rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Aare isch e Fluss i dr Schwiiz. D Aare louft vo der Kwelle im Grimselgebiet i den Alpe dur d Kantöön Bärn, Soledurn und Aargau und mündet bi Choblez in Rhy. Si het e Lengi vo 291 Kilometer und isch dr längschti Fluss, wo vo dr Kwelle bis zur Mündig ganz i dr Schwiiz isch. Vo ganz oben i de Bärge bis z’underscht am Rhy het dr Fluss es Gfäll vo 1565 Meter. Sis Yzugsgebiet het e Flechi vo 17'620 Kwadratkilometer. Dr middlere Abfluss vo der Aare isch bi 590 Kubikmeter Wasser pro Sekunde. Im Grimselgebiet foot d Aare am Ober- und am Unteraargletscher aa, wo oben a Guetanne ligge. Si lauft der Schluchten und änggi Plätz im Bärgtaal und Stauseen aben und chunt am Änd dur d Aareschlucht, wo tüüf i d Felse ygschnitten isch, das isch grad oben a Meiringe. Dä schmal, tüüf Schlitz im Bäärg isch en Attrakzioon für d Turischt. Bi Brienz mündet d Aare i Brienzersee und z Interlake chunt si wider drus use. Churz nacher mündet d Lütschine i si ine. Drufabe chunt dr Fluss mit em Kanal für d Schiff i Thunersee, wo au d Kander (mit dr Simme und dr Ängstlige)
Chile isch e Staat im Südweste vo Südamerika, wo sich öbbe in Nord-Süd-Richtig zwüsche de Breitegrad 17° 3′ S und 56° 30′ S erstreckt. Chile gränzt im Weste und Süde an ä Pazifik, im Norde an Peru, im Nordoste an Bolivie und im Oste an Argentinie. Drzue zele zum Staatsgebiet d Osterinsle (Rapa Nui), d Insle Salas y Gómez, d Juan-Fernández-Insle (wo d Robinson-Crusoe-Insle drzueghört), d Desventuradas-Insle und im Süde d Ildefonso-Insle und d Diego-Ramirez-Insle. Usserdäm beasprucht Chile e Deil vo der Antarktis. Vo de Form här isch Chile e schmaals, aber öpe 4300 Kilometer langs Land. Im West-Ost-Verlauf isch uf de ainte Syte d Küschte vom Pazifik, uf de andere de Gebirgszug vo de Ande. Sit 1932 het Chile demokratisch gwehlti Regierige gha: bis 1952 si die Radikale an dr Macht gsi, denn het dr Populist Ibáñez del Campo für sächs Johr gregiert, druf isch 1958 dr Konservativ Jorge Alessandri gwehlt worde, wo 1964 vom liberale Christdemokrat Eduardo Frei abglöst worde isch. Dä het soziali und wirtschaftligi Reforme duregfüehrt und isch vo dr Lingge agriffe worde, wil er nit wiit gnue, und vo dr Rächte wil er z wiit gange siig. In dr zweite Helft vo siiner Amtsziit isch
Ecuador isch e Republik im Nordweste vo Südamerika. S Land lit zwüsche Kolumbie und Peru und het 14 Millione Iiwohner. D Hauptstadt Quito lit im Andehochland (Sierra) uf erä Höchi vo 2800 m. Die grössti Stadt isch Guayaquil, wo in der Pazifikküsten-Ebeni (Costa) lit. Dr Name vom Land chunnt vom Äquator, wo sich dur s Staatsgebiet zieht. Der Grossdeil vom Land befindet sich in der südlige Hemisphäre. D Galápagos-Insle ghöre zu Ecuador und lige öbbe 1000 km westlig vo der Küste. Dr högscht Bärg vo Ecuador isch dr Tschimborasso. Im Oktober 2019 het's ds Ecuador Demontstratione gä. D Demontstrante wehre sech gäge d Vorgabe vom Internationale Währigsfonde. Commons: Ecuador – Sammlig vo Multimediadateie Wikimedia-Atlas: Ecuador – geographischi un historischi Charte Normdate: GND: 4129321-6 | LCCN: n79068415 | SUDOC/IdRef: 027225399 | SELIBR: 143863 | VIAF: 150084159
Manne isch e Stadt im badische Deil vo Bade-Württeberg. S isch mit 310 000 Ywohner nooch Stuegard die zweitgröschti Stadt vo Bade-Württeberg. Zämme mit Ludwigshafe uf dr andere Rhysite bildet Manne e Doppelstadt mit iber ere halbe Million Ywohner im Kern un 1,3 Millione Ywohner as Agglomeration. Manne isch s Zentrum vu dr Metropolregion Rhy-Neckar mit guet 2 Millione Ywohner. D Agglomeration Manne isch dr sibtgröscht ditsch Balligsrüm. Manne isch im üsserste Nordweste vom Bundesland Bade-Württeberg. S ligt am Dreiländereck Bade-Württeberg-Rhyland-Pfalz-Hesse. Ufgrund vu synere Lag in dr Oberrhiebeni un im induschtrielle Kernrüm vu Europa, dr sognennte Blaue Banane, isch Manne e wichtige Verchehrsknotepunkt. Manne wird in sibzä Stadtbezirk glydert. Vo denne ghöre di folgende sechs Bezirk zu de "innere" Stadtbezirk: Innestadt/Jungbusch Lindehof Neckarstadt-Ost/Wohlgelege Neckarstadt-West Neuostem/Neuhermse Schwetzingerstadt/Oschtstadt Ölf witeri definiert mer als „üsseri“ Stadtbezirk: Feudenem Fridrichsfeld Käfertal Neckarau Rhynau (hochdytsch:Rheinau) Sandhofe Seckenem Schönau Vogelstang Waldhof Wallstadt Manne isch 766 zum erschte Mol urkundlig erwähnt worre. D Festig Manne hät de Friedrich IV. im Johr 1606 baut. E Johr druff hät mer d Stadträcht verlihe. Im 18. Johrhundert isch Manne durch de Sitz vom Kurfürscht zun re wichtige Stadt worre. Wo de Kurfürscht uff Münche gange isch, hät sälli Zit e End
De Brian Hugh Warner (* 5. Januar 1969) esch in Canton, Ohio, USA uf d Wält cho. Är esch besser bekannt als Marilyn Manson. Är esch Sänger und Grönder vo de Rockband Marilyn Manson. De Name Marilyn Manson setzt sech us em Name vom amerikanische Seriemörder Charles Manson ond de bekannte Marilyn Monroe zäme. De Brian esch als Chend i d Heritage Christian School (en sträng chreschtlechi Privatschuel) gange. Är hed denn am Broward Community College Journalismus ond Theater studiert. Bevor är d Band gröndet hed, wo ursprönglech Marilyn Manson And The Spooky Kids gheisse hed, hed är als Journalescht för s Musigheftli 25th Parallel gschaffet. Scho gli hed är aber gmerkt, dass är ned wott öber anderi lüüt schribe, sonder sälber öbbis z säge hed. Är hed ou scho in Filme mettgspellt, das esch im 1999 Der zuckersüsse Tod, im 2003 Party Monster, im 2004 The Heart is Deceitful Above All Things. im 2005 Livin in Neon Dreams und im 2006 Rise gsi. Zudem esch är im 2002 im Film vom Michael Moore, Bowling for Columbine gsi. De Brian esch lang met de Schouspelleri Rose McGowan liiert gsi. Är hed aber denn am 3. Dezämber 2005 d Dita von
D Gitarre isch e Saiteninstrument, wo zu de Zupfinstrument grechnet werd. Si ghört zo de Familie vo de Luute. De Name Gitarre isch usem spanische guitarra ([giˈtarra]) entleent, wo selber usem arabisch qīṯāra chunnt und schlussendli usem altgriechische kithára (κιθάρα) stammt. D Etymologie vom griechische Wort isch nöd bikannt. Gsait were mue no, as die antiki Kithara zo de Laiere ghört und kann Vorloiffer vo de moderne Gitarre isch. D Gitarre bistoot baulich us zwee Tail, de Korpus und de Hals. De Korpus oder Schallchaste werd us Holz gmacht, typischi Hölzer sind Pinie, Fichte, Zedere, billigeri Modell verwendet Sperrholz oder Kunststoff, wa aber e weniger schööne Too gitt, do d Holzart en Iifluss uf de Chlang hett. D Schalldeggi und de Bode vom Schallchaste sind flach, de Zarge isch achtföörmig gschwunge, de underi Buug isch braiter as de oberi. Uf de Schalldeggi isch d Brugg uufgliimet, wo d Saitehalter und de Steg mit de Steegiilaag druufgmacht sind. De Schallchaste isch ine verstrebt, bi bessere Modell empfillt sich, as d Verstrebige för liggshändigi Gitarre andersch isch as bi Gitarre för Rechtshänder. S Etigett vom Hersteller werd im Schallchaste ine uufgchlebt, so asmers dör s Schalloch gsie und lese cha. Da Schalloch
D Stadtmüsik Ändinge (dt. Stadtmusik Endingen) isch ä Symphonischs Blosorcheschter vu dr Oberstufe vu dr Stadt Ändinge am Kaiserstuehl. Guät achtzig Laiemüsiker üs verschidene Altrsklasse spile im Häuptorcheschter. Gspiilt wäre Sinfonischi Orcheschterwerke, sowie Filmmüsik un moderni Funkstickli. Dr Stadtmüsikdirektor isch vu dr Stadt agstellt, wäge däm müsiziärt d Stadtmüsik äu bi viile städtische Veranstaltunge. Termin fir s Johreskonzert isch alliwiil ä Wuch vor Ostere am Palmsamschdig. Üsserdem findet sitt ä baar Johr im Summer ä grosses Freiluftkonzert statt, wu äu Gaschtorcheschter dezue iglade wäre. Agschlosse isch äu e Jugendkapelle un e Vororcheschdr, wu Kinder un Jugendlichi uffs gmeinsam Müsiziere vorbereitet wäre. Beidi wäre äu vum Stadtmüsikdirektor gleitet. Erschtmols erwähnt isch d'Stadtmüsik anno 1753 wore. Am Afang sin's numme wenig Müsiker gsi, wu kapelleartig mitänander müsiziert hän. Erscht sit dr 1950er Johre isch d'Zahl vu dr Müsiker nooch un nooch gstiige. Anno 1991 het dr Ändinger Stadtrot bschlosse, d'Üsbildung vu junge Müsiker stärker z'ferdere. Demit verbunde isch dia fescht Astellung vun eme Stadtmüsikdirektor gsi. Hit sin iber 150 Kinder in dr Üsbildung vu dr Stadtmüsik. Anno 2003 het d'Stadtmüsik ihr 250-jähriges Jubiläum gfiirt. Alässlig vu sällem Jubiläum het d'Stadt Ändinge dr Komponischt Jan van der Roost beufftrait, e Jubiläumswerk z'komponiere. S'Stuck
D`Abchürzig UTC schtat für "Koordinierti Wältzit", und chunnt vom änglische Usdruck "Universal Time Coordinated ". Uf Französisch heisst`s "Temps Universel Coordonné". D'UTC isch nid z'verwächsle mit de GMT (Greenwich Mean Time). Ab und zue wird au s'Kürzel Z für Zulu aagwändet (z. B. 16:24Z). D'UTC het dr Vorteil, dass si keini Summer- oder Winterzyte kennt und sich dorum als "Standard" eignet. Si berueht zudem uf de SI-Sekunde, und wird vo Zit zu ziit a d'UT (ex-GMT) aapassd. Si wird vor allem in technische Bereich iigsetzt. Zum Biispiil i dr Fliegerei. Alli Flugplän wärde (intern, also für Flug- und Landebewilligunge etc.) in UTC aagäh. Für's Publikum wärde d'Zyte dr Eifachkeit halber denn in Lokalzyt umgrächnet. D' Lokalzyt wird au in Bezug zur UTC aagäh: z. B. herrscht in Mitteleuropa im Winter UTC+1 und im Summer UTC+2. Es wiiters Biispiil isch d'Informatik. Deht wird d'Zyt ebefalls als Basis bruucht, wo ufgrund von ere denn d'Lokalzyt berechnet wird. Es gitt da na aazmerke, dass in villne Programm d'UTC mit de GMT verwechslet wird. Findt me drum zum Biispiil imene E-Mail d'Aagab "gesendet 09.09.2009 09:09:09 GMT+1" isch eigentlich UTC+1 gmeint. Koordiniert Weltzytskala UTC Informatione vun de PTB BIPM: TAI un UTC
488.85631Koordinate: 48° 0′ 0″ N, 8° 51′ 0″ O Nendinga isch än Ortstoal vu de Kroisstadt Duttlinga ond hät uhgfähr 2850 Einwôhner. S'läiht a de junge Donnä zwische Duttlinge und Mille. Nendinga isch grindet worre vom allemanische Sippeoberhaupt Nando zwischet 260 und 300 noch Chrischdus. Sai Wappe isch ä Schild mit drei Lilie. Seit 1409 hät Nendinge zua Mille ghert. Wegem Napoleon isch es no im Johr 1805 zua Wirteborg kumme. Sai Oageständigkeit hät Nendinga bei de Gmôadsreform 1973 verlore. D'katholisch Pfarrkirch „St. Petrus ond Jakobus“ isch ausem Spôtbarock ond ghert zu denne Körche i de Regiô, wo no am beschde erhalte sind. Nendinga hät än ôagene Bahhôf a de Dunnädahlbah vo Ulm ge Donaueschinge. Nebet em alte Schualhaus (1896) hät Nendinga ä seit 2010 ä grauße Multifunktiônshalle. Do isch d'Feschthalle dinne ond d'Sporthalle, wo d'Nendinger Bundesliga-Ringer dinne kämpfet. 'S aktuelle Neibaugebiät „Am Schneckegarte“ stôht fir d' ständig Vergreßerong vu Nendinga. Portal zue allene Nendinger Webseite
D Wikipedia isch e Enzyklopedii mid Byydreeg, wù jeede Internet-Nutzer dèèrf ändere oder naimen anderschd cha bruuche. S Woord «Wikipedia» isch zämegsezd us em hawaiianische Wort «wikiwiki» (schnäl) ùn em änglische «encyclopedia» (Enzyklopedii). E Wiki isch e Website, wù d Benutzer d Syde nid nùme chene lääse, sùndern au diräkt im Browser bearbaide. Dr èèrschd, wù d Idee ghaa hed, s Internet z bruuche go ne gmainsami Enzyklopedii aazleege, isch waarschyyns dr Rick Gates gsii, e Internet-Pionier, wù si am 22. Ogdoober 1993 in eme, midlerwyyli gleschde, Byydraag in ere newsgroup im Usenet zer Diskussion gschdeld ghaa hed. Des Projäkt, wù ùnder em Name Interpedia häd sode laufe, isch aber nie iber s Blaanigsstadium uusechùù. Au d s Projäkt GNUPedia, wù ane 1999 vùm Richard Stallman voorgschlaa wooren isch, isch nid z Schdand chùù. Im Mèèrz 2000 hed dr Internet-Ùndernäämer Jimmy Wales mid em Larry Sanger, wù dèrd Filosofii-Doktorand gsii isch, iber d Firma Bomis e èèrschd Projäkt vùn ere änglischschbroochige Internet-Enzyklopedii aagfange, d Nupedia. Dr Redaktionsprozäss vù dr Nupedia isch änlig gsii wie dää vù bishäärige Enzyklopedia. Dr Sanger isch Chefredaktèèr gsii, Autore hän sich miese bewäärbe ùn iiri Artikle sin im e ùfwändige Peer-Review briefd woore. Ändi 2000/Aafang
Herisau ischt ä politischi Gmänd im Henderland vom Schwizer Kantoo Appezell Osserrhodä. Z Herisau het s Appezell Osserrhoder Kantonsparlament ond d'Kantonsregierig ehrä Setz. D Henderländer Gmänd Herisau liit im Südweschte vo de Stadt Sanggalle ond südlech vo Gossä a dä Glatt am Jakobswäg vo Rorschi of Ääsidlä. Nochbergmände vo Herisau send: Sanggalle, Stää, Hondwil, Waldstatt, Schwellbronn, Tegersche, Flowil ond Gossä. Herisau bestoht os em Ortschärn ond fööf Ortstääl, em Schache, Schwäberg, Schloss, Wile ond em Somm (Saum). Vom änte Egge in andere lauft me guet ond gern zwo Stond. Dä Regierigsroot ond dä Kantonsroot hend ehrä Setz z Herisau. Obwohl dä Kantoo Appezell Osserrhode lut Kantonsverfassig kän Kantonshoptort chennt, täälet sich dä Status de facto Troge (Sitz vo dä Judikative) ond Herisau (Sitz vo dä Legislative, dä Exekutive ond sit 2013 au vom Polizeiwäse). Herisau ischt anno 837 s erscht Mool erwähnt worde. D Gäget het doo zom Chloster Sanggalä ghört. I dä Appezellerchriäg het sich dä Ort aber anno 1433 vo Sanggale glöst. I dä Reformazioo ischt Herisau evangelisch ond drom im Rahme vo dä Landtäälig (1597) en Tääl vo Appezell Osserrhode worde. Hoptort isch zerscht Troge gse. Herisau het en Tääl vo de Hoptortfunktione 1877 öbernoo. Anno 1648
48.4502777777788.8811111111111467Koordinate: 48° 27′ 1″ N, 8° 52′ 52″ O Schwalldorf isch an Stadtdoal vo Râodaburg am Neggr (hâodeitsch Rottenburg am Neckar) em Kreis Dibenga en Bada-Wirttaberg (Deitschland). Schwalldorf leit sieba Kilometer siadweschtlich vo Râodaburg uf dr Gäuhochfläch rechts vom Neggr. D Schwalldorfer Gmarkung hôt a Heie vo 360 bis 492 Meter, s Dorf leit augfähr uf oara Heie vo 470 Meter. Schwalldorf hôt a Gmarkungsfläch vo 581 Hektar. Vo dene werrat 65,1 % fir d Landwîrdschaft gnomma, 25,6 % davõ send Wald, uf s Dorf ond d Stroaßa endfallad 8,7 %, ond dr Rescht mâcht 0,7 % aus. D folgende Flegga grenzat â Schwalldorf, se werrat em Uhrzeigrsenn vo Norda â gnannt: Bad Niedernâo, Weiler, Deddenga, Hirlenga, Frommahausa, Birenga ond Obernâo (elle em Kreis Dibenga). Elle Flegga, nõ Hirlenga et, send Stadtdoal vo Râodaburg. En Schwalldorf wonat 781 Leit (Jenner 2008). Dorom isch Schwalldorf oas vo da kloinere Dörfer vo Râodeburg. Bei ra Fläche vo 5,81 km² macht des a Bevölkerungsdichte vo 134 Leit uf da Quadratkilometer. Dia meischda Leit vo Schwalldorf send kadolisch. Friher hôt Schwalldorf blâoß Kadolische ghedd, weil des Dorf 425 Jor zo Vordereschtreich gheart hôt. Heit leabat augfähr hondert Evangelische em Dorf. Schwalldorf isch om 1100
Chernenergi oder Atomenergi isch physikalisch Primärenergi, wo bi physikalische Atomchernreaktione freigsetzt wird. Debi werre chemischi Elemente in anderi umgwandelet. Technologisch betrachtet isch die fridlich Nutzig vu dr Chernenergi d'Stromgwinnig us sonige Reaktione. Die militärisch Nutzig vu dr Chernenergi isch demgegeniber dr Bau un gegebenefalls au Isatz vu Kernwaffe (Atombombe). Prinzipiell underscheidet mer bi Chernenergi zwische Energi us Chernspaltig un Energi us Chernfusion. Chernfusion lauft in dr Natur im innere vu Sterne wie üsrer Sunne ab. Sälli isch also im Prinzip e gigantischs Fusionschraftwerch in ere Entfernig vo 150 Millione Kilometer. Chernspaltig isch in dr Regel die chünschtlich Beschlünigung vum radioaktive Zerfall vu instabile chemische Elemente, wie z. B. Uran-Isotope oder Plutonium. D eltscht Atommacht sin d USA; anne 1945 sin die japanische Stedt Hiroshima un Nagasaki vu amerkanische Atombumbe üsglescht wore. Die zweiti Atommacht churz nachhär isch d Sowjetunion gsii. Au Frankriich, Grossbritannie und China ghöre hüüt zu de grössere Chärnwaffe-Bsitzer. In vile Länder, wo Chernenergi nutze, losst sich die zivil Nutzig vu dr Chernenergi nit vu dr militärische trenne. Iber die zivil Nutzig, also dr Bau vu Chernreaktore, cha nämlig jeder Staat sich völkerrechtskonform dr Stoff sälber herstelle. Es git einigi Länder, wo d zivil Nutzig vu dr Chernenergi
Vereinigti Staate stoht im Allgemeine für die Vereinigte Staate vo Amerika, d USA. Dr Begriff Vereinigti Staate wird au bruucht für anderi Bundesstaate: Vereinigti Staate vo Brasilie, República dos Estados Unidos do Brasil; Verfassig vom 24. Februar 1891 Vereinigti Staate vo Gross-Östriich, ä Projekt von erä Gruppe um ä östriichisch Erzherzog Franz Ferdinand (1906) Vereinigti Staate vo Kolumbie (Estados Unidos de Colombia; 1863–1886) Vereinigti Mexikanischi Staate (Estados Unidos Mexicanos) Vereinigti Staate vo Zentralamerika (au Zentralamerikanischi Konföderation; 1823–1838), ä Staatebund Vereinigti Staate vo de Ionische Insle (Enomenon Kratos ton Ionion Neson; 1815–1863/64) Lueg au: Vereinigte Arabische Emirat Vereinigte Arabische Republik (VAR), 1959-62 för Ägypte und Syrie Vereinti Nazione (UNO) United States
Alemannisch isch dr Dialäkt / di Sproch, wu im Südweschte vum ditsche Sprochrüüm gschwätzt wird. Alemannisch wird vo uugfähr zäe Millione Mänsche gredet. I de Schwyz kennt mers als Schwyzerdütsch, z Frankriich heissts Elsässerditsch. Regional gits verschiidini Eigebezeichnige, wiä z. B. Markgräflerisch, Kaiserstiählerisch, Baseldytsch, Züritüütsch, Bärndütsch, Luschtenauerisch usw. D Sprochwisseschaft zellt au s Schwäbisch zum Alemannische. S hütig Alemannisch hät sich usem Altalemannisch und em Middelalemannisch entwiggelt. Dr Namme Alemannisch fir d Sproch im Südweschte vom ditsche Sproochrüüm isch in dr Neizit vum Johann Peter Hebel iigfiährt wore. In sinem Buech „Allemannische Gedichte“ (1803) schribt er: „Der Dialekt, in welchem diese Gedichte verfasst sind, mag ihre Benennung rechtfertigen. Er herrscht im Winkel des Rheins zwischen dem Frickthal und ehemaligen Sundgau, und weiterhin in mancherlei Abwandlungen bis an die Vogesen und Alpen und über den Schwarzwald hin, in einem großen Teil von Schwaben.“ D Schriibig Allemannisch mit zwei l het sich nit durgsetzt. In dr Sprochwisseschaft vum 19. un 20. Johrhundert isch dr Namme Alemannisch ufgnoo worde un herrscht derte bis hütte vor; mit däm Namme konkurriärt erscht sitter neischter Zit d Bezeichnig Westoberdeutsch. Dr Namme Alemannisch isch im Oberbadische un z Vorarlbärg in dr Lit guet bekannt un wird viilmol
Dr Wohlfahrtsusschuss isch ä politischi Institution vo dr Französische Revolution gsi. Währed dr sogenannte Terrorherrschaft (La Grande Terreur) vom September 1793 bis zum Juli 1794 het er praktisch diktatoriali Gwalt über Frankriich gha. Dr Wohlfahrtsusschuss isch am 6. April 1793 gründet worde für zum d Verteidigung vo dr Nation gege Find us em Innere und Üssere z organisiere. Er het het au d Regierigsorgan, wo die Revolutionäre ufgstellt hai, kontrolliert und Regierigsbeschlüss chönne ändere. Z erst het er nüün, spööter zwölf Mitgliider gha, wo alli vom Nationalkonvent für ei Monet gwehlt worde si, aber hai chönne widrgwehlt wärde. Vom April bis zum 10. Juli 1793 isch dr Wohlfahrtsusschuss vo de Girondiste beiiflusst und vom Jakobiner Georges Danton, wo relativ gmässigt gsi isch, gleitet worde. Si hai aber die militärischi Situation nit chönne verbessere und d Nationalversammlig het sich radikalisiert und d Girondiste us em Wohlfahrtsusschuss abgwehlt. Am 27. Juli 1793 isch dr Maximilien de Robespierre in Usschuss gwehlt worde. Vom September bis zum Juli im nexte Johr si die gliiche Usschussmitgliider immer widrgwehlt worde (usser em Marie-Jean Hérault de Séchelles, wo im April 1794 hiigrichtet worden isch.) Understützt vo de Jakobiner in dr Nationalversammlig het dr Usschuss Lüt afo verfolge,
D Guillotine isch es Instrumänt zum Chöpfe vo Verbrächer gsi, wo 1792 z Frankriich währed dr Französische Revolution iigfüehrt und dört bis 1977 bruucht worden isch. Ihre Name het si vom Dr. Joseph-Ignace Guillotin übercho, emä Mitgliid vo dr Nationalversammlig, wo si as schmärzfreis und dorum humaners Hiirichtigsinstrumänt empfohle het. D Guillotine bestoht us em ä Holzrahme, erä Bank und erä Chlinge. In de sänkrachte Balke vom Rahme het s Rille, wo d Laufbahn vom ä abgschregte Fallbeil si. Am obere Deil vo dr Chlinge isch es Gwicht aagmacht, so dass si dr Hals schnäll und mit groosser Macht cha verschniide. Am Rahme isch ä Bank festgmacht, wo mä s Opfer drufleit, und e bewegligs Brätt mit emä Loch für ä Hals, wo festgmacht wird, so dass sich dr Hals nit cha us dr Laufbahn vo dr Chlinge entfärne. D Chlinge wird mit emä Seili in d Höchi zoge, wo ä Riigel si festhebt, bis dä vom Hänker mit emä Hebel usglöst wird. Ähnligi Instrumänt si scho früehner z Ängland, z Schottland und in andere europäische Länder bruucht worde, im Allgemeine für zum adligi Verbrächer z chöpfe, ä Hiirichtigswiis, wo as schmärzfrei und nit ehrerüehrig und dorum as bsundrigs Privileg
Enzyklopedi (agr. ἐγκυκλοπαιδεία, enkyklopaideía; gibildut us ἐγκύκλιος, enkýklios "chreisförmig" und παιδεία, paideía "Lehr, Bildig") isch ursprünglich die van ä Hippias von Elis im 5 Jh. V. Chr. giprägt Bizeichnig fär d’univerel Bildig. Hittu värsteit mu unnär Enzyklopedi än strukturiärti, meglischt umfassundi Darstellig va mänschlichum Wissu innära fär du täglich Gibrüch üsriächundu Gnauigkeit. Mu unärscheidut universelli und fachspezifischi Enzyklopedie. D’eruru diänunt fär d’Darstellig fa meglich villu Wissunsgibiätu, d’nachgehndu bhandlund nur än igschränkte Bireich, dischi darfir abär vill gnauär und üsfärlichär. Där Bigriff vannär Enzyklopedi wird innär Wissuschaft va dä Enzyklopedi ärforscht. Än Enzyklopedi müäss nid umbdingt äs Naschlagwärch si. Enzyklopedie chenunt Wissu in unnärschidlichu Forme darstellu. Irusch gregscht Merkmal gägunubär va aneru Literaturgattige isch där Universalitätsaspruch. Vor allum enzyklopädische Naschlagiwärch mit ämu bigränztu Fachumfang tüät mu ehnär als Fachlexika oder Sachwerterbüäch bizeichnu. Ds’Lexikon wird innär Wissuschaft fa de Lexikografie ärforscht. Ira ligut d’Lexikontheorie zugrund. Siäntu wärdunt öi Wertärbiächär als Lexikon bizeichnut. Wertärbiächär biihaltund und ärklerund einzelni lexikalischi Iheite (zum Bispiel d’einzelnu Wertär vom Wortschatz ärä Sprach). Z’Bigirffswertärbüäch isch än Zwischuform va ra Enzyklopedi und ämu Wertärbüäch. Es unnärsüächt du Gibrüch va Wrtär us Ideu – und/odär sozialgschichtlichär Sicht und isch därbi wissuschafltich aspruchsvollär als z’Sachwertärbüäch. Tübischi Bispiel sind gschichtlichi Grundbigriffa und
Böhme (tschechisch Čechy) isch eins vo de historische Länder vo Tschechie. Au siinä Iiwohner sait mä Böhme. D Flechi vo Böhme bedrait öbbe 52.060 km². Es gränzt im Nordoste an Pole, im Oste an die historischi Region Mähre, im Süde an Östriich, im Südweste und Weste an Bayre und im Nordweste an Sachse. Dr historisch Dreiländeregge mit Mähre und Östriich befindet sich uf em Spitz vom Böhmische Sass am Hoche Stei bi Staré Město pod Landštejnem. Böhme wird au begränzt vo siine vier Randgebirg: Dr Böhmerwald (südwestligi Gränze zum östriichische Mühlviertel und Bayre) S Erzgebirg (nordwestligi Gränze zu Sachse) D Sudete (nördligi und nordöstligi Gränze zu dr Oberlausitz und zu Schlesie) Die Böhmisch-Mährischi Höchi (östligi Gränze zu Mähre und südligi zum Waldviertel) Böhme isch aso fast ä Landschaftskessel, siini Gränze si fast überall d Wasserscheide vo de Zueflussgebiet vo der Moldau (Vltava) und der Elbe (Labe) (bis zu dr Gränze mit Dütschland). In d Elbe mündet au d Eger (Ohře), wo s Quellgebiet von erä im Fichtelgebirg z Franke liit. Die südligi Gränze vo Böhme isch Deil vo der Europäische Hauptwasserscheide. Böhmen macht die westlige zwei Drittel vo der Tschechische Republik us. Drzue ghöre hüte die tschechischi Hauptstadt Prag (Praha),
E Tsunami (jap. Tsu-Hafen, nami-welle) isch e Uswürkig vom ne Seebebe, wöu sech d Wälle dür ds Wasser bewege u so Bewegig iz Meer bringe. Ufem Meer usse gseht mer keh sichtbari Uswürkige. Ersch ir Küschtenechi, wenn z Wasser weniger töif isch, entfaltet sech d Würkig ar Oberflächi. Veruussetzig für ne Tsunami isch es Aerdbebe vo mindischtens Schterchi 7, wo nooch underem Meeresbode isch. Je nach dem, wie dass ds Bebe verloffe isch, chas si, dass sech d Welle am Meeresgrund schnäuer furtbewegt als die ir Neechi vor Oberflächi. Us dem Grund chas passiere, dass ds Wasser am Meer zersch bis zu 100 Meter zrüggeit, bevor die erscht Fluetwelle uf ds Feschtland trifft. Commons: Tsunami – Sammlig vo Multimediadateie