rlitschk/wikidir huggingface dataset:
E Zumft oder z Züri e Zouft – scho althochdütsch zumft „zu ziemen“ – isch e ständischi Körperschaft vo Handwärker. Zümft si im Mittelalter zur Wahrig vo gmeinsame Inträsse entstande und hai as sonigi bis ins 19. Johrhundert existiert. In de Quelle vom Mittelalter und dr früehje Neuzit wird dr Zsämmeschluss vo Handwärker näbe Zumft, wo au hüt no gängig isch, au as Gilde, Gaffel, Amt, Einung, Innung oder Zeche bezeichnet. Hüt si sich d Wüsseschaftler z Dütschland einig und säge em Zsämmeschluss vo Handwärker Zunft und em Zsämmeschluss vo Kauflüt sit em Mittelalter und dr früehje Neuziit Gilde. Im Gegesatz zu Ängland wo guild beides bezeichnet. Usserhalb vo de Zümft het niemer e Zumftbruef döfe usüebe. D Zumft het alli umfasst, wo in ihrem Bruef gschafft hai, mänggisch si mehreri ähnligi Brüef in einere Zumft zsämmegfasst worde, für zum dr Iifluss vo de Handwärker z vergrössere. D Zümft hai in de Stedt d Zahl vo de Handwärker und Gselle festgleit. Eso hai si chönne verhindere, ass si z vil Konkurränz innerhalb vo einere Stadt übercho hai. Si hai au d Regle für e Bruef ufgstellt und überwacht, zum Bispil Usbildigsregle, Arbetszite, Produktqualität und Priis. Nitchriste, wie d Jude, si
As Koalitionschrieg wärde d Chrieg bezeichnet, wo vo 1792 bis 1815 zwüsche Frankriich und siine europäische Gegner stattgfunde hai. Si si Deil vo de Komflikt, wo sich noch dr Französische Revolution über ganz Europa usbreitet hai, und hai s Ändi vo dr Ziit vo de Kabinettschrieg bedütet. Dä fümf Chrieg noch em erste Koalitionschrieg sait me au die Napoleonische Chrieg. Bündnis („Koalitione“) vo europäische Mächt, wo sich die ganz Zit veränderet hai, hai uf verschiidene Schauplätz mehreri Chrieg gfüehrt, wo zum Deil inenander übergange si, gege die Französischi Republik beziehigswiis s französische Kaiserriich vom Napoléon Bonaparte und däm sine Verbündete. D Chrieg löön sich eso iideile: d Revolutionschrieg (1792–1802) – 1. und 2. Koalition Dr Iifall vo de Franzoose in d Schwiz und s Ändi vo dr Alte Äidgenosseschaft, 1798 die Napoleonische Chrieg (1800–1814/15) – 2. bis 6. Koalition und d Kämpf uf em iberische Chriegsschauplatz und s Nochspiil vo 1815 dr Russlandfäldzug (1812) und d Befreijigschrieg (1813–1814) – 6. Koalition d Kämpf zur Zit vo de Hundert Däg nochdäm dr Napoleon vo Elba uf s Festland zruggcho isch bis zu sinere Verbannig uf St. Helena (1815)
Dr Zähnt (latiinisch decima oder census dei) isch ursprünglig e Stüür gsi, wo dr zähnti Deil vo de wirtschaftlige Erdräg und Iikümft usgmacht het. De Zähnt isch scho im Alterdum erhobe worde, d Bible zum Bispil redet vom מעשר (maasor). Er isch vo de Früehchriste übernoh worde und as Chillestüür erhobe worde. Dr Chillezähnt isch im Middelalter en Abgoob zugunste vo dr Pfarrchille gsi vom e Deil vo alle landwirtschaftlige Produkt innerhalb vom e genau definierte Zähntbezirk. In ere gäldlose Wirtschaft wie si im Middelalter langi Ziit bestande het, isch son e diräkti Stüür dr einzig Wäg gsi, für zum die wenige Dienstleistige z finanziere, wo d Obrikeite dr Bevölkerig ge hai. Sit dr Uklärig ghört dr Zähnt zu de verachdete Feudalabgobe. In dr Schwiiz het s Kantön ge, wo me sich scho im 14. und 15. Johrhundert vo de Feudallaste het chönne loschaufe. Die Helvetischi Republik het d Feudalverhältnis vom Ancien Régime ganz ufghobe, aber mit dr Restauration si si zum Deil wider iigfüehrt worde, bis si spöter im 19. Johrhundert ändgültig verschwunde si. In Länder, wo d Chille öffentlich-rächtlich anerchännt isch, wird hüüfig über de Staat e Chillestüür erhobe. Z Bade-Württebärg zum Bispil bedrait si 8 % vo
As Eiheitsstaat bezeichnet män e Staat, wo nit in Gliidstaate mit ere gwüsse Primärsälbstständigkeit wie Länder oder Kantön gliideret isch. Eiheitsstaate chönne zentralistisch (Zentralstaat) oder dezentral organisiert si. Im erste Fall si Provinze oder ähnligi Iirichtige reini Verwaltigsbezirk vo dr Zentralregierig, im zweite Fall si si drüber us Körperschafte mit Staatsqualität, eigene Volksverdrätige und Regierige, wo vom Eiheitsstaat iigrichdet wärde und siiner Rächtsufsicht underlige. Im föderale Bundesstaat hingege lige d Kompetänze zerst emol bi de Gliidstaate und wärde vo dene an d Bundesebeni abdräte. In de letzte Johrzähnt cha mä in vile Eiheitsstaate ä Trend zu mehr Dezentralisierig und zur Iirichdig vo autonome Regione beobachte. Hinder dere Entwicklig steckt s Prinzip vo dr Subsidiarität. Anderersits cha mä in Mittelosteuropa e Trend gseh Bundesstaate ufzlöse und nationalstaatligi Eiheitsstaate z bilde (Tschechoslowakei, Jugoslawie). Drbi git s durchus autonomi Regione in Eiheitsstaate wo d Rächtsstellig von ene sterker usbaut isch as die vo mängge Gliidstaate in föderale System. Im Einzelfall cha s umstritte si, öb es sich um en autonomi Region oder um e Gliidstaat handlet. Dr Übergang zum Bundesstaat isch fliessend. E Bispil wer s Vereinigte Königriich, wo Schottland, Wales und Nordirland eigeni Parlamänt hai, dr grösst Deilstaat, Ängland, aber nit. Bundesstaat
fff p1 Dr Pilatus isch es Bärg­massiv in dr Schwiiz bi Luzärn, im Gränzberiich vo de Kantön Luzärn, Nidwalde und Obwalde. Der Bärgname chunt scho im Middelalter vor, won er öppe Mons pileatus oder Pilatusbärg gheisse het. Das chunt vo de zwöi latynische Wörter “mons”, wo «Bärg» bedütet, und “pila” für «Pfyyler». En andere Name vonnem isch Fräkmünt gsi, was «verbrochene Bärg» bedütet, wider vo “mons” und vo “fractus” (= «verbroche»). Noch dr Iideilig vom Schwiizer Alpeclub liit der Bärg in de Luzärner Voralpe, eme Deil vo de Zentralschwiizer Voralpe, noch anderen Iideilige in de Ämmedaaler Alpe. Dr höchst Gipfel isch s Tomlishorn, wo 2128.5 m hoch isch. Drzue ghöre d Gipfel Esel (2118.7 m), Klimsehorn (1907.2 m), Matthorn (2041.3 m) und Widderfeld (2075.2 m). Wiiteri geographischi Bezeichnige vo Bedütig si: Kulm, Oberhaupt (2106 m), Chriesiloch, Fräkmüntegg (1416 m), Chrienseregg (1026 m), Chasteledosse (1883 m), Gemsmättli, dr ehemolig Pilatussee, Mondmilchloch, Galtige, Chrummhorn (1254 m), Renggpass (886 m) und Lopper (839 m). Im Weste setzt sich d Chetti vom Mittaggüpfi (1916.6 m, au Gnepfstei) über d Stäfeliflue (1922.2 m) bis zum Risetestock furt. Der Bärgstock bestoot zmeischt us Chalchgschtei. Dr Pilatus isch e beliebts Usflugsziil für Touriste. D Pilatusbahn, die steilsti
Pilatus isch dr Name: Pontius Pilatus, vom ene römische Statthalter in dr Provinz Judäa Leontius Pilatus, vom ene byzantinische Glehrte am Afang vo dr Renaissance Pilatus, vom ene Bärg in dr Schwiiz Mont Pilat, vom ene Gebirgsstock im französische Zentralmassiv Pilatus Aircraft, vom ene Schwiizer Flugzüghärsteller Radio Pilatus, vom ene Schwiizer Radiosänder Rob Pilatus, en Sänger
Separatismus isch d'Besträäbig von ere Region sich vom Staat z löösè. Das cha historischi, ethnischi und hüffig au handfeschti ökonomischi Gründ haa. Separatistischi Bewegigè sin politisch und frydlich (wie zum Byschbil in Quebéc oder in dr Tschechoslowakei, oder au gwalttätig (wie zum Byschbil d ETA, d IRA, oder au in Tschetscheniè). In dr Regel wird è separatischti Bewegig denn gwalttätig, wenn d Gegèsytè gwalttätig reagièrt oder alli politischè Mittel usgschöpft sind. Separatismus het meischtens ethnischi, kulturelli, oder religiösi Hintergründ. Hüffig sin ökonomischi und politischi Gründ viil wichtigèr. In dr Regèl entstooht a separatistischi Beweegig abèr, wenn ä Minderheit vo dr Mehrheit majorisièrt, drangsalièrt und wirtschaftlich, kulturell und sproochlich unter Drugg gsetzt wird. Au im alemannische Schproochruum sin Fäll vo Separatismus bèkannt. Äthiopie Jugoslawie Pakistan Sowjetunion Tschechoslowakei Abchasie (vu Georgie) Tschetschenie (vu Russland) Bergkarabach (vu Aserbaidschan) Puntland (vu Somalia) Somaliland (vu Somalia) Südossetie (vu Georgie) Transnistrie (vu Moldawie) Kosovo (UN-Verwaldig, nominell e Deil vu Serbie un Montenegro) Palästina (Selbstverwaldig, aber deilwiis vu Israel besetzt) Taiwan (Republik China) Westsahara (sit 1975 vu Marokko besetzt) Türkischi Republik Nordzypern Aserbaidschan Belgie Bosnie un Herzegowina Chanada China Dänemark Demokratischi Republik Kongo Frankriich Georgie Indie Indonesie Irak Iran Italie Makedonie Moldawie Myanmar Nigeria Pakistan Philippine Russland
D Festig Aarburg isch e mächtigi Burg im Südweschte vom Kanton Aargau. Si stoot hööch über em Stedtli Aarburg uf eme länge und steile Felssporn. D Feschtig isch us ere mittelalterlige Burg entstande, wo d Ängstell an dr Aare kontrolliert het, und si het as Sitz vom Aarburger Landvogt dient. Dr Oort ghöört zu de Kulturgüeter vo nazionaler Bedütig im Kanton Aargau. Hüte befindet sich in dr Festig s Kantonale Jugendheim, wo Jugendligi, won e Jugendstrof abbüesse, verwahrt wärde. Uf em schmale, lang gstreckte Fälsgroot stöhn dr Bärgfriid und dr Palas wo dr Chärn vo dr Alage bilde. Beidi Gebäud si vom Afang vom 13. Johrhundert. Dr Bärgfriid, wo 3 bis 3,5 Meter dicki Muure het, bestoht vollständig us Chalchstei; dr underst Stock isch us em Felse useghaue worde. S zältartige Satteldach isch 1557 ufgsetzt worde. Au d Muure vom Palas bestöhn us Chalchstei. 1621/22 isch uf dr Südsiite e zuesätzlige Wohndrakt mit eme Stägedurm abaut worde. An dr Nordost- und Westsiite befinde sich monumentali Befestigungsbauwärk. An dr Südostsiite isch dr Zälledrakt vo dr Zwangserziehigsastalt für Jugendligi us em 19. Johrhundert gsi, wo 1954/55 mit eme Wohnhuus für d Erziehigsastalt ersetzt worden isch, wo sich harmonisch in die historischi Bausubstanz
Dr Louis Auguste Philippe Frédéric François, 2ème Comte d'Affry (* 8. Februar 1743 z Freiburg im Üechtland; † 26. Juni 1810 z Freiburg) isch dr erst Landamma vo dr Schwiiz gsi (1803), Fäldmarschall in französische Dienst und Schultheiss vo dr Stadt Freiburg in dr Schwiiz. Dr d'Affry isch am 8. Februar 1743 z Freiburg in der Schwiiz as Sohn vom Graf Louis Augustin d'Affry us ere Freiburger Patrizierfamilie uf d Wält cho. Wil si Vater in französische Solddienst gstanden isch het er sini Usbildig am Collège Louis-le-Grand z Paris übercho. In junge Johr isch er scho Fähnrich vo dr Generalkompanii vo dr königliche Schwizergarde z Paris gsi. Noch mehrere erfolgriiche Chriegsiisätz isch dr Affry 1766 in dr Kompanii vo siim Vater zum Hauptmä ufgstiige. 1780 isch er Brigadier, 1784 Fäldmarschall und Kommandant vom Orde Ordre royal et militaire de Saint-Louis und het 1791/92 dr Oberbefähl über die französische Druppe im Departement Haut-Rhin gha, het aber Frankriich zsämme mit sim Vater verloo, nochdäm die schwiizerische Druppe in französische Dienst noch em Tuileriesturm entloo worde si. Vo 1765 aa het er dr «Root vo de Sächzig» z Freiburg gleitet, d Versammlig vo de herrschende Bürgerfamilie vo dr Stadt. Wo dr Napoleon vor
Dr Auguste Pidou (* 30. März 1754 z Grancy; † 14. Mai 1821 z Lausanne, reformiert) isch e Schwiizer Politiker gsi. 1771 het dr Pidou es Studium in Theologii z Lausanne und 1772 z Gämf absolviert. 1775 isch er ordiniert worde. 1776 het er e Studium in Rächtswüsseschafte z Strossburg gmacht, won er as Huuslehrer em Prinz Charles-Alexandre de Gavre Underricht geh het. Vo 1777 bis 1778 isch er Lehrer am Philanthropinum z Dessau gsi. E Johr spöter z Paris het er sich in de Naturwüsseschafte und Sprooche wiiterbildet. 1780 isch er noch Ängland greist und isch Huuslehrer vo mehrere junge Adlige gsi, won er denn mit ene dur Europa greist isch. 1793 het er sich z Lausanne niidergloo und isch am 24. Januar 1798 Mitgliid vo dr provisorische Versammlig vo dr Waadt worde. Bim Gricht vom Kanton Léman isch er öffentlige Achläger gsi und isch im Dezämber 1800 vom Vollziehigsroot, dr neue konservative Regierig vo dr Helvetische Republik, abgsetzt worde. 1801 isch er Abgordnete in dr helvetische Dagsatzig gsi, 1802 Mitgliid vo dr Notableversammlig und vom Senat und vo 1802 bis 1803 Deputierte an dr Helvetische Consulta. Vom Merz bis April 1803 isch er Mitgliid vo dr Vollziehigskommission gsi,
Planoise isch e Stadtdeil vu Besançon in dr franzesische Region Franche-Comté un het rund 17.000 Yywohner. Planoise lyt im Sidweschte vu Besançon un gränzt im Side an d Gmei Avanne-Aveney. Um dr Stadtdeil lige zwe Bigel. Planoise isch in 7 Sektore ufdeilt: Île-de-France: Der grescht Beraich, böue in dr 1970er Johr. Île-de-France, gnännt no dr franzesische Region Île-de-France, isch dr bevelkerigsryychscht Deil vu Planoise mit 7000 Yywohner. Epoisses oder vu dr Yywohner au Franche-Comté gnännt, isch zwische 1967 un 1976 böue wore. Cassin, gnännt noch em franzesische Bolitiker René Cassin, isch zwische 1985 un 1992 böue wore un giltet wäg dr vile Läde as dr Handelssektor. Hauts-de-Chazal isch e 2002 böue Gschäftsviertel, wu au s nej Chrankehuus vu Besançon stoht. Malcombe, 1976 böue, giltet as dr Sportsektor mit 7 Fueßballplätz un dr Heimet vu vile Sportverein. Micropolis isch 1988 böue wore, do het s d Kunzärthalle un dr Uusstelligspark. Chateaufarine isch dr grescht Handelssektor mit zwei Yychaufszäntre un iber hundert Gschäfter. Uusgrabige in dr Umgebig hän ergee, ass do scho syt em Neolithikum Mänsche gwohnt sin. E Fragmänt vun eme Fyyrstei un verschideni Objäkt bewyyse d Besidlig syt eppe 3500 vor Chrischtus. Syt em Mittelalter isch s Biet landwirtschaftli gnutzt
Dr Immerwährend Riichsdag isch d Bezeichnig für d Verdrätig vo de Ständ im Heilige Römische Riich gsi, wo z Rägensburg vo 1663 bis 1806 dagt het. Währed dr Riichsdag vorhär in unregelmässige Abständ in verschiidnige Stedt dagt het, isch er noch 1594 nume no im Riichssaal vom Rägensburger Roothuus abghalte und 1663 schliesslig au nüm ufglöst worde, so dass er zum Immerwährende Riichsdag worden isch. Rägensburg isch denn au zum Sitz vo öbbe 70 Komitialgsandtschafte vo usländische Staate worde. Dr Kaiser sälber het sich bim Immerwährend Riichsdag vom kaiserliche Prinzipalkommissar lo verdräte, wo vo 1748 aa us dr Familie Thurn und Taxis gstammt het. Die letzti Dagig vom Immerwährende Riichsdag het 1803 mit dr Publikation vom Riichsdeputationshauptschluss stattgfunde, wo d Neuordnig vom Riich agordnet het, und 1806 isch s Riich denn ändgültig ufglöst worden. Dr Ryychsdag vu 1663 isch zerscht nit as „immerwährend“ blant gsi, Mer isch am 20. Jänner zämmechuu go iber d Gfohr berote, wu dur d Tirke an dr eschtlige Ryychsgränz entstanden isch. Dr Chaiser Leopold I. het fir d Verdeidigung Gäld brucht. Dernäbe isch dr Stryt zwische dr Firschtebardei un dr Churfirschte ne Thema gsi, wu scho lenger am Glumse gsi isch. D Firschte, wu in
Regensburg, uf Bairisch Rengschburg (vo lat. Castra Regina: Lager am Fluss Regen – noch em römische Legionslager, wo dört 179 n. Chr. existiert het), isch e kreisfreji Stadt in Ostbayre. Si isch d Hauptstadt vom Bezirk Oberpfalz und dr Sitz vo dr Regierig vo dr Oberpfalz und vom Landroot vom Landkreis Regensburg. Sit em 13. Juli 2006 ghört d Regensburger Altstadt mit em Stadtamhof zum UNESCO Wälterb. 2008 het d Stadt 133.525 Iiwohner gha und isch eso noch Münche, Nürnbärg und Augschburg an vierter Stell under de Grossstedt vom Freistaat Bayre gstande. D Stadt isch Bischofssitz vo der römisch-katholische Diözese Regensburg, het drei Hochschuele und bildet eins vo de 23 bayrische Oberzentre. Regensburg isch stark vom verarbeitende Gwärb (Autibau, Maschinebau, Elektrotechnik, Mikroelektronik) prägt. D Arbetslosigkeit liit under em bayrische Landesdurchschnitt (Novämber 2009: 6,4 %). Mit 720 sozialversicherte Beschäftigte je 1000 Iiwohner het Regensburg e hochi Arbetsblatzdichti. Karl Bauer: Regensburg. Kunst-, Kultur- und Alltagsgeschichte. 6. Auflage. MZ-Buchverlag, Regenstauf 2014, ISBN 978-3-86646-300-4. Fehler in Vorlage:Literatur – *** Parameterkonflikt: 'DNB' redundant, da ISBN gegeben Anke Borgmeyer, Achim Hubel, Andreas Tillmann und Angelika Wellnhofer: Denkmäler in Bayern – Stadt Regensburg. Ensembles – Baudenkmäler – Archäologische Denkmäler. Band III.37. Mittelbayerische Druck- und Verlagsgesellschaft, Regensburg 1997,
Dr Föderalismus (vo lat. foedus, foedera „Bund“, „Bündnis“, „Vertrag“) isch grundsätzlig e Organisationsprinzip, wo die einzelne Gliider über e gwüssi Eigeständigkeit verfüege, aber zun ere übergriifende Gsamtheit zsämmegschlosse si. Hüfig wird dr Begriff bruucht, ohni z differenziere, und für Föderatione, aber au für Staatebünde (Konföderatione) bruucht. Deilwiis hai d Gliider vom Bund s Rächt uszdräte, wobii s gschriibene Verfassigsrächt aber nit umbedingt mit dr Verfassigswirklichkeit muess überiistimme. Ob usser däm im Rahme vom Sälbstbestimmigsrächt vo de Völker e Rächt uf d Sezession bestoht, isch frooglich. Im politische Beriich isch mit Föderalismus speziell e staatlichs Organisationsprinzip gmeint, wo einzelni Gliidstaate (Länder, Staaten, Kantön) e Bundesstaat, das heisst e Bund vo Staate, bilde, oder e Staatebund bzw. e Konföderation. D Gliidstaate (me sait ne Länder, Bundesländer, Kantön oder Bundesstaate oder ähnlig) gäbe mit em Biidritt zum Bundesstaat ihri staatligi Souveränität uf, bhalte aber ihri Staatlichkeit as Gebietskörperschaft mit eigener Regierig, eigenem Parlamänt und eigene Gricht. Bim Staatebund hingege bliibe si wiiter souveräni Staate. Ere Person, wo dr Föderalismus andere staatlige Strukture vorzieht, sait me „Föderalist“. Eiheitsstaat Bundesstaat Staatebund Kantönligeist
Dr Begriff Bundesstaat het im Föderalismus zwei verschiidnigi Bedütige: die vom e Bund vo Staate (Föderation) und die vom e Staat, won e Deil vom ene Bund isch. In erster Linie wird under Bundesstaat dr föderali Gsamtstaat gmeint, e Staat, wo us eme Bund oder ere Union vo mehrere Gliidstaate zsämmegsetzt isch; Gegesatz: Gliidstaat (Deilstaat, wie öbbe Land, Bundesland oder Kanton), e Deil vo son eme Gsamtstaat mit eigener Staatlichkeit, Gegesatz: Eiheitsstaat, e Staat, wo d Undergliidrige von em kei eigeni Staatlichkeit hai, Gegesatz: Staatebund (Konföderation), e Verbindig vo mehrere Staate, wo d Verbindig, dr Staatebund, kei Staatlichkeit het. Im Fall vo dr Bundesrepublik Dütschland, dr Republik Östriich und dr Schwiizerische Eidgenosseschaft wird d Bezeichnig „Bundesstaat“ meistens im Sinn vom föderale Gsamtstaat, bruucht – man redet denn vo «Bundesebeni», wo institutionalisierte Staatsorgan wie Bundesparlamänt oder Bundesgricht figuriere, wo hierarchisch de Gliidstaate übergordnet si. Andrersiits wird under Bundesstaat e föderalistische Gliidstaat as Deil vo som ene Gsamtstaat verstande; Gegesatz: Gsamtstaat (Bund, Union), Gegesatz: Gebiet, wo unmittelbar zum Bund ghört. Im Fall vo de Vereinigte Staate vo Amerika und dr Republik Indie wird s Wort „Bundesstaat“ (state) im zweite Sinn bruucht, wie au für d Gliidstaate vom Dütsche Kaiserriich, wo denäbe au
Dr Oberryynisch Kulturpryys isch zwische 1966 un 1996 vu dr Johann Wolfgang von Goethe-Stiftig z Basel alljohr an Lyt vergee wore, wu sich uuszeichnet gha hän in Beryych vu dr Heimet- oder Kulturforschig im Elsass, z Bade, in dr Schwyz un z Vorarlbärg. uuszeichnet gha hän. Dr Pryys isch abwächselnd in Frankryych, Dytschland un in dr Schwyz iberreicht wore. D Basler Johann Wolfgang von Goethe-Stiftig isch e Ableger vu dr Hamburger Alfred Töpfer Stiftig, wu wägem Verhältnis vu ihrem Stifter Alfred Töpfer zum Nationalsozialismus langi Zyt umstritte gsi isch. Syt dr 1990er Johr isch d Vergangeheit vu dr Töpfer-Stiftig kritisch diskutiert wore. Scho anne 1986 het dr Elsässer Freddy Raphael dr Oberryynischi Kulturpryys abglähnt. D Idee vu däm Pryys isch „d Entschärfig vu dr chinschtlige, dr organische Substanz vum Ruum widersprächende, nationale Gränze“ gsi. Im Zämmehang mit dr Vergangeheit vum Töpfer sin die Formulierige as zimli problematisch aagsäh wore, vor allem wel dr Töpfer sich in 1930er Johr fir d „Heimholig“ vu dytschsprochige Biet uusgsproche un d Bsetzig vum Elsass anne 1940 begriesst gha het. 1996 isch d Verlejig vu däm Pryys wäge däm yygstellt wore. Anne 1999 het dr Historiker Peter d Pryysvergabe zwische 1966 un 1995 untersuecht. No
E bundesunmiddelbars Gebiet isch e Gebiet im ene Bundesstaat, wo zu keim vo de Einzelstaate ghört, sondern diräkt em Bund understoht. Sonigi Gebiet wärde hüfig au as Bundesterritorie bezeichnet, z Indie as Unionsterritorie. Bundesterritorie, wo d Bundeshauptstadt und eventuell ihr ängers Umland umfasse, bezeichnet me hüfig as Bundesdistrikt. E bekannts Bispil isch dr District of Columbia in de USA, wo d Bundeshauptstadt Washington, D.C. umschliesst. Dr Gegebegriff isch dä vom bundesfreie Gebiet, das heisst vom ene Gebiet, wo zum ene Einzelstaat vom ene Bundesgsamtstaat oder Staatebund ghört, aber nit zum Bund sälber.
Dr Markus Manfred Jung (* 5. Oktober 1954 z Zäll im Wisedal) isch e dytsche Dialäktdichter un Schriftsteller. Dr Jung isch hit dr bekanntescht un erfolgryychscht läbig alemannisch Dialäktautor z Sidbade. Dr Markus Manfred Jung isch z Lörrach in dr Haagenerstroß un speter im Obermattweg z Stette bi Lörrach ufgwagse. Syy Vater, Gerhard Jung, isch Oberamtmann bi dr Boscht gsi un derzue e bekannte Schwarzwälder Dialäktdichter, syy Mueter, Klara geb. Wuchner, Huusfrau. Dr Markus Manfred Jung het zwei Gschwischter, e eltere Brueder, Karlheinz Jung, un e jingeri Schweschter, Sabine verh. Ging, e Musiklehreri. S Abitur het er anne 1974 am Hebel-Gymnasium Lörrach gmacht un derno Skandinavischtik, Germanischtik, Filosofii un Sport z Fryybeg un z Oslo studiert. Dr Markus Manfred Jung het im Johr 1990 d Marion geb. Frischmuth ghyrote, wu zwe Sihn in d Eh mitbrocht het, Yann (* 1980) un Manuel (* 1984). Ändi 2006 hän si sich scheide loo. Us däre Eh stammt e Dochter, Laura Sophia. Anne 2010 het er d Moleri Bettina Bohn (* 1954) ghyrote. Hite läbt dr Jung mit Frau un Dochter z Hohenegg im Chleine Wiisedal. Bis 2018 het er as Studiediräkter un Fachabteiligsleiter Dytsch un Sport am Theodor-Heuss-Gymnasium z Schopfe unterrichtet. Anne
Dr Riichsdeputationshauptschluss (das haisst Hauptschluss, also Abschlussbricht, von ere usserordentlige Riichsdeputation) isch s letste bedütende Gsetz vom Heilige Römische Riich gsi. Es isch an dr letzte Sitzig vom Immerwährende Riichsdag am 25. Februar 1803 z Regensburg verabschiidet worde und isch mit dr kaiserlige Ratifikation am 27. April 1803 in Chraft dräte. S Gsetz het d Entschädigung vo de wältlige Fürste vom Riich greglet, wo Gebiet wäge de Revolutionschrieg verlore hai. Das isch möglig gmacht worde, vor allem wil chirchligi Herrschafte und Bsitzdümer säkularisiert, enteignet und de wältlige Fürste überge worde si, aber au chliineri wältligi Bsitzdümer si mediatisiert worde, d. h. si hai ihri Riichsunmittelbarkeit verlore und si eim vo de mächdigere Riichsständ understellt worde. Em Text isch dr Entschädigungsplan zgrund gläge, wo im Juni 1802 Frankriich und Östriich abgmacht gha hai, und uf me Ardikel 7 vom Friidensverdrag vo Lunéville basiert het, wo 1801 abgschlosse worden isch.
Dr Adrien Finck (* 19. Oktower 1930 z Hàgebàch (Sundgöi); † 8. Jüni 2008) ìsch e elsassischer Schrìftsteller un Hochschüellehrer gsin. Dr Finck hàt z Milhüüse s Baccalauréat gmàcht un àn dr Üniversitete Stroßburi un Paris stüdiert. 1973 het er dr Rüef uf e Professür fìr ditscha un elsassischa Literatür àn dr Université Marc Bloch Stroßburi bikumma. Sin Forschungsschwarpunkt isch d elsassisch Literatür gsin. Dernawe het er öi Àrwete züe dr Warik vum Georg Trakl, em Friedrich Hölderlin un em Rainer Maria Rilke pübliziert. 1993 ìsch er emeritiert worre. Dr Adrien Finck ìsch ein vun dr wichtischte elsassiche Dìchter noch em Zweita Waltkriej gsin. Ar ìsch im Sundgöidorf Hàgebàch ufgwagse, wien er gschrìwe hàt, „sallamols, wu sa-n-im Kind g'sait han, àss 's ke Sproch hàt“. Wie s Elsàss im Zweiter Waltkriej vun dr Ditsche bsetzt worre ìsch, ìsch s Elsassisch verbotte worre. Sin Vàter ìsch verhàftet worre, sin Brüeder züe dr Wehrmàcht zwàngsingezöje worre un z Russlànd gfàlle. Noch em Kriej isch s Ditsch verbotte worre, dr Finck hàt sìch öi vun dr ditsche Sproch dischtànziert, erscht ìwer di ditsch Literatür hàt er wìder e Waj zrick züen ere gfunde. Dr Finck hàt sìch àllwil fir s Elsàss ingesetzt, fìr