rlitschk/wikidir huggingface dataset:
47.6527777777788.17Koordinate: 47° 39′ 10″ N, 8° 10′ 12″ O Gaiß-Waldkirch isch e Stadtdeil vo Waldshüet-Düenge im Landchreis Waldshüet, wo 237 Ywohner hät (Stand 15. Dezember 2015). D Ortschaft Gaiß-Waldkirch litt im Südschwarzwald uff de nördlige Höchi vom Hochrhydal und bstoht us de Ortsdeil Gaiß un Waldkirch. Gaiß litt oberhalb vo de Quälle vom Lyderbach, wo diräkt in de Rhy fließt, uff 590 Meter über em Meerspiegel. Gaiß lyt am obberè Rand vom Lièderbachdobel un komplètt abhäldig, sèllèwäg muèn d Gaißemer alles schiftè, wa si uffschtellèd. Um è ebeni Flächi, z. B. für èn Feschtblatz, z haa, müèn d Gaißemer uff dè Bärg uè gòò, im Dorf dinnè git s kei söttigi Flächi. Waldkirch lyt am obberè Rand vom Schmitzinger Dal uff 687 Meter. Well s Sèldèbach-Dal vom Lièderbachdobel durch èn Bärgvorschprung vom Höchèschwander Bärg drènnt isch, muè mò übber sèllèn Buggel gò, um vo Gaiß gu Waldkirch z chò. Zu de Gmeind ghöre usser de Ortsdeil Gaiß un Waldkirch keini Ortsdeil oder Wyler meh. Uff de Gmarkig vo de ehemolige Gmeind lyt abber Schmitzinge i dè Mitti vum Sèldèbachdal, sèll Dorf isch hütt en eigene Stadtdeil vo Waldshüet-Düenge. Waldkirch isch im Johr 858 èrschtmòls als Waldchiricha erwäänt worrè, dört isch
René Schickelé, gabora ìn Ewernahn (ìm Onderelsàss) àm 4. Àuigscht 1883 un gstorwa àm 31. Janer 1940 ìn Vence, (Alpes-Maritimes), ìsch a elsassisch'r Schrìftstell'r, Essayist un Ìwersetz'r gsìì. Sin'r Vàder ìsch ditsch gsìì, Wiibür un Stààtsàgstelt'r (bi d'r Polizèi), sini Miad'r ìsch frànzeesch gsìì. Noch sim Studium ìn Literàtür, Gschìcht, Wìssaschàfta, un Filosofi ìn Stràsborig, Münschen, Bàris un Berlin het'r mìt sina Frìnd Otto Flake un Ernst Stadler mehreri Zytschrìfta un mehreri Gadìchts'biacher vereffentlichd. Si Warig àls Àudor ìsch gabrägt gsìì von d'r speziell Situation vom Elsàss, Konfliktfald zwìscha da frànzeesch un ditch Küldür. 1909, schribd'r ìn ditsch d'r Roman Der Fremde. 1914, ìn Zürich fàngt'r a Weiße Blätter arüs zo ga, wàs späder àls d'wìrdigscht Zitschrìft von d'r Bewejung Expressionismüs word. 1916, schribt'r s Drama Hans im Schnakenloch, wo a Kültürmonumant word vom elsassischa Theàter, güet gkennt durch s Machla vum gliich Nàma, a lokàl Version vu Cadet Rousselle, a spàldana Màn, spàlda zwìsch zwei Liab un zwei Granza. Nochem Erschta Waldkriaj, verlosst'r s Elsàss, un geht ìwer d'r Rhi noch Bàdewiiler, er engagiart sìch leidaschàftlich fer's gejasidiga Verstandigung zwìscha Ditschland und Frànkrìch o.a. ìm Ràhma sin'r Wìrkung ìn d'r "Preußischen Akademie der Künste / Sektion Dichtkunst" er hàt
De Ermanarich (lat. Erminrichus, Hermanaricus) isch um 370 de König vo de Greuthunge gsii. Er isch ane 375 bim Iifall vo de Hune gstorbe. De Ermanarich het wie de Theoderich de Gross zum Gschlecht vo de Amaler ghört. Er isch de Soo vom Achiulf gsii und de Vatter vom Hunimund. Sini Brüdere sind de Ansila, de Ediulf und de Vultulf gsii. Er het öber die nordpontischi Steppe nördlich vom Schwarze Meer zwüschet de Flüss Dnjestr und Don gherrscht, aber au Völcher a de Wolga kontrolliert, drunder au d Merier und d Mordwiner. Er het d au d Heruler underworfe, wo uf de Krim am Asowsche Meer glebt hend und d Veneter und d Este, so ass siis Riich bis a d Ostsee ggangen isch. D Forschig ninnt aber aa, as er mee de Handel vo dem grosse Piet kontrolliert het. Wo d Hune ane 375 i sis Riich iigfalle sind, isch er scho alt gsii, nochem Jordanes 110i, und de hunnischi König Balamber het da gwaltigi Riich chöne schnell underwerfe. De Ermanarich het denn Selbstmord gmacht. De Jordanes allerdings schriibt aber, as de Ermanarich d Sunilda, d Frau vom Först vo de Rosomone, viertle loo heb. Druf abe hend ere
D Greutuhnge (Greuthungi, Greothingi; altgriech. Γρουθίγγοι, Grouthíngoi) sind e germanisches Volch gsii, und me het sen au scho Ostrogothi oder Austrogoti (Ostgote) gnennt. Si hend bis anne 376 di nordpontischi Ebini nördlich vom Schwarze Meer biwont, zwöschet de Flüss Bug und Don. Da Land hend si Oium gnennt. Das isch i dr Gotische Sprooch *Aujom,00 was uf Düütsch «Aue» bedüütet. Um 370 het de König Ermanarich öber d Greuthunge gherrscht. Nochdem de ane 375 bim Iifall vo de Hunne gstorben isch, sind d Greuthunge vom hunnische König Balamber underworfe wore. E grosse Tail aber isch under de Heerfüerer Alatheus und Saphrac ane 376 öber d Donau is Römische Riich gfloche. Im Joor 386 sind e Tail vo de Greuthunge underem Odotheus i de römische Provinz Phrygia i de hütige Türkai agsidlet wore. Me dänkt, ass vo de Greutunge s spötere Volch vo den Oschtgooten abstammt. Terwinge Der Neue Pauly, Bd. 4: Greuthungi
De Ostrogotha isch e König vo de Gote gsii, wo im 3. Jh. glebt het. De Name Ostrogotha bidüttet »Glanz-Goot«. Umstriite isch aber, öb s Volch vo de Ostgote (lat. Austrogoti, Ostrogothi) noch dem König binennt sind, oder öb de König sin Name vo dem Volch het. Do er vom hütige Rumänie uus agiert het, werd agnoo, as er de letscht König gsii isch, wo öber all Gote gherrscht het, bevor si sich i Ost- und Westgote uftailt hend. De Ostrogotha het wie de Ermanarich und de Theoderich de Gross zum Gschlecht vo de Amaler ghört. Er isch de Enkel vom Amal, Soo vom Hisarna und de Vatter vom Hunvil. De Tail vom Stammbomm, wo de Jordanes öberliferet het, dörft aber nöd historisch Sii. Ane 246 het er miteme grosse Heer us Gote, Taifale, Asdinger und anderne Völcher s Römische Riich aagriffe. Spöter het er sinene Feldherre Argaith und Guntheric bifole nomole öber d Donau z goo und is Römische Riich iizfale. Die hend den d Römerstadt Marcianopolis bilageret und e Lösigeld erpresst. Spöter hend d Gepide d Gote aagriffe und s isch zunere Schlacht bi de Stadt Galtis am Fluss Auha choo, wo de Ostrogotha siigriich gstaltet het. Em
Löörech isch e Großi Chreisstadt im südliche Bade-Württeberg. Si isch d Chreisstadt vom Landchreis Löörech. Mit Wiil am Rhii zämme bildet Löörech e Oberzentrum als dytscher Deil vu dr Trinationale Agglomeration Basel. S isch noch Basel di gröschti Stadt vom Dreiländereck Dütschland-Schwiz-Frankrych. D Stadt Löörech litt im Landchreis Löörech im Südweste vo Dütschland z Bade-Württeberg. Dur s Gebiet vo de Stadt fliesst d Wiise. S Stadtzentrum litt uff 294 Meter über em Meer, anderi Gebiet wie z. B. Tüllinge sin uff bis zu 460 Meter. Dr höchst Punkt z Löörech isch mit 570 Meter de Röttler Wald. Vom Stadtzäntrum (Roothus) us sin s ebbe vierzäh Kilometer bis uff Rhyfälde, sybe uff Wyl am Rhy und 15 uff Schopfe (Referänze sin di jewylige Roothüser). D Schwizer Gränze isch zwei, di französischi drizäh Kilometer vo Löörech entfernt. Bis uff Berlin sin s e bitz weniger wie 900 Kilometer. In dr nöchere Umgebig lige dr Schwarzwald, d Vogese, s Rhiidal un d Städt Wiil am Rhii un Basel. D Stadt wird im Weste durch de Tüllinger Berg vo de Stadt Wyl am Rhy abgränzt. Im Süde isch än kompliziärte Gränzverlauf zu de Gmeind Riäche i dä Schwiz. D Abgränzig vo Rhyfälde wird durch
D Amaler (lat. Amali) sind e germanisches Gschlecht gsii, wo d Könige vo de Ostgote gstellt het. Die bikanntiste us dere Famili sind de Ermanarich und de Theoderich de Gross gsii. De gotischi Gschichtschriiber Jordanes git de Stammbomm vo de Amaler aa. Er nennt d Amaler Halbgötter und gitt as Stammvatter de Gapt aa, wo vo de Forschig as Verschriibig för de Gott Gaut aaglueget werd. Erst i de vierte Generation chunnt de Amal, wo denn a dere Famili de Name gee het. De erst historischi König isch dem sii Grossbueb Ostrogotha gsii, wo im 3. Jh. glebt het. Wie bi allne alte Stammbömm töred aber em Jordanes sini Aagoobe nöd allzu historisch gnoo werde, da gelt bsundrigs för de älteri Tail vorem Ermanarich, wo ane 375 gstorben isch. D Amaler sind i de germanische Heldesaag as Amelunge (mhd. Amelunge, an. Ömlungar) bikannt. I de tütsche Heldesaag werd s Königriich um Rabene (Ravenna) und Berne (Verona) Amelunge lant gnennt und de Dietrich vo Bern werd vogt von Amelungen gnennt. Amelunc isch au de Name vo Helde, under andere haisst de Vatter vom Ermenrich und de Grossvatter vom Dietrich vo Bern Amelunc von Rœmisch lant. Liste vo de ostgotische König z
S Dörfli odär s Niderdorf (uf Hochtüütsch Niederdorf) isch s Viärtäl rund um d Nidärdorfstrass i dä Altstadt vo Züri. S Niderdorf hät d Form vomäne spitzwinklige Drüüegg. De Spitz liit im Norde am Cäntral. Di öschtlichi Gränzä bildät d Limät beziänigswys s Limmätquai, d Weschtgränze dä Säilergrabe, wo zur alte Stadtbefeschtigung ghört hät. D Südgränze gaat bi de Stüüssihoofstatt dure; südlich devoo liit d Määrtgass, und na südlicher s Oberdorf. Di allgemäiner Bezäichnig Dörfli wird au für di gsamt Altstadt öschtlich vo dä Limmät bruucht, das häisst s für s Gebiet um s Niderdorf plus s Raatshuusquartier und s Oberdorf bis zum Bellvue. S äigätlich Herz vom Dörfli bildät dä Hirschäplatz, wo all Jahr am 11.11. um 11:11 au s Monschtärkonzert vo dä Fasnacht startät. Öschtlich vom Dörfli uf äm Weschthang vom Züriberg liged d Uni und d ETH, wo vom Dörfli uus mit äm Polybähnli, änäre Standsäilbaan erräicht werdä cha. Drum isch s Dörfli au bi dä Zürcher Schtudänte seer beliäbt. S ganz Quartier isch äi grossi Fuässgängerzoone mit Uusnaam vom nördliche Täil vom Limmätquai, dä Mühligass, dä Zähringerstrass und äm Zäringerplatz sowie natürli äm Säilergrabe. Uf äm Limmätquai vercheeräd s Viäri- und s Füfzäni-Tram, uf äm Säilergrabe
De Audius oder Audaeus isch e Missionar vo de Gote gsii und het im 3./4. Joorhundert glebt. Er gelt us katholischer Sicht as Heretiker und sini Aahänger wered Audianer und sini Lehr wert Audianismus gnennt. De Audius het im 3./4.Jh. glebt und isch e Zittgnoss vom Arius gsii, emene andere Herätiker. Er isch e gibürtige Syrer gsii und e iifrige Vereerer vo Gott. Sini Intoleranz gegenöber weniger fromme Mentsche het em vill Finde gschaffe, bsunders bi de Gaistliche. Schliessli het er mit de offizielle Cherche broche. Er het aber vili Aahänger ghaa, wo z Mesopotamie meriri Chlöster baut hend. De Chaiser Konstantin de Gross (306-337) oder noch anderne, de Konstantius II. (337–361) hend de graisi Audius is Exil i d Provinz Scythia minor gschickt, won er d Mission vo Gote glaitet het, wo dozmol nördlich vo de Donau glebt hend. D Audianer sind e christlichi Sekte gsii, wo e uusprägte asketische Lebesstiil ghaa hen. Si sind e Tail vo de syrische Cherche gsii. As Herätiker sind si drum bitrachtet wore, well si i folgende Pünkt vo de orthodoxe Christelehr abgwiche hend: Gott sai anthropomorph, da haisst, er het e mentschlichi Form s Osterdatum, wo ane 325 im erste Konzil vo
Liachtaschta isch a klises Förschtatum, wo im Zentrum vo Europa i da Alpa lit. D Nochberslendr sin Ööschtriich und d Schwiz. Da Hoptort isch Vadoz, wo oh dr Wohnsetz vom Förscht vom Land isch. Liachtaschta hät Ende 2017 38'114 Iiwohner (34 % Usländer) gha. D Amtssproch isch Dütsch, obwohl ma eigentlich Dütsch nor i dr Schual redet. Soss redet ma an alemannischa Dialekt, s Liachtaschtanerisch. D Unterlender, im Norda vo Liachtaschta, reden Liachtaschtohnerisch und hon i iarna Wörter ehnder O’s. D Oberlender vo dr Metti bis in Süda (Balzers) vo Liachtaschta reden Liachtaschtanerisch und händ ehnder A’s i iarna Wörter. O/A Beischpiel isch: Dahom isch unterlenderisch und Daham isch oberlenderisch. Im Tresabärg redet ma Walserdiitsch. Gmäss em Ergebnis vo dr Volkszellig us em Johr 2010 sin 75,9 % vo da Liechtaschtaner römisch-katholisch, 8,5 % evangelisch und rund 5,4 % ghörend aner islamischa Religionsgmeinschaft aa. 2,2 % sin Mitglied vo anr andera chrischtlicha Konfession odr vo anr nedchrischtlicha Religion, als konfessionslos hon se 5,4 % bezeichnet, witere 2,6 % vo dr Bevölkerig hon koa Aagoba gmacht zu ierar Religionszueghörigkeit. Bis 1997 hät s Liechtaschta zum Bischtum Chur ghöört. Am 2. Dezember 1997 isch s Erzbischtum Vadoz vom Papscht Johannes Paul II.
De Jürgen Sutter (* 6. November 1970 z Friiburg im Briisgau) isch en Biolog und en alemannische Autor. De Jürgen Sutter isch as Buurebueb z Opfige, hüt eme Schtadtteil vo Friiburg, ufgwachse. Er hät a de Uni z Friiburg Biologie schtudiert un dodernoch z Heidelbärg un z Schtuegert gschaffet. Vo 2004 bis 2010 isch er wüsseschaftliche Mitarbeiter a de ETH z Züri gsi. Hüt schaffet er z Darmstadt in dr Umwältforschig. Im Johr 2008 isch im Schillinger-Verlag z Friiburg s Opfinger Werterbuech usechoo, wo er gschribe het. 2003 isch er bi dr erschte Uusgob vom Gerhard-Jung-Wettbewerb uf dr zwäit Platz in dr Sparte Prosa cho. Für siis «Opfinger Wörterbuch» het er 2007 dr Förderbriis vo dr Johann-Andreas-Schmeller-Gsellschaft un 2009 dr bade-württebärgisch Landesbriis für Heimetforschig übercho. 2022 het er bim Wettbewerb Lahrer Murre de eerscht Priis in dr Kategori Prosa gwunne, 2020 de zwäit Priis in dr Kategori Prosa. S isch Chrieg. In: Alemannisch dunkt üs guet III/IV 2003, S. 13–17 Opfinger Wörterbuch. Schillinger Verlag, Freiburg im Breisgau 2008 S Internet – E Schangs fir d Mundart. In: Alemannisch dunkt üs guet 1/2011: S. 2–3 Newsletter. In: Alemannisch dunkt üs guet 1/2011: S. 4–5 Alemannisch in Internetfoore. In: Alemannisch dunkt üs
Die Liste vo de westgotische König nennt ali Herrscher, wo ab 395 öber d Westgote gherrscht hend. Bis zum Joor 375, wo d Westgote uf de Flucht vor de Hune is Römische Riich gfloche sind, hend jewils meriri Könige öber en Tailstamm regiert, di bikanntiste sind de Athanarich (366-381) und de Fritigern (um 375-382) gsii. Liste vo de ostgotische König
Die Liste vo de ostgotische König nennt ali ostgotische Herrscher, wo öber Italie gherrscht hend (de skirischi Odoaker mitgnoo). De erst bikannt König noch de Spaltig vo de Gote i Ostgote und Westgote, isch de Ermanarich († 375) gsii. Nochene sind d Ostgote under d Herrschaft vo de Hune choo. Wo si di hunnische Oberherrschaft abgschütlet gha hend, sind d Herrschaftsverhältnis under de Ostgote lang nöd klar gsii. Amaler Liste vo de weschtgotische König König und Kaiser vo Italie (774–1014)
D Harlunge sind e Brüederpaar us de germanische Heldesaag. Eri Näme sind Frîtele und Imbrecke. I de tütsche Heldesaag sind d Harlunge d Söö vom Diethêr oder Harlunc und Neffe vom Ermenrîch. Do si erst um Jünglingsalter sind, hends e Bschützer, de "getruwe Eckehart". As eri Haimet gelt Brîsach und dodemit ghörets zu de wenige Gstalte vo de germanische Heldesaag, wo mitem alemannische Ruum verbunde werded. De König Ermenrîch, beiiflusst dör de Root vo sinene zwee üble Birooter, trachtet denoo, all sini Verwandti is Verderbe z stürze und loot drum d Harlunge loo uufchnüpfe. De Eckehart rächt sich, indem er de Birooter vom Ermenrîch tötet. S TütschiHeldebuech umschribt d Saag chorz: »Item, ein Held heißt der getruwe Eckhartt von Brisach vom Geschlecht der Harlinge. De war auch das Land in Eilsas und in Prisgöwe und da kam ein Kaiser Ermendrich, derselbe erhängte die Harlunge. Demselben Eckehartt dem wurden aber die jungen Harlunge empfohlen und danach erschlug er Kaiser Ermendrich zu Tode. Derselbe Eckehartt der soll noch, wie man sagt, vor dem Frowe Fenuz Berg stehen.« I de Quedlinburger Annale (um 1000), e Gmisch us Gschichtsschriibig und Heldsaag, stoot gschribe, ass de Ermanricus sini Neffe Embrica und Fritla hänge loo het.
D Terwinge (latynisch Tervingi oder Thervingi) sind e germanisches Volch gsii und au Vesegothi (Weschtgote) gnennt wore. De Name isch nume im 4. Joorhundert bruucht wore. Noch de Tailig vo de Gote i zwee Stämm hend sich di westliche Gote Terwingi gnennt. Si hend zwöschet de Flüss Pruth und Donau gwoont, aso öppe im hütige Rumänie. Scho ane 291 zerstmoll gnennt, sind si 324 as Verbündeti vom Römische Riich uuftrette. Ab 332 hend si zu de Verbündete (foederati) vo de Chaiser Konstantin de Gross und Konstantius II. ghört. Doch ane 367 hend si s Römische Riich agriffe und hend gege de Chaiser Valens gchämpft. Wo d Hune ane 375 geg Europa anegrennt sind, hend d Terwinge eri Sitz verloo und sind under de Füerig vom Alaviv und Fritigern öber d Donau is Römische Riich ggange. As Flüchtling und Landloosi sind si ufem Balkan umezoge und am 9. Augste 378 ischs zu de Schlacht vo Adrianopel choo, wo di römisch Armee verlore het und de Valens umchoo isch. Ends 380 hend si e Vertrag mitem Chaiser Theodosius gschlosse und hend i de Provinz Thrakie Woonsitz öberchoo. Abem 5. Joorhundert isch de Name Terwinge nömm brucht wore. D Terwinge sind vo merere
Khûr isch d Hauptschtatt vom Schwizzer Khantôn Graubünda. Khûr het mee als 34'000 Iiwonar (2012). Ggreedati Schprôcha sind vor allem s Alemannisch, s Italienisch und s Românisch. Vo der Gschicht vom Name vo Chur seit der Artikel CUOIRA im Dicziunari Rumantsch Grischun, wo me online chan aluege, är chömm vom ene vorrömische Wort, wo “curia” gheisse het und «der Volksstamm» bedüütet het; das isch dur d Forschig vum Schwiizer Romanischt Johann Ulrich Hubschmied bezügt. Khûr isch dia eltischt Schtatt vur Schwizz. Die eerschta Füürschtella sölland vu 11'000 vor Christus sii. D Röömar sind im Jôr 15 vor Khrischtus über d Bärgpäss iimarschiart und hend a paar Hüüsar und a Rössarwäggslschtell für d Splüügaschtrôss bbaut. Schpöötischtans sit am Jôr 451 hets z Khûr an Bischof, wo s Bischtum Khûr leitet. Siini Khirha isch d Katedraala im Schloss oba. Im Mittalaltar hets immar öppa 1'200 Seela innerhalb vu da Schtattmuura ghaa. Erscht ab 1858 mit am Isabaanbau vu Roorschach uff Khûr isch d Schtatt rasant gwaggsa. Dua isch au dia aalt Schtattmuura abgrupft khoo. Vu 1970 bis öppa 1990 hät Khûr immer öppa 33'000 Iiwooner ghaa. Nohana het’s denn a Huufa Zuazüüg ggee. Endi 2006 sind’s mee als 35'000 und Endi 2011
D Gote sind e germanisches Volch gsii, wo sich i meriri Stämm uuftailt hend: Ostgote Greuthunge, im 4.Jh. i de hütige Ukraine Krimgote, abem 4.Jh. uf de Krim s Königsgschlecht sind d Amaler gsii, lueg au Liste vo de ostgotische König z Italie Westgote Terwinge, im 4.Jh. im hütige Rumänie Goti minori (»Chliigote«) i de römische Provinz Moesia s Königsgschlecht sind d Balthe gsii, lueg au Liste vo de westgotische König
Zala (Ungarischi Ussproch: [ˈzɒlɒ]), uff Dütsch Sala, isch e Komitat im Weste vo Ungarn. Es gränzt im Weste an Kroatie und Slowenie, im Norde an Vas, im Nordoste an Veszprém und im Süde an Somogy. De Komitatssitz heißt Zalaegerszeg. D'Oberflächi vom Komitat isch wällig und vo Hügel brägt. Es git zwei Landschafte, s Gebirge vo Keszthely, wo e Deil vom Dransdanubier Mittelgebirge isch, und s Zalaer Hügelland, e Deil vom Dransdanubier Hügelland. S Zalaer Hügelland isch e Landschaft im üsserste Weste vo Ungarn. Sini Däler sin in de Yszit enstande. Es bstoht uss de fümf Hügel Göcsej, Hetés, Egerszeg-Letenyeer Hügel, Zalakaros-Zalaapát-Zalaszentgróter Hügel und Nemesbük-Türjeer Hügel. Im Süde sin zimlig steili Däler, wo zahlrych und ehner chlei sin. Säll Landschaftsbild hät zur Folg, dass sich keini größere Ortschafte hän chönne entwickle; di meiste Dörfer sin bis hütt eher bevölcherigsarm. De wichtigst Fluss isch d'Zala. Usserdem isch de Balaton (Blattesee) wichtig für d'Drinkwasserversorgig. Di flachsti Landschaft isch d'Umgebig vom Blattesee. Au um d'Flüss Zala und Mura wie au um de Principális-csatorna (Hauptkanal) git's flachi Däler. S Gebiet, wo hütt s Komitat Zala litt, isch scho sit de Bronzezit bewohnt. Bsunders vyli Sydligsspure findet mer z Pannonie; dört isch di römischi Valcum-Stroß duregange,
Di Großi Ungarischi Diefebeni (Ungarisch Alföld [ˈɒlføld]) isch e flachi Landschaft, wo sich vor allem über Ungarn, aber au über Kroatie, Rumänie, d'Slowakei, d'Ukraine und Serbie erstreckt. Z Ungarn längt di Großi Ungarischi Diefebeni vom Nördlige Ungarische Mittelgebirge bis zum Blattesee (Balaton) und umfasst au s Dransdanubisch Hügelland. Vom ukrainische Gebiet ghört numme d'Oblast Dranskarpatie im ungarisch-ukrainische Gränzgebiet dezüe. Z Rumänie gränzt d'Diefebeni im Oste an d'Karpate. Vo Serbie ghört d'Vojvodina dezüe; uff kroatischem Staatsgebiet litt numme e chleinere Deil vo de Große Ungarische Diefebeni. D'Landschaft isch fast perfäkt flach, was s Werk vo de Flüss isch. De Bode isch in de Alföld rych an Löss und Sand. Zwei Kilometer vo Tiszasziget (in de Nöchi vo Szeged) litt de diefst Punkt vo de Pannonische Diefebeni, wo zämme mit Gyálarét wenigi Kilometer devo eweg de diefst Punkt vo Ungarn isch und 75,8 Meter über em Meerspiegel isch. Es git keini wichtigere See (de gröscht See isch de Tisza-tó). Di wichtigste Fließgwässer vo de Große Ungarische Diefebeni sin d'Donau und d'Theiß. De Bode isch arm an Bodeschätz. Bi Hévíz, Zala, wird aber Erdöl gwunne, wo 90 Brozänt vom Bedarf vo Ungarn däckt. In de Große Ungarische Diefebeni chömme verschydeni sälteni Pflanze- und
Wasser isch äins vo de fümf Elemänt in dr chinesische Fümf-Elemänt-Leer. Zämme mit Holz, Füür, Ärde und Metall wird s as e Chraft im Sinn von ere Entwicklig verstande. Wen ds Elemänt Wasser mit herrsche afoht und dr Keiser i dere Zit zueloht, dass d Deiche dürstoosse wärde und grossi Fluete chömme, de wird sini Keiserin und angeri hochi Damene stärbe, meh wird viu hohli Vogueier finge, d Junge vode Fäudtier wärde unfruchtbar blibe und die Schwangere Fäugeburte erlide. Ds Elemänt Wasser hängt mit dr Johreszit Winter zämme. Inere aute Schrift heissts: "Dr Himmu wirds azeige, wen d Zit fürs Wasser rif isch. Den wird d Farb schwarz si müesse und aui Handlige wärde unger däm Zeiche ds Wasser steit." Schwarz oder Siubergrau wird d Lieblingsfarbe vode Wassermönsche si, bsungers i Chrankheitstage. Schwarz cha i däm Fau mitdr Dunkuheit vom Wäutruum zämmehänge, darum isch äs töifs Ueutramarinblau ä besseri, moderneri Farbentsprächig. Wasser wird mitem Norde i Verbingig brunge, Wassermönsche sötte i Hüser läbe, wo nach Norde luege, sie sötte mitem Chopf nach Norde schlofe und ir Stiui vor Mitternacht die verborgeni Sunneehre. Wasser hängt mit sauzigem Gschmack und fuligem Grüche zämme. Äs isch mit Räge verbunge und darum wärde Wassermönsche
De Zürisee, wo in ere latynische Urkunde vo ane 610 lacus Tureginensis und uf tüütsch 744 dänn Zurihsee häisst, liit i de Kantön Züri, Schwyz und Sanggale. D Oberflechi vom See isch uf 406 Meter über Meer, syn Hauptzuefluss isch d Linth, am Usfluss z Züri säid men em Fluss Limmet. S Seewasser hät Trinkwasserqualität. D Stadt Züri nimt bim Seewasserwäärch e grossi Teil vo irem Wasser us em See. Im extrem chalte Winter 1962/1963 isch de See zum letschte Mal zuegfrore. D Seegfrörni hät Hunderttusigi uf d Isflächi glockt. Es jöhrlichs Highlight isch d Stadtzürcher Seequëëri oder Seeüberquërig. Im undere Seebecki isch all drüü Joor s Züri Fäscht. De See hät zwee Täil: Der Obersee und de Zürisee. Die beede Seetäil trännt de Seedamm zwüsched Rapperschwil und de Halbinsle Hurde. Am Uusfluss vo de Limet us em Zürisee liit Züri. De Zürisee hät e langzogeni, echly pogeni Form. Er isch bis Rapperschwiil öppe 30 Kilometer lang, zäme mit em Obersee im Ganze öppe 40 Kilometer. A de bräitischte Stell zwüsched Stääfe und Richterschwiil isch er 3,85 Kilometer bräit. Siini tüüffscht Stell liit bi 136 Meter zwüsched Herrliberg und Oberriede. D Uferlengi betreit 87,6 km. Zwüschet Rapperschwiil und Pfäffike ligged
Ärde isch äins vo de fümf Elemänt in dr chinesische Fümf-Elemänt-Leer. Zämme mit Holz, Füür, Wasser und Metall wird s as e Chraft im Sinn von ere Entwicklig verstande. Wen ds Elemänt Ärde ds regiere afoht, wird ds Läbe vom Keiser i Gfahr si, wen är itz Paläst boue und Pavillons errichte löht und sini Minister wärde stärbe, wen i dere Zit Stadtmuure bout wärde. De d Arbeiter sötte itz uf kei fau vode Fäuder entfärnt wärde. Ds Elemänt Ärde isch mit kere bestimmte Johreszit verbunge. Aber wies ire aute Schrift heisst: "Aus sich dr Gäub Keiser erhobe het, si grossi Ameise und Ärdwürmer erschine. Är het gseit: Das zeigt a, dass ds Elemänt Ärde im Cho isch, darum söu üsi Farb gäub si und mir müesse üsi Handlige unger ds Zeiche vor Äre steue." Gäub isch fürd Ärdmönschew d Glücks- und Lieblingsfarb, bsungers wen sie niedergschlage si oder sich chrank füehle. D Ärde wird mitem Mittupunkt i Zämmehang brunge. Ärdmönsche sötte i Hüser wohne, wo sie vo aune Site umschliesse, sie sötte ds mits im Schlofzimmer schlofe und sie sötte i jedere Minute vom Tag äs glücklechs Härz ha. D Ärde ghört zu süessem Gschmack und zarte, flüchtige Grüch.