rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Em Kantòn Lozäärn wäärde Öbergangsmondaarte zwöschet em ö̀schtliche ond em weschtliche Hoochalemannisch gschwätzt ond i de süüdliche Gebiet e betz Hööchschtalemannisch. Me onderschèidet die Tialäkt: der Tialäkt vò der Metti vòm Kantòòn zwösche Malters em Süüde ond Trienge em Nòòrde, asò em Lozäärner Gö̀i, der Tialäkt e de früenere Ämtere Lozäärn ond Hoofdere, das hèisst vò der Houptstadt ond em Seetaal, der Tialäkt vòm Äntlibuech, wò vel met em Bäärntüütsch gmèinsaam hèt, der Tialäkt vòm Lozäärner Henderland, asò em früenerige Amt Wilisou, der Tialäkt e de Rigigmèinde Greppe, Wäggis ond Vitznau, wò zo de Schwyzer Tialäkt ghöört, der Tialäkt vòm Schòòngau wyst schò i s aargouisch Freiamt öbere. S tipisch Lozäärntüütsch send luut em Ludwig Fischer die Mondaarte, wò e de Regioone Lozäärn, Sämpech ond Soorsi ond im Seetaal grèdt wäärde. Wichtigi Autoore, wò of Lozäärntüütsch gschrebe hènd, send der Jost Bernhard Häfliger, der Josef Felix Ineichen, der Josef Roos, der Theodor Bucher («Zyböri») ond der Alfred Leonz Gassmann. Vòm Walter Haas stammt e Gschecht vò der Lozäärner Mondaartliteratuur, ond der Ludwig Fischer hèt e Grammatik gschrebe. Helen Christen: Sprachliche Variation in der deutschsprachigen Schweiz. Dargestellt am Beispiel der l-Vokalisierung in der Gemeinde Knutwil und in der Stadt Luzern (=
Den Haag (dɛnˈɦaːx, amtlig au ’s-Gravenhage (ˈsxraːvə(n)ˌɦaːɣə), änglisch The Hague usw.) isch dr Sitz vom Parlamänt und vo dr Regierig vo de Niiderland und vom Köönigriich vo de Niiderland und d Hauptstadt vo dr Browinz Südholland. Sit 1831 isch d Stadt d Residänz vom Köönigshuus, di formaal Hauptstadt vo de Niiderland isch aber Amsterdam. D Gmäind Den Haag het 538.057 Iiwooner (Stand: 31. Januar 2019), e Flechi vo nume 98,12 Kwadraatkilometer und isch die drittgrössti Stadt in de Niiderland. Dr Umlandverband vo dr Stadtregion häisst Haaglanden und zelt uf 405 Kwadratkilometer nünn Gmäinde mi öbbbe äinere Million Iiwooner. Den Haag lit im Weste vo de Niiderland. S Stadtzentrum isch öbbe 6 km vo dr Nordsee äwägg. D Stadtdäil Scheveningen und Kijkduin lige diräkt am Meer. D Stadt isch Däil vo dr Aglomerazioon Randstad. In dr Nööchi lige witeri bedütendi Stedt wie Rotterdam (20 km), Leiden (15 km) oder Delft (8 km). D Drabantestadt Zoetermeer, wo in de 1970er-Joor gründet worde isch, lit öbbe 10 km östlig vo Den Haag. Süüdlig vo dr Stadt befindet sich e riisigi, zsämmehängendi Gwäggshuuslandschaft, wo bis zur Rhiimündig bi Hoek van Holland goot und wo Gmües und Blueme aapflanzt wärde. In dr Stadt si e
D Liste vo de Länder noch em Bruttoinlandsbrodukt bro Chopf enthaltet e gordneti Dabälle vom nominaale Bruttoinlansbrodukt bro Chopf noch Schetzigen vom Internazionaale Wäärigsfoo. Alli Daate si in US-Dollar zu offizielle Wäggselkürs und au mit gliicher Chaufchraft berächnet (KKP) in internazionaale Dollar aagee. Länder, wo s für sä käni Informazioone git, chömme nid voor (Bemerkige lueg witer unde). E baar bolitischi Äihäite, wo sust nit as Länder aagluegt wärde oder won e umstrittene politische Status häi, si in dr Dabälle enthalte so dass mä cha vergliiche. S Bruttoinlandsbrodukt bro Chopf wird vilmol brucht, zum dr Lääbensstandard im ene Land iizschetze, isch aber für daas nid seer gäignet, will s BIP bro Chopf nid persöönligs Iikomme misst. Bi Vergliich zwüsche Nazioone wird vilmol Bezuug uf d Chaufchraft gnoo und eso dr Underschiid wäge de Lääbeschöste in de verschiidene Länder uusegrächnet. Anderi Brobleem bliibe: d Wärtschöpfig dur internazionaale Handel wird nid in Betracht zooge, und zuesätzligi Parameter müesse gschetzt wärde as bim BIP. A1 China: nume bezooge uf s Festland vo dr Volksrepublik China, also ooni Hongkong, Macau und Taiwan. A2 Frankreich: die franzöösische Überseedepartements Guayana, Guadeloupe, Martinique und Réunion iigschlosse. BIP pro Kopf (Kaufkraftparität). In: IMF World Economic Outlook. 2020, abgruefen
Dr Lääbensstandard druckt s reale Nivoo vo Bsitz und Konsumiere vo Güeter und Dienstläistige us und isch as e kwantitativi Gröössi objektiv mässbar. Mä cha eso dr materielli Woolstand und s füüsische Woolbefinde für e Persoon, e soziali Grubbe, r soziali Schicht, e bestimmts Gebiet oder e Staat vergliichbar mache. Noch em Ardikel 25 vo dr Allgemäini Erkläärig vo de Menscherächt het jeede Mensch e Rächt uf „e Lääbensstandard, wo sini Gsundhäit und Wool und die vo sinere Familie sicher stellt“. Drbii si Lääbensmiddel (Drinkwasser und Naarigsmiddel), Chläider, Woonig, ärztligi Versorgig und notwändigi soziali Läistige usdrücklig iigschlosse. Hans-Jürgen Andreß und Gero Lipsmeier: Was gehört zum notwendigen Lebensstandard und wer kann ihn sich leisten? in: Aus Politik und Zeitgeschichte B31-32/95, 1995, S. 35–49 Hans-Jürgen Andreß, Anne Krüger, Bronia Katharina Sedlacek: Armut und Lebensstandard. Zur Entwicklung des notwendigen Lebensstandards der Bevölkerung 1996 bis 2003, Köln 2004 Petra Böhnke und Jan Delhey: Lebensstandard und Armut im vereinten Deutschland (PDF; 226 kB), Berlin 1999 David Piachaud: Wie misst man Armut?, in: Stephan Leibfried und Wolfgang Voges (Hrsg.): Armut im modernen Wohlfahrtsstaat, Westdeutscher Verlag, Opladen 1992, 70-72 OECD: Economic well-being, OECD Framework for Statistics on the Distribution of Household Income, Consumption and Wealth, 2013. Horst
Lääbenshaltigschöste si in dr Volkswirtschaftsleer und Wirtschaftsstatistik Usgoobe vo de Brivaathushält für d Lääbensfüerig. Si wärde erhoobe, zum verschidnigi wirtschaftligi Kennzaale (Index) z berächne wie Briisindex (z. B. Lääbenshaltigschostenindex, Verbruucherbriisindex). D Lääbenshaltigschoste si käni Choste, will si nit diräkt dur dr Iisatz vo Brodukzioonsfaktoore entstöön. Es handlet sich um sälli Usgoobe, wo e Brivathushalt im Raame vo sim Iikomme für d Ernäärig, s Woone, s Häize, d Vercheersmiddel und kulturelli Bedürfniss usgit. As Usgoobe häi si e diräkti Uswirkig uf die brivaati Likwididääätsrächnig. Zum d Lääbenshaltigschoste uszrächne, verwände nazionaali Statistikämter e so genannte Waarechorb. Mit däm wird in dr Briisstatistik e representativi Waal vo Güeter verstande, wo alli Güeter und Dienstläistige im entsprächende Gebiet vom e Briisindex representiert. Alli fümf Joor wird d Zsämmesetzig vom Waarechorb überbrüeft. Bim dütsche Verbruucherbriisindex befinden sich uf dr oobere Eebeni vom Waarechorb öbbe 650 veröffentligti Güeterarte wie zum Bispil: D Güeter und Dienstläistige im Waarechorb wärde nit alli gliich verrächnet, sondern si gwichdet, so dass si öbbe de Konsuumgwoonhäite vom ene Brivaathushalt entspräche. D Gwichdig wird noch em Däil festgläit, won e bestimmti Güeterart an de ganze Konsuumusgoobe vom ene Hushalt het. Wil aber zum Bispil d Usgoobe für d Chrankeversicherig, wo vilmol obligatorisch
D Gmäinde (italienisch comuni, Sg. comune) bilde z Italie die understi Eebeni vo de Gebietskörperschafte. Am 1. Juli 2020 het s gsamtstaatlige Statistikinstidut ISTAT 7'903 Gmäinde zelt. Abgsee vom bsundrige Status vo Rom as Hauptstadt vo Italie (italienisch Roma Capitale) bestoot us rächtliger Sicht käi Underschiid zwüsche de Gmäinde. Für d Gmäindiornig isch in de Regioone mit Normalstatut dr Gsamtstaat zueständig, in de Regioone mit Sonderstatut die jewiiligi Regioon. S Dekreet 267/2000 und die entsprächende Gsetz vo de Regioone Aostadaal, Trentino-Südtirol, Friaul-Julisch Venezie, Sizilie und Sardinie reegle alles was d Gmäinde agoot im groosse Ganze u gliich. Underschidligi Kommunaalverfassige wie z Dütschland oder in dr Schwiz git s doorum nit. Äänlig wie in de Regioone (und früener au in de Browinze), git s au in de Gmäinde drei Hauptorgaan: d Gmäindiroot (italienisch consiglio comunale), wo diräkt gweelt wird und je noch dr Zaal vo de Iiwooner 12 bis 60 Mitgliider het d Bürgermäister (italienisch sindaco), wo diräkt gweelt wird dr Gmäindiusschuss (italienisch giunta comunale), wo die Biigordnete (italienisch assessori) sitzen, wo vom Bürgermäister ernennt wärde. Jeede Assessor isch verantwortlig für äis oder meereri Sachgebiet (z. B. Sicherhäit, Umwält, Turismus). D Gmäinde chönne und ab ere bestimmte Iiwoonerzaal müesse s Gebiet
Die Dütschi Zentrumsbardei (churz s Zentrum, früener Z und DZP) isch e politischi Bardei z Dütschland. Iiri grössti Bedütig het si zwüsche 1871 und 1933 gha, also im Kaiserriich und in dr Weimarer Republik. S Zentrum isch d Bardei vo de Katholike und vom politische Katholizismus im Kaiserriich gsi, wo stark vo protestantisch dominiert gsi isch. Zwüsche 1917 und 1932 isch d Riichskanzler viermol us em Zentrum choo. Im Merz 1933 isch iir Votum entschäidend gsi drfür, ass s Ermächdigungsgsetz im Dütsche Riichsdaag aagnoo worde isch und eso d Diktatuur vom Hitler braktisch legaal gmacht het. No im gliiche Joor isch si zwunge worde, sich ufzlööse. Noch em Chrieg isch si 1945 nöi gründet worde, het aber kuum no politische Iifluss ghaa. Commons: Deutsche Zentrumspartei – Sammlig vo Multimediadateie Homepage Frank Jansen: „Ich finde es schwierig, permanent Krieg zu führen“. In: Tagesspiegel Online. Verlag Der Tagesspiegel, 18. Januar 2022, abgruefen am 19. Januar 2022. Satzung der Zentrumspartei, Abschnitt 1, § 4 (PDF; 507 KB) Normdate: GND: 2008369-5 | LCCN: n50005220 | SUDOC/IdRef: 027505413 | VIAF: 145961713
Der Spiegel, früener Spiegel Online, isch e dütschi Noochrichdesite. Si isch am 25. Oktober 1994 vom Noochrichdenmagazin Der Spiegel as Web-Aagebot mit em Naame Spiegel Online (churz SPON) und ere äigene unabhängige Redakzioon gründet worde. Am 1. Septämber 2019 isch d Redakzioon vom SPON mit dere vom Magazin zsämmegläit worde. Am 8. Januar 2020 isch SPON in Der Spiegel umbenennt worde. Bedriibe wird d Website von ere Dochdergsellschaft vom Spiegel-Verlag, und isch dorum rächtlig und wirtschaftlig immer no vom Noochrichtemagazin drennt. Si ghöört zu de fümf Noochrichteportaal z Dütschland mit dr gröösste Riichwiti. Website spiegel.de IVW (April 2020): Reichweitenzahlen von Online-Portalen für Q4/2020. Statista (April 2020): IVW: Anzahl der Visits (Online + Mobile + CTV) der Nachrichtenportale in Deutschland im April 2020. Normdate: GND: 16340845-2
Rèmige esch e politischi Gmäind im Bezerk Brogg vom Schwiizer Kanton Aargau. Si esch öpe drey Kilometer nordnordwèsschtlech vom Bezerkshauptort, a de Hauptachse Brogg–Laufeborg. S Dorf lyt i de Öbergangszone vom Faltejura ond em Tafeljura am Bözbergnordfuess. Im Norde esch de Gäissbärg (699 m ü. M.), wo zom Tafeljura ghört. De Gmäindebann vo Rèmige goht aber nor em stäile Südhang noche, di grossi Hochèbni of öpe 600 Meter ghört zo Vellige. De Südhang vom Gäissbärg esch es ideals Wybougebiet. I Rechtig Wèschte gönd zwe Täler, wo dore zom Faltjura ghörende Bützbärg (647 Meter) trènnt wärde. S nördleche Tal gôht zo de Bürestäig (550 Meter), en Passöbergang is Mèttauertal. S südleche Tal gôht rechtig Müendel. D Gmäind werd ganz im Wèschte vo de 643 Meter höche Borghalde abgränzt. De Rèmiger Gmäindebann esch 787 Hektare gross, devo send 441 Hektare Wald ond 58 Hektare send öberbout. Di höchschti Stell lyt bi rond 699 Meter am Gäissbärg, die tüfschti met 647 Meter bim Bröggli bim Rèstaurant Hasel. Nochbergmäinde send Hottl im Norde, Vellige im Nordoschte, Röfenach im Südoschte, Rinike und Bözbrg im Süde, Müendel im Wèschte ond Gansige im Nordwèschte. Scho wèrend de Römerzyt esch d Strôss zwösche Augusta Raurica ond Vindonissa öber
D Gmäind (oder Kommune) isch im politische Süsteem vo Dütschland as Gebietskörperschaft die understi Stuefe vom Verwaltigsufbau und Verwaltigsdräägere vo dr kommunaale Sälbstverwaltig. Stedt si Gmäinde, mäistens mit e Hufe Iiwooner, mit Stadträcht. Im Januar 2022 het s 10'787 Gmäinde gee z Dütschland, vo deene si 2'054 Stedt gsi. Im Verwaltigsufbau vo dr Bundesrepublik Dütschland bilde d Gmäinde en äigeni Süüle. Si si kä Däil vo dr staatlige (Landes-)Verwaltig, sondern si verwalte sich sälber. Näbe iire Sälbstverwaltigsufgoobe häi si au staatligi Ufgoobe, z. B. s Mäldwääse oder d Standesämter. Sit dr Reform vom Grundgsetz isch s em Bund verbote, de Gmäinde zuesätzligi Ufgoobe zuezwiise. D Gmäinde si die territorial definierte Äihäite vom politische Süsteem, wo noch dr Verfassig d „Aagläägehäite vo dr örtlige Gmäinschaft im Raame vo de Gsetz uf äigeni Verantwortig“ (Art. 28 Abs. 2 Grundgsetz) reegle. Kommunaali Parlamänt und politischi Verwaltige si as formali politischi Orgaan für die Ufgoob zueständig. Im Raame vo dr Sälbstverwaltig si si an Gsetz und Verordnige bunde, nit aber an ministerielli Erlass und Gschäftsaawiisige oder Kräisdaagsbeschlüss. In dr DDR si d Gmäinde sit 1957 zur underste Stuefe vo dr staatlige Verwaltig reduziert worde. D Gmäinde si Gebietskörperschafte und häi e Rächtspersönligkäit. Si häi
S Ermächdigungsgsetz vom 24. Merz 1933, offiziell Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich (Vorlage:RGBl), isch en Ermächdigungsgsetz gsi, wo dr Dütsch Riichsdaag beschlosse het. Mit em isch die gsetzgääbendi Gwalt de facto vollständig uf en Adolf Hitler überdräit worde. Es isch d Grundlaag gsi zum d Gwaltedäilig ufzheebe und het alli spöötere Maassnaame mööglig gmacht, zum die nazionalsozialistischi Diktatuur z konsolidiere. D Gsetz in de 1920er Joor, vor allem d Ermächdigungsgsetz vom Stresemann und vom Marx si gföörligi Vorbilder für e Verfassigsbruch gsi. D Weimarer Verfassig het Ermächdigungsgsetz, wo d Verfassig duurbräche nit usdrücklig verbote. In dr Braxis het mä sä as akzeptaabel aagluegt, wenn si mit dr gliiche kwalifizierte Meerhäit aagnoo worde si, wie e Verfassigsänderig brucht. Das isch e Zwäidriddelmeerhäit im Riichsdaag und im Riichsroot gsi. Wo dr Hitler am Aafang vom Joor 1933 het welle si Macht konsolidiere, het er en Ermächdigungsgsetz im Sinn ghaa. Si Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich vom 24. Merz 1933 het sich aber in entschäidende Pünkt vom Ermächdigungsgsetz vom Kabinett Marx us em Joor 1923 underschiide: Im Hitler si Regierig hätt noch sim Ermächdigungsgsetz nit nume Verornige, sondern au Gsetz chönne verabschiide und Verdrääg mit
S Wort Regionaalverband het verschidnigi Bedütige. In alle dütsche Bundesländer wird dr Begriff Regionaalverband brucht für regionaali Blaanigs- oder Zwäckverbänd, wo meereri Stedt und Gmäinde freiwillig zämmeschaffe, zum bestimmti Ufgoobe z erleedige. Hüfig häi die mit dr Regionaalblaanig z due. Bi Zwäckverbänd isch d Zämmenaarbet mäistens brojektbezooge und uf bestimmti Ufgoobe beschränkt, öbbe die gmäinsaami Abfallentsorgig; Blanigsverbänd koordiniere s Regionaalmanidschmänt vo de entsprächende Regioone und die kommunaali Bauläitblaanig. In Baade-Württebärg si d Regionaalverbänd noch em Landesblaanigsgsetz öffentlig-rächtligi Drääger vo dr Regionaalblaanig, wo zwüsche de landesblaanerische Vorgoobe und dr kommunaalen Bauläitblaanig vermiddle. Regionaalverbänd fasse verschiideni Kräis und Stedt zun ere Regioon zämme. Si si en Usdruck vom gsetzlig festgläite Geegestroombrinzip. Regionaalverband Groossruum Braunschweig Regionaalverband FrankfurtRheinMain Regionaalverband Ruhr Regionaalverband Saarbrücke Dr Evangelisch Regionaalverband Frankfurt verwaltet die evangelische Gmäinde und Dekanaat vo dr Stadt Frankfurt am Main. Im Schutte bilde fümf Regionaalverbänd und 21 Landesverbänd dr Dütsch Fuessball-Bund. Im ööstriichische Land Salzburg isch Regionaalverband d Bezäichnig für Gmäindiverbänd, wo noch em Salzburger Ruumornigsgsetz bildet wärde. Iiri Ufgoob bestoot isch s e Regionaalbrogramm ufzstelle. D Gmäinde, wo zum Verband ghööre, chönne em Regionaalverband Ufgoobe us em Beriich vo dr örtlige Ruumornig überloo. Im Burgeland chönne sich meereri örtligi Turismusverbänd zum ene Regionaalverband zämmeschliesse. Regionalverbänd
E Wörterbuech isch e Noochschlaagwärk, wo Wörter oder anderi sproochligi Äihäite in ere Liste meist Liste ufzäichnet, wo mäistens alphabetisch sortiert isch, und wo s zu jeedem Iidraag (Lemma) erkläärendi Informazioone oder sproochligi Ekwiwalänt git. E Wörterbuech im ängere Sinn wird brucht zum sproochligi Informazioon z finde, wääred dr Usdruck in dr witere Bedütig au anderi Noochschlaagwärk, wo noch Stichwörter gliideret si mit primäär sachbezoogener Informazioon und Mischforme vo bäide Tüpe umfasst. Dr Usdruck Wörterbuech isch im Dütsche e Leenübersetzig vom griechische Wort lexikon (biblion), wo vom niiderländische (woordenboek) beiiflusst worde isch: „e Buech wo Wörter betrifft“. Es isch e zämmegsetzte Begriff, wo noch eme Fremdwort bildet worde isch, indäm alli Bestanddäil vom Fremdwort äinzeln uf Dütsche übersetzt worde si. Bis ins 17. Joorhundertiine si d Begriff Lexikon und Dictionarium verwändet worde; denn isch Dictionarium vo dr näi iigfüerte Übersetzig Wörterbuech (au Wortbuech) verdrängt worde; dr Begriff Lexikon isch immer no brucht worde. Sit dr Iifüerig vom Wort het sich d Bedütig vo Wörterbuech im allgemäine Sproochgebruuch uf „Sproochwörterbuech“ verängt, s Lexikon hingeege isch zum „Sachwörterbuech“ worde und wird vilmol au as Sünonüüm für „Enzyklopädii“ verwändet. Fachsproochlig, bsundrigs in dr Lexikografii (Wörterbuechforschig), wird Wörterbuech au no in dr witere Bedütig
D Reitlinger Mundartwuche isch e Dialäktfestiwal, wo jede Früelig z Reitlinge stattfindet. 1976 het dr Wilhelm König die erste Mundart-Wuche organisiert. Sit 1978 het em ghulfe drbii d Mundartgsellschaft Württebärg e.V. won er denn gründet het. D Mundartwuche bestöön us ere Serii vo Uffüerige, wo im Reitlinger Heimetmuseum, in dr Volksbank, dr Stadtbibliodeek und andere Ort veraastaltet wärde. Es git zwäi Wuche lang Ufdritt vo bekannte Dichder, Kabarettiste und Musiker, aber au Ööbe mit Wiibroobe, wo vo Muusig, Gedicht und Sprüch begläitet wärde und anders mee. Blakaat für die 43. Reutlinger Mundart-Wochen Reutlinger Mundartwochen [1]
Dr Nicolas Abram ([abʁã]; * 1589 z’ Xaronval, Lothrìnga; † 7. Dezamber 1655 z’ Pont-à-Mousson, Lothrìnga) ìsch a lothrìngischer jesüitischer Ordapriaschter, Schproochwìssaschàftler, Theolog, Historiker un Hoochschüallehrer gsìì. Ar hàt zàhlriicha Biacher uff Làtiinisch gschrìewa. Dr Nicolas Abram ìsch ànna 1589 z’ Xaronval bii Charmes ìm Wälsch-Lothrìnga uff d’ Walt kumma. Ìn dara Zitt hàt d’ Regioon zem Hailiga Reemischa Raich gheert. Àm 10. Nowamber 1606 ìsch dr Abram Jesüit worra un ìsch àm 10. Dezamber 1623 àls Priaschter gwäijt worra. Ànna 1633 hàt ìhn dr Kàrdinàl Richelieu üss’m Lothrìnga-n-üssgwìesa —ìn dara Zitt ìsch s’ Lothrìnga vum Heer vum Ludwig XIII. bsätzt gsìì. Dr Abram ìsch àlso ìns Burgund un ìn d’ Fräigràfschàft Burgund gànga, wu-n-’r mehrera Schüala grìnda hàt. Zehn Joohra vorhar hàt’r dr lothrìngischa Oordapriaschter Piäri Fourier kännaglehrt ghàà. Ar hàt ìhm ghulfa ghàà, lothrìngischa Protäschtànta zem kàthoolischa Glàuiwa z’ bekehra. Àn dr Üniwärsiteet vu Pont-à-Mousson ìsch dr Abram Lehrer fìr Reedakunscht un Hailiga Schrìft gsìì, z’äärscht amol vu 1632 bis 1635, un drnooh nochamol vu 1643 bis 1647. Vu 1647 bis 1649 ìsch’r Lehrer z’ Dijon ìm Burgund gsìì. Ar ìsch drnooh àn dr Üniwärsiteet z’ruckgànga un hàt àm 16. Nowamber 1653 a Dokterwìrda vu dr Gotteslehr bschtànda.
36.236.15Koordinate: 36° N, 36° O Die röömischi Browinz Syria isch im Joor 63 v. d. Z. vom Fäldher Gnaeus Pompeius Magnus iigrichdet worde und isch bis zur Erooberig dur d Araber in de 630er Joor Däil vom Röömische Riich bzw. (sit 395) vom Oströömische Riich gsi. S hütige Süürie, wo nid s ganze Gebiet vo dr röömische Browinz umfasst, het si Naame vo iire übernoo. Mäistens wird aagnoo, dr Naame Syria chiem vo Assyria; e baar Forscher glaube aber es gääb e Zämmehang mit dr Stadt Tyros – dr ersti Lut isch im iihäimische antike Dialäkt offebaar wie „ts“ usgsproche worde, eschönnt also si, dass „(T)Syria“ noch em Ort benennt worde isch, wo lang dr wichdigst in dr Regioon gsi isch. Dr Herodes Archelaos, wo über Judäa, Samaria und Idumäa gherrscht het, isch im Joor 6 vom Augustus verbannt worde. Im Archelaos si Herschaftsgebiet isch denn e feste Däil vom Imperium worde und e röömische Brefekt het s verwaltet. In de Joor 34 und 37 isch au dr Räst vom Herodes sim Riich Däil vom Röömische Riich worde. Die Däil si in dr Zit vom Hadrian noch em groosse jüüdische Ufstand zur Browinz Syria Palaestina reorganisiert worde. Dr mächdig Statthalter
Regionaalroot cha äins vo deene Greemie bezäichne: Regionaalroot z Frankriich (Conseil regional) Regionaalverband z Israel (מועצה אזורית - Mo'aza Esorit) Regionaalroot z Italie (Consiglio regionale) Regionaalroot z Namibia (Regional council) Regionaalroot z Kamerun (Regional council) Regionaalroot z Neuseeland (Regional council) Regionaalroot in Nordrhii-Westfale Ehemooligi Regionaalrööt: Regionaalroot z Hongkong (Regional council), bis 1999 Regionaalroot z Schottland (Regional council), bis 1996
Dr Begriff Genre (franzöösisch ([ˈʒãrə] ; dütsch «Gattig», «Gschlächt», «Art», «Sparte», Meerzaal: Genres - vo latiinisch genus) isch eender e chli difuus. Mä verstoot drunder en Usbräägig oder Klassifikazioon, wo mit ere Kunst, Film, Liddratuur und Muusig, aber au schurnalistischi Daarstelligsforme, noch em rüümlige und zitlighe Bezuug vom künstlerische oder andersartige Inhalt iidäilt wärde. Es git groossi Underschiid zwüsche Fach- und Umgangssprooch wie dr Begriff brucht wird. In ere Kritik in ere Zitig cha mä hüfig Genre lääse, won e Liddratuurwüsseschaftler dr Begriff Gattig wurd bruche. Red. d. Bib. Inst.: Meyers kleines Lexikon. Kunst. Bibliographisches Institut, Mannheim 1986, ISBN 3-411-02655-3. Philipp Knauss: Die 11 Erzählkonzepte. UVK, Münche 2020, ISBN 978-3-8252-5449-0. MusicMap: Genealogie und Geschichte populärer Musikgenres vom Ursprung bis zur Gegenwart (1870–2016). «Französisch-Deutsch», Brockhaus, Wisbade 1961 Genre (Kunst) | Bedeutung, Übersicht und Beispiele. Abgruefen am 31. Juli 2019.
S Baasler Rösslidram isch äins vo de erste öffentlige Vercheersmiddel in dr Stadt gsi, aber äigentlig gar kä Dram, wil s nid uf Schiine faare isch, sondern en Omnibus. Es wird hüte as Vorgänger vom Baasler Drämli aagluegt. Vo de 1850er-Joor aa häi z Baasel die erste kommerzielle Vercheersmiddel im Reegelbetriib, die sogenannte „Drotschke“, näbe de Bostkutsche vercheert. D Stadt het denn nume öbbe 25'000 Iiwooner ghaa. Wil Ross düür cho si, häi sich nume die Meebessere s Ritte oder s Scheesefaare chönne läiste, und die mäiste Baasler si z Fuess underwäggs gsi. D Drotschke häi zwüsche bestimmte Standblätz bi jeedem Wätter vercheert, aber e Faart vom Zentraalbaanhoof zum Määrktblatz het 1860 öbbe Fr. 1.20 kostet, was dr Helfti vom e Daagloon vom ene Fabrikarbäiter entsproche het. Die billigere Omnibus si e nöis Fortbeweegigsmiddel gsi, wo vo 1881 aa vo brivaate Undernäämer betriibe worde si. S Rösslidram isch vom sibni am Morge bis z Oobe am achti im zää-Minute-Takt gfaare. Es het käni Haltstelle gee und mä isch ii- und usstiige, wo mä het welle, allerdings het s Drämli mäistens nid aaghalte. Für d Strecki vom Baadische Baanhoof, wo denn no am hütige Riechering glääge isch – zum Zentraalbaanhoof het
Die trinazionaali S-Baahn Baasel (früener: Regio-S-Baan Baasel) verbindet sit 1997 die trinazionaali Agglomerazioon Baasel mit zwäi andere Groosstedt, Mülhuuse z Frankriich und Freiburg im Brisgau z Dütschland und iire Agglomerazioone. Si bestoot us im Ganze acht S-Baan-Linie und wird vo mee as 47 Millioone Bassaschier bro Joor benützt. Usser de Linie S5 und S9, wo nit uf Baasel faare, si hüte d Änstazioone vo sämtlige Linie d Baanhööf Basel SBB und Basel Bad Bf. D S-Baan Baasel wird vo de Schwizerische Bundesbaane, deren iiri dütschi Dochdergsellschaft SBB GmbH, dr Dütsche Baan (DB Regio) und dr Société nationale des chemins de fer français (SNCF Voyageurs) betriibe. Bstellt häi d S-Baan Baasel d Kantöön Aargau, Baasel-Stadt, Baasel-Landschaft, Jura, Soledurn, s Land Baade-Württebärg und d Région Grand Est. Sit 2016 wird s Aagebot vo dr trinazionaale S-Baan Baasel under em Naame trireno witerentwigglet. Under em gliiche Naame häi d Bsteller sit 2018 e gmäinsaami Koordinazioonsblattform für d Blaanig vom zuekümftige Aagebot, wo über alli Gränze üübere abgstimmt isch. Die früeneri Bezäichnig Regio-S-Baan wird nüme verwändet. D S-Baan Baasel vercheert uf em bestehende Iisebaannetz vo dr Regioon Baasel. S Streckenetz isch 357 Kilometer lang und het momentan 108 Baanhööf bzw. Haltstelle, 47 von ene