rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Victor Ernst Nessler – manchmol liist mr au Neßler – (* 28. Januar 1841 en Baldaheim em Elsass, † 28. Mai 1890 en Stroßburg) isch a elsässischer Kombonischt gwäa. Dr Victor Ernst Nessler ischt am 28. Januar 1841 en Baldaheim em Elsass uf d Welt komma. S Elsass hot domols noh zom Deitscha Reich ghairt. Drom lauft dr Nessler en dr Fachlitradur als deitschr Kombonischt. Noch em Abi hot’r uf Wonsch vo seim Vaddr, wo an evangelischr Pfarrer gwäa ischt, en Straßburg ogfanga Theologii zo studiira. Neabaher hot’r abr noh beim Musiklehrer Stern Ondrricht em Komboniira gnomma ond Kirchamusik gschaffa. Noch viir Johr hot’r vo dr Theologii gnuag ghet, ond’r hot sich ganz dr Musik vorschriiba. Em Johr 1864 ischt en Stroßburg sei erschda Opr Fleurette urufgfiirt worra ond hot’s zo-ma Achdongserfolg brocht. Noh em gleicha Johr hot dr Nessler sei musikalischs Studiom en Leipzig fortgsetzt. Wia-nr do drmit fertich gwäa ischt, hot’r am Stadttheatr vo Leipzig a Stell als Chordirektr griagt ond ischt bald ufgstiiga zom Kabellmeischtr. Fascht älle Opra, wo-nr noch seira Fleurette komboniirt hot, send an deam Theatr s erschde Mol uf d Biine komma. Sei Rattenfänger von Hameln ischt beim Publikom saumäßig guad ôkomma ond
Oole isch a Stadt em Oschta vo Bade-Wirttebärg rund 70 km eschtlich vo Stuagert on 50 km nerdlich vo Ulm. Des isch d Kroisstadt on no dazua d graescht Stadt em Oschtalbkrois un vo dr ganze Region Oschtwirttebärg, wu se a Mittlzentrig davo bilt. Sait am 1. April 1956 isch Oole Graosa Kroisstadt. Mit dr Gmoind Essenge un Hittlenge hod d Stadt Oole a Verwaltigsgmeinschaft vereibart. Oole ligt em Dal vom obere Kocher no em Ausditt aus dr eschtlicha Schwäbischa Alb, mo sich vo Oole im Oschluss an d sognannda Oolener Bucht ausbroidet. Em Stadtzäntrig mindet dr Fluss Ool in dr Kocher. Nerdlich vo dr Stadt schliast sich d Landschaft vo de Ellwanger Bärg o. Dr Kocher kommt vo Oberkoche her im Siada en d Stadt nae, durchfliast derno Richtig Norde dr Stadtbezirk Onderkocha, derno d Kernstadt ond dr Stadtbezirk Wasseralfenga on laeft em Norda aus dr Stadt wider naus Richtig Hittlenga. In dr Näha vo Oole entsprengat ao d Fliss Rems (bai Essenge, weschtlich vo Oole) un d Jagscht (bi Onderschnoeda, eschtlich vo Oole), mo boide, wie dr Kocher ao, Näbefliss vom Negger senn. Dr Marktplatz en dr Innastadt ligt uf 430 m i. NHN. Dr diefscht Punkt im
Dr Begriff Aristokratii bezeichnet in dr politische Theorii d Herrschaft von ere Gruppe vo wenige Userwehlte, das heisst ass e relativ chliini Zahl vo Persone, wo bsundrigi Fähigkeite het, die politische Leitigsfunktione usüebt, wobii d Art vo dr Befähigung nit nöcher bestimmt isch. Die ursprüngligi Bedeutig vom Wort isch „Herrschaft vo de Beste“ (gr. ἀριστοκρατία, aristokratía, vo ἄριστος, áristos: dr Best und κρατεῖν, kratein: herrsche, im gliiche Sinn lat., wie öbbe bim Cicero, civitas optimatum, Optimateherrschaft). In dr politische Wirklichkeit isch d Eigeschaft zu „de Beste“ z ghöre meistens s Gliiche wie zun ere adlige Oberschicht z ghöre. Dorum verstoht mä under Aristokratii sit dr Antike d Herrschaft vom Adel. In dr historische Litratur wird dr Begriff Aristokratii hüfig synonym zu Adel bruucht as d Gsamtheit vo alle Adlige im ene bestimmte geografische Beriich. Im Mittelalter hai die Aghörige vo dr Aristokratii keini merklige Vorzüg gha, sondern hai ufgrund vo ihrer familiäre Abstammig zun ere feste soziale Gruppe ghört. Aristokratii cha also bedüte: in dr klassische Lehr vo de Verfassigstype vom Aristoteles d Herrschaft vo de Beste, d. h. die Tugendligste oder Düchtigste. Im Gegesatz drzue stoht noch em Aristoteles d Oligarchii (wörtlig: d Herrschaft vo de Wenige), won e
Dr Rudolf von Tavel (* 21. Dezämber 1866 z Bärn; † 18. Oktober 1934 z Bärn) isch e Schwyzer Schurnalischt un Schriftsteller gsi. Dr von Tavel isch Suhn vun ere alte Bärner Patrizierfamilie gsi, sy Vater Alexander von Tavel (1827–1900) isch Großrot un Burgerrotsschryber gsii, sy Mueter Julia Katharina Mathilde (1834–1913) isch e von Wattenwyl gsii. No dr Schuel z Bärn het er Jura studiert z Lausanne, z Leipzig un z Berlin un het 1891 z Heidelbärg promoviert. Bis anne 1916 het er as Schriftleiter bim Berner Tagblatt gschafft, derzwische vu 1896 bis 1905 as Diräktionssekrektär bi dr Schwyzerische Mobiliarversicherig. Am 10. Mai 1894 het er d Bertha Marie Adelheid Stettler (1874–1966) ghyrote. Vu 1903 bis 1927 isch er Mitglid vum Erwyterete Komitee vu dr Evangelische Gsellschaft vum Kanton Bärn gsi. Ab 1920 isch er as freje Schriftsteller uf syym Landsitz am Bärner Stadtrand gläbt. Syyni Biecher het er in dr Hauptsach uf Bärndütsch gschribe. Si zelle hite no zue dr meischt gläsene Dieläktwärch in dr Schwyz. Dr Nooloss vum Rudolf von Tavel wird in dr Burgerbibliothek Bärn ufbhalte. Syy Grab isch uf em Bärner Schlosshaldefridhof. Jä gäll, so geit’s. E luschtigi Gschicht uus truuriger Zyt, 1901 Der Houpme Lombach.
Lorraine isch en wiblige Vorname und en Familiename geografisch: e Region z Frankrych (und ehmoligi Verwaltigsregion) , lueg under Lothringe Lorraine (Bern), en Stadtteil vo de Stadt Bärn AS Nancy Lorraine, en französische Fuessballverein us Nancy Lorraine TGV, en TGV-Bahnhof z Lothringe Lorraine Motel, de Ort vom Attentat uf de Martin Luther King Jr. z Memphis (Tennessee) Ortschafte i de Vereinigte Staate: Lorraine (Kansas) Lorraine (Louisiana) Lorraine (New York) Lorraine (Tennessee) Lorraine (Virginia) z Kanada: Lorraine (Ontario) Lorraine (Québec) z Australie: Lorraine (Queensland) und witers: (1114) Lorraine, en Asteroid Lorraine (Krater), en Krater uf em Asteroid (253) Mathilde Lorraine (Operette), en Operette vom Rudolf Dellinger Lorraine (Schiff, 1913), es französischs Schlachtschiff Operation Lorraine, e französeschi Militäroperazion im Indochinachrieg Lueg au: Lorrain, d Sprooch, wo me im Oschte und im Norde vo Lothringe duet rede La Lorraine Quiche Lorraine Lorain Loraine
D Romantik isch e kulturgeschichtligi Epoche, wo d Ufklärig und dr Klassizismus abglöst het und vom Ändi vom 18. Johrhundert bis wiit in s 19. Johrhundert ine duurt het. D Romantik het sich bsundrigs uf de Gebiet vo dr bildende Kunst (1790–1840), dr Litratuur (1795–1848) und dr Musik güsseret. Bi dr Musik betrifft si ganze 19. Johrhundert, und me redt vo de Früeromantik, de Hochromantik un de Spotromantik. In dr Politik het d Romantik dr Nationalismus und dr Freiheitskampf verherrligt, isch denn aber meh und meh zun ere reaktionäre Geisteshaltig worde, wo anstatt vom nationale Freiheitsideal, wie s die Französischi Revolution verträtte het, ständischi, hüfig autokratischi Gsellschaftsforme as Ideal anegstellt het. Im spöötere 19. Joorhundert het d Nöiromantik as Gegebeweegig zum Realismus und Naturalismus d Ideal vo dr Romantik wiiderbeläbt. D Ursprüng vo dr Romantik lige i de gsellschaftliche Umbrüch, wo d Früeindustrialisierig usglöst hän, aber au bi de reaktionäre Karlsbader Bschlüss vo 1819, wo de Lüt d Hoffnig uf meh Freiheit eweggnoo und si in e bidermeierlichi Wält tribe hän. Si het geografischi Wurzle z Ängland und kulturgschichtlichi im dütsche Sturm und Drang, und en wichtige Uslöser isch em Filosof Friedrich Schleiermacher si Buech «Über die Religion» vo 1799
Bundesverein isch dr Begriff gsi, wo me 1813 für d Vereinigung vo de Schwiizer Kantön bruucht het. Er hät dr Eidgenössisch Bund sölle ablöse, wo sich uf d Mediationsverfassig gstützt het. Dr Begriff Mediation wird au für d Ziit vo 1813 bis 1815 in dr Schwiizer Gschicht bruucht. Wo d Druppe vo dr antifranzösische Koalition in d Schwiiz iimarschiert si, het d Mediationsverfassig, wo de Schwiizer vom Napoleon Bonaparte mehr oder weniger ufzwunge worden isch, rasch an Understützig verlore. Abgsandti vo zäh vo de alte Kantön, Uri, Schwyz, Luzärn, Züri, Glarus, Zug, Freiburg, Basel, Schaffhuuse und beidi Appezäll — die neue Kantön, wo früehner Underdanegebiet gsi si, si nit iiglade gsi — hai sich zun ere eidgenössische Versammlig 1813 z Züri droffe und am 19. Dezämber d Ufhebig vo dr Mediationsakte und d Stifdig vom ene neue Bundesverein beschlosse, churz nochdäm Bärn vo sich us scho am 22. Dezämber d Mediationsverfassig ufghobe het. In dr neue Bundesversammlig isch d Regierigsform, wie si vor dr Revolution gherrscht het aber ohni d Underdaneverheltnis, as neui Regierigsform vorgschlage worde. Nüün vo de alte und fümf neui Kantön si däm Bund bidrätte. Im Februar 1814 hai d Verhandlige über d Grundlinie von ere Bundesverfassig
Dr Ersti Pariser Friide isch z Paris am 30. Mai 1814 noch em Sturz vom Napoleon I. (11. April 1814) gschlosse worde und het vorläufig de Koalitionschrieg, wo men e au Russisch-Dütsch-Französischi Chrieg vo 1812 und 1815 sait, en Ändi gmacht. Dr Friide isch abgschlosse worde zwüschen em König Louis XVIII. uf dr einte Site und de alliierte Mächt Östriich, Grossbritannie, Preusse und em Russische Riich uf dr andere Site. S Königriich Frankriich het sini Gränze, wo s am 1. Januar 1792 gha het, wider aagnoo und het usserdäm e Deil vom früehnere sardinische Herzogdum Savoye, die früehnere päpstlige Bsitz Avignon und Venaissin und mehreri Gränzdistrikt und Enklave, wo früehner dütsch und belgisch gsi si, überchoo. Ängland het Malta, Tobago, St. Lucia und Mauritius (Isle-de-France) bhalte, het aber alli andere eroberete französische Kolonie an Frankriich zruggee und au dr Deil vo Haiti (Santo Domingo, die Dominikanisch Republik) wo früehner spanisch gsi isch an Spanie. Au Schwede het die französischi Insle Guadeloupe und Portugal s französische Guayana wider zruggee. Holland söll under d Herrschaft vom Huus Oranie gstellt und vergrösseret wärde. De dütsche Staate isch d Unabhängigkeit und d Vereinigung dur e föderativs Band zuegsicheret worde, au dr Schwiz ihri Unabhängigkeit
Võro (Eigebezeichnig võro kiiĺ) isch e fìnno-uugrischi Sprooch odder nooch draditionäller Meinig e Dialäkt vùm Estnische. Es hät 70.000 Sprächer, si läbe vor allem ìm Sǜde vù Estland, was em Võro au d'Bezeichnig Sǜǜdestnisch iibrocht hät; s Verbreitigsgebiet Võromaa ùmfasst genau gseh d'Gmeinde Karula, Harglõ, Urvastõ, Rõugõ, Kanepi, Põlva, Räpinä ùn Vahtsõliina (Landchreis Võru, Põlva, Valga ùn Tartu). Võro gnießt z Estland d'Förderig als indogeni Minderheitesprooch. Võro hät am wenigste Iiflùss vù de Dialäkt ìm Norde vù Estland erfahre, wùù di estnischi Standardsprooch bräägt hän, ùn au gegenǜbber andere sǜǜdestnische Dialäkt hän sich vili Bsunderheite erhalte. Friehjer hän au Gebiet ìm Sǜde ùn Oste vùm Võromaa zùm Verbreitigsgebiet ghöört, sälli lìge hǜtt z Lettland ùn z Rùssland. Als eine vù de eltste Tekscht ìn ere sǜǜdestnische Sprooch gältet s Wastne Testament, s Neu Testamänt; es stammt uss em Johr 1686. Ìm Johr 1885 hät de Johann Hurt s bekanntest Läsebüech ùf Võro veröffentligt (Wastne Wõro keeli ABD raamat). Ab em Aafang vùm 20. Johrhundert ùn ìn de Republik Estland (gründet 1918) isch d'Sprooch vùm Standardestnisch ìn Hindergrund drängt worre, èrscht sitt Aafang 90er-Johr läbt sinni Bedüttig wìdder ùf. Hǜtt existiert au e Standardsprooch, wùù vùm Võro-Inschtitut usebildet worre-n-isch; an 26
Di mitteldytsche Dialäkt zelle zue dr hochdytsche Dialäkt. Im Mitteldytsche, wu im Biet zwische dr Benrather Linie (nerdligs maken gege sidligs machen) im Norde un dr Speyerer Linie im Side (nerdligs Appel gege sidligs Apfel) gschwätzt wird, isch di zwot Lutverschiebig in weniger starkem Umfang uusbregt wie im Oberdytsch. Dergege het s die Lutverschiebig im Niderdytsch un Niderländisch gar nit gee. Niderdytsch: maken – Appel – Pund Mitteldytsch: machen – Appel Weschtmitteldytsch: Pund Oschtmitteldytsch: Fund Oberdytsch: machen – Apfel – Pfund D Bezeichnig „mitteldytsch“ isch im 19. Johrhundert entstande, wu mer d Dialäkt im dytsche Sprochruum untersuecht gha het. Dervor het mer nume zwische ere oberländische bzw. oberdytsche (Oberdytschland) un ere niderländische bzw. niderdytsche (Niderdytschland) Sproch unterschide. Bi dr Dialäktuntersuechige het mer feschtgstellt, ass di hochdytsch Lutverschiebig, wu dr historisch uffälligscht Unterschid zwische dr oberländische un dr niderländische Sproch uusgmacht het, in eme seli breite Streife nume uuvollständig gschäne isch. Wäg däne unter e baar andere Merkmol het mer aagfange, dää „Streife“, wu am Ryy vil breiter isch wie im Oschte, as Ibergangsbiet zwischen em Oberdytsch un em Niderdytsch ufzfasse. Des mitteldytsch Sprochgebiet isch dodermit s Biet vu dr weschtmitteldytsche un dr oschtmitteldytsche Dialäkt un goht im Side vu dr
Dr Friedrich Wilhelm Christian Carl Ferdinand vo Humboldt, churz: Wilhelm vo Humboldt, (* 22. Juni 1767 z Potsdam; † 8. April 1835 z Tegel (Berlin)) isch e dütsche Glehrte, Staatsma und Mitbegründer vo dr Universität Berlin (hüte: Humboldt-Universität zu Berlin) gsi. Dr Humboldt zehlt zu de groosse Persönlichkeite in dr dütsche Kulturgschicht, und het die dütschi Kultur uf langi Ziit beiiflusst. Zsämme mit siim Brueder Alexander si si e Gschwüsterbaar gsi, wo s kuum e zwäits wie si git, wo die eigeni gschichtligi Epoche mit som ene Forscherdrang und mit son ere universelle Glehrsamkeit durchdrunge und beriicheret het wie die beide. Währed dr Alexander drbii – aber nid nume – dr naturwüsseschaftlige Forschig neui Horizont ufdoo het, het sich dr Wilhelm vor allem mit kulturwüsseschaftlige Zsämmehäng wie dr Bildigsproblematik, dr Staatstheorii, dr analytische Betrachtig vo Sprooch, Litratur und Kunst beschäfdigt, het Reforme im Schuel- und Hochschuelwäse duregfüehrt und isch e preussische Diplomat gsi. Lueg au: S humboldtsche Bildigsideal Sokrates und Platon über die Gottheit. 1787‒1790 Ideen zu einem Versuch, die Gränzen der Wirksamkeit des Staats zu bestimmen. 1792 Über den Geschlechtsunterschied. 1794 Über männliche und weibliche Form. 1795 Plan einer vergleichenden Anthropologie. 1797 Das achtzehnte Jahrhundert. 1797 Latium und Hellas.
Di oberdytsche Dialäkt zelle zue dr hochdytsche Dialäkt im Side vum dytsche Sprochruum. S Oberdytsch unterscheidet sich vum Mitteldytsch doderdur, ass di zwot oder hochdytsch Lutverschiebig in sterkerem Maß durgfiert woren isch. D Gränze vu dr oberdytsche zue dr mitteldytsche Dialäkt bildet d Speyerer Linie (nerdligs Appel gege sidligs Apfel). Di nerdlige oberdytsche Dialäkt hän bi dr zwote Lutverschiebig dr nejhochdytsch Stand, in dr sidlige oberdytsche Dialäkt isch au no urgerm. k im Aalut verschobe (Affrikata im Südbairisch, Extremverschiebig zue dr Frikata im Sidalemannisch): Niderdytsch: maken – Appel – Katt Mitteldytsch: machen – Appel – Katz Oberdytsch: machen – Apfel – Katz Sidbairisch: Kchatz Sidalemannisch: Chatz In däm Verglyych sin d Worttype ufzellt ohni wyteri Lutveränderige, wie z. B. dr Nasalschwund (machen > mache) oder dr Umlut oder d Rundig (Apfel > Epfel > Öpfel). Zum Oberdytsch ghere drej großi Dialäktgruppe: s Alemannisch, s Bairisch un s Oschtfränkisch. In eltere Darstelige het mer d Karlsruher Linie as Gränz vum Oberdytsch zum Mitteldytsch aagsähne, wäge däm het mer do s Oschtfränkisch no as Ibergangsruum zwisch em Oberdytsch un em Mitteldytsch definiert. In dr nejere Literatur wird s Oschtfränkisch aber em Oberdytsch zuegordnet, wel mer hite d Speyerer Linie un d Germersheimer
Dr Niklaus Leodegar Franz Ignaz vo Bachmann (* 27. Merz 1740 z Näfels; † 11. Februar 1831 ebenda) isch e Schwiizer General gsi. Dr Bachma isch 1756 in dr französisch Solddienst iidrätte und isch bis zum Oberst ufgstiige und zum Generalmajor in sardinisch-piemontesische Dienst. Er het gege s revolutionäre Frankriich kämpft und isch as Chriegsgfangene in d Schwiiz zruggcho. Die Helvetischi Regierig het en under Huusarrest gstellt, denn isch er in östriichische und änglische Dienst gstande und het mit andere Schwiizer Emigrante gege d Franzose kämpft. Im Stäcklichrieg 1802 isch er Befählshaber vo de föderalistische Druppe gsi, wo dr Helvetik en Änd gmacht hai. 1815, wo dr Napoleon vo Elba zruggcho isch, het en d Dagsatzig zum General gwehlt. Dr Bachma isch as einzige Schwiizer Armeefüehrer in dr neuere Gschicht in fremds Territorium iidrunge. Dä sinnlosi Fäldzug isch eländ gschiiteret; s Schwiizer Armeewäse isch am e Diefpunggt acho. Dr Niklaus Franz vo Bachma het die rote Armbinde mit em wiisse Schwiizerchrüz iigfüehrt, wo sit em Spootmittelalter in Vergässeheit grooten isch. Si Brueder isch dr Karl Josef Anton Leodegar vo Bachma gsi, wo 1792 z Paris s Palais des Tuileries verteidigt hette und denn guillotiniert worden isch. Wilhelm Meyer-Ott: Bachmann Baron
Preuße isch e Land z Mitteleuropa gsii, wo s vom Spotmittelalter bis zum Änd vum Zweite Weltchrieg zwüsche Ostsee, Pommern, Polen und Litaue gää het. Preusse isch ursprünglig e Gebiet gsi, wo öbben em spöötere Ostpreusse entsproche het. Die historischi Landschaft het ihre Name vo ihre baltische Uriiwohner, de Prusse übercho. Vo 1225 aa isch si s Zentrum vom Dütschordestaat gsi, denn vo 1466 aa deilt gsi in s Königliche Preusse, wo dr polnische Chrone understellt gsi isch und in s Herzogdum Preusse, wo 1525 mit dr Säkularisierig vom Räst vom Ordestaat entstanden isch. Das Herzogdum het sit 1618 de Kurfürste vo Brandeburg in Personalunion understande. In dr Mark Brandeburg, wo 1157 gründet worden isch, hai d Hohezollere sit 1415 gregiert. Bi dr Erhebig vom Friedrich I. 1701 zum König hai usser em Kurfürstedum Brandeburg und em Herzogdum Preusse au Hinderpommere, Magdeburg, Minde-Ravesbärg, d Grafschaft Mark und s Herzogdum Kleve zum brandeburgische Bsitz ghört. Wo die brandeburgische Hohezollere 1701 für s Herzogdum Preusse d Königswürde überchoo hai, isch d Bezeichnig Preusse immer meh uf dr brandeburgisch Gsamtstaat usdehnt worde. Mit dr Chrönig vom Kurfürst Friedrich III. vo Brandeburg zum König in Preusse (as Friedrich I.) het d Bedütig vom Name
Dr Hans vo Reinhard, au nume Hans Reinhard (* 20. Februar 1755 z Züri; † 23. Dezämber 1835 z Züri) isch e Schwizer Politiker zur Zit vo dr Helvetik, dr Mediation und dr Restauration gsi. Er het 1813 bi dr Dagsatzig presidiert wo dr neu Bundesverdrag usgarbeitet het. Dr Hans Reinhard isch am 20. Februar 1755 z Züri uf d Wält cho. Si Vater, dr Johannes Reinhard, het zum Zürcher Patriziat ghört, isch im Chliine Root gsässe und Landvogt im Thurgau gsi. Si Mueter het Anna Elisabeth Greuter gheisse. Dr Hans isch am Institut vo Planta z Haldestei erzoge worde, het vo 1773 bis 1777 z Göttige studiert und denn e Grand Tour dur Europa gmacht. Denn het er en Usbildig an dr Zürcher Stadtskanzlei gmacht. 1783 het er d Martha, d Dochder vom ene Offizier in holländische Dienst ghürotet. Vo 1787 bis 1795 isch er dr Erst Stadtschriiber gsi. 1794 isch er in Chlii Root gwehlt worde. Im Johr druf het men en zum Landvogt vo dr Grofschaft Bade ernennt, wo 1798 vo dr revolutionäre Helvetische Regierig übernoh worden isch. Dr Reinhard isch e Föderalist und gege dr Eiheitsstaat gsi und isch dorum 1799 z Basel as Geisle vom
Landvogt stoht för: en anders Wort för s Amt vom ene Vogt Landvogt isch de Familiename vo däne Persone: Franz Adam Landvogt (1889–1953), en dütsche Pfarrer Lueg au: Der Landvogt von Greifensee, e Novälle vom Gottfried Keller über de Salomon Landolt Landvoigt, en Familiename
Preussen oder Preußen mäint: s Volk vo de Prusse (au Altpreusse) e historischi Landschaft (e Herzogdum, spööter e Provinz) um d Stadt Königsberg ume e historische Staat (e Königriich, spööter e Freistaat) in Mitteleuropa, lueg Preussen und Königreich Preußen im bürgerlige Familiename „Prinz vo Preusse“ bzw. „Prinzässin vo Preusse“ d Mitgliider vom Adelshuus Hohezollere sit dr Abschaffig vo de Sonderrächt und Ditel vom dütschen Adel Preussen nenned sich di Aaghörige vo Studänteverbindige mit em Name Borussia, wo sich Preusse verbunde fühled Preussen isch dr Name vo däne Schiff: SMS Preussen, Panzerfregatte (1876) SMS Preussen, Chriegsschiff (1903) Preussen, Segelschiff, ab 1902 Posen, 1909 usbrennt Preussen, Fünfmastvollschiff 1902, „Königin der See“, 1910 nach ere Kollision uf Grund gloffe Preussen, Fähri noch Schwede (1909) Preussen, iigsetzt im Rahme vom Seedienst vo Ostpreusse (1926)
Dr Staatebund (Konföderation, völkerrächtlige Verein) isch e Zsämmeschluss vo souveräne Staate (Mitgliidstaate, Bundesgliider) mit ere eigene, aber nume lockere Organisation uf dr Bundesebeni. Dr Underschiid zwüschen eme Staatebund und em Bundesstaat isch, ass im Bundesstaat d Souveränität biim Bund liit, währed im Staatebund die einzelne Staate souverän si. Die Underschiid si allerdings fliessend, hüfig wärde beidi Begriff synonym bruucht. D Souveränität bedütet in däm Zsämmehang in erster Linie s Rächt, d Kompetänze zwüschen em Einzelstaat und em Bund z verdeile (die so genannti Kompetänzkompetänz). D Institutione vom ene Staatebund si im Allgemeine ee repräsentativi Versammlig, gmeinsami Usfüehrigsorgan für die gmeinsame Ufgoobe und e Schiidsgrichtsbarkeit für s Biilege vo Striitigkeite under de Gliidstaate. Im ene Staatebund chönne Gsetz vo dr gsetzgäbende Körperschaft vom Bund keini diräkte Uswirkige uf d Bürger ha, si wärde nume zur Verabschiidig an d Parlamänt vo de Gliidstaate delegiert, usserdäm bestoht en Usdrittsrächt für d Gliidstaate. Die Europäischi Union isch as Völkerrechtssubjekt kei Staatebund, sondern isch in ere Klasse für sich. S dütsche Bundesverfassigsgricht het se im ene Urdeil vo 1993 as Staateverbund bezeichnet, was au über d Gränze vo Dütschland use Aklang gfunde het. D EU het in ihre Mitgliidsländer innepolitischi Befuegnis, wo uf e Bundesstaat
Dr Begriff „Staateverbund“ isch e Neologismus für e politischs Mehrebenesystem, wo d Mitgliidsstaate änger zsämmeschaffe as in eme Staatebund, aber im Gegesatz zum ene Bundesstaat ihri eigeni staatligi Souveränitet bhalte. Dä Begriff wird z Dütschland bruucht für zum die Europäischi Union z beschriibe und het kei Entsprächig in andere Sprooche. Dä Begriff isch 1992 vom Paul Kirchhof prägt worde, won en aber nit as Rächtsterminus bruucht het. Er isch denn aber Bundesverfassigsrichter gsi, und so het dr Begriff 1993 Iigang in d Rächtsprächig vom dütsche Bundesverfassigsgricht zum Verdrag vo Maastricht gfunde. Spöter isch dr Begriff in dr Rächts- und Politikwüsseschaft ufgriffe und zun ere eigenständige Kategorii umdütet worde, wo näbe bzw. zwüsche Staatebund und Bundesstaat stoht. In dr Entscheidig vom Bundesverfassigsgricht zum Verdrag vo Lissabon vom Juni 2009 isch dr Begriff vom Staateverbund denn au vo höchstrichterliger Siite definiert worde. Vo denn aa meint dr Begriff en ängi Verbindig vo souveräne Staate, wo uf Duur agleit isch und öffentligi Gwalt uf ere Grundlag vo Verdräg usüebt, wo aber d Mitgliidstaate elei über ihri Grundornig verfüege und$ d Völker – das heisst die staatsaghörige Bürger – vo de Mitgliidstaate d Subjekt vo dr demokratische Legitimation bliibe. E Staateverbund isch aso e
Die Politischi Geographii (au: Politischi Geografii) undersuecht mit Hilf vo wüsseschaftlige Methode s Usmass und d Prozäss vo dr symbolische Verbindig vo Ruumeiheite und Ethnizität/Kultur/Religion. Es git zwei aktuelli theoretischi Entwicklige (vor allem im anglo-amerikanische Sproochruum), wo sich nit gegesiitig usschliesse. Das isch uf dr einte Siite s Konzept Geography matters , wo s um d Sensibilität für die regionale Underschiid vom Politische goht. Dä handligsorientierti Asatz suecht Erklärige für Ruumunderschiid und Ruumkomflikt und findet die in dr rüümlige Spezifik vom politische Handle. Das wird au umschriibe mit "the power of Place". Dr zweit Asatz vo dr Critical Geopolitics zeigt d Sensibilität für die politische Instrumentalisierbarkeit vom Regionale. Die konstruktivistischi Sichtwiis brobiert d „Entzauberig“ vo eisiitig konstruierte Wältbilder. Mit däm isch d Enttarnig vo dr strategische Bedütig vo geopolitische Regionalisierige gmeint. (z. B. dr Orient us dr Sicht vo de USA und vo Europa) Reuber, P. (2000) Agnew, John, Katharyne Mitchell und Gerard Toal (Geróid Ó Tuathail) (Hrsg.): A Companion to Political Geographie. Oxford: Blackwell, 2005 (2. Auflage). Reuber, Paul; Wolkersdorfer, Günter (Hrsg.): Politische Geographie - Handlungsorientierte Ansätze und Critical Geopolitics. Heidelberg: Spektrum, 2002. Reuber, P. (2000): Die Politische Geographie als handlungsorientierte und konstruktivistische Teildisziplin — angloamerikanische Theoriekonzepte und aktuelle