rlitschk/wikidir huggingface dataset:
f x x xx S Ächerli isch e Bärgübergang zwüsche Chärns (Obwalde) und Dalewil (Nidwalde). Über s Ächerli, wo südlech vom Stanserhorn lyt, goot e Strooss, wo der höchscht Punkt uf 1457 Meter über Meer isch. De Kulminazionspunkt lyt uf Gebiet vo Obwalde, d Alp Ächerli (1395 m) uf nidwalder Bode. D Passstrooss isch 17,7 Kilometer läng. Si isch schmal, aber uf de ganze Strecki teeret. Vo Wisserle, emene Ortsteil vo Chärns, isch d Strecki för Fahrzüg mit 32 Tonne beschränkt zum ufe fahre. E Beschränkig vo 8 Tonne und es Carfahrverbot gilt zwüsched Dalewil und Wirzweli. Uf de ganze Passstrooss gilt för di meischte Fahrzüg es Aahängerverbot. Commons: Aecherlipass – Sammlig vo Multimediadateie Ächerli-Pass uf alpenpaesse.de abgruefen am 9. Jänner 2019
Dr Alois Lüönd (* 16. Augschte 1951) isch e Schwyzer Schwyzerörgeler. Dr Alois Lüönd läbt z Ingäbohl un spiilt syt em 16. Lääbesjohr Schwyzerörgeli. Um 1968 het er bim Bernhardin Schmidig, gnännt ds'Lunnis Bäredi, em Brueder vum Franz Schmidig, e baar Stuck chenne lehre. In dr 1970er un 1980er Johr het er mit em Martin Nauer, gnännt dr Örgelidoktor, ufgspiilt. Vum Martin Nauer, em Vater vum glychnamige Musiker, het dr Alois Lüönd di alte Dänz vum Josef Stump chenne lehre, wu dr Nauer vum Balz Schmidig iberliferet kriegt ghaa het, wu no mit em Josef Stump sälber gspiilt ghaa het. Um 1966 het dr zweet Brueder Paul Lüönd s Schwyzerörgeli glehrt. Dodruf isch um 1970 s Schwyzerörgeliduo Lüönd entstande, wu bi Verain un chlaine Fescht ufgspiilt het. Anne 1976 het dr Daniel Lüönd, dr jingscht vu dr Mosi-Bríeder, dr Bass glehrt. Derwäge isch derno s Schwyzerörgelitrio Mosibuebä entstande. In dr 1970er Johr het s e baar Mol mit em Rees Gwerder un em Paul Lüönd gspiilt. D Formation Mosibuebä het s vu 1976 bis 2014 gee un isch in dr Zwischezyt mit em Daniel Gwerder un em Philipp Schuler zue me Schwyzerörgeliquartett versterkt wore. Alli Dänz vum Josef Stump un
Dr Paul Lüönd (* 15. April 1950 z Ingäbohl; † 3. April 2014 au dert) isch e Schwyzer Schwyzerörgeler un Bolitiker gsii. Dr Paul Lüönd het z Ingäbohl gläbt un syt eppe 1968 Schwyzerörgeli gspiilt. In dr 70er Johr het er a baar Mol mit em Rees Gwerder chenne ufspiile un eso au vyl Stuck lehre. Ab 1970 het er au mit sym Brueder Alois Lüönd as Schwyzerörgeliduo ufgspiilt. Vum Martin Nauer, em Vater vum glychnamige Musiker, het vor allem dr Alois au di alte Dänz vum Josef Stump chenne lehre, wu dr Nauer vum Balz Schmidig iberliferet kriegt ghaa het, wu no mit em Josef Stump sälber gspiilt ghaa het. Anne 1976 het dr Daniel Lüönd, dr jingscht vu dr Mosi-Bríeder, dr Bass glehrt. Derwäge isch derno s Schwyzerörgelitrio Mosibuebä entstande. In dr 1970er Johr het s e baar Mol mit em Rees Gwerder gspiilt. D Formation Mosibuebä het s vu 1976 bis 2014 gee un isch in dr Zwischezyt mit em Daniel Gwerder un em Philipp Schuler zue me Schwyzerörgeliquintett versterkt wore. Alli Dänz vum Josef Stump un em Balz Schmidig un di aigene sin vu Musiker zue Musiker wytergee wore, Note het s fascht nit gee un
Walserberg isch de Name vo däne geografische Objekt: Walserberg SG, e Streusidlig am Hang oberhalb vo Azmoos i de politische Gmaind Wartau, Kanton Sanggale, Schwiz Walserberg (Österreich), en Ortschaft i de politische Gmaind Wals-Siezenheim, Land Salzburg, Öschtriich Walser Berg, 483 m, en Hügelzug bi Wals (A) und Schwarzbach (D) a de dütsch-öschtriichische Gränze Kleiner Walserberg, en ehmolige Gränzübergang vo Öschtriich zu Dütschland, gad bim Walserberg (A) Großer Walserberg, en ehmolige Autobahn-Gränzübergang vo Öschtriich zu Dütschland (Grosses und chliis Dütsches Egg) Lueg au: Vaalserberg, 322,4 m, di högschti natürlechi Erhebig vo Holand und Drüüländeregg vo Belgie, Dütschland und de Niderland Valserberg, 2'502 m, en Gebirgspass (Saumwäg) zwüsched Hinderrhii und Vals im Kanton Graubünde, Schwiz Valsertal Walsertal
Stamme (amtlich hoochdütsch Stammheim) isch e politischi Gmeind vom Kanton Züri. Si lyt im Bezirk Andelfinge und ghört zur Region Zürcher Wyland. D Gmeind isch ufe 1. Jänner 2019 nöi entstande, wo sech die früenere Gmeinde Oberstamme, Understamme und Waltelinge (mit Guntelinge, wo bis 2009 en eigeni Zivilgmeind gsi isch) und dezue ane au d «Schuelgmeind Stammertaal» zun ere Einheitsgmeind zämetoo händ. Es isch die eerscht grooss Gmeindfusion im Kanton Züri mit öppe änlech grosse Gmeinde. Oberstamme hät eleigen öppe 1200 Ywooner, Unterstamme öppe 900 und Waltelinge öppe 650. Im Vorprojäkt für die Gmeindfusioon, wo ane 2014 agfange und i de Dörfer vil z rede ggää hät, händ sech die Stimmberächtigte vo de betroffene Gmeinde im Septämber 2015 düütlech (mit öppe 70 Prozänt Jo-Stimme) defüür entschide, ass d Fusionsgsprööch söled afaa. Dänn isch d «Stüürigsgruppe Fusioon Stamme» ygsetzt worde, wo under der Leitig vom Kantonsraat und Oberstammer Gmeindspresidänt Martin Farner gstanden isch und wo zäme mit de vier Gmeinde (und mit der Hilf vom kantonale Gmeindamt z Züri) alli relewante Fraage kläärt und – wie’s s kantonale Gmeindgsetz wott – en «Zämeschlussvertrag» usgschaffet hät; dää isch dänn de Stimmberächtigte vo dene vier Gmeinde vorgläit woorden und bi der Abstimmig vom
Valsertal oder Valser Tal isch de Name vo däne geografische Objekt: Valsertal (Graubünden), es Sitetal vom Lugnez im Bündnerland, Schwiz Valser Tal (Nordtirol), es Sitetal vom Wipptal im Nordtirol, Öschtriich Valler Tal (au Valsertal), es Sitetal vom Pustertal im Südtirol, Italie Lueg au: Walsertal Walserberg Vals
Stammheim bedüütet: Stammheim ZH (Stamme), e Gmeind im Kanton Züri, Schwiz Oberstamme, en Ortsteil vo der Gmeind Stamme Understamme, en Ortsteil vo der Gmeind Stamme Stammheim (Calw), en Stadtteil vo Calw, Bade-Württeberg, Dütschland Stammheim (Florstadt), en Ortsteil vo der Stadt Florstadt, Hesse, Dütschland Stammheim (Köln), en Stadtteil vo Köln, Nordrhein-Westfalen, Dütschland Stammheim (Stuttgart), en Stadtbezirk vo Stuttgart, Bade-Württeberg, Dütschland Stammheim (Kolitzheim), es Dorf i der Gmeind Kolitzhei, Landkreis Schweinfurt, Bayern, Dütschland
Walsertal isch de Name vo däne geografische Objekt: Großes Walsertal (au Großwalsertal), es Sitetal vom Walgau, Voralbärg, Öschtriich Kleinwalsertal es Sitetal vom obere Illertal (Allgäu, Bayern), Voralbärg, Öschtriich Lueg au: Valsertal Walserberg Walser
Vals cha aini vo däne Bedütige ha: Geografii: Vals GR, e Gmeind im Kanton Graubünde, Schwiz Vals (Tirol), e Gmeind im Bezirk Innsbrugg Land, Tirol, Öschtriich Vals (Mühlbach), en Ortsteil vo Mühlbach im Südtirol Vals (Ariège), e Gmeind im Département Ariège, Okzitanie, Frankriich mit eme Nameszuesatz: Vals-des-Tilles, eine Gemeinde im französischen Département Haute-Marne, Auvergne-Rhône-Alpes, Frankriich Vals-le-Chastel, eine Gemeinde im französischen Département Haute-Loire, Auvergne-Rhône-Alpes Vals-les-Bains, eine Gemeinde im französischen Département Ardèche, Auvergne-Rhône-Alpes Vals-près-le-Puy, eine Gemeinde im französischen Département Haute-Loire, Auvergne-Rhône-Alpes Kanton Vals-les-Bains, ein Kanton im französischen Département Ardèche, Auvergne-Rhône-Alpes Lueg au: Vaals, en Ort bi Aachen a de niderländisch-dütsche Gränze, ghört zu de Provinz Limburg (NL) Valsertal
D Annalena Charlotte Alma Baerbock (* 15. Dezämber 1980 z Hannover) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Syt em 8. Dezämber 2021 isch si Bundesminischteri vum Uuswärtige im Kabinett Scholz. Vu Jänner 2018 bis Februar 2022 isch si näb em Robert Habeck Bundesvorsitzeri vu dr Griene gsii. Am 19. April 2021 isch si vum Bundesvorstand vu dr Griene as Chanzlerkandidati un zäme mit em Habeck as Spitzekandidati fir d Bundesdagswahl 2021 vorgschlaa wore. D Baerbock isch syter anne 2013 Mitglid vum Dytsche Bundesdag. Vu 2012 bis 2015 isch si Mitglid vum Barteirot vu Bindnis 90/Di Griene un vu 2009 bis 2013 Vorsitzeri vum Landesverband Brandeburg gsii. Bolitisch ghert si zum „Realo“-Fligel vu ihre Bartei. D Annalena Baerbock isch as Dochter vun ere Sozialpedagogi un eme Maschineböuingenieur z Hannover uf d Wält chuu. Ase chlai het si ne Zyt lang z Nürnberg gläbt. Anne 1985 isch iri Familie mit ere uf Pattensen bi Hannover zoge, wu si mit zwoo Schweschtere un zwoo Kusyne in eme ehmolige Buurehuus im Ortsdail Schulenburg ufgwagse isch. Si isch z Hannover uf d Humboldtschuel gange. In ihre Schuelzyt isch si Klassesprächeri gsii un het fir e Schuelerzytig gschribe. Im Alter vu 16 Johr isch si
Dr Pio Ante Corradi (* 19. Mai 1940 im Kanton Basel-Landschaft; † 1. Jänner 2019) isch e Schwyzer Kameramann un Fotograf gsii. Em Pio Corradi sy Großvater, e Staihauer us em italienische Mantua, isch uf Buckte uusgwanderet. Syni zwee Sihn hän s Böugschäft, d Corradi GmbH, wytergfiert. Dr Pio Corradi isch mit fimf Gschwischter ufgwachse. Sy Mathematiklehrer het em s Fotografiere vermittlet, bi me dreimonetige Kurufenthalt uf Tafaas het er erschti Aschpäkt vum Filme chänneglehrt. Dr Pio Corradi isch zerscht zwai Johr lang uf d Chunschtgwärbschuel (hite: Hochschuel fir Gstaltig un Chunscht) z Basel gange un het derno Fotograf glehrt. Anne 1964 isch er uf Züri zoge un isch Kameraassischtänt vum Nicolas Gessner, em Georges Alexath, em Robert D. Garbade, em Grigori Wassiljewitsch Alexandrow un andere wore. Ab 1972 het er as freie Kameramann gschafft un e Hufe nationali un internationali Spiil- un Dokumentarfilm gmacht, zem Byschpel Höhenfeuer (1985, Reschy: Fredi M. Murer), Candy Mountain (1987, Reschy: Robert Frank), Reise der Hoffnung (1990, Reschy: Xavier Koller), Donusa (1991, Reschy: Angeliki Antoniou), Das Wissen vom Heilen (1997, Reschy: Franz Reichle) oder Balkan Melodie (2012, Reschy: Stefan Schwietert). Derzue het er 2006 sälber Reschy in Poetry in motion – Pierre Favre gfiert.
D Regula Rytz (* 2. März 1962 z Thun) isch e Schwiizer Politikerin. Si isch Nationalröötin und d Presidäntin vo der Grüene Partei vo der Schwiiz gsi. D Regula Rytz isch d Dochter vomene Architekt und vonnere Musikerin, si het 1983 am Semer z Thun s Lehrerpatänt übercho und bis 1989 Schuel ggää. Derno het si a der Uni Bärn Gschicht, Soziology und Staatsrächt studiert und anne 1997 s Lizänziat gmacht. Vo 1993 bis 1998 isch si die Politischi Sekretärin vom Grüene Bündnis Bärn gsi und 2001 isch si d Zentralsekretärin vom Schwiizerische Gwärkschaftsbund woorde. Vo 1994 bis 2005 isch si im Bärnische Grosse Root gsi und vo 2005 bis 2012 het si zu der Stadtregierig vo Bärn ghört. 2011 isch d Rytz füre Kanton Bärn i Nationalroot gwählt woorde, und 2015 grad wider. Anne 2019 het si füre Ständeroot kandidiert. Am 21. April 2012 het me d Regula Rytz und d Adèle Thorens Goumaz zäme als Co-Presidäntinne vo der Grüene Partei vo der Schwiiz gewählt, und das isch bis 2016 eso ggange, wo d Rytz die einzegi Presidäntin vo der Partei worden isch. D Rytz isch i der Schwiizer Öfentlechkeit und i de Medie guet präsänt zum d Aalige
Dr Robert Habeck (* 2. Septämber 1969 z Lübeck) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene) un Schriftsteller. Syt em 8. Dezämber 2021 isch er Stellverdrätter vum Bundeschanzler un Bundesminischter fir Wirtschaft un Klimaschutz im Kabinett Scholz. Vum 27. Jänner 2018 bis zum 14. Februar 2022 isch er näb dr Annalena Baerbock Bundesvorsitzer vu dr Griene gsii. Anne 2009 isch dr Habeck iber d Landeslischt vu dr Griene zum erschte Mol in Schleswig-Holsteinische Landdag yyzoge un isch Fraktionsvorsitzer wore. Bi dr vorzogene Neiwahl 2012 isch er as Spitzekandidat vu syre Bartei aadrätte. No däre Wahl het dr Habeck bis 2017 as stellverdrättende Minischterbresidänt un Minischter fir Energywändi, Landwirtschaft, Umwält un Ländlige Ruum im Kabinett vum Torsten Albig amtiert. No dr Landdagswahl 2017 isch er am 28. Juni 2017 wider zum stellverdrättende Minischterbresidänt un Minischter fir Energywändi, Landwirtschaft, Umwält, Natur un Digitalisierig im Kabinett vum Daniel Günther ernännt wore. No syre Wahl zum Bundesvorsitzer vu syre Bartei het er s Amt vum stellverdrättende Minischterbresidänt abgee un s Amt als Minischter noch er Ibergangszyt im Septämber 2018. Dr Habeck isch as Suhn vum Apetheker Hermann Habeck un syre Frau Hildegard, geb. Granzow, z Lübeck uf d Wält chuu un isch z Heikendorf
D Stefanschile Hiirzebach isch e refermierti Chile z Züri. Si staat im Stadtchräis zwölf, em Kwartier Schwamedinge. Ass das Stadtgebiet ganz im Nordoschte vo Züri i säbere Zyt früsch überboue woorden isch gseet me de Adrässe vo de Chilen aa: die staat zmitzt i de Stadthüüser ine näb de Chrüüzig vo de Altwiisestraass und de Luchswiisestraass, won a die alte Fluernääme vo dem Areal erinered. Wo d Stadt Züri i de zwäite Helfti vom 20. Jaarhundert gschnäll gwachsen isch, hät di refermiert Chilegmeind Schwamedinge pschlosse, zu de alte Dorfchile vo Schwamendinge ane zwäi nöji Chile z boue. Die eint isch ebe d Stefanschile im Gebiet Hiirzebach und die ander d Chile Saatle im Aukwartier näben Öörlike und de Waliselestraass. D Chile vo Hiirzebach isch uf d Plään vo den Architäkte Max Aeschlimann und Armin Baumgartner poue woorde. Ane 1955 isch si fertig gsii. D Chile isch im modèèrne Boustyl gstaltet und hät, wie’s dozmol bi vilne Projäkt gmacht worden isch, en polygonale Grundriss und drüber e grosses Tach wien es Zält. De Gloggedurm mit em Zyt draa händ d Architekte frei näb d Chile hiigstelt. Für s Gmäindläben i de nördleche Stadtdäil vo Züri isch jewyle die «ökumeenisch Gebätsnacht» öppis
En Einheitsgmeind isch de Name för e bstimmti Form von ere Gmeind in es paar Bundesländer vo Dütschland, z Öschtriich und i de noo Kantön vo de Schwiz. I de Schwiz isch «Einheitsgmeind» echli en schwammige Begriff, wo nüd i allne Kantön und au nüd alewiil i der Alltagssproch gliich bruucht wird. I de Regle isch es e politeschi bzw. Iiwohnergmeind, wo ali Uufgobe sälber waarnimt und wos ekei Spezialgmeinde wie Primarschuelgmeind, Oberstufeschuelgmeind, Bürgergmeind usw. git. Uusgnoo sind hüt uf jede Fall aber d Cherchgmeinde. Dezue chunt, das mer im Kanton Sanggale au von ere Einheitsgmeind redt, wenn zwor d Schuelgmeind mit de politische Gmeind fusioniert het, s aber näbetdra gliich no en Ortsgmeind git, und das me bis gäge 2000 im Kanton Thurgau under ere Einheitsgmeinde verstande het, wenn sich d Munizipalgmeind und d Ortsgmeind zämegschlosse hend, au wenn d Ortsbürgergmeind und d Schuelgmeind witer sälbständig blibe sind. Und im Kanton Schwyz het mer bis i d 1990er-Jaar under ere Einheitsgmeind de Fall verstande, wenn di politisch Gmeind au für di cherchleche Sache zueständig gsi isch (was sit 1992/1998 nüme mögli isch). I de wälsche Schwiz sind Einheitsgmeinde scho länger d Regle. I de meischte Kantön vo de Dütschschwiz
Dr Karl Rösch (* 6. Augschte 1912 z Winterschwyler; † 25. Februar 2001 z Löörech) isch e dytsche Buur, Chinschtler un Dichter gsii. Dr Rösch isch z Winterschwyler as Suhn vun eme Sattlermaischter uf d Wält chuu. Mit elf Johr het er bi archäologische Uusgrabige dr Mooler Hermann Daur vu Ötlige chänneglehrt. Däm het er bim Moole iber d Achsle gluegt, Scho frie isch sy chinschtlerisch Talänt uusechuu, Mit 13 Johr het er e Blaan vum Baan vu syre Haimetgmai zaichnet un scho mit 16 Johr het er sy erscht Bild verchauft. No dr Schuel het er aber uf Dränge vu syne Eltere erscht emol z Löörech e Lehr gmacht as Sattler, ass er speter dr Bedrib vum Vater het chenne ibernee. Im Chrieg isch dr Karl Rösch as Soldat z Russland gsii un in Gfangeschaft chuu. Sy Mooltalänt het em ghulfe z iberläbe, mit Zaichnige, wun er mit Chole gmacht het. Anne 1949 isch er retuur chuu vu Sibirie. Im Februar 1950 het er sy Verlobti, d Liesel Koger, ghyrote, d Dochter vum Ötliger Burgermaischter, wun er scho vor em Chrieg chänneglehrt ghaa het. Si sin zäme in s Huus vu dr Schwiigereltere z Ötlige zoge un hän dr
D Zivilgmeind isch e Form von ere Gmeind, wo s früener im Kanton Züri ggä het. Es sind sälbständigi Körperschafte für Ortschafte und Dörfer gsi, wo im Gmeindbann von ere grössere politische Gmeind gläge sind. Si sind aber diräkt em Bezirksroot und em Regierigsroot Rächeschaft schuldig und also nid der lokale politische Gmeind understellt gsi. Entstande sinds i der Zyt vo der Helvetik, wo di alte Dorfgnosseschafte uufgspalte worde sind i privaträchtlechi Korporatione und öffentlechrächtlichi Zivilgmeinde. Wichtigi örtlechi Uufgabe vo dene Ortsteil sind no im 20. Johrhundert öppe d Versorgig vo de Ligeschafte mit Wasser und Stroom gsi. Vor em Gmeindsgesetz vo 1875 sinds für alli materielle Uufgabe vonere Gmeind zueständig gsi. Im 19. Joorhundert het s im Kanton Züri meh als vierhundert Zivilgmeinde ggä. Mit em Gmeindsgsetz vo 1929 het mer aber ekei nöii me dörfe gründe, und im 20. Johrhundert sind die meischte uufglöst worde. Die politische und administrative Uufgabe vonne sind a die beträffende politische Gmeinde und Schuelgmeinde – oder d Einheitsgmeinde ggange. Mit der nöie Zürcher Kantonsverfassig, wo anne 2005 vo de Stimmende agnoo worden isch, sind die letschte Zivilgmeinde bis is Joor 2010 verschwunde; es sind zletscht nur no öppe zwänzg Gmeinde gsi, zum Bischpiil:
D Charlotte Elisabeth „El“ Böhler-Müller (* 5. April 1924 z Buxa) isch e dytschi Autori, Chinschtleri un Schurnalischti. Mer chännt si au unter em Chirzel ChBM. D Böhler-Müller isch as jingschts vu nyyn Chinder uf d Wält chuu. Ihri Eltere sin Beck gsii, ihre Vater isch gstorbe, wu si sibe Johr alt gsii isch. Im Zweete Wältchrieg isch si mit 17 Johr as Luftwaffenochrichtehälferi zum Militeerdienscht verpflichtet wore. Anne 1945 isch si wider haimchuu. Anne 1947 het si ihre spetere Mann Egon chänneglehrt. Si hän ghyrote un sin uf Chränzech zoge. Si hän mitenander vier Chinder iberchuu, zwee Sihn un zwoo Dechtere. Si het ase chlai aafange Akkordeon spiile un speter au Klavier. Scho in junge Johr het si au alliwyl e Notizbuech derby ghaa, wu si Gedicht dryygschribe het, mer heb si scho dodmol „s Maidli mit em Bleistift“ gnännt. Syt dr 1950er Johr het si sälber kumpenierti Schlager verchauft, derzue het si Chanson, Marschmusikun au Suite gschribe. Si het as Modezaichneri gschafft un syter 1960 as freii Schurnalischti, unter anderem iber 30 Johr lang fir di Oberbadisch Zytig. Syt 1980 het si iber 30 Biecher vereffetligt, mit Gedicht, näbe hochdytsche au in ihrem haimsche schwebische Dialäkt aber au
D Arealstatistik vo de Schwiiz isch e Dokumäntazioon, wo s Bundesamt für Statistik sid anne 1979 all zwölf Joor macht. Mit dere Statistik tuet me zeige, wie ass der Bode im ganze Piet vo der Schwiiz usgseht, öb s Hüüser druff het oder Wälder oder Gwässer und so wyter. Zum das go mache bruucht s Bundesamt für Statistik, wo z Nöieburg dehei isch, Luftfotine, wo s Bundesamt für Landestopografy – d swisstopo – regelmässig ufnimmtt. D Daate vo der Arealstatistik nützen au em GIS, em nazionale Geografischen Informazionssystem; und si sind für alli Ämter vom Bund und vo de Kantöön zuegänglech, wo mit der Landschaft oder süscht mit de geografische Struktuure vom Land z tue händ. D Statistik zeigt für d Schwiiz, für d Kantonspiet und d Bezirk und d Gmeinde d Gliderig vo der Landschaft. Si underscheided vier Arte: d Sidlige; das sind alli Arte vo Ortschafte mit de Hüüser, de Fabrigg- und Gwärbzoone, und au d Flechine vo de Vercheersalaage usw. s Puureland; das sind psunders d Ächer, d Matte und Alpe, d Hoschtete und d Wybärge d Piet mit grosse Pflanzebeständ so wie d Wälder und d Landschafte mit Strüücher die so gnänte «unproduktive» Flechine; do derzue
E Faanen isch es rächteggigs oder kwadratischs Tuech, wo us farbigem Stoff gmacht isch und wome meischtens an ere Faanestange amacht oder nöime ufhänkt. Mä cha ne amenen Oort fescht ufstelle und an es Huus hänke oder au umeträäge oder uff Faarzüüg uufstecke. S Wort «Faane» chunt vom althochdüütsche “fano” und em germanische “fanon”, wo eifach «Tuech» und denn au «Faane” bedüütet het. Es entspricht em latynische “pannus”. Im Französische isch es au eso, wo s Wort drapeau für «Faane» vom altfranzösische drap, wo Tuech bedüütet, chunt. Im Middelalter isch s Wort «gonfanon» für d Chriegsfaane gebrüüchlech gsi. Zu der Gschicht vom Wort und vo der Sach «Faane» cha me vil Beleeg bim Schwyzerischen Idiotikon finde. S Idiotikon bringt au die wytere Bedüütige vom Wort, so wie öppe wenn me wott zeige ass men über öppis stuunet: «Potz heitere Faane!» S Wort isch i der alemannische Mundart und Literatur, wie wyter obe im Värs vom Schiffli, früener mit em männleche Gschlächt – «der Faane» – bruucht worde, erscht under em Yfluss vom Hochdütsche und vo der Schriftkultur hets i der nöieren Umgangsprooch au im Schwyzerdüütsche fasch algemein die wyblechi Form agnoo. Die farbige Tüecher sind uuffelligi visuelli Sache im öfentleche
Der Konrad Bänninger (* 15. Septämber 1890 z Züri; † 25. Augschte 1981 z Bülach) isch e Schwiizer Dichter gsi. Der Konrad Bänninger isch anne 1890 im Ängikwartier z Züri uf d Wält cho. Er het s Lehrerseminar psuecht und a der Uni Züri d Sprooch Sanskrit studiert. Dänn het er als Lehrer z Uschter gschaffet, und vo 1925 aa het er als freie Schriftsteller z Züri und e Zytlang au z Wien und z Schottland gläbt und spööter wider als Seklehrer gschaffet. Em Bänninger sini Gedicht und filosofischen Uufsetz, wo fasch alls uf Hochdüütsch gschriben isch, sind gly wytume bekant gsi. Es Mundartgedicht vo ihm isch der Värs vom Spilzüügschiffli: I han e chlyses Schiffli, i gahne mit zum See und gib em dänn es Püffli, dänn fahrt s devo, juhee! Im Schiffli staht en Fahne, de fladeret hin und her, es tuet mi ganz dra mahne, wie wänn s es Dampfschiff wär. Der Schriftsteller in unserer Zeit. Schweizer Autoren bestimmen ihre Rolle in der Gesellschaft. Bern 1972 Charles Linsmayer: Gesichter der Schweizer Literatur. 150 Kurzportraits von Melinda Nadj Abonji bis Albin Zollinger. Zürich 2015
Das isch d Lischte vo de Zwinglichile. Das sind d Chile, wo der Name vom Zürcher Reformator Ulrich Zwingli (1484–1531) gnoo isch. Zwinglihuus, Basel, 1932 Zwinglichile, Berlin, Dütschland, 1908 Zwinglichile, Biel-Bözige, 1966 Zwinglichile, Dulike, 1961 Zwinglichile, Gränche, 1959 Zwinglichile, Sargans, 1959 Zwinglichile, Schaffuuse, 1959 Zwinglichile, Weese, 1913 Zwinglichile, Wien, Öschtriich, 1937 Zwinglichile, Winterthur, 1940 Zwinglihuus, Züri, 1925 Zwinglichile, Zweibrücken-Niederauerbach, Rhiiland-Pfalz, Dütschland, 1956
Rhyaue isch allgemein s Gebiet vom Auwald und vo de Flussaue am Rhy. «Rheinaue» oder «Rheinauen» heisse die geografische Sache: Rheinaue Rietheim, s Aueschutzpiet «Chly Rhy» z Riete im Aargau Rheinaue Bislich-Vahnum, es Naturschutzpiet bi Wesel Rheinaue (Bonn), e Freizytpark z Bonn Dormagener Rheinaue i der Kölner Bucht Petersau, d Flussau bi Frankenthal Rastatter Rheinaue, es Naturschutzpiet vo Bade-Württeberg Rheinaue (Landschaftsschutzgebiet), es Landschaftsschutzpiet vo Karlsrue Rheinaue Walsum, es Naturschutzpiet bi Dinslaken und Duisburg d Flussaue bi Xante der Inslerhy vo Mainz bis Bingen s Erholigszäntrum «Rheinauen» bi Hohenems im Vorarlbärg d Gmeind Rheinauen, Rheinland-Pfalz Rheinau Charte mit allne verlinkten Seiten: OSM | WikiMap
S Schloss Schönau isch es Huus i der Stadt Säckinge im Landchrais Waldshuet vo Baade-Württebärg. S Schloss isch im 17. Joorhundert vom Hans Chaschper vo Schönau bout worde. Scho im 17. und derno im 19. Joorhundert het mes zimli umbout. Anne 1928 het d Stadt Bad Säckinge das Huus gchauft und drinn s «Hochrhymuseum» ygrichtet. Im Museum cha me Sache us der Stadt sälber und vo der Regioon am Hochrhy go aluege. Es het es Zimmer, wo em Dichter Joseph Victor von Scheffel gwidmet isch. Dört sind au däm sini Büecher z gseh, und do derby d Uusgabe vom Trumpeeter vo Säckinge; die Gschicht het mit em Schlössli Schönau z tue. I däm het’s sid em Joor 1985 au es chlyses Trumpeetemuseum, wo d Gschicht vm Instrumänt, der Trumpeete, zeigt. Rundum s Huus isch e Park mit alte Böim, Brünne, emene Kakteegarte und emene Teehüüsli. Adelheid Enderle: Das Schloss Schönau in Bad Säckingen. Vom Adelssitz zum städtischen Kulturhaus. In: Vom Jura zum Schwarzwald 85, 2011, S. 73–76. Commons: Schloss Schönau (Bad Säckingen) – Sammlig vo Multimediadateie s Trumpeetemuseum vo Säckinge 47.5508333333337.9486111111111Koordinate: 47° 33′ 3″ N, 7° 56′ 55″ O