rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D’ Gendarmerie nationale ( [ʒɑ̃daʁməʁi nasjɔnal](info), uff Diitsch sààga m’r [ʒɑ̃daʁmə'ʁi nasjɔ'nal]; uff Elsassisch Nàzionààlschàndàrmerii) ìsch a Polizäitruppa ìn Frànkrììch. Sitter ìhrer Grìndung ànna 1791 ìsch sa Tail vu da Frànzeescha Schtraitkräfta un ìsch àlso — ìm Geegasàtz züa da àndra frànzeescha Polizaikräfta — em Vertaidigungsminìschterium unterschtällt. Sitter’m 1. Janner 2009 ìsch sa àui em Ìnnaminìschterium unterschtällt. D’ Gendarmerie nationale ìwwernìmmt polizäiliga Uffgààwa-n-ìm landliga Ràuim, wahrend àss d’ Police nationale ìn da Schtädt presänt ìsch. D’ baida Wàchkäärwer sìnn vunanànder unàbhangig àwwer düen oft mìtanànder schàffa. D’ Gendarmerie nationale ìwwernìmmt Uffgààwa vu Kriminààl- un Verwàltungspolizäi so wia militäärischa Polizäi- un Vertaidigungsuffgààwa. Dr Generààldirakter vu dr Nàzionààlschàndarmerii ìsch sitter 2019 dr Christian Rodriguez. Ahnliga Orgànisàzioona vu da Sìcherhaitsdianschta fìndet maa zem Biischpììl ìn Schpània (d’ Guardia Civil), Itàlia (d’ Carabinieri) un ìn da Nììderland (d’ Koninklijke Marechaussee). Commons: Gendarmerie nationale – Sammlig vo Multimediadateie Offiziälla Websitta (uff Frànzeesch) Pascal Brouillet (Hrsg.): De la maréchaussée à la Gendarmerie. Histoire et patrimoine. Service historique de la Gendarmerie nationale, 2003, ISBN 978-2-11-093655-4 (französisch, 216 S.). Jean-Noël Luc, Frédéric Médard (Hrsg.): Histoire et dictionnaire de la gendarmerie. De la Maréchaussée à nos jours. Jacob Duvernet, Pàriis 2013, ISBN 978-2-84724-496-0 (französisch). Generààl Besson, Pierre Rosière (Hrsg.):
D’ Groupe d’intervention de la Gendarmerie nationale (info) (uff Elsassisch Iigraifgruppa vu dr Nàzionààlschàndàrmerii, kurz GIGN) ìsch a Sunderainhait vu dr frànzeescha Gendarmerie nationale. Ìhra Schwarpunkta sìnn Terrorìschmusbekampfung, Gaiselbefräijung, Ìwwerwàchung vu Drohunga geega d’ Sìcherhait vum Lànd, Schutz vu Regiarungsbeàmter un Bekampfung vu dr orgànisiarta Kriminàlitäät. Grìnda worra-n-ìsch sa ànna 1973 noh-n-em Ààschlààg bii da Olìmpischa Schpììler z’ Mìncha, wu zwälf Schportler geteedet worra sìnn. Sii Sìtz lììgt ìm Viartel Satory z’ Versailles; d’rzüa sìnn 14 lokààla Üssaschtälla (antennes) uff’m Fäschtlànd un ìn da Ìwwerseegebiater. Ìnsgsàmt zeehlt d’ Ainhait äbba 1.000 Mìtglììder, drunter äbba 400 z’ Satory. S’ Träänìngszäntrum ìsch z’ Beynes bii Versailles. D’ GIGN ìsch unmìttelbààr em Generààldirakter vu dr Nàzionààlschàndàrmerii unterschtällt. Ìn da Kriisalààga düet dr Generààldirakter mìt da Regiarungsbeheerda verhàndla. D’ GIGN wìrd hüüfig àls Unterschtìtztungsgrupp vu dr Schàndàrmerii uff frànzeeschem Booda-n-iigsätzt. Àls Tail vu da Frànzeescha Schtraitkräfta wìrd sa àui manckmol ìm Üsslànd iigsätzt, wu sa zamma mìt’m Owerkommàndo fìr Sunderiisatz schàfft. Sitter ìhrer Grìndung hàt d’ GIGN àn mehrera 1,800 Iisatz mìtgmàcht un hàt mehr àss 600 Gaisel befräijt; domìt ìsch sa aina vu da ärfààhrenschta Antiterrorainhaita vu dr Walt. Eric Micheletti: Spezialeinheit GIGN. Motorbuch-Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-613-01977-9. Commons: Groupe d’intervention de la
Dr Wilhelm Klein (* 7. Oktober 1825 z Baasel; † 12. Mai 1887 z Baasel) isch e Schwizer Politiker gsi. Dr Wilhelm Klein isch dr Soon vom ene Leerer gsi, wo us Württebärg zuegwandert gsi isch. Er het z Baasel und Berlin studiert. Vo 1848 bis 1861 het er as Leerer an dr Bueberealschuel z Baasel gschafft. Vo 1861 bis 1875 isch er dr Redakter vom «Schweizerischen Volksfreund», em publizistische Sproochroor vo de Baasler Radikaale gsi, wo dr Klein scho jung drzueghöört het. Im Summer 1848 het er d Wuchezitig «Deutscher Zuschauer» vom Gustav Struve uusegee. Scho in de 1850er-Joor isch er zum füerende freisinnige Politiker vo Baasel worde. Vo 1850 bis 1875 und wider vo 1881 bis 1887 isch er e Baasler Groossroot gsi, und 1862 und 1865 dr Rootbresidänt. Vo 1867 bis 1872 isch er au no Mitgliid vom Chläine Root gsi, vo 1875 bis 1878 und 1881 bis 1887 Regierigsroot. Vo 1863 bis 1878 und vo 1881 bis 1887 isch er im Nazionaalroot gsässe und vom Juni bis Oktober 1881 het er dr Kantoon Baasel-Stadt im Ständeroot verdrätte. Dr Klein het sich für s schwizerische Fabrikgsetz iigsetzt, wo e Reakzioon uf en Undersuechig vo de Aarbets- und
Dr Christiaan Roothebärger (* 11. Mai 1868 z Buggs, Kantoon Sanggalle; † 21. Septämber 1938 z Baasel) isch e Schwizer Leerer, Richder und Politiker gsi. Dr Roothebärger het s Leererpadänt z Sanggalle überchoo und het vo 1889 aa z Rolle, Yverdon und Gämf, und vo 1894 aa z Baasel Underricht gee. An dr Uni Baasel het er Gäisteswüsseschafte studiert und 1897 bromowiert. Denn het er a Rächtsstudium z Gämf, Baasel und Bäärn gmacht und daas 1900 erfolgriich abgschlosse. Dr Roothebärger isch vo 1901 Apfikaat und vo 1902 bis 1922 Richder am Baasler Stroofgricht gsi. As freisinnige Politiker isch er vo 1805 bis 1920 im Baasler Grossroot und vo 1908 bis 1919 im Nazionaalroot gsässe. Si Iniziatiive für en äidgenössischi Invaliideversicherig (IV) und Alters- und Hinderlasseneversicherig (AHV) het am 24. Mai 1925 mee as 40% vo de Stimme üüberchoo. Am 6. Dezämber 1925 häi die Stimmberächtigte mit ere klaare Meerhäit dr Ardikel 34quater BV aagnoo, wo dr Inhalt von em gsi isch, ass en AHV müess gründet wärde und d Kompetänzgrundlaag für en Invaliideversicherig (IV) gschaffe het. Dr Roothebärger isch mit dr Anna Pilliod, gebooreni Klein (1862–1951), verhürootet gsi und eso dr Schwiigersoon vom Wilhelm Klein-Schabelitz gsi. Er isch im Familiegraab
E Richder oder e Richdere isch dr Inhaaber vom ene öffentlige Amts bim ene Gricht, wo s zu sine Ufgoobe ghöört, Rächt z spräche. Je noch Ort und Zit in dr Gschicht isch s Amt vom Richder mit alle mööglige Aafordrige, Rächt, Pflichte und Brivilegie verbunde. D Ufgoob vom Richder isch s Rächt z spräche, also e Sachverhalt, wo iim vorgläit wird, under d Vorussetzige vo dr Rächtsnorm underordne, was mä mit Subsumtion bezäichnet. Mäistens läitet er druf en Urdäil ab, wo em Rächt entspricht und im ideaale Fall vo alle bedäiligte Bardeije as grächt anerkennt wird. Im Brivaaträcht bedütet das mäistens, ass d Rächt und d Pflichte zwüsche meerere Bardeije ufdäilt wärde, im Stroofrächt ass dr oder die Aaklagte verurdäilt oder freigsproche wärde, und im öffentlige Rächt ass d Rächt und d Pflichte zwüschen em Staat und em Individuum beurdäilt wärde. E Zuespitzig vo deere Däätigkäit findet sich au im latiinische Brozässgrundsatz da mihi factum, dabo tibi ius („Gib mr d Daatsach, ich gib dr s Rächt(, wo dere Daatsach entspricht)“). Wenn s Gsetz entsprächend formuliert isch, isch au d Ermiddlig vom Sachverhalt, wo s Urdäil druf basiert, Däil vo de Ufgoobe vom Richder. Das drifft bsundrigs uf s
Dr Thierry Marcel Ernest Burkhard (* 30. Jüüli 1964 z’ Delle, Territoire de Belfort) ìsch a frànzeescher Àrmeegenerààl. Ar ìsch vu Jüüli 2019 bis ìm Jüüli 2021 Generààlschtààbschäff vum Heer gsìì, un ìsch sitter Jüüli 2021 Generààlschtààbschäff vu da Frànzeescha Schtraitkräfta. Dr Thierry Burkhard ìsch ànna 1964 z’ Delle bii Baffert uff d’ Walt kumma. Ar schtàmmt vun’ra evànggelischa Fàmìlia. Sii Vàtter ìsch Lehrer gsìì ìn’ra Berüafsschüal. Dr Burkhard ìsch z’äärscht Schialer àn dr Täcknischa Militäärischa Vorberaitungsschüal vu Le Mans gsìì, un d’rnooh àm Militäärgümnààsium vun Aix-en-Provence. Vu 1985 bis 1988 ìsch’r Schialer ìm 172. Joohrgàng vu dr Schpeziààla Militäärschüal vu Saint-Cyr gsìì. Doo druff hàt’r àn dr Infàntriischüal vu Montpellier gschtudiart. Vu 1989 bis 1996 ìsch dr Burkhard ìm 2. Främda-Fàllschìrmjaagerregimant beraitgschtällt gsìì. Mìt dam Regimant hàt’r ìm Iràk, Jugoslààwia, Tschad un Gabun gekampft. Ar ìsch d’rnooh viar Joohra làng àls Wàchoffiziar Mìtglììd ìm Zäntrum fìr Operàzioonsplàànung un -fiahrung (CPCO) z’ Pàriis gsìì. Ànna 1997 ìsch’r àls Kummàndànt befäärdert worra. Ar hàt ànna 2000 a witterer Schüalàbschluss àm Schtraitkräfta-n-ìwwergraifenda Vertaidigungskolleeg z’ Pàriis bschtànda; d’rnooh ìsch’r ìn d’ Främdalegioon z’ruckkumma un hàt àm 4. Främdaregimant z’ Castelnaudary gschàfft. Ànna 2001 ìsch’r Owerschtlöitnànt worra. Vu 2022 bis 2004 ìsch dr Burkhard
Mit Rächtsprächig oder Judikatur (vo latiin. iudicare „richde, urdäile“) isch allgemäin die verbindligi Feststellig vom ene Rächt, wo bestritte, aazwiiflet oder gfäärdet isch gmäint. Daas bassiert Äinzelfall im e Rächtstaat dur e sälbständigs und unabhängigs Orgaan, wo vom Staat iigsetzt isch und in dr klassische Gwaltedäilig zur Judikative zellt wird. Noch em positiivrächtlige Verständnis entschäide die Rächtsorgaan (Gricht) in alle Aagläägehäite, wo s gältende Rächt de Richder zuewiist, in richterliger Unabhängigkäit - das häisst, si si vo andere Gwalte im Staat unabhängig und nume im Gsetz underworfe. D Judikatur bestoot zum e wääsentlige Däil us dr richterlige Rächtsfortbildig und dr Schaffig vo Richterrächt bsundrigs uf Gebiet, wo s Gsetz Lugge het. D Rächtsorgan (Gricht) si vilmol spezialisiert und befasse sich mit de underschiidlige Aspäkt vom Rächt. Es git under anderem zwüschestaatligi, staatligi und brivaati Gricht. Bi de staatlige Gricht git s Gricht, wo d Rächtmäässikäit vo de Gsetz sälber undersueche, Stroofgricht, wo über Aaklagti urdäile, wo e Verbräche begange häi und Ziviilgricht, wo in Stritfäll zwüsche zwäi oder mee Pardeije entschäide. Wil immer wider emol e Grichtsurdäil as ungrächt aagluegt wird, isch vilmol e Beruefig an e hööcheri Grichtsinstanz mööglig. z. B. noch em Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland Art
D’ Schtìftskìrìch St. Petrus (uff Frànzeesch abbatiale Saint-Pierre) ìsch a reemisch-kàthoolischa Pfàrrkìrìch z’ Remiremont ìm Vogeesa-Département. Sa ìsch àb’m 11. Joohrhundert bàuia worra un ìsch bis 1790 d’ Schtìftskìrìch vu dr Àbtai Remiremont gsìì. D’ Schtìtskìrìch St. Petrus lììgt uff’m Place Henri-Utard ìn dr Mìtta vum Kànooniker-Viartel (quartier canonial odd’r quartier abbatial) ìm Schtàdtzäntrum vu Remiremont. Drum umma sìnn d’ maischta Kànoonikerhiiser z’ fìnda. Geega d’ Oschtsitta vu dr Kìrìch ìsch dr Schtìftspàlàscht, wo hìtt àls Roothüüs benutzt wìrd. Àn dr Schtälla vu dr Schtìftskìrìch St. Petrus ìsch àn dr Zitt vu da Karolinger a äärschta Kàpall gsìì. Sa hàt zem keenigliga Gebiat vum Ludwig em Fromma gheert. S’ hìttiga Gotteshüüs ìsch ìn dr Zitt vu dr Romanik un vu dr Gotik ärrìchta worra. D’ äärschta Bàuiàrweeta hann ìm 11. Joohrhundert ààgfànga. Dr Owertail vum Gebäi ìsch hàuiptsachlig ìm 13. Joohrhundert bàuia worra. Ìm Untergschoss vu dr Schtìftskìrìch sìnn dräi Kàpalla z’ fìnda, wo üss’m 11. Joohrhundert schtàmma. Bis ìn dr Frànzeescha Revoluzioon hàt ìsch d’ Kìrìch Tail vu dr Àbtai vu da Benediktinerinna gsìì. D’rnooh ìsch sa a Pfàrrkìrìch worra. Ànna 1983 ìsch d’ gànza Schtìftskìrìch àls frànzeesch Monument historique klàssifiziart worra. Vu 1988 bis 2000 hàt maa d’
D’ Àbtai vu Remiremont (uff Frànzeesch abbaye de Remiremont, uff Hoochdiitsch Abtei Reimersberg) ìsch a ehamààlig Kloschter vu da Benediktinerinna, wo ìm 7. Joohrhundert grìnda worra-n-ìsch. Schpeeter ìsch’s a waltlig Dààmaschtìft worra; d’ Àbtissinna vu Remiremont sìnn Fìrschtinna vum Hailiga Reemischa Raich gsìì. S’ Schtìft ìsch ànna 1790 ìm Làuif vu dr Frànzeescha Revolutioon uffgleest worra. D’ Schtìftskìrìch St. Petrus, wo noch hìtt ìm Schtàdtzäntrum vu Remiremont schteht, ìsch sitter 1983 a klàssifiziart Hischtoorisch Dankmol. Dr Schtìftspàlàscht ìsch eewafàlls a gschìtzt Dankmol, un d’ Kànoonikerhiiser sìnn noch hìtt ìm Schtàdtzäntrum z’ sah. J. Dedieu-Barthe: Remiremont. In: Catholic Encyclopedia. Robert Appleton Company, Nöi York 1911 (amerikanisches Englisch, newadvent.org [abgerufen am 15. Oktober 2022]). Eduard Hlawitschka: Studien zur Äbtissinnenreihe von Remiremont (7.–13. Jh.), Veröffentlichungen des Instituts für Landeskunde, Band 9, Saarbrücken 1963, ISBN 3-923877-09-9. Eduard Hlawitschka, Karl Schmid, Gerd Tellenbach: Liber memorialis von Remiremont, MGH Antiquitates, Librimemoriales I, 1970 J. J. Bammert: Les Nobles Dames de Remiremont. 620–1791, L’histoire du Chapitre des Nobles Dames de Remiremont, Remiremont 1971 Remiremont, l’abbaye et la ville, actes des journées d’études vosgiennes, Nancy 1980 Abel Mathieu (Üssg.): Histoire de Remiremont. 1984 Remiremont, histoire de la Ville et de son abbaye, Gsàmtwark vu dr Gsällschàft fìr d’
Dr Sedisvakantischmus (vu làtiinisch sedes ‚Sìtz‘ un vacans ‚laar‘), àui àls Sedisvakanztheesa bezaichent, ìsch a theologischa Ufffàssung, wo ainiga tràdizionàlìschta Kàthoolika sitter da Joohra 1960 vertratta. Ìn ìhra Àuiga gìtt’s sitter’m Tood vum Piüs XII. ànna 1958 —bzw. vum Johànnis XXIII. ànna 1963— kää rachtsmaassiger Pàpscht. Ìm Unterschììd züa era nàdììrliga Sedisvakanz vum Hailiga Schtüahl durs Schtaarwa odd’r Rucktrìtt vu’ma Pàpscht säjg dàs a üsserordentliga Sedisvakanz, wu dr hìttiga-n-àmtierenda Pàpscht kää gìltiger Àmtstraager säjg, wial’r Ìrrlehra gnaamigt hatt. Wiavììl Ààhanger vu dara Theesa ’s gìtt, ìsch schwaar z’ sààga —’s sìnn meegligerwiis zwìscha-n-a pààr Zehntoisiga un mehrera Hunderttoisiga Litt uff dr Walt. Sa sìnn schtarker verbraitet ìn da USA àls ìn Öiropà. Hìttz’tààgs gìtt’s a pààr sedisvakantischta Bischääf uff dr Walt, wo nìcks z’ tüa hann mìt da geegawartiga Beheerda vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch. D’ maischta d’rvuu schtàmma vu dr Wäihalinia vum vietnameesischa-n-Arzbischoof Ngô Đình Thục. Ainiga sedisvakantischa Priaschter un Bischääf hann sìch salbscht àls „näijer Pàpscht“ ärkläärt —dia Ufffàssung nännt maa „Konklàwìschmus“. Sa wara jedoch vu da maischta Sedisvakantischta nìt àànärkännt. Sedisvakantisten und Gegenpäpste. In: Der Standard. 19. April 2005 (österreichisches Deutsch, derstandard.at [abgerufen am 15. Oktober 2022]). Commons: Sedisvakantischmus – Sammlig vo Multimediadateie R. Scott Appleby: Being Right:
Dr Benedikt XIV. (aigentlig dr Prospero Lorenzo Lambertini odd’r àui Prosper Lambertini; * 31. März 1675 z’ Bologna, Kìrìchschtààt; † 3. Mai 1758 z’ Rom) ìsch Pàpscht gsìì vu 1740 bis 1758. Dr Lambertini hàt üss’ma veràrmta-n-Àdel gschtàmmt. Ar hàt àb 1688 àm Collegio Clementino z’ Rom gschtudiart. Ànna 1694 ìsch’r Dokter vu da baida Rachta worra. Sitter 1701 ìsch’r àn dr Küria taatig gsìì; doo hàt’r àm Hailigschpraachungsprozass fìr dr Johannes Nepomuk mìtgmàcht. Àls Postulator fidei hàt’r mìt’m Vefààhra geega dr Wììderschtànd vum Jesüita-n-oorda witter gmàcht. Ìm Àwrìl 1724 ìsch’r àls Tìtülààrbischoof vu Teodosia ärnännt worra. Dr Lambertini ìsch àb 1727 Arzbischoof vun Ancona gsìì. Àm 30. Àwrìl 1728 hàt’ne dr Pàpscht Benedikt XIII. àls Kàrdinààlpriaschter kréiart, mìt dr Tìtelkìrìch Santa Croce in Gerusalemme. Ìm Joohr 1731 ìsch dr Lambertini Arzbischoof vu siinera Haimetschtàdt Bologna worra. Obwohl’r nìt züa da papabili gezeehlt hàt, ìsch’r àm 17. Àuigscht 1740 àls Pàpscht gwählt worra. Dr Pàpschtwàhl vu 1740 ìsch schwaar gsìì un hàt a hàlb Joohr düürt. Fìr dr Benedikt XIII. eehra, wo’ne àls Kàrdinààl kréiart ghàà hàt, hàt dr Lambertini dr Pàpschtnàmma Benedikt XIV. ìwwernumma. Àls Pàpscht hàt dr Benedikt XIV. —bsunders ìn siina äärschta-n-Àmtsjoohra— d’ Küria, s’ Sàkràmantsracht un
D’ Ivana Andrés Sanz [iˈβana anˈdɾes sanθ] (* 13. Jüüli 1994 z’ Aielo de Malferit, Vall d’Albaida, Prowìnz Valencia) ìsch a schpànischa Füassbàllschpììlera, wo vor àllem àls Ìnnavertaidigera schpììlt. Sa schteht sitter 2020 biim Real Madrid unter Vertrààg un schpììlt d’rzüa sitter 2015 fìr d’ schpànischa Nàzionààlmànnschàft. Ìhra Làuifbàhn hàt d’ Ivana Andrés ìn ìhrer Geburtsschtàdt Aielo de Malferit ààgfànga, ìm Verain Aielo CF. Ìm Àlter vu 12 Joohra-n-ìsch sa ìn d’ Prowìnzhàuiptschtàdt Valencia ìn dr Diitscha Schportverain Colegio Alemán gànga ge schpììla. Doo ìsch sa z’äärscht ìn dr B- un C-Mànnschàft gsìì, vor äbb sa ànna 2008 Mìtglììd ìm äärschta Kàder worra-n-ìsch. Mìt dr A-Mànnschàft hàt sa ìn dr Äärschta Diwisioon gschpììlt. Ànna 2009 hàt dr Verain a Àbkumma mìt’m FC Valencia unterzaichent un ìsch domìt d’ Fàuijafüassbàllsekzioon vum berìahmta Verain worra. Biim FC Valencia hàt d’ Ivana Andrés noch niina wittera Joohra gschììlt. Mìt dam Verain ìsch sa unteràndrem bis àm Andschpììl vu dr Copa de la Reina 2014/15 glunga, wo d’ Mànnschàft mìt 1:2 geega dr Sporting Huelva verloora hàt —d’ Hàlbfinààla hàt sa jedoch 1:0 geega dr Fàworit FC Barcelona gwunna ghàà. Ìn dr Saison 2016/17 ìsch sa mìt dr Mànnschàft bis àm drìtta Plàtz vu
Kim de l’Horizon (* 9. Mai 1992 z Oschtermundige bi Bärn) isch s Pseudonym vun ere nitbinäre schwyzerische Person, wu unter eme Anagramm vu irem Geburtsname Lyrik, Prosa un Theaterstuck verfasse duet. S Kim de l’Horizon isch z Oschtermundige ufgwagse un isch z Winterthur uf s Gimnasium gange. Z Züri het s ab 2012 Germanischtik, Film- un Theaterwisseschafte studiert. Derzue het s 2020 e Studium fir literarisch Schrybe am Literaturinschtitut z Biel gmacht. Noch em Bachelorabschluss het s dr Masterstudiegang Transdisziplinarität an dr Zürcher Hochschuel vu dr Chinscht gmacht. Äs isch Mitglid vum Kollektiv «e0b0ff» un vu dr Redakzion vum Literaturmagazin «delirium». In dr Spiilzyt 2021/22 het s de l’Horizon d «Huusautoreschaft» im Rame vum Ferderprogramm «Stück Labor» an dr Bihne Bärn ibernuu. S de l’Horizon het verschideni Prys gwunne, dodrunter 2015 dr Trybhuus- un dr OpenNet-Wettbewärb vu dr Soledurner Literaturdäg fir Prosa, dr Täxtstraich-Wettbewärb fir Lyrik, dr Ferderprys Drameprozässer 2020 vum Theater Winkelwise un e Churzfilmwettbewärb vu dr Hannoversche Allgemeine Zeitung. S het derzue au ne Stipändium vi dr Ernst Göhner Stiftig fir Chunschtschaffendi in Uusbildig iberchuu. Fir sy Roman-Debüt Blutbuch, e Autofikzion, isch s de l’Horizon 2022 mit em Dytsche Buechprys uuszaichnet wore un vorhär scho mit em
Dr Leo XIII. (làtiinisch Leo XIII, itàlianisch Leone XIII; aigentlig dr Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci [vinˈtʃɛntso dʒoakˈkiːno raffaˈɛːle luˈiːdʒi ˈpettʃi]; * 2. März 1810 z’ Carpineto Romano; † 20. Jüüli 1903 z’ Rom) ìsch vu 1878 bis 1903 Pàpscht vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch gsìì. Dr Leo XIII. ìsch àls „politischer Pàpscht“ ìn d’ Gschìcht inagànga. Noh dr Äkläärung vu dr Pàpschtliga Unfahlbàrkait ànna 1970 hàt maa gmaint, àss dr Leo XIII. näija Dogma üssschpraacha wurd; dàs hàt’r jedoch nìt gmàcht. Trotzdam kààt maa’ne àls dr äärschta „Enzüklikapàpscht“ ààlüaga: Ar hàt 86 vu dana pàpschtliga Rundschriibs verfàsst, drunter älf ìwwer dr Màriavereehrung. Ar hàt vor àllem s’ Roosakrànzgebat befäärdert un hàt dr Thomischmus àls d’ offiziälla Gotteslehr un Filosofii vu dr Kìrìch bschtìmmt. Üsserdam hàt’r wälla, àss d’ Kìrìch a klààra Schtällung geega-n-ìwwer wìchtiga gsällschàftliga un politischa Äntwìcklunga vu dr Näizitt hàt. Ainersitts hàt’r a hochmìttelàlterliga Ordnung vu Kìrìch un Schtààt befìrwortet, àndersitts hàt’r d’ äärschta Soziààlenzüklika vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch gschrììwa un hàt domìt d’ kàthoolischa Soziààllehr uffgwarta. Ìn siinera bekànnta Enzüklika Rerum novarum vum Joohr 1891 hàt’r d’ Wìrda vu da Àrwaiter unterschtrììcha un hàt sowohl dr Soziàlìschmus wia àui dr Laissez-faire-Liberàlìschmus verurtailt. Dàs Gschrììwana wìrd àls s’
Dr Ferdinand Barlow (àui Fred Barlow, * 2. Oktoower 1881 z’ Mìlhüüsa, Raichslànd Elsàss-Lothrìnga; † 3. Janner 1951 z’ Boulogne bii Pàriis) ìsch a elsassischer Kùmponìscht gsìì. Dr Ferdinand Barlow ìsch ànna 1881 z’ Mìlhüüsa ìm Owerelsàss uff d’ Walt kumma. Ìn dara Zitt hàt s’ Elsàss zem Diitscha Kaiserraich gheert. Sii Vàtter ìsch dr anglischa Inscheniöör Sydney William Barlow gsìì; siina elsassischa Müatter ìsch d’ Tànta vum Kùmponìscht Charles Koechlin gsìì. Dr Barlow hàt z’äärscht àn dr Polytäcknischa Schüal vu Züri gschtudiart, fìr Inscheniöör wara. Àb 1908 hàt’r sìch àwwer ìn dr Müüsik gwìdmet. Ar hàt sìch z’ Pàriis nììdergloo un hàt dr Erik Satie un d’ Groupe des Six kännaglehrt. Ar hàt Kùmposizioon biim Jean Huré un em Charles Koechlin gschtudiart. Dr Barlow hàt d’ Luschtoper Sylvie ou le double amour (Pàriis 1923) s’ Operättla Mam’zelle Prudhomme (Monte Carlo 1932), d’ Bàllätter La grande jatte (Pàriis 1950) un Gladys (Mìlhüüsa 1956) gschrììwa. Ar hàt àui Orkäschterwark, Kàmmermüüsik, Klàviarstìckla, Choorwark, Liader un gaischtiga Müüsik kùmponiart. Ànna 1926 ìsch’r Kwääker worra; dàs hàt a groosser Iifluss uff sii Wark ghàà. Àm 7. Mai 1904 hàt’r z’ Lozärn d’ Martha Julia Schuhmacher ghiiroota. Àm 18. Dezamber 1915 hàt sìch s’ Pààr
Dr Johannes Helmle (* 26. Februar 1984) isch e dytsche Gschäftmann un alemannische Dialäktautor. Dr Helmle het z Ditisee-Neistadt Abitur gmacht un fiert hite mit syre Muetter Johanna Helme zäme z Neistadt e Fachgschäft fir Bette un anderi Meebel („Helmle Wohfühlen“). Dr Helmle isch fir Neistadt Mitglid im Kadolische Pfaargmairot vu dr „Seelsorgeienheit beim Titisee“ un syt 2009 Meesmer vum Münster St. Jakobus. Syt 1991/92 isch er aktiv Mitglid im Haimetverain Lenzkirch-Kappel un syter 1993 isch er Mitglid im Musikverain Titisee-Jostal, syt 2010 spiilt er dert d Tuba. Im Schueljohr 1994/95 isch er Regionalsiiger (Draisemdal/Hochschwarzwald) bim Vorlääs-Wettbewärb „Alemannisch vortrage” vum „Verein zur Förderung der Landeskunde in den Schulen” wore. Im Johr 1996 het er d Hauptroll vum Matthias Faller in junge Johr bi dr Jostäler Freiliechtspiil im Stuck „Der Bildhauer vom Fallengrund” gspiilt. Anne 2003 het dr Helmle bi dr erschte Uusgab vum Gerhard-Jung-Wettbewärb mir syre Gschicht „Dialekt-Probleme oder: Schuel-Alemannisch“ dr dritt Prys in dr Kategory Prosa gwunne. Syterhär duet er ab un zue ufdrätte mit alemannische Gedicht un Gschichte vu Autore aus dr Region, zem Byschpel vum Gerhard Jung. Dr Helmle isch Mitglid in dr Muettersproch-Gsellschaft Dialekt-Probleme oder: Schuel-Alemannisch. In: Alemannisch dunkt üs guet. Heft III/IV 2003: S. 19–21
Dr Dialäktliteraturwettbewärb aktion junge mundart isch anne 1975 vum Alemannische Gsprächskrais im Regierigspresidium Fryburg „zur Förderung der alemannischen Mundart“ uusgschribe wore Mitmache chenne hän „alle an der alemannischen Mundart Interessierten im Bereich des Regierungspräsidium Freiburg bis 35 Jahre“. S het drei Kategorye im Wettbewärb gee: Poesy (Gedicht) Prosa (Churzgschichte) Allgmaini Yysändige, wu mer Lieder, Rede, Vordreg u. a. het chenne yygee. In jedere Kategory sin vier Bryys uusglobt wore, fir dr erscht Bryys het s 1000 DM gee, fir dr zweet 500 DM, fir dr dritt 250 DM un fir dr viert 100 DM. Mer het bis zue drei Schrybmaschinesyte chenne yygee bzw. bis 15 Minute zum Lose. Bis zum 1. Septämber 1975 het mer e Sach sotte yyschicke. D Bryysverleiig isch derno am 15. Mai. 1976 gsii. Zue dr Bryysdreeger hän unter anderem dr Johannes Kaiser, dr Markus Manfred Jung, dr Uli Führe un dr Manfred Bosch ghert. Di bremierte Täxt sin im Summer 1976 in Alimannisch dunkt üs guet (Heft I/II 1976) vu dr Muettersproch-Gsellschaft vereffetligt wore. Prosatäxt: Markus Manfred Jung (Lörrach): „Chötzerig“ Karlheinz Jung (Lörrach): „De Brueder“ Bernd Obert (Steinach i. K.): „Towis de Obermüller“ Paul Münzer (Konstanz): „De Schmetterling“ Gedicht: Johannes Kaiser (Steinen): „Abschied“ Manfred Bosch:
Die georgischi Sprooch (Äigebezäichnig ქართული ენა kartuli ena) isch d Amtssprooch z Georgie und wird dört vo öbbe 4 Millioone Mensche gschwätzt (Stand 2013). S Georgische ghöört mit Mingrelisch, Lasisch und Swanisch zu de südkaukaasische Sprooche. Die georgischi Sprooch wird mit dr Alfabeetschrift Mchedruli gschriibe, wo 33 Buechstaabe het. S Abläitigssüsteem für Wörter im Georgische isch riichhaltig. Us ere Wurzle und e baar bestimmte Prefix und Suffix cha mä e Hufe Substantiiv und Adjektiiv abläite. Zum Bispil vo dr Wurzle -kart- chömme d Wörter Kartveli (e Georgier), Kartuli (die georgischi Sprooch) und Sakartvelo (Georgie). S Georgische het im Lauf vo sinere Gschicht 40 Brozänt vo de Leenwörter us em Altgriechische, Latiinische, Franzöösische, Dütsche, Persische, Arabische, Armenische, Russische und (in de letzte Joor) Änglische übernoo. S Georgische het 18 regionaali Dialäkt, wo in de verschiidene histoorische Regioone vom Land gschwätzt wärde und wo noch iire Äigeschafte in fümf Haupt-Dialäktgrubbe iidäilt wärde, und in äi Soziolekt, s Judäo-Georgische, wo d Sprooch vo de altiigsässene georgische Juude isch. Äins vo de wichdigste georgische Wörterbüecher isch s «Erkläärende Wörterbuech vo dr georgische Sprooch» (Georgisch: ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი). Es bestoot us acht Bänd mit öbbe 115'000 Wörter. Dr Arnold Chikobava und sis Tiim het