rlitschk/wikidir huggingface dataset:
E Commonwealth Realm (englisch: Chönigriich im Commonwealth) isch e souveräne Mitglidsstaat vum Commonwealth of Nations, wo dr Monarch vom Veräinigte Köönigriich, zur Zit isch daas d Charles III., als Staatsoberhaupt aerchennt. In jedem vu dene Länder setzt de Monarch staatsrechtlichi Akte in ihrem Rächt as Chönigi vum jewilige Land und nit in ihrem Rächt as Chönigi vu Grossbritannie un Nordirland. Au an iire offizielle Titel in sälle Länder gseet mä daas – so lutet die offiziell Titulatur vu dr Elisabeth II. z Australie bispilswiis: Elizabeth the Second, by the Grace of God, Queen of Australia and Her other Realms and Territories, Head of the Commonwealth. Zuer Zitt sin die 15 Staate Commonwealth Realms: Antigua un Barbuda (sit dr Uabhängigkeit 1982) Australien Australie (sit dr Ratifizierig vum Statut vu Westminster 1942) Bahamas Bahamas (sit dr Uabhängigkeit 1973) Belize (sit dr Uabhängigkeit 1981) Grenada (sit dr Uabhängigkeit 1974) Vereinigtes Konigreich Vereinigts Königriich Jamaika (sit dr Uabhängigkeit 1962) Kanada Kanada (sit em Statut vu Westminster 1931) Nöiseeland (sit dr Ratifizierig vum Statut vu Westminster 1947) Papua-Nöiguinea (sit dr Uabhängigkeit 1975) Salomone (sit dr Uabhängigkeit 1978) St. Kitts un Nevis (sit dr Uabhängigkeit 1983) St. Lucia (sit dr Uabhängigkeit 1979) St. Vincent un d'Grenadine
Dr Begriff Balkan bezeichnet: e Halbinsle in Südosteuropa, lueg Balkanhalbinsel e Gebirg in Südosteuropa, lueg Balkangebirge e Bergmassiv in Turkmenistan, lueg Grosser Balkan e Provinz in Turkmenistan, lueg Balkan Welayaty Lueg zue sällem Begriff au: Balkanbund Balkanentente Balkanisierig Balkankonflikt Balkankriege Balkanchuchi Balkanpakt Balkanspile Balkansproche Balkan-Storchschnabel Balkan-Windrösli
Dr Balkan oder d' Balkanhalbinsle (türk. „Gebirge“, oft synonym mit Südosteuropa verwendet) isch e Region im Südoste vu Europa. D'Balkanhalbinsle isch die östlichst vu dr drei südeuropäische Halbinsle, wo im Middelmeer liged. D'Bezeichnig „Balkanhalbinsel“ isch anno 1808 vum Berliner Geograph Johann August Zeune prägt worre. Dr Zeune het d'Vorstellig vu antike Geographe ibernumme, dass sich s'Balkangebirge iber dr gsamt südosteuropäisch Ruum vu dr slowenische Alpe bis zum Schwarze Meer erstrecke dät un e ähnlich prägendi Bedütig fer dr Gsamtruum häb wie dr Apennin fer die italienisch Halbinsle. Säll het sich aber als falsch rusgstellt. Noochdem d'Uhaltbarkeit vu sällere Anahm erchennt worre isch, sin d'Begriff "Balkanhalbinsle" oder "Hämus-Halbinsle" uf zunämmendi Kritik gstosse. 1893 het dr Geograph Theobald Fischer agregt, dr Begriff "Balkanhalbinsle" dur "Südosteuropäischi Halbinsle" z'ersetze. Si Vorschlag het sich aber numme deilwiis dursetze chänne. Underem Begriff Balkanländer werre underschidlichi Länder zämmegfasst, wo d'Gmeinsamkeit dorin bestoht, dass ihri hütige Territorie johrhundertelang im östriichisch-russisch-türkische Spannigsfeld gläge sin. Die ständige Gebitsveränderige un Umsidlige bzw. Vertribige hän dr Staat in vile Gegende als Repräsentant vu wexelnde Fremdherrscher erschine lo, wo kei Loyalität het erwarte dürfe. Dr Begriff Balkan wird in Westeuropa oft im Hiblick uf Konnotatione wie "Konfliktträchtigkeit", "Zersplitterig" ("Chleistaaterei"), "Emotionalität" un "Ruckständigkeit" abwertend
S' schwyzer Landeskordinatesyschtem beruet uf'ere schiefachsige Zylinderprojektion. Da dr bi berüert de Zylinder d'Chugle genau bi de Stärnwarte z Bärn. Die (mittlerwile nömm exischtierendi) Sternwarte z Bern het genau en Kordinatewärt vo 600 000/200 000. Es ged also niene i de Schwyz en Ort, wo d'Nordkordinate grösser esch als d'Ostkordinate. De Nullpunkt vom Landeskordinatesystem liit z'Saint Emilion bi Bordeaux. I ganz alte Charte chas sy, dass no Bern als Nullpunkt agäh isch, aber das isch ja ebe de Fundamentalpunkt.
S' Balkangebirge (churz de Balkan) isch e tertiärs Faltegebirge in Südosteuropa, wo dr Hauptkamm im hütige Bulgarie lit. Im Weste bildet dr Westbalkan (westlichi Stara Planina), wo bis zue 2.169 m (Midžor) hoch isch, die natürlich Grenze zwische Serbie un Bulgarie. S'Balkangebirg isch ebba 600 km lang, verlauft in westöstlicher Richtig un isch nooch Süde hi steil abfallend. S'Gebirge mit abgrundete Bergforme wird vu vile Pässe durquert, vu dene dr Schipkapass dr bedütendst isch. Usserdem wird's vu mehrere Durbruchsdäler durschnitte, vu dene säll vum Iskâr am mächtigste isch. Höchster Gipfel isch dr Botew (2.376 m). In de höchere Lage wird vorwigend Schofzucht un in dr Laubwälder Forstwirtschaft betribe. In dr fruchtbare Däler herrscht Aggerbau vor. Usserdem befinde sich in dr Region bedütendi Steichohlevorchumme. In dr Antike sich s'Balkangebirge Hämus gnennt worre. D'Türke hän im Bergzug dr Namme Balkan gä, d'Bulgare un Serbe nenne ihn hüt Stara Planina („alds Gebirge“, bulgarisch/serbisch Стара планина), wobi im Bulgarische d'Bezeichnig Balkan/Балкан parallel in Gebruuch isch. Dr türkisch Begriff Balkan bedütet eifach „Gebirge“. Zwischenem 14. un em 17. Johrhundert hän d'Türke s'Gebit schrittwiis under ihri Kontroll brocht un sin bis ugfähr bis zum End vum 19. Johrhundert dert die vorherrschend Macht gsi. Balkanhalbinsle
D' Ceres (Sümbool: ) isch mit eme Äquatordurmesser vu 975 km dr gröscht Himmelskörper un dr einzig Zwergplanet vum Asteroide-Hauptgürtel mit sine zahlriiche Objekte. D'Ceres isch am 1. Jänner 1801 vum Giuseppe Piazzi als erschter Chleiplanet entdeckt worre. Bis 1850 isch d'Ceres as Planet zellt worre, deno as Planetoid/Asteroid. Mit dr am 24. August 2006 vu dr Internationale Astronomische Union verabschidete nöie Systematik vu dr Himmelskörper im Sunnesystem zellt d'Ceres zue dr nöie Kategori Zwergplanet. Scho dr Johannes Kepler het in dr „Lucke“ zwische dr Umlaufbahne vum Mars un vum Jupiter e Planet vermuetet, und d'Herleitig vu dr Titius-Bode-Reihe um 1770 het derartigi Vermuetige bestätigt. Die vu dr Astronome Franz Xaver von Zach un Johann Hieronymus Schröter gründet „Himmelspolizey“ het sich ab 1800 doher ziilt uf d'Suech nooch em vermuetete Planet gmacht: Dr Beriich um d'Ekliptik isch in 24 Abschnitte deilt worre. Jeder vu sällene Abschnitte isch ere Sternwarte zuedeilt worre, wo ihn nooch em Planete het absueche solle. (Lit.: Hoskin, 1993) Im Piazzi, wo s'Objekt zuenächst fer e Komet ghalde het, isch si Entdeckig allerdings zuefällig glunge, während dr Überprüefig vum e Sternkatalog in dr Nöijohrsnacht 1801: er het nit zue dr „Himmelspolizey“ ghört. (Lit.: Foderà et. al., 2002)
D' (7) Iris isch e Asteroid im Hauptgürtel, wo am 13. August 1847 vum John Russel Hind as sibter Asteroid entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Iris, ere Götterboti us dr grichische Mythologi. D'Iris beweggt sich ime Abstand vu 1,8378 (Perihel) bis 2,9359 (Aphel) astronomische Eiheite, in 3,6876 Johre uf ere exzentrische Bahn um d'Sunne. D'Bahn isch 5,5222° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,23. Mit eme Durmesser vu 209 km isch d'Iris ein vu dr grösste Asteroide vum Hauptgürtel. Ihri Rotationsperiode betrait 7 Stunde un 8 Minute. D'Iris besitzt e relativ helli silikatriichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,154. Während dr Opposition erreicht d'Iris e Helligkeit vu 8,1 mag un isch demit ein vu dr hellste Asteroide am Nachthimmel. Um si ufz'finde bruucht mer allerdings e Teleskop oder e liechtstarchs Fernglas. Liste vu dr Asteroide
D' (6) Hebe isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 1. Juli 1847 vum Amateurastronom Karl Ludwig Hencke als sexter Asteroid entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Hebe, dr griechische Götti vu dr Jugend. Hebe beweggt sich ime Abstand vu 1,9373 (Perihel) bis 2,9133 (Aphel) astronomische Eiheite, in 3,777 Johre uf ere exzentrische Bahn um d'Sunne. D'Bahn isch 14,7674° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,2012. Mit eme Durmesser vu 195 km ghört d'Hebe zue dr grösste Asteroide vum Hauptgürtel. Si besitzt e relativ helli, silikatriichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,268. Während dr Opposition erreicht d'Hebe e Helligkeit vu 9,2 mag. Um si ufzfinde bruucht mer allerdings e Teleskop oder e liechtstarchs Fernglas Liste vu dr Asteroide
D' (951) Gaspra isch e Asteroid ussem Asteroide-Hauptgürtel, wo am 30. Juli 1916 vum ukrainische Astronom G. N. Neuimin (Григорий Николаевич Неуймин) entdeckt worre isch. Daift worre isch Gaspra nooch eme Urlaubsort auf dr Krim, wo dr russisch Schriftsteller Leo Tolstoi längeri Zitt gläbt het. Gaspra beweggt sich ime Abstand vu 1,8256 (Perihel) bis 2,5939 (Aphel) astronomische Eiheite, in 3,285 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 4,1016° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1739. Gaspra isch am 29. Oktober 1991 vu dr Ruumsonde Galileo (daift uf dr Galileo Galilei) bi eme Vorbiflueg-Manœuver (engl. near-fly by) us ere Entfernig vu 16.200 km vermesse un photographiert worre. Demit isch d'Galileo-Mission die erst vu ihrer Art gsi, wo dur e sonigs Manœuver Informatione iber e Asteroid gsammlet het. Es het sich zeigt, dass Gaspra e uregelmässig gformte Asteroid mit Abmessige vu 19 × 12 × 11 Kilometer isch. D'Oberflächi isch vu zahlriiche Ischlagskrater ybersait. Dur Messig vu dr Grössi un Verdeilig vu dr Krater wird s'Alder vu Gaspra uf 200 Millione Johre gschätzt. Säll isch, gmesse am 4,5 Milliarde Johr alde Sunnesystem, e grings Alder. Gaspra dürft doher e Bruchstuck vume grössere Ursprungskörper si, wo vor 200 Millione Johre bi ere Kollision usenander grisse worre
Gaspra isch e Seebad uf dr ukrainische Halbinsle Krim in dr Region Jalta. Dr Komponist Dmitri Dmitrijewitsch Schostakowitsch het sich do 1937 ufghalte un debi si 5. Symphoni komponiert. Dr Leo Tolstoi het do vu 1901 bis 1902 gläbt. In Gaspra isch bsunders s Sanatorium "Jasnaja Poljana" vu Bedütig. Uf dr Ort isch dr Asteroid 951 Gaspra daift. Gaspra isch erst i de Mitti vom 18. Jh. ggründet wore und het bis 1774 zum Osmanische Riich ghört und nochene zum Krimchanat. Ane 1783 isches zu Russland choo und sit 1991 ghörts zu de Ukraine. I de Nööchi vo Gaspra sind archäologischi Fund vo de Taurer gfunde wore.
Under Helvetische Religioo werdet di religiöse Aasichte und Brüüch bischribe, wo bi de haidnische Helvetier verbraitet gsii sind. Do vo Helvetier sicher erst abem erste vorchristliche Joorhundert (Spoot-Latène D2) gredt werde cha, ghöret älteri Fund nöd dezue. Di religiööse Aasichte vo de Helvetier sind grundsätzli die gliiche gsii, wie bi de andere gallische Stämem au, si hend au öppe die gliiche Gotthaite vereert, zum Tail aber underemen andere Name und d Kultbrüüch hend sich chuum underschide. D Zügnis öber di helvetischi Religioo sind spärlich. Direkti literarischi Zügnis us de Antiki betreffet nu di keltischi Religioo im allgimaine, so as d Archäologii die maiste Zügnis för di helvetischi Religioo im Speziifische bringt. Dezue ghööret röömerzittlichi Inschrifte uf Objekt, wo a gwüssne Gotthaite gwidmet wore sind. Doch seget die i de Regle nünt öber de Kult und nu wenig öber s Wese vo de agruefne Gotthaite uus. Uusgrabni Hailigtümer, Temple und Deponierige vo Opfergoobe chönet nöd immer aidüütig erchlärt werde. I de spoote Latènezitt hend d Kelte afange uf Hügle Viereggschanze baue, wo si regelmäässig groossi Festesse för d Götter ghaa hend. Usem Piet vo de Helvetier sind bis hütt nu zwoo bikannt, nämmli aini süüdlich vom Oppidum Brenodor und die ander
D' (99) Dike isch e Asteroid ussem Asteroiden-Hauptgürtel, wo am 28. Mai 1868 vum A. Borrelly in Marseille entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf eini vu dr drei Hore us dr grichische Mythologi. D'Dike beweggt sich ime Abstand vu 2,6646 (Perihel) bis 3,1879 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,350 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 13,8563° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1964. D'Dike het e Durmesser vu 72 Kilometer. Si besitzt e dunkli Chohlestoffhaltigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,058. In rund 10 Stunde un 21 Minute drillt si sich um die eige Ax. Liste vu dr Asteroide
D' (98) Ianthe isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 18. April 1868 vum Christian Heinrich Friedrich Peters entdeckt worre isch. Daift worre isch der Himmelskörper uf eini vu dr Okeanide gnennte Döchter vum Titan Okeanos. D'Ianthe beweggt sich zwische 2,1775 (Perihel) astronomische Eiheite bis 3,1935 astronomische Einheite (Aphel) in 4,401 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 15,6139° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1892. D'Ianthe besitzt e Durmesser vu 104 km. Si besitzt e dunkli chohlestoffhaltigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,047. In 16 Stunde un 30 Minüte rotiert si um die eige Ax. Liste vu dr Asteroide
D' (97) Klotho isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 17. Februar 1868 vum Ernst Wilhelm Leberecht Tempel entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper eini vu dr Parze, dr Schicksalsgöttinne us dr römische Mythologi. Klotho beweggt sich zwische 1,9842 (Perihel) astronomische Eiheite bis 3,3547 astronomische Eiheite (Aphel) in 4,362 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 11,7801° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,2567. Klotho besitzt e Durchmesser vu 83 km. Si besitzt e helli, silikathaltigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,228. Si besitzt e ugwöhnlich langi Rotationsperiode vu 35 Stunde un 9 Minüte. Liste vu dr Asteroide
(96) Aegle isch e Asteroid im ussere Asteroide-Hauptgürtel, wo am 17. Februar 1868 vum Jérôme Eugène Coggia entdeckt worre isch. Daift worre isch der Himmelskörper uf eini vu dr Naiade gnennte Nymphe us dr grichische Mythologi. D'Aegle bewegt sich zwische 2,6557 (Perihel) astronomische Eiheite bis 3,4627 astronomische Eiheite (Aphel) in 5,351 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 15,9379° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1319. D'Aegle besitzt e Durchmesser vu 170 km. Sie besitzt e dunkli, chohlestoffhaltigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,052. Liste vu dr Asteroide
S' Dierghege Mundehof (yblicherwiis numme Mundehof gnennt) lit am westliche Stadtrand vu Friburg im Brisgau un isch e vilbesuechts Usflugszil. Dr Mundehof isch e eigene Stadtbezirk vu Friburg mit dr Nummere 570 un isch am 1. Jänner 1978 nooch ere Volksabstimmig au politisch zue dr Stadt Friburg chumme. Obwohl er als Stadtguet scho dr Stadt Friburg ghört het, isch er bis dert uf Umchilchener Gmarkig gläge. Dr Mundehof isch erstmols 864 erwähnt worre un sit anno 1968 e Dierghege. Hüt zeigt's vor allem Husdierrasse un Wilddierarte. Näbe eme Aquarium isch s'Freiglände in acht Beriiche underdeilt, wo die verschidene Dierarte nooch Erddeile gordnet beherbergt. S'git under anderem Pfaue, Gibbon- un Javaaffe, Brunbäre, Emus, Strausse, Alpakas, Yaks un Lamas. Usserdem bitet dr Park e witläufig verzwigts Wägnetz mit vile Ussichtspunkte vu dene mer d'Stadt Friburg un ihr Umland guet sähe cha. Näbe eme Gastronomibetrib git's au Spilplätz. Dr Itritt isch frei, dr Hof finanziert sich iber Spende un Parkgebühre fer d'Autos. Mit em ÖPNV isch dr Mundehofparklatz iber die sporadisch verchehrend Linie 19 vu dr Friburger Verchehrs AG z'erreiche oder vu Endhaldestelle vu dr Strossebahnlinie 3 im Stadtdeil Riselfeld in circa 1,5 km Entfernig. Internetuftritt (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im
Munzige isch e ländlich prägte Stadtdeil vu Friburg im Brisgau am östliche Rand vum Tuniberg, wo am 01. Juli 1973 zue Friburg igmeindet worre isch. D'Munziger Gmarkig mit ihre 677 ha isch dr westlichst Deil vum Friburger Stadtgebit, an dr nächste Stell isch si 3 km vum Rhi entfernt. Zum Stadtzentrum sins vu Munzige guet 12 km Luflinie. Dr Ort het zum 31.12.2006 2735 gmeldeti Iwohner gha. Di erst urchundlich Erwähnig vu Munzige datiert uf's Johr 845. Nooch dr Reformation isch Munzige katholisch blibe. Dr Ort isch yberregional als bedütends Wi- un Spargelabaugebit bekannt. Im zweijährige Rhythmus het früher rund um s'Schloss Munzige s' Munziger Bildhauersymposium stattgfunde, e europäischi Verastaltig, wo jungi Steimetz un Bildhauer ihr Chänne un ihri Wercher dr interessierte Öffetlichkeit hän präsentiere chänne. Inzwische findet säll z'Friburg statt. Uf ca. 150 ha diefgründigem Lessbode vu dr Lag "Kapellenberg" werre vu dr Munziger Winzer, wo zum gröste Deil im Winzerverei Munzige aghöre, zue iber 60 % Spotburgunder, 25 % Müller-Thurgau un 10 % Wisser Burgunder abaut. Witteri Spezialitäte sin Gwürztraminer un Muskateller. Ergebnis vu dr Ortschaftsrotswahl am 7. Juni 2009: Bürger für Munzingen: 44,1 %, 4 Sitz Munzinger Wählergemeinschaft: 27,5 %, 3 Sitz Unabhängige Liste Munzingen: 28,4 %,
De Ill ésch de Fluss vum Elsass. Se fliesst pàrallel züe'm Rhin, wo nadiirli de Höiptgwäss'r vun de gànz Region ésch, bis unt'rhalb vun Strosburi un mindet in´ne bi Offedorf. Die Ill het f'r de Ditschi e Längi vun ca. 208 km un f'r de Franzose vun 223 km. Se entspréngt ém Sundgöi nah vun de Schwizer Grenz ém Elsass'r Jura under em Glaserbärg, ze Winkel mét eme unterirdische Louf und ere neue Kwelle bi Ligsdorf. Se béjt bi Oltìnge nooch Norde un fliesst östli um Pfìrt erum. Kurz nooch ´m Stäedtele Altkirich speist se bi Illfert de Rhin-Rhone-Kànal uff e pààr Kilometer. Bi Milhüsa béjt se nooch Norde un geht nooch'm Waj durich's gànz Elsass fluessàbwarts vun Strosburi en de Rhin glich unt'rhalb vun de Stöiwerik vun Gambse. Uff'm Wäj bwäss'rt se noochenand Altkirech, Milhüsa, Illzi, Anze, Colmer un Schlettstàdt. In Strosburi teilt sich s'Flessel in verschidenoi Arm, un fliesst um d´Altstadt un umschliesst s'touristisch bekannt Viertel Klei-Frankrich (La Petite France). De wichtigschti Züefless sind nàdiirli numme vun links, vum Vogese-Gebiri: de Larg, de Doller, de Thur, de Löich, de Fecht, de Giesse, d’Andlau, de Leberbach, d'Ehn, de Brisch un de Suffel. D´Ill kriejt àww'r öi züem Teil Wàss'r