rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Tschad [tʃat], amtelk Republiik faan Tschad (üüb Araabsk: تشاد‎‎ Tshād an جمهورية تشاد‎‎ Jumhūrīyat Tshād; üüb Fraansöösk: Tchad an République du Tchad), as en banenstoot uun a maden faan Aafrika. Uun a nuurd leit Liibien, uun a uast Sudaan, uun a süüd det Madelaafrikoons Republiik an uun a waast Kameruun, Niiger an Nigeeria. At lun hee 11.039.873 lidj (2009). At hoodsteed as N’Djamena. Tschad as det füftgratst lun uun Aafrika. At lun dialt grensen mä seeks lunen. Det lingst grens (1556 km) faan't lun wurt mä det Madelaafrikoons Republiik an det kurtst (85 km) mä Nigeeria diald. Det dialt uk en 1403 km lung grens mä Sudaan, en 1196 km lung mä Niiger, en 1116 km lung mä Kameruun an en 1050 km lung mä Liibien. De huuchst berig uun't lun as de Emi Koussi Berig, wat 3445 m huuch as. Öler berger san: de Tarso Emissi Berig (3376 m), de Tarso Ahon Berig (3325 m), de Tarso Toussidé Berig (3265 m), de Tarso Voon Berig (3100 m), de Tarso Toh Berig (2000 m), de Binim Berig (1360 m), de Silagni Berig (1236 m), de Nikou Berig (1230 m) an de Diouga Berig (1210 m). De Tschad Sia, wat at
Sudaan, amtelk Republiik faan Sudaan as en stoot uun a nuurduast faan Aafrika. Uun a uast leit det Ruad Sia, uun a nuurd Ägipten, uun a süüduast lei Ethioopien an Eritrea, uun a süüd leit Süüdsudaan, uun a süüdwaast det Madelaafrikoons Republiik, uun a waast Tschad an uun a nuurdwaast Liibien. At lun hee 30.894.000 lidj (2008). At hoodsteed faan't lun as Chartuum. Sudaan as det traadgratst lun uun Aafrika. At lun dialt grensen mä sööwen lunen. Det lingst grens (2184 km) wurt mä Süüdsudaan an det kurtst (175 km) wurd mä det Madelaafrikoons Republiik diald. Det dialt uk en 1360 km lung grens mä Tschad, en 1275 km lung mä Egypten, en 605 km lung mä Eritrea, en 769 km lung mä Ethioopien an en 383 km lung mä Liibien. Sudaan hee 18 bundesstooten. Det soneemd Kalifat faan Omdurman wooret faan 1885 tu 1898. Det wurd faan en anglo-egiptisk stridjmeecht uun a Slacht faan Omdurman tunant maaget. Sudaan wurd en britisk-egiptisk kondominium, man wiar at lun de facto en britisk kolonii. 19. Detsember 1955 ferklaaret at lun suwereniteet an det wurd 1. Janewoore 1956 faan Egypten an det Ferianigt Köningrik gudkäänd. Efter suwereniteet wiar tau bürgerkriiger, de Iarst Sudanees
Somaalia [zoˈma:li̯a], amtelk Bundesrepubliik faan Somaalia (üüb Somaali: Soomaaliya an Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya; üüb Araabsk: الصومال aṣ-Ṣūmāl an جمهورية الصومال الفدرالية Jumhūriyyat aṣ-Ṣūmāl al-Fidirāliyya) as en stoot uun a nuurduast faan Aafrika. Uun a waast leit Äthioopien, uun a nuurdwaast Dschibuuti, uun a nuurd de Golf faan Aaden, uun a uast de Indisk Ootseaan an uun a süüdwaast Keenia. At lun hee 7.114.431 lidj (1987). At hoodsteed as Mogadischu. At lun dialt grensen mä trii lunen. Det lingst grens (1626 km) faan Somaalia wurt mä Ethioopien an det kurtst (58 km) mä Dschibuuti diald. At lun dialt uk en 682 km lung grens mä Keenia. De uastermiast ponkt uun Aafrika, Kap Guardafui, leit uun a nuurduast faan Somaalia. De huuchst berig (2460 m) faan't lun as Shimbiris. Somaalia hee 18 regiuunen. A nuurddial faan’t lun wiar en britisk kolonii an a süüddial wiar en itajeensk kolonii. Somaalia wurd de 1. Jüüle 1960 suwereen. Aden Abdullah Osman Daar wiar de iarst president. 1991 hee ham di nuurdelk dial weder ufliaset an het daaling Somaalilun. Somaalia as en republiik. A president faan't lun sant Febrewoore 2017 as Mohamed Abdullahi Mohamed. Somaalia as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 20. September 1960. www.citypopulation.de
Maali [ˈmaːli], amtelk Republiik faan Maali as en banenstoot uun a waast faan Aafrika. Uun a nuurdwaast leit Mauretaanien, uun a nuurduast Algeerien, uun a süüduast lei Niiger an Burkiina Faaso an uun a süüdwaast at Elfenbianküst, Guinea an Seenegal. At lun hee 19.553.397 lidj (2020). At hoodsteed as Bamako. Maali as en banenstoot uun Waastaafrika. At wüüst Sahara bedobet tau traaden faan’t lun. At lun dialt grensen mä sööwen lunen. Det lingst grens (2237 km) wurt mä Mauretaanien an det kurtst (419 km) mä Seenegal diald. Det dialt uk en 1376 km lung grens mä Algeerien, en 1000 km lung mä Burkiina Faaso, en 858 km lung mä Guinea, en 821 km lung mä Niiger an en 532 km lung mä't Elfenbianküst. De Niiger Struum leept troch a süüd faan't lun. Det as de bedüüdendst struum faan Waastaafrika. Hi leept Maali üüb at lengde faan amanbi 1700 km troch. A struum leept ütj Guineea an komt uun de süüdwaasten snipel faan’t lun iin uun’t teritoorium faan Maali. Hi bildet efter Ségou en grat banendelta. Bi Mopti namt de struum san gratst bistruum Bani ap, am ham kurt diarüüb iin uun tau iarmer, a Bara Issa an a Issa Ber,
Mauretaanien [maureˈta:ni̯ən], amtelk Islaamisk Republiik faan Mauretaanien (üüb Araabsk: الموريتانية al-Mūrītāniyyah an الجمهورية الإسلامية الموريتانية al-Jumhūriyyah al-Islāmiyyah al-Mūrītāniyyah) as en stoot uun a nuurdwaast faan Aafrika. Uun a nurduast leit Algeerien, uun a uast an süüduast Maali, uun a süüdwaast Seenegal an uun a nuurdwaast at teritoorium faan Waastsahara. At lun hee 3.537.368 lidj (2013). At hoodsteed faan't lun as Nouakchott. Mauretaanien leit twesken 27° 19' an 14° 43' (faan a nuurd tu a süüd) an 17° 03' an 4° 45' (faan a waast tu a uast). At lun as det elwenstgratst lun uun Aafrika an as triisis grater üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä fjauer lunen. Det lingst grens (2237 km) wurt mä Maali an det kurtst (453 km) mä Algeerien diald. At lun dialt uk en 1561 km lung grens mä Waastsahaara en 813 km lung mä Seenegal. Berger uun Mauretaanien san: Kediet ej Jill (915 m), Teniaggoûri (815 m), Et Toûmiyât (703 m), Goûr Amogjâr (690 m), Tizzai (637 m), Guelb Ben ’Amîra (635 m), Tarf Neïtiri (598 m), Tijjem (582 m), Gleïb Dbak (574 m) an Tarf Ntouiouiz (540 m). Mauretaanien hee 15 regiuunen (üüb Araabsk: وِلَايَات wilāyāt). At lun wurd 1904 dial faan Fraansöösk
Libeeria [liˈbeːri̯a], amtelk Republiik faan Libeeria as en stoot uun a waast faan Aafrika üüb a eeg faan de Atlantisk Ootseaan. Uun a nuurdwaast lei Sierra Leone an Guinea, uun a uast leit at Elfenbianküst an uun a süüd de Atlantisk Ootseaan. At lun hee 3.476.608 lidj (2008). At hoodsteed as Monrovia. Libeeria leit twesken 9° an 4° (faan a nuurd tu a süüd) an twesken 12° an 7° (faan a waast tu a uast). At lun dialt grensen mä trii lunen. Det lingst grens (716 km) wurt mä't Elfenbianküst an det kurtst (310 km) mä Sierra Leone diald. Det hee uk en 560 km lung grens mä Guinea. A eeg as 580 km lung. Libeeria hee füftanj amten. Det amtelk spriik as Ingels. Libeeria wurd 26. Jüüle 1846 suwereen. Joseph Jenkins Roberts wiar de iarst president. Libeeria as en republiik. A president faan't lun as George Weah, diar tu't amt 26. Deetsember 2017 woolet wurd. A president faan't lun faan 2006 tu 2018 wiar Ellen Johnson Sirleaf. Libeeria as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 2. Nofember 1945. At weering faan't lun as de Liberiaans Dooler, wat faan det Sentraalbeenk faan Libeeria ütjbroocht wurt. Dü könst oober aueraal mä
At Elfenbianküst, amtelk Republiik faan't Elfenbianküst (üüb Fraansöösk: Côte d’Ivoire [kot.di.ˈvwaʁ] harke tu?/i an République de Côte d’Ivoire [ʁe.py.ˈblik də kot.di.ˈvwaʁ]) as en stoot uun a waast faan Aafrika. Uun a nuurd lei Maali un Burkiina Faaso, uun a uast leit Ghaana an uun a waast lei Libeeria an Guinea. At lun hee 26.378.274 lidj (2020). At hoodsteeden san Abidjan an Yamoussoukro At Elfenbianküst leit twesken 10° 44' an 04° 22' (faan a nuurd tu a süüd) an 8° 35' an 2° 35' (faan a waast tu a uast). At lun as wat letjer üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä fiiw lunen. Det lingst grens (816 km) faan’t lun wurt mä Guinea an det kurtst (545 km) mä Burkiina Faaso diald. Det dialt uk en 778 km lung grens mä Libeeria, en 720 km lung mä Ghaana an en 599 km lung mä Maali. A eeg faan’t lun as 515 km lung. Berger uun’t Elfenbianküst san: de Zo Berig (1144 m), de No Berig (1070 m), de Zan Berig (1066 m), de Sangrou Berig (1051 m), de Tyouri Berig (913 m), de Bo Berig (902 m), de Bougouri Berig (893 m), de La Dent de Man Berig (881 m),
Det Cabinda Prowins (iar Portugiisisk-Kongo; üüb Portugiisk: A Província de Cabinda) as en prowins an eksklaawe faan a Afrikoons stoot Angoola. Uun a nuurd leit det Republiik Kongo an uun a uast an süüd det DR Kongo. At prowins hee 688.285 lidj. At hoodsteed het uk Cabinda. Det Cabinda Prowins hee fjauer kreiser. Websidj faan't Regiaring faan't Prowins (üüb Ingels an Portugiisk). Websidj faan a Instituto Nacional de Estatística de Angola, "Cabinda," Censo 2014. Archiwiaret faan det originool di 22. Janewoore 2017. Ufrepen di 30. September 2017. Websidj faan a Instituto Nacional de Estatística de Angola, "Cabinda," Censo 2014. Archiwiaret faan det originool di 22. Janewoore 2017. Ufrepen di 30. September 2017. Websidj faan a Instituto Nacional de Estatística de Angola, "Cabinda," Censo 2014. Archiwiaret faan det originool di 22. Janewoore 2017. Ufrepen di 30. September 2017.
At Sowjetunioon (kurt SU, fol amtelk nööm: Unioon faan Sosiaalistisk Sowjetrepubliiken, kurt USSR, üüb Rüs: Союз Советских Социалистических Республик Sojus Sowjetskich Sotsialistitscheskich Respublik) wiar ein sentralistisk regiaret, föderatiiw ianparteistoot. At teritoorium faan deheer stoot lingt faan dön Uastsia an Suartsia tu det Pasiifik. Det wurd 30. Deetsember 1922 faan a Bolschewiken grünjlaanjen an faan det 21. Deetsember 1991 Alma-Ata Deklaratschuun apliaset. At Sowjetunioon hed 15 unioonsrepubliiken: Armeens SSR (1936-1991; 1922-1936 dial faan det Transkauskaasisk SSR, sant 1991 Armeenien) (13) Aserbaidschaans SSR (1936-1991; 1922-1936 dial faan det Transkauskaasisk SSR; sant 1991 Aserbaidschaan) (7) Eestnisk SSR (1940-1941 an 1944-1991; sant 1991 Eestlun) (15) Georgisk SSR (iar dial faan det Transkauskaasisk SSR; sant 1991 Georgien) (6) Kasachs SSR (1936-1991; iar dial faan det Rüs SFSR; sant 1991 Kasachstaan) (5) Kirgisk SSR (1936-1991; iar dial faan det Rüs SFSR; sant 1991 Kirgistaan) (11) Liitauisk SSR (1940-1941 an 1944-1991; sant 1991 Liitauen) (8) Letisk SSR (1940-1941 an 1944-1991; sant 1991 Letlun) (10) Moldaawisk SSR (1940-1991; sant 1991 Moldaawien) (9) Rüs SFSR (1922-1991; sant 1991 Ruslun) (1) Tadschiiks SSR (1929-1991; 1924-1929 dial faan det Usbekisk SSR; sant 1991 Tadschikistaan) (12) Turkmeens SSR (1925-1991; 1922-1925 dial faan det Rüs SFSR; sant 1991 Turkmeenistaan) (14) Ukrainisk SSR (1922-1991;
De Naist Wäältkrich wiar en krich faan 1939 ap tu 1945. Hi begand 1. September 1939 mä en tjiisken uungrip üüb Poolen. Uun 2. September 1945 naam de krich en aanj mä a kapitulatschoon faan Jaapaan. Uun de Naist Wäältkrich san üngefeer 55 miljuun mensken störwen. 6 miljuun juuden san bi de Holocaust ambroocht. A krich uun Euroopa begand uun September 1939 an naam uun Mei 1945 en aanj. De uungrip begand 1. September 1939 de maaren klook 04.40, an naam 6. Oktuuber 1939 en aanj, efter Tjiisklun an at Sowjetunioon hial Poolen besaatet haa. De Wonterkrich (üüb finsk: talvisota, üüb sweedsk: vinterkriget, üüb rüs Зимняя война Simnjaja Wojna) wiar en krich twesken at Sowjetunioon an Finlun. Hi begand 30. Nofember 1939 üüs sowjetisk saldooten marschiaret iin uun Finlun iin. De krich naam 13. Marts 1940 en aanj. Ääder de maaren faan 9. April 1940, marschiaret tjiisk saldooten iin uun Denemark iin. Det deens regiaring kapituliaret ungefeer am a klook seeks, efter letjet welerstant. De salew dai greeb det tjiisk krichsmariine, lochtwoopen an armee Noorweegen uun. Jo naam banen en dai steeden üüb a eeg am a süüd faan't lun. Welerstant faan noorsk saldooten fereewenet det föörwertsgungen faan tjiisk saldooten.
Bachrain [ˌbaχˈʀaɪ̯n], amtelk at Köningrik faan Bachrain (üüb Araabsk: البحرين al-Baḥrayn an مملكة البحرين Mamlakat al-Baḥrayn) as en eilunstoot uun en bocht uun a Persisk Golf uun a uast faan Saudi-Araabien an uun a waast faan Kataar. A nööm al-Baḥrayn bedüüdet üüb Araabsk „a tau sian“. At lun bestäänt ütj 33 eilunen an hee 1.378.000 lidj (2016). At hoodsteed as Manama. Commons: Bachrain – Saamling faan biljen of filmer Wikivoyage Raisfeerer: Bachrain (tjiisk)
Kambodscha [kamˈbɔdʒa], amtelk Köningrik faan Kambodscha (üüb Khmer: កម្ពុជា Kâmpŭchéa [kɑmˈpuˈciə] an ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa) as en stoot uun a süüduast faan Aasien. Uun a süüd leit a Golf faan Thailun, uun a uast Vietnam, uun a nuurduast Laos an uun a nuurdwaast an waast Thailun. At lun hee 15.328.136 lidj (2014). At hoodsteed as Phnom Penh. Dön tjiin gratst steeden uun't lun san: Kambodscha hee fiiw-an-twuntig prowinsen (ខេត្ត [kʰaet]): Kambodscha wiar en fraansöösk kolonii. Det wurd de 9. Nofember 1953 suwereen. Worldbank Cambodia, citypopulation.de
Albert Einstein Albert Einstein [ˈalbɛɐ̯t ˈaɪnʃtaɪn] (üüb Ingels: [ˈaɪnstaɪn]; * 14. Marts 1879 bi Ulm, Tjiisklun; † 18. April 1955 bi Princeton, New Jersey, Ferianigt Stooten faan Ameerika) wiar en teoreetisk füsiker. San hoodwerk wiar at Relatiwiteetsteorii. Hi fing de 1921 Nobelpris för Füsiik.
Inglöön is en löön öön e nöördwäst foon Euroopa. Et löön is dial foon et Ferianigt Käningrik. Öön e nöörd lait Skotlöön, öön e wäst laie Wales än ju Iirsksii, öön e sööwäst lait ju Atlantisk Ootseaon än öön e söö di Ingelsk Kanaol. Et löön heet 65.648.054 jude (2016). E häädstää foon't löön is London. De tiin grotste stäänge öön't löön san: United Kingdom, citypopulation.de United Kingdom: Counties, Unitary Districts and Major Cities in England, citypopulation.de
Albaanien Albaanien [alˈba:ni̯ən], amtelk Republiik faan Albaanien (üüb Albaansk: Shqipëria [ʃcipəˈɾia] an Republika e Shqipërisë), as en stoot uun a süüduast faan Euroopa, üüb at Balkanhualeweilun. Uun a nuurd lei Monteneegro an Kosowo, uun a uast Nuurd-Matsedoonien, uun a süüd Grekenlun an uun a waast lei det Adriaatisk Sia an Ioonisk Sia. At lun hee 3.195.000 lidj (2016). At hoodsteed faan't lun as Tirana. Albaanien leit twesken 42°30' an 39°39' (faan a nuurd tu a süüd) an 19°16' an 21°04' (faan a waast tu a uast). At lun dialt grensen mä fjauer lunen. Det lungst grens (212 km) as mä Grekenlun an det kurtst (112 km) mä Kosowo diald. At lun dialt uk en 186 km lung grens mä Monteneegro an en 967 km lung mä Nuurd-Masedoonien. A eeg faan Albaanien as 362 km lung. De huuchst berig uun Albaanien as de Korab Berig, wat 2764 m huuch as. A berig leit uun a nuurduast faan't lun, bi't grens tu Nuurd-Masedoonien. De lingst struum as de Drin Struum. A struum hee sin kwel uun Kosowo an 285 diarfaan leept troch a nuurd faan Albaanien. Dön tjiin gratst steeden uun't lun san: Albaanien hee twaalew regiuunen (üüb Albaansk: Qarqe, iantaal Qark).
Fidschi [ˈfɪdʒi], amtelk Republiik faan Fidschi as en eilunstoot uun a Süüd-Pasiifik. Tu a nuurduast leit Wallis an Futuna, tu a uast Tonga, tu a süüd Neisialun, tu a süüdwaast Neikaledoonien an tu a nuurdwaast Wanuaatuu. Det hee 884.887 lidj (2017). At hoodsteed faan't lun as Suva. At lun as dial faan Melaneesien. Det bestäänt ütj 332 eilunen, diarfaan 110 bewenet san. Bütj dön Fidschi-Eilunen hiart noch det Rotuma-Eilun uun de bütjerst nuurd an uk det Ceva-i-Ra Atol uun de bütjerst süüdwaast tu't lun. Dön gratst faan dön Fidschi-Eilunen san Viti Levu an Vanua Levu. Fidschi hee fjauer diwisioonen an ian besaner distrikt (Rotuma): Fidschi wurd 1970 suwereen. At jonger histoore faan't lun wurd faan a konflikt twesken det indigeen fidschiaans muarhaid an't indisk-fidschiaans manerhaid bestemet. Det san fjauer putschen (tau uun't juar 1987, 2000 an 2006) sant suwereniteet. At lun as en parlamentaarisk republiik. At stootsbaas as a president. A president faan't lun sant 12. Nofember 2015 as Jioji Konrote. Fiji as sant 13. Oktuuber 1970 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen. Det wiar faan 1970 tu 1987 an as sant 1997 lasmoot faan det Commonwealth of Nations (suspendiaret 2000-2001, 2009-2014). Suwereen stooten uun Melaneesien: Fidschi, Papua-Nei-Guinea, Salomoon-Eilunen, Wanuaatuu. Fiji,
Skotlöön (uwe Ingelsk än Skots: Scotland [ˈskɔtlənd], uwe Skots-Geelik Alba [ˈal̪ˠapə]) is en löön öön't nöördwästen foon Euroopa. Et löön hiirt tu't Ferianigt Käningrik an lait uwe et nöörddial foon't ailöön Grotbritanien. Dat heet 5.466.000 jude (2020). E häädstää foon't löön is Edinburgh. De tiin grotste stäänge öön't löön sän: Et löön heet 32 council areas: Scotland: Country in the United Kingdom, citypopulation.de United Kingdom: Council Areas and Major Cities in Scotland, citypopulation.de Scotland: Country in United Kingdom, citypopulation.de
Laos, amtelk Demokraatisk Folksrepubliik Laos (üüb Laotisk: ປະເທດລາວ Pathet Lao an ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ Sathalanalat Pasathipatai Pasason Lao) as en banenstoot uun a süüduast faan Aasien. Uun a nuurd leit Schiina, uun a uast Vietnam, uun a süüd Kambodscha, uun a waast lei Mjanmaar an Thailun. At lun hee amanbi 6.500.000 lidj. At hoodsteed as Vientiane. Dön tjiin gratst steeden uun't lun san: At lun hee 17 prowinsen (üüb Lao: ແຂວງ [kʰuɛːŋ]): Laos wiar en fraansöösk kolonii. Det wurd de 22. Oktuuber 1953 suwereen. Laos: Cities, citypopulation.de
Gambia [ˈgambi̯a], amtelk Republiik faan Gambia as en stoot uun a waast faan Aafrika, wat bi a kanter faan a Gambia struum leit. Mä ütjnoom faan en letj stak faan eeg bi a Atlantisk Ootseaan wurd Gambia komplet faan a stoot Seenegal amslööden. At lun hee 1.857.181 lidj (2013). At hoodsteed as Banjul. De Gambia Struum leept troch't lun. Gambia leit twesken 13° 49' an 13° 02' (faan a nuurd tu a süüd) an 16° 45' an 13° 48' (faan a waast tu a uast). At lun as tau-an-dörtigsis letjer üüs Tjiisklun. Gambia hee aacht Local Goverment Areas (LGAs; lokaal ferwaltingsgebiiten): Det amtelk spriik faan Gambia as Ingels an 38% faan’t befölkring spreecht Mandinka. Gambia as en republiik. A president faan't lun sant Janewoore 2017 as Adama Barrow. Gambia as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 21. September 1965. Det wiar faan 1965 tu 2013 an as sant 2018 lasmaat faan det Commonwealth of Nations. At weering faan't lun as de Dalasi, wat faan det Sentraalbeenk faan Gambia ütjbroocht wurt. Alvise Cadamosto www.citypopulation.de Gambia: Administrative Division, citypopulation.de
Sokrates (üüb Greks: Σωκράτης Sōkrátēs; * 469 föör Krast bi Alopeke, Atheen; † 399 föör Krast bi Atheen) wiar en greks filosoof. Hi wiar liarer faan Platon. Dön wichtigst kwelen faan üüs weden faan sin liar san Platon sin dialoogen.
At Cadman’s Cottage as en höske, wat a äälst bau ütj a koloniaaltidj uun Sydney, Austraalien, tu widjerbestun as. At höske as ütj sunstian an stäänt uun a steeddial The Rocks (üüb Fering a Felsen), nai bi Circular Quay. Det wurd 1816 baut. http://www.environment.nsw.gov.au/NationalParks/parkHome.aspx?id=N0201 – New South Wales Parks and Wildlife Service, Official Webpage for Cadmans Cottage
Franz Peter Schubert (* 31. Janewoore 1797 uun a gemeend Himmelpfortgrund, daaling en steeddial faan Wien uun a betsirk Alsergrund; † 19. Nofember 1828 uun Wieden, daaling en steeddial faan Wien) wiar en uasterriks komponist. Hi komponiirt trinjenam 600 staken, koormusiik, sööwen foldialig an fiiw ei foldialig sinfoniien, uwertüüren, büünenwerken, klawiarmusiik an koomermusiik. Commons: Franz Peter Schubert – Saamling faan biljen of filmer
A Eyjafjallajökull (ütjspriik üüb Isluns [ˈeɪjaˌfjatlaˌjœːkʏtl̥]), üüb Fresk Eyjafjöll Istong, as det seekstgratst istong üüb Islun. Uk de ialberig trinjam het so. Commons: Eyjafjallajökull – Saamling faan biljen of filmer
Hobart as at hoodsteed faan Tasmaanien, Austraalien. Det leit uun a süüduast faan at bundeslun, twesken a Derwent Struum an Mount Wellington. At steed hee 178.005 lidj (2016). At steed hee fiiw lokaal ferwaltingsgebiiten: City of Hobart City of Glenorchy City of Clarence Municipality of Kingborough Municipality of Brighton Errol Flynn (1909-1959), schauspeler. Australia: Tasmania, Urban Centers and Localities, www.citypopulation.de
Melbourne (Ütjspriik üüb Ingels: [ˈmɛɫbən] harke tu?/i) as at hoodsteed faan at bundeslun Victoria uun Austraalien. At steed wurd 1837 efter a britisk Premierminister tu det tidj Lord Melbourne neemd. Det hee 4.196.201 lidj (2016). At steed hee 31 lokaal ferwaltingsgebiiten (üüb Ingels: Local Government Areas): Australia: Urban Centers, citypopulation.de Australia: Administrative Division, citypopulation.de
Pitjantjatjara (üüb Ingels [pɪtʃəntʃəˈtʃɑːrə] of [pɪtʃənˈtʃɑːrə]; iinbäären ütjspriik: [ˈpɪɟanɟaɟaɾa] of [ˈpɪɟanɟaɾa]) as en spriikwiis faan at Waastwüüstenspriik, wat faan at Pitjantjatjara folk faan Madelaustraalien snaaket wurd. At spriik hee amanbi 2.700 spreeger (2006). Det as ian faan dön Pama-Nyungaans Spriiken.
1732 wiar det tau-an-dörtigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai uun de Gregoriaans kalender. 17. Janewoore: Stanisław II. August, letst köning faan Poolen († 1798) 22. Febrewoore: George Washington, US-ameerikoons poliitiker, 1. president faan dön Ferianigt Stooten († 1799) 01. April: Josef Haydn, uasterriks komponist († 1809)
At Mongolei, amtelk Mongools Stoot (üüb Mongools: Монгол Улс/ᠮᠤᠩᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ Mongol Uls) as en stoot uun a nuurduast faan Aasien. Uun a nuurd leit Ruslun an uun a süüd a Folksrepubliik Schiina. At lun hee 3.081.677 lidj. At hoodsteed as Ulaanbaatar. At Mongolei as en stoot uun Madelaasien. Det lei twesken 41° 35′ an 52° 06′ (faan a nuurd tu a süüd) 87° 47′ an 119° 57′ (faan a waast tu a uast). At lun hee tau naibüüren: mä Ruslun uun a nuurd dialt det en 3485 km lung grens an mä Schiina uun a süüd en 4677 km lung grens. At ütjdeening faan a uast tu a waast bedrait 2392 km an faan a nuurd tu a süüd 1259 km. At laag uun det madelasiaatisk huuchlun jaft tu’t Mongolei ian faan dön ekstreemst an drügst kliimas faan a wäält. At Mongolei hee 21 prowinsen (üüb Mongools: аймаг/ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ aimag), wat 329 distrikten hee. At hoodsteed Ulaanbaatar wurd för ham salew ferwaltet. Dön prowinsen san: www.citypopulation.de www.citypopulation.de
Det Kannada Spriik as en Drawiidisk Spriik, wat faan amanbi 40 miljuun mensken snaaket wurd, fööral uun Karnataka, Indien. Det spriik hee hör aanj Kannada Skraft. Pronoomen Öler drawiidisk spriiken: Kannada, Malayalam, Tamil, Telugu. Robert Zydenbos (2020): A Manual of Modern Kannada. Heidelberg: XAsia Books (Open Access, PDF format)
Bengaals (üüb Bengaals: বাংলা ভাষা, bāṃlā bhāṣā, bangla bhasha) as en Indo-aarisk spriik, wat faan amanbi 75 miljuun mensken snaaket wurd, fööral uun Bangladesch an Waastbengaalen, Indien. Commons: Bengaals – Saamling faan biljen of filmer
1786 wiar det seeks-an-tachentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender. 17. August: Friedrich de Grat, köning faan Preussen (* 1712) 28. Deetsember: Sönke Ingwersen, nuurdfresk-holuns kuupmaan an gudsher (* 1715)
1785 wiar det fiiw-an-tachentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender. 07. Marts: Alessandro Manzoni, italjeens dachter an skriiwer († 1873) ünbekäänd dootem John Hindmarsh, iarst guwernöör faan South Australia an onerguwernöör faan Haliglun († 1860)
1730 wiar det dörtigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender. 12. Oktuuber: Christian VI. wurd köning faan Denemark an Noorweegen. 17. Oktuuber: Iver Rosenkrantz wurd stootsminister faan Denemark. 12. Oktuuber: Frederik IV., köning faan Denemark an Noorweegen (* 1671)
1760 wiar det söstigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai uun de Gregoriaans kalender. 25. Oktuuber: George III. wurd köning faan det Ferianigt Köningrik. 31. Oktuuber: Katsushika Hokusai, japoonsk konstler († 1849)
Kersti Kaljulaid (Ütjspriik üüb Eestnisk: [ˈkersti ˈkɑljulɑid̥]; * 30. Deetsember 1969 bi Tartu, Eestnisk SSR) as en eestnisk biolooge an poliitker. Sant 10. Oktuuber 2016 as hat at füft president faan Eestlun. Hat as det iarst wüf, diar president faan Eestlun wurd. Hat as uk, uun’t ääler faan 46, det jongst president faan at lun. Presidenten faan Eestlun: Konstantin Päts (1938-1940), Lennart Meri (1992-2001), Arnold Rüütel (2001-2006), Toomas Hendrik Ilves (2006-2016), Kersti Kaljulaid (2016-). Commons: Kersti Kaljulaid – Saamling faan biljen of filmer