rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Sou (猪 zhū) isch eis vode zwöuf Tier im chinesische Kaländer. Soujohr (亥 hài) si gsi 30. Jänner 1911 bis 17. Februar 1912 - Metall 16. Februar 1923 bis 4. Februar 1924 - Wasser 4. Februar 1935 bis 23. Jänner 1936 - Holz 22. Jänner 1947 bis 9. Februar 1948 - Füür 8. Februar 1959 bis 27. Jänner 1960 - Erde 27. Jänner 1971 bis 14. Februar 1972 - Metall 13. Februar 1983 bis 1. Februar 1984 - Wasser 31. Jänner 1995 bis 18. Februar 1996 - Holz 18. Februar 2007 bis 6. Februar 2008 - Füür 5. Februar 2019 bis 24. Jänner 2020 - Erde Otto von Bismarck (*1815 – †1898) gebr. Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen, dütschä Staatsma und Richskanzler David Lloyd George (*1863 – †1945) genaue Name und Titu: David Lloyd George, 1. Earl Lloyd George of Dwyfor, britischä Politiker und Prömierminister währnedem Erschte Wäutchrieg Thomas Mann (*1875 – †1955) gebr. Paul Thomas Mann, dütschä Schriftschteuer (Die Buddenbrooks, Der Tod in Venedig) Ernest Hemingway (*1899 – †1961) gebr. Ernest Miller Hemingway, US-amerikanische Journalischt und Schriftschteuer (Wem die Stunde schlägt, Der alte Mann und das Meer) Humphrey Bogart (*1899 – †1957) gebr. Humphrey DeForest Bogart, US-amerikanische Schouspieler
S lebig Wort isch e Anthology mit alemannischer Dialäktliteratur, wu anne 1978 vu dr Muettersproch-Gsellschaft im Verlag Moritz Schauenburg uusgee woren isch. Zämegstellt het die Anthology dr Karl Kurrus. S Buech versammlet 31 Autorne un Autore, wu in däre Zyt, wu dr Kurrus die Sache zamedrait het, gläbt un in eme sidbadische Alemannisch gschribe hän. Zwai vu däne Autor*ne sin bis zum Druck vum Buech gstorbe, d Lina Kromer un dr Michel Maier. Noch eme Vorwort vum Klaus Poppen, em domolige Bresidänt vu dr Muettersproch-Gsellschaft, un ere Yyfierig vum Karl Kurrus chunnt as erschts d Lina Kromer, wu am 1. Septämber 1977 gstorben isch. Derno cheme alfabetisch ufzellt noch em Nochname vu dr Autorn*e di uusgwehlte Gedicht un Prosatäxt. Ganz am Änd vum Buech het s no biografischi Aagabe zu dr ainzelne Autor*ne un e Lischt mit Worterklerige. Verdrätte sin in dr Antholgy 24 Manne un sibe Fraue. Uusgwehlt het dr Kurrus sonigi, wu scho Biecher uf Alemannisch publiziert ghaa hän, un derzue au ne baar jungi Noowugsautor*ne, wu grad erscht bim Dialäktwettbewärb aktion junge mundart uuszaichnet wore sin. Dr eltscht Autor isch dr Paul Sättele mit 94 Johr gsii, dr jingscht dr Johannes Kaiser, wu dodmol 20 Johr alt
Empfangsgeböide, Empfangshalle, Stazioonsgeböid oder äänlig si Geböid bi Iirichdige vom Persoonevercheer, wo für innerbetriibligi Ufgoobe brucht wärde, z. B. wo die Reisende duuregönge zum zu iirem Terminal oder Perrong z choo, zum iir Gepäck ufzgee oder dur e Zollkontrolle z goo. Es git sä bi dr Iisebaan, im Luftvercheer, in dr Schifffaart, bim Autibusvercheer und bi Säilbaane. In Stazioonsgeböid cha s usser Iirichdige für die Räisende wie Restorant, Kiosk, Billetschalter oder -automaate usw. au Woonrüüm für Iisebäänler haa. In Gränzbaanhööf wo s Basskontrolle git, het s Rüüm für Zollkontrolle. Bi Baanhööf in gröössere Stedt isch vilmol s Stazioongeböid mit eme Iichaufszentrum verbunde. Wäge dr Razionalisierig vom Iisebaanbetriib si vilerorts d Stazioonsgeböid zuedoo worde, wenn s nid Personaal brucht für diwärsi Ufgoobe. Mänggisch het s nume no Wartehalle oder e Laade. In dr Umgangssprooch säit me em Stazioonsgebüid vilmol Bahnhof, was nid richdig isch. E Baanhoof umfasst alli Aalage wo für e Betriib nöötig si wie Glöis, Perrong, Betriibsgeböid, Laagerhüüser usw. Für Empfangsgeböid in Flughääfe brucht mä hüfig dr Anglizismus Terminal, uf dütsch häisse si Abflug- und Aakumftshalle. In de Terminal het s meereri Beriich: wo diw Räisende aachömme und wo si abfliege, wo si iitschegge und duuregönge, zum zu de
As Fäldspatt wird e groossi Grubbe vo Silikaat-Mineraal bezäichnet, wo seer hüfig vorchömme und cheemisch us (Ba,Ca,Na,K,NH4,Sr)(Al,Fe3+,B und/oder Si)4O8 zämmegsetzt si. Die Elimänt chönne sich jewiils geegesitig verdräte (substituiere), stöön aber immer im gliiche Mängiverhältnis zu de andere Bestanddäil vom Mineral. Fäldspatt kristallisiere äntwääder im monokliine oder im trikliine Kristallsüsteem, häi e middleri Mohsherti vo 6 bis 6½ und e seer variaabli Farb, wo vo farbloos über wiss, rosa, grüen, blau bis bruun goot. D Strichfarb isch wiss. D Fäldspatt gälte as die wichdigste Mineraal, wo Gstäi bilde in dr Rinde vo dr Ärde. Dr Beriich vo de Schmelztämpratuure lit bi 1150–1250 °C. Uf dr Wält wärde öbbe 24.400.000 Donne Fäldspatt im Joor (2021) abbaut. Die grösste Broduzänte si d Türkei, Italie, Indie, der Iran und China. E baar Arte Fäldspatt wie Labradorit oder Orthoklas chönne, wenn d Kwalidäät guet gnueg isch, as Schmuckstäi verwändet wärde. Fäldspatt isch näbe Kaolin und Kwarz e wichdige Bestanddäil bi dr Brodukzioon vo Porzellaan. Bsundrigs räine Fäldspatt wird as Usgangsmateriaal für Zaanersatz verwändet. S Mineraalgstäi wird gmaalt, butzt und brennt. Chemischi Brozäss spiile drbii kä Rolle. D Keramik wo drus industriell broduziert wird, het füsikaalische Äigeschafte, wo deene vo dr natüürlige Zaansubstanz sear äänlig
weleweg selleweg isch e Anthology mit alemannischer Dialäktliteratur, wu anne 1996 vum Markus Manfred Jung, em Hanspeter Wieland un em Wendelinus Wurth im Name vu dr Muettersproch-Gsellschaft im Drey-Verlag uusegee woren isch. S Buech versammlet 33 Autor*ne, wu um des Zyt gläbt un in eme sidbadische Alemannisch gschribe hän. Noch ere Widmig vum Klaus Poppen, em domolige Bresidänt vu dr Muettersproch-Gsellschaft, un eme Vorwort vum Markus Manfred Jung cheme di uusgwehlte Gedicht un Prosatäxt gornet noch em Härchumftsort vu dr Autor*ne dr Rhy aabe vum Bodesee bis in d Ortenau. E jedes Kapitel fangt aa mit eme Schwarz-Wyss-Foto vum Autor/vu dr Autori un ere churze, sälber gschribeni Vorstellig un het derno alliwyl fimf Syte mit Gedicht, Liedtäxt un Verzellige. Ganz am Änd vum Buech het s no bibliografischi Aagabe zu dr ainzelne Autor*ne. weleweg selleweg isch di viert Anthology mit Dialäktliteratur gsii, wu d Muettersproch-Gsellschaft useegee het, no „Alemannische Geschichten“, zämegstellt vum Richard Gäng, „S lebig Wort“, zämegstellt vum Karl Kurrus, un „D Hailiecher“, zämegstellt vum Markus Manfred Jung. Derwylscht mer in dr erschte boode Anthologie vu dr Muettersproch-Gsellschaft („Alemannische Geschichten“ un „S lebig Wort“) no Miei gee het, alli läbige Autor*ne ufznee, isch in dr 1990er Johr s Uuswahl
D Tatjana Geßler (* 14. Oktober 1973 z Haidelberch) isch dytschi Färnsehmoderatori, Färnsehschurnalischti un Autori. D Geßler moderiert fir dr SWR d Landesschau aktuell, het in dr SWR-Sändig Landesschau Baden-Württemberg iri aige Rubrik mit Name Tatjanas Tiergeschichten un schafft as Chinderbuechautori unter anderem fir dr Stiuegerter Thienemann-Esslinger Verlag. Si het iber 40 Buchvereffetlichunge in acht Länder. D Diplom-Wirtschaftsingenieuri Geßler, wu aafangs as Täxteri in ere Stuegerter Wärbeagentur gschafft ghaa het, schafft syter anne 1998 fir dr SWR. Si het acht Johr lang all Wuche d Sändig Landesschau – die Woche moderiert. Dodervor isch si vier Johr mit em Landesschau-Mobil z Bade-Wirttebärg unterwägs gsii. Syter 2011 moderiert si d Landesschau aktuell Baden-Württemberg. Derzue het d Geßler Sändige moderiert wie Treffpunkt Feste und Bräuche oder Sundersändige wie Tour de Ländle. Näb dr Serie Tatjanas Tiergeschichten git s syter 2011 d Sändig Tatjanas Tiervermittlung. Fir s Landesmagazin Landesschau isch si as Live-Reporteri in Landesschau vor Ort im Yysatz gsii. Zur Serie Tatjanas Tiergeschichten het si drei Biecher gschribe. D Geßler schafft derzue au fir Thienemann-Esslinger Verlag as Chinderbuech-Autori. Dert sin di boode Serie Unsere Tierklinik un Zuhause im Zoo uusechuu. E Dail vu däne Bänd sin au as Heerbiecher uusechuu. D Geßler isch
D Gnäis (alti säggsischi Bezäichnig us em 16. Joorhundert, villicht vo althoochdütsch gneisto, middelhoochdütsch ganeist(e), g(e)neiste „Funke“) si metamorfi Gstäi mit ere Paralleeltextuur, wo mee as 20 % Fäldspatt enthalte. Gnäis entstöön dur Metamorfoose, d. h. Umwandlig vo Gstäi under hoochem Druck und bi hooche Tämpratuure. S Usgangsmateriaal wird vo vile Gstäischichte überlageret, und an d Ooberflechi chunnt dr Gnäis doorum nume, wenn äntwääder s Materiaal oobedraa erodiert isch oder wenn Schichte, won emol dief glääge si, dur Tektonik an d Ooberflechi glüpft wärde. Gnäis si uf dr ganze Wält verbräitet und mä findet sä hüfig in de alte Kärn (Kratone) vo de Kontinänt, wo si dur starki Erosioon freigläit worde si. Mäistens häi die Gstäi sit si entstande si, meereri Faase vo dr Umwandlig mitgmacht. Si bilde die eltiste Gstäiformazioone uf dr Ärde, zum Bispil dr Acasta-Gnäis us em Hadaikum (4'030 Millioone Joor häär) im westlige Kanaadische Schild und dr Nuvvuagittuq-Grüenstäigürtel im östligen Kanaadische Schild, wo Gnäis enthalte. Gnäis chömme au in de Kristalliinzoone vo jüngere Faltegebirg vor, z. B. im Tauernfenster in de ööstriichische Zentraalalpe. Wie dr Gnäis zämmegsetzt isch, hängt vom Usgangsgstäi ab: Die wichdigste Mineraal im Gnäis bilde sich nit wääred dr Metamorfoose, sondern si scho
Dr Chochpunkt oder Verdampfigspunktvom ene räine Stoff si zwäi Wärt in däm sim Faasediagramm und bestoot us zwäi Gröössene: d Sättigungstämpratuur (speziell au d Chochtämpratuur) und em Sättigungsdampfdruck (speziell au Chochdruck) an dr Gränzlinie zwüsche dr Faase zwüsche Gaas und Flüssikäit. Er setzt sich also us de bäide Zuestandsgröössene Druck und Tämpratuur bim Übergang vom ene Stoff vom flüssige in dr gaasförmig Aggregaatzuestand zsämme. Bin ere offene Flüssigkäit isch dr Chochpunkt dorum dr Punkt uf dr Tämpratuurskala, wo dr Dampfdruck gliich grooss wie dr atmosfäärisch Druck isch. Dr Chochpunkt isch d Bedingig, für dass e Stoff vo dr flüssige in die gaasförmigi Faase üübergoot (Faasenübergang), und däm säit mä Choche. Bim umgekeerte Vorgang vo dr Kondensazioon isch bi räine Stoff dr Chochpunkt idäntisch mit em Kondensazioonspunkt. Wemm mä e Gmisch vo Stoff vor sich het, isch s Choche andersch; denn gseet mä nid en äinzelne Punkt wo dr Stoff chocht, sondern e ganze Beriich. Bim Faasenübergang vo dr flüssige in die gaasförmigi Faase underhalb vom Chochpunkt reedet mä vom Verdunste. Bim ene Dampfchochdopf nützt mä us, ass d Chochtämpratuur und dr Chochdruck vonenander abhängig si. Wemm mä dr Druck äi Bar (1000 hPa) hööcher macht, goot d Chochtämpratuur vo Wasser
4712.5Koordinate: 47° 0′ N, 12° 30′ O Tauernfänster isch die geoloogischi Bezäichnig von ere Regioon in de Zentraalalpe in Ööstriich, wo wie im e Fänster penniinischi Deckine und möögligerwiis au helvetischi Deckine füüre chömme und drum ume wie e Raame si Gstäi vom Ostalpin. Die tektoonisch diefste Däil vom Tauernfänster si d Zentraalgnäiskärn, mit Gstäi vo dr sognennte Schiiferehülli drum ume. Äänlig entstande und in ere äänlige geoloogische Posizioon si s chliinere Engadiner Fänster, wo witer westlig lit und s Gargellefänster in Vorarlbärg und s Rechnitzer Fänster am östlige Rand vo de Alpe. Dr Ardikel «Tauernfenster» uf dr dütsche Wikipedia Harald Rost: Zur Geologie, Petrographie und Tektonik des Pennins, der Matreier Zone und des Altkristallins. Erlangen 1989 (Diplomarbeit, Universität Erlangen, pdf-Version). S.M. Schmid, B. Fügenschuh, E. Kissling und R. Schuster: Tectonic map and overtall architecture of the Alpine orogen. In: Eclogae geologicae Helvetiae. Band 97. Birkhäuser Verlag, 2004, ISSN 0012-9402, S. 93–117 (pdf-Version). Reinhard Schönenberg, Joachim Neugebauer: Einführung in die Geologie Europas. 4. Auflage. Verlag Rombach, Freiburg 1981, ISBN 3-7930-0914-9. Alexander Tollmann: Ostalpensynthese. Deuticke, Wien 1963. Karl Krainer: Nationalpark Hohe Tauern GEOLOGIE – Wissenschaftliche Schriften. 2. Auflage. Universitätsverlag Carinthia, Klagenfurt 2005, ISBN 3-85378-585-9, S. 23–75.
Mach keini Schprüch isch e Anthology mit schwyzerdytsche Dialäktgedicht, wu anne 1972 vum Dieter Fringli im Artemis Verlag z Züri uusegee woren isch. Aagregt doderze het en dr Bärner Verleger Egon Ammann. S Buech versammlet 30 Autor*ne uf em 20. Jorhundert, wu uf Schwyzerdytsch gschribe hän. D Autor*ne sin no Johrgang aagornet. Noch em Hauptdail vum Buech mit dr Gedicht chunt en Essay vum Fringli zue dr Gschit un Gegewart vu dr schwayzerdytsche Dialäktliteratur im 20. Jorhundert mit em Titel „Agonie der Mundartdichtung? – Drei Bestandsaufnahmen“. Derno chunnt im Kapitel „Zur Ausgabe“ mit Aagabe zue dr Uuswahl un zue dr Rächtschrybig. Ganz am Änd vum Buech het s no biografischi un bibliografischi Aagabe zu dr ainzelne Autor*ne, alfabetisch aagornet, un derzue bi allne Autor*ne no Worterklerige. Zue dr Uuswahl schrybt dr Fringli: „Ich hatte nicht die Absicht, eine vollständige Anthologie schweizerischer Mundartlyrik zu präsentieren. Ich versuchte vielmehr, auf engem Raum die besten und exemplarischen Verse aus der Blütezeit unsere Dialektliteratur zu vereinen.“ – Fringli 1972, S. 102 Ulrich Dürrenmatt: S. 7 Adolf Frey: S. 8 C. A. Loosli: S. 10 Meinrad Lienert: S. 12 Sophie Haemmerli-Marti: S. 18 Josef Reinhart: S. 21 Fritz Liebrich: S. 25 Paul Haller: S. 29
D Élisabeth Baume-Schneider (* 24. Dezämber 1963 z Saint-Imier; haimetberächtigt z Les Breuleux) isch e Schwyzer Bolitikeri (SP). Am 7. Dezämber 2022 isch si as Noofolgeri vu dr Simonetta Sommaruga in Bundesroot gweelt woore. D Élisabeth Baume-Schneider het an dr Uniwersiteet Nöieburg Wiirtschaft un Bolitik studiert un anne 1987 mit em Lizänziaat abgschlosse. Vu 1989 bis 2002 het si as Soziaalarbaiteri gschafft. Si isch ghyroote un Mueter vu zwai Chinder. Si woont z Les Breuleux, im Weschte vum Kanton Juura. In Les Breuleux het sie au e Härde Schwarznaseschoof. Iri bolitischi Aarbet het si as Studänti bi dr Sozialistische Arbaiterbartei aagfange, speeter isch si in d SP yydrätte. Si bschrybt si sälber as links: «Ich stand immer eher links. Aber ich habe auch immer als Minorität gearbeitet. Und da musste ich immer mitmachen, mit Leuten, die weniger links waren oder eher rechts oder aus der Mitte. […] Ich habe immer gezeigt, dass ich etwas beitragen kann, auch wenn ich sehr links bin.» Vu 1995 bis 2002 het si em jurassische Kantonsbarlemänt (Parlement) aagheert, wu si im 2000 bresidiert het. Anne 2002 isch si in d Kantoonsregierig (Gouvernement) vum Kanton Juura ufgnoh woore. Si het deert s Erzieigs-, Spoort- un Kultuurdepartemänt
As Schmelztämpratuur (Smp.), ängl. Melting point (Mp.)) bezäichnet mä d Tämpratuur, won e Stoff schmilzt, das häisst vom feste in dr flüssig Aggregaatzuestand übergoot. D Schmelztämpratuur hängt ab vom Stoff, im Geegesatz zur Chochtämpratuur aber nume seer weenig vom Druck (Schmelzdruck). D Schmelztämpratuur und -druck wärde zsämme as Schmelzpunkt bezäichnet. Dä beschribt dr Zuestand vom ene Räinstoff und isch Däil vo dr Schmelzkurve im Faasediagramm vom Stoff. Es git Stoff wo nid chönne schmelze, wil si vorhäär chemisch zerfalle, und anderi Stoff, wo bi Normaalbedingige nume sublimiere. Für räini cheemischi Elimänte isch dr Schmelzpunkt idäntisch mit em Gfrierpunkt und blibt wääred em ganze Schmelzvorgang konstant. Dur Verunräinigunge bzw. bi Gmisch wird d Schmelztämpratuur mäistens niidriger, usserdäm cha d Tämpratuur wääred em Schmelzvorgang stiige, und mä het s denn mit eme Schmelz-Beriich z due. Dass dr Schmelzpunkt niidriger (Kryoskopie) wird, wenn s glöösti Substanze im Stoff het, isch äi Grund, wiso Iis schmilzt, wemm mä Salz druf duet. Im Underschiid zu cheemische Elimänt cha s au bi räine cheemische Verbindige drzue cho, ass dr Schmelzpunkt und dr Gfrierpunkt nid idäntisch si. Wenn d Gfrierpunktstämpratuur under dr Schmelzpunkttämpratuur lit, reedet mä von ere thermische Hüstereese. Das isch zum Bispil bim räine Wasser
As Sublimazioon, sältener au Sublimierig (vo Latiinisch sublimatio bzw. sublimare, früener im Sinn vo „destilliere, cheemisch mögligst räin daarstelle“, vo sublimis „wo sich hooch in der Luft befindet, erhaabe“), bezäichnet mä dr Brozäss, wenn e Stoff vom feste Aggregaatzuestand diräkt in d gaasförmig üübergoot, ooni sich vorhär z verflüssige. Es handlet sich um e räin füsikaalische Vorgang, wo dr Stoff drbii cheemisch unveränderet blibt. Bi de Druck- und Tämppratuurbedingige, wo e Sublimazioon bassiert, existiert kä flüssige Aggregaatzuestand, wie mä s im Faasediagramm rächts cha gsee. Mä bezäichnet die Bedingige au as Sublimazioonsdruck und Sublimationstämpratuur, zsämmegnoo as Sublimazioonspunkt. Dä isch e Däil vo dr Sublimazioonskurve vom Faasediagramm. D Faasenumwandlig in dr Geegerichdig zur Sublimazioon wird in dr Fachsprooch as Resublimazioon oder au as Deposizioon oder Desublimazioon bezäichnet. Der Resublimazioonspunkt isch bi Räinstoff idäntisch mit em Sublimazioonspunkt. Bi Gmisch isch s mööglig, ass es en Underschiid git und mä uf d Richdig vo dr Faasenumwandlig muess achtgee. Wenn bi Normaaldruck e Sublimazioonstämpratur existiert, so bezäichnet mä die as Normaalsublimazioonstämpratuur und tabelliert dr Stoff mit däm Wärt, ooni zuesätzlig dr Sublimazioonsdruck aazgee. Jeede Stoff nimmt bi sinere Sublimazioon die sognennti Sublimazioonsenthalpii uf, wo gliich isch wie d Summe us dr Schmelzenthalpii und dr
As Räinstoff bezäichnet mä in dr Chemii e Stoff, wo äihäitlig us nume äinere cheemische Verbindig oder äim cheemische Elimänt zsämmegsetzt isch; dr Begriff stoot im Geegesatz zum ene Gmisch. E Räinstoff cha au en isotoope-räine Stoff (öbbe räins schweers Wasser) oder e Verbindig bezäichne, wo in ere definierte Posizioon völlig isotoope-markiert isch. Räinstoff Räini cheemischi Elimänt si z. B. räine Wasserstoff, Suurstoff oder Gold. Räin cheemischi Verbindige si z. B. räins, destillierts Wasser, räins Choolestoffdioxiid oder räins Natriumchlorid (Chochsalz). Cheemischi Verbindige si zwar us meerere Elimänt ufbaut, si aber kä Mischig vo Elimänt Gmisch Luft isch e Gaasgmisch us Stickstoff, Suurstoff, Argon, Choolestoffdioxid, Wasserstoff und witere Gaas in Spuure Milch isch e flüssigs Gmisch (Emulsioon) us Wasser, Choolehüdraat, Fett, Äiwiss und Spuurenelimänt. Granit isch e fests Gmisch, wo hauptsächlig us Kwarz, Fäldspätt und dunkle, mafische Mineral bestoot. Dr Ardikel «Reinstoff» uf dr dütsche Wikipedia Iidraag zu Stoff. In: Römpp Online. Georg Thieme Verlag, abgrüeft am 3. Januar 2012. Normdate: GND: 4202617-9
Dr Albert Rösti (* 7. Augschte 1967 z Frutige; haimetberächtigt ebe dert) isch e Schwyzer Bolitiker (SVP), Unternämer un Verbandsfunktioneer. Vu 2016 bis 2020 isch er Bresidänt vu dr Schwyzerische Volksbartei gsii. Am 7. Dezämber 2022 isch dr Rösti as Noofolger vum Ueli Maurer in Bundesroot gweelt woore. Dr Albert Rösti isch z Chanderstäg ufgwagse un deert uf d Primaarschuel gange. Derno isch er z Frutige uf d Sekundaarschuel un z Thun uf s Gimnasium. No dr Matura (1987) un em Militeerdienscht het er an dr ETH Züri Agronomy studiert un anne 1994 s Studium as Agraaringenieur abgschlosse. Derzue het er dr Fähigkaitsuuswyys fir s Leeramt Beruefs- un Fachschuele gmacht. Anne 1997 het er bim Peter Rieder (Referänt) un em Bernard Lehmann (Korreferänt) zum Teema «Auswirkungen der Agrarpolitik 2002 auf die Schweizer Landwirtschaft» zum Dokter vu dr tächnische Wisseschafte promowiert. Är het au 2002 ne Studium an dr University of Rochester mit eme Master of Business Administration (MBA) abgschlosse. In dr Schwyzer Armee het er dr Rang vun eme Gfraite. Dr Rösti läbt z Üetedorf, isch ghyroote un het zwai Chinder. Dr Rösti isch anne 1998 in d Volkswiirtschaftsdiräkzioon vum Kanton Bärn yydrätte un isch unter dr Regierigsreeti Elisabeth Zölch
Dr Schnällchochdopf, Druckchochdopf, Druckdopf, Dampfdruckdopf, Dampfchochdopf isch e Chochdopf, wo Lääbesmiddelin em bi höächere Tämpratuure als dr Normalchochtämpratuur (bim Wasser 100 °C uf Meereshööchi) chönne kocht wärde, und eso wird d Zit für s Choche chürzer. Dass dr Chochpunkt hööcher wirde isch mööglig, wil dr Dopf druckfest zuegmacht isch und sich so e hööchere Druck cha ufbaue. E baar Markenääme häi sich zur üüblige Bezäichnig für e Dampfchochdopf entwigglet, bsondrigs Kelomat in Ööstriich und Duromatic in dr Schwiz. E Dampfchochdopf isch e Druckgfääss, wo amtlige Vorschrifte muess entspräche und d Konstrukzioon von em vo Organisazioone, wo für daas e Bewilligung häi, kontrolliert wird, bevor s in Handel daf choo. As zuesätzligi Sicherhäit gege d Gfoor, ass dr Dopf explodiert wenn z. B. s Reegelventiil verchläbt isch, het e Dampfchochdopf immer au e Sicherhäitsventiil, so dass z groosse Üüberdruck sicher cha verchliineret wärde. Bevor e Druckdopf ufgmacht wird, muess zerst dr Druck din abbaut wärde: äntwääder über s Ventiil (Schnällentlüfdig) oder mä loot en lo abchüele. D Schnällentlüfdig cha mä nume für festi Spiise bruuche: Flüssigi Spiise wurds versprütze, und Härdöpfel verchlöpfts. Dr Ardikel «Schnellkochtopf» uf dr dütsche Wikipedia Commons: Dampfchochdopf – Sammlig vo Multimediadateie Druckabhängigkeit der Siedetemperatur beim Schnellkochtop auf
D Julie Bassermann (* 2. Merz 1860 z Mannem as Julie Ladenburg; † 18. Septämber 1940 ebe dert) isch e dytschi Frauerächtleri gsii. D Julie isch as ainzigi Dochter vum Bankier Carl Ladenburg un däm syre Frau Ida geb. Goldschmidt uf d Wält chuu. D Familie het zue dr wichtigschte jidische Familie vu dr Stadt Mannem ghert. Si het anne 1881 dr Mannemer Rächtsaawalt un Bolitiker Ernst Bassermann ghyrote. S Baar het e Suhn un drei Dechtere ghaa. Im Johr 1897 het d Julie Bassermann d Mannemer Abdailig vum Verain Frauebildig-Frauestudium, wu si Vorsitzeri dervu 1901 woren isch. Mit dr Alice Bensheimer, wu ne Fryndin vun ere gsii isch, het si d Entwicklig vum Verain bregt. As langjehrigi Vorsitzeri het si d Mannemer Fraueorganisazione in aim Verainsverband zämegfiert. Doderby het d Bassermann mit ire Mueter chenne zämeschaffe, wu 1904 dert Bresidänti vum Badische Fraueverain gsii isch. Si isch au im Huusfraueverain engaschiert gsii. Vu 1911 bis 1933 isch si derzue Grindigsvorsitzeri vum Badische Verband fir Frauebsträbige. Ab 1912 het si mit dr Adelheid Steinmann im Rychsfraueuusschuss vu dr Nazionalliberale Bartei gwirkt. Sofort noch em Chriegsuusbruch 1914 het d Julie Bassermann, drei Däg noch em Dachverband, e Mannemer Ortsgruppe vum Nazionale
Plankton (griechisch πλαγκτόν „das, wo umedriibe wird“) isch d Bezäichnig für alli Organisme zämme, wo im freie Wasser („schwääbe“, ooni oder fast ooni sich sälber z beweege) lääbe und wo mit de Wasserströömige schwümme. Äinzelni Organisme vom Plankton häisse Plankter. Organisme, wo au gege d Ströömig chönne schwümme, wärde hingege as Nekton bezäichnet. Plankton git s in fast alle Gwässer. In de mäiste Gebiet vom Meer git s aber nume weenig, wil s dört fast käni Näärstoff het, und die luegt mä as ökoloogischi Wüeste aa. Wenn s in steende Binnegwässer und in Fliessgwässer zum e Näärstoffüberschuss chunnt, cha s pflanzlige Planton (zum Bispil Alge), wo denn stark waggst, zur Veränderig vom Zuestand vom Gwässer füere, wo blötzlig und katastrofaal isch und men em Umkippe säit. S Süesswasserplankton wird as Limnoplankton bezäichnet, s Meerwasserplankton as Haliplankton oder Haloplankton. E Vorussetzig drfüür, ass s Plankton cha lääbe, isch dass es im Wasser schwäbt. Das cha dur Turbulänze im Wasser bassiere, dur Orgaan zum sich fortbeweege oder Schwääbe, oder dur s Spiichere vo Wasser oder Gaas. Wenn s PLankton dr Boode berüert, stirbt s mäistens ab. Mä cha PLankton noch dr Gröössi vo de äinzelne Organisme iidäile, wo mä de chlinste mit