rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Pümpin isch e Familiename wo us em Nordweschtegge vo dr Schwyz, Grossruum Basel chunnt. S erschti Mol daucht de Name im Joor 1557 uf. Me list im Rotsmanual z Wolfwil, Kanton Soloturn. (Zitat) „Dass Hanss Bümpj, dieweil er den Nachburen gefällig, zu einem Burger angenommen, sol den Eid gäben, dass er hie drey Pfund ussgerichtet“. In dr Vogtey Falkeschtei heig sich dr „Hanss Bümpj“ für drey Pfund ins Bürgerrächt ykauft. Woher är cho isch weiss me nit. S chönnti sy, dass de Name us Frankrych schtammt. Im Schtaatsarchiv z Basel isch s Wappe Pümpin ufbewahrt. Das Wappe isch e wertikal in drey Deil trennte Schild, änlich wie die französischi Trikolore, aber in de Farbe rot-silber-schwarz. Dr Familiename Pümpin isch in der Schwyz nit seer verbreitet. Die meischte si vo Gälterchinde, hei s Gälterchinder Bürgerrächt und läbe zu öppe 80 % in dr Nordweschtschwyz. E grosse Stamm Pümpin läbt in Tschyle in dr Gegend um Valparaiso. Das si Nochkomme vom Gärtner Benjamin Pümpin wo 1881 usgwanderet isch. Samuel Pümpin Inschpekter / Politiker Emil Pümpin Ysebaaningscheniör Fritz Pümpin (1901 – 1972), Moler Karl Pümpin (1907 – 1975), Buur und Moler Cuno Pümpin (*1939), Ökonom Buech 430 Joor Pümpin vo Gälterchinde / Eigeverlag
Dr Dütsch Buurechrieg, im Allgemeine churz nume Buurechrieg, isch ä Revolte vo Buure und Arbeiter in Middel- und Süddutschland gsi, wo vo 1524 bis 1526 duurt het. Die underschte soziale Schichte si im Lauf vom 15. Johrhundert wirtschaftlig immer schdärker under Druck cho. Wo d Autoritete z Dütschland denn mit dr religiöse Revolution vo dr Reformation vil vo ihrer Macht iibüesst hai, hai d Buure in ihre Zwölf Artikel ihri Gwohnedsrächt zruggverlangt, under anderem s Rächt ihri eigene Pfärrer sälber uszläse, d Abschaffig vom Liibeigedum, s Fisch- und Jagdrächt, d Abschaffig vo ville Abgabe und Schdüüre an ihri Feudalherre und grächti Behandlig in de Feudalgricht. Die erschte Kämpf si z Stüèlingè un dè ganzè Landgrõfschaft Stüèlingè 1524 uusbrooche. Vo dört het sich dr Ufschdand rasch im süddütsche Ruum, in Schwabe, Franke, Thüringe, im Elsass und z Öschdriich aber nid z Bayre, uusbreitet. Die wichdigschde Buurefüehrer si dr Hans Müller vo Bulgèbach, dr Balthasar Hubmaier, dr Wendel Hipler, im Tirol dr Michael Gaismaier und z Thüringe dr Thomas Münzer gsi. Au Ritter hai sich dr Revolte aagschlosse, die bekanntischde si dr Götz vo Berlichinge und dr Florian Geyer gsi. In Thüringe het dr Thomas Müntzer (au Münzer) vo Mülhuuse us afängligs
Dr Hieronymus Froben, au Hieronymus Frobenius odr Jeronimus Frobenius (* 6. Auguscht 1501 z Basel; † 13. Merz 1563 ebd.), isch ä wichdige Basler Buechdrucker und Verleger gsi. Churz bevor er am 6. Auguscht 1501 z Basel uf d Wält cho isch, isch d Schdadt dr Schwiizer Eidgenosseschaft as Schdadtort biidrätte. Dorum brichtet d Basler Chronik uf dr Siite 136, er siig "der erste Eidgenoss gewesen, so zu Basel geboren" und siig mit "Trommen und Pfeiffen zum Tauff getragen worden". Er het sich 1515 an dr Universidet iigschriibe. Won er z Louvain uf Bsuech gsi isch, isch er em Erasmus vo Rotterdam si Schüeler und Diener gsi. Er isch früeh ins Gschäft vo siim Vater, em Johann Froben, iidrätte - scho 1520 si die erschde zwei Wärk under siim Name druckt worde, eins drvo im Erasmus si Paraphrases in Epistolas ad Corinthios et Galatas. Öbbe zu dere Ziit isch er mit siim Fründ Niklaus Bischoff noch Chur gange und beidi hai vom bäbschtlige Legat Antonio Pucci dr Magister Artium Titel übercho. 1526 isch er z Italie gsi uf dr Suechi noch Manuskript. Noch em Dod vo siim Vaters an dr Pescht im Johr 1527 het er die berüehmti Offizin Froben
Dr Nicolaus Episcopius, mit dütschem Name dr Niklaus Bischoff (1501-1564), isch ä Buechdrucker in dr Schdadt Basel gsi. Dr Niklaus Bischoff isch 1501 z Rittershofe im Elsass uf d Wält cho. Er isch z Mondidier en Bresse uf d Schuel und het dört ä Buechdruckerlehr gmacht. Im Früehligssemeschder vom Johr 1518 het er sich an dr Universidet z Basel iigschriibe und isch ä Fründ vom Hieronymus Froben worde. 1520 isch er Basler Bürger worde. Er isch zu dere Ziit mit em Hieronymus Froben nach Chur greist und beidi hai dr Magister Titel vom bäbschtlige Legat Antonio Pucci übercho. 1526 isch er noch Baris greist. Er het as Korräkter gschafft bim Johan Froben, wo 1527 gschdorben isch. Im Johr 1529 het er em Hieronymus Froben si siibzähjöhrigi Schwöschder, d Justina (1512–1564) ghürotet, isch ins Huus „Zum Sässel“ zooge, wo im Johann Froben ghört gha het, isch am 16. April in dr Safre Zumft ufgnoh worde und het agfange mit sim Schwoger zsämme Büecher uusege. Er isch vor allem für s Gschäftlige verantwortlig gsi, isch an d Schdroossburger Mäss gfahre und het sich überhaupt vil mit de Chunde im Elsass abgä. Z Friburg isch er au ä baar mol gsi, noch Dole
Dr Ambrosius Froben (1537-1595), au latinisiert Frobenius, isch ä Buechdrucker und Verleger us dr berüehmte Basler Druckerfamilie Froben gsi. Dr Ambrosius Froben isch 1537 as Sohn vom Basler Buechdrucker und Verleger Hieronymus Froben und dr Anna Froben, geb. Lachner, z Basel uf d Wält cho. Er het zsämme mit siim jüngere Brueder Aurelius d Froben Offizin wiitergfüehrt. im Johr 1557 isch er in d Safrezumft ufgnoh worde, zwei Johr vor em Aurelius. Berüehmt isch er worde mit em Druck vom hebräische Talmud. 1578 het er mit em Simon Jud zu Gembs ä Verdrag abgschlosse, ass er innerhalb vo drei Johr 1100 Kopie vom Talmud wurd mache, wien en 1547 dr Marco Antonio Giustiniani z Venedig druckt het, usser dä Schdelle, wo noch emä Beschluss vom Konzil vo Trient mit dr chrischdlige Religion unveriibar siige. Dr Kaiser Rudolf II. het s z erscht aber doch underem Druck vom Kardinal Santoro verbote, und denn zäh Johr spöter einewäg erlaubt. Dr Froben het au anderi jüdischi Wärk veröffentligt, z. B. latinischi Übersetzige vo Teggscht vom Nachmanides und vom Maimonides oder d Concordantiae Bibliorum Hebraeorum in 1581. 1586 het dr Ambrosius d Offizin siim Bueb, em Hieronymus, und siim Schwiigerson, em Jonathan Meyer (1557-1588),
Dr Maimonides (1138-1204) isch dr latinisiert Name für dr Rabbi Mosche ben Maimon, hüfig abkürzt Rambam, dr berüehmtischd jüdisch Religionsphilosoph und Theolog, wo im Hoochmiddelalter gläbt het. Si bekanntists Wärk isch dr filosofisch More Nevuchim. Sini 13 Iqqarim si s nöggste zu Dogme worde, wo s Juudedum kennt. Dr Mosche ben Maimon isch am 30. Merz 1138 z Cordoba im maurische Schbanie uf d Wält cho. Er het die jüdische Schrifte gschdudiert aber au wältligi Schdudie in Aschdronomi, Medizin, Philosophi und Mathematik gmacht. 1148 het d Familie Schbanie verlo wäge de Judeverfolgige vo de Almohade. Über Marokko und Jerusalem isch d Familie schliesslig noch Ägypte cho und het sich 1165 z Alexandrie niiderglo. Dr Maimonides isch Oberrabbiner vo Kairo und dr persönlig Dokter vom Saladin (1138-1193) worde, wo ä baar Johr schbööter d Chrüzritter gschlage und Paleschtina und Syrie eroberet het. Er isch am 13. Dezember 1204 z Fustat, hüte Kairo, gschdorbe. hebräisch עיקרי האמונה היהודית interpretiert as Glaubenssetz oder Brinzipie Stroumsa, Maimonides in his world: portrait of a Mediterranean thinker, Princeton University Press 2009, Site 8. Noch eltere Kwelle wie z. B. em dtv-Lexikon, Münche 1970, Band 12, Site 30, isch er am 30. Merz 1135 uf d Wält
Nachmanides (* 1194 z Girona, † 1270 in Palästina) isch dr latinisiert Name vom Rabbi Mosche ben Nachman, won ä jüdische Glehrte, Rabbi, Arzt, Philosoph und Dichter us Katalonie gsi isch. Mänggisch het er au dr Biname Gerundi noch siner Heimatschdadt. Dr Name Rabbi Moses ben Nachman wird hüfig abkürzt as Ramban. Uf Katalanisch het er Bonastruc ça Porta gheisse. Dr Nachmanides schdammt von erä jüdische Glehrtefamilie. Er het die jüdische Schrifte schdudiert, aber au Medizin und Philosophii und isch eini vo de iiflussriichschte geistlige und politische Persönlichkeite under de Jude z Katalonie worde Er isch wäge siner Glehrsamkeit sehr agseh gsi bi de chrischdlige Herrscher, aber dr Jakob I. vo Aragón het em einewäag 1263 befoole am ne öffentlige Schtritgschbröch gege dr Judechrischt Pablo Christiani mitzmache, dr Disputation vo Barcelona. Dr Nachmanides het d Dispuation zwar gwunne und het vom König riichi Gschänk übercho, aber d Dominikaner, wo drbii gsi si, hai en beschuldigt, ass er dr chrischtlig Glaube beleidigt haig. Wo dr Babscht Clemens IV. sich iigmischd het, het dr Nachmanides Katalonie müesse verlo. 1267 het sich dr Nachmanides im Heilige Land niiderglo und brobiert, die jüdische Gmeinde nach de Zerschdörige, wo d Chrüzzüg und d Tataren-Invasione agrichtet
Ä Synagoge isch ä Huus, wo sich d Jude zum gmeinsame Gebät dräffe. S Wort chunnt vom griechische Word für »Versammlig«. Uf Hebräisch heisst s Beit Knesset ( בית כנסת »Versammligshuus«) odr Beit Tfila (»Bäthuus«), uf Jiddisch Schul, und Tempel wird em au gsait. Noch dr Zerschdörig vom Tämpel z Jerusalem dur d Römer im Johr 70, wo s Ändi vo de Opfer und vo dr jüdische Brieschderschaft bedütet het, si d Synagoge d Zentrum vom Judedum worde und ä riichi Lithurgii het sich entwigglet. Aber d Synagoge si nit nume Gotteshüüser, sondern au Ört, wo sich d Jude chönne gsellschaftlig dräffe. Synagoge si meischdens rächtwinkligi Gebäud, wo im Oschde ä schmali Nische hai für dr Aron ha Kodesh, ä Lade wo mit emä Debbig oder Vorhang verdeckt isch und wo d Torarolle drin ufbewahrt wärde. Vor em Bibelschrank isch ä Kanzle und in neuere Synagoge en Almemor (arabisch Pult) mit dr Ewige Lampe, wo ä baar Schduefe höcher si as s Schiff. Dört wird us de Torahrolle vorgläse. In eltere Synagoge isch dr Almemor in dr Middi vom Ruum. Archidekdonisch basse sich d Synagoge dr nitjüdische Umgäbig aa. In orthodoxe Gmeinde sitze d Fraue drennt vo de Manne in
Milchmaa isch en Pruef wos immer weniger gid. Früener isch d Milch is Huus gliferet worde. D Lüüt händ es Milchchesseli in Milchhchaschte ine gschtellt, im Milchbüechli gschribe, wievil Milch si bruuchet und s Gäld dezue gläit. I aller Früeni isch de Milchmaa cho, mit Ross und Wage, spääter mit eme Elektromobil und häd d Milch is Chesseli ine gfüllt. Zum Teil sind d Milchmanne Puure gsi oder en Aagschtellte vome ne Puur. I de Stedt sind Milchmanne hüüfig Milchhändler gsi, won d Frau en chline Lade, e Molki gfüert häd. Säb Milchmanne händ au Anke und Jogurt pracht. Au wäns gäbig isch, wän eim d Poschtiwaar diräkt is Huus pracht wird, gits hüt e fascht e käi Milchmane me. I de letschte Jaar sind Huusliferdienscht vo grosse Läbesmittel-Gschäft ufcho. Vilicht sind d Milchmane äifach z früe verschwunde? Gründ won dezue gfüert händ: De Milchmaa häd nume e chlises Aagebot gha. D Lüüt i de Stedt händ lieber Paschtmilch kauft, wils tänkt händ, si segi besser. Anderi händ plötzli Angscht übercho, offni Milch segi nöd hygienisch. Au isch ab und zue s Milchgäld us em Milchchaschte gschtole worde. Hüt gits Milchmanne vor alem no z Ängland. Det bringt de Milchmaa
I Eigentlich möchte Frau Blum den Milchmann kennenlernen verzellt de Schwiizer Autor Peter Bichsel 21 Churzgschichte über Mänsche won einsam sind und s nöd schaffed, mitenand z rede. Es git en grosse Grabe zwüsched dem, won d Figure wettid und dem, wos tüend. Au de Läser erfart nöd vil über d Persone. Vo de Frau Bluem weis mer nöd me, wie de Milchmaa, und dä häd si no nie gse. Mit sine Milchmaagschichte häd de Bichsel im 1964i grosse Ärfolg gha. Sit dänn gilted er als eine vo de grosse Verträter vo de tüütsche Churzprosa. Eigentlich möchte Frau Blum den Milchmann kennenlernen Buechbeschribig im Archiv vom Schwizer Radio DRS (hüt SRF) ISBN 978-3-518-39067-2
Bi de alten Ägypter isch dr Aton, au Aten, Iten etc., urschbrünglig d Sunne as Schdärn gsi. In dr Gschicht vom Sinuhe us dr Zit vom Middlere Riich wird beschriibe wie dr König noch sim Dod zum Himmel schdiigt und sich mit em Aton vereinigt. Dr Aton as Sunneschiibe isch denn d Erschiinigsform vom Sunnegott Re worde. Under em Thuthmosis IV. isch d Sunneschiibe personifiziert worde, und dr Aton isch dr Sunnegott sälber gsi. Under em Pharao Echnaton isch dr synkretisch Gott Re-Horachte-Schu-Aton dr Schöpfergott vo allem Läbige gsi, in de erschde Regierigsjohr no dargschdellt as falkechöpfige Mensch, wie s dr heliopolitanisch Re-Horachte scho immer gsi isch, isch er schbööter nume no as Sunneschiibe mit Schdrahle, wo d Mensche berüehre und ihne Läbe ge, abbildet worde. Es git Glehrti wo im Echnaton si Atonreligion as monotheischdisch bezeichne,, anderi gsehn si ehnder as monolatrisch. Uf jede Fall schiints, ass dr Echnaton wenigschdens dr Kult vom Schdaatsgott Amun brobiert het z underdrucke: Er het de Amuntämpel ihri Iinahme wäggnoh und die si zerfalle. Dr Atonkult isch scho churz noch em Dod vom Echnaton widr verschwunde. M. Lichtheim, Ancient Egyptian Literature, Band 1, 1980, S.223 Manfred Lurker, Lexikon der Götter und Symbole der
S Wort Amon cha si dr Name vom enä altägyptische Gott, lueg Amun noch dr Bible dr Name vom ä Schdadthauptma z Samaria zur Ziit vom König Ahab (1. König 22:26, 2. Chronik 18:25) dr Name vom enä Sohn vom Manasseh us dr Bible, König vo Juda (2. König 21:18) s Wort, wo in dr Schbrooch Sindarin, wo dr J. R. R. Tolkien erfunde het, Bärg bedütet, wie in Amon Arnath, dr Schicksalsbärg. dr Name vom enä Dämon. dr Blasius Amon (1558—1590), än öschdriichische Sänger und Komponist
S Radium, abkürzt Ra, isch es chemischs Elemänt mit dr Ornigszahl 88. Si Name chunnt vom latiinische radius für Schdrahl wäge siiner Radioaktivität. Es ghört zue de Erdalkalimetall, dr zweite Hauptgrubbe vom Periodesyschdem, zsämme mit em Beryllium (Be), Magnesium (Mg), Calcium (Ca), Strontium (Sr) und em Barium (Ba). Es reagiert schdark mit Wasser und oxidiert rasch, meh no as s Barium. Es isch ä Feschdschdoff bi Zimmertämprature, weich, glänzt silbrig, glüeit bläulig im Dunkle und sott, wäge siiner Radioaktivität, mit gröschter Vorsicht behandlet wärde. Es het Isotop mit Masse vo 213 bis 230, wo Halbwärtsziite vo 182 Nanosekunde für s Isotop 216 bis zu 1602 Johr für s Isotop 226 hai. Wenn s zerfallt, isch eins vo de Brodukt s Gas Radon. In dr Natur chunnt s Radium nur sehr sälte und immer mit em Uran zsämme in de gliiche Erz vor, bliibt aber bi dr Verarbeitig vom Uran im Abfall zrugg. Es het wirtschaftlig braktisch kei Bedütig. Früehner isch s bruucht worde in Kapsleform wenn öbbis het müesse radioaktiv beschdrahlt wärde. Hützudag zieht mä radioaktivi Kobalt- und Caesiumisotop vor, wo me eifacher cha zuebereite und wo sicherer si bim Bruuche. S Radium isch vo dr Marie Curie und ihrem
Dr Manuel de Codage, abkürzt MdC, isch ä Beschriibig wie mä die altägyptische Hieroglyphe cha mit latiinische Buechschdabe dransliteriere, so dass mä keini bsundrige Zeiche bruucht und d Umschriibig dr Originalteggscht dreu wiidergit und ass es in erä komputerisierte Umgäbig braktisch siig. Die elteri Hieroglypheumschrift, wo vo dütsche Ägyptologe entwigglet worden isch, bruucht Diakritika und ä baar bsundrigi Buechschdabe, wo im latiinische Alphabet nit exischdiere. Noch em MdC wärde Grooss- und Chliibuechschdabe bruucht, wo verschiidnigi Wärt hai; mä cha dorum Setz und Näme nit eifach mit emä Groossbuechschdabe afo, wil das in gwüsse Fäll enerä andere Hieroglyphe wurd entschbräche. D Reihefolg vo de Hieroglyphe und ihrer Dransliterierig isch vo modärne Ägyptologe feschtgleit worde. Die eikonsonantische Zeiche hai se in Buechschdabefamilie iideilt: Für ä Liste von ä baar zwei- und dreikonsonantische Hieroglyphe und ihrer MdC Umschrift lueg do. D Darschdellig vo umschriibene Teggscht duet algebraische Formle ähnele. Ä baar vo de Schriibregle si: dr Bindeschdrich duet zwei Zeiche odr Zeichegrubbe horizontal anenanderreihe. wn git aber w-n git dr Dobbelpunkt blatziert s erschte Zeiche über em zweite: p:t git dr Aschderisk schtellt zwei Zeiche oder Zeichegrubbe näbenenander: p*t git die runde Chlammere "( )" mache us de Zeiche in de Chlammere ä
Dä Brunnigletscher, uf äinigä Landchartä au Brunnifirn, ischt än Gletscher im Oberalpmassiv, wo vollständig uf äm Gebiät vom Kanton Uri a dä Gränzä vom Kanton Graubündä liit. Sini mittlärä Koordinate sind 46° 44' 32" N, 8° 46' 11" O. Dä Gletscher hät ä Längi vo 3,05 km, sini mittläri Breiti ischt 1,2 km. Sini Flächi betreit öppä 2,94 km. Dä Gletscher hät sin Uursprung üf ärä Höchi vo 3'000 m ü. M. südöschtlich vom Gipfel vom Oberalpstock (3160 m ü.M.) und untär dä Stremhörner. Südlich wird dä Gletscher vom Piz Auolt (3027 m ü. M.) und vom Brunnigrat flankiärt. A dä Südflankä vom Oberalpstock ischt dä Uursprung vom Staldegletscher (au Staldefirn), wo nördlich und südlich vom Oberalpstock mit äm Brunnigletscher värbundän isch. Dä Oberalpstock isch also än Nunatak genau wiä au dä Piz Tgietschen, wo än halbä Kilometer öschtlich vom Oberalpstock vo dä bäidä Ärm vom Brunnigletscher umflossä wird. Hüt (2008) ändät dä Gletscher obä am Brunnitaal oberhalb vo dä Steilwand am Taaländ und öppä 500 m weschtlich vo dä Cavardirashüttä. Aber no im Jahr 1972, wo s Foti gmacht wordän isch, isch di schroffi Gletscherzungä bis is Brunnitaal abägangä und än andäri Zungä hät über dä Cavardiraspass is Bündnärland
Dr Zarathuschtra (avest.: Zaraθuštrō; persisch: زرتشت, Zartošt; parsisch: Zaradušt agr. Ζωροάστρης, Zoroástrēs) isch dr Schdifter vo dr altiranische Religion Parsismus. Bis ins zwanzigscht Johrhundert het mä dänggt, ass dr Zarathuschtra öbbe 630 vor dr Ziitwändi im oschtiranische Baktrie (hützudag d Gegend vo Balch z Afghanistan) uf d Wält cho isch. Wenn die Datierig richtig wär, wer er öbbe 553 gschdorbe, churz noch dr Eroberig vo Chwaresmie dur dr Kyros dr Grooss (öbbe 555). Die antike Grieche hai dänggt, ass dr Zarathuschtra öbbe sächsduusig Johr vor em persische König Xerxes gläbt het. Die modärne Iranischde gönge nid so wiit. Hützudag wird im Zarathuschtra si Läbensziit vo vile im 11. odr 10. Johrhundert vor dr Ziitwändi aagsetzt. Was mä über em Zaratuschtra siis Läbe weiss, chunt vo dr Avesta, s heilige Buech vo de Zoroaschtrianer. Er het, wie anderi Brophete au, diräkt mit Gott gredet, und as junge Ma vo öbbe drissig isch er as Brophet bekannt worde, zäh Johr schbööter isch er verbannt worde, wil er d Mithras-Ruuschorgie, wo z Nacht schdattgfunde hai und wo mä drbii Muni gopferet het, verurdeilt het. Er het sich im Gebiet vo Chorassan niiderglo und dört afo Lüt zu siiner Lehr z bekehre, under ihne
S Pantheon (vom Griechische Πάνθειον - pantheion, pan-alli, theios-vo de Götter) isch urschbrünglig a Tämpel vo alle Götter gsi. Hützudags wird dr Begriff bruucht für Gebäud zur Erinnerig an wichdige Lüt, aber au für d Gsamtheit vo de Gottheite von erä Religion. So redet mä vom ägyptische, em germanische, em griechische odr em römische Pantheon. Mänggisch bruucht mes au im Bezug uf dr Hinduismus und dr Buddhismus wo Tämpel für alli Gottheite zsämme nid kenne. S berüehmtischd Pantheon isch das z Rom, wo zur Ziit vom Kaiser Hadrian zwüsche de Johr 120 und 125 baut worden isch. Es isch ä zylindrischs Gebäud uus Bachschdei mit emä Durchmässer vo 43,4m und erä halbchugelförmige Kupple, wo in dr Middi es runs Loch het zur Belüüchdig. Es isch au 43,4m hoch. Vornedra het s ä Giibelvorhalle mit acht Süüle. Im Johr 609/10 isch s dr Jungfrau Maria und alle chrischdlige Märtyrer as Chille gweiht worde. Lueg au Pantheon (Rom) S Pantheon z Baris isch noch Blän vom Soufflot vo 1764 bis 1790 baut worde. Es isch dr heilige Genoveva gweiht gsi. In dr Französische Revolution isch s 1791 ä Tämpel zu Ehre vo de groosse Franzose worde. Lueg au Panthéon (Paris) S Londoner
Dr Hades (altgriech. ᾍδης, Haidēs) isch in dr griechische Mythologii dr Ort vo de Dote, „d Underwält“, gsi. D Römer hai em Orcus gsait. Au dr Herrscher vo däm Doteriich het Hades gheisse. Dr Hades isch vo dr Wält vo de Läbige dur dr Fluss Styx drennt gsi. Dört het dr Fährima Charon uf die Dote gwartet und si gege Bezahlig über ä Fluss gfahre. Uf de andere Siite hai anderi Gwässer wie dr Kokytos, dr Pyriphlegethon, d Lethe und dr Acherusisch See, wo dr Acheron drii fliesst, d Gränze bildet. Dr Hades isch in zwei Gebiet iideilt gsi: dr Erebos, wo die gwöhnlige Dote anechömme, und dr Tartaros, wo d Titane, d Vorgänger vo de olympische Götter, iigschberrt gsi si. Schbööter isch dr Name „Tartaros“ fascht es Synonym für „Hades“ worde. D Underwält isch vom Kerberos, eme dreichöpfige Hund mit emä Dracheschwanz bewacht worde. Dr Balascht vom Gott vo dr Underwält, em Hades, isch ä Gebäud mit vile Düüre gsi, dunkel und voll vo Gescht. Es isch in dr Middi vo düschdere Fälder gschdande, wo Gschpängschder umegange si. Dr Hades isch ä dunkle Ort gsi, wo die Dote nume es Schattedosii gha hai, und es het nur wenig glückligi
Dr Hades (altgriech. ᾍδης, Haidēs „dr Unsichtbari“) odr Pluton (altgr. Πλούτων, Ploútōn „dr Riichi“; lat. Plutō) isch in dr griechische Mythologii dr Herrscher vo dr Underwält, wo men em au Hades gsait het, gsi. D Römer hai em entschbrächende römische Gott Dis pater gsait. Dr Hades isch dr Sohn vom Titan Kronos und siiner Schwöschder Rhea gsi, er isch dr Brueder vo de olympische Götter Zeus, Hera, Poseidon, Demeter und Hestia. Nochdäm dr Zeus dr Kronos gschdürzt het und im Tartaros, emä Abgrund in dr Underwält iigschberrt het, hai die drei Brüeder d Wält under sich ufdeilt: dr Zeus het dr Himmel, dr Poseidon s Wasser und dr Hades d Underwält übercho. Dört het er mit siiner Königin, dr Persephone, über s „Huus vom Hades“, im allgemeine au nume Hades, gregiert. Dr Hades isch ä schdränge Gott gsi, und Gebät und Opfer hai kei Iifluss gha uf siini Entscheidige. Er het zwar die Dote nit sälber grichdet und gschdrooft, das het er de Erinnye, de Rachegöttinne überlo, aber d Underwält isch wie är sälber gsi, freudlos und ohni Mitleid. Aber bös isch er nid gsi: as Pluto isch er dr Verdeiler vo Riichdum gsi, wil d Fäldfrücht, wo d Mensche
Mit Poseidon (altgriechisch: Ποσειδῶν) cha gmeint si Poseidon, dr griechisch Meergott Poseidon (Rakete), än amerikanischi Ragete D Boeing P-8, än amerikanischs Uufklärigsflugzüüg TOPEX/Poseidon, ä französisch-amerikanische Satellit Poseidon (Wasserachterbahn) im Europa-Park Poseidon (Roman), e Roman vom Paul Gallico us em Johr 1969
Dr Poseidon (altgriech. Ποσειδῶν, Poseidōn) isch ä Gott us dr griechische Mythologii. Er isch dr Gott vom Wasser im allgemeine und vom Meer im bsundrige gsi, muess aber vom Gott Pontos underschiide wärde, wo s Meer personifiziert het. Si Frau isch d Amphitrite gsi, ä Dochder vom Meergott Nereus. D Römer hai em Poseidon in siiner Rolle as Meergott Neptunus gsait. Dr Poseidon isch ä Sohn vom Titan Kronos, em Herrscher vo dr Wält, und däm siiner Schwöschder Rhea gsi. Siini Brüeder si dr Zeus und dr Hades. Nochdäm dr Zeus dr Kronos enthront het, hai die drei Brüeder d Wält under sich ufdeilt. Dr Poseidon isch Herrscher über s Wasser worde. Si Waffe isch dr Dreischbitz, villicht urschbrünglig ä Harpune für zum fische. Im Poseidon isch s Ross heilig gsi. Vili Glehrti dängge, ass er vo de erschte Hellene noch Griecheland brocht worden isch und die au d Ross dört iigfüehrt hai. Mit em gflüglete Monschder Medusa, einer vo de Gorgone het er dr Pegasos, s Ross mit Flügel, zügt. Er isch au dr Vater vom Pelias und Neleus gsi und isch dur da dr Schdammvater vo de königliche Familie vo Thessalie und Messenie betrachtet worde. Die meischde vo
D Titane in dr griechische Mythologi si die „Ältere Götter“ gsi, das heisst die, wo vor de olympische Götter d Wält beherrscht hai. Dr Uranos und d Gaia - Himmel und Ärde - hai zwölf Chinder gha. Under ihne isch dr Kronos as Herrscher über s Universum dr wichdigscht gsi, si Frau isch d Rhea gsi. Dr Okeanos isch dr Schdrom gsi, wo um d Ärde umegflossen isch; si Frau isch d Tethys gsi. D Mnemosyne isch d Göttin vo dr Erinnerig und d Mueter vo de nüün Muse gsi, d Themis, die zweiti Frau vom Zeus, het di göttlige Grechtikeit symbolisiert. Dr Hyperion isch zäme mit sinere Schwöschder Themis dr Vater vom Helios, em Sunnegott, dr Eos, dr Morgeröti, und dr Selene, dr Mondgöttin gsi. Dr Iapetos isch dr Vater gsi vom Prometheus, wo d Mensche erschaffe und ihne s Füür ge het. Dr Kreios het mit siiner Frau Eurybia dr Astraios, d Pallas und dr Perses uf d Wält brocht. Si si d Groosseltere vo dr Göttin Hekate. Dr Koios und d Phoibe hai zsämme d Leto, d Muetter vom Apollon und vo de Artemis, und d Asteria uf d Wält brocht. Dr Uranos het siini Chinder im