rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Flims (rätoromanisch Flem ) isch e Gmeind i dr Region Imbode vom Kanton Graubünde i dr Schwiiz. D Gmeind isch us de Ortschafte Flims-Dorf, Flims-Waldhuus, Fidaz und Scheia zämegsetzt. Dur d Gmeind füert d Kantonsstrooss, wo vo Chur über Riichenau dur s Taal vom Vorderrhy uf chunt und uf Ilanz und Disentis wyter is Taal ine goot. Sid ane 1959 het d Strooss über d Stennaschlucht vom Fluss Flem d Stennabrugg und im 2007ni isch en Stroossedunnel under em Dorf dure i Betriib gnoo worde. Über de Bärgstock vom Flimserschtei und d Segnas-Alpe goot dr Gmeindbann bis uf d Bärgchetti mit de Tschingelhörner, em Piz Sardona und em Trinserhorn ufe. Uf em Grat chunt Flims a d Sanggaller Nochbergmeind Pfäfers aa. Under em Piz Segnas liit no en chlyne Räschte vom Segnasgletscher. Dr Segnaspass noch bim Martinsloch isch en Fuesswäg is Glarnerland uf Elm übere. Im Wald südlech vom Dorf liit der Caumasee und no wyter undedra flüsst dr Rhy dur di grossi Schlucht Ruinaulta. Der Name chunt vom latynische Wort fluvius, wo Fluss bedütet. Dr rätoromanisch Name vom Dorf heisst Flem, wa au Fluss meint. Us em Joor 765 isch di erschti gschichtlechi Kwelle, wo dr Ortsname vo Flims
D Trikini bstoht im hitige Gebruch usm Bikiniunter- un Oberteil, zomme mit e paar Hotpants im selbe Design. Oder au e Bikini miteme Rock, oder mitm Top kombiniert. Dr Nome isch ender e Marketinggag, um drey Teile zomme verkaufe z'kinne. Dr Nome kummt vun näm Modegag us de 1960er Jôhr. Es het sich au do um e Dreyteiler ghondelt. Des isch aber s Unterteil gsi un fir jede vun dene Brischt nochmal e ekschtra Stick. Des isch aber nur z'bewerkschtellige gsi, indem mer die feschtkläbt het. Soll guet usgsähne ho, isch aber so upraktisch gsi, dass es nur fir e paar Photos glänggt het.
Patent Ochsner Patent Ochsner isch e Schwyzer Mundart-Band vu Bärn. D Band isch anne 1990 z Bärn grindet wore. Dr Bandname stammt vun ere Ufschrift uf Ghüderchibel un Ghüdercontainer vu dr J. Ochsner AG. Im Johr 1991 hän si mit ihrem erschte Album Schlachtplatte un dr Hit Scharlachrot un Bälpmoos dr Durbruch ghaa un schwyzwyt bekannt wore. Noch em dritten Albu Gmües un ere Tournee dur Madagaskar het si d Band Ändi 1995 vum Philippe Stalder (Gitarre un Cello) un em Martin Neuhaus (Posuune) drännt. Wu 1998 dr Carlo Brenni un 2001 dr Böbu Ehrenzeller, dr Resli Burri un dr Tinu Frutiger d Band verloo ghaa hän, het dr Büne Huber s Soloalbum Honigmelonemond vereffetligt. Im Jänner 2003 isch noch ere lengere Paus mit Trybguet s erscht Album vu dr nei zämegsetze Band chuu. Di glychnamig Tournee dur di ganz Schwyz isch e große Erfolg wore. Am Änd vu dr Tournee zue Liebi, Tod & Tüüfu (2005/2006) het s letschte Grindigsmitglid ußer em Huber, dr Multiinschtrumäntalischt Pascal „pazz“ Steiner, no 16 Johr d Band verloo. Am 29. Augschte 2008 isch s Album The Rimini Flashdown uusechuu. Ändi Oktober 2008 het d Tour dur di ganz Schwyz aagfange, wu am 31.
De Friedrich Karl Franz Hecker (* 28. September 1811 z Eichterse im Kraichgau; † 24. März 1881 z Summerfield bi Bellville/Illinois, USA) isch eine vu de populärschte badische Revolutionär bi d Märzrevolution vun 1848/49 gsi. Noch em Jurastudium z Heidelberg un z Minche (mit em Abschluss 1834) isch de Hecker noch ere kurze Tätigkeit im Staatsdienscht Awalt z Manne worre. Er isch zu derre Zyt aktiv in d Heidelberger Corps Rhenania, Hassia un Palatia gsi. 1842 isch er in di Badisch Zwot Kammere gwählt worre. Dert isch er bal zuem Fiehrer vum linke Fliigel vun de liberale un demokratische Opposition ufgstige. Unter em Iifluss vum Gustav Struve isch er e iberzigte Radikaldemokrat un entschidene Republikaner worre. Schu 1847 het er sich z Offeburg bi d Versommlung vun de Verfassungsfrind fir e ditsche Republik igsetzt. Er isch do als Sozialdemokrat bschimpft worre, wo dert no e Schimpfwort gsi isch. Mit scharfe Worte het gforderet, dass s Missverhältniss zwische dr Schrankenlosigkeit vum grosse Kapital un de Not vum vierte Stond bsitigt wird. Wu d Märzrevolution 1848 ogfonge het, her er sini Vorstellunge im Fronkfurter Vorparlament nit durchsetze kine. Er het verlongt, dass e revolutionäre Vollzugsusschuss sol grindet wäre, wu di politisch Macht
Dr Andreas Moritz (* 30. Novämber 1768 z Aistett; † 21. Septämber 1831 au dert) isch e dytsche Schuemacher un Dieläktdichter gsii. Är isch e Suhn gsii vum Matthias Moritz (1737–1700) un däm syre Frau Sara Herzog (1740–1802). Är het vier Gschichter ghaa. Är het Schuemacher glehrt un dr Maischter gmacht. Am 21. Jänner 1800 het er d Anna ‚Maria Löffel (1780–1862) ghyrote. Mit ihre het er sechs Chinder ghaa: Anna Maria (1800–1851), Anderas (1802–1874), Jakob Friedrich (1805–1853), Friedrich Christian (1807–?), Wilhelm (1811–1873) un Reinhard (1820–?). Dr Moritz het Gedicht uf Aistetter Alemannisch un au uf Hochdytsch gschribe. Mer chännt hit no zeh alemannischi Gedicht vun em, iberliferet zum eine im handschriftlige Manuskript vum Wilhelm Frégonneau, zum andere in dr Aistetter Chronik, wu dr Bfaarer Ernst Issel gschribe het. Drei vu syne Gedicht sin datiert, ais um 1814, ais um 1820 un ais um 1820. Em Moritz syni alemannische Gedicht sin di erschte, wu im e Chaiserstieler Dieläkt iberliferet sin. Vermuetli het si dr Moritz vum Johann Peter Hebel aarege loo, wu anne 1803 syni „Allemannische Gedichte“ vereffetligt het. Noch em Frégonneau zaichne si die Gedicht „theils durch einen unverwüstlichen Humor, theils aber auch durch ein tief religiöses Gefühl aus.“
D Carolyn Oesterle (* 1974) isch e dytschi Anglischti, Lehreri un Dialäktautori. D Oesterle isch z Dutschfälde ufgwachse. Si isch vu 1980 bis 1984 uf d Johann-Peter-Hebel-Grundschuel z Härwelze gange un derno ab 1984 uf s Gimnasium z Känzinge, wu si anne 1993 s Abitur gmacht het. Derno het si vu 1994 bis 2000 an dr Universitet Fryburg Änglisch un Sport studiert un 1997/1998 an dr Washington University z St. Louis (USA) English studies. Noch em Abschluss as M. A. het si drei Johr im e Fryburger Verlag gschafft un derno am Änglische Seminar an dr Uni Fryburg in dr Forschigsgruppe „Historische Lebenswelten in populären Wissenskulturen der Gegenwart“ e Dissertation aagfange. Syter anne 2012 schafft si as Lehreri fir Dytsch un Änglisch an dr Freie Evangelische Schuel z Lohr. D Carolyn Osterle läbt z Härwelze. Si isch glaibigi Chrischti un duet regelmäßig in ihre Chilchegmai, dr freichilchlige Immanuel-Gmai z Härwelze bredige. Derzue bietet si fir Jugedligi un jungi Erwachseni e Glaubesgrundkurs aa. D Oesterle isch mit em Dutschfälder Dialäkt ufgwachse, Hochdytsch het si zum erschte Mol in d Grundschuel gschwätzt. Syter anne 2004 schrybt d Carolyn Oesterle Gschichte, Gedicht un Szenen in ihrem nideralemannische Dialäkt. Anne 2005 het si mit
Mutte (amtlech Mutten, rätoromänisch Mut) isch es Dorf i de politische Gmeind Thusis im Bündnerland. S Dorf ligt i de Bündner Region Viamala. Es isch am Nordhang vom Muttnerhorn un öschtlich vo de Muttner Höchi zwüsche em Hinterrhii un de Albula. Mutte isch e Sidlig vo de dütschsproochige Walser zmitzt i (zum Teil früener) bünderromanische Gmäinde. Es isch dänkbar, dass d Sidlig im 14. Joorhundert vo de Freiherre vo Vaz aaglegt worde isch, für de schmal Passstreife zwüsche de Bsitzige im Schams un im Albulatal z sichere. Dr Ortsnaame sälber isch ursprünglech en romanische Flurname, wo zum ene vorlatiinische Stamm *motta un *mŭtt(a) met dr Bedütig «Ärdhuufe» (vo do romanisch muot, muota bzw. italienisch motta «Hoger, Aahöchi, Bergkuppe») khört. Dr Fluername isch im Spätmittlalter vo de iigwanderte Walser öbernoo un uf di nöi Sidlig überdrage worde. Uf de 1. Jänner 2018 het sech Mutte de Gmeind Thusis aagschlosse. Jürg Simonett: Mutten. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. 2009. Erwin Poeschel: Die Kunstdenkmäler des Kantons Graubünden II. Die Talschaften Herrschaft, Prättigau, Davos, Schanfigg, Churwalden, Albulatal. (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 9). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1937.DNB 811066703. Die Gemeinden des Kantons Graubünden. Chur/Zürich 2003. ISBN 3-7253-0741-5
D rosalie (* 24. Februar 1953 z Gemmrige as Gudrun Müller, † 12. Juni 2017 z Stuegert) isch e dytschi Bihnebildneri un Mooleri gsii. Vu 1974 bis 1978 het d rosalie Germanischtik un Chunschtgschicht an dr Universitet Stuegert studiert un vu 1975 bis 1982 Moolerei, Grafik un Plastisch Schaffe an dr Staatlige Akademy vu dr Bildende Chinscht Stuegert, dervu vu 1977 bis 1982 Bihnebild bim Jürgen Rose. Syt 1979 isch si freischaffendi Chinschtleri gsii Si het experimentälli Ruum- un Figurekunzäpt entwoorfe un het as Mooleri, Inschtallationschischtleri un Bildhaueri gschafft. Dernäbe het si Ufdreg as Bihne- Koschtimbildneri fir Oper, Schauspiil, Ballett, experimentälli Musik un Film ibernuu. Syt 1995 isch d rosalie an dr Hochschuel fir Gstaltig z Offenbach am Main Profässori mit aigenem Lehrstuel fir Bihne- un Koschtimbild gsii. Anne 2003 leitet si ne Maischterklas bi dr Internationale Summerakademy fir Bihnebild z Salzburg glaitet. Vu 2002 bis 2004 isch si Jurymitgliid vum Bayerische Theaterbryys gsii un 2002 Grindigsmitglid vu dr Hessische Theaterakademy Frankfurt am Main. Anne 1982 het d rosalie s Stipendium vu dr Chunschtstiftig Bade-Wirttebärg iberchuu, 1988 dr Erscht Bryys fir s bescht Bihnebild vu dr 1. Minchner Biennale un e Bryys fir s bescht Kulturplakat vu dr Stadt Minche.
E Tampon (franz.: Pfropf, Stepsel) isch e presste Watte- oder Mullbausch, wu in dr Medizin verwendet wird ge Flissigkeite ufzsuuge, Bluetunge z stille, Arzneistoff zuezfyhre oder au als Polschterung. De Begriff wird hit zmeischt fir s Hygieneprodukt brucht, wu Fraue zum Uffonge vo dr Regelbluetung nämme. Tampons were entweder as Digital-Tampons oder mit Applikator verkauft. Dr Applikator isch e Iifierhilf, Digital-Tampons (digitus - lat. fir Finger) were ohni d Iifierhilf onbotte. D Edana (e Zommeschluss vun Hersteller) het fir Europa Richtlinie rusgäwe, noch däne werre d Tampons in verschideni Sugfähigkeite unterteilt. De Grad wird uf de Verpackung in Trepfli ongäwe. So steht bispilswis 1 Tropfe fir lichti Sugfähigkeit un 6 Tropfe fir di hechscht Sugfähigkeit. D Tamponhersteller bruche vilmol eigeni Bezeichnunge, wie Mini, Mini Comfort, Normal, Super… fir d Sugfähigkeit, d Onzahl vun de Tropfe isch awer bi allne glich gregelt. Tampons kinne bin ere unsachgmässe oder unhygienische Verwendung s Toxische Schock-Syndrom uslese. Wie ondri Hygieneartikel au, kinne Tampons Verstopfunge im Abwassersyschtem verursache, wenn si eifach in de Klo gheit werre. Bi gfährdete Toilettesyschtem werre wege dem meischt Biitel z Verfiegung gstellt zuer hygienische Entsorgung im normale Abfall, so in Zig oder Flugziig, aber au in private Toilette, wo elektrischi
Dr Bertin Nitz (* 19. Mai 1888 z Neikirch; † 15. Augschte 1932 z Gietebach) isch e dytsche Haimetdichter gsii. Dr Nitz isch anne 1888 z Neikirch bi Furtwange as elfts vu dryzee Chinder uf d Wält chuu. No dr Schuel het er in dr Badische Uhrefabrik e Lehr as Chaufmann gmacht. In dr Uhrefabrik het er au no dr Lehr gschafft un isch schließli Prokurischt wore. Är isch ghyrote gsii un het vier Chinder ghaa. Dr Bertin Nitz het Gedicht im Alemannisch vum obere Bregdal gschribe. Anne 1914 isch unter em Titel „Schneeglöckli us em Schwarzwald“ e Biechli uusechuu mit ere Uuswahl dervu. D Friedel Scheer-Nahor schrybt iber des Bändli „S isch de eifache Litt gwidmet un im Große un Ganze änder heiter wiä tiäfsinnig.“ Im Augschte 1932 isch er bim me Familienuusflug im Schwimmbad z Gietebach gsii un het dert miterläbt, wie eber am Verdrinke gsii isch. Är het däm s Lääbe grettet, het derno aber ne Härzschlag iberchuu un isch dodra gstorbe. Schneeglöckli us em Schwarzwald. Luschdigi Gedichtli in Schwarzwälder Mundart. Gütenbach 1914. Friedel Scheer-Nahor: Vor 125 Johr gebore – de Bertin Nitz. In: Alemannisch dunkt üs guet. Heft 1/2013, S. 67 Nitz Bertin uf LEO-BW Alte
S Musig-Genre Neui Volksmusig (mengmòl au Volxmusig odder Tradimix) benamst dè Vosuèch, Elemänt vo dè Volksmusig in èn neuè Kontegscht z setzè un mit Jazz, Folk, Hip-Hop, Rock un andrè Styl z vobindè. S isch è Subgenre vo dè Wältmusig un isch è Form vom Crossover. I dè Programm vo dè diversè Musigfeschtivals für „Neui Volksmusig“ findet mò oft diè ganzi Bandbreiti vo traditionèller Volksmusig übber Folk bis zuè dè Wältmusig. Diè „Neui Volksmusig“ wörd übberwygend vo jungè Musiger gschaffè, wo einersits mit zitgenössischer Musig in all irè Spylartè (Pop, Rock, elegtronischi Musig, Wältmusig u.v. a.) un glychwool mit dè traditionèllè Musig us irer Region uffgwachsè sin. S sin dõdeby voschideni Aasätz entschtandè, wiè mò diè meischtens vom Radio und Fèrnsee bevorzugtè angloamerikanischè Rock- un Popschtyl mit dè regionalè Traditionè vobindè cha. È Rollè bi sèllèm Aasatz hén voschidèni neui sozialè Bewegungè (Umwält-, Anti-Atomchraft-, Friddensbewegung etc.) i dè 1970er- un 1980er-Johr gschpillt, welli öfter mit èrè Retroschpektivè uff d Heimèt un è Abwehr gegè primäri technischi Yflüss dehèr cho sin. Ußerdèm hèn Deile vo dè Punk-Bewegung èn Zuègang zuè sèllèrè villmòl als „exotisch“ empfundenè Musig, vomuètlich well si ebbèso gegè dè (Mainstream-)Stròm schwimmè duèt. È andres Elemènt vo dè Neuè
Dr Klaus Meier (* 28. Februar 1939 z Brände) isch e dytsche Dialäktdichter. Dr Meier isch Boschtbeamter gsii un het im Boschtamt z Waldshuet-Düenge gschafft. Zäme mit syre Familie wohnt er syter anne 1965 im Waldshueter Stadtdail Gurtwyyl. Är isch au Mitglid vum Gurtwyyler Gmairot gsii. Är isch Mitglid vu dr Muettersproch-Gsellschaft un syt 1964 Mitglid vu dr „Siedlergemeinschaft Tiengen“. Dr Meier het Biecher mit Gedicht un Verzellige un Alemannisch vereffetligt. Derzue het er Volkstheaterstuck im Dialäkt gschribe, unter anderem „D’Leberfleck“ (1988) un „Zum rote Ochs“ (1990). Im Merz 1984 sin em Meier syni Biecher au uf dr Internationale Lehrmittelmäss „Didacta“ z Basel zaigt wore. As „Alemannische Wälderzunge“ het dr Meier im Mai 1982 en Ufdritt ghaa im Renitenztheater z Stuegert. Im Februar 1985 isch er vum WDR yygladee wore fir e Soloufdritt im Kölner Kabaretttheater „Sprungbrett“. 1992 het er en Ufdritt in dr S3-Färnsehsändig „Drei in einem Boot“ ghaa. In sym Ufsatz Neue alemannische Dichtung am Hochrhein schrybt dr Gerhard Jung 1983 iber dr Meier: „Als „Wälderbüebli“ sammelte er bewußt und unbewußt Eindrücke aus einer Welt, in der die Natur den Menschen prägte, den bedächtigen, hagebuchenen Wälderschlag mit dem hintergründigen Humor. Diese Eindrücke widerzugeben ist ihm wichtiger als das
Unterm Nôme Einstein sin folgendi Persone bekônnt: Albert Einstein, Physiker un Nobelpristrägar, (* 14. März 1879 z Ulm, Dütschland; † 18. April 1955 z Princeton, USA); Hans Albert Einstein, Professor of Hydraulic Engineering, Suhn vum Albert Einstein un sinra erscht Frau Mileva Maric; Alfred Einstein, Musikwissenschaftlar, Vetter vum Albert Einstein; Carl Einstein, dütscher Kunschthischtorikar un Schriftsteller. Usserdem: Nôme vun de Kinderserie „Schloss Einstein“ ufm Kinderkanal Einstein-Observatorium isch d Bezeichnung vun nem Röntgeteleskop vun de NASA. Einsteinium isch ä chemischs Element. Einstein würfelt nicht ischs offizielle Begleitschpil in ere Wonderusschtellung zum Einstein-Jôhr 2005. Einstein Kaffee isch ä Kaffeeröschterei z Berlin mit ere Vilzahl vun Schtehkaffes bzw. Coffee-Shops sowie zwey Kaffeehiiser z Berlin. Einstein als physikalischi Einheit Einsteinkoeffiziente Einsteintemperatur
S Biosphärebiet Schwarzwald lyt im Sidschwarzwald un isch anne 2016 yygrichtet wore. D Gschäftsstell het ihre Sitz in dr Stadt Schännau. S isch noch em 2008 yygrichtete Biosphärebiet Schwebischi Alb s zwait Biosphärreservat z Bade-Wirttebärg. Im Juni 2017 isch s vu dr UNESCO anerkännt wore. Z Bade-Wirttebärg het bis anne 2008 kai Biosphärereservat un au kai Nationalpark gee. Im Johr 2008 isch uf em ehmolige Druppeniebigsblatz Mensenga s Biosphärebiet Schwebischi Alb gschaffe wore. S Land Bade-Wirttebärg nännt Biosphärreservat Biosphärengebiet. No dr Yyrichtig vum Nationalpark Schwarzwald 2014 isch im Naturpark Sidschwarzwald, wu s scho gee het, e Dailbiet zwische Schauinsland, Fälberg un Belche, Schluechs un Wisedal as Biosphärebiet uusgwise wore. Am 4. Jänner 2016 isch d Verornig vum neie Biosphärebiet Schwarzwald dur dr Naturschutzminischter Alexander Bonde (Grieni) z Bernau unterschribe wore. No dr Vereffetlichung vu dr Verornig vum Gsetzblatt vu Bade-Wirttebärg isch s Biosphärebiet zum 1. Februar 2016 yygrichtet wore. Im Juni 2016 isch dr Forschtwirt Walter Kemkes, bis dert Laiter vum Biosphärereservat Bliesgau, dr erscht Gschäftsfierer vum Biosphärebiet Schwarzwald wore. Ab Ab Juni 2016 sin d Bedailigungsprozäss fir Burger un Verbänd aaglofe. Aafangs Augschte 2016 isch dr Aadrag uf Anerkännig dur d UNESCO fir s Biosphärebiet Schwarzwald fertiggstellt wore. Am
Vorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-FLÄCHEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-MAX-TIEFEVorlage:Infobox See/Wartung/SEELAENGE f Dr Lac de Joux isch e See im Jura i dr Schwiiz. Es isch dr gröscht See im Juraboge. Dr See liit im ene Taal zwüsche dr Jurachetti vom Mont Tendre und vom Risoux und het e Lengi vo nüün Kilometer. Sini Oberflechi isch uf dr Höchi vo 1004 Meter über Meer. Der Zuefluss vom Wasser chunt houptsächlech vo dr Orbe, im Nordoschte flüsst s Wasser dur nes schmals Landstuk in chly Nochbersee Lac Brenet. En Deil vom Wasser versikeret us em Lac de Joux dur die verchlüftete Chalchfelse in Bode abe. S Wasser lauft dur s Höölesischteem under de Bärge is Taal vo Vallorbe und chunt bi de Grotte vo Vallorbe wider use. Das isch di zwoot Kwelle vo dr Orbe. Am Lac de Joux ligge d Ortschafte L'Abbaye, Vers-chez-Grosjean, Les Bioux und Le Pont. Alli ghöre zu dr politische Gmeind L’Abbaye im Kanton Waadt. En chlinne Teil vom südwestliche Uufer, döt wo d Orbe in See ine flüüsst, ghört no zu dr Gmeind Le Chenit. Commons: Lac de Joux – Sammlig vo Multimediadateie
Dr Asinio isch im vierte Joorhundert dr erscht Bischof vo Chur gsi, wo me dr Name von em kennt. Im Joor 451 hend sech d Bischöf vo dr Chileprovinz Mailand i dr Stadt Mailand zu n ere Sünode troffe, wo dr Metropolit Eusebius gleitet het. D Bischofsversammlig het pschlosse, si stimmi em Schrybe vom Papscht Leo an Ärzbischof Flavianus vo Konstantinopel über d Irrleer vom Monofüsitismus zue. Dr Eusebius het derno em Papscht Leo über die Tagig en Brief gschribe, wo erhalten isch. Und uf däm Dokumänt isch bi de Underschrifte au dr Churer Bischof erwäänt. Dr Asinio isch nid sälber uf Mailand cho, aber dr Bischof Abundius vo Como het für sin Kolleeg mit underschribe: Zitat us em latynische Tegscht: Ego, Abundantius episcopus ecclesiae Comensis in omnia supra scripta consensi et pro me et pro absente sancto fratre meo Asinione episcopo ecclesiae Curiensis primae Raetiae subscripsi. Das heisst uf Dütsch: Ich, dr Abundantius, Bischof vo dr Chile vo Como, stimme däm allem zue und tue für mich und für min abwäsend heilig Brueder Asinio, dr Bischof vo dr Chile vo Chur in Räzie, underschribe. Immo Eberl: Asinio In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. 451: erste urkundliche Erwähnung eines Bischofs
Das sind d Näme vo de Bischöf vom Bischtum Chur. Us em früene Middelalter isch nit jede Churer Bischof bekannt. Asinio, um 451 […] Valentian, bis ane 548 (gilt im Bischtum Chur als Heilige) […] Theodor, vo 599 bis 603 Viktor dr Erscht., öpe 614 Paschalis, […] Viktor dr Zwöit, öpe 700 Vigilius, öpe 720 Tello, vo 759 bis 765 Constantius, öpe 774 Remedius, vo öpe 800 bis 820 Victor dr Dritt, vo öpe 822 bis 842 Verendarius, vo öpe 836 bis 842 (der letscht Churer Bischof under em Erzbischtum Mailand) Gerbrach, vo 844 bis 849 (jetz under em Erzbischtum Mainz) Esso, vo 849 bis 868 Ruodharius, gstorbe vor 888 Diotolfus, vo 888 bis 913 Waldo dr Erscht, vo 920 bis 949 Hartpert, vo 951 bis öpe 972 Hiltibald, vo öpe 972 bis 988 Waldo dr Zwöit, sid 988 Ulrich dr Erscht, vo öpe 1000 bis 1024 Hartmann dr Erscht, vo 1030 bis öpe 1039 Thietmar, vo 1040 bis 1070 Heinrich dr Erscht vo Montfort, vo 1070 bis 1078 Norbert vo Hohenwart, vo 1079 bis 1088 Ulrich dr Zwöit vo Tarasp, vo 1089 bis 1096 Wido, vo 1096 bis 1122 Konrad dr Erscht vo Biberegg, vo 1123 bis 1144 Konrad
Ave Maria (Sei grießt, Mareie) isch dr latynisch Aafang un au dr Name vun eme Gebät vu dr kadolische Chilche, wu d Mareie, d Mueter vum Jesus Chrischts din aagruefe wird. S Ave Maria ghert noch em Vaterunser zue dr maischtgsaite Gebät im Chrischtedum. S isch au Dail vum Angelus un vum Rosechranz. S Ave Maria bstoht us zwee Dail: Dr erscht Dail chunt us dr biblische Mareieaasproch vum Erzängel Gabriel bi dr Verchindigung vum Herr (Lk 1,28 EU) (änglische Grueß) un vu dr Elisabeth bim Bsuech vu dr Mareie (Lk 1,42 EU). Dä Dail sich scho syt em 11. Johrhundert im Stundegebät un in Aadachte bätet wore. Dr zweet Dail isch d Bitt um dr Bystand in dr Dodesstund, wu vum Pius V. 1568 offiziäll derzue due woren isch. S Ave Maria vu dr Weschtchilche, vu dr remisch-kadolische un dr anglikanische Chilche goht eso: D Oschtchilche hän en anderi Form. Ave Maria. In: Leo Scheffczyk, Remigius Bäumer (Hrsg.): Marienlexikon. Band 1. EOS Verlag, St. Ottilien 1988, ISBN 3-88096-891-8, S. 309–317. Ave Maria. In: Marcel Viller (Hrsg.): Dictionnaire de Spiritualité, Acétique et Mystique. Band 1. Beauchesne, Paris 1937, Sp. 1161–65. Wolfgang Beinert, Heinrich Petri (Hrsg.): Handbuch der Marienkunde. Band 1.
Dr Jakob Reiner (* zwischa 1555 ond 1560 z Altdorf en dr heidiga oberschwäbischa Stadt Weigarda em Landkreis Raveschburg, † 12. Auguscht 1606 en dr Abtei Weigarda), ischt a deitscher Kombonischt en dr Epoche Renaissance, Musiklehrer ond Dirigent gwäa. Zeitweis isch deam Moo sein Nama au andersch gschriiba worra, nemlich Jacob Reiner ond – ladinisiirt – Reinerus Jacobus. Viil us-em Leaba vom Jakob Reiner ischt et ibrliifret. Et-amol sei Geburtsjohr ischt bekannt. Mr woiß bloß, dass’r vor 1560 ond noch 1555 z Altdorf uff d Welt komma ischt. Als Kend hot’r d Kloschderschuel z Weingarda bsuecht. Seine Lehrer send deet dia Äbt Gerwik Blarer (1520–1567) ond Johann Hablitzel (1567–1575) gwäa. Ondr deane ihrer Leidong hot’r en dr Kloschder-Kantorei mitgsonga. Em Johr 1573 (bis 1575) isch’r oiner vo de Schialer vom boirischa Hofkabellmoischtr Orlando di Lasso (1532–1594) worra ond hot en dera Zeit, wia des domols so iblich gwäa ischt, em Moischder seim Haus au gwohnt. Hendrher isch’r wiider ens Kloschder Weingarda zruckganga. Obwohl seller Moo nia em Konvent vo dera Abtei oogheert hot, isch’r em Kloschder bis zo seim Dod em Johr 1606 als Musiklehrer, Kabellmoischder ond Kombonischt trei bliiba. D Musikwissaschaft goht drvoo aus, dass dr Jakob Reiner meh
Global Kryner Global Kryner isch è Band uss Wyn, Öschterrych. Im April 2004 hèt si s glychnammigi Debütalbum, publizyrt, mit dèmm d Band au z Dütschland tourt hèt. Global Kryner isch è Idee vom Christof Spörk, wo vo 1992 bis Aafang 2005 als Klarinettischt, Tegschter un Sänger vo dè Gruppè Die Landstreich am Start gsi isch. Sin èrschtè Kompaniõ bi Global Kryner isch dè Sebaschtian Fuchsbärger gsi, wo bis Èndi 2004 bi dè Mnozil Brass aktiv gsi isch. Mit dè Sängerin Anna Hauf, èm Akkordeonischtè Wolfgang Peer, èm Drumbeeter Wolfgang Sohm un èm langjöhrigé Christl Stürmer-Gitarrischt Hardy Kamm hèt d Global Kryner znägscht unter m Brojèkttitel „over.kryner“ eins vo dè èrschtè Konzärt am 4. Mai 2002 z Scheibbs aalässlich vom nidderöschterrychischè Volksmusigfeschtival AufhOHRchen gää. Als Akkordeonischt isch dè Anton Sauprügl im Hèrbscht 2002 dezuè chò, als Gitarrischt Edi Köhldorfer isch im Hèrbscht 2003 dezuè chò. D Ännie Höller un dè Thomas Gansch hèn schlièßlich sèbbi Bsetzung komplètt gmacht, mit wellèrè zwǜschè Novembèr 2003 un èm Februar 2004 diè èrscht CD „Global Kryner“ uffgnõ worrè isch. Sèlli CD, wo im April 2014 publizyrt worrè isch, hèt z Öschterrych bald Goldschtatus chriègt un isch übber 40 Wuchè i dè öschterrychischè Charts gsi.