En Cladonia slach En ööder Cladonia slach "Buumbiarder" Hypogymnia physodes Cladonia üüb dünemsun Ophioparma ventosa En Cladonia Rhizocarpon geographicum Letharia vulpina Rendiartmöösk (Cladonia rangiferina) Commonskategorii: Hiasmöösk – Saamlang faan bilen of filmer
Di Kaarelswaanj (latiinsk Ursa Major, UMa), of uk "Grat Waanj" as en grat stäärbil üüb a nuurdelk hemel. Uun flook spriaken het hat "Grat Beer". A stäären β an α Ursae Majoris (Merak an Dubhe) wise üüb a Puulstäär hen. A sööwen laacht stäären faan a Kaarelswaanj Kaarelswaanj, Letj Waanj an Puulstäär Commonskategorii: Kaarelswaanj – Saamlang faan bilen of filmer
At laachtjuar as en miat för't lengde. Hat woort uun a astronomii brükt för grat waier. At laachtjuar as di wai, di det laacht uun ian juar skaafet (uun a leesag rüm). Det san 9,46 biljuun kilomeetern. (= 9,46 · 1012 km). Uk wan diar det wurd juar uun föörkomt, as det laachtjuar nian miat för't tidj. Uun't SI-süsteem as det ianhaid meeter (m) fäästlaanj auer det faard faan't laacht (= 299.792.458 m/s). Diaram as det laachtjuar en hial taal faan meetern: Amreegang tu ööder ianhaiden: Faan a eerd tu a muun san't ~ 1,28 laachtsekunden. Faan a san tu a eerd san't ~ 497 laachtsekunden (= 8,28 laachtminüten, = 149 597 870 700 meetern, = 1 AE). Faan a san tu a planeet Neptun san't ~ 4,17 laachtstünjen. At aanj faan üs sansüsteem as ~ 16,6 laachtstünjen wech. Di naist stäär Proxima Centauri as ~ 4,24 laachtjuaren wech. Di trochmeeder faan üüs galaksii, at moolkstruat as 170.000 bit 200.000 laachtjuaren. Di wai bit tu't naist galaksii, at Andromedagalaksii as 2,4 bit 2,7 miljuunen laachtjuaren. Bit tu't aanj faan't uniwersum san't ~ 46,6 miljaarden laachtjuaren.
At skiinboor magnituud (mag) as en miat diarför, hü laacht wi en stäär sä kön. Je letjer det taal, am so laachter as hi. Ufkört woort det skiinboor magnituud mä V mag of mä en letj m. En grat M of M abs wiset üüb det absoluut magnituud hen. San -26,73 mag Muun -12,73 mag ISS -5 mag Venus -4,67 mag Sirius -1,44 mag ; Sirius as a laachtest stäär. Wega +0,03 mag ; Efter Wega as di nolponkt saat wurden, leederhen skul det laachtens faan ±0,0 tu +0,03 ferbeedert wurd. Puulstäär +1,97 mag Andromedamist +3,4 mag Di Puulstäär hää en skiinboor magnituud faan ~ 2. Det woort leewen ei likedenang apskrewen: 2,0m 2 , m {\displaystyle {\stackrel {\text{m}}{\text{,}}}} 0 2,0 mag ↔ so skul det wees 2. Magnitude m = 2,0 Stäär 2. grate Gratinklas 2 2. Gratinklas bi Hans-Ulrich Keller, Kosmos Himmelsjahr 2013, ISBN 978-3-440-13097-1
At spektraalklas as en münster, am det laacht faan stäären tu beskriiwen. Hat gongt turag üüb Joseph von Fraunhofer, Robert Wilhelm Bunsen an Gustav Robert Kirchhoff. Jo haa ütjfünjen, dat det spektrum faan en stäär üüb a elementen henwiset, diar't uun di stäär jaft. Hertzsprung-Russell-Diagram Spektraalklas Brün swerger Witj swerger Ruad swerger Onerswerger Swerger Hoodrä Onerriisen Riisen Laacht riisen Auerriisen Hyperriisen Laacht- grate (mag) Commonskategorii: Spektraalklasen – Saamlang faan bilen of filmer
Di Bayer-Nööm as en oort an wiis, am stäären tu betiaknin. Hat gont üüb Johann Bayer turag. Normoolerwiis begant di nööm mä en greksen buksteew, an do fulagt di genitiif faan di latiinsk nööm faan det stäärbil. Bispal: γ Lyrae („Gamma“ + genitiif faan „Lyra“) of ζ Ursae Maioris („Zeta“ + genitiif faan „Ursa Major“). Di faan üs ütj sen laachtest stäär (skiinboor magnituud) as normoolerwiis α-Alpha, do komt β-Beta an so widjer. Muar bispalen: Stäärbil: Centaurus (Zentaur) Laachtest stäär: α („Alpha“, iarst buksteew) Stäärnööm efter Bayer: α Centauri („Alpha Centauri“), ufkört: α Cen Ööder nöömer: Rigil Kentaurus, Toliman Stäärbil: Gemini (Twanlanger) Traadlaachtest stäär: γ („Gamma“, traad buksteew) Stäärnööm efter Bayer: γ Geminorum („Gamma Geminorum“), ufkört: γ Gem Ööder nöömer: Alhena Detdiar reegel woort oober ei konsekwent trochhäälen, at jaft uk α-stäären, diar ei a laachtesten uun en stäärbil san. Flamsteed-Numer
At Flamsteed-Numer woort jüst so üs di Bayer-Nööm brükt, am stäären tu betiaknin. Hat gongt üüb John Flamsteed turag. Det betiaknang begant mä en numer, an do fulagt di geenitiif faan di latiinsk nööm faan't stäärbil. Bispal: 13 Lyrae of 23 Ursae Maioris. Ufkört woort det do so: 13 Lyr of 23 UMa. Jodiar numern san tuirast brükt wurden uun sin buk Historia coelestis Britannica, det as 1712 faan Edmond Halley an Isaac Newton ütjbroocht wurden. Flamsteed küd natüürelk bluas jodiar stäären betiakne, diar hi faan Gratbritanien ütj sä küd. Bayer-Nööm
At Rektaszension α of a (latiinsk ascensio recta ‚lik apstiigen‘) as ian faan jo tau polaarkoordinaaten uun't ekwatooriaal koordinaatensüsteem faan a astronomii. Det ööder koordinaat as at Deklination. At rektaszension as tu fergliken mä't geograafisk lengde üüb a eerd. At deklination wiar do det geograafisk breetje. A Ekliptik as at skiinboor boon faan üüs san auer a stäärenhemel.
En meteoor as en kurt aplochten faan letj stianer, diar auer a hemel flä an uun't atmosfeere faan a eerd fergleu. Jo jaage mä 30 bit 70 kilomeetern per stünj ambi. Grat meteooren (muar üs 10 mm trochmeeder) het uk boliiden. Det, wat faan a meteooren auerblaft, wan jo üüb a eerd deelfaal, san meteoriiten. Diar faal stüdag grater of letjer meteoriiten faan a hemel deel, det san wel amanbi 500 bit 5.000 tonen arke dai. Tu enkelt juarstidjen faal diar auer a miaten föl meteooren deel. Jodiar meteoorstruumer haa hör nööm efter det stäärbil, huar jo diarföör tu sen san. Jo san best uun a leed naacht tu sen, wan a san noch ei apgingen as. ZHR – Zenithal Hourly Rate. Soföl meteooren kön bi gud weder uun ian stünj tu sen wees. Commonskategorii: Meteooren – Saamlang faan bilen of filmer
At kwadrootgraad (deg², (°)²) (ingelsk square degree of sq degree) as en ianhaid för di rümwinkel. Hat woort brükt uun a astronomii för't ütjmeeden faan objekten üüb a stäärhemel. Letjer ianhaiden san: Kwadroot-böögminüüt (ingelsk square arcmin) = 1 3600 {\displaystyle ={\frac {1}{3600}}} kwadrootgraad Kwadroot-böögsekund (ingelsk square arcsec) = 1 3600 {\displaystyle ={\frac {1}{3600}}} kwadrootminüüten = 1 12 960 000 {\displaystyle ={\frac {1}{12\,960\,000}}} kwadrootgraad. Di fol rümwinkel as 4 π {\displaystyle 4\pi } sr = ( 360 d e g ) 2 π ≈ 41 253 d e g 2 {\displaystyle {\frac {(360\ \mathrm {deg} )^{2}}{\pi }}\approx 41\,253\ \mathrm {deg^{2}} } . Amreegnang tu steradiant: ⇔ 1 d e g 2 = ( 2 π 360 ) 2 s r = ( π 180 ) 2 s r = π 2 32 400 s r ≈ 3,046 1741 ⋅ 10 − 4 s r ≈ 0,000 30461741 s r {\displaystyle {\begin{aligned}\Leftrightarrow 1\ \mathrm {deg} ^{2}&=\left({\frac {2\pi }{360}}\right)^{2}\ \mathrm {sr} \\&=\left({\frac {\pi }{180}}\right)^{2}\ \mathrm {sr} \\&={\frac {\pi ^{2}}{32\,400}}\ \mathrm {sr} \\&\approx 3{,}0461741\cdot 10^{-4}\ \mathrm {sr} \\&\approx 0{,}00030461741\ \mathrm {sr} \end{aligned}}} of ⇔ 1 s r ≈ 3283 d e g 2 {\displaystyle \Leftrightarrow 1\ \mathrm {sr} \approx 3283\ \mathrm {deg} ^{2}} För
En stäärbil as en regiuun faan a hemel, huar'm en münster faan laacht stäären sä koon. Sodenang san diar 88 stäärbilen, diar a hialer hemel ufdek. Mä a uugen koon'am normoolerwiis bluas stäären faan üüs aanj galaksii, det Moolkstruat sä. Al uun ualang tidjen san a stäären brükt wurden uunsteed faan en kompaas. An am jo lachter tu käänen, haa a minsken diar diarten of ööder dingen uun sen. En gud bispal as di Kaarelswaanj, uk Grat Waanj of Grat Beer. Mä tau kaantstäären koon'am lacht di Puulstäär finj. Wan dü üüb 'Deklination' trakst (iansis of tweisis), sortiarest dü a nuurdelk stäärhemel mä bekäänd stäärbilen gans efter onern of gans efter boownen. Commonskategorii: Stäärbilen – Saamlang faan bilen of filmer Stäärkreis
Di Puulstäär as di laachtest stäär uun't stäärbil Letj Waanj (uk: Letj Beer, Ursa Minor, UMi). Hi as ~ 2 mag laacht an gud tu käänen. Eegentelk san't trii stäären, diar nai bienööder lei. Di Puulstäär leit temelk nai bi a nuurdpuul faan a hemel, an as sodenang en grat halep, am uk üüb a eerd di nuurdwai tu finjen. Tu tidjen, üs't noch nään kompaas jääw, haa a minsken jo efter a Puulstäär racht. Det blaft oober ei iiwag so. Det eerdaaks "aiert" en betj mä en pretsesioonsdüür faan ~ 25.700 juaren. Uun amanbi 12.000 juar as di Puulstäär ei muar di nuurdstäär, do wiset di stäär Wega tu nuurden. Rektaszension = 2h 31m 49s bit 2h 30m 42s Deklination = +89° 15′ 51″ bit +89° 15′ 38″ Skiinboor magnituud = 2,0 mag bit 9,2 mag Spektraalklas = F Bayer-Nööm = α UMi Flamsteed-Numer = 1 UMi Commonskategorii: Puulstäär – Saamlang faan bilen of filmer
A Kompaas (faan itajeensk compasso, grünjfurem compassare „ufstraal“) as en aperoot, am a hemelswaier uuntuwisin. Miast men wi di magneetkompaas, di aleewen efter di magneetisk nuurdpuul faan a eerd wiset. Hi as magnetisiaret an racht ham efter det magneetfial faan a eerd ütj. Di magneetisk nuurdpuul as oober ei akeroot detsalew üs di geograafisk nuurdpuul (det aanj faan a eerdaaks), sodenang skal di wäärs leewen en betj korigiaret wurd. Dat en magneet ham efter nuurden ütjracht, as al sant 2.500 juaren bekäänd. Saner det magneetfial komt di kreiselkompaas ütj. Hi hinget faan det eerdamdreiang uf an wiset akeroot tu a geograafisk nuurdpuul. Militeerkompaas En kompaas för siilskeb En kompaas mä iarembian Kreiselkompaas Commonskategorii: Kompaaser – Saamlang faan bilen of filmer
Chartuum (üüb Araabsk: ٱلْخُرْطُوم‎ Al-Khurṭūm) as at hoodsteed faan Sudaan. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 1.410.858 lidj (2008). Sudan, citypopulation.de Sudan Meteorological Authority: Klimainformationen Khartoum. World Meteorological Organization, ufrepen de 12. Nofember 2013.
Twesken 23. Nofember an 7. Deetsember 2019 as en Referendum auer't Suwereniteet uun Bougainville. At resultoot skal hen jin a 20. Deetsember bekäänd den wurd. At referendum as at resultoot faan en ufmaaging twesken't regiaring faan Papua-Nei-Guinea an det autonoom regiaring faan Bougainville. A weelern haa't mögelkhaid, en grater autonomii uun Papua-Nei-Guinea of en komplet suwereniteet tu weelin. Papua-Neuguinea sait tu, at resultoot faan't referendum gud tu keenen.
Det Alaotra-Mangoro Regiuun as ian faan dön tau-an-twuntig regiuunen uun Madagaskar. At regiuun leit uun a uast faan't lun. Det hee 1.255.514 lidj (2018) . At hoodsteed faan’t regiuun as Ambatondrazaka. De Alaotra Sia leit uun't regiuun. Ambatondrazaka Amparafaravola Andilamena Moramanga At regiuun hee fiiw distrikten: Madagascar: Administrative Division, citypopulation.de
Det Amoron'i Mania Regiuun (üüb Malagasy: Faritra Amoron'i Mania, üüb Fraansöösk: La Région d'Amoron'i Mania) as ian faan dön tau-an-twuntig regiuunen uun Madagaskar. At regiuun leit uun a maden faan't lun. Det hee 833.919 lidj (2018) . At hoodsteed faan’t regiuun as Ambositra. Ambatofinandrahana Ambositra Fandriana At regiuun hee fjauer distrikten: Madagascar: Administrative Division, citypopulation.de
At (afrikoonsk) Öölepualem (Elaeis guineensis) as en wichtag pualemplaant. Hat wääkst ei bluas uun Afrikoo, man daalang uk uun a troopen faan Ameerikoo an fööraal uun Süüduastaasien. Hat woort bit 30 m huuch an drait 3.000 bit 6.000 früchten. Det pualemööle woort brükt tu köögin, man uk uun a industrii. Det tunemen iinrachtang faan öölebuumplantaajen gongt tu läästen faan a natüürelk troopenwalt. Öölebuumplantaaj uun Malaysia Früchten Pualemööle Pualemsiap Commonskategorii: Öölebuumer – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Öölebuumer
Öölepualmer (Elaeis) san en skööl faan Pualmer (Arecaceae). Diar hiar bluas tau slacher tu. Öölepualem (Elaeis guineensis), hää en grat bedüüdang för a büürerei. Amerikoonsk Öölepualem (Elaeis oleifera) Commonskategorii: Öölebuumer – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Öölebuumer
At Amerikoonsk Öölepualem (Elaeis oleifera) as en pualemplaant uun Madel- an Süüdameerikoo. Hat hää ei det grat bedüüdang üs det afrikoonsk öölepualem (Elaeis guineensis), woort oober haal diarmä iinkrüsagt, amdat a plaanten robuster wurd. Commonskategorii: Öölebuumer – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Öölebuumer
Arecoideae san en onerfamile faan Pualmer (Arecaceae). Det naier onerdialang san triibuus. Areceae – Chamaedoreeae – Cocoseae – Euterpeae – Geonomateae – Iriarteeae – Leopoldinieae – Manicarieae – Oranieae – Pelagodoxeae – Podococceae – Reinhardtieae – Roystoneeae – Sclerospermeae Beetelpualem (Areca catechu) Kokospualem (Cocos nucifera) Öölepualem (Elaeis guineensis) Kualpualem (Euterpe oleracea) Könangpualem (Roystonea regia) Commonskategorii: Arecoideae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Arecoideae
Dasypogonaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Pualemplaanten (Arecales). Diar hiar 16 slacher tu; jo lewe bluas uun Austraalien. Dasypogon bromeliifolius Kingia australis Calectasia cyanea Baxteria australis Baxteria mä man ään slach: Baxteria australis Calectasia mä 11 slacher Dasypogon mä 3 slacher Kingia mä man ään slach: Kingia australis Commonskategorii: Dasypogonaceae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Dasypogonaceae
Coryphoideae san en onerfamile faan Pualmer (Arecaceae). Det naier onerdialang san triibuus. Borasseae – Caryoteae – Chuniophoeniceae – Corypheae – Cryosophileae – Phoeniceae – Sabaleae – Trachycarpeae Kanaarisk Datelpualem (Phoenix canariensis) Copernicia prunifera Sabal palmetto Zombia antillarum Kerriodoxa elegans Arenga engleri Sokerpualem (Arenga pinnata) Lodoicea maldivica Commonskategorii: Coryphoideae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Coryphoideae
Ceroxyloideae san en onerfamile faan Pualmer (Arecaceae). Jo waaks uun Süüdameerikoo, man uk üüb Madagaskar. Det naier onerdialang san triibuus. Ceroxyleae – Cyclospatheae – Phytelepheae Pseudophoenix sargentii Ceroxylon quindiuense Phytelephas spec. (Stiannöden) Commonskategorii: Ceroxyloideae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Ceroxyloideae
Nypa fruticans, uk wel Nypapualem as en pualemplaant uun Süüduastaasien. Hat as di iansagst slach uun det skööl Nypa, an Nypa as det iansagst skööl uun det onerfamile Nypoideae. Hör bleeden haa leewen en grat rol spelet, am saagen tu driiwen. Frücht Leewentsrüm Commonskategorii: Nypa fruticans – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Nypa fruticans
Calamoideae san en onerfamile faan Pualmer (Arecaceae). Jo lewe uun Süüdameerikoo, man uk üüb Madagaskar. Det naier onerdialang san triibuus. Faan pualmer uun detdiar famile woort Rattan an Peddigröör maaget. Calameae – Eugeissoneae – Lepidocaryeae Eugeissona spec. Mauritia flexuosa Salacca magnifica Rattan komt faan sok pualmer Commonskategorii: Calamoideae – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Calamoideae
Di Letj Waanj of uk Letj Beer, latiinsk Ursa Minor, UMi as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. Hi as auer't hialer juar tu sen. Di laachtest stäär as di Puulstäär (Polaris, α Ursae Minoris). Ferbinjang faan Kaarelswaanj an Letj Waanj Letj Waanj üüb a naachthemel Commonskategorii: Letj Waanj – Saamlang faan bilen of filmer
Di Orion [oˈʀiːɔn] (Ori), of uk Jeeger as en stäärbil mä tau laacht stäären faan maner üs 1 mag an as bi a wonterhemel gud tu käänen. Trii stäären faan ~2 mag san uun a maden üs 'Orion san riam' tu käänen. Di Orion"mist" Di "Hingsthoodmist" naibi Orion san riam A wichtagst stäären faan Orion Commonskategorii: Orion – Saamlang faan bilen of filmer
Cassiopeia, ufkört Cas as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. Hat het uk Hemel-W. A laachtest stäär as Schedir ( α Cassiopeiae) mä en skiinboor magnituud faan 2,24 mag. Det stäärbil as näämd efter det greks mütoloogisk figuur Cassiopeia, wüf faan könang Cepheus an mam faan Andromeda. Hör aalern wiar Arabos an Thronia. Cassiopeia üüb a naachthemel Commonskategorii: Cassiopeia – Saamlang faan bilen of filmer
Andromeda (faan ualgreks Ἀνδρομέδα Androméda) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. Diaruun leit uk a "Andromedamist" (M 31), det as det naist galaksii tu üüs aanj galaksii, det Moolkstruat. A laachtest stäär as Sirrah ( α Andromedae) mä en skiinboor magnituud faan 2,06 mag. Andromeda üüb a naachthemel Uun Uranographia faan Johann Elert Bode (1801) Di Andromeda"mist" (M 31) Commonskategorii: Andromeda – Saamlang faan bilen of filmer
Lyra (faan ualgreks λύρα lýra‚ det musiikinstrument) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Wega (uk: Vega). At somer-triihuk mä Wega, Altair an Deneb. Commonskategorii: Lyra – Saamlang faan bilen of filmer
A Swaan (latiinsk Cygnus, ufkört Cyg) as en stäärbil üüb a nuurdhemel. San laachtest stäär as Deneb mä en skiinboor magnituud faan 1,25 mag. Di Swaan üüb a naachthemel Det somer-triihuk mä Wega, Altair an Deneb. Commonskategorii: Swaan – Saamlang faan bilen of filmer Swaanen (Diarten)
Di Iarn (latiinsk Aquila, Aql) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. San laachtest stäär as Altair. Det somer-triihuk mä Wega, Altair an Deneb. Di Iarn üüb a naachthemel Commonskategorii: Iarn – Saamlang faan bilen of filmer Iarner (Fögler)
Di Bright-Star-Kataloog (of uk Yale Catalog of Bright Stars) as en kataloog auer laacht stäären. Hi skal aal a stäären apfeer, diar mä't uug tu sen san. Det ment stäären, diar laachter üs 6,5 mag san. Tu tidj san diar 9110 objekten uun, 14 diarfaan san oober nian stäären faan üüs galaksii, at moolkstruat. Det san ööder galaksiin üs t.b. di "Andromedamist". 1983 as di kataloog am 2603 stäären ütjwidjet wurden mä en magnituud bit 7,1. Di kataloog amfaadet di Bayer-Nööm, det Flamsteed-Numer an noch muar dooten. Hi woort miast mä HR (efter Harvard Revised) betiakent. Wääbsteed Commonskategorii: HR-Kataloog – Saamlang faan bilen of filmer
Elektroonik as det wedenskap am't reeglin faan elektrisk struum mä elektroonisk baudialen. Di nööm komt faan't greks wurd elektron (ήλεκτρον) uf, det ment eegentelk rääf. Analoogelektroonik Digitaalelektroonik Huuchfrekwenselektroonik Efektelektroonik Elektroonisk baudialen Mikroelektroonik Integriaret scheekel (IC) Printplaaden Elektroindustrii Commonskategorii: Elektroonik – Saamlang faan bilen of filmer
En Motoor ([ˈmoːtoːr] of uk [moˈtoːr], faan latiinsk mōtor ‚reert uun‘) as en krääftmaskiin, diar energii amsaat tu werk. Motooren haa normoolerwiis en dial, di ham dreit (rootor), an detdiar amdreiang wort auer en getriibe widjerfeerd. Tau slacher faan motooren haa daalang en grat bedüüdang: elektromotooren an ferbraanermotooren. Dampmaskiin Dampturbiin, skal en generaator uundriiw Winjstruum"maln", draft en generaator uun Elektromotooren Automotoor Commonskategorii: Motooren – Saamlang faan bilen of filmer
En spuul of uk induktor as en elektrisk baudial. Det as miast en apwolet kööberwiar trinjam en iisenkial. Diar kön flook elektroonisk aperooten mä baud wurd. Wan diar likstruum troch en spuul feerd woort, baut ham en magneetfial ap. Arke spuul hää hör aanj induktiwiteet. Uun en spuul mä't lengde l {\displaystyle l} an n {\displaystyle n} amdreiangen, huar en struum I {\displaystyle I} lääpt, woort en magneetfial mä det magneetisk fialmäächt H {\displaystyle H} apbaud: H = I ⋅ n l {\displaystyle H=I\cdot {\frac {n}{l}}} Commonskategorii: Spuulen – Saamlang faan bilen of filmer Induksion
Henry as det ianhaid för induktiwiteet uun't SI-süsteem, an näämd efter Joseph Henry. Arke spuul hää hör aanj induktiwiteet, an di Henry-wäärs stäänt diar miast üüb. 1 H = 1 V s A = 1 Ω s {\displaystyle 1\,\mathrm {H} =1\,\mathrm {\frac {V\,s}{A}} =1\,\Omega \,\mathrm {s} } En spuul hää en induktiwiteet faan 1 Henry, wan bi en struum faan 1 Ampere uun 1 Sekund en späänang faan 1 Volt apbaud woort. Abhenry (abH) as en ual ianhaid uun't CGS-süsteem. Diar täält: 1 abH = 10−9 H = 1 nH (Nanohenry) Magneetisk permeabiliteet
At Han-Dünastii (sjineesk 漢朝 / 汉朝, Pinyin hàncháo) hää det sjineesk keiserrik regiaret faan 206 f.Kr. bit 220 efter Krast. Ääder Han: 207 f.Kr. bit 6/9 e.Kr. Wang Mang: 6/9 e.Kr. bit 23/25 e.Kr. Leed Han: 23/25 bit 220 Üs det Qin-Dünastii grausoom jin a büüren föörging, jääw't en apstant, an di uunfeerer Liu Bang as 206 f.Kr. Keiser faan Sjiina wurden. Hi hää di aadel ufskaafet, det lun uun prowinsen apdiald, an mä beamten regiaret. Uun't Han-Dünastii kaam föl neis uun wiartskap an technik ap, det wiar hanel mä siisen, lak an jaade, an det maagin faan papiir, stial, pompen an bragen. A Qin hed buken ferbeeden an ferbraand; oner a Han ging det weder amhuuch mä wedenskap an kultuur. Efter waasten as det siisenstruat ütjbaud wurden, huar a Han-Sjineesen det hanelsmäächt hed. An efter süüden ging hör iinflööd bit Wjetnam an üüb a siawai bit tu't Röömsk Rik. Commonskategorii: Han-Dünastii – Saamlang faan bilen of filmer
A Gupta (Sanskrit, गुप्त, gupta) wiar en dünastii uun Indien uun a juaren 320 bis 550 efter Krast. Hat as grünjlaanj wurden faan Chandragupta I.. Hör määcht amfaadet det nuurdelk Indien. A Guptas haa det skaafet, flook letj könangriken tuuptuslütjen. Fööraal di dring Chandragupta II. hää di määchtrüm ütjwidjet. Gupta (~ 275–300) Ghatotkacha (~ 300–320) Chandragupta I. (320–335) Samudragupta (335–375) Ramagupta am 375 (?) Chandragupta II. (375–413/5) Kumaragupta I. (415–455) Skandagupta (455–467) Purugupta (~ 467–472) Narasimhagupta Baladitya (~ 472/73) Kumaragupta II. (~ 473–476) Budhagupta (~ 476–495) am 500 as't ünseeker: Chandragupta III. Vainyagupta am 507 (?) Bhanugupta am 510 (?) Narasimhagupta Baladitya II. ~ 500–530 (?) Kumaragupta III. Kramaditya (~ 532) Vishnugupta Chandraditya (~ 550) Commonskategorii: Gupta-Rik – Saamlang faan bilen of filmer
En fliiger as en ferkiarsmedel föör a loft. Hat flocht uun a atmosfeere faan a eerd. Wat huuger üs 100 km flocht, bedraft nian loftferkiar, det as rümfaard. Loftferkiar Ferkiarsmedel lachter üs loft saner aanj uundrift: Balong, frei of bi en liin mä aanj uundrift: Loftskap, Zeppelin Ferkiarsmedel swaarer üs loft saner aanj uundrift: Siilfliiger, Siilskirem mä aanj uundrift: Propelerfliiger, Düüsenfliiger, Dreifliiger Loftskap, Zeppelin NT Gasbalong, frei Gasbalong, bi en liin Siilfliiger Siilskirem Siilskirem, Draag Propelerfliiger, Cessna 172 Düüsenfliiger, Airbus 380 Dreifliiger, Hupskrüüwer, Helikopter Dreifliiger, Gyrokopter Jachtfliiger, Eurofighter Modelfliiger Pasajiirdroon Commonskategorii: Fliigern – Saamlang faan bilen of filmer