rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Georg Gottfried Gervinus (* 20. Mai 1805 z Darmstadt; † 18. Merz 1871 z Häidelbärg) isch e dütsche Historiker und nazionalliberale Politiker gsi. Dr Gervinus het e Buechhändlerleer gmacht und denn vo 1825 bis 1827 an dr Uniwersidäät Giesse und denn bis 1829 an dr Universidäät Häidelbärg Gschicht, Filologii und Filosofii studiert. 1835 isch er z Häidelbärg Brofässer für Gschicht und Litratuur worde. 1836 isch er uf Göttinge. Er isch 1837 abgsetzt und usgschafft worde, wil er äine vo de Göttinger Siibe gsi isch, wo brotestiert häi, wo dr Köönig Ernst August s Staatsgrundgsetz vo Hannover ufghoobe het. Zwüsche 1835 und 1842 het dr Gervinus si Hauptwärk, d Geschichte der deutschen Nationalliteratur veröffentligt. 1844 isch er z Häidelbärg Honorarbrofässer worde. Vo 1847 aa isch er dr Herusgääber vo dr Dütsche Zitig gsi, wo in deere Zit s Sproochroor vo de liberale Intellektuelle gsi isch. Vom 18. Mai bis zum 31. Juli 1848 isch er Abgeordnete für Wanzleben in dr Frankfurter Nazionalversammlig gsi. Er het demokratischi Publikazioone (Einleitung in die Geschichte des neunzehnten Jahrhunderts) uusegee und isch dorum vom Mannheimer Hofgricht 1853 wäge Hoochverroot zu zwäi Mönet Gfängnis verurdäilt worde, s Urdäil isch aber churz druf annulliert worde. 1863 isch
Dr 26. Oktober isch dr 299. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 300. in Schaltjohr), dodermit blybe no 66 Däg bis zum Änd vum Johr. 1701: Am Theater am Gansmäärt z Hamburg wird d Opere Die wunderschöne Psyche vum Reinhard Keiser urufgfiert. 1811: Am Teatro dal Corso z Bologna wird d Opere 'L’equivoco stravagante vum Gioacchino Rossini urufgfiert. 1860: Dr Giuseppe Garibaldi akzeptiert bin eme Dräffe z Teano bi Neapel dr Viktor Emanuel II. as Chenig vu Italie un verzichtet im Ramme vum Risorgimento uf d Macht im eroberete Chenigrych vu baide Sizilie. 1863: Z Gämf fangt e internationali Komferänz aa, wu zue dr Grindig vu dr Internationale Rotchryz Bewegig fiert. 1899: Im Chunschttheater z Moskau wird s Drama Onkel Wanja vum Anton Tschechow urufgfiert. 1905: Noch ere Volksabstimmig am 13. Augschte wird d Union vu Norwege mit Schwede ufglest un Norwegen e aigeständig Chenigrych. 1962: Mit dr bolizeilige Bsetzig un Dursuechig vu dr Redaktionsryym vum Spiegel z Hamburg fangt d Spiegel-Affäre aa. 1965: Z Frankreich wird dr Code postal yygfiert. Die Poschtlaitzahl bstoht am Aafang us dr Nummere vum Département un dr erschte drei groß gschribene Buechstabe vum Ortsname. 1965: D Beatles wäre vu dr Chenigi Elisabeth II. im Londoner
Dr 27. Oktober isch dr 300. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 301. in Schaltjohr), dodermit blybe no 65 Däg bis zum Änd vum Johr. 1553: Z Gämf stirbt dr spanisch Arzt un Glehrte Michael Servetus uf em Schyterhufe, wel er dr Calvinismus kritisiert het un vum Reformator Johannes Calvin as Chetzer aagsää woren isch. 1979: St. Vincent un d Grenadine wäre unabhängig vu Großbritannie. 1991: Turkmenistan wird unabhängig vu dr Sowjetunion. 2002: Dr Gwärkschafter Luiz Inácio Lula da Silva wird im zweete Wahlgang zum Bresidänt vu Brasilie gwehlt. 1466/1467/1469: Erasmus von Rotterdam, niderländische Humanischt 1594: Johann Rudolf Wettstein, Schwyzer Bolitiker 1822: Giovanni Giordani, italienische Dokter un Sprochforscher 1828: Otto Funke, dytsche Physiolog 1867: Frieda Mayer, dytschi Dialäktdichteri 1891: Paul Grüninger, Schwyzer Bolizeihauptmann 1912: Heinrich Welf, italienisch-schwyzerische Ingenieur und Förderer vom Gressoneydytsch 1945: Luiz Inácio Lula da Silva, brasilianische Bolitiker 1979: Léa Salamé, franzesisch-libanesischi Journalischti 1984: Thibault Bazin, franzesische Bolitiker 1987: Alexia Djilali, franzesischi Volleyballspileri 1527: Johann Froben, Basler Buechdrucker un Verleger 1605: Akbar, Großmogul vu Indie 1981: Albert Bächtold, Schwyzer Schriftsteller Commons: 27. Oktober – Sammlig vo Multimediadateie
Dr 28. Oktober isch dr 301. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 302. in Schaltjohr), dodermit blybe no 64 Däg bis zum Änd vum Johr. 1444: No dr schwäre Verluscht vu dr Armagnacs bi dr Schlacht bi St. Jakob an dr Birs sicheret dr franzesisch Dauphin Ludwig im Fride vu Anze dr Aidgnosse bständigi Fryndschaft zue. 1492: Dr Christoph Kolumbus entdeckt Kuba. 1636: Z Cambridge, Massachusetts wird d Harvard-Universität grindet. 1854: Dr Jean Chacornac entdeckt dr Aschteroid (33) Polyhymnia. 1918: De Staat Tschechoslowakei wird in Prag usgruefe. 1954: Em Ernest Hemingway wird dr Nobelbryys fir Literatur verliie. 1958: Dr Angelo Giuseppe Roncalli wird as Noofolger vum Pius XII. zum Papscht gwehlt un git si dr Name Johannes XXIII. 1981: Z Los Angeles wird d Metal-Band Metallica grindet. 1536: Felix Platter, Schwyzer Arzt un Schriftsteller 1696: Ferdinand Raspieler, Schwyzer Pfaarer, Mundartdichter und Lexikograaf 1744: William Hodges, änglische Moler 1821: Elias Landolt, Schwyzer Forschtwisseschaftler 1852: Xaver Severin Gretener, Schwyzer Jurischt 1879: Jakob Vetsch, Schwyzer Germanischt und Jurischt 1905: Coghuf, Schwyzer Chinschtler 1926: Myrta Stieber, dytschi Dialäktdichteri 1936: Pier Giacomo Grampa, remisch-katholische Bischof 1955: Bill Gates, US-amerikanische Unternämmer 1955: Reinhold Pix, dytsche Bolitiker 1956: Jessica Früh, Schwyzer Schauspileri 1957: Florence Arthaud, franzesischi Sägleri 1992:
Dr Franz Liszt [list], uf Ungarisch Liszt Ferencz, wien er si Naame sälber gschriibe het (* 22. Oktober 1811 z Raiding/Doborján, denn im ungarische Chronland vom Kaiserdum Ööstriich, hüte Burgeland; † 31. Juli 1886 z Bayreuth), isch en ööstriichisch-ungarische Komponist, Pianist, Dirigänt, Theaterläiter, Muusigleerer und Schriftsteller gsi. Dr Liszt isch äine vo de hervorragendste Klaviervirtuose gsi und äine vo de broduktivste Komponiste vom 19. Joorhundert. Er het in e Hufe underschiidlige Stil und Gattige komponiert. Sini Sinfonische Dichdige häi dr Wääg zur „programmatische Muusig“ vorberäitet. Wäge sine Hauptwärk zellt men en zur Nöidütsche Schuel. Er isch äine vo de Gründer vom Allgemäine Dütsche Muusigveräin gsi. Won er 54 Joor alt gsi isch, het er z Rom die niidere Weije und dr Ditel Abbé überchoo. S Gsamtwärk vom Franz Liszt isch riisig und bis hüte isch käi Gsamtusgoob erschiine. Die sogenannti „Carl-Alexander-Ausgabe“, wo eso häisst, wil si 1888 vom Groossherzog Carl Alexander vo Sachse-Weimar-Eisenach sinere Franz-Liszt-Stiftig aagstoose worde isch, umfasst 34 Bänd, isch aber nid vollständig. Dr änglisch Muusigwüsseschaftler Humphrey Searle het e süstematischs Wärkverzäichnis zämmegstellt und isch uf 702 Ditel choo ooni die literarische Wärk: 123 Klavierwärk 77 Lieder 65 gäistligi Chorwärk 28 wältligi Chorwärk 11 Orgelwärk 1 Opere 25
Dr 29. Oktober isch dr 302. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 303. in Schaltjohr), dodermit blybe no 63 Däg bis zum Änd vum Johr. 1525: Dr Martin Luther haltet z Wittenberg di erscht Mäss uf Dytsch. 1787: Z Prag wird Oper Don Giovanni vum Wolfgang Amadeus Mozart urufgfiert. 1923: Dr Mustafa Kemal Atatürk rieft d Republik Türkei uus un verlait d Hauptstadt uf Ankara. 1947: Di jidisch-tirkisch Zyt Şalom erschynt zum erschte Mol. 1969: Zwische Computer an der University of California, Los Angeles, un em Stan­ford Research Insti­tute bi San Francisco glingt di erscht Daten­iberdragig iber s ARPANET, dr Vor­laifer vum Internet. 1991: D Ruumsonde Galileo passiert dr Asteroid Gaspra in ere Entfärnig vu 16.200 km un vermisst un fotografiert en. 1852: Eustach Robert Gallion, dytsche Musiker un Dialäktdichter 1863: Georges Dottin, französische Sproochwüsseschaftler 1879: Franz von Papen, dytsche Bolitiker 1890: Claire Goll, dytsch-franzesischi Schriftstelleri 1926: Jon Vickers, kanadische Heldetenor 1954: Matthias Zschokke, Schwyzer Schriftsteller 1930: Niki de Saint Phalle, französisch-schwizerischi Moolere und Bildhauere 1963: Lilian Naef, Schwyzer Schauspileri un Regiseuri 1963: Thomas Reis]], dytsche Kabarettischt 1967: Thorsten Fink, dytsche Fueßballspiler un -trainer 1994: Ilira Gashi, albanisch-schwyzerischi Sängeri 1268: Friedrich I., Markgrof vu Bade 1892: Ernst Ludwig Rochholz, Schwyzer Historiker
Dr 30. Oktober isch dr 303. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 304. in Schaltjohr), dodermit blybe no 62 Däg bis zum Änd vum Johr. 1454: Dr Karl dr Kien hyrotet z Lille in zwoter Eh d Isabelle de Bourbon. 1929: D Standsailbahn z Stuegert wird in Bedrib gnuu. 1995: Mit ere knappe Mehrhait vu 50,58 % bin ere Bedailigung vu iber 93 % lähnt d Bevelkerig vu Québec s zwait Unabhängigkaitsreferendum vu Kanada ab. 1839: Alfred Sisley, franzesische Moler 1881: Lena Christ, bairischi Schriftstellerin 1901: Josef Brandel, dytsche Bolitiker 1928: Giovanni Orelli, Schwyzer Schriftsteller 1930: Emma Eigenmann, liechteschtainischi Bolitikeri 1931: Hedi Lang, Schwyzer Bolitikeri un Nationalrotsbresidänti 1938: Hans Ulrich Bänziger, Schwyzer Psycholog un Schriftsteller 1955: Bernd Riexinger, dytsche Gwerkschafter un Bolitiker 1960: Marietta Kobald, Schwyzer Schurnalischti, Fotografi und Kulturvernetzeri 1960: Diego Maradona, argentinische Fueßballer 1963: Mitra Devi, Schwyzer Schriftstelleri 0984: Ymmo, Apt vom Chlooschter Sanggalle 1910: Henry Dunant, Schwyzer Gschäftsmann, Humanischt un Grinder vum Rote Chryz 1914: Ernst Stadler, elsässische Dichter 2017: Alfred Heizmann, dytsche Lehrer un Fasnetsdichter 2020: Doris Oswald, dytschi Mundartdichteri Commons: 30. Oktober – Sammlig vo Multimediadateie
Dr 31. Oktober isch dr 304. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 305. in Schaltjohr), dodermit blybe no 61 Däg bis zum Änd vum Johr. 0475: Dr Romulus Augustulus wird zum Chaiser vum Weschtremische Rych uusgruefe. 1517: Em Martin Luther syni 95 These sollen as Dischpetationsgrundlag iber dr Ablosshandel diene. Dr Iberliferig no schlat dr Luther si an d Dire vu dr Schlosschilche z Wittenberg aa un laitet dodermit d Reformation yy. 1918: Di eschtrychisch-ungarischi Monarchi ändet dur dr Uusdritt vu Ungarn. 1971: Bi dr Wahle zum schwyzerische National- un Ständerot hän zum erschte Mol au d Fraue s aktiv un s passiv Wahlrächt. 1632: Jan Vermeer, holländische Moler 1686: Senesino, italienische Sänger 1760: Katsushika Hokusai, japanische Moler 1819: Johann Andreas von Sprecher, Schwyzer Hischtoriker und Schriftsteller 1827: Johann Georg Längin, dytsche Bfarrer un Schriftsteller 1887: Chiang Kai-Shek, chinesische Bolitker 1899: Nold Halder, Schwyzer Lehrer un Archivar 1929: Bud Spencer, italienische Schauspiiler un Schwimmer 1933: Dieter Pröttel, dytsche Färnsehshow- un Filmregisseur 1937: Anne-Marie Holenstein, Schwyzer Germanischti un Entwickligshälferi 1947: Walter Hürster, dytsche Physiker un Autor 1950: Zaha Hadid, irakisch-britischi Architekti, Architekturbrofässori un Designeri 1952: Urs Schwaller, Schwyzer Bolitker 1956: Reinhold Gall, dytsche Bolitiker 1958: Helmut Dold, dytsche Musiker 1960: Marietta Kobald,
Dr 1. Novämber isch dr 305. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 306. in Schaltjohr), dodermit blybe no 60 Däg bis zum Änd vum Johr. 1503: Dr Giuliano della Rovere wird Papscht un git si dr Name Julius II. 1781: Mit em Untertanepatänt vum Joseph II. wird d Lyybaigeschaft in dr habsburgische Länder ufghebt. 1956: Ungarn verchindet syy Neutralitet un dr Uusdritt us em Warschauer Pakt. Sowjetischi Druppe fange derno aa mit dr Niderschlagig vum Ungarische Volksufstand (Bild). 1961: Z Dytschland wird mit vierstellige Poschtlaitzahle s wältwyt erscht vollständig Postlaitzahlesyschtem yygfiert. 1981: Antigua un Barbuda wäre unabhängig vu Großbritannie. 1986: Noch eme Großbrand bim Chemikonzärn Sandoz z Schwiizerhalle bi Basel versycht veruurainigt Leschwasser dr Rhy un vernichtet dert e Großdail vum dierischen un pflanzlige Läbe. 2008: D Bürgerlich-Demokratische Partei wird in dr Schwyz grindet. 1850: Pauline Chaponnière-Chaix, Schwyzer Frauerächtleri 1864: Moses L. Broocks, US-amerikanische Bolitiker 1902: Adolf Hermann Ribi, Schwyzer Sproochwisseschaftler un Redakter 1910: Madeleine Will, elsässischi Organischti un Kumpenischti 1911: Grete Borgmann, dytschi Frauerächtleri 1926: Dino Vasina, italiänische Lehrer un Förderer vum Dialäkt vu Rimella 1963: Katja Riemann, dytschi Schauspiileri 1967: Lutz Fischer, Schwyzer Bfaarer, Politiker und Mundart-Autor 1969: Viola Heinzelmann, Schwyzer Gynäkologi 1690: Johann Jacob Burckhardt, Basler Bolitiker 2009:
Klus bezaichnet: Klus (Tal), es Quertal Klus (Balsthal), en Ort i de Gmaind Balsthal Klus (Prättigau), de schluchtartig Iigang is Prättigau Klus isch de Familiename vo folgende Person: Tomáš Klus (* 1986), tschechische Liedermacher und Schauspiler
Dr Bertolt Brecht – manchmôl hoißt’s au bloß Bert Brecht, mit-em ganza Nama hôt’r Eugen Berthold Friedrich Brecht ghoißa –, (* 10. Februar 1898 z Augschburg em boirischa Doil vom Schwôbaland, † 14. August 1956 z Oscht-Berlin) ischt a deitscher Dramatiker, Lyriker, Libreddischt ond Theaterregisseur gwäa. Er gilt als dr Begrinder vom sognannda epischa Theater. Dr Bertolt Brecht kommt am 10. Februar 1898 z Augschburg uff d Welt. Sei Vaddr Berthold – dui herkemmlicha Schreibweis hôt’r au uff sein Soh ibrtraga, abr dr sell hôt da Nama a bissle abgendret – stammt us-em badischa Achern ond sei Muader Sofie geborene Brezing aus-em oberschwäbischa Ort Roßberg Bei dr Geburt vom Bertolt hôt sei Vaddr scho em virda Jôhr bei dr Haindl’scha Babiirfabrik en Augschburg gschaffet, zledschda als Prokurischt ond Direktr, obwohl’r bei viile vo seine Zeitgenossa als schwiirich golda hôt, als „Freigeischt“ mit oobirgerliche Neigonga. Des zeigt au dô drvoo, dass sei Kadolizismus et streng gwäa ischt, sonscht hett’r sich et evangelisch traua ond älle seine Kendr en dera Konfessioo daufa lau. Dr jonge Brecht wechst z Auschburg auf ond gôht deet au en d Schual. Em Erschda Weltkriag macht’r sei Notabidur, ond hendrher wuud’r beim Milidär zom Schaffa en dr
Mühlhausen isch de Name vo däne Ortschafte: z Bade-Würtebärg Mühlhausen (Eberhardzell), en Ortstail vo de Gmaind Eberhardzell im Landchrais Biberach Mühlhausen (Herdwangen-Schönach), en Ortstail vo de Gmaind Herdwangen-Schönach im Landchrais Sigmaringe Mühlhausen (Kraichgau), e Gmaind im Rhein-Neckar-Chrais Mühlhausen (Stuttgart), en Stadttail vo Stuttgart Mühlhausen an der Enz, en Stadttail vo Mühlacker im Enzchrais Mühlhausen an der Würm, en Ortstail vo de Gmaind Tiefebronn im Enzchrais Mühlhausen bei Schwenningen, en Stadttail vo Villingen-Schwenningen im Schwarzwald-Baar-Chrais Mühlhausen im Täle, e Gmaind im Landchrais Göppinge Mühlhausen-Ehingen, e Gmaind im Landchrais Konstanz z Bayern Mühlhausen (Mittelfranken), e Gmaind im Landchrais Erlange-Höchstadt Mühlhausen (Oberpfalz), e Gmaind im Landchrais Neumarkt i de Oberpfalz z Thüringe Mühlhausen/Thüringen, e Chraisstadt im Unstrut-Hainich-Chrais Lueg au: Mülhausen (französisch: Mulhouse), e Stadt im Oberelsass, Frankriich Mülhausen (Unterelsass) (französisch: Mulhausen), e Gmaind im Underelsass, Frankriich
Münsingen isch de Name vo folgende Ort: Münsingen (Württemberg), e Stadt em Landchrais Reidlenga, Bade-Wirttaberg, Deitschland Gutsbezirk Münsingen, en gmaindefraie Guetsbezirk im Landchrais Reidlenga, Bade-Wirttaberg Oberamt Münsingen, en ehemolige Verwaltigsbezirk in Wirttaberg Landkreis Münsingen, e ehemolige Landchrais in Bade-Wirttaberg Münsingen BE, e Gmeind im Kanton Bärn, Schwiz
Bauer isch hochtütsch för Puur und stot för: en Landwirt di nidrigsti Spilfigur bim Schach e Spilcharte bim Jass (en anders Wort för der Under) Bauer (Familienname) oder Baur, en Familiename i zwo Schribvariante Schweizer Bauer, e landwirtschaftlechi Fachzitschrift us de Schwiz, wo zwomol i de Wuche usechunnt Lueg au: Bauen
De Pfingstmäntig isch de Dag nach em Pfingstsunntig. Er isch en bewegliche Feiertag en alle Lender vo Deytschland, i Frankreych, in Lichtestai, i Esterrech, dä meyste Kanton vo de Schweyz und en ainige weytere Länder auserhalb vom alemannische Sprachraum. I Frankreych isch dä Pfingstmäntig vo 2005 bis 2007 en Arbeytstag gse. Dia zusätzliche Arbeitszeyt hät ähnlich wia beym Bues- on Bättag i Deytschland zorr Finanziirung vorrä Pflegeversicherung diine solle. Des isch aber vo de Beschäftigte net akzeptiirt worre. De Pfingstmäntig findet em Mai oder Juni statt. Er isch de Dag noch em Pfingsunntig und dodamit dä 50. Tag noch em Ostersunntig (dä 51. wem mr dä Ostersunntig mitzellt). 2013, 9. Mai 2014, 8. Juni 2015, 15. Mai Pfingstmontag in Frankreich wieder Feiertag. Hamburger Abendblatt, 20.1.8. http://www.abendblatt.de/politik/europa/article900252/Pfingstmontag-in-Frankreich-wieder-Feiertag.html
Arisierig isch dr Begriff gsi, wo d Nazionalsozialiste bruucht häi, wenn si s Äigedum und dr Bsitz von ere Minderhäit, vo Juude oder Lüt, wo vo Juude abgstammt si, häi welle stääle, sig s im Dütsche Riich 1933 bis 1945 oder im ene aagschlossene oder bsetzte Land. Dä Raub isch äinzelne Lüt z guet choo, wo sich as „arisch“ bezäichnet häi und zur Meehrhäit vo dr Bevölkerig ghöört häi. Das sött underschiide wärde vo dr Beschlagnaamig bzw. Konfiszierig vo jüüdischem Äigedum dur e Staat, wo zum Däil gliichzitig mit dr Arisierig duuregfüert worde isch. D Arisierig wie au d Konfiszierig si Schritt gsi uf em Wäg zur Deportazioon vo de Juude in d Vernichdigslaager im Oste vo Öiropa. Für die bäide Arte vo Raub und Diebstaal häi d Nazi äxtra Gsetz und Verordnige erloo, so dass die Raubakzioone 'gsetzligi' Ufgoobe worde si. Im erwiterete Sinn het mä dr Begriff au in andere Beriich brucht, z. B. im Kulturlääbe, und het mit em d Verdriibig oder Vernichdig vo jüüdische Kulturschaffende und Wüsseschaftler bezäichnet. Götz Aly: Hitlers Volksstaat. Raub, Rassenkrieg und nationaler Sozialismus . S. Fischer, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-10-000420-5. Avraham Barkai: Vom Boykott zur „Entjudung“. Der wirtschaftliche Existenzkampf der
Dr Oskar Frank Leonhard Hagen (* 14. Oktober 1888 z Wisbaade; † 5. Oktober 1957 z Madison, Wisconsin) isch e dütsche Kunsthistoriker und dr Gründer vo de Händel-Festspiil z Göttinge gsi. Dr Hagen het 1908 afo Muusigwüsseschaft und Kunstgschicht studiere. 1913 isch er uf Halle an dr Saale und het dört 1914 bromowiert. 1918 het er si Habilitazioon gmacht und het z Göttinge as Dozänt für Kunstgschicht gschafft. As Amatöörmusiker isch er dört dr ersti gsi, wo noch fast zwäihundert Joor wider en Opere vom Georg Friedrich Händel uf d Büüni brocht het. Er het d Muusig vo Rodelinde (1920), Otto und Theophano (1921) und Julius Caesar (1922) bearbäitet und dütschi Teggst für sä gschriibe, so dass si häi chönne ufgfüert wärde. Sini wichdigste Wärk as Kunsthistoriker si Matthias Grünewald (1919) und Deutsches Sehen (1920) gsi, wo bäidi e baar Mol nöi ufgläit worde si. 1924 isch dr Hagen uf Madison in de USA. Dört het er uf Änglisch Patterns and Principles of Spanish Art (1936) und The Birth of the American Tradition in Art (1940) uusegee. Dr Hagen isch mit dr Thyra Leisner verhürootet gsi und isch dr Vater vom Holger Hagen und vo dr Uta Hagen. Normdate: GND:
Dr 2. Novämber isch dr 306. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 307. in Schaltjohr), dodermit blybe no 59 Däg bis zum Änd vum Johr. 1813: Dr Chenig Friedrich I. vu Wirtteberg wächslet uf d Syte vu dr Verbindete im sechste Koalitionschrieg gege dr franzesisch Chaiser Napoleon iber. 1850: Dr Annibale de Gasparis entdeckt dr Aschteroid (13) Egeria. 1886: S Chaiserli Patäntamt z Dytschland erdailt em Carl Benz fir syy Automobil Patent-Motorwagen Nummer 1 s Patänt. 1961: Am Schauspilhuus Züri wird s Stuck Andorra vu Max Frisch urufgfiert. 1991: D Neue Luzerner Zeitung erschynt zum erschte Mol. 1992: Di Remisch-katholisch Chilche rehabilitiert dr Galileo Galilei. 2004: In dr USA gwinnt dr George W. Bush d Bresidäntschaftwahle gege sy Rusforderer John F. Kerry. 1709: Anna, Princess Royal un Brinzässi vu Oranie 1755: Marie Antoinette, franzesischi Chenigi 1815: George Boole, änglische Mathematiker un Philosoph 1862: Jakob Schaub, Schwyzer Verleger 1902: Friedrich Alois Hugenschmidt, dytsche Mundartautor 1922: Hedwig Rapp, dytschi Mundartautori 1932: Inigo Gallo, Schwyzer Volksschauspiiler 1942: Andy Rihs, Schwyzer Unternämer 1950: Arno Landerer, dytsche Räbbuur un Dialäktdichter 1952: Laurence Douglas Fink, US-amerikanische Unternämer 1952: Hanery Amman, Schwyzer Musiker 1962: Mireille Delunsch, französeschi Operesängeri 1644: Johann Jodok Singisen, Abt vum Chloschter Muri 1817: Joseph
Dr 3. Novämber isch dr 307. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 308. in Schaltjohr), dodermit blybe no 58 Däg bis zum Änd vum Johr. 1847: S Yydringe vu Druppe vum Sonderbund in dr Kanton Tessin lest dr Sonderbundschrieg in dr Schwyz uus. 1867: Franzesischi un päpschtligi Druppe verhindere, dass dr Giuseppe Garibaldi mit syne Freischärler dr Chilchestaat chaa yynee un dodermit Ainigung vu Italie vollände. 1903: Z Stroßburi wird s Elsässisch Museum grindet. 1903: Panama wird unabhängig vu Kolumbie. 1914: D Mary Phelps Jacob losst in dr USA dr BH patäntiere. 1978: Dominica wird unabhängig vu Großbritannie. 1867: Siegfried Kallenberg, dytsche Komponischt 1889: Heinrich Campendonk, dytsch-holländische Moler 1926: Mousse Boulanger, Schwyzer Schriftstelleri un Radiojournalischti 0361: Constantius II., remische Chaiser 0644: Umar ibn al-Chattab, Kalif 0753: St. Pirmin, Missionar bi dr Alemanne 1226: Ida vu Toggeburg, Hailigi 1254: Johannes III. Dukas Vatatzes, byzantinischi Chaiser 1517: Arnold zum Luft, Räkter un Vizekanzler vu dr Uniwersitet Basel 1793: Olympe de Gouges franzesischi Revolutionäri, Frauerächtleri un Schriftstelleri 1866: Johann Jakob Aenishänslin, Schwyzer Bolitiker 1869: Johannes Kettiger, Schwyzer Pädagoog 1882: Giovanni Battista Pioda, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1890: Ulrich Ochsenbein, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1953: Heinrich Danioth, Schwyzer Moler un Dichter 1954: Henri Matisse, franzesische
Dr 4. Novämber isch dr 308. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 309. in Schaltjohr), dodermit blybe no 57 Däg bis zum Änd vum Johr. 1797: Noch em Fride vu Campo Formio glideret Frankrych s iberloo Rychsbiet am linke Rhystade verwaltigsmäßig yy. Dr Fride vu Lunéville bstetigt speter d Annexion. 1899: Em Sigmund Freud syy frie Hauptwärch Die Traumdeutung erschynt – vum Autor uf s Johr 1900 vordatiert. 1922: Dr Howard Carter entdeckt im Dal vu dr Chenig s Grab vum Pharao Tutanchamun. 1974: As letschti Schwyzer Dageszytig verzichtet d Neue Zürcher Zeitung uf s ß. 2008: Dr Barack Obama wird zum erschte schwarze Bresidänt vu dr USA gwehlt. 1661: Karl III., Pfalzgrof un Churfirscht vu dr Pfalz 1721: Giuseppe Torelli, italienische Mathematiker 1774: Ignaz Heinrich von Wessenberg, dytsche Theoloog und Schriftsteller 1840: Auguste Lustig, elsässische Dichter 1849: Franz Fröhlich, Schwyzer Historiker und Lehrer 1890: Alfred Fankhauser, Schwyzer Schriftsteller 1939: Achille Bonito Oliva, italienische Chunschthischtoriker 1955: Andrea Bogner-Unden, dytschi Bolitikeri 1957: Hansjörg Schertenleib, Schwyzer Schriftsteller 1960: Kathy Griffin, US-amerikanischi Schauspiileri un Komikeri 1318: Raschīd ad-Dīn, persische Wesir un Autor 1781: Faustina Bordoni, italienischi Sängeri 1847: Felix Mendelssohn Bartholdy, dytsche Komponischt 1850: Gustav Schwab, dytsche Schriftsteller 2018: Gian Luca Barandun, Schwyzer Skirännfahrer
Göttingen (niiderdütschChöttingen) isch e Uniwersidäätsstadt in Südniidersaggse. Si het mee as 120'000 Iiwooner und isch noch Hannover, Braunschweig, Osnabrück, Oldenburg und Wolfsburg die säggstgrössti Stadt vom Land Niidersaggse. Öbbe 20 % vo dr Bevölkerig si Studänte und s stedtische Lääbe isch stark vom Bildigs- und Forschigsbedriib vo dr Georg-August-Uniwersidäät brägt, wo die eltist und grösst Uniwersidäät vo Niidersaggse isch, und vo zwäi andere Hochschuele. Göttingen wird zum erste Mol 953 as Gutingi urkundlig erwäänt. Es isch denn e Dorf am Fluss Leine gsi und het um 1230 s Stadträcht überchoo. Sit 1964 isch s e Groossstadt und isch hüte äins vo de nüün Oberzentre vo Niidersaggse. Göttingen isch d Kräisstadt und die grössti Stadt vom Landkräis Göttingen und isch bis 1964 e kräisfreiji Stadt gsi, wo dr niidersäggsisch Landdaag s Göttinge-Gsetz verabschiidet het und drmit d Stadt in e Landkräis mit em gliiche Naame integriert het. Si isch aber immer no im Rang von ere kräisfreije Stadt. Göttingen lit im Süde vo dr Europäische Metropolregion (EMR) Hannover-Braunschweig-Göttingen-Wolfsburg. Die nöggste Groossstedt si Kassel (öbbe 38 km südwestlig), Hildesheim (öbbe 70 km nördlig), Braunschweig (92 km nordöstlig), Erfurt (98 km südöstlig) und Hannover (105 km nördlig). Gustav Schmidt (Hrsg.): Urkundenbuch der Stadt