rlitschk/wikidir huggingface dataset:
47.643258.356375383Koordinate: 47° 38′ 36″ N, 8° 21′ 23″ O S Dorf Schwèrzè isch èn Ortsdeil vo dè Gmeind Öschingè mit 1102 Ywooner (Stand: 30. Juni 2011) im Landchreis Waldshuèt in Baddè-Württèbärg. Zuè Schwèrzè ghörèd Dörfer Schwèrzè un Willmèdingè un s Ghöft Boolhof, un d Wüèschtung Schweikhof, hüt è Lichtung. Schwèrzè lyt am öschtlichè Rand vum Südschwarzwald un am Übbergang zum Chleggau uff 377 m ü. NN uff ènèrè Schotterterrassè unterhalb vom Boalhof un èm Sèmbärg, abber obberhalb vo dè hüt durch èn Schutzdamm zäämtè wuètig!è Aach. Willmèdingè lyt èn knappè Kilometer südlich vom Schwerzemer Dorfchèrn uff ènèrè witèrè Schotterterrassè èbbèfalls è baar Meter übber dè Sollè vom Wuètèdal. Inzwùschè isch es schmale Band uff dè Terrassè, wo beidi Dörfle vobindè duèt, zuèbaut, sellèwäg sin beidi Dörfer zuè eim mit èm Nammè vum grösserè, Schwèrzè, voschmolzè. Diè obberflächlich älteschtè zuè Daag drèttèndè Stei am Fuèß vum Boolhof stammèd uss èm Schwarzè Jura, dè Arietenkalk-Formation un dè Gryphaeensandstein-Formation, woby düèferi Schichtè zaalrychi Belemnitè uffwysèd. Selli wörred vo iisèhaaltigè (rötlichi Farb vum Boddè) vo dè Humphriesioolith-Formation übberlagerèt, welli uff dè Hochflächi vum Boolhof erschlossè sin. Dè Sembärg bschtòt mit sinèrè Kuppè uss Nagelfluè, a dè südlichè Haaldè git s è baar Abri, ebbèfalls
Dr Hartmann vo Andlau (* um 1450; † zwüsche 1517 und 1524) isch e Baasler Politiker gsi. Dr Hartmann vo Andlau isch as Soon vom Petermann vo Andlau, eme Aadlige us eme ursprünglig elsässische Gschlächt uf d Wält choo. Noch dr Schlacht bi Murte 1476 isch er zum Ritter gschlaage worde. Vo 1488 bis 1495 und vo 1497 bis 1499 isch er Bürgermäister z Baasel gsi. 1497 si är und dr Leonhard Grieb as d Baasler Gsandte zum Riichsdaag uf Worms gschiggt worde, und 1498 mit em Hans Imer vo Gilgeberg uf e Riichsdaag z Freiburg im Brisgau. Noch em Friide z Baasel 1499 isch er as Bürgermäister zruggdrätte. Vo denn aa isch er as dr äinzig Aadlig Mitgliid vom Chläine Root gsi, het aber kä entschäidende Iifluss uf die stedtischi Politik me ghaa. Dr Hartmann isch mit dr Ursula Riich vo Riichestäi verhürootet gsi. Si häi zwäi Buebe gha, äine isch dr Johann Heinrich gsi, wo mit dr Margareta Rot vo Rosebärg verhürootet gsi und 1515 gstorbe isch, und e Mäitli, d Richardis († 1510), wo dr Sebastian Nikolas Zorn vo Bulach ghürootet und mit em e Bueb, dr Sebastian, gha het. Mario Sabatino: Andlau, Hartmann von. In: Historisches
D Burg Riichestäi isch e Spooreburg im Hoochmiddelalter in dr Schwizer Gmäind Arlese im Kanton Baasel-Landschaft. Si stoot under Dänggmolschutz und gältete as e Baaselbieter Kulturguet, wo für s ganze Land Bedütig het. D Burg lit im Nordoste oobe am Dorfkärn vo Arlese uf 460 m ü. M. uf eme Felsespoore vom Riichestäiner Bärg. Uf dr Südsite isch si dur e natürlige Abhang gschützt und uf de andere Site dur Felswänd. Si isch kompakt baut und mä cha sä vom Birsdaal us guet zwüsche de Böim gsee. Uf dr Strooss vo Arlese zur Schönmatt (es het e Wäägwiiser bi dr Abzwiigig uf dr Hööchi vom Schloss Birsegg) chunnt mä im Auti oder z Fuess liicht aane. Öbbe 200 Meter südlig uf em gliiche Felsergraat het s non e middleri Burg, d Middel-Birsegg (castrum medium) gee. Die het äigetlig us zwäi Befestigunge bestande, wo aber scho früe ufgee worde si. Es git nume non e baar Muureräst von ene. Öbbe 500 Meter südlig vo Riichestäi befindet sich d Burg Birsegg, wo men ere au die underi oder die vorderi Burg säit. D Aalaag wird vom ene Woondurm dominiert, wo im Süüde e Bärgfriid draaabaut isch, won e chli hööcher isch. Dr
De Hallwilersee esch de gröschti natürlichi See im Aargau (de zweiti relativ grossi See esch de Klingnauer Stausee) und liit wie de Baldeggersee im Seetau. Ned die ganz Flächi vom Hallwilersee liit im Aargau, e Föiftel vo Aesch ufwärts gege Mose zue ghört zom Kanton Lozärn. Was veli ned wösse: Set em Zämeschloss vo Möischter ond Schwarzebach het auso sogar de Lozärner Fläcke Seeaschtoss, wenn ou nome es paar Meter. De Hallwilersee esch a de töifschte Stell 47 Meter töif, ond er zeichnet sich derdur us, dass me fascht ganz rondome uf Wanderwäg cha goh (abgseh vo einige Naturschotzgebiet und private Plätz). Uf em Hallwilersee verchered Kursscheff i de Säson vom Früelig bis Endi Oktober. D Schefffahrtsgsellschaft Hallwilersee hed e Flotte vo föif Scheff met de Näme Brestenberg, Fortuna, Seetal, Hallwil ond d Seerose, wo om di letscht Johrhondertwendi als Ersatz för d Möve ikauft worde esch. Commons: Hallwilersee – Sammlig vo Multimediadateie Waltraud Hörsch: Hallwilersee. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Hallwilersee Tourismus Schifffahrtsgsellschaft Hallwilersee Profil vom Hallwilersee uf schweizersee
Dr Arleshäimer Dom stoot in dr Baaselbieter Gmäind Arlese in dr Schwiz und isch 1681 gweiht worde. D Chille und d Domherrehüüser am Domblatz si vo 1679 bis 1792 Sitz vom Domkapitel vom Bistum Baasel gsi. Dr Dom isch zum Woorzäiche vo Arlese worde. Au d Orgle vom Johann Andreas Silbermann us em Joor 1761 isch berüemt. Dr Bischof vom Fürstbistum Baasel isch no vor em Bildersturm vom 9. Februar 1529, wo d Reformazioon z Baasel iiglütet het, us dr Stadt gflüchdet, zerst uf Altkirch und denn uf Pruntrut. S Domkapitel isch bald noch dr Verkündig vo dr Reformazioonsornig am 1. April 1529 in Baasler Hoof z Freiburg im Brisgau züüglet. 1679 häi dr Bischof und s Kapitel beschlosse, z Arlese e nöiji Residänz iizrichde. Uf Pruntrut, wo dr Sitz vom Fürstbischof gsi isch, het mä s Kapitel nit chönne verleege, wil d Stadt chirchlig zur Erzdiözese Besançon und nit zum Bistum Baasel ghöört het. Arlese hingege isch nit nume im Bistum glääge, sondern au in dr Nööchi vom Elsass, vo wo s Kapitel die mäiste Iikümfte bezooge het. 1792, im Lauf vo dr Franzöösische Revoluzioon, isch dr Fürstbischof Sigismund vo Reoggebach ins Exil uf Konstanz gflüchdet. 1793 häi die
Dr Mathias Richling (* 24. März 1953 z Waiblenga em heidiga Rems-Murr-Kreis) ischt a deitscher Kabareddischt, Parodischt, Autor ond Schauspiiler. Dr Mathias Richling ischt zwar am 24. Merz 1953 z Waiblenga uff d Welt komma, abr uffgwachsa ischt’r em Nochbr-Ort Endersbach. Noch-em Abidur hot’r oogfanga, Litradur-, Musik- ond Theaderwissaschaft zo studiira. Neabaher ischt’r emmr mol wiider als Kabareddischt uff vorschidene Bihna gschdanda. E-ma greeßra Personakreis bekanntworra ischt’r mit dera uff ehn ganz perseenlich zuagschniddena Satiresendong Jetzt schlägt’s Richling, wo vo 1989 bis 1990 emmer am Middwoch nachts om elfe em Erschda Fernsehprogramm ausgschdrahlt worra ischt. So a Sendong hot grad amol fenf Menuda dauret. Do dren hot sich dr Richleng e-ma graußa oogmachda Bedd gräklet ond en-ra uff Schwäbisch ooghauchda Sproch s Gscheha vo dr vorgangena Woch karikiirt. Des abr hot an Haufa Leit et basst. Dia hend’s gschmacklos gfonda, dass oiner s Zeitgescheha us-ma Bedd raus uff d Schibbe gnomma hot. Drom hot sella Sendong au scho noch 16 Folga vom Bildschirm wiider vorschwenda miaßa, ischt abr späder em dridda Fernseh-Programm vom domoliga Siddeitscha Rundfunk bis 1996 wiider uffdaucht. 1996 hot dr Richling em Sidwescht-Fernseha a neia Sende-Reihe kriagt: Zwerch trifft Fell, gfolgt vo Studio Richling em Merz 2010,
Burckhardt isch dr Familienaame vom e Baasler Patriziergschlächt, wo mä em uf Baaseldytsch Buurget säit. Dr Stammvater vo dr Baasler Patrizierfamilie isch dr Duech- und Siidehändler Christoph (Stoffel) Burget (1490–1578) us em Münsterdaal im Schwarzwald, wo 1523 Baasler Bürger und 1553 Mitgliid vom Groosse Root worde isch, wo d Familie bis hüte ununterbroche verdräte gsi isch. Dr Christoph Buurget isch en erfolgriiche Duech- und Siidehändler gsi. 1518 in het er d Ottilie Mechler ghürootet und 1539 d Gertrud Brand, d Dochder vom spöötere Bürgermäister Theodor Brand. Us dere Eh het er säggs Söön gha, wo alli usser em Hieronymus, wo Schaffner vom Dütschorde gsi isch, au mit Duech und Siide ghandlet häi, wie dr Vater Mitgliid in zwäi Zümft gsi si und sich mit Döchder us de erste Baasler Familie verhürootet häi. Im 17. und 18. Joorhundert si d Buurgets mit alle Familie vom Daig, de Iseliys, de Meriaas, de Saresys, dr Stäächelys, de Vischers und de Wettstäis verschwöögeret gsi. Vo 1603 aa, wo dr Bernhard Buurget in dr Chläi Root gweelt worde isch, het d Familie bis zur Reform vo 1875 immer e Verdräter in dr Regierig ghaa und dr Isaac Isely het sä wäge iirer politische Macht mit
In dr Zwäite Pfynschlacht häi franzöösischi und helvetischi Drubbe am 27. Mai 1799 ufständischi Ooberwalliser im Pfynwald gschlaage und em Ufstand im Wallis en Änd gmacht. Im Früelig 1799 si die franzöösische Armeä im Alperuum vo de Ööstriicher und Russe bedrängt worde. Si häi im Merz zwar im Norde vo dr Schwiz Niiderlaage müesse iistecke, si aber im Engadin und im Tirol erfolgriich gsi. In Ooberitalie hets noch eme franzöösische Rückzuug usgsee und im Toggeburg und im Jura häi Unrueje d Bsatzigsdrubbe beschäfdiget. Im April häi sich d Ööstriicher östlig vom Schwarzwald duuregsetzt und im Suworow si Armee het d Franzoose us Ooberitalie gäge Weste verdrängt. Die franzöösischi Bsatzigsarmee isch drmit beschäfdigt gsi, d Alpestroosse abzsichere. Im Mai si d Franzoose vo ööstriichische, russische und Bündner Drubbe in d Zange gnoo worde und in dr Zentralschwiz si si eme bewaffnete Ufstand gegenübergstande. D Ooberwalliser, wo sich erhoobe häi, häi uf ööstriichischi und russischi Understützig ghofft, die isch aber nie choo. Am 2. Mai, em Uffertsdaag, häi d Walliser helvetischi Regierigsdrubbe under em Kommando vom helvetische Kommissäär Buxtorf z Siders blötzlig bim Fiire aagriffe und die si überrascht worde und si gflüchdet. E Däil vo de Ufständische häi sä verfolgt, d
Dr Jean Louis Burckhardt (* 24. Novämber 1784 z Lausanne; † 15. Oktober 1817 z Kairo) isch e Schwizer Oriänträisende gsi. Er isch au under de Vornääme Johann Ludwig und John Lewis bekannt, het aber sälber die franzöösisch Bezäichnig verwändet. Si Psöidonüüm isch Scheich Ibrahim Ibn Abdallah gsi. Er isch vor allem wäge sine Entdeckige bekannt, won er akribisch dokumentiert het: dr Nabatäerstadt Petra im südlige Jordanie und vom nubische Tämpel vo Abu Simbel in Egüpte. Dr Burckhardt chunnt vom alte Patriziergeschlächt Buurget us Baasel. Wo die Franzöösischi Revoluzioon 1789 usbroche isch, het sich si Vater, dr Johann Rudolf Burckhardt, uf si Landguet z Gälterchinde zruggzooge. Dr Jean Louis Burckhardt het z Leipzig und Göttinge Naturwüsseschafte, Sprooche, Gschicht und Geografii studiert. 1805 isch er zrugg uf Baasel. Dört het er allerdings wäge sinere antifranzöösische Haltig kä gueti bruefligi Ussicht gha. Er isch denn 1806 mit eme Empfääligsschriibe vom Johann Friedrich Blumenbach uf London zur African Association. Zwöi Joor druf isch er dört biidräte. Er het vo dr Gsellschaft dr Ufdraag überchoo en Expedizioon zum Niger z mache. Zum sich vorberäite het sich dr Burckhardt zerst körperlig abghertet, z Cambridge Arabisch gleert und Astronomii, Medizin, Chemii und Mineralogii. Die Gsellschaft het
Dr Hendrik Johannes Cruijff (* 25. April 1947 z Amsterdam; † 24. Merz 2016 z Barcelona), bekannt as Johan oder Johann Cruyff (), isch e niiderländische Schutter und Drääner gsi. Dr Schutter vom Joorhundert vo Öiropa het as e begnadete Spiilmacher gulte und isch s Ushängschild vom niiderländische Fuessball gsi. Dr Cruyff isch dr Star vom „dotaalen Fuessball“ (totaalvoetbal) gsi. Er het mit em Ajax Amsterdam sini grösste Erfolg chönne fiire und isch mit dr niiderländische Nazionaalelf bi dr WM 1974 Vizewältmäister worde. Denn het er für e FC Barcelona gspiilt, denn in de USA und wider in de Niiderland. Au as Drääner für Ajax Amsterdam und für e FC Barcelona isch er erfolgriich gsi. Z Barcelona het er d Jugendakademii La Masia brägt, wo vom Rinus Michels iniziiert worde isch und het s „Dream Team“ ufgstellt, wo 1992 zum erste Mol dr Europapokal vo de Landesmäister gwunne het. Dietrich Schulze-Marmeling: Der König und sein Spiel. Johan Cruyff und der Weltfußball. Die Werkstatt, Göttingen 2012, ISBN 978-3-89533-845-8. Dietrich Schulze-Marmeling: BARÇA oder: Die Kunst des schönen Spiels. Die Werkstatt, Göttingen 2010, ISBN 978-3-89533-720-8. Hardy Grüne: Fussball WM-Enzyklopädie 1930 bis 2010. Agon, Kassel 2006, ISBN 3-89784-290-4. Tom Bender und Ulrich Kühne-Hellmessen: Verrückter
Dr Garry Emmanuel Shandling (* 29. Novämber 1949 z Chicago, Illinois; † 24. Merz 2016 z Los Angeles, Kalifornie) isch e amerikanische Schauspiiler und Komiker, Dräibuechautor und Broduzänt gsi. Dr Garry Shandling isch z Tucson im US-Bundesstaat Arizona ufgwaggse. Er isch uf d Palo Verde High School und het an dr University of Arizona studiert, zerst Elektrotechnik, het aber spööter si Abschlussexame im Fach Marketing gmacht. Er het au no zwäi Semester lang kreatiivs Schriibe studiert. In sinere früeje Karriere het er für Färnseeserie wie Sanford and Son (1972) und Welcome Back, Kotter (1975) gschriibe. Noch eme schwere Autiumfall isch er Stand-up-Comedian worde. D NBC het em 1992 aabote, d Show Late Night with David Letterman z übernee. Dr Shandling het aber abgleent, wil er grad Die Larry Sanders Show aagfange het. Dr Shandling isch blötzlig und unerwartet am 24. Merz 2016 z Los Angeles gstorbe. 1986–1990: It’s Garry Shandling’s Show 1990: Mother Goose Rock ’n’ Rhyme 1992–1998: Die Larry Sanders Show (The Larry Sanders Show, Färnseeserii, 90 Episoode) 1993: Die Nacht mit meinem Traummann (The Night We Never Met) 1994: Lifesavers – Die Lebensretter (Mixed Nuts) 1994: Perfect Love Affair (Love Affair) 1998: Hurlyburly 2000: Good Vibrations – Sex
De Conrad Gessner (* 16. oder 26. Merz 1516 z Züri; † 13. Dezämber 1565 am gliichen Ort; au: Konrad Gessner, Konrad Geßner, Conrad Gesner, Conrad Geßner, Conrad von Gesner, Conradus Gesnerus; Pseudoniim: Euonymus Philiater; guet züritüütsch Gässner uusgsproche) isch e Schwiizer Arzt, Naturforscher und Altphilolog gsi. De Gessner gilted as eine vo de bedüütendste Glehrte vo de Schwiiz, wil er sich nüme usschliässlich uf Erkänntniss us de Antike und em Mittelalter verlah hät, sondern sini eigete Naturbeobachtige höcher gwertet hät. D Qualitet vo de Darstelig i sine Veröffentlichunge hät ihn vo sine Fachkollege underschide, wil er wäge sim überdurchschnittliche Zeichetalänt nöd uf professionelli Künstler für sini Buechillustratione aagwise gsi isch. De Conrad Gessner isch de Sohn vomene Chürsner gsi. Nach em Studium vo de Medizin isch er zerst Lehrer, spöter, ab 1537, Profässer vo de griächische Sprach z Lausanne und ab 1541 Profässer vo de Physik worde. 1554 hät er z Züri als Nachfolger vom Handwerchschirurg und Theatermacher Jakob Ruef als Oberstadtarzt gschaffet. De Conrad Gessner giltet näbem Ulisse Aldrovandi als eine vo de Begründer vo de moderne Zoologie. Er hät z Züri der erst Botanischi Garten und au e bedüütendi Naturaliesammlung gründet, wo aber scho churz nach sim
D Juliette Gréco (* 7. Februar 1927 z Montpellier, Languedoc-Roussillon; † 23. Septämber 2020 z Ramatuelle) isch e franzöösischi Schansonsängere und Schauspiilere gsii. Si wird as d Grande Dame de la Chanson bezäichnet und het as Muse vo de franzöösische Existentialiste gulte. D Mueter vo dr Gréco isch wäärend em Zwäite Wältchrieg in dr franzöösische Résistance gsi. D Künstlere het über sä verzellt, ass si nie e richdigi Mueter für sä gsi sig; si sig iir ganzes Lääbe lang Soldat gsi; an iirer Brust sige e hufe Uszäichnige und Medallie vo de franzöösische Widerstandskämpfer aagmacht gsi und si sig e Frau gsi, wo mä häig müesse eschtimiere, aber nit häig chönne gärn ha. Iiren erst öffentlig Ufdritt het d Gréco 1937 bim ene Taläntwettbewärb in dr Schuel gha, wo si zääni gsi isch. 1943 isch si zämme mit iirer Mueter und iirer eltere Schwöster vo dr Gestapo verhaftet worde. Mä het sä zerst in e Laager brocht und denn in s Gfängnis Frèsnes. Noch drei Wuche het mä sä wider lo goo. Iiri Mueter und Schwöster si in s KZ Ravensbrück iigliiferet worde, häi dr Chrieg aber überläbt. S Verheltnis vo dr Gréco zu Dütschland isch distanziert gsi, und erst
Mauensee isch de Name vo dene geografische Objekt: Mauensee (Gewässer), en See im Kanton Lozärn, Schwiz Mauensee LU, e Gmeind im Wahlchreis Sorsi, Kanton Lozärn Schloss Mauensee, es Schloss uf ere chlinne Insle im südliche Teil vom Mauesee, Kanton Lozärn
Hasle isch de Name vo däne Ortschafte: i de Schwiz: Hasle LU, e politischi Gmeind im Kanton Lozärn Hasle bei Burgdorf, e politischi Gmeind im Kanton Bärn z Dänemark: Hasle (Bornholm), e Hafestadt i de Mitti vo de Westküste uf de Insle Bornholm Hasle (Århus), en Stadtteil vo Aarhus z Norwege: Hasle (Oslo), es Gebiet vom Stadtteil Grünerløkka z Oslo Hasle (Våler), en Ort i de Provinz Hedmark Hasle isch de Familiename vo däne Persone: Henning Hasle (1900–1986), en dänische Politiker (Det Konservative Folkeparti) Leif Hasle (* 1933), en dänische Schriftsteller Lueg au: Hasli, Haslen, Hasler und Hasel Hasle (Churzform vo Haslach)
Haslen isch de Name vo däne Ortschaften i de Schwiz: Haslen GL, es Dorf und ehemolegi politeschi Gmaind im Kantuu Glaris Haslen AI, en Ort i de Gmeend Schlatt-Hasle im Kanton Appezöll Inneroode Haslen SG, e Sidlig i de Gmaind Lütischborg vom Wahlchrais Toggeborg, Kanton Sanggalle Lueg au: Haseln, Hasle, Hasli
Hasel chan folgendes bedüte: Hasel (Botanik), e Pflanzegattig Gemeine Hasel, de Haselnussstruuch Hasel (Fisch), uf alemannisch «Hasli», en Karpfefisch Hasel isch de Name vo däne geografischen Objekt: Hasel (Baden), e Gmaind im Landchrais Lörrach, Bade-Würtebärg Gwässer: Hasel (Breusch), linge Zuefluss vo de Bruche, Elsass Haselbach (Günz), rächte Zufluss vo de Günz, Bayern Hasel (Haune), rächte Zuefluss vo de Haune, Hesse Haselbach (Kammel), rächte Zuefluss vo de Kammel, Bayern Hasel (Mindel), au Haselbach, rächte Zuefluss vo de Mindel, Bayern Hasel (Orb), rächte Zuefluss vo de Orb, Hesse Hasel (Sontra), rächte Zuefluss vo de Sontra, Hesse Hasel (Wehra), rächte Zuefluss vo de Wehra, Bade-Würtebärg Hasel (Werra), rächte Zuefluss vo de Werra, Thüringe Hasel isch de Familiename vo däne Persone: Beate Wagner-Hasel (* 1950), e dütschi Althistorikeri Karl Hasel (1909–2001), en dütsche Forstwüsseschaftler Michael Hasel (* 1959), en dütsche Flötist und Dirigent Lueg au: Haselbach, Hazel, Haslach oder Hasle Haselburg isch de dütsch Name vo de französische Gmaind Haselbourg Haselburg isch au de Name von ere Burg oberhalb vo Booze im Südtirol
Dr Làndtàg vu Elsàss-Lothrìnga ìsch vu 1911 bìs 1918/19 s Pàrlamànt vum Reichslànd Elsàss-Lothrìnga gsìì. Ànna 1871, noh-n-em Kriag, sìn s Elsàss un a Teil vu Lothrìnga a « Reichslànd » worra, wo direkt vum ditscha Kaiserreich dirigiart gsìì ìsch. Àlso hàt Elsàss-Lothrìnga kè so güeter Züestànd ghàà às d àndra Lander vum Kaiserreich, wo scho mehr salbschbtveràntwotlig gsìì sìn. S Volk vu Elsàss-Lothrìnga hàt noh mehr Autonomie blàngt. Àm 29. Oktower 1874 ìsch a Làndsüsschuss grìnda worra, mìt 30 Mìtglìeder. Dia Mìtglìeder sìn nìt direkt vum Volk gwählt worra, àwer vu da drèi Bezìrktàga (einer fer Lothrìnga, fer s Owerelsàss un fer s Unterelsàss). Àm Ààfàng hàt dr Làndsüsschuss numma a Rot-Funktion ghàà. Mìt dr Zitt sìn sìna Veràntwortunga wìchtiger worra: àm 2. Mai 1877 hàt'r a legislative Funktion bikumma, un àm 4. Juli 1879 ìsch a Minischterium fer Elsàss-Lothrìnga grìnda worra, dirigiart vu'ma Stààthàlter (àstàtt vum Oberpräsidant) un mìt sim Hàuiptsìtz z Stroßburg (àstàtt z Berlin). Dur s Gsetz ìwer d Verfàssung vu Elsàss-Lothringa vum 31. Mai 1911, ìsch Elsàss-Lothrìnga a Reichslànd mìt era eigena Verfàssung un ema Làndtàg worra. Da Làndtàg hàt dr Làndüsschuss ersetzt. Ar ìsch üs zwei Kàmmera bstànda. D erschta Kàmmer hàt nìt vìel
Dr Boris Vian (* 10. Merz 1920 z Ville-d’Avray; † 23. Juni 1959 z Bariis) isch e franzöösische Schriftsteller, Dschääsdrumbeeter, Schansonniee, Schauspiiler und Übersetzer gsi. Er isch e wääsentligs Mitgliid vom Collège de 'Pataphysique gsi, ere nonsensische Parodii vo de Theoriebildige und Methode vo dr modärne Wüsseschaft. Dr Vian isch au dr Läiter vo dr Dschääsblattenabdäilig bi Philips gsi. Noch sim Dood het men en zerst e chli vergässe, aber hüte gältet er wider as äine vo de intressantiste Künstler vo dr franzöösische Noochchriegszit. Trouble dans les Andains (1942) (dt.: Aufruhr in den Andennen, ISBN 3-8031-2243-0) L'Arrache-coeur (1942) (dt.: Der Herzausreißer, ISBN 3-8031-2257-0, zerst im Karl Rauch Verlag, Düsseldorf 1966) L'Ecume des jours (1946) (dt.: Der Schaum der Tage, ISBN 3-8031-1177-3, zerst im Karl Rauch Verlag, Düsseldorf 1964 als Chloe) L'Automne à Pékin (1946) (dt.: Herbst in Peking, ISBN 3-8031-2271-6, zerst im Karl Rauch Verlag, Düsseldorf 1965) Vercoquin et le plancton (1946) (dt.: Drehwurm, Swing und das Plankton, ISBN 3-8031-2249-X) Cantilènes en gelée (Gedicht) 1949 Les Fourmis (1949) (Die Ameisen und andere Erzählungen ISBN 3-8031-1126-9) L'Herbe rouge (1950) (dt.: Das rote Gras, ISBN 3-8031-2233-3) Le Ratichon baigneur (1950) Visite chez Camille Bombois, maître des poids et maître de la toile
D Wettigerholzbire isch e Biresort, wo us Wettige stammd und um s Johr 1675 zum erschte Mol erwähnt worde-n-isch. D Frücht sind kugelförmig und hend en lange Stiil. Bruuchd het me si bsunders fürs Moschte, entweder sorterein oder zur Verbesserig vo andre Sorte, zum Schnaps brönne oder zum Dörre. Es isch nöd ganz sicher, aber vermuetlech stammt d Bire us em Chloschter Wettige. Beleg für ihri Exischtenz gits numme us de nöchere Umgebig und us Wettige. In Ufzeichnige vom Kapuzinerpater Chrysost Amrein vo 1905 wird de Bire ateschtiirt, dass si de «bescht und haltbarschti Moscht oder Saft» dät bringe. Au d Ussag vome Buur, wo us de Frücht vo eim Baum 300 Liter Saft pressd hetti, het de Amrein überlifered. In de zweiti Hälfti vom 20. Johrhundert isch d Sorte nadisna verschwunde, wil d Frücht relativ chli si gsi und dadermit de Ufwand fürs Günne vo de Frücht nöd wirtschaftlich gsi isch. Zudem het de Bund in de 1960er-Johr s Fälle vo Obschtbäum subventioniirt, wil er en Überproduktion vom Moschtobscht het welle verhindere. Im 2010 het dann en Aktion gstartet, um d Sorte z rette. Im Eigi hets noch en Baum geh, wo am Abschterbe gsi isch. Vo dem sind
Dr Radovan Karadžić [ˈkaradʒitɕ] (kyrillisch Радован Караџић; * 19. Juni 1945 z Petnjica, Gmai Šavnik, Jugoslawie, hit Montenegro) isch e ehmolige bosnisch-herzegowinische Bolitiker. Är isch Barlemäntsbresidänt vu dr Sozialistische Republik Bosnien un Herzegowina (1990–1992) un Bresidänt vu dr Republika Srpska z Bosnien un Herzegowina (1992–1996) gsii. Im Zämmehang mit em Bosniechrieg isch syter anne 1996 en internationale Haftbefähl vum Haager Tribunal gege ne vorgläge, wu am 21. Juli 2008 zue syre Feschtnahm z Belgrad gfiert het. Ihm isch vorgworfe wore, in syre Amtszyt as Bresidänt Chriegsverbräche, Velkermord un Verbräche gege d Manschligkait befohle z haa. Am 24. Merz 2016 isch er vum UN-Chriegsverbrächertribunal z Den Haag fir dr Velkermord z Srebrenica schuldig gsprochen un zue insgsamt 40 Johr Gfängnis verurdailt wore. Im Beruefigsverfahre isch er am 20. Merz 2019 ändgiltig zue läbeslanger Haft verurdailt wore. Dunja Melčić (Hrsg.): Der Jugoslawien-Krieg, Handbuch zu Vorgeschichte, Verlauf und Konsequenzen, Westdeutscher Verlag, Opladen/Wiesbaden 1999, ISBN 3-531-13219-9. Commons: Radovan Karadžić – Sammlig vo Multimediadateie TRIAL Watch: Informationen zu Radovan Karadzic Aachlagsschrift vum UN-Chriegsverbrächertribunal gege dr Radovan Karadžić un dr Ratko Mladić Normdate: GND: 119300354 | LCCN: n96083762 | SUDOC/IdRef: 033475377 | SELIBR: 66173 | VIAF: 37009306
Dr Baasler Stadtlauf isch e Stroosselauf für s Volk, wo sit 1983 jedes Joor am letschte Samstig im Novämber in dr Stadt Baasel stattfindet. D Distanz für d Elite vo de Manne isch 10 km, für d Elite vo de Fraue 7,8 km und für d Volkslöifer 5,5 km. Drzue git s Schüelerlöif über chürzeri Distanze. D Strecki isch e Kurs dur d Groossbaasler und d Chläibaasler Altstadt, wo am Ändi vom Novämber scho für d Wienacht dekoriert si. Dr Lauf foot uf em Blatz vor em Münster aa, goot über e Määrtblatz, die Middleri Brugg ins Chläibaasel und über d Wettstäibrugg zrugg in s Groossbaasel. S Ziil isch uf em Määrktblatz. Dr Baasler Stadtlauf isch Däil vom Bost-Göp. Offizielli Website