rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Pieter Claesz (* 1596/1597 z Berchem bi Antwärpe in de schbanische Niiderland; † vor em 1. Januar 1661 z Haarlem, Holland) isch e niiderländische Mooler vo Stilllääbe im Barock gsi und mä zelt en zu de bedütendste Verdräter vo däm Schãr. Dr Pieter Claesz isch öbbe 1596/1597 z Berchem bi Antwärpe uf d Wält choo. S Datum vo siner erste Hüroot isch umbekannt; si Frau het vermuetlig Hillegont ghäisse. Er het si Learzit woorschiinlig z Antwärpe gmacht. Sini früeje Wärk häi vor allem zu dr Clara Peeters und zum Osias Beert stilistischi Äänligkäite. Mä vermuetet aber, er häig au d Haarlemer Stilllääbemooler Nicolaes Gillis, Floris van Dyck und Floris van Schooten kennt. Im Joor 1634 isch dr Pieter Claesz as Mitgliid vo dr Haarlemer St.Lukas-Gilde beläit, wo d Mooler din zämmegschlosse gsi is. Sini Bildkonstrukzioonen si nöiartig gsi und häi us em äine vo de innovativste Stilllääbemooler gmacht, so dass en 1628 au dr Samuel Ampzing in sim Rüemgedicht uf d Stadt Haarlem erwäänt het. Ärnsthafte Konkurränz het dr Pieter Claesz z Haarlem erst vo 1628 aa überchoo, wo dr Willem Claesz. Heda, wo sich stark an iim orientiert het, alli sini Nöierige noochgmacht het. In sine früeje Wärk
D Freiluftmoolerei oder Pleinairmoolerei (französisch: en plein air: under freiem Himmel) bezäichnet e Moolerei, wo dr Künstler drbii in natürligem Liecht und natürligem Umfäld sis Objekt moolt. Die Form vo dr Moolerei stoot im Geegesatz zur Atelieemoolerei. Scho in dr Rönessãs häi sich d Künstler mit em natürlige Liecht beschäfdigt. Dr Leonardo da Vinci het sich mit em Thema in sim „Traktat über die natürligi Moolerei“ befasst. Die niiderländische Mooler vom 16. und 17. Joorhundert häi zwar noch Studie im Freie gschafft, aber alli witere Arbäite am Gmäld häi si im Ateliee gmacht. D Darstellig vo dr Landschaft isch drbii witgehend unabhängig vom Vorbild vo dr Natur noch Komposizioonsregle ufbaut worde. Aagfange mit dr Freiliechtmoolerei häi am Aafang vom 19. Joorhundert z Ängland dr John Constable und dr Richard Parkes Bonington. Noch dr Usstellig vom Constable sim Wärk 1824 z Bariis häi e Hufe franzöösischi Mooler dusse afo schaffe. Vor allem si die franzöösische Impressioniste vom Constable inspiriert worde. Künstler wie dr Jean-Baptiste Camille Corot, Jean-François Millet, Camille Pissarro, Pierre-Auguste Renoir, Giovanni Segantini und nit zletscht dr Claude Monet häi mit iire Wärk vil gmacht, ass sich d Pleinairmoolerei etabliert het. Under de Künstler vo dr Schuel vo Barbizon und
Dr Jacob Abraham Camille Pissarro (* 10. Juli 1830 z Charlotte Amalie, Dänisch Westindie hüte: Amerikanischi Jumpfereinsle; † 12. Novämber 1903 z Bariis) isch äine vo de bedütendste und broduktivste Mooler vom Impressionismus gsi. Dr Pissarro stammt us ere marranische Familie us Bordugal. Si Vater isch as Chind mit siner Familie vor dr Inkwisizioon uf Bordeaux gflüchdet. 1824 isch d Familie in d Antilleninsle usgwanderet. Won er zwölfi gsi isch, häi d Eltere dr Camille Pissarro in en Internat im ene Vorort vo Bariis gschickt. 1847 isch er zrugg uf Westindie, er het s aber vorzooge, z moole anstatt s Gschäft vo dr Familie kennezleere. Im Haafe isch er em dänischen Mooler Frederik Siegfried George (Fritz) Melbye begeegnet, wo sich scho e Naame as Mooler gmacht het. 1852 isch er mit em Melbye uf Venezuela gange. Sim Vater het das nid gfalle, er het en aber schliesslig lo mache. 1855 isch dr Pissaro uf Bariis gange, won er uf dr Wältustellig Bilder vom Eugène Delacroix, Jean-Auguste-Dominique Ingres, Camille Corot und andere het chönne bewundere. Er het bim Corot afo leere und het in de Wälder im Norde vo Bariis afo moole. 1857 si sini Eltere zrugg uf Frankriich cho und
Dr Marcel Luipart – mit-em richdiga Nama hôt’r Marcel Alfons Fenchel ghoißa – (* 8. Sebdembr 1912 z Milhausa, † 23. Okdobr 1989 z Wien) ischt a elsässischer Choreograf, Denzer ond Danzlehrer gwäa. Dr Marcel Luipart ischt am 8. Sebdembr 1912 z Milhausa em Elsass uff d Welt komma. Nôch dr Schuelzeit hôt’r sich zom Balledd-Denzer ausbilda lau. Seine Lehrer send dr Nikolai Legat, dr Victor Gsofsky ond d Evgenia Eduardowa gwäa, laudr Vrdredder vo dr sognannda Petersburger Schule. Em Jôhr 1933 ischt’r z Dissldorf zom erschda Môl uff dr Bihne gschdanda. Em Jôhr druff hôt’r beim Wiiner Tanzwettbewerb da erschda Preis gwonna. 1936 isch’r en d Kombanii vom Leonide Massine seim Ballet Russe de Monte Carlo uffgnomma wôrra. Als deitscher Staatsbirger hett’r em Zwoida Weltkriag sein Denscht bei dr Wehrmacht dua miaßa. Om des zo vrhendra, hôt’r sich nôch Italia abgsetzt ond sich deet om a Engagement bemiaht. D Italiener hend-en abr nôch Deitschland ausgliifret; ond drom hôt’r doch noh sein Denscht an dr Front ableischda miaßa. Zo seim Glick abr et lang! Er hôt nemlich en dr Leitere vom Reichsballett Kraft durch Freude, dr Friderica Derra de Moroda, a Fiirschbrechere ghet, wo sich mit äller Kraft fir-en eigsetzt
De Heimetloseplatz oder au In der Freyheit isch es noitrals Gebiet zwüsche de Kantön Aargau, Soledurn und em Baselbiet gsi. S Biet het e Flächi vo 63 Are gha und het bis 1931 zu keim vo dene drü Kantön ghört und au nöd zu de aagränzende Gmeinde Wittnau, Anwil und Kienberg. Uf eme Plan vo 1837 wird s Biet In der Freyheit gnennt, uf ere eidgnössische Charte us em Johr 1877 heissts Heimatlosenplatz. Di drü Kantön hei um s Johr 1930 umme Verhandlige über d Ufteilig vom Biet gfüert und de Bundesrot het am 28. Augschte 1931 de Bschluss zu de Ufteilig vom Heimetloseplatz gfasst. Michael Blatter, "Der Heimatlosenplatz – staatenloses Land zwischen den Grenzen", in Traverse: Zeitschrift für Geschichte, vol. 2, 2007, S. 125ff. "Der Sonntag" vom 25. März 2012, S. 52
Ds Groosse Moos isch e Teil vom Seeland. Es ligt zwüsche Murtesee, Nöüeburgersee, em Seerügge vor em Bielersee, em Jensbärg und em Molasseplateau im Oste. Es isch mit über 60 km2 ds grööste Flachmoor vor Schwyz gsy bis zur Juragwässerkorrektion. Syder isch es es wichtigs Gmües-Abougebiet. Ds Groosse Moos isch entstande, wo sech nach em Rückzug vom Rhônegletscher ds Gebiet nahdisnah mit Gschieb het gfüllt. Im Wächsel vo Abtröchne, Bewalden u Wider-Versumpfe sy bis zu 4m mächtigi Torfschichten entstande. Di früechi Besidlig isch uf d Seeufer u d Flüss beschränkt gsy. Verschidnige Höger am Groosse Moos sy Kelte bewont gsy, so der Mont Vully, der Jolimont, Ins u Jens. D Ränder vom Groosse Moos sy syt der römische Zyt besidlet. Ds Grosse Moos isch aber unbewont ’blibe mit Usnahm vo einzelnen Erhöchige wi by Finsterhenne, Siselen oder Witzwil. Ersch im Hochmittelalter het me Teile vom Groosse Moos afa mähjen u beweide. Syt öppe 1500 isch es vo den umligende Dörfer u Stedt als Allmänd bewirtschaftet worde. Der Kanton Bärn het di meiste Gebiet um ds Groosse Moos umen erworbe, 1375 d Herrschaft Aarbärg erworbe, 1388 bzw. 1393 d Herrschaft Nidou u 1476 d Herrschaft Erlach. Är het di diräkti Hoheit
Dr Claude Monet [klod mɔnɛ] isch e franzöösische Mooler gsi, wo die middleri Schaffensperiode von em zur Stilrichdig vom Impressionismus zelt wird. Sis Früewärk bis zur Middi vo de 1860er-Joor umfasst realistische Bilder, vo dene het dr Monet e baar im Pariser Salon chönne usstelle. Am Ändi vo de 1860er-Joor het er aagfange afo impressionistischi Bilder zu moole. E Bischbil für d Bilder us dere Faase isch d Hafenaasicht vo Le Havre Impression, Sunnenufgang, wo dr ganze Beweegig dr Naame gee het. Won er nüme em Gschmack vom dr Zit, wo vo de dradizionelle Kunstakademie brägt worden isch, entsproche het, het sich sini finanzielli Laag verschlächteret. In de 1870er-Joor het dr Monet an e baar vo de Impressioniste-Usstellige mitgmacht, wo au Künstler wie dr Pierre-Auguste Renoir oder dr Edgar Degas drbii gsi si, und isch vor allem vom Kunsthändler Paul Durand-Ruel gförderet worde. Im Monet si finanzielli Situazioon isch bis in d 1890er-Joor brekäär bliibe. In dere Zit het er s Konzept vo dr Serii entwicklet, wo s gliiche Motiiv in verschiidene Liechtstimmie zäigt het. Drnääbe het er z Giverny aagfange, si berüemt Garde aazleege, won er denn au as Motiiv in sine Bilder brucht het. In dere Liste het
Hondwil isch e politischi Gmäänd i de Region Henderland vom Kanton Appezäll-Osseroode i de Schwiiz. Hondwil lit a de Strecki vo Appezäll noch Herisou. Zwösched Hondwil und Waldstatt flüüsst d Urnäsch ime Tobel, wo d Hoptstrooss über e imposanti Bogebrogg öberi füert. Südlich vo Hondwil isch Hondwiler Höchi, en 1'305 m höche Bärg mit ere Wertschaft dobe. Bekannter und höcher isch secher de Säntis, wo aber Hondwil mit anderne Gmäände tääle mos. S langzoge Gebiet vo de Gmäänd Hondwil goht vo de Urnäsch bes uf d Schwägalp ui. D Nochbergmäände send im Uhrzeigersenn ommi; Urnäsch, Waldstatt, Herisou und Stää im Kantoo Appezäll Osserroode, Schlatt-Hasle, Gonte und Schwendi im Inneroode, dezue no d Sangaller Gmäände Wildhuus-Alt Santihann und Nesslou. Im Johr 921 taucht de Name Huntwilare s erstmol uf. D Gmäänd bestoht näbet em Dorf no us äme Huffe chlinne Wiiler und Hööf. Bis 1749 hät ono Stää dezue ghört. Vo 1611 bes 1997 hät jedes zwoote Johr, abwägsligswes mit Troge, d Landsgmäänd uf em Platz vor de Cherche im Dorf Hondwil stattgfonde. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatääl isch 2010 bi 5,6 % gläge. 22 % vo de Iiwooner sönd em Joor 2000 römisch-katholisch gsii, 66 % evangelisch-reformiert. D
D' Uni vo Feira de Santana isch di gröschti Universität vo Feira de Santana, Bahia, Brasilie. Si isch 1976 gründet worde und isch bis in d 1990er Joor die einzigi Universität in dr Stadt gsi. Im Joor 2009 het si 952 Dozänte gha und 7'121 Studänte, drvo 664 Doktorante. Zur Zit bietet si 27 Kürs aa, 14 Kürs uf e Batscheler und 13 uf s Lizenziat, und het 765 Blätz für Doktorante. D Aafrog noch Studieblätz isch seer grooss. Im Durchschnitt bewärbe sich fast 18 Kandidate für jede Blatz. Homepage vo dere Universidät UEFS. Archiviert vom Original am 27. März 2012; abgruefen am 25. März 2012.
D' Uni vo Minas Gerais isch di gröschti Universität vo Belo Horizonte, Minas Gerais, Brasilie. Im Joor 2009 het d Uni 1'009 Dozänte gha, 13'623 Studänte, drvo 5'300 Doktorante und 970 Postgraduierti. S CEFET-MG bietet Kürs und Usbildigsprogramm uf verschiidene Ebene vo dr sekundäre und tertiäre Bildig in nüün Campus in siiben verschiidene Stedt vom Bundesstaat aa. D Campus I, II und VI befinde sich an dr Avenida Amazonas, z Belo Horizonte, die andere Standort si in de Stedt Leopoldina, Araxá, Juiz de Fora, Varginha, Timóteo und Nepomuceno. D Institution as Schuel unterstoot uf der Bundesebeni em brasilianische Ministério da Educação (Bildigsministerium). Homepage vo dere Universidät Cefet-MG
Dr Pierre-Auguste Renoir [pjɛːʁ ogyst ʁənwaːʁ] (* 25. Februar 1841 z Limoges; † 3. Dezämber 1919 z Cagnes, hüfig nume Auguste Renoir gnennt) isch e franzöösische Mooler vom Impressionismus gsi. Er het e Leere as Borzellaanmooler gmacht und in ere Manufaktuur gschafft, bis die het müesse zuemache, wil mä s Borzellaan mee und mee maschinell het afo bedrucke. Vo 1861 bis 1864 het er bim Schwizer Mooler Charles Gleyre gleert. Er isch e Fründ vom Claude Monet, Alfred Sisley und vom Frédéric Bazille worde und und het mit deene zämme im Freie gmoolt. 1864 her er zum erste Mol e Bild im Pariser Salon usgstellt. Vo 1865 bis 1871 isch d Lise Tréhot si Geliebti gsi und Modäll gstande für en. E Bild mit ere, D Lise mit em Sunneschirm het er 1868 am Salon usgstellt. D Kritiker häi zwar sini Gmäld globt, verchauft het er aber braktisch nüt und isch bitter arm gsi. Wo dr Dütsch-Franzöösisch Chrieg aagfange het, het er sich freiwillig zur Kawallerii gmäldet, het aber nie müesse kämpfe. Noch em Chrieg isch er wider vil mit em Monet, Sisley und mit em Édouard Manet zämme gsi. Si häi vilmol s Gliiche gmoolt, wie zum Bischbil d
Dr Paul Cézanne (* 19. Januar 1839 z Aix-en-Provence; † 22. Oktober 1906 z Aix-en-Provence) isch e franzöösische Mooler gsi. Im Cézanne si Wäärk wird verschiidene Stilrichdige zuegordnet: Wääred sini früeje Arbäite no vo dr Romantik – wie d Wandbilder im Landhuus Jas de Bouffan – und Realismus brägt si, het er sich intensiiv mit impressionistische Usdrucksforme usenandergsetzt und isch zun ere nöije Bildsprooch choo, wo brobiert dr zerfliessendi Bildiidruck vo de impressionistische Wäärk fester z mache. Er het die illusionistischi Färnwirkig ufgee und het d Reegle broche, wo vo de Verdräter vo dr Akademische Kunst ufgstellt worde si. Er het noch ere Ernöijerig vo de klassische Gstaldigsmethode uf dr Grundlaag vom impressionistische Farbruum und farbmodulatorische Brinzipie aagsträbt. Sini Moolerei isch vo dr zitgenössische Kunstkritik nid verstande und verspottet worde. Bis in die spoote 1890er Joor häi vor allem Künstlerkollege wie dr Pissarro, dr Monet und dr Renoir, Kunstsammler und dr Galerist Ambroise Vollard im Cézanne sini Wäärk gschetzt und si die erste gsi, wo Gmäld von em kauft häi. Dr Vollard het im Joor 1895 in siner Bariiser Galerii die ersti Äinzelusstellig ufdoo, was zun ere bräitere Usenandersetzig mit em Wäärk vom Künstler gfüert het. E Hufe Künstler häi
Michelangelo isch en italiänische männlige Vornaame. Dr Naame isch zämmegsetzt us em hebräische Michael („Wär isch wie Gott?“) und em latiinische Angelus (Ängel, Boote). Mäistens isch er z Italie brucht worde. Michelangelo isch e Sünonüm für dr bekanntist Maa mit däm Vornaame, dr Michelangelo Buonarroti (1475–1564), dr italiänisch Mooler, Bildhauer, Archidekt und Dichder us dr Hochrönessãs. (David-Statue, Sixtinischi Kapälle). En andere bekannte Künstler, dr Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571–1610), e italiänische Mooler us em Früebarock (David mit em Chopf vom Goliath) het dr gliich Vornaame. Michelangelo Anselmi (1491/92–1554/56), en italiänische Mooler und Freskant Michelangelo Antonioni (1912–2007), en italiänische Avantgarde-Filmreschissöör, Autor und Mooler Michelangelo Buonarroti der Jüngeri (1568-1646), en italiänische Dichder und Schriftsteller Michelangelo Celesia (1814–1904), en italiänische Benediktiner, Kardinaal und Erzbischof vo Palermo Michelangelo Grancino (um 1605–1669), en italiänische Organist, Kapällmäister und Komponist Michelangelo Merloi aka Mike Merlo (1880-1924); en amerikanische Bolitiker Michelangelo Naccherino (1550–1622), en italiänische Bildhauer Michelangelo Rampulla (* 1962), en italiänische Fuessballgooli Michelangelo Rossi (1601/02 – nach 1670), en italiänische Barockkomponist, Violinist und Organist Michelangelo Tamburini (1648–1730), dr 14. General vo dr Societas Jesu Michelangelo Zurletti (* 1937), en italiänische Musikkritiker, Dirigänt und Musikpädagoog Michelangelo isch e fiktivi Figur vo de Teenage Mutant Ninja Turtles Michael Angelo
Renoir isch dr Familienaame vo dene Persoone: Pierre-Auguste Renoir (1841–1919), e franzöösische Mooler Pierre Renoir (1885–1952), e franzöösische Schauspiiler, Soon vom Pierre-Auguste Jean Renoir (1894–1979), e franzöösische Filmreschissöör, Soon vom Pierre-Auguste Claude Renoir (1914–1993), e franzöösische Kameramaa, Soon vom Pierre
D Berthe Marie Pauline Morisot (* 14. Januar 1841 z Bourges; † 2. Merz 1895 z Bariis), au Berthe Manet, isch e franzöösischi Moolere vom Impressionismus gsi. D Morisot isch us ere woolhabende franzöösische Familie cho und het Brivatunderricht im Moole und Zäichne überchoo. In de 1860er Joor isch si e Schüelere vo, Camille Corot gsi. Si het aber dr konvenzionelli Stiil vo iirem Leerer abgleent undhet sich für die impressionistischi Art vo dr Moolerei entschiide. Mit em Mooler Édouard Manet het si en ängi Fründschaft verbunde, und dä het si zwüsche 1868 und 1874 e baar mol bordretiert. Si het aber immer e sälbständige Stiil ghaa, wo vo liechthaltige Farbe brägt gsi isch, eme fiine Bimselstrich, ere starke Bedoonig vo de grafische Middel und eme zarte Gfüülsusdruck. D Berthe Morisot isch die ersti Frau in dr Grubbe vo de Impressioniste gsi. Vo 1874 aa isch s e baar Mol bi de Impressionisteusstellige drbii gsi, wo denn organisiert worde si. 1877 het si dr Eugène Manet, dr Brueder vom Édouard Manet, ghürootet. Im Joor druf isch iiri Dochder Julie uf d Wält choo. D Berthe Morisot het Familieszeene bevoorzugt, Fraue- und Chinderbordret, Innenaasichde und Landschafte, drunder e Hufe Küstebilder. Si
De Rolf Beeler (* 1954) isch de bekanntischt Schwiizer Maître Fromager affineur. Er veredlet Rohmilchchäs und schafft dadefür mit verschidnige chline Chäsereie zämme, wo noch s meischte vo Hand machet. Di Chäs duet er in sim Chäller zur Riife bringe. Immer wider kreiirt er au in Zämmenarbet mit Chäser noii Produkt. Sine Vorträg und und andere Veraastaltige, führet au über d Schwiizer Gränze usse. Er het au mit de Aastoss zum Buech Schwiizer Chäs gäh und derte s Vorwort gschribe. D Website vom Rolf Beeler Artikel vom Wolfgang Fassbender über de Rolf Beeler und sin Iisatz für de Sbrinz
Dr Alfred Arthur Sisley (* 30. Oktober 1839 z Bariis; † 29. Januar 1899 z Moret-sur-Loing) isch e franzöösische Mooler vom Impressionismus gsi. Dr Sisley isch z Frankriich as Soon vo änglische Chauflüt uf d Wält cho. Si Vater het im Handel mit Südamerika e Vermööge gmacht. Noch dr Schuel häi si dr Alfred 1857 uf London gschickt, zum dört dr Bruef vom ene Chaufmaa z leere. Er het aber lieber welle Künstler wärden und isch dorum 1862 uf Bariis zrugg. Dört isch er bim Mooler Charles Gleyre go leere und het dr Pierre-Auguste Renoir und Claude Monet kennegleert. Er isch mit bäide s ganze Lääbe lang befründet gsi. Im Juni 1866 het er e Bezieig mit dr Marie Lescouezec aagfange, wo au under em Naame Eugénie Lescouezec bekannt gsi isch, und het sä 1897 ghürootet. Si häi zwäi Chinder gha. Im Sisley sini erste künstlerische Vorbilder si die änglische Landschaftsmooler us em früeje 19. Joorhundert gsi, wie dr William Turner, dr John Constable und dr Richard Parkes Bonington, won er Bilder von ene z London gsee het, und spööter die franzöösische Mooler Jean-Baptiste Camille Corot und Gustave Courbet. Im Pariser Salon vo 1867 het er zum erste Mol en
Dr Ulrich IV. (* no 1315; † 1366 uf Haueneiffa, Neiffa) isch zämme mit syym Brueder Eberhard II. Grof vu Wirttebärg vu 1344 bis 1362 gsii. Dr Ulrich IV. sich in syre Regierigszyt im Schatte vu syym Brueder Eberhard II. gstande. Är het wäge däm zytwyys d Dailig vum Land aagsträbt. Dr Eberhard het e am 3. Dezämber 1361 zuen eme Huusverdrag zwunge, wun er d Uudailbarkait vum Land bstetigt het. Dr Ulrich het derno am 1. Mai 1362 uf d Regierig verzichtet. Dr Ulrich IV. het vor 1350 d Grefi Katharina vu Helfestei ghyrote. D Ehe isch chinderlos blibe. Commons: Ulrich IV. – Sammlig vo Multimediadateie Normdate: GND: 135931266 | VIAF: 80363612
Dr Édouard Manet (* 23. Januar 1832 z Bariis; † 30. April 1883 z Bariis) isch e franzöösische Mooler gsi. Er gältet as äine vo de Wäägberäiter vo dr modärne Moolerei. Dr Manet isch uf s Collège Rollin (hüte s Lycée Jacques Decour), won er e Fründ vom spöötere Schurnalist und Bolitiker Antonin Proust worden isch. Si Unggle Fournier het gsee, ass er e Talänt für s Zäichne het, und het em dr fakultativi Underricht im Zäichne zaalt. Won er sächzääni gsi isch, het er welle Offizier in dr Marine wärde und het uf eme Schuelschiff e Räis uf Brasilie gmacht. Er het denn aber lieber welle Mooler wärde. 1850 het dr Manet bim Thomas Couture, wo drei Joor vorhär bim Bariiser Salon groosse Erfolg gha het, si Leer aagfange. Im Couture si Stiil und sini Underrichtsmethode häi em nid guet gfalle und er isch am Noomiddaag no uf d Académie Suisse gange und het im Louvre Gmäld kopiert. Er isch vil umegräist in dere Zit. 1852 het er im Rijksmuseum z Amsterdam e Bsuech gmacht und im Joor druf isch er d Museum z Kassel, Dresde, Prag, Wien und Münche go aaluege. Im Herbst 1853 isch er zämmen mit
De Joachim Vadian oder Vadianus, hüt bekannt als Vadian, wo eigentlich Joachim von Watt gheisse het (* 29. November 1484 z Sanggalle; † 6. April 1551 z Sanggalle), isch en Schwizer Humanist, Mediziner, Glehrte, Bürgermeister und Reformator i de Stadt Sanggalle gsi. De Vadian isch als Sohn vom Kaufma und Rotsherr Lienhard von Watt i de damalige Rychsstadt Sanggalle ufgwachse. Er hät d Latinschuel bsuecht und isch 1502 uf Wien a d Universität go Literatur, Geografii, Naturwüsseschafte und alti Sproche studiere. Scho als Student hät men em Vadianus gseit; das isch di latinisierti Form vo sim Familiename Watt, wie’s dozmol bi de humanistische Glehrte üblech gsi isch. 1517 hät er s Medizinstudium als Dokder abgschlosse. Er hät sälber Vorläsige geh und isch zwei Johr Rektor vo de Universität z Wien gsi. 1518 hät er Wien wider verloh und isch zrugg uf Sanggalle, woner 1521 Mitglied vom chline Rot worde isch. Er isch ab 1526 bis zu sim Tod im Drüjohresrütmus Bürgermeister vo de Gallusstadt gsi. E paar mol hät er au als Gsandte a de Tagsatzig teilgno. Als Humanischt hät er natürli Kontakt gha mit em Zürcher Reformator Huldrych Zwingli. De Vadian hät dem sis Gedankeguet i sis Schaffe z
Dr Edgar Degas, äigentlig Hilaire Germain Edgar de Gas (* 19. Juli 1834 z Bariis; † 27. Septämber 1917 z Bariis), isch e franzöösische Mooler und Bildhauer gsi. Mä zelt en hüfig zu de Impressioniste, vor allem wil er vilmol zämme mit iine usgstellt het. Aber sini Gmäld underschäide sich vo dene vom Impressionismus under anderem dur die exakti Liniefüerig und die klar strukturierti Bildkomposizioon. Dr Degas het e Hufe Bordret gmoolt und sich sust uf e baar weenigi Themene konzentriert, won er immer wider variiert het: s Ballett, Dschocki und Ross, s Bariiser Nachtlääbe und Fraue bi dr Körperpfleeg. Näbe dr Öölmoolerei und grafische Technike het er sich mit dr Bastellmoolerei abgee und s bi dere zun ere ussergwöönlige Mäisterschaft brocht. Sini Blastike zäige e nöiji Uffassig vo Skulptur. Dr Kunstsammler (1866), Ööl uf Liinwand, 53 × 40 cm D Frau, wo glettet (um 1882), Ööl uf Liinwand, 78 × 81,5 cm Dr Danzunderricht (um 1874), Ööl uf Liinwand, 85 × 75 cm D Duailette (um 1885), Pastell uf Babbiir, 74 × 60,6 cm Place de la Concorde (um 1875), Ööl uf Liinwand, 79 × 118 cm Musiker in dr Opere (1872), Ööl uf Liinwand, 69 × 49 cm
Dr Vincent Willem van Gogh [ɡɔx, niiderländisch ɣɔx] (* 30. Merz 1853 z Groot-Zundert; † 29. Juli 1890 z Auvers-sur-Oise) isch e niiderländische Mooler und Zäichner gsi; er gältet as äine vo de Gründer vo dr modärne Moolerei. Nochdäm, was mä hüte wäiss, het er 864 Gmäld und mee as 1000 Zäichnige hinderloo, wo alli in de letschte zää Joor vo sim Lääbe entstande si. Si Hauptwärk wird stilistisch em Post-Impressionismus zuegordnet. Es het e starken Iifluss uf d Künstler, wo noch em cho si, ghaa, vor allem uf d Fauves und d Expressioniste. Zu Läbzite het er nume weenigi Bilder chönne verchaufe, aber sit de 1980er-Joor wärde sini Wärk bi Aukzioone zu Rekordbriis verstäigeret. Dr Vincent van Gogh het en umfangriiche Briefwächsel gfüert, won s e Hufe Hiwiis uf si moolerischs Wärk din het und sälber vo hoochem literarischem Rang isch. Chummer (Lithografii, 1882) Stilllääbe mit Doondopf und Härdöpfel (1884) Lüt wo Härdöpfel ässe (1885) S Pfarrhuus z Nuenen (1885) Kaffidisch mit Absinth, Bariis (1887) Gmüesgärde uf em Montmartre (1887) S Schloofzimmer vom Künstler im Gääle Huus (1888) Bordret vom Joseph Roulin (1888) Blick uf Arles, (1889) S Nachtcafé (1888) Züpresse (1889) Stärnenacht (1889) Sälbstbordret mit verbundenem Oor und
Dr Eugène Henri Paul Gauguin (* 7. Juni 1848 z Bariis; † 8. Mai 1903 z Atuona uf Hiva Oa, Marquesas) isch e franzöösische Mooler gsi. Er het au Keramike, Holzschnitzereie und Holzschnitt gmacht. In dr Öffentligkäit isch er vor allem dur sini Bilder us dr Südsee bekannt. Im Gauguin si postimpressionistischs Wärk d Künstlergrubbe Nabis und dr Sümbolismus stark beiiflusst. Er isch äne vo de Gründer vom Sünthetismus gsi und het dr Wääg für e Expressionismus ufdoo. Dodrmit het er e wichdigi Rolle in dr Entwicklig vo dr öiropäische Moolerei gschbiilt. Blaui Dächer bi Rouen (1884) D Wöschfraue vo Pont-Aven (1886) Dr Danz vo de vier Bretoninne (1886) Landschaft uf Martinique (1887) Bordret vom Vincent van Gogh, wien er Sunneblueme moolt (1888) Tangsammlerinne II (1889) La Orana Maria (1891) Wie? Bisch iifersüchtig? (Aha oe feii?) (1892) Dr Määrt (1892) Herrligs Land (Te nave nave fenua) (1892) Soon Gottes (Te tamari no atua) (1892) Vo wo chömme mer? Wär sim mer? Wo aane gönge mer? (1897) Le Sourire, Holzschnitt (1899) Landschaft uf La Dominique (Hiva Oa) (1903) Tahitischs Mäitli, um 1896 Noa Noa, dt. von Luise Wolf. Cassirer, Berlin 1920 Noa Noa [Reprint vo dr Originalusgoob vo 1920]. University of