rlitschk/wikidir huggingface dataset:
von Hirsch auf Gereuth isch dr Naame vom ene fränkische Hoffaktore- und Adelsgschlächt, wo si Stammräije mit em Moses Hirsch (um 1740–1810), Chaufmaa z Königshofe (jetzt Gaukönigshofen) bi Ochsenfurt, aagfange het. D Familie isch vo jüüdischer Härkumft gsi, spööter isch si katholisch worde. Die ursprüngligi Linie z Gereuth isch 1896 usgstorbe, dr Planegger Zwiig existiert immer no. 1815 het im Moses si Soon Jacob Hirsch, e Groosshändler und königlich bayrische Hofbankiee z Würzburg s früenere fürstbischöflige Landschloss Gereuth in Underfranke Kauft. Am 13. August 1818 isch er z Münche in dr bayrisch Aadelsstand mit em Naame „auf Gereuth“ erhoobe worde. Säggs Joor spööter het er em Groof vo Thürheim d Hofmark Planegg e baar Kilometer südwestlig vo Münche abkauft. Am 2. April 1869 isch im Jakob si Soon, dr königlich bayrisch Hofbankiee Joseph von Hirsch auf Gereuth Freiherr von Hirsch worde und 1882 isch uf Schloss Hohenschwangau im Joseph si Änkel Theodor (Frhr.) von Hirsch im Köönigriich Bayre bi dr Freiherreklass immatrikuliert worde. S Bankhuus Hirsch am Münchner Promenadeplatz het bis 1885 existiert. Joseph Prys: Die Familie von Hirsch auf Gereuth., Münche 1931 Genealogisches Handbuch des Adels, Adelslexikon Band V, Seite 232, Band 84 der Gesamtreihe, C. A. Starke Verlag,
S liberale Juudedum (au Progressivs Juudedum oder, bsundrigs in Nordamerika, Reformjuudedum) isch e Ströömig innerhalb vo dr jüüdische Religioonsgmäinschaft. Sini Ursprüng lige vor allem im Dütschland vom 19. Joorhundert und göön uf Ideä vom Abraham Geiger, Samuel Holdheim, David Einhorn, Kaufmann Kohler und vo andere zrugg. S liberale Juudedum isch äini vo de vier Hauptströömige im gegewärtige Juudedum (orthodox, konservativ, liberal, rekonstrukzionistisch), wo in alle sine Wersioone öbbe 1'750'000 vo de rund 14 Millioone Juude drzue ghööre. Die verschiidene Reform-und-liberale Grubbe uf dr ganze Wält zämme mit de Rekonstrukzioniste si alli Mitgliider vo dr Wältunion für progressivs Juudedum. S Reformjuudedum däilt die jüüdische Gebot in ethischi und rituelli Gsetz ii. Die ethische Gsetz si zitlos und unveränderlig, die rituelle Gsetz hingege chönne veränderet wärde, zum si em Lääbensumfäld vo de Glöibige aazbasse. Im Gegesatz zum orthodoxe Juudedum goot s Reformjuudedum von ere Offebaarig vo Gott us, wo in dr Gschicht immer witer goot. D Offebaarig chunnt vo Gott und wird dur Mensche vermiddlet. Es isch e dünamische und kontinuierlige („progressive“) Brozäss und nit dr äimoolig Akt, wo dr Mose vo Gott wörtlig d Tora („schriftligi Leer“) und alli Usleegige („mündligi Leer“, spööter im Talmud und in dr Rabbinische Litratuur ufgschriibe)
47.589058.13762Koordinate: 47° 35′ 21″ N, 8° 8′ 15″ O f1 D Rhybrugg Albrugg–Schwaderloch, au Steeg Schwaderloch benamst, isch è Fuèßgänger- un Zweiradfaarerbrugg übber dè Hochrhy bi Albrugg un Schwaderloch. Si füürt vo dè Albrugger Rhyinslè (dõher auch als Rhyinselbrugg bezeichnèt) wo durch dè Wärchskanaal vo dè stillglaitè Bapyri Albrugg bildet wörd, uff d Schwizer Sitè durrègòt. D Brugg isch zimli schmal un sellèwäg nu für Fuèßgänger un Zweiradfaarer vo beidè Sitü uus zuèglõ. I dè Mitti vo dè Brugg git s è abschlièßbars Gitterdor. Uff beidè Sitè vum Rhy stòt è Zollhüsli, wo beidi nimmi bruucht wörrèd. Uff dè Schwizer Sitè isch zuèdèmm èn Schindlerbunker vorhandè, wo vo dèmm uus früèner d Sprengig vum Steeg hèt chonnè uusglöst wörrè. D Vokeersflüss übber dè Steeg sin insofèrn moderat, well dè Strõssèvokeer übber diè benõchbòrtè Strõssèbruggè z Waldshuèt un z Laufèburg drübber gòt. Allerdings wörd sellèn Steeg im Summerhalbjohr vo dè Gränzgänger, wo mit èm Zweiraad unterwägs sin, gèrn bruucht, um diè oft übberloffènè Strõssèbruggè z umgõ, im spezièllè wörd des vo dè Büèzer vom Atomchraftwärch Leibschtadt gèrn uusgnutzt. Commons: Rheinbrücke Albbruck–Schwaderloch – Sammlig vo Multimediadateie Websitè mit Beschrybig un Foto Webseite Textatelier Hess vo Biberschtei, Artikèl vom Walter Hess
47.728.4263888888889454Koordinate: 47° 43′ 12″ N, 8° 25′ 35″ O Äbberfingè lyt im mittlerè Wuètèdal zwǜschè Stuèlingè un Untereggingè. S Dorf lyt in èm Sitèdobel a dè rächte Dalwangè vom Wuètèdal. Sit 1974 isch Äbberfingè èn Ortsdeil vo dè Stadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg. Äbberfingè lyt am Fuèß vom Dobel vom Äbberfinger Dorfbach un zièt sich a beidè Sitè vom Bach bis uff öppè diè halbi Höchi vo dè rächtè Dalflankè vo dè Wuètè, dört lyt s Obberdorf vo Äbberfingè. S Dorfzèntrum lyt uff èm Absätzle am Dorfbach un uugfäär 25 m übber m Wuètèdalboddè. Äbberfingè schmygt sich also ähnlich wiè Stüèlingè un Untereggingè in dè Mündigsdrichter von èm Sitèdobel vo dè Wuètè, also in è Sitèbucht vom Wuètèdal. Witerentwicklèt hèt sich s Dorf a dè Wuètèhaaldè in südlicher Richtig, wo èn für s mittlere Wuètèdal tǜpischè Bärgvorschprung s Dorf ebbèso begränzt wiè im Nordè dè Ruckwaald, èn dütlich höcherè Vorschprung, s Dorf geg Stüèlingè begränzt. Äbberfingè hèt durch diè beidè Hörnli vom Dorf uus kein Sichtkontagt zuè Stüèlingè un Untereggingè. Dè Abschtand zu dè beidè Nõchbòrort bedrait 3-3,5 km. Durch s "höherglaite" Dorfzèntrum lyt Äbberfingè braktisch uff dè glychè Höchi wiè dè Stüèlinger Baanhof bzw. d Hauptschtrõß. Schräg
De Jakob Hunziker (* 27. Septämber 1827 z Chilchleerb; † 5. Juni 1901 z Rombach, Gmäind Chüttige), isch en Schwyzer Gimnasiaalleerer und zytwylige Räkter a de Kantonsschuel Aarau gsy. Sys Läbeswëërch sind syni volchskundliche Forschige zun Schwyzer Puurehüüser gsy, wo under em Titel «Das Schweizerhaus, nach seinen landschaftlichen Formen und seiner geschichtlichen Entwicklung dargestellt» zwüsched 1900 und 1914 zum grööschte Täil eerscht nach sym Tood publiziert woorde sind. Und mit sym «Aargauer Wörterbuch in der Lautform der Leerauer Mundart» vo 1877 hät er zun Pionier vo de schwyzerische Tialäktläxikografy ghöört. De Hunziker isch as Soo vomenen Oberleerer i sym südweschtaargauische Häimetoort uufgwachse. Er hät s Gimi z Aarau bsuecht und deet 1848 d Matuur abgläit. Nachane hät er Spraache z München und z Bonn gstudiert. Vo 1851 bis 1859 hät er z Parys gläbt, won er zimli vil taa hät: Er isch Tüütschleerer und Leerer vo klassische Spraache gsy, hät für d «Bibliotheca Graeca» Regischter zum Platon und zum Plutarch zämegstelt, hät am «Dictionnaire d’Archéologie» mitgschaffet, hät Buechbisprächige gschribe und isch Koreschpondänt vo der «Augschburger allgimäine Zytig» gsy. 1859 hät en syn Häimetkantoon a d Kantonsschuel z Aarau gholt, und deet hät er, mit em Titel vomene Profässer, as Französischleerer
Dr Johann Gottfried von Herder, gaadlet 1802, (* 25. August 1744 z Mohrungen im Kllnigriich Pröisse; † 18. Dezämber 1803 z Weimar, Herzogdum Saxe-Weimar-Iisenach) isch e dütsche Dichter, Übersetzer, Theoloog und Gschichts- und Kultur-Filosoof vo dr Weimarer Klassik gsi. Er isch äine vo de iiflussriichste Schriftsteller und Dänker vo dr dütsche Sprooch im Zitalter vo dr Ufkläärig gsi und zelt mit em Christoph Martin Wieland, em Johann Wolfgang Goethe und em Friedrich Schiller zum klassische Viergstirn vo Weimar. Si Hauptwärk Ideen zur Philosophie der Geschichte der Menschheit (1784–1791) fasst sini Erkenntniss über d Ärde und dr Mensch zämme, wo s Existänz von em, wien er säit, as äinzige Zwäck d Bildig vo dr Humanidäät häig und dere sötte alli niidrige Bedürfniss vo dr Ärde nume diene und sälber zun ere füere. Er het sine Uffassige über Sprooche, Sitte, Religioon und Poesii, über s Wääse und d Entwigglig vo de Künst und Wüsseschafte, über s Entstoo vo Völker und historische Vorgäng Usdruck gee. S Vernumft und d Freihäit het er für Brodukte vo dr „natürlige“ ursprünglige Sprooch ghalte, d Religioon für e höggst Usdruck vo dr menschlige Humanidäät. Die underschidlige natürlige, historische, soziale und psüchologische Umständ füere zur vilschichtige Differenzierig vo
Dr Georg Christoph Lichtenberg (* 1. Juli 1742 z Ober-Ramstadt bi Darmstadt; † 24. Februar 1799 z Göttinge) isch e Mathematiker und dr erst dütsch Brofässer für Experimentalfüsik gsi. Dr Lichtenberg gältet as dr Begründer vom dütschsproochige Aforismus. Dr Lichtenbärg isch under em von Iifluss vom Immanuel Kant und vom Baruch Spinoza gstande und gältet as e klassische Verdräter vo dr Spootufkläärig. 1778 het er mit sinere Hauptvorlääsig „Experimentalphysik“ aagfange, wo berüemt worde isch wägen iirem Demonstrazioonscharakter, und die het er bis zu sim Dood ghalte. 1784 het er s Leerbuech Anfangsgründe der Naturlehre vo sim Fründ Johann Christian Polycarp Erxleben, wo 1777 früe gstorbe isch, afo uusegee, und bis 1794 het s drei Überarbäitige gee. D Anfangsgründe si joorelang s Standardwärk under de Füsikleerbüecher im dütschsproochige Ruum gsi. Dr Lichtenbärg het vo 1777 aa au dr Göttinger Taschencalender uusegee. Er het din bis zu sim Dood populärwüsseschaftligi Daarstellige zu aktuelle naturwüsseschaftlige Nöijigkäite im Sinn vo dr Ufkläärig veröffentligt (z. B. „Über Gewitterfurcht und Blitzableitung“). Mänggi vo sine Ufsätz gälte as glungeni Litratuurkritik. Au gsundhäitspolitischi Theme si behandlet worde, wie si Forderig noch öffentlige Seebeeder, won er d Vorzüüg von ene 1774 z Ängland kennegleert het. Joorelang het dr Lichtenberg
En Aforismus isch en äinzelne Gedanke, wo us nume äim Satz oder us wenige Setz sälbständig cha bestoo, oder wie s dr Theodor Fontane (1819–1898) gsäit het: „Ein guter Aphorismus ist die Weisheit eines ganzen Buches in einem einzigen Satz.“ Vilmol formuliert er e bsundrigi Iisicht rhetorisch kunstriich as allgemäine Sinnspruch (Sentänz, Maxime, Aperçu oder Bonmot). Gflügleti Wort und puäntierti Zitat gälte litratuurwüsseschaftlig nit as Aforisme. Zu de aforistische Stilmiddel ghööre d Paradoxii, z. B. „D Gschicht leert, wie mä si felscht.“ oder „Bevor i mi due ufrege, isch s mer grad egal.“, dr Alogismus, z. B. „Si blutti Fraue intelligänt?“, d Dobbeldütikäit, z. B. „Analfabeete müesse diktiere“, d Ironii, z. B. „Bakterie? Chliinigkäit!“ und Wortspiil. (Alli Bischbil in däm Absatz stamme vom Stanisław Jerzy Lec.) Hans Peter Balmer: Aphoristik, Essayistik, Moralistik. In: Theorien der Literatur, Grundlagen und Perspektiven, Hans Vilmar Geppert / Hubert Zapf (Hrsg.), Bd. III, A. Francke, Tübinge 2007, S. 191–211. Stephan Fedler: Der Aphorismus. Begriffsspiel zwischen Philosophie und Poesie. Metzler, Stuttgart 1992. ISBN 3-476-45014-7 Harald Fricke: Aphorismus. Metzler, Stuttgart 1984. ISBN 3-476-10208-4 Werner Helmich: Der moderne französische Aphorismus. Innovation und Gattungsreflexion. Tübinge 1991. ISBN 3484-55009-0 Heinz Krüger: Über den Aphorismus als philosophische Form. Dissertation. edition text
Dr Leo Justinus Kauffmann (* 20. Sebdember 1901 z Dammerkirch em Oberelsass, † 25. Sebdember 1944 en Strôßburg) ischt a elsässischer Kombonischt ond Hochschuellehrer gwäa. Dr Leo Justinus Kauffmann ischt am 20. Sebdember 1901 em oberelsässischa Dammerkirch uff d Welt komma. Sei Vadder ischt Lehrer gwäa ond hôt neabaher en deam Dorf d Kirchaorgl gschbiilt. En dr Kleinstadt Altkirch hôt dr Kauffmann s Gymnasium bsuecht ond s Abidur gmacht. Wia dr Erschde Weltkriag vorbei gwäa ischt, hôt der Môô beim Hermann Abendroth (1883 bis 1956) am Kelner Konservadorium Musik studiirt. Moischderkurs hôt’r au noh beim Philipp Jarnach (1892 bis 1982) bsuecht. En dera Zeit send au seine erschde Kombosizioona entstanda. Em Jôhr 1929 hôt dr Kauffmann z Keln a Stell als Musik-Lehrer an dr Rheinischa Musikschuel kriagt, wo dômôls scho da Rang vo-ma Konservadorium ghet hôt. Neabaher hôt’r noh en der Eifel-Stadt Düren an Chor ond a Orkeschdr gleidet. Wia 1933 z Deitschland d Nazis an d Macht komma send, isch dr Kauffmann entlassa wôrra, weil de selle deam sei Musikstil et ens Konzept basst hôt; se hend dean Môô als Neutöner vorschboddet. Drom hôt sich der – wia andre Kinschtler en dera bewegda Zeit au – a Pseidoniim zuaglegt,
È Zugchrützig (i dè Schwiz Zugschrützig) isch s Uuswychè vo zwei Züüg, wo uffenander zuefaare, uff eingleisigè Streggè in èm Baanhof, sofèrn è Uuswychgleis exischtyrt. Dè abchürzende Fachuusdrugg Chrützig wörd im gsamte dütschè Sprõchruum asè bruucht. D Vofaarè für d sichere un flüssige Durchfüürig vo dè Zugchrützigè sin i dè Faardiènschtvorschrift! feschtglait. Bi dè Konschtruktion vom Bildfaarblaan von èrè Streggi wörd feschtglait, a wellè Ort Züüg chrützèd un wellè Zug uff dè Gegèzug wartè muè. Im Buèchfaarblaan vo jedèm Zug isch dè Ort vo dè Zugchrützig un d Nummèrè vum chrützendè Zug vomèrkt. Uff Nebbèbaanstreggè i dè Schwiz isch es au übblich, dass beidi bedeiligtè Züüg glychzitig langsam i dè Chrützigsbaanhof yfaarè un ooni Aahaaltü d Faart fortsetzèd. Sell Vofaarè isch z Dütschland im allgemeinè wegè dè uugnüègendè Durchrutschwäg uzuèlässig. S Dräffè vo zwei Züüg i eim Baanhof wörd nit zletscht als Zugchrützig benamst, well dèsell Vorgang im Bildfaarblaan i dè Regèl als X, wiè nè Chrütz, dargschtellt wörd. Bim normale Chrüze muè i dè Regèl ein vo dè beidè Züüg aahaaltè un wartè, bis dè Gegèzug dè Chrützigsbaanhof erreicht hèt. S Aahaltè cha deby uff zwei Artè durrègfüürt wörrè: sequentielles Chrützè: dè Zug, wo früèner d Baanhofsyfaart bassyrt, chriègt
Dr Klaus Baumgartner (* 21. Dezämber 1937 z Herzogebuchsi; † 10. Dezämber 2015) isch e Schwyzer Politiker (SP) gsi. Vo 1993 bis 2004 isch er Stadtpräsident vo Bärn gsi. Nach ere choufmännischen Uusbiudig het er uf em zweete Biudigswäg Wirtschafts- u Soziauwisseschafte studiert, het zum Dr. rer. pol. promoviert u het vu 1974 bis 1988 als Direktionssekretär bim Schwyzerische Bundesamt für Wonigswäse gschaffed. Vo 1977 bis 1988 isch er aus Verträter vor Soziaudemokratische Partei Mitglid vom Bärner Stadtrat gsi; 1987 isch er Stadtratspräsident gsi. 1989 isch er in Bärner Gmeindsrat gweut worde u het dört bis 1992 aus Fürsorg- u Gsundheitsdirektor gwirkt. Vo 1993 bis 2004 isch er Stadtpräsident gsi. Si Naafouger im Amt isch dr Alexander Tschäppät gsi. Dr Baumgartner isch ghirate gsi u het zwei Ching gha. Stadtpräsident Dr. Klaus Baumgartner tritt nochmals an. (Memento vom 15. Jänner 2013 im Webarchiv archive.is) Stadt Bärn, 23. Dezämber 1999 (Archiv-Version). Berner Stadtpräsidenten (Memento vom 4. Novämber 2011 im Internet Archive) uf g26.ch. Bernhard Ott: Er wirkte lieber im Hintergrund. Nachruf in: Der Bund vom 10. Dezämber 2015. Janina Gehrig: Wie Klaus Baumgartner die Berner Stadtentwicklung prägte. In: Der Bund vom 10. Dezämber 2015. Klaus Baumgartner ist tot. Video in: TeleBärn
D Volchskund isch di akadeemisch Disziplyn vo de Gäischteswüsseschafte, wo di mäntschlich Altaagskultuur erforscht, dokumäntiert und vermittlet. Di verschidene Uniwersitëëte gchäned daadefür verschideni Näme; näbed Volchskund säit mer au Europëëischi Etnology («europëëisch» drum, zum d Volchskund vo der ussereuropëëische Völkerkund z underschäide), Populëëri Kultuure, Empyrischi Kultuurwüsseschaft, Verglychendi Kultuurwüsseschaft oder Kultuurantropology. Tradizionelli Forschigsgibiet sind Aarbetsgrëët, Brüüch, Volchslieder, Huusforschig und so wyter. Me hät sich aso uf di tradizionell püürlich Wält konzäntriert. I de 1960-er Jaar sind sozioloogischi Fraagen uufchoo, und me hät aagfange, di urbaan Wält erforsche: s Läben im Quartier, s Verhalte vom mändlichen und wybliche Gschlächt, d Meedien- und Komunikazioonswält, was mer isst, was me für Musig loset, wie men es Museeum yricht – und sottigs mee. Für d Schwyz gits drüü volchskundlichi Grundlaagewëërch: Für di tradizionell, sachorientiert Volchskund isch das der «Atlas der schweizerischen Volkskunde», wo i de Zwüschechriegszyt plaanet woorden und dän ab 1950 bis 1988 (Regischter 1995) usechoo isch. Im Übergang vo de tradizionele Volchskund zun ere strukturalistische, wo mee d Funkzioon vom Bruuchtum im Fokus hät, isch em Richard Weiss syni grooss aagläit «Volkunde der Schweiz», wo 1946 usechoo und 1984 zum dritte Maal uufgläit woorden isch. Für di jünger, soziokulturell uusgrichtet Volchskund gits s
Dr Alogismus (griechisch: Umvernunft, Widersinn) isch e modärni Kunstrichdig und en aphoristischs Stilmiddel, wo en unlogische Sachverhalt usdruckt oder en Überlegig daarstellt, wo sich sälber oder dr Logik widerspricht. E bekannte rhetorische Alogismus isch d Ussaag „Z Nacht isch s chelter as dusse.“ Dr Alogismus sött nit mit eme Oxymoron oder eme Paradox verwäggslet wärde, wil die Stilmiddel e konkrete Zämmehang widergääbe, won e daatsächlige Gegesatz din vorchunnt. In dr bildende Kunst het dr Mooler Kasimir Malewitsch zämme mit andere Künstler dä Begriff, wo zwüschen em Kubismus und em Dadaismus aagsiidlet isch zwüsche 1911 und 1913 iigfüert. literatur-im-foyer.de. Archiviert vom Original am 19. August 2009; abgruefen am 18. Dezember 2015. Hans-Peter Riese, 1999: Monographie Kasimir Malewitsch. Rowohlt Taschenbuch Verlag GmbH. Reinbek bei Hamburg. rowohlt.de: (Memento vom 24. Septämber 2015 im Internet Archive) (PDF; 135 kB) Lääsbroob, abgrüeft am 26. Merz 2009
En Oxymoron (Plural Oxymora; altgriech. ὀξύμωρος, us oxys ‚scharf(sinnig)‘ und moros ‚dumm‘) isch e rhetorischi Figur, wo bin ere Formulierig bildet wird, wo us zwäi gegesätzlige Begriff bestoot, wo enander widerspräche oder sich gegesitig usschliesse. Hüfig wärde Oxymora in dr Form vo Zwillingsformle brägt. Au äinzelni Wörter oder Begriff oder au e ganze Satz chönne en Oxymoron bilde. S Stilmiddel wird z. B. verwändet, zum dramatischi Stäigerigseffekt z erräiche oder zum öbbis, wo kuum cha usdruckt oder gsäit wärde, in e Bäärli vo Gegesätz z zwinge. Bischbil: s Wort Oxymoron isch sälber en Oxymoron. Commons: Oxymoron – Sammlig vo Multimediadateie Normdate: GND: 4173035-5 | LCCN: sh85096347
De Stanislas Wawrinka (* 28. Novämber 1985 z Lausanne) isch en Schwizer Tennisspiiler. Dür sini Erfolg z Melbourne 2014 bi sim erschte GrandSlam Titel und z Paris 2015 bi de French Open het er sich a de Weltschpitze etabliert. Dr Wawrinka spiilt sit 2002 uf dr Brofiduur. Am 12. Mai 2008 isch er zum erste Mol in d Top 10 vo dr Dennis-Wältrangliste choo. Im gliiche Joor isch er mit em Roger Federer Olümpiasiiger im Manne-Dobbel worde. Sit em April 2013 wird er vom ehemoolige schweedische Dennisspiiler Magnus Norman dreniert, het am 26. Januar 2014 dr Ditel bim Australian Open gwunne. Dank däm Siig isch er uf dr Blatz drei in dr Wältrangliste klätteret, bis jetz si besti Blatzierig. Am 7. Juni 2015 het er dr Final vo Roland Garros un am 11. September 2016 d US Open gegen e Novak Đoković gwunne. Er ziet Sand- und Hertblätz vor, und fast immer, wenn er in Final choo isch, isch s uf äim vo deene bäide Beleeg gsi. Si bsundrigi Sterki isch si äihändigi Rückhand, wo zu de beste uf dr Wält ghöört. Wawrinka klettert auf Rang drei, Focus vom 27. Januar 2014 Wawrinka zerstört Djokovics Sehnsüchte, sueddeutsche.de vom 7. Juni
D Korporazioone (vom latynische corpus „Körper“) si die historische Vorlöifer vo vil modärne Organisazioone, und e Deil vo iine funkzioniere bis hütt. Si si scho im Middelalter und in dr früeje Nöizit entstande. Si underschäide sich in iire Strukture und Funkzioone vo Veräin und vo formale Organisazioone, wo druf basiere, ass dr Iidritt und dr Usdritt vo de Mitgliider freiwillig isch und ass Bedingige zum Ufgnoo wärde uniwersalistisch si vo dr Art: „jede, wo d Kriterie erfüllt“. Die modärne Veräin und Organisazioone git s eigentlech erst sit sich d „Assoziationsfreihäit“ (Veräin) und die „freiji Aarbet“ (formali Organisazioone) gsellschaftlig häi chönne uusebilde und duuresetze. I de Schwyz verstaat me under Korporazioone bsunders d Wald-, Fluer-, Wäid- und äänlichi Nutzigsgnosseschafte. Si gönd zum Täil na uf voorstaatlichi Organisazioonsforme zrugg und chönd elter sy weder de Kantoon, wo s drin ligged. Korporazioone chönd öffentlich-rächtlich oder privaaträchtlich anerchännt sy. Öffentlich-rächtlich sind s i de Kantön Uri, Schwyz, Obwalde, Nidwalde, Luzärn, Zug, Glaris und Sanggale. Si verwalted iri Güeter (Wälder, Allmände, Alpe) und sind aktiv im kulturelle Sektoor (zum Byschpil für Biblioteeke) und im Dienstläistigssektor (zum Byschpil Wasserversorgig, Straassebilüüchtig). Wills fascht wie Gmäinde sind, wäärded s i de Kantonsverfassige uufgfüert und ghäissed au Korporazioonsgmäinde. Di
Dr Pierre Henri Leroux (* 17. April 1797 z Berri bi Bariis; † 11. April 1871 z Bariis) isch e franzöösische Filosoof und Sozialist gsi. Dr Leroux het Buechdrucker gleert, isch denn Schurnalist und Aahänger vom Henri de Saint-Simon worde und het 1824 s Schurnal Le Globe gründet, wo 1831 s Organ vo de Saint-Simoniste worde isch. Wo dr Enfantin dr Füerer vo de Saint-Simoniste worde isch, het er sich vo iirer Schuel drennt und brobiert, e nöis sozialistischs Süsteem uf d Füess z stelle. Noch e baar Ardikel in dr Encyclopédie nouvelle (1841, 8 Bänd), won er mit em Jean Reynaud uusegee het, het er De l’égalité (1838), Réfutation de l’éclecticisme (1839), De l’humanité (1840, 2 Bänd; 2. Uflaag 1845) etc. uusegee. Din het er e Süsteem enworfe, won e konfuusi Reprodukzioon vo pythagoreische und buddhistische Leere gsi isch, vermischt mit Saint-Simonistische Ideä. 1841 het er mit dr George Sand d sozialistischi Revue indépendante gründet. 1846 het er e Konzessioon as Buechdrucker überchoo, het denn z Boussac (Creuse) e sozialistisch-gnossenschaftligi Buechdruckerei organisiert und gläitet, het zwäi nöiji Zitschrifte (L’Éclaireur und Revue sociale) uusegee und e Serii vo Broschüre gschriibe. Noch em Usbruch vo dr Februarrevoluzioon 1848 het er z
Sozialdarwinismus säit men ere Räije vo politische Ideologie, wo in Groosbritannie, Nordamerika und Westöiropa in de 1870er Joor ufchoo si und e psöidowüsseschaftlige biologistische Determinismus verdrätte häi. Si si bis zum Erste Wältchrieg seer populär gsi. Dr Sozialdarwinismus het sich ursprünglig as e wüsseschaftligi Theorii verstande, wo gwüssi Aspäkt vom Darwinismus uf die menschlige Gsellschafte aagwändet und eso zrächtbooge het, ass er deren iiri Entwigglig as Folg vo dr natürlige Selekzioon bim „Kampf um d Existänz“ het chönne erklääre. Die underschiidlige Spiilarte vom Sozialdarwinismus häi noch em Franz M. Wuketits die drei göiiche Kärnussaage: Im Darwin si Theorii vo dr Uslääsi isch in sozialer, ökonomischer und au moralischer Hiisicht maassgääblig für die menschligi Entwigglig. Es git guets und schlächts Erbmaterial. Gueti Erbaalaage sötte gförderet, schlächti usglöscht wärde. Vom Aafang vom 20. Joorhundert aa het sich dr Sozialdarwinismus mee und mee radikalisiert und sich mit dr Eugenik und mit Rassetheorie vermischt. Sozialdarwinistischi Ideä häi schliesslig e groosse Iifluss uf die nazionalsozialistischi „Rassehügiene“ gha. Am Sozialdarwinismus wird under anderem kritisiert, ass er unkritisch biologischi Gsetzmäässigkäite uf menschligi Gsellschafte überdräit. Drzue chunnt, ass meereri vo sine naturwüsseschaftlige Grundaanaame nit vom Darwin sinere Theorii deckt wärde. Die modärni Evoluzioonstheorii luegt dr Sozialdarwinismus as überholt
Di Autonomi Region Kurdistan (kurdisch هه‌رێمی کوردستان ,Herêma Kurdistanê) (Südkurdistan) isch di einzigi Autonomi Region im Irak. Kurdistan gränzt a Syrie, Türkei und Iran. Mit rund 40.000 Quadratkilometer isch Kurdistan ungefähr so gross wie d Schwiz. D Regioon het en äigeni Regierig und en äiges Parlamänt mit Sitz in dr Hauptstadt Erbil. Si het au en äigeni Armee (d Peschmerga), e Faane und e Hümne. 1970 isch im Norde vom Irak die Kurdischi Autonomi Regioon gründet worde, wo 2005 dr Naame Autonomi Regioon Kurdistan überchoo het. Iir offiziells Gebiet setzt sich us de irakische Guwernemänt Dahuk, Erbil, as-Sulaimaniyya und Halabdscha zämme. Drzue kontrolliert si au Däil vo de Guwernemänt nääbedraa. The Kurdistan Region in Brief (Memento vom 22. Novämber 2015 im Internet Archive), Offizielle Webseite der Kurdistan-Regierung Number of population increased in Kurdistan region. Kurdistan Region Statistics Office, archiviert vom Original am 8. August 2014; abgruefen am 30. Juli 2014. Kurdistan Region Statistics Office. Krso.net, November 2013, abgruefen am 8. Juli 2014. Human Development Report Office, abgrüeft am 27. Dezämber 2014