rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Middlesbrough [ˈmɪdəlzbɹə] isch e Groossstadt im Nordoste vo Ängland und sit 1996 e sälbstständigi Unitary Authority, wo zur Zeremonielle Groofschaft North Yorkshire ghöört. D Stadt het im Joor 2012 138'744 Iiwooner ghaa. Middlesbrough befindet sich in dr Region Nordostängland am Südufer vom Fluss Tees grad bevor er in d Nordsee mündet. Si isch dr Middelpunkt vo dr industriell brägte Konurbazioon Teesside, wo im Joor 2001 noch ere Volkszelig 365'323 Lüt gläbt häi. D Distanz uf London isch öbbe 380 Kilometer. S Klima vo Middlesbrough isch für britischi Verheltniss relativ kontinental. Wil d Stadt östlig vo de Pennine und vom Lake District lit, isch dr Iifluss vo de Diefdruckgebiet vom Atlantik chliiner. Es git öbbe 625 mm Niiderschlag im Joor und dorum ghöört Middlesbrough zu de drochnigste Gegende z Groossbritannie. D Tämprature si im Winter niidriger und im Summer hööcher as dr landeswiti Durchschnitt. Bevölkerig vo Ängland und Wales am 30. Juni 2012 (ZIP; 832 kB) Einwohnerzahlen Englands, Zeile 565 – Office for National Statistics Commons: Middlesbrough – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Stadt (änglisch)
Marton, offiziell Marton-in-Cleveland, isch hüte e Stadtdäil vo Middlesbrough in Ängland. Es lääbe dört fast 10'000 Lüt. D Chille St. Cuthbert isch normannisch us em 12. Joorhundert. Bekannt isch dr Ort vor allem as dr Geburtsort vom britische Seefaarer und Entdecker James Cook. Es het dört au e Naturschutzgebiet, dr Stewart Park, wo sich s "Cook Birthplace Museum" befindet. Commons: Marton, Middlesbrough – Sammlig vo Multimediadateie
Rotwy isch e alkoholisches Getränk, wo durch alkoholischi Vergärig vo rote Truube entstoht. Wird d'Maische nur kurz fermentiert, löse sich nur wenig roti Farbstoff (Anthocyane) und dr Wy het e rosaroti Farb (Rosé, Wyssherbscht etc.) D'Farb vom Rotwy isch je nach Härkunft und Ryffy etc. vo hällrosa, über hällrot mit bläuliche Refläx, rubinrot bis zu granatrot und rotbrun. E bsunderi Spezialität isch dr sogenannti Blanc de noir: do wärde die rote Truube vorsichtig prässt und sofort vo dr Maische trennt: dr Truubesaft isch wyss und so entstoht us rote Truube e Wysswy. Das Verfahre wird z. B. bym Champagner aagwändet. Loot me s'Truubeguet nur kurz mit de Hüt zäme gähre, entschtoot Rosé. Rotwy wird by lychte Landwy licht kielt, sunscht mit zunähmendem G'halt by Zimmertemperatur (wo allerdings 18° nit sött überstiige!) serviert und eignet sich guet für Fleischgricht aber au zu Käs wird är gärn trungge. Schwiiz Blauburgunder (Pinot noir, Spätburgunder) Merlot Gamay diversi Krüzige (z. B. Diolinoir, Gamaray, Garanoir) Elsass Pinot noir (Blauburgunder, Spätburgunder, Clevner) Bade-Württebärg Blauburgunder (Pinot noir, Spätburgunder) Müllerrebe (Schwarzriesling, Pinot meunier) Blauer Portugieser Blaufränkisch Trollinger (Vernatsch, Schiava grossa) diversi Krüzige (z. B. Dunkelfelder, Regent)
Hawaii (hawaiisch: Hawaiʻi, früener au Owyhee), au as Big Island bekannt, het e Flechi vo öbbe 10'430 km² und isch die grössti Insle im US-Bundesstaat Hawaii und in de Veräinigte Staate überhaupt. 2007 häi öbbe 173'000 Lüt uf Big Island gwoont. Die häi hauptsächlig vom Turismus gläbt, aber au vom Aabau vo Banane und Kaffi. Uf dr Parker Ranch wärde Rinder züchdet. S Sümbol vo dr Insle isch d Blüete vom ene Baum, wo ʻŌhiʻa häisst. Das isch dr ersti Baum, wo uf nöije Lavafälder waggst, und er ghöört zu de Iisehölzer (Metrosideros). Dr Blüete sälber säit mä Lehua. Uf em Gipfel vom Vulkan Mauna Kea isch s Mauna-Kea-Observatorium, äins vo de bedütendste astronomische Observatorie hützudags. St. Benedict's Catholic Church (Painted Church) z Hōnaunau Puʻuhonua o Hōnaunau (City of Refuge) Sunneundergang z Kona Hi'ilawe-Wasserfäll im Waipiʻo Valley S Dänggmol vom Köönig Kamehameha I. z Kapaʻau Lehua, d Blüte vom ʻŌhiʻa-Baum Kona-Kaffi Commons: Hawaii (Insel) – Sammlig vo Multimediadateie Suzanne Taylor Muzzin: New Technology Allows Geophysicist To Test Theory About Formation of Hawaii, PysOrg, December 11, 2009 Hawaiian hot spot has deep roots; PhysOrg, December 3, 2009 vgl. Hawaii (Insel) im Geographic Names Information System vom United States Geological Survey; Encyclopaedia
Im Siibejöörige Chrieg (1756–1763) häi Pröisse und Groossbritannie/Kurhannover gege die kaiserligi ööstriichischi Habsburgermonarchii, Frankriich, Russland und s Häilige Röömische Riich kämpft. Alli öiropäische Groossmächt vo sällere Zit si in Chrieg verwigglet gsi und au middleri und chliini Staate. Dr Chrieg het in Middelöiropa, Portugal, Nordamerika, Indie, dr Karibik und uf de Wältmeer stattgfunde, Historiker luegen en dorum mänggisch as e Wältchrieg aa. Pröisse, Habsburg und Russland häi vor allem um d Vorherrschaft in Middelöiropa kämpft, Groossbritannie und Frankriich au um d Hegemonii in Nordamerika und Indie. Us pröissischer Sicht isch dr Siibejöörig Chrieg mit sine underschiidlige Schaublätz au as Dritte Schlesische Chrieg bezäichnet worde. D Brite schwätze vom French and Indian War oder vom Great War for the Empire, d Franzoose vom La guerre de la Conquête. D Spanier häi dr britische Invasion vo de Philippine im Joor 1762 Ocupación británica de Manila gsäit. Dr Chrieg uf em indische Subkontinänt häisst dr Dritti Karnatischi Chrieg. Im Bariiser Friede vo 1763 het Frankriich siini Bsitz uf em nordamerikanische Kontinänt und z Indie an Groossbritannie verloore und Louisiana an Spanie und het s afrikanische Senegambie mit de Ängländer müesse däile. Im Friide vo Hubertusburg isch dr Status quo ante bellum zwüsche Pröisse
As Sankt-Lorenz-Strom (franzöösisch Fleuve Saint-Laurent; änglisch Saint Lawrence River; Tuscarora: Kahnawáˀkye; Mohawk: Kaniatarowanenneh, „groosse Wasserwääg“) wird dr Underlauf und dr Ästuar vom e Fluss in Nordamerika bezäichnet, wo die Groosse Seä zum Atlantik entwässeret. Es isch dr drittgrösst Fluss in Nordamerika und het e middlere Abfluss vo 10'080 m³/s. Er fliesst gege Nordoste und bildet zerst d Gränze zwüsche dr kanadische Browinz Ontario und em US-Bundesstaat Nöi York, und fliesst denn dur die kanadisch Browinz Québec. Dr Naame wird für dr 580 Kilometer lang Fluss brucht und au für dr 660 Kilometer lang Ästuar (drichterförmigi Meerbucht). S Iizugsgebiet vom Strom umfasst im Wääsentlige s Gebiet vo de Groosse Seä, und eso chunnt s Flusssüsteem uf e Gsamtlengi vo 2900 Kilometer. Commons: Sankt-Lorenz-Strom – Sammlig vo Multimediadateie Great Lakes St. Lawrence Seeway System International St. Lawrence River Board of Control Environment Canada: World's largest Rivers – Based on average annual total discharge, abgrüefz am 6. Septämber 2012 Rudes, B. Tuscarora English Dictionary Toronto: University of Toronto Press, 1999 Noch em Mississippi (18'400 m³/s) und em Mackenzie (10'200 m³/s), Daate (usser em Mississippi) us Environment Canada: World's largest Rivers – Based on average annual total discharge, abgrüeft am 6. Septämber 2012 Normdate:
Wilhelm Tell ischt a Schauschbiil en fenf Uffziig vom deitscha Dichter Friedrich Schiller, wo da Freiheitskampf vom Schweizer Volk em 14. Jôhrhondert behandlet. S erschde Môl uff d Bihne komma isch des Werk am 17. März 1804 em Weimarer Hoftheater. Dô drbei hôt em Schiller sei Freind Johann Wolfgang von Goethe d Reschii gfihrt. Des Drama schbiilt en dr heidiga Schweiz am Ôfang vom 14. Jôhrhondert. Dui hôt sich dômôls aus de Ur-Kandeen Uri, Schwyz ond Unterwalden zammagsetzt. Dr Konrad Baumgarten, a Birger vo Unterwalden, wuud vo de eschtreichische Soldada vrfolgt, weil’r oin vo de Veegt mit seira Akscht z dotgschlaga hôt. Dr Grond drfir ischt, dass dia eschtreichische Veegt d Waldstedder zorzeit arg terrorisiiret. Da sella, wo-nr ens Jenseits beferdret hôt, ischt grad drbei gwäa, em Baumgarten sei Frau zo vergewaldiga. Drom isch der Môô ausgraschdet. Jetzt siht’r bloß noh oin Ausweag: ibr da Viirwaldsteddersee zo fliha. Abr a starks Gwidder, wo grad uffziehet, raubt em Fischer da ledschda Muat. Zom Glick kommt grad dr Wilhelm Tell vorbei ond brengt dean guada Môô en Sicherheit beim Schwyzer Werner Stauffacher. Dr sell wuud vo seira Frau uffgstachlet, sich mit de Landsleit vo Uri ond Unterwalden zo beschbrecha, was mr gega
D Bezäichnig Homo (vo lat. homo „Mensch, Maa“) wird verwändet as Gattigsnaame vom Mensch, lueg Homo. Vo däm si under anderem die Bezäichnige abgläitet: Homo clausus: dr „verschlossnigi Mensch“, e Begriff in dr Soziologii, wo dr Norbert Elias iigfüert het Homo faber: dr schaffendi Mensch Homo inermis: dr „weerlosi Mensch“, s Bild vom Mensch as Mangelwääse, wo vom Arnold Gehlen brägt worde isch Homo ludens: dr spiilendi Mensch Homo oeconomicus: dr Mensch, wo wirtschaftet Homo oecologicus: dr Mensch, wo ökologisch dänkt und handlet Homo reciprocans: dr Mensch, wo zruggit Homo ridens: dr lachendi Mensch Homo sociologicus: dr soziali Mensch Homo superior: dr Übermensch, dr Idealmensch D Vorsilbe homo (vo griech. ὁμός homós „gliich“) stoot in Fachusdrück für „gliich“. Vo däm läite sich under anderem die Bezäichnige ab: homosexuell; „Homo“ as Churzwort für Homosexuelle (zum däil abschenzend); au as Bestanddäil vo Zämmesetzige wie Homo-Ehe (mäistens nöitral brucht) homogen oder Homogenität; für gliich entstande oder gliichi Beschaffeheit In dr organische Chemii git d Vorsilbe Homo aa, ass e Verbindig e Grundgrüst het, wo um äi Methylengrubbe [CH2] verlängeret isch, z. B. Homoserin vs. Serin. HOMO stoot für: Highest Occupied Molecular Orbital HOMO. Journal of Comparative Human Biology, dr Naame vo dr anthropologische
Dr James Wolfe (* 2. Januar 1727 z Westerham, Kent; † 13. September 1759) isch e britische General gsi. Si Rolle bi dr Eroberig vo Kanada dur Groossbritannie im Siibejöörige Chrieg isch vo groosser Bedütig gsi. Won er am 13. Septämber 1759 d Stadt Quebec in dr Schlacht uf dr Abraham-Eebeni iignoo het, isch das dr Wändipunkt in de Franzoose- und Indianerchrieg gsi, wo de Brite d Herrschaft über Kanada brocht het. Dr Wolfe isch in dere Schlacht schweer verwundet worde und no am gliiche Daag gstorbe. Er isch in dr St Alfege Chille z Greenwich begraabe worde und me het em e Dänggmol in dr Westminster Abbey ufgstellt. Dr Wolfe isch vo sine Soldaate vereert worde, au vo de schottische Hoochländer, won er no 1745/46 gege sä kämpft het. Si Dood isch e groosse Verlust für die britischi Armee gsi, wo in deere Zit fast käini fähige Kommandöör ghaa het, wie es sich spööter im amerikanische Unabhängigkäitschrieg (1775 bis 1783 ) zäigt het. Robert Wright: Life of Major General James Wolfe. – London: Chapman & Hall, 1864 Francis Parkman: Montcalm and Wolfe. – Boston: Little, Brown & Co, 1885 <reprinted 1964> Beckles Willson: The Life and Letters of James
E Schoner, au Schooner oder Schuner, isch ursprünglig e Segelschiff mit zwäi Mäst gsi, wo dr vorderi Mast chliiner als oder gliich grooss gsi isch wie dr hinderi (achteri) Mast. Spööter het mä au Schiff mit mee as zwäi Mäst as Schoner bezäichnet; vor allem in de Veräinigte Staate het mä im spoote 19. und im früeje 20. Joorhundert meermastigi Schoner baut. Em vordere Mast, em Fockmast, vom ene Schoners säit mä au Schonermast. S Gaffelsegel am Schonermast häisst Schonersegel, s Gaffelsegel am hindere Mast, Groossmast, Groosssegel. Vor em Schonermast wärde mäistens zwäi Klüversegel und e Focksegel gfaare. Stagsegelschoner häi statt de Rah- oder Gaffelsegel dreieggigi Stagsegel und am achtere Mast e Bermudasegel (Hoochsegel). Zuesätzlig cha mä zwüsche de Masttopp e Segel setze, wo kmen em „Fischermaa“ säit. Am Fockmast wärde die üüblige Vorsegel (Usseklüver, Klüver, Vorstagsegel) gfaare. Dank dere Takelig chönne die Schiff seer hooch am Wind segle. Die mäiste Stagsegelschoner si Dreimaster. Zwäimaster, wo dr hinderi Mast dr chliineri isch, häissen im Gegesatz zum Schoner Ketsch oder Yawl. Sailing Ships - Schooners (änglisch) Die Terminologie des Schonerriggs (vom Jürgen Rabbel) (PDF; 258 kB), veröffentligt vom Schiffshistorische Archiv Flensburg Herbert Karting: Deutsche Schoner (in vier Bänden). Hauschild, Bremen, ISBN
E Venustransit (vo latiin. transitus ‚Durchgang‘, ‚Vorübergang‘), au Venusdurchgang oder Venuspassaasche, isch wenn dr Blaneet Venus vor dr Sunne vrbiigoot. Die Erschiinig cha mä mit eme Färnroor beobachte und mänggisch längt sogar e Filterbrülle. In öbbe 243 Joor bassiert das nume viermol (8 Joor druf, denn 121½ Joor spööter, non e mol 8 Joor und no 105½ Joor druf), wil d Baan vo dr Venus und die vo dr Ärde gegenander e chli scheps stönde. Noch de Venusdurchgäng in de Joor 1874, 1882 und 2004 het dr letschti am 6. Juni 2012 zwüsche öbbe zwölfi z Nacht und sibni am Morge MESZ stattgfunde. Dr neggst bassiert erst wider am 11. Dezämber 2117. D Venus het bim Transit e schiinbare Durchmässer vo 1' (1/30 vo dr Sunneschiibe) und gseet im Geegesatz zu de Sunnefläcke ganz schwarz us. Historisch het die prezisi Mässig vo sonige Durchgäng groossi Bedütig ghaa, für zum d Distanz vo dr Ärde zur Sunne (Astronomischi Äinhäit) mässe. Si isch dr Grund für vili Expedizioone und Mässkampanie vo bedütende Institut und Wüsseschaftler gsi. Sit 1900 misst mä Distanze im Sunnesüsteem mit Hilf vo Asteroide in dr Nööchi vo dr Ärde (NEA), hüte mit Ruumfaart- und Radar-Methode. S.J. Dick: Venus
Die drei Gsetz vom Kepler si noch em Astronom und Naturfilosof Johannes Kepler benennt. Er het die fundamentale Gsetzmäässigkäite für d Umlaufbaane vo de Blaneete um d Sunne gfunde, won er si in Bezug brocht het zun ere gsuechte Harmonik und d Abwiichige vom Mars von ere Kräisbaan mathematisch analüsiert het. D Setz beschriibe d Beweegig vo ideale Himmelskörper. 1. Kepler-Gsetz D Blaneete beweege sich uf elliptische Baane, und d Sunne stoot in äim vo de Brennpünkt. 2. Kepler-Gsetz E „Faarstraal“, wo vo dr Sunne zum Blaneet zooge wird, striicht in gliiche lange Zite über gliich groossi Flechene. 3. Kepler-Gsetz D Kwadrat vo de Umlaufzite vo zwäi Blaneete verhalte sich wie die dritte Potänze (Kub) vo de groosse Baanhalbaggse. D Bedingige für die drei Kepler-Gsetze si underschiidlig. S zwäite Gsetz gältet für alli Zentralchreft und die müesse nit emol konservativ si, s dritte Gsetz hingeege gältet für alli 1 / r 2 {\displaystyle 1/r^{2}} -Chreft. Abwiichige vom erste Gsetz gseet mä aber scho in unserem Sunnesüsteem: Komete beweege sich hüfig uf parabeläanlige Baane, d Aggse vo dr Merkurbaan dräit sich wäge de Iiflüss vo de andere Blaneete langsam um d Sunne. Johannes Kepler: Astronomia nova aitiologetos seu Physica coelestis. In:
Dr Charles Green (* Dezämber 1735 z Swinton bi Rotherham, South Yorkshire, Ängland; † 29. Januar 1771 uf dr Faart vo Batavia zum Kap vo dr Guete Hoffnig) isch e britische Astronom gsi. Vo 1760 isch er Assistänt vom Astronomer Royal James Bradley am Observatorium vo Greenwich gsi und denn vo däm sim Noochfolger Nathaniel Bliss. Er hät äigentlig au für e Nevil Maskelyne sölle schaffe, wo dä im Merz 1765 noch em Dood vom Bliss zum Astronomer Royal ernennt worde isch. Dr Green het s aber vorzooge, e Schiffszaalmäisterboste z übernee. Dr Maskelyne het en 1768 für die ersti Südseeräis vom James Cook empfoole. Si Ufgoob isch s gsi, zämme mit em Joseph Banks für d Royal Society uf Otaheite dr Venustransit vom 3. Juni 1769 z mässe. Dr Green isch uf dr Häimräis vo Batavia noch 12 Dääg uf See an Dysenterii gstorbe. Green, Charles (1734 - 1771) – biographische Iidraag im South Seas Companion (änglisch) Researching Charles Green After Kippis (änglisch) Normdate: SUDOC/IdRef: 085620289 | VIAF: 316748440
S Safietal isch e Tal im Kanton Graubünda. S Tal verlauft vo Süde nach Norde, und d Rabiusa flüüsst dur s dure und münded bi Versam noch em Versamertobel im Gebiet vo de Ruinaulta, de grosse Rhiischlucht, vo rächts in Vorderhy. Z hinderst im Tal isch de Safierbärg, en Übergang mit eme Saumpfad uf Splüge. Vo Safie-Platz us goot de Glaspass uf Tschappina übere und witer uf Thusis abe, und vo Thalkirch us de Tomülpass uf Vals dure. S Safietal ghört politisch zum grösste Tail zur Gmaind Safietal und nu en chlinne Egga im Nordoste ghört zur Gmaind Bonaduz. Bis am 31. Dezember 2012 häts im Safietal drü aigeständigi Gmainde gee; Safie z hinderst im Tal, Tenna uf ere Aahöchi i de Mitti und Versam am Iigang vom Tal. Commons: Safiental – Sammlig vo Multimediadateie www.safiental.ch Safiental Website vo de Tourismusregion «Safiental-Rheinschlucht-Naturpark Beverin» Safiental (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.surselva.info uf de Website vo de Tourismusregion Surselva Stiftig «Walserhaus Safiental»
D Endeavour ([inˈdɛvə]) isch s Schiff vom Seefaarer und Entdecker James Cook gsi. Zwüsche 1768 und 1771 het er uf ere si ersti Entdeckigsräis in d Südsee gmacht. Si isch s sibte Schiff in dr britische Marine gsi, wo dä Naame ghaa het. Die britischi Marine het für en Expedizion im April 1768, wo vo dr Royal Society usgange isch, s Chooleschiff Earl of Pembroke für 2'800 Pfund kauft, het s lo umbaue und het em dr Naame HM Bark Endeavour (dt.: Ufgoob, Aasträngig) gee. Zum Kommandant isch dr Lütnant James Cook ernennt worde, wo sich scho as Navigator und Kartograaf bewäärt ghaa het. Dr Cook het die Art vo Schiff no us sinere Zit as Stüürmaa in dr Handelsschifffaart in dr Nordsee kennt. James Cook, A. Grenfell Price (Hrsg.): Entdeckungsfahrten im Pazifik. Die Logbücher der Reisen 1768-1779. Ed. Erdmann, Lenningen 2005, ISBN 3-86503-024-6 Georg Forster: Entdeckungsreisen nach Tahiti und in die Südsee 1772-1775. Edition Erdmann, Lenningen 1988, ISBN 3-86503-134-X Karl Heinz Marquardt: Endeavour. Delius Klasing, Bielefeld 1995 Commons: Endeavour – Sammlig vo Multimediadateie Journals of James Cook's First Pacific Voyage, 1768-1771) Tagebücher und Reiseberichte von James Cook, Joseph Banks, Sydney Parkinson und John Hawkesworth (ängl.) Walter Bersinger: James Cook
Terra Australis (lat. terra „Ärde“, „Land“; australis „südlig“) isch d Bezäichnig vom ene hüpotetische Südkontinänt, wo in dr Antike bostuliert worde isch. Dr Claudius Ptolemäus (100–175) het dr Naame in sim Wärk Geographike Hyphegesis brägt. Er het glaubt, ass rund um alli Meer Land müess si, so wie das bim Middelmeer dr Fall isch. Dr Ptolemäus het dorum vorusgsäit, ass im Süde e groossi Landmasse, Terra australis incognita (altgr.: ἄγνωστος γῆ (ágnostos gé)), müess ligge, wo dr Indisch Ozean wurd begränze und mit Afrika verbunde sig (lat. incognita, „umbekannt“ – wil no niemer daas Land gsee het). Antiki und middelalterligi Chartezäichner häi denn uf iiri Wältcharte e fiktive Kontinänt zäichnet, wo bis zum Südpol gange isch. Es het soonigi gee, wo uf dere Landmasse au no Gebirg und Flüss iizäichnet häi. Noch dr domoolige Vorstellig het s sich um e Kontinänt mit eme aagnääme, warme Klima ghandlet, mit riiche Boodeschetz und ere zivilisierte Bevölkerig, wo mä mit ere Handelsbeziehige hätt chönne ufnee. Gege s Ändi vom Middelalter häi sich d Lüt under em Iidrugg vo de groosse Entdeckigsfaarte wider me mit dr These vo dr Existänz vom ene riisige, saagehafte Südkontinänt afo beschäftige. So het dr Magellan glaubt, ass d
Es E-Mail [ˈiːmeːl] (churz Mail; änglisch electronic mail „elektronischi Post“) isch e briefähnlichi Nachricht, wo uf elektronischem Wäg in Computernetzwärk verschickt wird. Um E-Mail schicke oder empfange z chöne, muess me näbed em Zuegang zum Internet, eme E-Mail-Programm uf em Computer oder eme Konto bim ene Webmail-Dienst natürli e E-Mail-Adrässe ha, wo öpe eso chönt usgseh: Hans.Muster@bluewin.ch E-Mail wird als dr wichtigst Dienst vom Internet aagluegt, wichdiger no as s World Wide Web, und er wird mee brucht als alli andere. Ei Grund für daas isch, wil mä per E-Mail Text-Nachrichte und digitali Dokumänt (also z. B. Grafike oder Office-Dokumänt) in e baar Sekunde uf die anderi Site vo dr Wält cha schicke. E-Mail chame erst sit aafangs vo de 80-er Johr verschicke. Vorhär hät me Nochrichte per Brief, Telegramm oder Fax übermittled. Etienne Ruedin, Carla Buser: e-Mail – der Zwitter. Vermeintliche und wirkliche Einflüsse des e-Mails auf den Menschen. Benziger Bildung - Émosson, [Zürich] 2008, S. 90 (Lulu (USA) – Zusammenfassung der gängigen und nicht einheitlichen Definitionen von e-Mail in der Wissenschaft aus Sicht von Sprache, Gender, Terminologie, Geschichte, Entwicklung, Technik. Ohne ISBN).
Dr Johannes Paul II. (latiin. Ioannes Paulus PP. II, burgerlige Name Karol Józef Wojtyła [ˈkarɔl ˈjuzɛf vɔjˈtɨu̯a]; ; * 18. Mai 1920 z Wadowice, Pole; † 2. April 2005 in dr Vatikanstadt) isch vum 16. Oktober 1978 bis zue sym Dod 26 Johr un 5 Monet lang Papscht vu dr remisch-katholische Chilche gsii. E lenger Pontifikat isch nume fir dr Pius IX. belait. Dr Johannes Paul II. isch dr erscht Slaw uf em Papschtdroon gsii. Ihm wird e wichtigi Roll bim Änd vum Sozialismus in sym Haimetland Pole zuegschribe. Am 1. Mai 2011 isch dr Johannes Paul II. vu sym Noofolger Benedikt XVI. z Rom seliggsproche wore. Am 27. April 2014, am Barmhärzigkaitssunntig, isch er innere Fyr uf em Petersplatz im Vatikan zur Ehr vo de Altär erhobe worde. Glichzytig isch au de Konzilspapscht Johannes XXIII. hailiggsproche worde. Die Zeremonie hät de Papscht Franziskus glaited und isch vo hundertuusige vo Gläubige vor em Petersdom und Millione vo Zueschauer vor em Färnsee verfolgt worde. Es isch s erschtmol i de Chilegschicht, dass zwai Päpscht glichzytig hailiggsproche worde sind und au, dass zwai Päpscht bi däre Fyr aawäsend gsi sind, de amtierend Papscht Franziskus und de zruggträtteni, emeritierti Papscht Benedikt XVI., de
Dr Ferdinand August Bebel (* 22. Februar 1840 z Deutz bi Köln; † 13. Augschte 1913 z Passugg) isch en Politiker vo de sozialdemokratische Arbaiterbewegig z Dytschland gsii. Sy bolitischi Aafäng hän im liberal-demokratische Verainswäse vu Arbaiter un Handwärcher gwurzlet, voreb er sich em Marxismus zuegwändet het. Iber Johrzehnt het er mit em Wilhelm Liebknecht zämmegschafft. Mit ihm het er anne 1869 di Sozialdemokratisch Arbaiterbartei (SDAP) grindet. Im Johr 1875 het er bi dr Verainigung mit em Allgmaine Dytsche Arbaiterverain zue dr Sozialistische Arbaiterbartei vu Dytschland (SAPD) mitgmacht. In dr Zyt vu dr Repressionen gege d Bartei dur s Sozialischtegsetz het er si zue dr zäntrale Person vu dr dytsche Sozialdemokraty entwicklet un isch ab 1892 ain vu dr beede Vorsitzer vu dr Sozialdemokratische Bartei vu Dytschland (SPD) gsii, wu si d SAPD anne 1890 no dr Ufhebig vum Gsetz dry umgnännt gha het. Sy Popularitet spieglet sich in dr volkstimlige Näme „Chaiser Bebel“, „Gegechaiser“ oder „Arbaiterchaiser“. In dr Johr derno isch er wyter am Spitz vu dr Bartei gstande un isch Rebresäntant vum sognännte marxistische Zäntrum vu dr SPD gsii zwisch eme linke un eme „revisionistische“ Fligel. Derzue isch er ain vu dr wichtigschte Barlamentarier in dr Zyt vum
Dr Jules (Julien Marie) Crozet (* 26. Novämber 1728 z Port-Louis, Département Morbihan, Bretagne, Frankriich; † 24. Septämber 1782 z Bariis) isch e franzöösische Seefaarer und Entdecker gsi. Noch iim si d Crozetinsle benennt, won er under em Kommando vom Marc-Joseph Marion du Fresne 1772 entdeggt het. Dr Crozet isch dr Zwäit Kommandant uf dr Expedizioon vom du Fresne gsi, wo underwäggs vo Maori döödet worde isch. Dr Crozet het s Kommando übernoo und 1775 dr Entdecker James Cook droffe und däm vo de Insle won er entdeggt het, verzelt. Biografie Crozets (franzöösisch) Normdate: GND: 124772196 | LCCN: n83227394 | SUDOC/IdRef: 113172435 | VIAF: 294124847
D Torres-Strooss (au Strooss vo Torres; Änglisch: Torres Strait) isch e Meerängi zwüsche dr nordostaustralische Halbinsle Cape York und dr Südküste vo Neuguinea, gnauer vo dr Western Province vom Staat Papua-Neuguinea. Si isch öbbe 150 km bräite aber maximal nume 12 m dief. Im Weste vo dr Torres-Strooss lit dr Golf vo Carpentaria, wo sälber maximal nume 53 Meter dief isch. In dr Torres-Strooss het s überall Koralleriff, Klippe, Sandbänk und Insle. Im Iigang vo Oste und vo Weste si d Klippe so nooch zämme, ass nume e schmale Wääg frei isch. Uf dr Ostsite lit s Great Barrier Reef. An de westlige Iigäng, us em Golf vo Carpentaria und dr Arafurasee, lit d Endeavour-Strooss. Dr Kanal nördlig vo dr Prince-of-Wales-Insle, wo 1803 vom Matthew Flinders entdeckt worde isch, isch sicherer. Commons: Torres Strait – Sammlig vo Multimediadateie Regionalverwaltig vo de Torres Strait Islands