rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Spuele si in dr Elektrotechnik uf dr äinte Site Wigglige und Wiggelgüeter, wo mä mit ene Magnetfälder cha erzüüge oder entdegge. Si sin Däil vom ene elektrische Bauelimänt oder Gräät, wie zum Bischbil vom ene Dransformator, Rölä, Elektromotor oder Lutsprächer. Uf dr andere Siti sin separati Spuele induktivi passivi Bauelimänt, wo s Wääsentlige an ene e definierti Induktiwidäät isch. Si wärde vor allem im Beriich vo dr Signalverarbäitig für frekwänzbestimmendi Kräis aagwändet, z. B. in LC-Schwingkräis, Diefbäss, Hoochbäss, Bandbäss, zur Signalfaasegangkorrektur, zum Stöörige underdrucke, zum e Stromfluss glette oder as Energiispiicher in Schaltnetzdäil und e Hufe witere elektrische und elektronische Gräät. Spuele wärde allerdings im Vergliich zu Widerständ und Kondensatore wääsentlig sältener iigsetzt, wil s düürer und komplizierter isch si häärzstelle und au nid so günstig si in elektronischi Halbläiterschaltkräis z integriere. Wenn mä en elektronischi Schaltig entwirft, vermiidet mä wenn immer mööglig, Spuele iizsetze und brobiert iiri Funkzioon mit Kondensatore, Widerständ und aktive Bauelimänt (Dransister) noochzbilde, zum Bischbil mit ere Gyrator-Schaltig. Die mäiste Spuele bestöön us mindestens äinere Wigglig vom ene Stroomläiter us Droot, Chupferlaggdroot, versilberetem Chupferdroot oder Hochfrekwänzlitze, und dä isch mäistens uf eme Spuelekörper (Spueledrääger) ufgwigglet, wo vilmol e wäichmagnetische Kärn din steggt. Wie d Windige aagordnet
47.547.6223Koordinate: 47° 32′ 24″ N, 7° 37′ 20″ O; CH1903: 613829 / 265491 f1 D Joggelibrugg (offiziell St. Jakobsbrücke) isch e Stroossebrugg über d Birs, wo d Stadt Baasel und iire Vorort Muttez verbindet. D Brugg lit zimlig dief, so dass es cha bassiere, ass bi Hoochwasser wie im August 2007 d Brugg muess gspert wärde für e Vercheer. Vo 1921 bis 1951 isch au d Dramlinie uf Muttez über d Brugg gange. Hützudags het s Drämli sis äigene Brüggli e baar Meter bachuf. Scho in römische Zite het s dört e Brugg über d Birs ghaa. Au im Middelalter het braktisch dr ganz Handel us em Schwööbische und Elsässische, wo über Baasel gange isch, d Joggelibrugg benützt, und vo dört isch s über e Hauestäi ins Middelland gange. Zum erste Mol wird 1102/03 e Brugg erwäänt, aber das isch woorschinlig eender e Basserelle für Fuessgänger gsi. 1425 het d Stadt Baasel, wo 1295 de Groofe vo Frohburg s Furt- und Bruggerächt abkauft het, e chli bachab vom alte Brüggli e Brugg us Stäi lo baue, wo grooss gnueg gsi isch für Waaredransbort. Woorschinlig denn het mä die ursprüngligi Bezäichnig vom Ort, wo Birsbrugg oder äänlig gsi isch, dur St.
Die elektrischi Stroomsterki oder churz Stroomsterki git aa, wie vil elektrischi Laadig dur e definierte Kwerschnitt duuregoot, bezooge uf d Zit, wo si drfür brucht het. Dr Dransbort vo dr Laadig cha mä as grichdeti Beweegig von ere Zaal vo Elementarlaadige beschriibe, wo im Allgemäine vo Elektrone oder Ione dräit wärde; lueg au Elektrische Stroom. D Stroomsterki wird im internazionale Äihäitesüsteem (SI) in dr Maassäihäit Ampere mit em Äihäitezäiche A aagee, noch em franzöösische Füüsiker und Mathematiker André-Marie Ampère. S Formlezäiche isch s I {\displaystyle I} , es chunnt vo „Intensidäät“ (gmäint isch d Sterki vom Stroom). Zum r Zitabhängigkäit kennzzäichne, verwändet mä dr Chliibuechstaabe i {\displaystyle i} für en Augeblickswärt. Für e Laadigsfluss, wo zitlig konstant isch, gilt I = Δ Q Δ t = ∫ A J → ⋅ d A → {\displaystyle I={\frac {\Delta Q}{\Delta t}}=\int \limits _{A}{\vec {J}}\cdot \mathrm {d} {\vec {A}}} mit dr Laadigsmängi Δ Q {\displaystyle \Delta Q} , wo in dr Zit Δ t {\displaystyle \Delta t} verschoobe wird, bzw. dr Stroomdichdi J → {\displaystyle {\vec {J}}} , wo dur e Flechenelimänt d A {\displaystyle \mathrm {d} A} duurefliesst. Dr elektrischi Stroom wird as Dransport vo Elementardäili aagluegt, also as quantisierti Gröössi. Wenn
47.5605555555567.6258333333333Koordinate: 47° 33′ 38″ N, 7° 37′ 33″ O; CH1903: 614090 / 267777 w1 f1 Dr Holzöpfelwääg isch die obersti Baasler Rhiibrugg. D Brugg verbindet Birsfälde mit em Gläibaasel und isch e Fuessgänger- und Welobrugg. Si füert vo dr rächte Rhiisite über s Weer vom Chraftwärk Birsfälde, wo 1954 in Bedriib gnoo worde isch, zur Chraftwärkinsle. Dört bechunnt dr Wääg dr Naame Hoofstrooss über und goot über d Schlöise im Nääbenarm vom Rhii uf Birsfälde. D Chraftwärkaalaag stoot uf dr Liste vo de kulturelle Güeter in dr Schwiz, wo nazionali Bedütig häi. Uf dr Chraftwärkinsle het s e grossi Matte und zämme mit em Birsköpfli e chli witer im Weste bildet si e Baasler Noocherhooligsgebiet.
S Chraftwärk Birsfälde isch e Niiderdruck-Laufchraftwärk über em Rhii und lit zwüsche Birsfälde und em Chläibaasel. Es wird vo dr Schwizer Akziegsellschaft Kraftwerk Birsfelden AG mit Sitz z Birsfälde im Kanton Basel-Landschaft betriibe. S Chraftwärk liiferet e durchschnittligi Läistig vo öbbe 100 MW. Sit em Ändi vom 19. Joorhundert häi sich verschiideni Undernäämergrubbe mit dr Brojektierig vom ene Chraftwärk befasst. Aber erst 1942 häi Basel-Stadt und Basel-Landschaft, wo d Stauaalaag zwüsche iire Rhiiufer hät sölle baut wärde, de zueständige Schwizer und badische Behörde iiri Blään underbräitet. Es isch denn no acht Joor gange, bis s Brojekt d Konzession überchoo het und d Chraftwärkgsellschaft am 16. Septämber 1950 gründet worde isch. 1951 het dr Archidekt Hans Hofmann dr Ufdraag überchoo, d Hoochbaute z blaane, und dr Stadtgärtner R. Arioli isch für die landschaftligi Gstaltig verantwortlig gsi. D Chraftwärkgsellschaft het sich müesse verpflichte, ass Schiff zu jeder Zit zwüsche Baasel und Augst chönni vercheere und het wäge däm Schlöise müesse iiblaane. Wääred s Weer dr Hauptarm vom Rhii staut, si südlig vo dr Chraftwärkinsle im Nääbenarm zwäi Schlöise baut worde, wo 12 Meter bräit und 180, beziejigswiis 190 Meter lang si. Über s Weer het mä e Fuessgänger- und Welowääg baut, dr
De Chaschper Wetli (* 1. Septämber 1822 im Allebärg (Mänidorf); † 30. Märze 1889) isch Ingenieur gsi. Är hät a de Universität z Zürich gschtudiert und isch Zürcher Kantonsingenieur worde. Deet isch er vor alem für de Strassebou zueständig gsi. Bekannt isch de Chaschper Wetli aber vor alem wäge de Isebaan. Er isch de Initiant vo de rächtsufrige Züriseebaan (Züri-Mäile-Rapperschwiil) und vo de Wädischwiil-Äisidele-Bahn (hüt SOB). Dän isch er a no Oberingenieur vo de Glattalbahn (Öörlike-Uschter) gsi und hät s Orthogonalplanimeter verbesseret, won drum Orthogonalplanimeter-Bouart Wetli-Hansen ghäisst. Orthogonalplanimeter Hefti Walter, Unkonventionelle Bergbahnen. Birkhäuser, Basel und Stuttgart, 1978, ISBN 3-7643-1005-7 Oswald Gerhard und Michel Kaspar, Die Südostbahn, Orell Füssli, Zürich, 1991, ISBN 3-280-02048-4 Moser Alfred, Der Dampfbetrieb der schweizerischen Eisenbahnen 1847–1966. Birkhäuser, Basel und Stuttgart, 1967, keine ISBN Normdate: GND: 1077055943 | SUDOC/IdRef: 236357425 | VIAF: 301634935
S Ortsmuseum Muttez isch e chliises Museum in de obere Stöck vom Muttezer Füürweermagazin an dr Schuelhuusstrooss 15, wo in de früeje 1970er Joor iigrichdet worde isch. Es bestoot us zwäi Däil, em lokalhistorische und dr Sammlig Karl Jauslin im Estrigg. D Sammlige vom Museum si dänggmolgschützt. S Museum isch jede Moned am letschte Sunndig am Nomidaag offe, usser im Juli und Dezämber. Dr Iidritt isch gratis. Dr Beriich bim Iigang im erste Stock isch em Muttezer Veräinslääbe gwidmet mit historische Veräinsfaane und andere Objekt. Witer ine si Modäll, historischi Fotene und Fünd usgstellt, wo die eltiste von ene in d Stäizit zruggöön. Zum Ortsmuseum ghöört au d Sammlig vo Güeter- und Gränzstäi im Hoof vo dr Arbogast-Chille am Chilleblatz, wo mä jeede Daag gratis cha go bschaue. Im Estrig isch d Jauslin Sammlig, wo im Kunstmooler Karl Jauslin gwidmet isch. Dr Jauslin isch vor allem as Historiemooler und Illustrator bekannt worde, und sini "Bilder aus der Schweizergeschichte" häi s Gschichtsbild vo de Schwizer no bis ins 20. Joorhundert brägt. «museen muttenz» (Memento vom 2. Juni 2014 im Internet Archive), abgrüeft am 1. Mai 2014 «Museen» uf dr Website vo dr Gmäind Muttez, abgrüeft am 1. Mai 2014 47.5241666666677.6475Koordinate: 47°
D Liste vo de Kulturgüeter z Muttez si alli Objekt in dr Gmäind Muttez im Kanton Basel-Landschaft, wo noch dr Haager Konwenzioon zum Schutz vo Kulturguet bi bewaffnete Komflikt, em Bundesgsetz vom 6. Oktober 1966 über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt und dr Verornig vom 17. Oktober 1984 über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt under Schutz stöön. Alli Objekt vo de Kategorie A und B si in dr Liste, d Objekt vo dr Kategorii C feele no (Stand: 1. Januar 2013). In dere Dabälle si die Informazione din: Der Inhalt vo dr Dabälle isch noch de Kategorie sortiert. Wemm mä uf «Charte mit alle Koordinate» rächts oobe im Artikel kliggt, wird d Laag vo alle Kulturgüeter im gweelte Kartenobjekt aazäigt. Commons: Muttenz – Sammlig vo Multimediadateie Liste der A-Objekte im Kanton Basel-Landschaft (PDF; 222 kB) Liste der B-Objekte im Kanton Basel-Landschaft (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.bevoelkerungsschutz.admin.ch (PDF; 371 kB) Bundesgesetz über den Schutz der Kulturgüter bei bewaffneten Konflikten. (PDF; 127 kB) admin.ch, abgruefen am 30. Oktober 2012. Verordnung über den Schutz der Kulturgüter bei bewaffneten Konflikten. (PDF; 128 kB) admin.ch, abgruefen am 30. Oktober 2012. Charte mit allne
S Buurehuusmuseum isch e Museum, wo em Landlääbe gwidmet isch, und befindet sich im Oberdorf 4 in dr Baaselbieter Gmäind Muttez. S Geböid und d Sammlig si dänggmolgschützt. S Museum isch an jedem letschte Sunndig vo de Möned April bis Juni und August bis Oktober am Morge vom zääni bis am zwölfi und am Nomiddaag vom zwäi bis am fümfi offe. Dr Iidritt isch gratis. S Museum isch sit 1984 im e alte Buurehuus im Dorfzentrum dehäi, wo 1678 zum erste Mol uf ere Charte iizäichnet worde isch und het e vollständigi Iirichdig us em 19. Joorhundert. Sonigi Buurehüüser si no bis in d Middi vom zwanzigste Joorhundert vo Buure bewoont worde, wo Landwirtschaft betriibe häi. E bsundrigi Attrakzioon si d Buurebroot und d Zöpf, wo im Museum im ene historische Holzbachoofe vor de Auge vo de Bsuecher bacht und denn an s Publikum verchauft wärde. D Sammlig bestoot us Originalobjekt, wo früener emol vo Buure und iire Familie zum Lääbe und Schaffe brucht worde si. Jeedes Joor git s e baar Veraastaltige, wien e Stuubede mit Ländlermuusig, Alphorndöön, Joodler und Drachtedänz, au wenn Muttez historisch nid grad e Zentrum für sonigs gsi isch. «museen muttenz» (Memento vom 2. Juni
Dr spootrömisch Wachdurm in dr Muttezer Hard isch Däil vo de Gränzbefestigunge gsi, wo d Römer um 370 uf dr lingge Site vom Rhii baut häi. Vom Durm si nume no d Fundamänt und die underste baar Laage vo de Stäimuure übrig. D Ruine isch dänggmolgschützt. In dr zwäite Helfti vom vierte Joorhundert het dr römisch Kaiser Valentinian im Rhii und dr Donau nooch Wachdürm us Stäi lo baue, zum s Gebiet gege d Raubzüüg vo de Alamanne z verdäidige. In dr erste Helfti vom fümfte Joorhundert häi d Röömer, zämme mit iire Alliierte no die mäisti Zit d Kontrolle über d Rhiigränze gha, aber noch 450 isch die römischi Herrschaft nördlig vo de Alpe verfalle und iir Ändi isch choo, wo d Franke dr Syagrius 486/87 besigt häi. Vo de Gränzbefestigunge häi non e baar Kastell meereri Joorzäänt noch em Fall vom weströmische Kaiserdum in dr zwäite Helfti vom fümfte Joorhundert no existiert. In dr Nöizit isch d Ruine im Joor 1751 widerentdeggt worde. Dr Mooler Emanuel Büchel het sä abzäichnet und beschriibe und sithär isch si e baar Mol undersuecht worde. 1975 het sä d Archäologie Baselland wider freigläit und denn konserwiert. Im Kanton Baselland wäiss mä nume
Dr Emanuel Büchel (* 18. August 1705 z Baasel; † 24. Septämber 1775 z Baasel) isch e Schwizer Beck, Zäichner, Topograaf und Akwarellist gsi und het vor allem d Botanik und d Aasichde vo sinere Häimetgegend Baasel zäichnet. Im Büchel si Wärk isch vo unschetzbarem Wärt für unseri Kenntniss vo dr Botanik in dr Gegend vo Baasel und sini vile Zäichnige, wo zwüsche 1735 und 1775 entstande si und lääbig und im Detäi d Stadt Baasel und iiri Umgääbig zäige. D Chupferstich, wo noch de Zäichnige gmacht worde si, fasziniere au hüte no und zäige, wie die alti Stadt und d Baasler Landschaft usgsee häi. Mä darf scho dängge, ass dr Büchel äine vo de bedütendste Künstler isch, wo die Stadt fürebrocht het. Dr Emanuel Büchel isch e Illustrator gsi, wo bi dr Stadtregierig gfrogt gsi isch. 1770 het er dr Ufdraag überchoo, dr Dootedanz, wo denn 1805 abbroche worde isch, z kopiere und uf Babbiir ufzzäichne. Er het au Zäichnige gmacht vo dr Ruine vom spootrömische Wachdurm in dr Hard z Muttez, wo 1751 widerentdeggt worde isch. Im Baasler Dalbekwardier git s e Strooss, wo si Naame überchoo het, und en anderi isch in dr Baaselbieter Gmäind Brattele. Commons:
Dr Matthäus Merian dr Jünger (* 25. Merz 1621 z Baasel; † 15. Februar 1687 z Frankfurt am Main) isch e Mooler, Chupferstächer und Verleeger gsi. Dr Matthäus Merian isch dr eltest Soon vom Chupferstächer Matthäus Merian em Eltere (1593–1650) und sinere Frau Maria Magdalena geb. de Bry gsi. Noch em Dood vo sim Groossvater Johann Theodor de Bry het si Vater däm si Verlag in Frankfurt am Main übernoo, und dört isch dr jünger Matthäus e Schüeler vom Joachim von Sandrart worde. 1637 isch er mit em uf Amsterdam gange, 1639 zum Anthonis van Dyck uf London und 1641 uf Bariis. 1642 isch dr Merian uf Frankfurt zrugg, und isch denn vo 1643 bis 1647 z Italie zum Studiere gsi. 1647 isch er dr politisch Agänt und Verdräter vo meerere Fürste worde, isch am Friidenskongräss z Nürnbärg drbii gsi und het Bordret gmacht vo de andere Däilnäämer. Vo 1647/48 aa isch er au in de Dienst vom General von Wrangel gstande und het en e baar Mol bortretiert. Wo si Vater 1650 gstobe isch, het er zämme mit sim jüngere Brueder Caspar Merian dr Verlaag witergfüert und no mee Bänd vo dr Topographia Germaniae und vom Theatrum Europaeum uusegee.
Beirut isch (arabisch بيروت Beyrūt) isch d'Hauptschtadt vom Libanon. Si ligt am Mittelmeer und ischs wirtschaftlichä und kulturellä Zentrum vum Land. Vor em Libanesische Bürgerchrieg (1975–1991) isch Beirut oft als Paris vom Nahe Oste bezeichnät worde. D'genaui Iiwohnerzahl vo de Stadt isch nöd bekannt, da di letzt offiziell Volkszählig 1932 durägfüert worde isch. 2012 sind für Beirut und Umgäbig 2.060.363 Iiwohner berächnet worde. Beirut isch die konfessionell vilfältigsti Stadt im Land und im Nahe Oschte. I ihrä läbät Chrischte, Moslems sowie Druse. Fast all Judä sind sit 1975 usem Land gangä. Die gnau Mitgliderzahl vo allne Religionä sind nöd bekannt. De Nordä vu Beirut isch überwiegend vo Sunnite und Chrischte bewohnt. De Oschtä isch überwiegend chrischtlich, de Weste überwiegend sunnitisch und de Süde überwiegend schiitisch. Commons: Beirut – Sammlig vo Multimediadateie
Die Schwizerische Rhiihääfe (früener: d Rhiihäafe vo bäide Baasel) ligen em Rhii nooch in de bäide Kantöön Baasel-Stadt und Baasel-Landschaft. Die Binnehäafe si äini vo de wichdigste Dräischiibe vom Import und Export vo dr Schwiz. D Freihäit vo dr Schiffaart uf em Rhii, wo vom aargauische Rhiifälde bis Rotterdam schiffbar isch, wird vo dr Mannheimer Akte vom 17. Oktober 1868 garantiert. Eso het d Schwiz e diräkte Zuegang zum Meer, wo völkerrächtlig garantiert isch. Sit 1992 cha mä per Schiff über e Main-Donau-Kanal au Ungarn und Südeuropa erräiche. Über die drei Rhiihääfe in dr Region Baasel si, vo dr Mängi us, 2009 10 Brozänt vom gsamte Ussehandel vo dr Schwiz abgwigglet worde, und 30 bis 40 Brozänt vom jöörlige Mineralölverbruuch vo dr Schwiz wird über Liiferige über d Rhiihääfe abdeggt. Rhiiabwärts git s die Hääfe: Dr Auhafe lit uf dr lingge Rhiisite im Kanton Basel-Landschaft, isch e Däil vo de Birsfälder Haafenaalaage, befindet sich aber uf em Gmäindigebiet vo Muttez. Er isch zwüsche 1937 und 1940 baut worde und mä het en sithäär e baar mol erwiteret. Im Auhaafe wärde bsundrigs flüssigi Driib- und Brennstoff umgschlaage und glaageret, aber au Schweerguet, Spiisööl, Dünger, Doonärde und Geträid. Dr Haafe Birsfälde lit
47.534167.64749Koordinate: 47° 32′ 3″ N, 7° 38′ 51″ O; CH1903: 615728 / 264846 Dr Rangschierbaanhoof Baasel uf em Muttezerfäld isch äine vo de grösste Rangschierbaanhööf in Öiropa. Es isch e Gränzbaanhoof, wo d Güeterzüüg im Waagelaadigsvercheer vo und uf Frankriich und Dütschland ufdäilt und noch de Bestimmigsort zu nöije Züüg zämmegstellt wärde. Dr Bahnhoof Basel het as Gränzbaanhof immer e bsundrigi Bedütig ghaa. Scho zr Zit vo de Brivaatbaane het s z Baasel e Güeterbaanhoof gee, dr Rangschierbaahnhoof Wolf vo dr Schwizerische Centralbaan (SCB), wo 1875 eröffnet worde isch. Wo 1902 d Brivatbaane verstaatligt worde si, het die nöi SBB (Schweizerische Bundesbahnen) d Bauwärk und s Rollmaterial vo fümf Baane müesse veräihäitlige. As Däil vo dere Reorganisazioon het mä beschlosse, dr Wolf z ersetze, wo für dr waggsend Güetervercheer z chlii worde isch. Dr nöi Rangschierbaahnhoof isch noch ere lange Blaanigszit vo 1924 bis 1928 im Gmäindigebiet vo Muttez baut worde. Won er 1929 eröffnet worde isch, isch er dr grösst Schwizer Rangschierbaanhoof gsi mit ere Kapazidäät vo 3000 Wääge. Er isch as Gfällsbaanhoof konzipiert gsi, das häisst, mä het nume d Wäiche richdig müesse stelle und denn d Güeterwääge loo aaberolle, zum e nöije Zuug zämmezstelle. Aber anstatt vom
S Pantheon Baasel isch e Forum für Lüt, wo Bsitzer vo Oldtimer si oder en Inträssi an ene häi, mit eme Museum z Muttez mit em Thema Auti und Mobilidäät uf dr Strooss. Dr Inhaaber vom Pantheon isch d Pantheon Basel AG, e 100%igi Dochdergsellschaft vo dr Musfeld AG. D Idee hinder em Pantheon Baasel isch d Kombinazioon von ere Garaasch und Autiwärkstatt mit eme Museum. Uf dr äinte Site isch s en Abstellblatz für Oldtimer, wo mee oder weniger regelmäässig no gfaare wärde, und uf dr andere Site isch s Däil vom Usstelligsruum vom Museum. Eso chönne brivati Sammligsobjekt, wo sust wurde versteckt bliibe, eme öffentlige Publikum zäigt wärde. Dr Baasler Undernäämer Stephan Musfeld het s Brojekt aagstoosse. Er het per Zuefall die ehemooligi Repratur- und Maschinehalle Züblin z Muttez gfunde. D Halle isch 1965 baut worde und het e Durchmässer ooni Stütze vo 50 Meter und vorgspannti Dachhut, wo nume fümf Santimeter dick isch. Es het denn no zwäi e halb Joor brucht, bis s Forums uf de Bäi gstande isch. Toffol-Architekten Basel häi s Bauwärk entworfe und baut. In die kräisrundi Halle isch e Rampe iibaut worde, wo spiraleförmig ufwärts goot. Liecht schiint dur s Dach und
Sachslä isch äs Dorf und ä politischi Gmäind im Kanton Obwaldä i dr Schwiiz. Sachslä liid zmittst im Kanton Obwaldä und isch diä äinzig Gmäind z Obwaldä, wo a käi andrä Kanton gränzt. D Nachbergmäinde sind Sarnä, Chärns, Lungrä und Giswil. Z Sachslä isch d Älggi-Alp, wo unnädra dr geografisch Middelpunkt vo dr Schwiz liid. D Gmäind beschtaad us em äigentlichä Dorf und us de Wiiler Ädisriäd, Ewil und em Fliäli. Vo dert chund dr Bruäder Chlois (1417–1487), und dert hed är gläbt, diä letschtä zwenzg Jaar äläi im Roift unnä. Siis Grab isch hitt i der Chilä vo Sachslä. Im Dorf gids oi ds Museum Bruäder Chlois. Im Bruäder-Chlois-Gedänkjaar 2017 wird under anderem s Visonsgedänkspil Vo innä uisä uf dr Sachsler Allmend, i dr Neechi vom Forschtwärchhof Chalchofe, epe uf halber Heechi zwische Sachslä und em Fliäli, im en äxtra buite Pavillon uifgfiärt. S Dorf liit am Saarnersee. Em See na sind d Gläis vo der Baan ufe Briinig. Zuä Sachslä gheerd au di äint Syte vom Melchtal mit Täifibach, Äbnet, Underfliä und Chlischterli; is Chlischterli hed sich dr Bruäder Chlois 1467 churz zruggzogä. Sit em Uistagä 2014 hed Sachslä uber 5000 Iwooner. Blick vo dr Chilchgass obenapä uf
Dr Bluemerain isch e Strooss in dr Groossbaasler Altstadt, wo parallel zum Rhii vom Bluemeblatz bi dr Schiffländi bis zum Dootedanz bim Petersgraabe goot. Im Middelalter, bevor die Üsseri Stadtmuure baut worde isch, häi alli, wo dur s Santihannsdoor us dr Stadt uuse häi welle, dur e Bluemerain müesse und für Fuerwärk isch das scho denn grüüslig äng gsi. In dr Nöizit isch d Strooss aber schliesslig für e Verkeer, wo immer mee gwaggse isch, vil z schmaal worde. Scho 1787 het dorum d Stadt d Hüüser uf dr äinte Site vo dr Strooss, wo denn St. Johannstrasse ghäisse het, ufkauft und lo abrisse, so im Hieronymus de Larechal si Segerhoof, zum dr Bluemerain chönne verbräitere. Dr Christoph Burckhardt het denn was vo sällere Liigeschaft no übrig gsi isch, kauft und au no die nääbedraa, und vom Archidekt Samuel Werenfels dr nöi Segerhoof lo baue. Däm sis Schiggsaal isch aber nid besser gsi as das vom alte Hoof: zwar isch s äins vo de eligantiste Hüüser in dr Stadt gsi und am 13. Januar 1814 si dr Zar Alexander vo Russland und si Brueder dört abgstiige, aber 1935 isch au äär s Opfer von ere Stroossekorrekzioon worde. Au dr Santihannsschwibbooge,
D Linki (offiziäll DIE LINKE) isch e bolitischi Bartei z Dytschland. Si isch am 16. Juni 2007 entstande dur d Fusion vu dr WASG un dr Linkspartei.PDS. Ihre Name laitet si sich här us em Aaspruch vun ere linke bolitische Orientierig un zilt uf d Iberwindig vum Kapitalismus hii zuen eme „demokratische Sozialismus“. In dr neie Bundesländer, wu si bishär ihri hegschte Wahlergebnis iberchuu het, het d Bartei dr Charakter vun ere Volksbartei. Z Brandeburg isch si syter anne 2009 Juniorpartner vun ere rot-rote Koalition. Dervor isch si vu 1998 bis 2006 z Mecklenburg-Vorpommern (as PDS) un in dr Bundeshauptstadt Berlin vu 2002–2005 (as PDS), no dr Umnännig in „Die Linkspartei“ bis 2007 un – fusioniert as „Die Linke“ – bis 2011 Mitglid vun ere Regierigskoalition uf Länderebeni gsii. Z Diringe stellt si syt 2014 mit em Bodo Ramelow zum erschte Mol e Minischterbresidänt. In weschtdytschi Landesbarlemänt isch si widerholt in dr Stadtstaate Hamburg un Bremen un im Saarland un z Hessen yyzoge. In dr andere weschtdytsche Flecheländer isch si dergege syt aafangs 2010er Johr bi Landdagswahlen uf Stimmenaadail um zwai bis drei Prozänt zrugggheit. Im 2021 nei gwehlte Dytsche Bundesdag stellt si mit 39 vu 736 di chlaischt Oppositionsfraktion.
S Europäisch Barlemänt (au Europabarlemänt oder EU-Barlemänt) isch s Barlemänt vu dr Europäische Union (Art. 14 EU-Verdrag) mit Sitz z Stroßburi. Syter anne 1979 wird s all fif Johr in allgmaine, diräkte, freie, ghaime Europawahle vu dr Burger vu dr EU gwehlt. Dodermit isch s Europäisch Barlemänt nit nume s ainzig diräkt gwehlt Organ vu dr Europäische Union, sunder au di ainzig diräkt gwehlt supranational Inschtitution wältwyt. Wel s uumittelbar di europäisch Bevelkerig rebresäntiert, cha s d Burgerchammere vu dr EU gnännt wäre, näb em Rot vu dr Europäische Union as Staatechammere. Syt dr Grindig vum Barlemänt anne 1952 sin syni Kompetänze bi dr EU-Rächtsetzig e baar Mol dytli uusgwytet wore, vor allem dur dr Verdrag vu Maastricht 1992 un zletscht dur dr Verdrag vu Lissabon 2007, wu am 1. Dezämber 2009 in Chraft drätten isch. Au bi dr Bildig vu dr Exekutive, also dr Wahl vu dr Europäische Kommission, sin d Rächt vum Barlemänt schrittwys uusböue wore. D Kandidate fir d EU-Kommission mien si mittlerwyli zerscht ere Aaherig im Europäische Barlemänt stellen un bewyse, ass si fir s vorgschlaa Amt gaignet sin. Die Aaherig macht in dr Reglen en Uusschuss vum Europäische Barlemänt un alli Aaherige wäre per Web-Stream