rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De Petrus Plancius (Pieter Platevoet, Peter Plattfuß) (* 1552 z Dranouter (Flandern); † 1622) isch en holländische Theolog, Astronom und Chartograaf gsii, wo ganz en huufe Landchartene, Sternchartene und Himmelglobe agfertigt het. Au het er noiji Sternbilder iigfüert. De Plancius isch e Soon vonere riiche flandrische Famili gsii und het Mathematik, Astronomii, Geografii, Gschicht, Theologii und Frömdsprooche glernt. 1576 isch er Mitgliid vode holländische reformierte Chile worde und het uf unzälige Raise dur sis Land prediget, wa dozmol gföörli gsii isch, well Holland dozmol zum streng katholische Königriich Spanie ghört het. Und so het au de Plancius müesse im Joor 1585 usem Land flüche, weler sus vor d Inquisition gstellt worde weer. Er het sich den z Amsterdam niderloo, woner vorde Spanier sicher gsii isch. Döte het er sich immer mee für Naturwüsseschaft, Navigation und Chartografii interessiert. Und sini Predige sind jetze wege dem kritisiert wore, weler i dene zvill vode Astronomii, vode Noie Welt und vo Ostindie iibrocht het. Im Joor 1589 het er en Himmelglobus überarbaitet und zuesätzlich noi die Magellansche Wulche und die baide Sternbilder vom Südliche Drüüegg und Chrüz vom Süüde uufgnoo. D Informatione dezue het er us Bricht vo Forschigsraisende entnoo. Für e holländischi Bible
De Kleostratos vo Tenedos (altgriech. Κλεόστρατος ὅ Τενέδιος, Kleóstratos hó Tenédios) isch e Griechische Astronom gsii. Wen er glebt het isch nöd genau bekannt, aber wel de Thales vo Milet im Joor 545 v. Chr. uf de Insle Tenedos gstorben isch, nimmt mer aa, as de Kleostratos sin Schüeler gsii sii chönt und somit im 6. Jh.v. Chr. glebt het. De Kleostratos het en astronomisches Gedicht, Astronomia, gschribe, doch sind nume grad zwai Versli bekannt: Wenn de Bootes noch sim Spootufgang 83 Taag im Nachthimel verbringt, denn goot de Aafang vom Schkorpioo ide Morgedämmerig under, und zwor zäme mit de erste Sterne vom Bootes. (Ergänzt noch F. Boll) Anderi antiki Autore seget vo im, as er as erste d Zaiche uf de Ekliptik erchennt hebi, und zwor zerst de Widder und de Schütz. Au heb er as erste die baide chline Sternli im Sternbild Fuermaa Gaissli (Haedi) gnennt. De Censorinus schribt zudem, ases de Kleostratos gsi sai, wo d Oktaedris (de achtjöörig Kalenderzyklus) iigfüert hebi und nöd de Eudoxos vo Knidos. Er söll d Sunewendige am Berg Ida bobachtet ha. B.L. van der Waerden: Die Astronomie der Griechen (1988), ISBN 3-534-03070-2
Turgi isch e Gmeind vom Bezirk Bade im Kanton Aargau. Dr Ortsname, wo s erschte Mol im ene Dokumänt vo anne 1281 vorchunt, chunt dervo, ass im Middelalter s Gebiet vo de Landschaft Tuurgi bis do hi a d Aare und d Rüüss cho isch. Bi Turgi isch im früene Middelalter d Gränze zwüsche de alte Grafschafte Tuurgi und Aargau und spöter die zwüsch em Zürigau und em Aargau gsi. D Gmeind ligt zwüsche Bade und Brugg im Limettaal. Turgi isch id Quartier Dorf, Gehling, Wil und Sitte unterteilt. D Middi vom Dorf Turgi ligt 342 Meter über em Meer. Dr Gmeindbann isch 1,55 Kwadratkilometer gross. D Sidlig isch under em Gäbischtorfer Horn uf dr Südsyte un de Limet im Norde. Dur s Dorf goot d Kantonsstrooss Nummere 3 und d Ysebaan. Bi Turgi hets föif Brugge über d Limet. D Nachbergmeinde vo Turgi sind Untersiggetal, Obersiggetal, Bade un Gäbischtorf. Bis is nünzääte Joorhundert isch Turgi no keis Dorf gsi; es het nume es baar Hüüser bi dr alte Brugg über d Limet gha. Vo dr Röömerzyt isch e grosse Mäileschtäi, wo ane 99 under em Kaiser Trajan a dr Militärstrooss vo Vindonissa uf Turicum ufgstellt worden isch. Me het
Brugg isch e Stadt im Kanton Aargau un der Hauptort vom Bezirk Brugg. D Ortschaft isch im Mittelalter im alte Chärnland vo de Habsburger entstande und het vo dene anne 1284 s Stadträcht übercho. Iire Name isch scho im Joor 1064 s erschte Mol im ene Dokumänt erwäänt. Zum Kanton Aargau ghört Brugg sid 1798. Hütt isch’s es regionals Zäntrum und e Chnooten im Vercheersnetz am Jurasüdfuess. Am 1. Jänner 2020 isch d Stadt nomol grösser worde; de isch – wie me s bi Volchsabstimmige beidsyts bschlosse het – die bishärigi Gmeind Schinznach-Bad als nöie Stadtteil zu Brugg choo; do drmit isch dr Stadtbann no öppen en Drittel grösser woorde, und er goot vill wyter der Aare noo ufe weder vorhäär, und d Stadt het öppen en Zäätel meh Ywooner und au no en zwöite Baanhof; s tradizionsryche Bad Schinznach isch mit der nöie Klinik e landeswyt bekanten Oort. D Stadt Brugg lyt am Rand vom Jura, öppe 16 Kilometer vo Aarau, 27 Kilometer vo Züri und 45 Kilometer vo Basel wäg. S Stadtgebiet isch vo Südweschte nach Nordoschte meh als acht Kilometer lang, a der breiteschte Stell aber nume grad öppen ei Kilometer breit. Es isch so wien en
Samy Deluxe (* 19. Dezember 1977 in Hamburg; eigentli: Samy Sorge) isch än düütsche Rapper us Hamburg. Er isch ußerdem unterem Name „Wickeda MC“ und „SamSemilia“ bekannt, wobi er de Namä „SamSemilia“ nümä verwändet. Dä Samy Sorge isch in Düütschland als afrodüütsches Chind i dä Familiä vo siiner Mutter ufgwachse. Sin us em Sudan schtammende Vater het Deutschland verlah, wo de Samy 2 Jahr alt gsi isch. Siine Herkunft und siis Läbä in Hamburg-Eppendorf ohni liiblichä Vater spiled bis hüte ä bedütendi Rollä i siinen Text. Am Afang vo sinere Karrierre het de Samy uf Englisch grappt, bekannt und erfolgrich isch er aber erscht dur sini düütsche Text worde. Siine Text sind zumindescht teilwiis als sozialkritisch z'betrachtä. Als erschte dütsche Rapper hätt er äs eigenes Cappy und än eigene Turnschueh uf de Markt brocht. 2001: Comet in dr Kategorii Hip Hop National 2001: MTV Europe Music Award als Beschter dütscher Künstler 2001: Bravo Otto in Gold in dr Kategorii HipHop National 2002: Goldene Schallplatte für s Album Samy Deluxe 2002: ECHO in dr Kategorii Hip-Hop/R&B National 2004: Bravo Otto in Bronze in dr Kategorii HipHop National 2005: Bravo Otto in Bronze in dr Kategorii HipHop National 2006: Hip Hop.de Award
Apeiron isch ä philosophischä Begriff. Wörtlech übersetzt heisst s soviu wiä ds "Gränzälosä" oder ds "Unbestimmbarä". Mä bringt dä Begriff hüffig i Verbindig mit äm Anaximander (610-546 v. Chr.), das isch ä Philosoph gsi, wo vor äm Sokrates (469-399 v. Chr.) het gläbt. Är het ä Theorii gha, was am "Afang" vo üsärä Wält isch gsi, är het bhouptet ds Apeiron. Im Gägäsatz zum Thales vo Milet (624-546 v. Chr.) und äm Anaximenes (585-525 v. Chr.) isch är dr erscht gsi, wo nid eifach het gseit, dass ds Wasser oder d Luft dr Ursprung vo üsärä Ärdä isch gsi. Sondern äbä öppis unbeschriblichs Unbeschränkts, wo wie nä Urenergie isch da gsi. Är isch o dr Meinig gsi, das ds Apeiron ä Ursubstanz isch, wo ä ständigi Bewegig het, und dadrus sigä alli Element entstandä.
Pierre Specker Band D Pierre Specker Band' isch e elsässischi Musikgruppe. D Musiker chömme ussem Sundgau un schriibe viili Tekscht uf Alemannisch im Elsässische Dialäkt, anderi Tekscht sin uf Änglisch. Uffallend isch, dass di fünfköpfigi Gruppe e ganzes Arsenal vo Inschtrument uff de Bühni schtoh het un einzelni Musiker während em gliiche Lied mehreri Inschtrument spiele. Remy Huttenschmitt (Bass, Kontrabass, Gsang) Maryline Rogarth ( Gsang, akustischi Gidarre, Flöte) Marie Lieby (Sackpfiffe, akustischi Gidarre, Orgel, Flöte, Gsang) Pierre Specker (Gsang, elektrischi un akustischi Gidarre, Akkordeon) Pierrot Bauer (Drümmli, Gsang) De Pierre Specker macht scho sit e 1978 Musik un het sither e ganzi Reie eigeni Albe mit verschiedene Musiker usebrocht. Im Johr 1999 het er dann di Gruppe Pierre Specker Band' gründet un sither verschiedeni Uftritt, au bim Radio, gha. 2001 - L'homme qui a râpé la Lune - Müsîkant Das goldene Tor Extrait Scheenschter Obestàrn `S Bucklîg Mànnele Extrait Uns komt ein schif gevaren Weiss mir e Bliemle Das Meisle pfîft Der Heiden Heiland Schlof Chindele Schlof Küeh-Boy Müsik Extrait Die drei Könige L'homme qui a râpé la lune Extrait Dr Wàchterrüef Weiss mir e Bliemle II 2005 - Angels / Spotjohr / The Way-D'r Wag Angels Spotjohr The Way
Dr Jürg Daniel Matthys (Chürzel: Jaydee; * 15. Novämber 1959 z Horge) isch en Künschtler vom linke Züriseeufer. Er hät scho sit meh als zwänzg Jahr e Galerie in Bäch. Im gliiche Huus, eifach obe inne hät er mit siinere Frau, dr Sabine Krümmel zäme siini Wonig. Imene moderne Aabau isch s Atelier vo dene Beide. Bi de fantastisch realistische Bilder vom Maler begegnet mer thematisch dr immer präzis kalkulierte Unrueh, wo Schpannigsfelder mit verschiedenschte Würkigsbereiche schafft. Dr Künschtler laat im Bild Sache ufenand treffe, inere sone Art, dass dr Betrachter Fraage uusgsetzt wird; Frage vom Bild oder eigeni Fraage as Bild; die setzed e Bewegig in Gang, wo veraalasst, dass dr Betrachter über die Korreschpondenz zum Teil dr Gschicht vom Bild und somit en Teil vom Bild selber werde chann. Mängisch setzt dr Matthys uf bizarri Konfrontatione, oft au macht er weniger befremdendi Iigriff, i jedem Fall jedoch schtosst er demit uf es Myschterium, seig das hinder dr Normalität vom Alltag oder i dr Poesie vom eher Hindergründige. Es sind debii d Schnittstelle zwüsched dr Realität und em Schtoff, wo dehinder schtaht, wo de Matthys is Visier nimmt, debii glingt ihm e überraschendi oder beklemmendi Verbindig zum Ziitgeischt, wo
Chemischi Eliment sind Stoff wo sich chemisch nüme witer lo zerlege lönd. Si bestönd nu us Atom wo mit glichige Aazahl vo Protone zämegsetzt sind. Wie die chemische Verbindige ghöret si zu de Rainstoff, wo physikalisch nüme witer zerlait werde chönet, im Gegesatz zude Stoffgmisch. D Eliment werdet noch de Chernladigszahl (Ornigszahl) und de Elektronenkonfiguration vo irne Atom im Periodesystem vode Eliment (PSE) in Gruppe und Periode agornet. Da Periodesystem isch vom Russ Dmitri Iwanowitsch Mendelejew im Johr 1869 usgschafe worde. D Element werdet miteme Chürzel vo aim oder zwe Buechstabe (zB. Cu = Chupfer) kennzaichnet, wobi ide Regle de latinisch Name d Vorlag bildet (Fe = Ferrum / Ise). De Grund werum d Massezahl nöd exakt s Villfachi vo de Masse vom Wasserstoffatom isch, well d Protone und d Neutrone, wo de Haupttail vo de Masse bildet, nöd ganz gnau glich schwer sind. Natürlichi Eliment bestönd usere Mischig vo Atom mit unterschidliche Neutronezahl (Isotop), wobi maistens i de Natur ai Isotop überwiegt. De Chern vom Wasserstoffatom bestoht fast immer us aim Proton. Wasserstoff mit emene Proton und emene Neutron im Chern (Deuterium) chunnt ide Natur imene Atail vo 0,015 % vor. De Heliumchern bestoht us zwai Protone und zwai
De Gaius Julius Cäsar isch en römische Politiker, Triumvir, Outor, Fäudherr u Diktator gsi. Är het under anderum Gallie eroberet, d Helvetier unterworfe, de römisch Bürgerchrieg gwunne u Ägypte eroberet. Är isch vo Brutus u republikanisch gsinnte Senatore erschdoche worde, wo Angscht gha hei, dass är wet König vo Rom wärde. Am 14. Juli im Jahr Hundert vor Chrischtus isch de Gaius Julius Caesar us Sohn vomne verarmte aber hochadelige Gschäftsma uf d Wäut cho. Caesar stammt nämlich vom Gschlächt vode Julier ab, das si Nachfahre vom Julus, wo dr Sohn vom legendäre Aeneas gsi isch. Es si schwirigi Zite gsi: De Marius (si Onku) hets i däm Jahr nit gschafft zum sübete Mau us Konsul gwäut z cho u de Lucius Cornelius Cinna isch a gueta Fründ vo de Familie Caesar gsi. Im Jahr 88 v. Chr. isch de Sulla in Rom igmarschiert u het sich us Diktator la usrüeffe. De Sulla het no a di auti Repulik gloobt u het si därum omi igfüert. Är het aber nai no mau gäge Marius verlore, bevor dä wiederum het chönne Konsul cho, isch er 86 v. Chr. gwäut gschtorbe. De Sulla isch jetz beschtätigt gsi. U zu däm Zitpunkt het
f Mit 1009 Meter ewer NN isch de Donon de héchschte Bari vun d'Nordvogese. Trotz dàss de Bari im Walschgbiet steht, ar ghert àdministrativ noch zum Elsàss un verbindet d'viar Departemente vun Bas-Rhin (67), Mosel (57), Meurthe-et-Moselle (54) un Vogese (88). 's Wort Donon stamm schynts üss de keltische Wurzl Dun(um) wu Bari oder Feschtung beditt. De Donon isch sitter dem neolithische Ziitàlter às e stràtégisch Üssichtpunkt benétzt worre. Fer d'Kelte un drno fer d'Reemer isch ar e gschafftlischer Ort (reemischer Waj vun Metz noh Strossburi) un e heidnischer Häuptkultplàtz gsi; gewissi gallo-reemischi Gottheite wie Jupiter, Diana un vor alem Merkur sin verehrt worre. Gelunge isch dàss 's ke Spure vum Christentum gibt. Ar isch äu de Granzpunkt zwische drei keltischi Volksstämme; d'Leuker d'Triboker (éschtlich) un d'Mediomàtriker (im Nordweschte) gsi. 1869 isch e Pseudotempel uffgebäut worre. Ar bliebt hiit noch 's Symbol vum Donon. Ém zweit Weltkriej ésch de Donon e Treffpunkt vun de regionali Résistance gsi - also fer de V´rbindung vum Wéderstànd üss´m annektéerti (Unt´r-)Elsass un de Moselle un de Résistance vum b´setzt Nordfrànkrich. Am Füess vum Donon entsprénge zwei Qualle vum Fluss Saar: d'rote un d'wisse Saar. Commons: Grand et Petit Donon – Sammlig vo Multimediadateie Dominanze
De Homer (altgriech. Ὅμηρος, Hómēros; 8. Jh. v. Chr.) isch de erscht griechisch Dichter, vo vonnem de Name überliefert isch. Er isch de Autor vo de Ilias, de Odyssee und de Homerische Hymne, de ältiste Werch vode europäische Literatur. De Name Homer isch altgriechisch Ὅμηρος, Hómēros, gsi; noigriechisch ischer Όμηρος, Ómiros. Er bedütet „Geisle, Bürge“. Allerdings isch dr Name i de Antiki wägem Dichter sinere angäbliche Blindheit o vo "ὁ μὴ ὁρών" (ho mē horōn) „dä wo nüt gseht“ abgleitet worde. Die gnaue Lebeszite und de Geburtsort vom Homer sind nöd bikannt, und scho i de Antiki hend mehriri Ortschafte de Aaspruch erhobe, d Haimet vom Homer z sii. Well sin Dielekt aber ionisch mit äolische Spuren isch, isch e Herkunft us de östliche Ägäis nöd unwohrschinli, eventuell isch er vo Smyrna oder de Insle Chios cho. Au de Ort, woner gstorben isch, isch umstritte. Sis Grab werd aber uf de ägäische Insle Ios zaiget. D Näme vo sinene Eltere sind gänzlich unbekannt. S höchi Nivo vo sinene Werch dütet druf hii, as de Homer us adlige Chraise stamme mue und e gueti Bildig gnosse het. Sagehaft isch, as er de Soo vode Nymphe Kritheis und em Flussgott Meles isch
D Knabekantorey Basel (KKB) isch e Schwyzer Knabekoor us Basel; är isch us de "Singknabe vo dr evangelisch-reformierte Kirche Basel-Schtadt", wo 1927 gründet worde sin, entstande. Hütt isch dr Koor konfessionell neutral. Gsunge wärde gaischtligi und wältligi Wärgg. A cappella Uffdritt, Gottesdienst, grossi Orchesterkonzärt, d'Mitwirkig bi unzählige Produktione'n im Theater Basel und Uffdritt bi verschiedene renommierte Musigfestivals fülle dr abwäxxligsryych Kaländer vo de junge Sänger. Als Kulturbotschafterin isch d'KKB regelmässig uff Konzärtreise'n in Europa und Übersee unterwäggs. An internationale Wettbewärb het dr koor so scho kenne divärsi Usszeichnige'n und Bryyse'n abhole. D'Sänger griege'n e fundierti musikalischi Ussbildig und wärde'n individuell betreut und gförderet. Scho 1938 het dr Koor in dr Urufffiehrig vo Jeanne d’Arc au bûcher vom Arthur Honegger in Basel unter em Dirigat vom Paul Sacher mitgwirggt. Sytt 2017 stooht d'KKB unter dr Laitig vom Oliver Rudin Dr Koor bischtoht us rund 45 Knabe- sowie 35 Männerschtimme. D Sänger setze e wäsentlige Dail vo ihrere Freyzytt yy: Nääbe de Broobe kömme Gottesdienscht, Kunzärt, Kunzärtraise, Radio- und Färnseh-Uffnahme wie au CD-Yyschpielige drzue. Zer Vertiefig vom Repertoire findet jöörlig e Koorlagr schtatt. D Knabeschtimme wirgge regelmässig an Opereufffiehrige vom Theater Basel mit. D KKB isch usserdäm Gaschtgäberkoor vom bikannte und erfolgryyche
Oberriet ischt a politaschi Gmõand im Waalkrais Rhintl vom Kantõa San Galla. D Gmõand liid zmeatst im San Galler Rhintil ar Grenza zum Võralbäarg (Öschtriich) und wead doar da Alparii und d Uslöüfer vom Alpstõa igrahmat. Si ischt mit 34,5 Quadratkilomeatr õani vo da gröassara Gmõanda im Kantõa San Galla. Zur politischa Gmõand köarid näabscht am Dõarf wo gliich hõasst, s Dõarf Muntlaga, Kriassara, Õachiweas und Koblwaald denn nõ d Wiiler Moos, Reachig, Stiig, Freiabaach, Stõa, Koblweas, Watt und Haad. Da högscht Punkt liid im Gebiat Zapfa mit 1'302 m ü.M., und da tüüfscht mit 407 m ü.M. bi da Kanaalbrugg a da Verbeandigsstrõss zwüschat Balga und Tippilzou. Zwüschat da Dœarfr häads Naturschutzgebiat mit viil vaschidana Pflaanza und Tier. Oberriet ischt im Oberriet säalber und z Kriassara a d Autobahn A13 agschlõssa. Oberriet häad zwõr an Bahof, as hebid aber gad no a paar Züg am Tag üü. Daföar is doar a Buslinia zwüschat Altstetta und Bugs ferbunda. S Gmõandgebiat ischt 3456 ha, davõa 292,2 ha Bouzõana, 234,7 ha ischt schõ übrbout. Am 31. Dezempr 2010 seand ir gaanza politischa Gmõand 8254 Iiwõanr dahõma gsii. 4239 Lütt seand Manna, 4015 seand Froua, 6146 katholaschi und 921 reformiati, 1183 Lütt hõnd
Där Bigriff Mittlaltär bizeichnut än Epocha innär europäischu Gschicht zwischu där Antiku und där Neuziit, wa d'chrischtlich, antiki, d'cheltisch, d'germanisch und d'slawisch Äntwicklig zämufiährt. D'Grundzig vam Mittlaltär sind, di na Ständ gordnuti Gsellschaft, d'chrischtlichi Geischteshalti innär Literatur, Kunscht und Wissuschaft, Latin als gmeinsami Kultur und Bildigssprach. Dänäps isch d'Idee vannär Iheit va dä chrischtlichu Chirche und äs rächt iheitlichs Wältbild chänzeichnund fär dischi Epocha. D'vorherrschundi Gsellschafts- und Wirtschaftsform isch där Feudalismus. Z'chrischtlich Mittlaltär het schich sälbär nid als Mittlaltär gseh. Äs het schich als än im Glöibu alle annäru Ziitaltär ubälägunu „aetas christiana“ (chrischtlichs Ziitaltär) värstannu. (Z'chrischtlich Ziitaltär het mit där Giburt vam Chrischtus agfangu und het ersch am junschtu Tag sellu üfheru.) Währund d'vorgangnu Wältaltär va där Heilsgschicht na där Lehr va dä dri, viär oder sägsch Wältaltär ((„aetates mundi“), nu witär unärteilt wordu sind, hets fär d'intern Periodisiärig va där „aetas christiana“ keis Epochuschema gigä. Es het nummu Asätz, wiä d'Lehr va dä Sibu Periode va där Chircha (abgleitut va där Johnesapokalüpsa), odär die vam Joachim von Fiore bigründuti Iteilig inä Ziit vam Sohn (Va där Giburt chrischti bis 1260) und än druffolgundi Ziit vam Geischt gigä. D'vorstellig, dass öi währund där „aetas christiana“ gschichtlichei Entwicklige im Sinn
Knoppix isch ä Linux-Live CD. Das heisst das Linux-System cha mä vou und ganz vo der CD usfüährä. Es wärde keini Date uf em PC hinterlah, nochdäm me ds Knoppix abgsteut het. Ds Knoppic basiert us em Debian GNU/Linux. Bi der Knoppix Distribution wird d Hardware automatisch erchennt und (wenn müglech) wird automatisch der Desktopmanager KDE gstartet. Knoppix gits i verschidenä Versione, es gits zum Bischpiu uf CD oder uf DVD, uf der DVD isch natürläch umso me drufä. Es het au ä groossi Uswahl an Sprooche. Zuesätzlig zum System wärde au Browser, OpenOffice und anderi Programm installiert. Im Joor 2012 isch die 7. Version uusechoo. Commons: Knoppix – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website Dütschs Knoppix-Forum Knoppix-Variante (änglisch) „Knoppix kompakt“ – Tutorial bei Galileo Computing (PDF, kostenloser Download) Interview mit Klaus Knopper auf der Berlinux 2005, (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/sendungsarchiv.orange.or.at Radio Orange 94.0
Dä Roger Federer (* 8. August 1981 z'Basel) isch än Schwizer Tennisspieler, wo meh Erfolg hät chöne verbueche als jede anderi Schwizer Sportler und vo vilne Lüt als eine vo de erfolgriichschte Sportler vo allne Zyte agluegt wird. I sinere Karriere hät er bis hüt scho 20 Grand-Slam- und 18 Masterstitel im Einzel gune und d'Jahr 2004, 2005, 2006, 2007 und 2009 als Weltranglistenerschte beändet. Mit äm Stanislas Wawrinka zäme isch er 2008 Olympiasieger im Doppel worde. Total hät dä "Fedi", wien er vo sinä Fans gnännt wird, scho i 75 Turnier im Einzel und i 8 im Doppel putzt. Drüü vo dä beidruckendschte vo sine unzehlige Rekörd sind sini 36 Viertelfinal-, 23 Halbfinal- und 10 Finalteilnahme hinderänand bi Grandslamturnier. Fü sini überragende Leischtige, isch dä Federer für d Jahr 2005, 2006, 2007, 2008 zum "Wältsportler vom Jahr" gwählt worde; so vill mal hett no niemert dä Titel gholt. I sinnere Heimet isch de Federer sächsmol zum Schwizer Sportler des Jahres (2003, 2004, 2006, 2007, 2012, 2014) gwählt worde, sovil mol wie känn andere Sportler bishär. Zuedämm hät er 2008 mit em Stanislas Wawrinka und 2014 mit em Davis-Cup-Team (gmeinsam mit em Stanislas Wawrinka, em Michael Lammer und em Marco
Wintertuur – i der Umgangsspraach au Winti, amtlich Winterthur, uf Französisch Winterthour – isch e politischi Gmäind, di sächstgrööscht Stadt vo de Schwiiz und de Hauptort vom gliichnamige Bezirk im Kanton Züri. Di mittelalterlich Stadt Wintertuur isch zum eerschte Mal im Jaar 1180 als in Niderun Winterture gnamset worde; wänn vo Oberwintertuur d Reed isch, ghäissts scho 856 in Wintarduro. De tüütsch Name chunt vom latiinische Name von ere röömische Sidlig, wo deet glägen isch, wo hüt Oberwintertuur isch, nämli Vitodurum. Dè Namen isch e Zämesetzig vo keltisch uito- «Wide» und keltisch durōn «Tor, Tür» und bidüütet daademit waarschindli «Widetor, Widehof, mit Widezwiig gflochtni Iifridig». Vilicht beziet sich der Ortsnamen aber au uf en keltische Persoonename; dänn würd der Ortsname «Mèèrtfläcke vom Uito» bidüüte. Z Wintertuur händ Lüüt scho sit de Stäiziit gwont. Am Änd vo de Gletscherziit isch d Mulde vo Wintertuur aber en Sumpf gsii, und di eerschte Bewohner händ a de Höger gwont, wo Wintertuur iifassed. Spööter händ d Kelte im Piet vo Wintertuur gwont, und zwar waarschindlich sind s vor alem uf em Oberwintertuurer Hoger gsii, wo sich dänn au d Röömer niderglaa händ und deed für iri paar Soldaate ä chlini Feschtig bout händ, mit
De Kanton Basel-Landschaft hett 86 politischi Gmeinde, wo me Iiwoonergmeinde nennt. Kantonshauptstadt isch Lieschtel. Die Lischte fiehrt Ort uss em Baselbiet uff. Näbem schriftdütsche (hochdütsche) Name stöön au die alemannische (baselbieterdütsche) Ortsnäme. D Schribwyys richtet sich noch de Agabe vom Internetuffdritt vom Kanton. In Klammere sin umgangssprochlichi Bezeichnige. D Lischte goot noch em Alphabet uff schriftdütsch. Bezirkshauptort sin fett useghobe. Inhaltsverzeichnis A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Für Ortsnäme us andre Teil vum alemannische Sprochruum: Alemannischi Ortsnäme. Commons: Gmeinde vom Baselbiet – Sammlig vo Multimediadateie Gmeinde vom Kanton Basel-Landschaft uff baselland.ch Gemeinden uff baselland.ch
Sältisbärg isch e politischi Gmeind im Bezirk Lieschtel vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz. Sältisbärg liggt uff enere Terrasse zwischem Oristal und em Waldeburgertal uff 491 m. ü. M. Nochbergmeinde sin Lieschtel, Buebedorf, Lupsige und s soledurnische Nuglar-St. Pantaleon. Erscht sitt 1944 hett Sältisbärg e offiziells Wappe. Es isch in zwei Helftene dailt. Obe isch e silbrigi Bliete vomene Ärdbeeri mit goldige Mitti und griene Bletter uff rotem Grund zgseh. Die unteri Helfti isch wyss. S Ärdbeerblüemli erinnert an Spitzname, wo d Sältisbärger friener gha hän: Ärdbeerischnitzer. Bereits in dr Staizyt hän Lytt uff em Hochplato vom Sälti gläbt, wie archäologischi Fund belegge. Meeglig isch au, ass d Reemer en Buurehoof gha hän. 1194 wird Sältisbärg als Selboldisperch s'erschte Moll schriftlig erwäänt. S Dorf hett dazumoll de Froburger gheert. 1305 isches an Bischof vo Basel und 1400 an d Stadt Basel cho. 1803 ischs Dorf vom Amt Waldeburg an Bezirk Lieschtel umteilt worde. 1855 isch d Gmeind wäge verdräggtem Trinkwasser vonere Choleraepidemii heimgsuecht worde. Wie villi Gmeinde im Baselbiet fiirt dr Sältisberg en Banndag. Dä findet immer an Uffrt statt und füert vo de Oschtgränze vom Dorf (ungfähr bim Chinderheim) an de lieschtlemer und buebedörfer Gränze entlang zur Schweini, emene