rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Sandra Detzer (* 21. April 1980 z Minche) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene. Syt Novämber 2016 isch si Landesvoorsitzeri vu dr Griene z Baade-Wiirtebäärg. D Detzer het an dr Ludwig-Maximilians-Universiteet z Minche Bolitikwisseschaft un Volkswirtschaftsleer studiert. An dr Universiteet Haidelberch het si zum Theema fiskaalischi Dezäntralisierig in Bundesstaate promoviert. Im Aaschluss het si as wisseschaftligi Mitarbaiteri am Lehrstuel vum Uwe Wagschal zue Budgetkonsolidierig gschafft. In dr Bolitik het d Detzer zeerscht fir dr Uusschuss vu dr Regioone im Staab vum Generaalsekreteer z Brüssel gschafft, voreb si as Huushaltsreferänti fir di Grien Bundesdaagsfrakzoon z Berlin aafange het schaffe. Vu 2011 bis zue ire Waal zur Landesvorsitzeri het d Detzer as barlemäntaarischi Berooteri fir Finanze un Wiirtschaft z Stuegert gschafft. Anne 2014 isch d Detzer in Gmairoot vu dr Stadt Haidelberch gweelt woore. Bi dr Euroopaweel 2014 het si uf Blatz 19 vu dr griene Lischt fir s Europäisch Barlemänt kandidiert. Am 19. Novämber 2016 isch si mit 73,8 % vu dr Stimme uf em Barteidaag z Gmẽẽd zur Landesvorsitzeri vu dr Griene z Baade-Wiirtebäärg gweelt woore, zwai Joor speeter, uf em Barteidaag am 21. Septämber 2019, isch si mit 90,9 % vu dr Stimme bsteetigt woore. Landesvorstand Grüne
D Theresa Schopper (* 9. April 1961 z Füessa im Allgai) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Si isch vu 1994 bis 2003 un vu 2008 bis 2013 Abgoordneti vum Bayerisch Landdaag gsii. Vu 2003 bis 2013 isch si Landesvoorsitzeri vu dr Griene Bayern gsii. Syt Mai 2016 isch si zeerscht as Staatssekreteeri fir di bolitisch Koordinazioon im Staatsminischterium Baade-Wiirtebäärg verantwoortli gsii. Am 9. Oktoober 2018 isch si noch em Uusschyyde vum Klaus-Peter Murawski zur Staatsminischteri ernännt woore. Noch em Bsuech vum Gimnasium mit Schuelerhaim Hohenschwangau het si Soziology, Psychology un Kriminology an dr Ludwig-Maximilians-Universiteet Minche studiert. Derno het d Diploom-Sozioloogi vu 1988 bis 1992 as Gschäftsfiereri vu dr Bayerische Griene gschafft. D Theresa Schopper isch syter anne 1983 Mitgliid bi dr Griene un het verschiideni bolitischi Ämnter ghaa. Zem Byschpel isch si di eerscht Stadtvoorsitzeri vu dr Minchner Griene vu dr 1992 bis 1994 gsii. Vu 1994 bis 2003 isch si fir Bindnis 90/Di Griene im Bayerische Landdaag ghockt. Iri Schwäärpinkt sin d Soziaal- un Gsundhaitsbolitik gsii. Zwische 2008 un 2013 isch si wider Abgoordneti im Bayerische Landdaag gsii. D Theresa Schopper isch deert gsundhaitsbolitischi Sprächeri un Mitgliid vum Uusschuss fir Umwält un Gsundhait gsii. Si isch derzue
Dachs isch es Schwiizer Pop-Musig-Duo, wo Lieder uf Schwiizerdütsch macht. Der Basil Kehl un dr Lukas Senn vo Sanggalle händ anne 2018 iires eerschten Album «Immer Schö Lächlä» mit Lieder im Oschtschwiizer Tieläkt useprocht. Iiri Musig isch e Mischig us Elektro-Pop und Synthie, d Text vo de meischtens nume so wie ghuuchete Mundartlieder sin teils ganz ganz eifach, bi andernen aber chunt au öppe chly Sozialkritischs und Politischs vor. Es git vo Dachs au Musigvideo. Eis vo 2017 isch DüDaDo, wo s um s Schwiizer Poschtauto goot. Flugzüg-Demo, 2013 77-Demo, 2013 Kei Eidgenosse, 2014 Z’Sangalle Schneits “Rough Mix“, 2015 König vo de Welt, 2016 Büzlä, 2016 DüDaDo, 2017 Selecta Automat, 2018 Immer Schö Lächlä, 2018 Zu Jeder Stund En Vogelsang, 2020 d Websyte vo Dachs Luca Bruno: Der «füdliblutte» Wahnsinn: das Debütalbum von Dachs Artikel für Radio SRF Virus, uf srf.ch, 16. Februar 2018
D Mona Ardeleanu (* 1984 z Löörech) isch e dytschi Mooleri. D Ardeleanu het vu 2003 bis 2010 bim Alexander Roob Freii Moolerei an dr Staatlige Akademy vu dr Bildende Chinscht z Stuegert studiert un deert ire Diploom gmacht. Dernääbe het si 2004 au bim Franz Ackermann an dr Staatlige Akademy vu dr Bildende Chinscht z Charlsrue vum vu 2008 bis 2009 bim Daniel Richter an dr Akademy vu dr Bildende Chinscht z Wien un 2009 bi dr Karin Kneffel an dr Akademy vu dr Bildende Chinscht z Minche studiert. In ire Moolerei entwicklet d Mona Ardeleanu e ainzigaartigi Variante vum Stillääbe. Uusgänds vu monochrome Hintergrind, fillt si iri Lyynwänd mit Arrangschmänt us unterschiidli gmuschterete, graffte oder gfaltete Stoff, Detail vu Chlaider, Hoor, Guurt, Bänder, spitzige Stääb oder andere Geegeständ. D Mona Ardeleanu läbt un schafft bi Stuegert. 2016 Lost and Found (mit em Alfred Ehrhardt), Galerie WAGNER+PARTNER, Berlin 2015 My surface is your canvas, Oneiro Gallery, Paris Mona Ardeleanu, Kunstverein Biberach 2014 Mona Ardeleanu, Galerie WAGNER + PARTNER, Berlin 2013 Frischzelle_19: Mona Ardeleanu, Kunstmuseum Stuttgart inner circles, Kunstverein Brackenheim in Kooperation mit der Kunststiftung Baden-Württemberg nochmal seitwärts fliegen, Showroom EnBW Berlin Softskin, Galerie Wagner + Partner, Berlin 2012 Adler
Dr Paul Haller isch am 13. Juli 1882 z Räi bi Brugg im Kanton Aargau uf d Wält choo und am 10. März 1920 z Züri gstoorben. Er isch e refermierte Schwiizer Pfaarer, Leerer und Schriftsteller gsi. Im Pfarrhuus z Vorderräi, däm Döörffli uff dr lingge Syte vo dr underen Aare, wo sit 1898 zu dr Gmeind Rüfenach ghört, isch dr Paul Haller als Soon vom Pfaarer und Schuelinspäkter Erwin Friedrich Haller (1840–1911) und vo dr Angelika Marie Haller, geboreni Schwaab (1840–1918), uf d Wält choo. Syni Muetter isch vo Basel gsi. Scho dr Grossvatter Friederich Haller (1803–1873) isch Pfaarer gsi, z Fälte bi Schinznach, emen andere Doorff a dr Aare numen es paar Kilometer oben a Brugg. Im Pfarrhuus isch dr Paul als zwäitjüngschte vo füüf Gschwüschterten uufgwachse, zäme mit em Theodor, dr Marie (* 1877), em Adolf (* 1880) und em Erwin (1885–1971). Vom Huus, wo d Stedt Bäärn und Brugg 18. Joorhundert nach de Plään vom Bärner Wäärchmäischter Emanuel Zehnder (1720–1799) hend lo boue, het men e schööni Uussicht uf s Aaretal undedraa un d Landschaft vom «Wasserschloss», wo d Limet vo der andere Syte häär chunt, und gäge Noorde dr Aare noo bis zum Schwarzwald; es
D Nelly Naumann (* 20. Dezämber 1922 z Löörech as Thusnelda Jost; † 29. Septämber 2000 z Fryburg) isch e dytschi Japanoloogi gsii. Si het wiichtige Abhandlige fir d Jaapanfoorschig verfasst, unter anderem iri Analys vu japaanische Mythe im Zämehang mit em Shintō. Ire Wiirken isch unter em Yyfluss vu dr Wiener Schuel vu dr Chunschtgschiicht gstande. Noch em Abituur 1941 am Hebel-Gimnasium z Löörech het si Japanology, Sinology, Velkerkund un Filosofy z Wien studiert. Wäg em Chrieg het si eerscht anne 1946 iri Dissertazioon iber „Das Pferd in Sage und Brauchtum Japans“ chenne abschließe un het as eerschti Japanoologi an dr Universitet Wien ir Doktergraad iberchuu. Bis 1954 het si z Shanghai gläbt, dernoi het si an dr Bayerische Staatsbibliothek z Minche gschafft. Vu 1966 bis 1970 het si Leerufdreeg im Fach Japaanischi Volkskund z Bochum, z Münster un z Fryburg ghaa. Anne 1970 het si iri Habilitazioon „Das Umwandeln des Himmelspfeilers“ abgschlosse, derno het si d Brofässuur fir Japanology z Fryburg ibernuu. No ire Emeritierig anne 1985 het si wyteri Schriften verfasst, u. a. „Die einheimische Religion Japans“ (Leiden 1988–1994) un „Die Mythen des alten Japan“ (München 1996). Klaus Antoni, Maria-Verena Blümmel: In Memoriam Nelly Naumann. In: NOAG.
D Wasserflue isch e Hööchi vom Jura im Kanton Aargau. Es isch s öschtlichen Ändi vom Bärgzuug, wo sich über drüü Kilometer vo dr Salhööchi über d Egg hiiziet und wo d Wasserflue mit ere hööche Flue abschliesst. Dr Felschopf, wo s uf drüü Syte stotzig abegoot, stoot über der Heerematt und isch im Gmeindbann vo Chüddige. Drufoben isch es Chänzeli, wo men e gueti Uussicht uf s Aaretal aben und über s Mittelland bis zu den Alpe het. Es hett druff es Signal, wo me für d Landesvermässig bruucht. Uf em Bärgrugge isch drüühundert Meter weschtlich vom Felschopf dr Sändeturm Wasserflue, wo drüber s Färnsee, s Radio und d Verbindige für d Händy lauffe. S Mundartwort «Flue» isch i dr Schwiiz wyt vrbreitet für markanti Felse. S chunt vom althochdütsche fluoh, wie men uf dr Websyte ortsnamen.ch cha go lääse. Bi dr Syte zu dr Wasserfluh i dr Oschtschwiiz vrnimt men au, dä Bärgname sig d Vrchürzig vo «Wasserscheidefluh». Er bedüütet also: dr Felse bi dr Wasserscheidi. Gmeint isch im Fall doo d Bärglinie, wo s Wasser im Süde gäg dr Aaren und im Norde uf Oberhof im Fricktal abe laufft. Commons: Wasserflue – Sammlig vo Multimediadateie Wasserflue-Webcam uf
Dr Franz Fröhlich (* 4. Novämber 1849 z Brugg; † 5. Dezämber 1912 z Aarau) isch e Schwiizer Althistoriker und Gimileerer gsi. A dr Uni Züri het er Alti Gschicht studiert und mit ere Dokterarbet übere römisch Afrikachrieg vom Gaius Julius Cäsar het er anne 1873 promoviert. Er isch a dr Kantonsschuel z Aarau agstellt gsi, won er Latyn ggää het. Und er het au wyter über Frooge vo dr römische Gschicht gforschet. Das Bellum africanum sprachliche und historisch behandelt mit kurzer einleitung über titel und Verfasser, sowie die Fortsetzung zu Cäsar überhaupt. Dissertation, Zürich 1872. Die Gardetruppen der römischen Republik. Aarau 1882. Die Mode im alten Rom. 1883. Beiträge zur Geschichte der Kriegführung und Kriegskunst der Römer zur Zeit der Republik. 1886. Das Kriegswesen Cäsars. Zürich 1891. Napoleon I. und seine Beziehungen zum klassichen Altertum. 1892. Einige stilistische und realistische Bemerkungen zur militärischen Phraseologie des Tacitus. 1886. Die Glaubwürdigkeit Cäsars in seinem Bericht über den Feldzug gegen die Helvetier. Aarau 1903. Ein interessanter Stirnziegel der XI. Legion von Vindonissa. Aarau 1907. Franz Fröhlich i dr Matrikeledition vo dr Uni Züri, uf uzh.ch
Franz Fröhlich isch der Name vo dene Persoone: Franz Fröhlich (1849–1912), Schwiizer Historiker und Lehrer Franz Fröhlich, dütsche Mediziner Franz Fröhlich (1823–1889), öschtrychische Architekt Franz Fröhlich (1869−nach 1942), dütsche Historiker Franz Joseph Fröhlich (1780–1862), dütsche Musigwüsseschaftler
Dr Emil Anner, wo am 24. Februar 1870 z Baden im Kanton Aargau uf d Wält cho und am 6. Februar 1925 z Brugg gstoorben isch, isch e Grafiker, Mooler, Zeichner und Büünebildner gsi. Er isch dr Soon vom Gottfried Anner, wo z Bade Stadtroot gsi isch und s Schloss Schartefels het lo boue. Dr Emil Anner isch z Baden id Schuel und drno a d Kunschtgwärbschuel Züri, d École des Beaux-Arts z Gämf und di Königlichi Akademy vo de Künscht z Münche. Anne 1901 isch er Zäichnigsleerer a dr Bezirksschuel Brugg woorde. Und drzue het er au am Leererseminar z Küsnacht gschaffet. Es git vo iim bsunders chlyformatigi Grafik für Zytschriften und Büecher. So het er Sache füren Aarauer Verlag Suurländer gmacht, zum Bischpiil d Zeichnige im Paul Haller sym Epos Juramareili. Schweizerisches Künstler-Lexikon, Bd. 1 S. 40. Commons: Emil Anner – Sammlig vo Multimediadateie Sikart Normdate: GND: 101689869X | VIAF: 99402605
Dr Hermann Burger, wo am 10. Juli 1942 z Mänziken im Kanton Aargau uf d Wält choo und am 28. Februar 1989 z Brunegg gstoorben isch, isch e Schriftsteller, Journalist und Germanischt gsi. Er isch im obere Wynetal ufgwachsen und i d Schuel und drno uf Aarau a d Kanti. A dr Uni Züri het er Architektur, Germanistik und Kunschtgschicht studiert. I de 1970er Joore isch er e Zyt lang uf em Chirchbärg bi Chüddige gsi, won er sich mit em Paul Haller sym Wärch usenandgsetzt un d Kirchberger Idyllen gschribe het. Sid 1975 het dr Hermann Burger am Poly als Dozänt gschaffet und au mol a dr Uni z Frankfurt am Main, und er het für s Feuilleton vom Aargauer Tagblatt gschribe. 1967 het er d Anne Marie Carrel ghürootet. Zu iirne Fründe het s Aargauer Dichterehepaar Erika Burkart und Ernst Halter ghöört. Dr Hermann Burger isch e Schwiizer Schriftsteller, wo mit ere ryche, ganz sorgfältig komponierte Sprooch Gschichte vo originell gfundene Figuure verzellt. Es sind Gstalte am Rand vo dr Gsellschaft oder i zimli eigete, teils schwirige Läbensverhältnis. Em Burger syn Nochlass wird bim Schwiizerische Literaturarchiv z Bärn ghüetet. Vom Verlag vatter&vatter git’s en «Wortfächer» mit es paar
Dr Tista Murk, eigentlich Johann Baptista Murk, wo am 15. April 1915 z Müstair uf d Wält choo und am 18. Augschte 1992 z Truns gstoorben isch, isch e bedüütende bündnerromanische Schriftsteller und e Bibliothekaar gsi. Er isch z Müstair, z Disentis un z Saarnen id Schuel und het z Fryburg un z Bärn un z Paris studiert. Er het für s Äiggnössische Innedepartemänt gschaffet und isch 1946 Bündner Kantonsbibliothekaar woorde. Vo 1969 bis 1979 het er di Schwiizerischi Volksbiblioteek gleitet. Dr Murk het im Underengadiner Romanisch, uf Dütsch, Iteliänisch und Französisch gschribe. Er het 1946 ghulfe d Autooregsellschaft Union da Scripturas e Scripturs Rumantsch gründe. Er het Gedicht, Vrzelligen und Theater gschribe und au Wäärch is Romanischen übertreit so wien em Paul Haller sys Mundartdrama Marie und Robert. Il chavrerin. Lavin 1943. Spinai. Erzählung. Chasa paterna, Lavin 1944. Prüms prüis. Müstair 1945. Chalavaina. 1499–1949. Drama. Lia Rumantscha, Chur 1949. La mort dal poet. Drama Chur 1950. Duos teaterets. Chara lingua da la mamma / Versiun da «Huldigung der Künste» da Schiller: Chi bler voul pac piglia. Chur 1956. Il s-chazi. Chur 1956. La tuor. Drama Chur 1958. Il triarch. Spiel in drei Akten, anlässlich des 25-jährigen Jubiläums von Quarta
Dr Guy Paul Marchal (* 29. Septämber 1938 z Basel; † 3. März 2020) isch e Schwiizer Historiker gsi. Er het a dr Uni Basel Gschicht studiert und s Dokterexame gmacht. Bi syne Leerer sin dr Albert Bruckner un dr Werner Kaegi gsi. 1984 isch er usserordentliche Profässer vo dr Uni Basel woorde, und 1989 isch er uf Luzärn, won er bis 2003 a dr Uni Luzärn Profässer für Allgemeini und Schwiizer Gschicht gsi isch. 1998 bis 2004 isch dr Marchal dr Presidänt vo dr Schwiizerische Gsellschaft für Gschicht gsi. Er het vill über d Schwiizer Landesgschicht gforschet und publiziert. Gustloff im Papierkorb – ein Forschungskrimi. Baden, 2019, ISBN 978-3-03919-498-8 Schweizer Gebrauchsgeschichte. Geschichtsbilder, Mythenbildung und nationale Identität. Basel 2006, ISBN 3-7965-2242-4. Sempach 1386. Von den Anfängen des Territorialstaates Luzern. Beiträge zur Frühgeschichte des Kantons Luzern. Basel u. a. 1986, ISBN 3-7190-0944-0. Die frommen Schweden in Schwyz. Das „Herkommen der Schwyzer und Oberhasler“ als Quelle zum schwyzerischen Selbstverständnis im 15. und 16. Jahrhundert. Basel u. a. 1976, ISBN 3-7190-0661-1. als Usegäbber: Grenzen und Raumvorstellungen (12.–20. Jahrhundert). Zürich 1996, ISBN 3-905311-98-4. als Usegäber zäme mit em Aram Mattioli: Erfundene Schweiz. Konstruktionen nationaler Identität. Zürich 1992, ISBN 3-905278-90-1 als Usegäber: Die weltlichen Kollegiatstifte
Di Nöji Dütschi Biografy NDB isch es Lexikon mit de Läbensgschichte vo Persoonen us em düütsche Sproochgebiet. Es isch s Nochfolgeprojäkt vo dr ADB, der Algemeine Dütsche Biografy. Der eerscht Band vo der Sery isch anne 1953 usechoo. D Redakzioon lyt bi dr Historische Komissioon vo dr Bayrischen Akademy vo de Wüsseschafte. Bis Februar 2020 sind 27 Bänd usechoo, es het öppe 23.000 Artikle drinn. D Büecher wärde vom Verlag Duncker & Humblot z Berlin gmacht. Zu de Lüüt, wo me für sen en Artikel id NDB schrybt, git s Lexikon Informazioone zu iirere Verwandtschaft, zum Lääben und Schaffe, es Wäärchverzeichnis und Literatur, wo s über d Persoone git. Sit 2008 cha men alli Artikel über s Internet bi der E-ADB online abrüöffe. Hans Günter Hockerts: Vom nationalen Denkmal zum biographischen Portal. Die Geschichte von ADB und NDB 1858–2008. In: Lothar Gall (Hg.): „... für deutsche Geschichts- und Quellenforschung.“ 150 Jahre Historische Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften. Oldenbourg Wissenschaftsverlag, München 2008, ISBN 978-3-486-58286-4, S. 229–269. Neue Deutsche Biographie im dütschsprochige Wikisource d Websyte vo dr NDB Normdate: GND: 7545898-6 | VIAF: 218122852
D Koronaviire sind e Familie vo Viire, wo zu dr Oornig vo de Nidovirales ghööre. Si mache ass gwüssi Wirbeltier, öppe d Süüger, d Vögel un d Fisch uff verschideni Aarte chrank wärde. Wenn es Viirus, wo natürlicherwys im ene andere Tier vorchunt, uf son en nöie «Wirt» überegumpet wo nit annen gwöönt isch, git’s dur Infekzioone hüüffig schwääri Chrankete, wo sech liecht anderi Lüüt astecke, un de chunt’s zu grosse Süüchine so wie im Fall vo der wältwyte Koronavirus-Pandemy 2020, wo s Virus SARS-CoV-2 dra tschuld gsi isch. Der Name vo de Koronaviire chunt vo von iirere Form, wo men underem Elektroonemikroskoop cha gsee: um die rundi Form, wo numen öppe hundertfüfzg Nanometer gross isch, drumume isch so öppis wien en Chranz vo Straale, und das het me mit der Korona vo der Sunne vrglyche. S. Mordrow, D. Falke, U. Truyen: Molekulare Virologie. Heidelberg/Berlin 2003, ISBN 3-8274-1086-X, S. 214–226. Commons: Coronaviridae – Sammlig vo Multimediadateie Lungenkrankheit: Wie gefährlich ist das neuartige Corona-Virus? Sändig im Deutschlandfunk vom 22. Januar 2020.
vatter&vatter isch e Schwiizer Verlag. Dr ganz Name isch: vatter&vatter. Verlag für wort-bild-kultur. Es isch es Projäkt vo dr Texterin Anja Vatter und em Medieproduzänt Matthias Vatter. Dr Gschäftssitz isch z Bäärn. D Anja Vatter, wo au z Bäärn ufgwachsen isch, läbt z Berlin. Es git dr Verlag sit 2013. Im Verlag chöme Büecher und anderi trukti Sachen use. Im Programm git’s zum Bischpiil Wimmelbüecher und literarischi Poschtcharte; und öppis bsunders isch dr nöiartig «Wortfächer», wo me mit usgwäälte Wörter vo dr dütsche Sprooch und speziell au dr Mundart und us de Wäärch vo gwüssne dütschsproochige Schriftsteller cha spile. Bi de «Wortfächer Autorinnen/Autoren» sind originelli Wörter und Wörtschöpfige vo dene Lüüt z finde: vom Theodor Fontane, em Hermann Burger, em Rudolf von Tavel und em Paul Haller. Vom «Wortfächer» usem Bäärndüütsch isch d Reed gsi i der SRF-Sändig Schnabelweid vom 22. Septämber 2016. Eine vo de Wortfächer isch Flüech|Schlämperlige, en andere Ybbürgereti Usländer. d Websyte vom Verlag d Websyte «Wortfächer»
D Aargauer Kantonsbibliothek, wo z Aarau stoot, isch en öfentlichi Bibliothek vom Kanton Aargau. Si sammlet und hüetet möglichscht alli Schrifte, wo im Kanton gschriben und truckt wäärde oder wo dr Aargau drin vorchunt. Es isch es modärns Zäntrum für d Informazioonsvermittlig, und d Kantonsbibliothek luegt au zum aargauische Bibliotheksnetz. Agfange het s i dr Zyt vo der Helvetik, wo dr Kanton Aargau d Büecher und Schrifte vom Beat Fidel Zurlauben (1720–1799) a sich zoge het. Anne 1807 isch denn d Kantonsbibliothek offiziell gründet worde. Im 19. Joorhundert het d Bibliothek die grosse alte Buechsammlige vo de Chlööschter Muri und Wettingen übernoo. Drum het s im Bestand au ganz alti Sache sid em Mittelalter so wie öppe s Oschterspiil vo Muri us em drizääte Joorhundert und mee als achthundert Büecher, wo vor 1500 truckt sind. Sit 2016 macht d Kantonsbibliothek zäme mit em Staatsarchiv Aargau die gmeinsami Instituzioon «Bibliothek und Archiv Aargau» uus. Bsunderi Sammligen i dr Bibliothek sind s Archiv vom Verlaag Suurländer und d Schrifte vo Wüüseschaftler und Schriftsteller us em Aargau. d Websyte vo dr Aargauer Kantonsbibliothek 47.389658.04485Koordinate: 47° 23′ 22,7″ N, 8° 2′ 41,5″ O; CH1903: 645772 / 248935 Normdate: GND: 4100444-9 | LCCN: n82037546 |
Dr Erwin Haller, wo am 12. März 1885 z Räi bi Brugg im Kanton Aargau uf d Wält cho und anne 1971 gstorben isch, isch e Schwiizer Germanischt und Mittelschuellehrer gsi. Sy Vatter isch dr Pfaarer und Schuelinspäkter Erwin Friedrich Haller (1840–1911) gsi, d Muetter isch d Angelika Marie Haller, geboreni Schwaab (1840–1918), gsi. Dr Erwin Haller isch dr Brueder vom Theodor, dr Marie (* 1877), em Adolf (* 1880) und em Paul Haller (1882–1920). Er isch nach dr Kanti z Aarau anne 1905 a d Uni Züri go d Germanistik un d Gschicht studiere. Und er isch für s Studium au uf München und Berlin. Mit eren Arbet überen Aargauer Bürgermeischter Johannes Herzog von Effingen (1773–1840) het er s Dokterexame gmacht. Nach verschidenen anderen Arbeten isch er sid 1926 z Aarau Bezirksschuellehrer gsi bis zu synere Pänsionierig 1956. Ussert dr Schuel het sich dr Haller im Verein vo de Schwiizer Gimnasiallehrer und sit 1926 als zwöite Presidänt vom «Bund für vereinfachte rechtschreibung» engaschiert, wo au dr Bärner Germanistikprofässer Otto vo Greyerz mitgmacht het; me het probiert für s Schwiizerhochdütsch und d Mundart e gmässigti Chlyschrybig duresetze, die Froog het me doo im ganze düütschsproochige Ruum staarch diskutiert. Dr Erwin
Marburg isch e Stadt z Dütschland. Si lyt im Bundesland Hesse und isch d Chräisstadt (s Hauptort) vom Chräis Marburg-Biedenkopf. Es woone (änds 2018) 76.851 Lüüt i dr Stadt. Marburg lyt a dr Lahn und im Marburger Bärgland. Im Stadtbann isch e Bärg, wo dr Gipfel uf 412 Meter über Meer chunt. D Stadttäil vo Marburg sind: d Altstadt, s Campus-Viertel, s Südviertel, Weidenhausen, Dilschhausen, Elnhausen, Hermershausen, Haddamshausen, Michelbach, Dagobertshausen, Wehrshausen, Cyriaxweimar, Wehrda, Marbach, Ockershausen, Gisselberg, Richtsberg, Cappel, Ronhausen, Bortshausen, Ginseldorf, Bauerbach, Schröck und Moischt. Dr Ortsname, wo anne 1138 s erscht Mol im ene Dokumänt ufgschriben isch, chunt do drvo: im Mittelalter isch d Gränze, also d March zwüsche Thüüringen und em Land Mainz do duregange. A dr Lahn isch d Burg vo de Landgraafe bout worde. D Landgräfin Elisabeth von Thüringen het sid 1228 z Marburg gwoont und im Oort es Spital bout. Anne 1235 isch si zun ere Häilige erkläärt worde, und uf iirem Grab het me do grad d Elisabethechile bout, die erschti gootischi Chile z Dütschland. 1527 isch d Uni Marburg gründet worde. 1529 isch ufm Marburger Schloss s Marburger Religionsgsprööch mit em Martin Luther und em Uelrich Zwingli gsi. 1866 het Pröisse Kurfürschtetum Hesse(-Kassel)
D Teresa Maria Bücker (* 13. Meerz 1984 z Meschede) isch e dytschi Schurnalischti un Feminischti. Si isch vu 2017 bis 2019 Schefredakteeri vum feministische Onlinemagazin „Edition F“ gsii. D Teresa Bücker isch z Meschede ufgwagse un het deert anne 2003 s Abituur gmacht. Derno het si an dr Freien Universiteet Berlin vu 2003 bis 2004 Diermediziin un vu 2004 bis 2008 Publizischtik, Psychology un Bolitik studiert, het s Studium aber nit abgschlosse. Anne 2007 het si aafange blogge un syer 2008 schrybt si unter em Account @fraeulein_tessa uf Twitter. Vu 2008 bis 2010 isch si Ressortlaiteri Community un Social Media vu dr Wuchezytig der Freitag gsii. Vu 2010 bis 2012 isch si Referänti fir Digitaali Strategy vum Barteivoorstand vu dr SPD un vu 2012 bis 2014 Referänti fir Social Media vu dr SPD-Bundesdaagsfrakzioon gsii. 2011 het si zue dr Grindigsmitgliider vum Verain „D64 – Zentrum für Digitalen Fortschritt“ gheert, wu su vu 2012 bis 2014 au im Voorstand vun em gsii isch. Vu 2014 bis 2017 isch d Bücker Redaktionslaiteri vum feministische Onlinemagazin Edition F un vu 2017 bis 2019 Schefredakteeri vun em gsii. Syter em Novämber 2019 schrybt si fir s „Süddeutsche Zeitung Magazin Online“ all Wuche d
D Chile vo Räi isch e Chile vo der refermierte Chilegmäind Räi. Si stoot im Doorff Vorderräi, wo i dr politische Gmeind Rüfenach im Kanton Aargau isch. Scho im früene Mittelalter isch uf däm Platz e Chile gsi. Si het em elsässische Chlooschter Müerbe ghöört. Die hütigi Räiner Chile het dr Boumeischter Heiri Buume vo Vilige anne 1864 für d Chilegmäind nöi gmacht. Ufe m Fridhof näbedraa isch als Tänkmool dr Grabschtäi vom Räiner Pfaarer Erwin Friedrich Haller (1840–1911) und synere Frou Angelika Marie Haller, geboreni Schwaab (1840–1918). Iiri Söön sin dr Dichter Paul Haller un dr Germanischt Erwin Haller. Commons: Kirche Rein (Rüfenach) – Sammlig vo Multimediadateie d Chile Räi uf dr Websyte vo dr Chilegmäind Räi. Kirche Rein. Die Kirchen- und Baugeschichte. uf ref-kirchen-ag.ch. 47.5074768.229307Koordinate: 47° 30′ 26,9″ N, 8° 13′ 45,5″ O; CH1903: 659567 / 262158