rlitschk/wikidir huggingface dataset:
La Roche chan eini vo däne Bedütige ha: Hoffmann-La Roche, en Schwizer Pharmakonzärn Bank La Roche & Co, e Schwizer Privatbank Château de la Roche, e Burgruine bi Befoss im Département Bas-Rhin, Frankriich Uffhofener La Roche, e Wiibärgslaag z Rheinhessen, Rhiiland-Pfalz La Roche (Familienname), en Familiename Haus La Roche, e burgundeschi Adelsfamilie La Roche isch de Name vo däne Ort und Verwaltigsgebiet: z Belgie La Roche-en-Ardenne, e Gmeind im Bezirk Marche-en-Famenne vo de Provinz Luxeburg z Frankriich La Roche-Bernard, e Gmeind im Département Morbihan La Roche-Blanche (Puy-de-Dôme), e Gmeind im Département Puy-de-Dôme La Roche-Blanche (Loire-Atlantique), e Gmeind im Département Loire-Atlantique La Roche-Canillac, e Gmeind im Département Corrèze La Roche-Chalais, e Gmeind im Département Dordogne La Roche-Clermault, e Gmeind im Département Indre-et-Loire La Roche-de-Glun, e Gmeind im Département Drôme La Roche-de-Rame, e Gmeind im Département Hautes-Alpes La Roche-Derrien, e Gmeind im Département Côtes-d’Armor La Roche-des-Arnauds, e Gmeind im Département Hautes-Alpes La Roche-en-Brenil, e Gmeind im Département Côte-d’Or La Roche-Guyon, e Gmeind im Département Val-d’Oise La Roche-l’Abeille, e Gmeind im Département Haute-Vienne La Roche-Mabile, e Gmeind im Département Orne La Roche-Maurice, e Gmeind im Département Finistère La Roche-Morey, e Gmeind im Département Haute-Saône La Roche-Noire, e Gmeind im Département Puy-de-Dôme La Roche-Posay,
De Matteo Carcassi (* um 1792 z Florenz; † 16. Jänner 1853 z Paris) isch en italienische Gitarrist, Klavierspiller und Komponist gsii, wo internationall birüemt gsii isch. Sini Leerstugg för d Gitarre wered no hüt underrichtet. Vo sim Lebe isch nume wenig bikannt. De Matteo Carcassi isch öppe um 1792 z Florenz uf d Welt choo, doch isch s gnau Datum nöd bikannt. Er hett sicher ab 1816 z Paris glebt und imene Pariser Verzaichnis för Musiker usem Joor 1820 isch er as Komponist, Gitarre- und Klavierleerer uufglistet und sini Adresse isch dozmool Rue Grange Batelière gsii, nöd witt ewegg vom Montmartre. Er hett denne o bis sich diham Gitarrekonzert ggee. Ane 1819 het er ufere Tütschlandtournee de französischi Gitarrist Antoine Meissonnier troffe und Fründschaft mit dem gschlosse. Sini erste Publikatione datiered is Joor 1820, di maiste vo sinene Werch sind z Paris vom Meissonnier verlait wore oder vom Mainzer Verlag B. Schott's Söhne. I de 1820er Joore isch er vill umegraist und hett vor alem z Tütschland (1819, 1824, 1827) und z London (1822, 1823, 1828) Gitarrekonzert ggee. Ane 1828 het er z London i de Argyll Rooms di elsassischi Sängeri Madame Stockhausen, wo Schwizerliedli gsunge het, uf de
Hauteville chan eini vo däne Bedütige ha: Hauteville (Familie), es Adelsgschlecht us de Normandii, wo uf de Tankred von Hauteville zrugg goht Kanton Hauteville-Lompnes, en Kanton im Département Ain z Frankriich Hauteville isch de Name vo däne Ortschafte: Hauteville FR, e Gmeind im Kanton Friburg, Schwiz Hauteville (Aisne), e Gmeind im Département Aisne, Frankriich Hauteville (Ardennes), e Gmeind im Département Ardennes, Frankriich Hauteville (Marne), e Gmeind im Département Marne, Frankriich Hauteville (Pas-de-Calais), e Gmeind im Département Pas-de-Calais, Frankriich Hauteville (Savoie), e Gmeind im Département Savoie, Frankriich Hauteville-la-Guichard, e Gmeind im Département Manche, Frankriich Hauteville-lès-Dijon, e Gmeind im Département Côte-d'Or, Frankriich Hauteville-Lompnes, e Gmeind im Département Ain, Frankriich Hauteville-sur-Fier, e Gmeind im Département Haute-Savoie, Frankriich Hauteville-sur-Mer, e Gmeind im Département Manche, Frankriich La Hauteville, e Gmeind im Département Yvelines, Frankriich
De Hans Guggebüel (1893 (?) – 1939) isch e Schwiizer Jurischt und Mundartautor gsi. Er hät z Züri im Kwartier Höngg gläbt. Vo Pruef isch er Grichtsschryber am kantonalen Obergricht z Züri gsi. Vo sim Läbe isch suscht chuum öpis bikant; au de Karl Werner Glättli hät vonnem nöd vil gwüsst z säge. Vom Guggebüel sin bis jetz vier Wèèrch bikant: drüü Mundarttheater und s Läsibuech Amigs vo 1936. Da din hät’s nünzää Gschichte vo früener, also us am Autor sinere Jugetzyt z Züri. S äint vo dene Kapitel gheisst ’s Sihlhölzli und im ene andere gaat’s ums Chnabeschüüsse. Di bäide Gschichte Indianerlääbe un De Padäntschirm da druus sind i de Züri-Nummere vo der Dialäktzytschrift Schwyzerlüt ane 1941 und 1947 wider abtrukt worde. Me tarf en nöd verwächsle mit em Zürcher Germanischt und Schriftsteller Hans Guggebüel, wo vo 1924 bis 1990 gläbt hät. s Teschtamänt. Dialekt-Komödie in drei Akten, Suurländer Verlag, Aarau 1925. da devo hät s Schwiizer Radio ane 1952 es Hörspiil gmacht, bearbeitet vom Walter Niklaus und em Hans Rych under de Reschy vom Robert Egger. e nöji Uusgab hät de Rudolf Stalder ane 1985 z Elgg usepracht. D’ Reklametafle. Dialekt-Komödie in 1 Akt, Aarau 1936. Sie wänd
S Guggi isch es Stadtkwartier vo Winterthur. I der Schriftsprooch und amtlech schribt me der Name Guggenbühl. Das isch uf der einte Syte en alte Schwiizer Fluername, wo öppen im ene Dotze Gmeinde vo der Schwiiz vorchunt, zum Bischpiil au z Oodereff, z Daalhäim, z Amriswil und z Merishuuse. Erklärt wird dr Name uf der Website vom Projäkt ortsnamen.ch; är sig us zwöi Wörter zämegsetzt: us Gugg, wo mit em Luege z tue het, und us büel, wo en Hoger bezeichnet. Es wär also so öppis wie en Uussichtspunkt. Zum Wort Gugg cha mer vil inträssants bim Schwyzerischen Idiotikon goge nochelääse. Und zum zwäite Wort vom ganz Name, mundartlech früener Bühel, au. Der Name z Winterthur chunt aber schynts numen uf eme Umwäg vo deet; er sell däm Kwartier gää worde sy wägem Stadtarchitekt vo Winterthur und spötere Sanggaller Stadtboumeischter und Basler Kantonsboumeischter Hermann Guggenbühl (1908–1960), wo nach em Zwöite Wältchrieg der Winterthurer Stadtplaan und d Entwürf für s Boue i de nöie Sidligspiet zeichnet het. Und me cha dänke, ass d Familie vom Stadtplaner ursprünglig vo som enen Oort, wo ebe Guggebüel heisst, cho isch. S Winterthurer Guggi-Kwartier isch im Stadtchreis 2 Oberi grad näbet Zinzike. Unedra isch s
D Mechthild von der Pfalz isch am 7. März 1419 z Häidelbärg uf der Burg uf d Wält cho und am 22. Augschte 1482 au dört gstorbe. Si isch e Prinzässin vo der Kurpfalz und derno Gräfin vo Württebärg und Erzherzogin vo Öschtryych gsi. Me seit vonnere, si sig eini vo de prominänte und kunschtsinnige Froue im alemannische Piet am Änd vom Middelalter gsi. D Mechthild isch d Dochter vom Kurfürscht Ludwig em Dritte vo der Pfalz und däm sinere Frau, der Gräfin Matilda vo Savoie-Achaia gsi. Wo si erscht grad acht Möönet alt gsi isch, het me se mit em Graf Ludwig vo Württebärg verlopt. I der Jugedzyt het d Mechthild meischtens z Häidelbärg gläbt, wo di alti Burg vo ihrere Familie gsi isch, dört wo hüt d Ruyne vom Häidelbärger Schloss stoot. Ane 1436 isch es dänn so wyt gsi, ass si wie früener abgmacht der Württebärger Ludwig ghürootet het, wo scho sid 1426 d Grafschaft Württebärg regiert het. S Hochsig isch z Stuegert gsi. Die het der Graf Ludwig ane 1442 mit sim Brueder, em Graf Ulrich, deilt, und jetz isch Aurich d Residänz vo der Grafefamilie Württebärg-Aurich gsi. S Schloss vo Aurich cha me hüt no
De Hans Guggebüel (* 3. Jänner 1924; † 6. Nofämber 1990) isch e Schwiizer Germanischt gsi.. Er isch vo Meile gsi und hät z Herlibèèrg gläbt. A der Uni Züri hät er d Germanistik und d Slawistik studiert und derno z Züri as Gimnasiallehrer gschaffet. As Schriftsteller hät er über d Literaturgschicht publiziert und eigeni Romään gschribe. Und er isch sälber private Rusgäber vo divärse Schrifte vo tüütsche und Schwiizer Autore gsi, und er het au russischi Büecher is Tüütsche la übersetze. De Guggebüel isch im Vorstand vom Zürcher Schriftstellerverband und au i däm vom Verband vo de Oschtschwiizer Autore gsi. Me tarf en nöd verwächsle mit em Zürcher Schriftsteller Hans Guggebüel, wo vo 1893 (?) bis 1939 gläbt hät. Büecher Ewald von Kleist – Weltschmerz als Schicksal. Sachbuech, Erlebach 1948 Alle Wege führen zurück. Roman, Züri 1978 Mein Bruder Jan. Geschichte einer geteilten Jugend. Verzellig, Züri 1983 Schrittwechsel. Roman, Züri 1993, postum usegää und gstaltet vom Verlag Leu, wo dr Aargauer Künschtler Al'Leu mit begründet gha het. Uufsätz Albin Zollinger - Walter Guggenbühl, Zeugnisse einer Künstlerfreundschaft. In: Küsnachter Jahresblätter, 12, 1972, S. 29-32. Ein Hauch Thomas Mann. In: Küsnachter Jahrheft, 21, 1981, S. 80-83. Das lange Exil: Notizen zu
Guggenbühl – i der Düütschschwiizer Mundart Guggebüel – isch: der Fluername Guggebüel, wo i verschidene Schwiizer Kantöön vorchunt s Guggi, es Stadtkwartier vo Winterthur der Familiename vo däne Persone: Adolf Guggenbühl (1896–1971), Schwiizer Publizischt un Verleger Adolf Guggenbühl-Craig (1923–2008), Schwiizer Psychiater und Psychoanalytiker Allan Guggenbühl (* 1952), Schwiizer Psychotherapeut, Profässer a der Pädagogische Hochschuel Züri, Autor bim Verlag Orell Füssli Barbara Guggenbühl (* 1964), Schwiizer Jurischtin un Staatsschryberin vo Basel Gottfried Guggenbühl (1888–1959), Schwiizer Historiker Hans Guggenbühl (Schriftsteller, 1893) (1893 (?) –1939), Schwiizer Jurischt un Mundartautor Hans Guggenbühl (Schriftsteller, 1924) (1924–1990), Schwiizer Germanischt, Schriftsteller un Verleger Hermann Guggenbühl, (1908–1960), Schwiizer Architekt Johann Caspar Guggenbühl (1799–1862), Schwiizer Undernäämer Johann Jakob Guggenbühl (1816–1863), Schwiizer Dokter Zum Name: lueg bim Projäkt ortsnamen.ch und au i den Artikel Gugg und Bühel bim Schwyzerischen Idiotikon online
D Josephine M. (Garis) Cochrane (* 8. Merz 1839 z Ashtabula County, Ohio; † 3. Augschte 1913 z Cook County, Illinois) vu Shelbyville (Illinois) giltet as Erfinderi vu dr erschte bruuchbare Gschirrwäschmaschiin. S erscht Batänt uf e sonig Grät het dr Joel Houghton scho anne 1850 iberchuu, säll het aber chuum funktioniert un het si nit duregsetzt. Ihre Vater John Garis isch Böuingenieur gsii, ihre Urgroßvater isch dr Erfinder John Fitch gsii. Am 13. Oktober 1858 het si dr Grichtsschryber un Bolitiker William A. Cochran (1831–1883) ghyrote. No dr Hochzyt het si ihre Nochname europäisiert, indäm si ne -e an en draaghänkt het. As rychi Frau het d Cochrane regelmäßig Party veraasstaltet, het si aber driber gärgeret, ass ihri Aagestellte bim Gschirr wäsche als wärtvoll Gschirr hii gmacht hän. S Gschirr sälber wäsche, het si bal läschtig gfunde un het aagfange ne Maschiin fir die Ufgab z entwickle. Noch em Dod vu ihrem Mann het si 1883 em Yysebahnmechaniker George Buttler dr Ufdrag gee, ihri Entwirf umzsetze. D Maschiin isch us eme wasserdichte Chupferchessel gsii, wu s Gschirr uf Drohtcherb dryygstelölt wore isch. Zerscht im Handbedrib, speter mit eme Metor, isch d Cherb uf eme Laufrad drillt wore go d
Dr Hermann Guggebüel isch am 31. Merz 1908 z Sanggallen uf d Wält cho und am 7. Oktober 1960 gstorbe. Er isch Architäkt und Stadtplaner gsi. Er isch von ere Sanggaller Familie cho, und er het z Züri und z Berlin d Architäktur studiert. Derno het er zerscht im Stadtplanigsampt z Fankfurt am Main und denn als Planer z Sanggalle gschaffet und er het au es eigets Architekturbüro gha. Bi de Hüüser, won er zeichnet het, het er wos möglech gsi isch Elimänt vo der modärne Architektur z Amerika übernoo. Der Guggebüel isch spöter Stadtarchitäkt vo Winterthur worde, won er d Planig vo der Stadtsidlig, wo dozmol gschnäll gwachsen isch, gleitet het. Vo ihm isch au der Plan für s nöie Kwartier, wo sin Name treit, s Guggi. Dört het e Kwartierstrooss der Name Guggenbühl-Strasse, und en anderi heisst Im Guggenbühl. D Fridhofhalle vo Winterthur, wo der Guggebüel ane 1953 entworfe het, zelt hüt zu de guete und schützenswärte Giböid vo der Stadt. 1951 isch dr Hermann Guggebüel Stadtboumeischter vo Sanggalle worde, und 1959 isch er uf Basel, wonn en d Basler Regierig am 24. Juli 1959 zum Stadtplaner gwählt het. Aber scho eis Joor spöter isch er wägen ere
D Carmen Birchmeier-Kohler (* 6. Juli 1955 z Waldshuet) isch e dytsch-schwyzerischi Genforscheri un Entwickligsbiologi. D Birchmeier-Kohler het vu 1974 bis 1979 Biochemy an dr Universitet Konschtanz, dr University of California, San Diego un dr ETH Züri studiert. Ihri Dokterarbet bim Max Birnstiel het si anne 1984 am Inschtitut fir Molekularbiology II an dr Universitet Züri abgschlosse. Noch eme Uuslandsufenthalt as Poschtdoktorandi bim Michael Wigler un as Wisseschaftleri am Cold Spring Harbor Laboratory uf Long Island (USA) vu 1984 bis 1989, het si d Laitig vun ere Arbetsgrupp im Kölner Max-Delbrück-Laboratorium uf em Gländ vum Max-Planck-Inschtitut fir Zichtigsforschig ibernuu. Dert het si anne 1993 ihri Habilitation abgschlosse. Syter 1995 schafft si am Max-Delbrück-Zäntrum fir Molekulari Medizin (MDC) z Berlin. Anne 2002 isch si fir ihri Forschig iber d Signaliberdragig zwische Zälle bi dr Embryonal- und Organentwicklig vu Suuger mit em Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Bryys uusziachnet wore. Im nämlige Johr het si ne C4-Brofässur an dr Medizinische Fakultet vu dr Freie Universitet (FU) Berlin, jetz Charité, iberchuu. Syter 2013 isch si Mitglid vu dr Academia Europaea. Im Johr 2018 isch si zum Mitglid vu dr Dytsche Akademy vu dr Naturforscher Leopoldia gwehlt wore. D Birchmeier-Kohler forscht zue dr Molekularbioloy vu dr Embryogenese un Organogenese
Dr Carl Robert Minder (* 23. Augschte 1902 z Wassele im Elsass; † 10. Septämber 1980 bi Cannes) isch e französische Germanischt gsii und het zu de Profässer vom Collège de France ghört. Dr Robert Minder isch dr Soon vom Johann Carl Minder un dämm sinere Frou Lucia Minder gsii. D Familie vos Minders isch im sibzääte Joorhundert us em refermierte Piet vo der Schwiiz is Elsass cho. Wo dr Robert chly gsi isch, het s Elsass als alts düütschsproochigs Piet sid es bar Jorzäänte wider zum Düütsche Rych ghört; dehei het me der Elsässer Dialäkt gredt, aber au s Französische isch im Elsass no guet bekant gsii. Dr Robert Minder isch uf Stroossburg is humanistische Johannes-Sturm-Gimnasium un 1921 uf Paris ad Hochschuel, d École normale supérieure, ggange. Z Stroossburg het er bim Albert Schweitzer Klavierunderricht gnoo. Dr Minder het z Paris bin ere Studäntegruppe mitgmacht, wo düütschi Schriftsteller z Psuech gsii sin wie öppe dr Kurt Tucholsky, dr Thomas Mann un dr Hugo von Hofmannsthal. Ane 1926 isch dr Minder Lehrer am Gimnasium z Grenoble worde; er het Düütsch a dr Uni Stroossburg ggää, und ane 1933 isch er z Nancy am Gimnasium agstellt worde. Für d Habilitazioon a
Schatzkästlein des rheinischen Hausfreundes heisst es Buech mit Verzelligen und Gschichte vom baadische Schriftsteller Johann Peter Hebel. Es sind Stück und Kaländergschichte, wo dr Hebel sid ane 1803 i de beide Landkaländer, won er Mitautor gsi isch, het lo abtruke. Das sin z’erscht, vo 1803 bis 1806, dr Badische Landkalender und derno, vo 1807 bis ane 1811, der Rheinländisch Hausfreund gsi. D Regierig vo dr Markgrafschaft Baade het nämli dr Hebel gfrogt gha, ob er bim Verbessere vom tradizionelle markgräfliche Landeskaländer chönt hälfe; do drfür het er Pricht und Briefe verfasst und s bescht wonner het chönne mache isch es gsi, sälber inträssanti Artikel z schrybe. Mit dere Sery vo de uf Hoochdüütsch gschribene Gschichte isch es em erfahrene Schriftsteller glunge, nid nume der baadisch Kaländer z rette, sondern grad au no d Kaländergschicht as Publikazionsform zun ere bedüütende literarische Gattig z mache, wonn er se unabhängig vom Kaländer spöter nöi het lo truke. Die churze, immer lehrryche Verzelligen, zytgschichtleche Churzpricht, Anekdote und Lieder us dene Kaländer sin bim Publikum so guet acho, ass sech dr Hebel drzue entschlosse het, en Uuswahl vo 127 Nummere drvo zäme nöi usezgää. S Buech isch ane 1811 bim Verleeger Johann Friedrich Cotta (1764-1832)
È Tenderlokomotyv isch è Bauart von èrè Dampflok, bi dèrrè d Wasser- un Brènnschtoffvorräät in Bhälter uff dè Lok sèlber mitgfüürt wörrèd. Dè anderè Bauart sait mò Schlepptenderlok. D Wasservorräät sin sich meischtens in sitlichè Tanks odder im Raamè dinnè, wo als Wasserkaschtè baut sin. D Kollè- bzw. Brènnschtoffvorräät sin in èm Aabaubhälter vor odder hinter m Füürerschtand. D Alternatyvè zuè dè Tenderlokomotyv-Bauwys isch è Dampflok mit aaghängtem Schlepptender, è sognennti Schlepptenderlok, wo d Vorräät in èm separatè Schlepptender mitgschleikt wörrèd. Tenderloks sin bevorzuègt uff churzè Streggè ygsetzt worrè, demit nit unnötig Energy für dè Dransport vo dè Vorräät vobruucht wörd. Schlepptenderloks sin besser für längeri Dischtanzè geignèt, well vill mee Kollè mitgnõ wörrè chönnèd un uff dè Streggi keini odder nu wènnig Kollè gfasst wörrè muè. Èn witterè Vordeil vo dè meischtè Tenderloks isch, dass si in beidi Richtungè fascht glych guèti Laufeigèschaftè hèn un sèllèwäg a dè Ändpüngt vo dè Strèggi nit drüllt wörrè müèn. Vo Nachdeil isch, dass durch s Uffbruuchè vo dè mitgfüürtè Vorräät d Riibungslascht un dõdemit au d Zugchraft abnimmt. Hüüfig wörrèd Tenderloks, wiè d DB-Baureiè 66, dõrum so konschtruyrt, dass èn möglichscht großè Deil vo dè Vorräät übber m hinterè Laufdrèègschtell aagordnèt isch,
Das isch d Lischte vo de Stadtpresidänte vo Gämf. Dr Stadtpresidänt odr d Stadtpresidäntin isch die Person, wo sid’s di modärn Stadtverfassig vom Kanton Gämf git jewylen is Ampt vom Maire vo dere Stadt gwählt worden isch. Das het agfange, wo ane 1841 di radikaali Bewegigi vo dr Association du Trois-Mars under em Politiker James Fazy im Staat Gämf e Veränderig verlangt het: das het d Kantonsverfassig vo 1842 ggää. Maire de Genève isch gmäss em Gmeindgsetz vom Kanton Gämf dä oder die, wo d Sitzige vom Gämfer Verwaltigsroot, em Conseil administratif de Genève, leitet; das isch d Exekutive vo dr Stadt. Die wird all vier Joor nöi gwählt. Es git drnäbe au no dr Stadtroot, dr Conseil municipal, wo d Legislative vo dr Stadtgmeind isch. Z Gämf wird d Person, wo Maire isch, all Joor nöi bestimpt. Me cha gmäss em Rundi-Sischteem meh as eimol Maire wärde. Ane 1968 isch d Lise Girardin, wo sid ane 1962 im Gämfer Grossroot gsi isch, as erschti Frau i das Ampt choo, und si isch do gad au di erschti Schwiizer Stadtpresidäntin und spöter dän di erschti Schwiizer Ständeröötin gsi. 1842: Léonard Gentin 1843: Léonard Gentin 1844: Léonard Gentin 1845: Léonard Gentin,
D Lise Girardin isch am 15. Februar 1921 z Gämf uf d Wält cho und am 16. Oktober 2010 dört gstorbe. Si isch e stedtische und nazionali Politikerin gsii und het zu dr FDP ghört. D Girardin isch d Dochter vo dr Alice und em Ernest Baud gsi. Bis ane 1943 het si a der Uni Gämf studiert und derno as Französischlehrere a dr Uni gschaffet. Si isch mit m Mathematikprofässer Pierre Girardin ghüroote gsi. Wo z Gämf s Frauenstimmrächt agnoo worden isch, het me se ane 1961 in Groossroot vom Kanton Gämf gwäält. 1967 isch si as erschti Frou in Verwaltigsroot vo dr Stadt Gämf, dr Conseil administratif de la ville de Genève, gwäält worde. Drüümol – nämli ane 1968, 1972 und 1975 – isch si Stadtpresidäntin vo Gämf gsi, gmäss em Sischteem, wo das Ampt all Joor es anders Mitgliid vom Conseil administratif überchunt. Si isch i dr Schwiiz di erscht Stadtpresidäntin gsi. Erscht 1971 het’s s Frauestimmrächt au für di ganz Schwiiz ggää, und jetz isch d Lise Girardin grad i dämm Joor als Verträtterin vo Gämf in Ständeroot choo, au doo isch si di erschti Schwiizerin i dämm Root gsi. 1984 bis 1991 isch si d
D Societad Retorumantscha (SRR) isch e kulturelli Organisazioon im Bündnerland. Si tuet sech für s Bünderromanische ysetze und isch z Chur dihei. Ane 1885 isch uf d Iniziatyve vom Gion Antoni Bühler, wo scho früener öpis änlechs probiert het, d Societad Retorumantscha entstande. Dr Bühler isch dr erscht Presidänt vo dr Gselschaft worde, und ghulfe händ em do drby dr Giacun Hasper Muoth, dr Alexander Balletta, dr Giatgen Gisep Candreia, dr Christian Modest Tuor, dr Hartmann Caviezel un dr Tumasch Gross. Sid ganz em Afang isch es drum ggange, mit dere Gselschaft d Dokumänt, wo’s vom Rätoromanische git, zämezträäge und ufzbewahre, die Sprooch, wo i vilne Piet vom Bünderland starch gföördet gsi isch, z pflääge und se meh lehre z könne und wänn das überhaupt müglech isch die verschidene bünderische Idioom chly z vereinheitleche. D SRR het e filologischi Kumissioon ygsetzt. E Zyt lang isch d Bündner und Bärner Romanischtin Ricarda Liver dere ihri Presidäntin gsi. Scho bi dr Gründig het me pschlosse, e Schriftereie vo dr SRR usezgää; das sind d «Annaale» («Johrbüecher») worde, d Annalas da la Societad Retorumantscha. Die chöme sid 1886 use und händ en Huuffe wüsseschaftlechi und populääri Arbete über als, wo mit em Bündnerromanische
Dr Johann Jacob Spreng (* 31. Dezämber 1699 z Basel; † 24. Mai 1768 au dört) isch e Schwiizer Theoloog un Profässor a dr Uni Basel gsii. Vo ihm isch die erschti grossi Wörtersamlig von ere schwiizerdüütsche Mundart und eini vo de erschte vo dr Düütsche Sprooch, und do drmit het dr Spreng as erschte Germanischt a dere Uni gwürkt. Dr Spreng het d Theology studiert und isch dänn Huuslehrer bin ere Adelsfamilie im Würtebärgische worde. Är isch 1724 z Wien as Dichter am Hof erfolgrych gsi, und spöter het er as Pfaarer i dr Nööchi vo Stuttgart und sid 1737 im Saarland gschaffet. Ane 1740 isch er uf Basel zrugg, won er d Kunscht vom Dichte glehrt und en Sproochgselschaft gründet het. Er isch Pfaarer vom Basler Waisehuus gsi, me het en z Basel as «Stadtpoet» gschetzt, und vo ihm sind e bar Chilelieder und es nöis Basler Chilegsangbuech. A dr Uni Basel isch er 1761 Profässer für Griechisch worde. Vom Spreng sind es bar Wärch im Truk usecho, und ane 1752 het er em Petermann Etterlin sini Äiggnössischi Chronik nöi useggää. Är het au Sache us em Latynische und em Änglische is Düütsch übersetzt. Em Johann Jacob Spreng
Das isch e Lischte vo Baasler Gugge. Die Gselschafte, wo a dr Fasnacht tien Guggemusig mache, heisse z Basel offiziell sälber au Guggemusig oder i dr Umgangssprooch eender eifach Gugge. Das Mundartwort törft mit dere Bedüütig vom alte Wort «Gugg» cho, wo me vor langer Zyt im Gspass as Übernaame für d Trumpeete oder s Horn bruucht het, grad wenn me druff nid grad guet gspilt het. S Wort isch bim Schwiizerischen Idiotikon ufgfüert. Und wänn öpper eso gspiilt het, hät men em Gugger gseit, zum ne chly hänsle, und dr ganze Musiggruppe ebe Gugge. (Mit em Baasler Dialäktwort Gugge für e Babbyrsagg het das nüt z tue.) Elteri Nääme für die Art vom Musigmache sin Chatzemusig, Tschinnerättämusig odr Schäddermusig gsi. Z Laufeburg heisst die Fasnechtsmusig no hütt Tschäddermusig. Guggemusig seit me z Basel schynts erscht sid ane 1906. Vili vo dääne Gugge hän baseldytschi Dialäktnääme; es isch e Tradizion a dr Basler Fasnacht, ass als i dr Mundart isch: d Nääme, d Sujets, d Sprüüch, d Zeedel, d Schrifte uf de Wääge un d Schnizzelbängg; d Väärs uf de Zeedel sind en eigeti Art vo dr alemannische Dialäktliteratur und die ganzi Fasnacht isch es grosses Mundartfäscht wo au i
D Sabine Hartmann-Müller (* 4. Septämber 1962 z Memmenga) isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt Oktober 2017 Mitglid im Landdag vu Bade-Wirttebärg. D Hartmann-Müller isch z Memmenga ufgwachse un dert uf d Grundschuel gange. Am Internat St. Maria z Kaufbeire het si dr Realschuelabschluss gmacht un anne 1982 an dr Fachoberschuel z Memmenga d Fachhochschuelryfi. Vu 1982 bis 1987 het si an dr Fachhochschuel Reidlenga Ussewirtschaft studiert un as Diplom-Bedribswirti (FH) abschlosse. Derno het si vu 1988 bis 2011 z Ludisburg, z Rhyfälde, z Löörech un z Käiseraugscht in verschidene Firmene im Personal-, Finanz- un Rächnigswäse/Organisation gschafft. Syter anne 1989 wohnt si z Rhyfälde-Herte. S Sabine Hartmann-Müller isch ghyrote mit em Richard Müller un het mit ihm zwai Chinder. Si isch remisch-kadolisch. Syter anne 1993 isch d Hartmann-Müller Mitglid bi dr CDU. Syter 1995 isch si Vorsitzeri vum Ortsverband Herte un syter 1997 Mitglid vum Vorstand vu dr Fraue Union Rhyfälde, e baar Johr au as Vorsitzeri. Derzue isch si 2018/2019 kooptierti Bysitzeri im Vorstand vum CDU-Chraisverband Löörech un syt 1997 stellverdrättendi Vorsitzeri vum CDU-Stadtverband Rhyfälde. Anne 1999 isch si in Ortschaftsrot vu Herte un au in Gmairot vu Rhyfälde gwehlt wore. Syter anne 2012 isch si Ortsvorsteheri vu