rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Ernesto Rafael Guevara de la Serna, bekannt as Che Guevara [t͡ʃe ge'vara] oder äifach Che (* offiziell 14. Juni 1928, villicht scho 14. Mai 1928 z Rosario, Argentinie; † 9. Oktober 1967 z La Higuera, Bolivie), isch e marxistische Politiker, Guerillafüerer und Autor gsi. Er isch äine vo de wichdigste Aafüerer (Comandante) vo dr Rebellenarmee vo dr Kubanische Revoluzioon vo 1956–59 gsi und isch näben em Fidel Castro die wichdigsti Sümbolfigur vo dr Revoluzioon. Dr Guevara stammt us ere argentinische bürgerlige Familie. Won er no Medizin studiert het, het er Räisedaagebüecher verfasst, wo literarischi Kwalidäät häi und e baar mol verfilmt worde si. Äinzelni vo sine Schrifte und Reede häi revoluzionäri Ströömige wit über Kuba uuse beiiflusst. Si Lääbe, si Dood und dr posthumi Kult um sini Person si s Thema von e Hufe Film und Büecher. D amerikanischi Zitschrift Time Magazine het en 1999 zu de 100 iiflussriichste Lüt im 20. Joorhundert zelt. E Fotografii vom „Che“ vom Alberto Korda, Guerrillero Heroico, gältet as s berüemtiste fotografische Bild von ere Person, und ghöört zu de Medieikone. Latìno Americana (Lateinamerika-Reise 1951/52 mit Alberto Granado) Das magische Gefühl, unverwundbar zu sein (Lateinamerika-Reise 1953–56, u. a. mit Carlos Ferrer) Cubanisches Tagebuch
Tagblatt isch en Bestandtail vo villne Zytige im dütschsproochige Ruum, wo öpe umgangsproochlig nume churz Tagblatt gnännt wärded. Zum Byspil: St. Galler Tagblatt, e Zytig i de Ostschwiz, wo sich im Internet churz nume Tagblatt nännt Aargauer Tagblatt und Badener Tagblatt, wo im November 1996 zur Aargauer Zytig fusioniert händ Badisches Tagblatt, e Tageszytig för Bade-Bade und Umgebig Bieler Tagblatt, e als Seeländer Bote gründeti Zytig us Biel/Bienne Bündner Tagblatt, e Tageszytig för s Bündnerland Mühlacker Tagblatt, e Tageszytig för Mühlacker Neues Bülacher Tagblatt (NBT), e Tageszytig im Zürcher Underland Oltner Tagblatt, e Tageszytig för d Region Oute Schwäbisches Tagblatt, e Tübinger Tageszytig Wiesbadener Tagblatt, e Tageszytig us Wiisbade Zofinger Tagblatt, e Tageszytig för Zofige und Umgebig Tagblatt der Stadt Zürich, s städtisch Amtsblatt vo Züri, wo wüchentlig i alli Hushaltige vertailt wird Prager Tagblatt, e ehemolegi dütschsproochegi Tageszytig för Böme us Prag Berner Tagblatt, ehemolige Name vo de Bärner Zytig Grenchner Tagblatt, Langenthaler Tagblatt usw. Lueg au: Tageblatt, di zweitgröschti luxeburgisch Tageszytig
Rheineck bezaichnet folgendi geografeschi Objekt: Rheineck SG, e Gmaind am Alte Rhii, Kanton Sanggalle, Schwiz Ruine Rheineck, Alt-Rheineck, en Burgbärg z Rhinegg Rheineck (Bad Breisig), en Stadttail vo Bad Breisig, Rhyland-Pfalz, Dütschland Burg Rheineck, e Burg am Mittelrhi bi Bad Breisig Burggrafschaft Rheineck, es historisches Territorium um die Burg Fort Rheineck, e ehemoligs Fort i de Nöchi vo de Festig Ehrenbreitstein bi Koblenz, Rhyland-Pfalz, Dütschland Rheineck isch de Familiename vo: Christoph Rheineck, (1748–1797), dütsche Komponist Friedrich Eduard von Rheineck (1796–1854), preußische Ritteroffizier Georg Rheineck, (1848–1916), dütsche Bildhauer Lueg au: Reineck
Alsace isch dr franzesisch Name vum Elsass L'Alsace-Le Pays, e Zytig, wu im Elsass L'ALSACE haißt un in dr Region Franche-Comté Le Pays Alsace d'abord, e elsässischi Bartei Alsace de Bagnolet, e Basketball-Club in dr franzesische Stadt Bagnolet Alsace, e Film vum Henri Pouctal us em Johr 1916 Matford Alsace V8, en Automodäll vu franzesische Autohärsteller Matford vu 1935
Koblenz isch de Name vo däne Ort: Koblenz AG, e Gmaind am Zämefluss vom Rhy, de Aare und de Wuetach im Kanton Aargau, Schwiz Koblenz RP, e Chraisfreiji Stadt am Zämefluss vom Rhy und de Mosel i de Rhyland-Pfalz, Dütschland Koblenz (Gößnitz), en Ortsteil vo de Stadt Gößnitz im Landchrais Altenburger Land in Thüringe, Dütschland Koblenz (Lohsa), en Ortsteil vo de Gmeind Lohsa (ehemols Knappensee) im Landchreis Bautze in Sachse, Dütschland Koblenz isch de Name vo däne Persone: Alexander Koblenz (1916–1993), en lettische Schachmeister, Schachtrainer und Schachjournalist Babette Koblenz (* 1956), e dütschi Komponistin Peter von Koblenz (* um 1440, † 1510), en mittelalterliche Baumeister Lueg au: Koblentz, e Gmeind in Meckleburg-Vorpommere Coblenz
Dr Martin Luther King jr. (* 15. Januar 1929 z Atlanta, Georgia, as Michael King jr.; † 4. April 1968 z Memphis, Tennessee) isch e amerikanischer Baptistepastor und Bürgerrächtler gsi. Dr King ghöört zu de bedütendste Verdräter vom Kampf gege soziali Underdruckig und Rassismus. In de Veräinigte Staate isch er zwüsche dr Middi vo de 1950er und dr Middi vo de 1960er Joor dr bekanntist Sprächer vo dr amerikanische Bürgerrächtsbeweegig (em Civil Rights Movement) gsi. In dere Beweegig het er dr zivil Unghorsam as Middel gege die politischi Braxis vo dr „Racial Segregation“ (Rassedrennig) in de Südstaate vo de USA propagiert und het sälber an sonige Akzioone mitgmacht. Es isch vor allem im King sim Ysatz und sinere Wirkchraft z verdanke, ass s Civil Rights Movement zun ere Massebeweegig worde isch, wo s schliesslig fertigbrocht het, ass d Rassedrennig gsetzlig ufghoobe und s unygschränkte Waalrächt für die schwarzi Bevölkerig in de Südstaate iigfüert worde isch. Für sis Anggaschmang für soziali Grächtikäit het dr King 1964 dr Friidensnobelbrys überchoo. „Wir haben ein staatliches Haus geerbt, ein großes „Welthaus“, in dem wir zusammen leben müssen – Schwarze und Weiße, Menschen aus dem Osten und aus dem Westen, Heiden und Juden, Katholiken und
Dr Lenin (russisch Ленин, wüss. Transliterazioon Lenin , äigentlig Wladimir Iljitsch Uljanow, russisch Владимир Ильич Ульянов, wüss. Transliterazioon Vladimir Il’ič Ul’janov; * 10. Apriljul./22. Aprilgreg. 1870 z Simbirsk; † 21. Januar 1924 z Gorki bi Moskau) isch e russische kommunistische Politiker und Revoluzionäär gsi, e marxistische Theoretiker, dr Vorsitzendi vo dr Bolschewiki-Bardei und vo dr Kommunistische Bardei vo Russland wo us dere uusegwaggse isch (1912–1924), Schef vo dr Regierig vo Sowjetrussland (1917–1922) und denn vo dr Sowjetunion (1922–1924), und Gründer vo dr Sowjetunion. Wo si si Brueder wägen eme blante Attentat uf dr Zar hiigrichdet worde isch, het sich dr jungi Lenin de marxistische Sozialdemokrate aagschlosse und het im Undergrund für e kommunistischi Revoluzioon in Russland gschafft. Er het e baar Mol ins Exil müesse goo, die mäisti Zit isch er in dr Schwiz gsi. 1903 het er en äigeni Frakzioon in dr Sozialdemokratische Arbäiterbardei vo Russland gründet, d Bolschewiki, die spööteri Kommunistischi Bardei vo Russland. Am Aafang vo 1917 het e bürgerligi Revoluzioon in Russland d Monarchii gstürzt. Die nöiji Regierig het sich aber nid us em Erste Wältchrieg zrugzooge, und het wäge däm vili Sümpatisante verloore. Die Sozialdemokratischi Arbäiterbardei vo Russland, d Bolschewiki under dr Füerig vom Lenin,
Rhynegg (amtl. Rheineck) isch e politeschi Gmaind im Kanton Sanggalle, Schwiz. Rhynegg liit zwüsched em Appezäller Vorderland und em Rhydelta, chorz bevor de Alt Rhy i de Bodesee mündet. De Alt Rhy bildet d Gränze zwüsched Öschtrych und de Schwiz. Rhynegg isch zwüsched Rorschach und Sammagreta im Rhyntl. Nochbergmainde send Thal und Sammagreta im Kanton Sanggalle, Lutzebärg im Kanton Appezäll Usseroode und Gaissau im Voralbärg. Rhynegg werd urkundlich s erschtmol erwähnt im Johr 1163 as castellum Rinegge und hät 1219 s Stadträcht öbercho. S Städtli, dozmol no am Rhy gläge, isch en wichtige Umschlags- und Handelsplatz a de Nord-Südachse gsi. Zahlrychi Baute z Rhynegg send Züüge us bessere Zyte. Rhynegg hät en Bahof a de Linie Rorschach-Sammagreta-Bux-Sargans und isch en Uusgangspunkt vo de Bärgbahn Rhynegg-Walzehuuse. Zwüsched de Isebahnlinie und em Alte Rhy verlauft d A1. En Autobahnaaschluss gits im Buriet, i de Nöchi vom Flughafe Alterhy. Es loont sich en chlinne Spaziergang dor d Altstadt, mit sine Fachwärckhüser. Me fangt bi de katholische Cherche a, goot am Leuehof und em mächtige Oberstufe-Schuelhuus verbii und chunnt i de Hoptgass zum Rodhuus. Döt isch o s ainzig erhalte plebni Stadttor, s Rhytor us em 15. Johrhundert. Bi de reformierte Cherche verlot me
Dr Abraham Lincoln ['eɪbrəhəm 'liŋkən] (* 12. Februar 1809 bi Hodgenville, Hardin County, hüte: LaRue County, Kentucky; † 15. April 1865 z Washington, D.C.) isch vo 1861 bis 1865 dr 16. Bresidänt vo de Veräinigte Staate vo Amerika gsi, dr erst wo Mitgliid vo dr Republikanische Bardei gsi isch und dr erst, wo Opfer vom ene Aaschlaag worde isch. Er isch 1860 für en erstei Amtsperioode gweelt worde und 1864 für e zwäiti. Si Bresidäntschaft gältet as äini vo de bedütendste in dr Gschicht vo de Veräinigte Staate: Er isch e Gegner vo dr Sklaverei gsi und won er gweelt worde isch, si wäge däm zerst siibe und spööter no vier anderi Südstaate, wo s Sklaverei gee het, us dr Union usdräte und häi en äigene Staatebund, die Konföderierte Staate vo Amerika bildet. Dr Lincoln het d Nordstaate denn im Sezessionschrieg agfüert, wo wäge däm usbroche isch. Er het d Widerhäärstellig vo dr Union und d Abschaffig vo dr Sklaverei in de USA duuregsetzt. Under sinere Regierig isch s Land zum e zentral regierte, modärne Industriistaat worde, was denn d Basis für si Ufstiig zur Wältmacht im 20. Joorhundert worde isch. Collected Works of Abraham Lincoln, 8 Bänd, uusegee vom
Dr Louis XIV. isch vo 1643 aa Köönig vo Frankriich und Navarra gsi. Mä säit em au „dr Sunneköönig“ (frz. le Roi-Soleil). Dr Louis XIV. gältet as dr klassischi Verdräter vom höfische Absolutismus. Dr Läitsatz vom Absolutismus, L’État, c’est moi! – Dr Staat bin ich!, wird im aber felschligerwiis zuegschriibe. Er het d Verwaltig usbaut, d Opposizion vom Aadel bekämpft und die franzöösischi Wirtschaft gförderet und eso d Macht vo dr Chrone gsterkt. D Hoofkultur isch ganz uf d Person vom Herrscher zuegschnitte gsi. Dr Köönig het d Künst und d Wüsseschafte gförderet, und die franzöösischi Kultur het afo ufblüeje. Dr Louis XIV. het en expansivi und chriegerischi Ussepolitik gfüert, so dass Frankriich under sinere Regierig e Vormachtstellig in Öiropa ghaa het. Wäge sine Chrieg si d Staatsschulde vo Frankriich uf zwäi Milliarde Livres gwaggse, und s Land het bis 1725 brucht, bis es alli Schulde het chönne zruggzaale. Drotzdäm isch Frankriich, wo dr Louis gstorbe isch, s riichste Köönigriich in Öiropa gsi. Dr Louis XIV. isch 72 Joor lang uf em Droon gsässe und isch äine vo de Monarche in dr Gschicht vo Öiropa gsi, wo am lengste gherrscht häi. Schrifte vom Louis XIV. Briefe. Hrsg. von P. Gaxotte,
Dr Jawaharlal Nehru (Hindi जवाहरलाल नेहरू, Javāharlāl Nehrū; * 14. Novämber 1889 z Allahabad; † 27. Mai 1964 z Nöi-Delhi) isch en indische Politiker, Widerstandskämpfer und vo 1947 bis 1964 dr erst Ministerbresidänt vo Indie gsi. Er isch au as Pandit Nehru bekannt. Im Jawaharlal Nehru si Vater isch dr Motilal Nehru gsi, äine vo de Füerer vom Indian National Congress. Er isch z Harrow in Ängland uf d Schuel und het denn an dr Cambridge University und z London studiert. Er isch zrugg uf Indie und isch 1917 dr Brivatsekretär vom Mahatma Gandhi worde. Im Joor druf isch er Mitgliid vom All-Indische Kongräss worde. Vo 1922 aa isch er immer wider wägen sine Akzioone vo zivilem Unghorsam gege die britischi Kolonialverwaltig immer wider ins Gfängnis choo. Vo 1929 isch er zämme mit em Gandhi dr Füerer vo dr Unabhängigkäitsbeweegig gsi. Im Zwäite Wältchrieg isch er vo 1942 bis 1945 wider im Gfängnis glandet und erst freigloo worde, wo d Verhandlige zwüschen em Nazionalkongräss, dr Muslim-Liga und dr britische Regierig über d Unabhängigkäit vo Indie aagfange häi. In dr brovisorische Regierig vo 1946 isch dr Nehru dr stellverträtend Bresidänt gsi. Am 15. August 1947 het Indie d Unabhängigkäit überchoo. Er
D Däilig vo Indie bezieht sich uf d Ufdäilig vom ehemoolige Britisch-Indie wäge religiöse und ethnische Komflikt. Si het schliesslig zwüschen em 14. und 15. August 1947 zur Gründig vo zwäi unabhängige Staate gfüert: Pakistan und Indie. Pakistan het bis 1971 us zwäi Däil bestande: Westpakistan (s hütige Pakistan) und Ostpakistan (s hütige Bangladesch). D Muslim-Liga under em Jinnah het e Däilig verlangt, dr Gandhi isch drgeege gsi, aber dr Nehru het e Drennig schliesslig akzeptiert. D Ufdäilig vom ehemoolige Britisch-Indie in zwäi Dominions isch im Indian Independence Act 1947 festgläit worde und het s Ändi vo dr britische Kolonialherrschaft uf em indische Subkontinänt markiert. Im Lauf vom Däiligsbrozäss isch s zu bürgerchriegsäänlige Usenandersetzige choo, wo Hundertduusige vo Lüt s Lääbe kostet häi; es git Autore, wo vo bis zun ere Million Opfer oder mee reede. Öbbe 20 Millione Lüt si deportiert, verdriibe oder umgsiidlet worde. D Däilig isch aber bis hüte nonig ganz abgschlosse und sorgt immer no für Komflikt zwüsche Indie und Pakistan. Das goot vor allem druf zrugg, ass sit em Jinnah d Pakistaner verlange, ass Kaschmir, won e muslimischi Meerhäit woont, aber zur Zit vo dr Däilig vo Hindus regiert worde isch, zu Pakistan müess ghööre.
Dr Kwame Nkrumah isch e ghanaische Dänker, Politiker und Staatsmaa gsi. Er isch dr erst Bresidänt vo Ghana gsi, äine vo de wichdigste Sprächer vo dr panafrikanische Beweegig und äine vo de Gründer vo dr Organisazioon vo dr afrikanische Äinhäit. Dr Kwame Nkrumah het e politischi Beweegig aagfüert, wo Independence now! verlangt het. Im Merz 1952 isch er vo dr gsetzgääbende Versammlig zum Brömieeminister vo dr Chronkolonii Goldküste gweelt worde. am 6. März 1957 isch s Land unabhängig worde und het dr Naame Ghana überchoo. Es isch s erste schwarzafrikanische Land, wo vo sine Kolonialheere d Unabhängikäit überchoo het. Im Juli 1960 isch Ghana noch ere Volksabstimmig e Republik worde und in de Waale isch dr Nkrumah zum Bresidänt gweelt worde. Er het mit Hilf vo Fümfjooresblään brobiert, s Land z modärnisiere und z industrialisiere. 1964 het Ghana denn s modärnste Stroossenetz in Afrika ghaa, groossi Hääfe z Takoradi und z Tema und die landwirtschaftligi Brodukzion isch diversifiziert und mechanisiert worde. Au s Bildigs- und Gsundhäitswääse het sich entwigglet und mit em Volta River Project het mä welle die ghanaischi Stromversorgig sichere. Gliichzitig isch aber au s Reschiim autoritäärer worde. Dr Nkrumah het Opposizionelli under em Preventive Detention Act ooni
Castel Goffredo isch e Stedtli in der italienische Provinz Mantua in der Region Lombardei. Es het 12.548 Iiwooner (Stand 31. Dezember 2022). D Gmeind lit öbbe 29 Kilometer nordwestlig vo Mantua und öbbe 32 Kilometer südöstlig vo Brescia. Castel Goffredo lit grad an dr Gränze zur Provinz Brescia. Vom 9. Joorhundert bis 1115 het s Gebiet zur der Herrschaft vo de Fürstbischöf vo Brescia ghöört. 1137 het sich d Bevölkerig under e Schutz vo de Fürste vo Mantua gstellt. Vo 1348 bis 1404 häi d Visconti vo Mailand e Zitli über d Region gherrscht. 1441 isch d Familie Gonzaga vo Mantua wider an d Macht über s Gebiet choo. Vo 1603 bis 1707 het s zum Herzogdum Mailand und ab 1861 zum Königriich Idalie ghöört. 2002 isch d Gmäind zun ere città (Stadt) erkläärt worde. D Stadt het in de letschte zwäihundert Joor e wirtschaftligi Blüeti erläbt. Castel Goffredo isch bsundrigs dur d Textilindustrii bekannt worde, wo Strumpfhose broduziert het. Demographic Balance and resident population by sex on 31st december 2022. Italian National Institute of Statistics, abgruefen am 14. Mai 2023.
Dr Peter I., dr Groossi (russisch Пётр I Вели́кий Pjotr I Weliki), uf d Wält choo as Pjotr Alexejewitsch Romanow (russ. Пётр Алексе́евич Рома́нов; * 30. Maijul./9. Junigreg. 1672 z Moskau; † 28. Jännerjul./8. Februargreg. 1725 z Sankt Petersburg), isch vo 1682 bis 1721 Zar und Groossfürst vo Russland und vo 1721 bis 1725 dr ersti Kaiser vom Russische Riich gsi. Er gältet as äine vo de bedütendste Herrscher vo Russland. Dr Biinaame Dr Groossi bezieht sich uf sini Läistige, aber au im Körper isch er grooss gsi. D Zitgenosse verzelle, ass dr Zar Peter daatsächlig e Riis gsi isch. D Kwelle reede von ere Gröössi zwüsche 2,01 und 2,15 Meter. Dr Peter het früe scho dänggt, ass Russland müess vo Öiropa leere. Er het öiropäischi Bekannti ghaa, wo denn zu Berooter worde si, het Dütsch und Holländisch gleert und isch 1697 bis 1698 in Westöiropa umegräist. Z Amsterdam het er e Leer zum Zimmermaa gmacht. Won er 1698 z Wien gsi isch, het er vom e Ufstand vo de Strelitze, sinere Palastwach, ghöört, isch sofort häim und het d Strelitze vernichdet. Er het denn aagfange sini Reformblään umzsetze. Zum d Wirtschaft z fördere, het er Groossbetriib lo baue und
Dr Qín Shǐhuángdì (chin. 秦始皇帝 „Erste erhaabene Gottkaiser vo Qin“, äigentlig Yíng Zhèng (chin. 嬴政); * 259 v. Chr. z Handan; † 10. Septämber 210 v. Chr. z Shaqiu) isch dr Gründer vo dr chinesische Qin-Dünastii gsi und vom chinesische Kaiserriich. Dr Yíng Zhèng isch in dr Zit vo de Stritende Riich uf d Wält cho, wo siibe Staate um d Vorheerschaft in China kämpft häi. Si Häimetland Qin isch nit nume äins vo de riichste chinesische Riich gsi, sondern scho sit 288 v. d. Z. au s grösste. Usserdäm het s scho e Generazioon vor em Yíng die effiziäntisti innerstaatligi Organisazioon ghaa. S Qin-Riich sig vo de Überleegige vom Legalismus brägt gsi, wo s Kollektiv über dr Äinzeln gstellt het für zum d Macht z waare Beloonig und Stroofe iigsetzt het. Nochdäm si Vater scho früe gstorbe isch, isch dr Yíng Zhèng scho im Alter vo dritääni Köönig worde. Vo 230 v. d. Z. aa het er in meerere Fäldzüg alli verfindete Staate underworfe und China gäinigt, und sich sälber under em Naame Qín Shǐhuángdì zum Kaiser erhoobe. Zämme mit sim Kanzler Li Si, wo dr Legalismus ooni Vorbehalt befürwortet het, het er e Beamtestaat ufbaut und eso sis
Dr Sun Yat-sen, * 12. Novämber 1866 z Cuiheng bi Zhongshan, Provinz Guangdong oder 24. Novämber 1870 uf Hawaii; † 12. Merz 1925 z Peking), in dr Volksrepublik China am bekanntiste as Sun Zhongshan (孫中山, Sūn Zhōngshān, W.-G. Sun Chung-shan), in dr Republik China uf Taiwan Landesvater Herr Sun Zhongshan (國父 孫中山先生, Guófù Sūn Zhōngshān xiānshēng, W.-G. Kuo-fu Sun Chung-shan hsien-sheng) gnennt isch e chinesische Revoluzionsfüerer und Staatsmaa gsi. Er het dr Kuomintang (KMT) gründet, isch 1911 dr erst brovisorischi Bresidänt vo dr Republik China gsi und noch e baar Joor im Exil 1921 Bresidänt vo dr sälbstbroklamierte Nazionalregierig in Kanton. Er wird as dr Gründer vom modärne China in dr Volksrepublik China und au in dr Republik China vereert. Si politischi Filosofii isch as die „Drei Brinzipie vom Volk“ bekannt. Marie-Claire Bergère: Sun Yat-sen. Edition Fayard, Paris 1994, ISBN 2-213-03190-8. Karl August Wittfogel (Hrsg.): Sun Yat Sen. Aufzeichnungen eines chinesischen Revolutionärs. Hrsg. u. eingel. durch eine Darstellung der Entwicklung Sun Yat Sens und des Sun-Yat-Senismus von K. A. Wittfogel. (Ins Deutsche übers. von G. Iversen) Wien/ Berlin, Agis-Verlag, 1927. Heinrich Herrfahrdt: Sun Yatsen. Der Vater des neuen China. Drei-Türme-Verlag, Hamburg 1948. Gottfried-Karl Kindermann (Hrsg.): Sun Yat-sen. Founder and symbol
Dr Timur (äigentlig Temür) ibn Taraghai Barlas isch e zentralasiatische muslimische Eroberer am Ändi vom 14. Joorhundert gsi. Er het d Timuride-Dünastii in Persie und Dransoxanie gründet. Er isch in dr nomadische Stammkonföderazioon vom Tschagatai-Chanat ufgwaggse, het s Mongolische Riich wider welle härstelle. Im Timur si Heerschaft isch kennzäichnet gsi dur Brutalidäät und Türannei. Gliichzitig isch er as groosszüügige Kunst- und Litratuurförderer bekannt. Vo 1380 aa het dr Emir dr Süüde vo Chorasan, Middel- und West-Persie und vom Irak erooberet, und het die lokale Dünastie wie d Kartide, d Sarbadare, d Muzaffaride und d Dschalairide enthroont. 1394 het dr Timur schon e Gebiet kontrolliert, wo Däil vom hütige Irak (mit Bagdad), Iran (s domoolige Persie), Aserbaidschan, Usbekistan, Armenie und Georgie umfasst het. Im Oste si sini Drubbe über s rästlige Tschagatai-Gebiet in Moghulistan bis zur Gränze vo dr Mongolei choo (öbbe 1389). In d Joor 1391 und 1395 het dr Timur d Mongole zwäimol entschäidend gschlaage, und deren iir Riich isch vo denn aa mee und mee zerfalle. 1398 het er Delhi erooberet, 1401 si Damaskus und Bagdad in sini Händ gfalle. Am 20. Juli 1402 – er isch denn scho fast blind gsi – het er dr osmanische Armee
De Karl Leo (* 10. Juli 1960 in Friburg im Brisgau) isch en dütsche Physiker. De Leo isch in Sanderge im Schwarzwald uffgwachse und hot 1979 sin Abidur g'macht. Sit 1980 hett er a der Universität Freiburg Physik schtudiert und hett 1985 e Diplomorbeid am Fraunhofer-Institut für Solare Energiesysteme g'mocht. 1986 isch er fir a Doktorarbeit aas Max-Planck-Institut für Festkörperforschung in Stuegert gange un hedd 1988 an de Universität Stuttgart sin Doktor g'macht. Vo 1989 bis 1991 isch er als Otto-Hahn-Stipendiat bi de AT&T Bell Laboratories in Holmdel (New Jersey) gsi. 1991 isch er no aas Inschdidud fir Halbleidertechnik vo de RWTH Aachen gange und hedd sich habilitiert. Seid 1993 isch er Inhober vo a C4-Professur für Optoelektronik am Institut für Angewandte Photophysik vo de Technische Universität Dresden, usser 2003-2006 isch er sither au de Inschdidudsleider gsi. Vo 2001 bis 2013 isch er au bi de Fraunhofer-Gsellschaft gsi und wor am End Inschdidudsleider vo de Fraunhofer-Einrichtung für Organik, Materialien, und Elektronische Bauelemente COMEDD in Dresden. S Orbedsgebied vom Leo sin Halbleider, inbsondere mit optische Methode. Im Johr 1992 hett er zeigt, dass Blochoszillation in em Halbleiter-Übergitter möglich sin, was mer für lange Zit nid fir meglich g'halte hedd. In de
Dr George Washington [ˈwɒʃɪŋtən] (* 22. Februar 1732 uf em Guetshoof Wakefield (es het au „Pope’s Plantation“ ghäisse) im Westmoreland County, Virginia; † 14. Dezämber 1799 uf sim Guet Mount Vernon, Virginia) isch vo 1789 bis 1797 dr ersti Bresidänt vo de Veräinigte Staate vo Amerika gsi. Im Amerikanische Unabhängigkäitschrieg vo 1775 bis 1783 isch er dr Oberbefäälshaaber vo dr Kontinentalarmee gsi. Er isch äine vo de Gründerväter vo de USA gsi und Vorsitzende vo dr verfassigsgääbende Philadelphia Convention im Joor 1787. Sini Entschäidige wäärend sinere Bresidäntschaft häi d Entwigglig vo dr Veräinigte Staate vo Amerika as republikanischi Demokratii bis hüte brägt. Er het vor allem druf aane gschafft, ass es e handligsfähigi Zentralgwalt gäb de Äinzelstaate und em Kongräss gegenüber, und er het mit Präzedänzfäll d Kompetänze vom nöije Bresidänteamt bewusst erwiteret. Dr Washington het zur Zwäihundertjoorfiir vo de Veräinigte Staate am 11. Oktober 1976 postum „für d Vergangehäit und d Gegewart“ dr höggst Dienstgrad vom ene General of the Armies of the United States überchoo. George Washington: A Bibliography, uusegee vom Eldo Alexander/William P. Allen, 2 Bänd, London 1990 The Writings of George Washington, uusegee vom John C. Fitzpatrick, 39 Bde., Washington 1931–1944 Richard Brookhiser: Founding Father: Rediscovering
Der Abraham (hebräisch ‏אַבְרָהָם‎ Avrāhām „Vater vo de vile [Völker]“, aramäisch ܐܒܪܗܡ Abrohom, arabisch إبرَاهِيم‎ Ibrāhīm) isch as Stammvater vo de Israelite e zentrali Figur im Tanach und denn au im Alte Testamänt. Er gältet au als dr Stammvater vo de Araber; vo sim Soon Ismael söll dr Brofeet vom Islam, dr Mohammed, abstamme. Im Abraham si Gschicht wird im biblische Buech Genesis oder Bereschit, 12–25, vrzelt. Noch däm ghört er zämme mit sim Soon Isaak und sim Änkel Jakob zu de “Erzväter”. Vo deene chömme noch dr biblische Überliiferig die Zwölf Stämm vom Volk Israel. Näben em Juudedum berüefe sich au s Christedum und dr Islam uf en Abraham as Stammvater. Doorum bezäichnet mä alli drei au as abrahamitischi Religioone. I der Bibel lehre mer der Abraham am Afang under em Name Abram kenne. Sy Vater isch der Terach, wo us der Linie vom Sem, em Sohn vom Noah stammt. Der Terach het insgesamt drei Söhn. Der Abram, der Nahor u der Haran. Der Lot isch der Sohn vom Haran u so mit isch der Abram der Unggle vom Lot. Nach em Tod vom Haran hüratet der Abram d Sarai u der Nahor d Milka. Doch d Sarai blybt