rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Bim Basler Juudepogroom si am 16. Januar 1349 z Basel schetzigswiis fufzig bis sibzig Juude umbrocht worde und die ersti jüüdischi Gmäind z Basel isch zerstöört worde. Dr Pogroom isch äine vo vile gsi, wo wäärend dr erste middelalterlige Pestpandemii woorschinlig vo de Obrikäite im Gebiet vom südlige Oberrhii organisiert worde si. 1348/49 het in Öiropa an vile Ort e Juudeverfolgig aagfange. Die isch im ene änge Zämmehang mit dr erste Pestwälle gstande, wo sich vo Südöiropa gege Norde usbräitet het. D Lüt häi nid gwüsst, was mä drgeege chönn mache und Grücht vo Brunnevergifdige und Äänligem si ufchoo und mä het behauptet ass d Juude eso d Christe welle usrotte. Im Dezämber 1348 isch d Pest z Basel zwar nonig usbroche, aber d Bedroig vo de Juude isch eso gsi, ass e baar us dr Stadt gflüchdet si. Um d Wienacht isch dr jüüdischi Friidhoof verwüestet worde. Aagriff uf d Juude, wo under em Schutz vom Kaiser gstande si, häi d Glaubwürdigkäit vo dr lokale Obrigkäit de Riichsvögt gegenüber in Froog gstellt. No 1345 häi sich d Magistrat im südlige Oberrhii im ene Landfriidensbündnis bsundrigs gege Buurebande zämmegschlosse, wo Juude verfolgt häi, und 1347/48 si e baar Basler Aadligi
Die Israelitischi Gmäind Basel (IGB) isch vor mee as zwäihundert Joor gründet worde. Si isch äini vo de grösste jüüdische Gmäinde in dr Schwiz und bietet de 2000 Juude, wo in dr Regioon vo de Stadt lääbe, alli Iirichdige aa, wo für e jüüdischs Lääbe nöötig si. Es isch en Äihäitsgmäind, das häisst si isch für alli Juude unabhängig vo iirer religiööse Usrichdig doo und wird noch de Reegle vo dr Halacha gfüert. Im 12. Joorhundert het e jüüdischi Wanderbeweegig us em middelrhiinische Ruum ins Elsass aagfange, wo Basel im Middelalter kulturell und wirtschaftlig drzue ghöört het. Sit em früeje 13. Joorhundert si z Basel Juude urkundlig fassbar, woorschinlig het s scho um 1200 e jüüdischi Gmäind gee. Si het e Sünagooge und e Friidhoof vor dr Stadtmuure ghaa. E Ghetto het s nid gee: d Hüüser vo Juude und Christe si nääbenenander gstande. Wie in andere Stedt si d Basler Juude Münzwäggsler und Gäldverdleener gsi, wil män ä wägen em religiös-bruederschaftlige Charakter vo de Zümft alli Handwärk verbote het und wägen em kanonische Zinsverbot für Christe iine nume das Gwärb offegstande isch. Iiri Hauptkunde si die stedtischi Oberschicht vom Bischof und Aadel gsi. D Bürgerschaft het dr jüüdische Gmäind
Die Israelitischi Religioonsgsellschaft Basel (IRG) isch e sträng orthodoxi jüüdischi Gmäind in dr Stadt Basel. Sie het iiri Sünagooge an dr Ahornstrooss und zelt öbbe 250 Seele. Doodrvo si öbbe 50 Manne, 70 Fraue und 130 Chinder und Jugendligi. Si isch 1927 gründet worde und stoot mit dr israelitische Äihäitsgmäind IGB uf guetem Fuess. D IRG isch e Veräin noch em Zivilgsetzbuech (ZGB), aber käi öffentlig-rächtligi Körperschaft, und wird finanziell vo ire Mitgliider dräit. Nume männligi Mitgliider si stimm- und waalberächdigt und chönne in Vorstand gweelt wärde. D Mitgliider müesse noch de Gsetz vo dr Thora lääbe. Dr Arthur Cohn, wo 1885 dr erst Basler Rabbiner worden isch, isch sträng orthodox gsi und gege alli Reforme, wo zu sällere Zit an dr Daagesornig gsi si. Scho 1911 het er d Gründig von ere Organisazioon für e ‹gsetzdröis› Juudedum vorgschlaage. Im Mai 1912 isch d Wältorganisazioon «Agudas Jisroel» gründet worde. Dr Cohn het d «Stifdig Israelitischs Leerhuus» in s Lääbe grüeft, dr «Schomre Thora Männerveräin» zämme mit em Sally Guggenheim, und er isch Mitgründer vom Veräin «Schomre Schabbos» gsi. Us däm isch denn 1927 noch em Dood vom Cohn d IRG entstande. 1923 het dr Guggenheim dr IGB verloo und het
S Despotat Morea isch e byzantinischs Herrschaftsgebiet uf em Peloponnes gsi. D Ridder vom Vierte Chrüzzuug häi im Joor 1204 Konstantinopel erooberet und s Byzantinische Riich, wo denn immer no beachtlig gsi isch, zerschlaage. Es häi sich e baar Äinzelstaate bildet wie s Despotat Epirus, s Kaiserriich Trapezunt, s Kaiserriich Nikaia, s Latiinische Köönigriich Thessaloniki und s Latiinische Kaiserriich, wo dr äigentlig Räst vom früenere Oströmische Riich gsi isch. D Latiiner häi weniger as 60 Joor lang z Konstantinopel gherrscht, bis es im Michael VIII. Palaiologos im Joor 1261 glungen isch, d Stadt zruggzeroobere. 1262 het dr Kaiser sini Beamte as Kephale in d Burg vo Mistra gschiggt, wo 1249 vo fränkische Ridder baut worden isch. Dört isch denn die äigentligi Nochfolgerstadt vom antike Sparta an de Abhäng vom Taygetos entstande, wääred s fränkische Fürstedum Achaia, wo jetz zämmebroche isch, vo Lakedaimon us beherrscht worden isch. Under de Kantakuzene und spööter de Palaiologe isch s Amt vom "Despot" über d Morea (Peloponnes) e byzantinischi Sekundogenitur gsi. Venedig het au bedütendi Bsitz uf dr Halbinsle ghaa, wie öbbe die starke Festige vo Methoni und Koroni am westlige Finger vom Peloponnes. 1449 isch dr Despot Konstantin z Mistra as Konstantin XI. zum
S Fürstedum Theodoro (altgriech. Θεοδόρο, Theodóro) oder Gothia (Γοτθία, Gotthía) isch e chliine, christlige Föidalstaat im südwestlige Däil vo dr Krim gsi, zwüschen em hütige Balaklawa und Aluschta, wo vom 13. Joorhundert bis zum 15. Joorhundert existiert het. D Hauptstadt vo Doro (Mangup-Kale) het denn au Theodoro ghäisse. S Fürstedum Theodoro isch e Noochfolgerstaat vom Byzantinische Riich gsi. Bis es vo de Osmane im Joor 1475 erooberet worden isch, isch s Fürstedum Theodoro s letzte Territorium vom byzantinische Imperium gsi, wo s no gee het. D Bevölkerig vom Fürstedum het us de verschidene Ethnie bestande, wo sich in dr Antike und im Mittelalter uf dr Krim niidergloo häi. Us däm Völkergmisch vo Grieche, Krimgote, Alane und Karäer het sich e nöiji ethnischi Grubbe bildet, wo griechisch gschwätzt het und wo d Meerhäit von ere zur Orthodoxe Chille ghöört het. Byzantinum, Nobility, Gabras Transformation und Kulturaustausch am Rand der mediterranen Welt. Das Bergland der Krim im Frühmittelalter., Zentralmuseum (RGZM), Mainz
E Protektorat (vo lat. protegere, „schütze“) isch e staatligs Territorium, wo däilwiis suwerään isch und wo vom ene andere Staat, vom Protekter, gegen usse verdräte und verdäidigt wird. Dr Protekter und au s Protektorat chönne verdraagsfähigi Völkerrächtssubjekt si. Im Vergliich ghööre Kolonie oder Übersee-Territorie iirer Kolonialmacht, und iiri Iiwooner si deren iiri Underdaane. Die Definizioon isch aber erst sit em Ändi vom 19. Joorhundert gültig. Bis denn – vor allem in dr Zit vom „Renne um Afrika“ im letschte Viertel vom 19. Joorhundert – isch s nid genau definiert gsi, und mä het mängge afrikanische Gebiet, wo gar käi Staatligkäit im modärne Sinn ghaa häi, Protektorat gsäit. Es het sich doo um e Vorstuefe zun ere äigentlige Kolonie ghandlet, wo nit en örtlige Staat, sondern die äigene Inträsse in däm Gebiet gege rivalisierendi öiropäischi Staate gschützt worde si. Die Protektorat si am Aafang vom 20. Joorhundert alli Kolonie worde. Michael Dauderstädt, Arne Schildberg (Hgg.): Dead Ends of Transition. Rentier Economies and Protectorates. Campus, Frankfurt am Main 2006, ISBN 3-593-38154-0.
Dr Mehmed II. (محمد بن مراد, Meḥemmed b. Murād; * 30. Merz 1432 z Edirne; † 3. Mai 1481 bi Gebze), gnennt ابو الفتح, Ebū ʾl-Fetḥ - «Vater vo dr Erooberig» und spööter فاتح, Fātiḥ - «dr Erooberer», isch dr sibti Sultan vom Osmanische Riich gsi. Er het vo 1444 bis 1446 regiert und denn wider vo 1451 bis zu sim Dood. Am 29. Mai 1453 het er Konstantinopel erooberet und s Byzantinische Riich zerstöört. Wäge sine vile Eroobrige wird er näben em Osman I. as dr zwäit Gründer vom Osmanische Riich bezäichnet, won er au drfür die territoriali, ideologischi und ökonomischi Basis erschaffe het. Franz Babinger: Mehmed der Eroberer und seine Zeit. Weltenstürmer einer Zeitenwende. Bruckmann Verlag, München 1953. Franz Babinger: Maometto il Conquistatore e il suo tempo. 2., revidierte Auflage, Torino 1967. (Mit neuem Vorwort von Franz Babinger) Franz Babinger: Mehmed the Conqueror and His Time. Aus dem Deutschen von Ralph Manheim, herausgegeben mit bibliographischen Referenzen und Index von William C. Hickman. Princeton University Press 1992, ISBN 978-0-691-01078-6. John Freely: The Grand Turk. New York 2009, ISBN 978-1-59020-248-7. Commons: Mehmed II. – Sammlig vo Multimediadateie Kultusministerium vo dr Republik Türkei: Fatih Sultan Mehmet Emanuel Eckardt: Halbmond über dem
D Orsini si e wiit verzwigti römischi Aadelsfamilie gsi, wo vom römische Gschlächt vo de Bobone abgstammt isch und zwüsche 1100 und 1900 e groosse Iifluss uf die italiänischi Gschicht ghaa het. Sit em Pontifikat vom Hyacinto Bobo as Coelestin III. het d Familie vo de Bobone as Verdräter vo dr Bardei vo de Guelfe lang und erbitteret gege die ghibellinische Colonna um die herrschendi Stellig in Rom kämpft. Vo 1500 bis 1958 si d Orsini zämme mit de Colonna die bäbstlige Droonassistänte gsi, e Würde wo 1735 erblig worde isch. D Orsini si 1629 Riichsfürste worde und 1724 bäbstligi Brinze. 1854 häi si noch em Erstgeburtsrächt dr Ditel vom ene Principe romano überchoo. Dr Zwiig vo de Orsini-Gravina, wo hüte no existiert, het 1560 dr bäbstlig Herzoogsditel überchoo. As Folg vom Vierte Chrüzzuug häi Mitgliider vo dr Familie au Bsitz in Griecheland erworbe. Si häi mit dr Hilf vo de Venezianer d Pfalzgroofschaft vo Kefalonia gründet. 1318 isch dr Nicola Orsini Herrscher über s Despotat Epirus worde, wo denn allerdings scho rächt chlii gsi isch. Commons: Orsini – Sammlig vo Multimediadateie Materialsammlig Genealogii vo de Orsini (italiänisch) Biografie vo de Herzöög vo Gravina (italiänisch, däilwiis franzöösisch) Catholic Encyclopedia: Orsini,
Us dr Sicht vo de Lüt im Byzantinische Riich und im Nooche Oste si im Middelalter d Iiwooner vo dr westlige Helfti vom ehemoolige Römische Riich as Latiiner bezäichnet worde. Bsundrigs: D Händler us Venedig, Genua und andere italiänische Seehandelsstedt, wo zum Bischbil z Konstantinopel Niiderlassige gründet häi, und dört wäge iirer wirtschaftlige Sterki e wichdige Machtfaktor gsi si – und wäge däm immer wider s Ziil vo Pogrom vo dr iihäimische Bevölkerig worde si. D Chrüzridder und d Fürstedümer, wo si im östlige Middelmeer errichdet häi, wie s Latiinische Kaiserriich in Konstantinopel und d Chrüzfaarerstaate in dr Lewante. De Latiiner het mä vilmol äifach und und nid seer genau au Franke gsäit.
Die Liste git e Übersicht über die Jüüdischi Fest, und isch gliideret noch de Fest im Jooreskräis und Deilig vom Daag in dr jüüdische Ziträchnig, de nöijere Fiirdig im Staat Israel, und de andere Fiir- und Fastdääg vom Juudedum. Rosch ha-Schana (hebr. ראש השנה Nöijoorfest, 1.–2. Tischri) Jom Kippur (hebr. יום כיפור Versöönigsdaag, 10. Tischri) Sukkot (hebr. סוכות Laubhüttefest, 15.–23. Tischri) Hoschana Rabba (dr sibti Festdaag, 21. Tischri) Schmini Azeret (hebr. שמיני עצרת dr achti Festdaag, 22. Tischri) Simchat Tora (hebr. שמחת תורה Torafröid, 23. Tischri) Chanukka (hebr. חנוכה Weihfest, 25. Kislew – 2. Tevet) Tu biSchevat (hebr. ראש השנה לאילנות Nöijoorsfest vo de Böim, 15. Schevat) Purim (hebr. פורים Fest vo de Loos, 14. oder 15. Adar) Pessach (hebr. פסח Überschritig, 14.–22. Nisan) Lag baOmer (hebr. ל"ג בעומר dreiädrissigsti Daag vo dr Omerzit, 18. Ijjar) Schawuot (hebr. שבועות Wuchefest, 6.–7. Siwan) Tu B'Av (15. Aw) Jom haScho'a – Holocaustgedänkdaag Jom haZikaron – Gedänkdaag für die gfallene israelische Soldaate Jom haAtzma'ut – israelische Unabhängigkäitsdaag Jom Jeruschalajim – Jerusalemdaag Schabbat (שבת) Brit Mila (ברית מילה Beschniidig) Bar Mitzwa bzw. Bat Mitzwa (בר מיצוה bzw. בת מיצוה Religionsmündigkäit) Rosch Chodesch (ראש חודש) Zom Gedalja (3. Tischri) Assara beTevet (10. Tevet) Ta'anit Esther
Aramäer (aramäisch ܣܘܪ̈ܝܝܐ) sind einersits e ethnischi Volksgruppe, wo bis i d Bronzezit zrugg nochwisbar sind, und anderersits e christlichi Religionsgmeinschaft, us em Noche Oste, wo sich as Noofaare vo de historische Aramäer gsiend. S historisch Volk vo de Aramäer hät z Mesopotamie gläbt, eme Land zwüsched de Flüss Euphrat und Tigris im vordere Orient. Hützutags wohned d Aramäer im Gränzgebiet vo de Türkei, Syrie und em Irak. I de erst Hälfti vom 1. Joortuusig v. Chr. hend sich d Aramäer im Nööche Oste uusbraitet und meriri chliini Fürstetümer bildet. Wichtig Stämm us dere Zitt sind d Bīt-Baḫiani, d Bīt-Adini (um Masuwara), d Bīt-Agusi (um Arpad) und Bīt-Gabbar z Samʼal gsii. S Aramäisch, wo d Aramäer no reded, isch d Sproch, wo Jesus gredt hät. Aramäisch isch dozmol e Lingua franca im Vordere Orient gsi. Es git hüt no christlichi Kirchene (Orthodoxi- und Ostkirchene), wo d Sproch Alt-Aramäisch i ihrer Liturgii bruched. Sit em Völkermord a de Aramäer i de Johre 1915 bis 1917 im damolige Osmanische Riich gits immer wider Problem för da Volk, wo uf mehreri Länder im vordere Orient verstreut isch. Es git z Europa chlinneri Gmeinschafte vo Aramäer, under anderem z Dütschland, z Östriich und i
Livia isch en wibliche Vorname, wo hützutags vorallem in Italie, de Schwiz, Rumänie und andere oschteuropäische Läder vor chunt. Livia isch die wiiblichi Form vu Livius oder hüt modern Livio. De ursprünglich latiinischi Name Livius bedüütet öpper vu de Familie vu de Livier. Zudem cha Livia abgleitet werde vo Olivia = Ölbaum. Liv, Liva, Livana, Livi, Liviane, Liviana, Livja, Livnat, Livya, Livvija
Mia isch en wiibliche Vorname. Mia bedüütet die, wo (vu Gott) gliebt wird, die Schöni oder au die Bitteri. Gwünschts Chind (hebräisch). Mia isch au e Kurz- oder Koseform vu Maria. 2012 isch Mia zum beliebtischte Name für Babys i de Dütschschwiiz worde. Au in Dütschland isch de Name Mia 2011 ganz obe uf de Liischte vu de beliebtischte Babyvorname z finde gsi. Mia Aegerter (* 1976), schwizer Pop-Sängeri und Schauspileri Mimi, Miana
De Christoph Weber-Berg (* 1964) isch en Schwiizer Pfarrer und Wirtschaftsethiker. Sit em 1. Ougschte 2012 isch er Chilerotspräsident vo de Reformierte Landeschile Aargau. De Christoph Weber isch z Töüffetu und z Choom ufgwachse. D Kantonsschuel het er z Aarau und z Glaris bsuecht und im Aaschluss an d Matur evangelischi Theologii an de Uni Züri schtudiirt. Im Johr 1992 isch er vo de Reformierte Landeschile Aargau z Länzbrg zum «Verbi Divini Minister» ordiniirt worde. Er het dann Stellverträtige z Thun und z Murte gmacht und isch drufabe vo 1995 bis ins 2001 Pfarrer in de Chilegmeind Länzbrg-Hendschike gsi. Vo 2001 bis 2008 het er d Fachschtell «Kirche & Wirtschaft» vo de reformierte Landeschile vom Kanton Züri ufbout und gleitet und er het en Usbildig zum Master of Business Administration (MBA) in Nonprofit Management an de Uni Frybùrg gmacht. Vo 2009 bis 2012 isch er Leiter vom Center for Corporate Social Responsibility an der Hochschuel für Wirtschaft Züri gsi. D Synode vo de Reformierte Landeschile het ihn bi de Sitzig vom 6. Juni 2012 z Sohr zum Nachfolger vo de Claudia Bandixen gwählt. Sis Amt het er am 1. Ougschte 2012 aaträte. Porträit uf de Website vo de Landeschile Verabschiedung
Dr Akkusativ ìsch a Fàll, ìn Gràmmàtik. Ma fìndet'na ìn mehrera Indogermanischi Sprocha, wo-n-'r hàuiptsachlig fer s direkt Objekt vu'ma transitiv Verb verwanda. Dr Nàmma Akkusativ kännt vum Làtiinischa „casus accusativus“ („accusare“ = ààklàga) stamma, àwer d Sprochwìssaschàftler meina ehnder àss's a Ìwersetzung vum Àltgriachischa αἰτιατική, aitiatikḗ, vu αἰτία, aitía, „Ursache, Grund“ kummt. Ìn dr àlemànnischa Sproch gìt's aui dr Akkusativ. Wia ìn da meischta Indogermanischi Sprocha ìsch's dr Fàll vum direct Okjekt. Zum Beispiel, ìm Sàtz „ìch seh dr Mànn“, ìsch da wo ma seht (àlso dr Mànn) ìm Akkusativ. Dr Akkusativ kààt aui noh Teil Präpositiona vorkumma. dur, fer, gega, ohna, um. Zum Beispiel: sa kocht fer ìhra Suhn Präpositiona wo-n-a Bewegung zeiga. Zum Beispiel: ar geht ìns Bett Uf Làtiinisch, wìrd dr Akkusativ verwanda: fer a direkt Objekt. Zum Beispiel: „discipuli amant libros“ („d Schiahler han Biacher garn“). noh teil Präpositiona. Zum Beispiel: „circum domum“ („um s Hüss“). àls Rìchtungskàsus. Zum Beispiel: „Romam ire“ („uf Rom geh“.) àls Zittkàsus. Zum Beispiel: „Romulus multos annos regnavit“ („dr Romulus hàt mehrera Johra beherrscht“). Uf Hoochditsch wìrd dr Akkusativ 4. Fàll gnannt, oder Wenfall, wial ma'na ìn dr Àntwort vu-n-era Frog fìndet, wo mìt „wen“ ààfàngt. Ar wìrd verwanda: fer
Dr Konstantinos XI. Palaiologos (Konstantínos Dragásis Paleológos Κωνσταντῖνος Δραγάσης Παλαιολόγος, * 9. Februar 1404 z Konstantinopel; † 29. Mai 1453 z Konstantinopel) isch vo 1448 bis 1453 dr letscht byzantinisch Kaiser gsi. Dr Zuenaame Dragases, won er sälber bevorzugt het, isch vom bulgarisch-serbische Aadelsgschlächt Dragaš vo sinere Mueter Helena Dragaš abgläitet. Dr Konstantinos isch dr Noochfolger vo sim Brueder Johannes VIII. Palaiologos gsi. Dr Konstantinos isch s achte vo zää Chinder vo sim Vater Manuel II. Palaiologos und sinere Mueter Helena Dragaš gsi und isch z Konstantinopel ufgwaggse. Vo 1437 bis 1439 isch er Regänt z Konstantinopel gsi für si Brueder, Kaiser Johannes VIII. Palaiologos, wo denn furt gsi isch. Bevor er Kaiser worden isch, isch dr Konstantinos dr Despot vo dr byzantinische Browinz Morea uf dr Halbinsle Peloponnes gsi, und er het dört die letschte Überräst vo dr fränkische Fremdherrschaft abgschafft. Noch em Dood vo sim Brueder im Oktober 1448 isch er Kaiser worde und mä het en am 6. Jänner 1449 no in dr Hauptstadt vom Despotat Mistra kröönt, so dass d Osmane nüt häi chönne sääge drgeege. Aber zu däm Zitpunkt isch dr Undergang vom Riich so guet wie sicher gsi. Die osmanische Türke häi under em
Quargel isch e Suurmilchchees, wo us Chuemilch gmacht wird. Noch dr Brodukzioon loot men en 24 bis 26 Stunde lo rif wärde. Sis Aroma isch e chli süürlig, pikant bis chreftig. Si Gruch isch däm vom dütsche Harzer Chees äänlig. Wie vili Wiichchees hebt au dr Quargel nit seer lang. Bekannt isch dr Olmützer Quargel, wo mänggisch mit Grauchees verwäggslet wird. Er chunnt hüte vor allem us Loštice im Okres Šumperk in Tschechie. In dr EU isch s e gschützte Häärkumftsbegriff und daf sit 2015 nume no in Tschechie broduziert wärde. Mit Quargel (Kwargel, Gvargel) würd im FL-Unterland än erfolglosä Murx im enä Projäkt oder Dokumänt bezeichnet.
D Regioon Thessalie (noigriech. Θεσσαλία, Thessalía) lit in Griecheland südlig vo dr Regioon Makedonie und nördlig vo dr Regioon Middelgriecheland. Im Weste gränzt si an d Regioon Epirus (neugriech. Ipiros). Thessalie het e Flechi vo 14.036 km² und e Bevölkerig vo 760'714 Iiwoonern (im Joor 2005). D Hauptflüss dur die thessalischi Ebeni si dr Titarisios und dr Pinios. D Hauptstadt vo dr Regioon isch Larisa, wo 2004 128'758 Iiwooner ghaa het. D Regioon Thessalie gliideret sich in fümf Regionalbezirk (Ez. gr. periferiaki enotita). Proportional zu deren iirer Iiwoonerzaal schicke si e bestimmti Zaal vo Abgeordnete in dr 51-chöpfigi Regionalroot. Drei vo de Bezirk entspräche de Gebiet vo ehemoolige Brefekture, us dr Brefektur Magnisia het mä die drei Gmäinde vo de Nördlige Sporade uusegnoo, und iine iire äignig Regionalbezirk gee, wo äi Abgeordnete in dr Regionalroot schickt. Im Vergliich mit em BIP vo dr EU noch em Standard vo dr Chaufchraft het Thessalie en Index vo 90,01 (EU-25:100) (2003). Commons: Thessalien – Sammlig vo Multimediadateie Dütschsproochigi Site mit Informazioone zur Regioon, de Lüt dört und iirer Gschicht Noch em Zirkular Nr. 19 über s Abhalte vo de Waale vom 7. Novämber 2010 für die Regionale Behörde vom griechische Inneministerium (gr. Εγκύκλιος
Bithünie (griech. Βιθυνία, Bithynia) isch en antiki Landschaft und Köönigriich im nordwestlige Chläiasie. Z Bithünie häi die thrakische Stämm vo de Thünier und de Bithüner gläbt. Bithünie wird gege Westen und Norde vom Marmarameer und em Pontos Euxinos (Schwarzes Meer) begränzt, und gege Süde vom Olympos (Keşiş Dağ). Gegen Oste drennt es dr Parthenios (jetzt Bartan Su) vo Paflagonie; im Süde si d Länder näbedraa Galazie, Frügie und Müsie. Im Oste und Süde vom Land git s waldriichi Gebirg (usser em Olümpos bi Bursa, dr Orminios, jetzt Işik Dağ, im Oste); in dr niidrigere Westhelfti, wo s fruchtbaari Dääler git, het s e baar groossi Landseä, wie dr Askanischi See (İznik Gölü) bi Nikäa (İznik) und dr Artünischi See (Uluabat Gölü ), wo Apollonia dra lit. Im Weste schniide au zwäi Meerbuse dief ins Festland iine: dä vo Astakos (bim hütige İzmit) und dä vo Kios (bim hütige Gemlik). Dr grösst Fluss isch dr Sangarios (Sakarya); usserdäm dr Billäos (jetzt Filias) in dr Osthelfti. Kalchedon Helenopolis Nikomedia (hüte İzmit) Nikäa (hüte İznik) Prusa (hüte Bursa) Prusias ad Hypium Christian Marek: Pontus et Bithynia. Die römischen Provinzen im Norden Kleinasiens. von Zabern, Mainz 2003, ISBN 3-8053-2925-3 (Orbis Provinciarum/Zaberns Bildbände zur Archäologie/Sonderbände
Dr Johannes V. Palaiologos (middelgriech. Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος, * 18. Juni 1332 z Didymoticho; † 16. Februar 1391 z Konstantinopel) isch e Soon vom byzantinische Kaiser Andronikos III. gsi. 1341 het er dr Droon bestiige, het aber au denn zerst nid sälber d Regierigsgschäft gläitet. D Kaiserinmueter Anna vo Savoye, dr Alexios Apokaukos und dr Patriarch Johannes XIV. Kalekas häi d Regänzschaft gha und gege die het dr Johannes Kantakuzenos, won en alte Fründ vom Andronikos III. gsi isch, rebelliert und het sich z Thrakie zum Kaiser Johannes VI. lo usrüefe. Das het e Bürgerchrieg usglööst. Dr Kantakuzenos isch 1347 siigriich z Konstantinopel iizooge und dr Johannes V. het en müesse as Kaiser anerkenne. Es het denn mee as äinisch Komflikt gee zwüschen em Johannes VI. und em Johannes V. Dr Johannes V. het schliesslig 1354 gwunne. Si Soon Andronikos IV. (1376–79) und si Änkel Johannes VII. (1390) het rebelliert gegen en und die kaiserligi Macht gschwecht, drzue isch dr Druck vo de Osmane choo, und dr Johannes het ene 1381 Dribut müesse zaale. D Räis uf Rom 1369 won er dr Babst um Hilf isch go bitte, het nüt gnützt, au nid ass er römisch-katholisch worden isch und sich
S Fänsterle, s Chilte oder s Gade-Stiige isch e Bruuch gsi, wo vor allem in ländlige Gegende pflägt worde und vilmol gsellschaftlig akzeptiert gsi isch. Bi däm Bruuch isch e junge Maa, wo sich für e Mäitli intressiert het, z Nacht zu deren iirem Schloofzimmerfänster uufeklätteret. S Mäitli het chönne entschäide, öb si en iineloot oder nid. Es isch vilmol zum Gschlächtsvercheer choo und, wenn s Mäitli schwanger worden isch, häi die bäide im Allgemäine ghürootet. Eso häi die junge Lüt iiri Gschlächtlikäit im ene akzeptierte Raame chönne uslääbe und au d Fruchtbarkäit vo dr junge Frau chönne brüefe. Drzue het mänggisch ghöört, ass d ‹Nachtbuebe›, jungi Bursche us em Dorf, em Chiltgänger abbasst häi und do und dört handgriflig worde si, vor allem wenn dä us eme andere Dorf gsi isch. Als Schandzäiche häi si mänggisch vor em Huus vom Mäitli e Straumaa ufgstellt. Wenn e Dännli, wo mit Bänder gschmückt gsi isch, vor s Fänster gstellt worden isch, isch das en Eerig gsi. S Fänsterle isch scho us em früeje Middelalter bekannt. Dr oströmisch Historiker Prokopios vo Caesarea erwäänt s scho im säggste Joorhundert und au spööter im 12. Joorhundert reedet dr Minnesänger Dietmar vo Alst vo «toerschen
Dr Andronikos II. Palaiologos (middelgriech. Ἀνδρόνικος Β' Παλαιολόγος, * 1259/1260 z Nikaia; † 13. Februar 1332 z Konstantinopel) isch dr byzantinisch Kaiser vo 1282 bis 1328 gsi. Er isch dr eltisti Soon vom Kaiser Michael VIII. gsi. Dr Andronikos het mit Rom broche, e Stüürreform iigläitet und d Armee verchliineret, um d Wirtschafts- und Finanzkrise in d Hand überzchoo. D Flotte isch druf verfalle, und Byzanz isch denn no weniger in dr Laag gsi, Venedig und Genua Paroli z biete. Dr Andronikos het nrobiert, sini milidäärischi Schwechi dur en umfassends Bündnissüsteem mit Serbie, de Bulgare und Osmane uszgliiche, isch aber me und mee vo Genua abhängig worde. Wääred sinere Regierigszit häi d Osmane under em Sultan Osman I. s byzantinische Chläiasie fast vollständig erooberet. Dr Andronikos het dr Roger de Flor iigstellt mit ere Drubbe vo Aragoneser und Katalane, wo as Almogàvers bekannt si. Si häi d Türke gschlaage, aber d Byzantiner häi bald gsee, ass dr Roger genauso gföörlig gsi isch für die kaiserligi Macht. 1305 het en im Andronikos si Soon und Mitregänt Michael ermordet. Im Roger sini Manne, die Katalanischi Kompanii, het im Andronikos dr Chrieg erkläärt und bis 1311 groossi Däil vo Thrakie und Makedonie verwüestet.