rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Vorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-FLÄCHEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-MAX-TIEFEVorlage:Infobox See/Wartung/BILD-BREITEVorlage:Infobox See/Wartung/SEELAENGE f De Pfäffikersee isch en 3,3 km² grosse See im Zürcher Oberland, Schwiiz. S Iizugsgebiet isch 40 km² gross. Er liit inere Talänki im Weschte vo de Hügel im Zürcher Oberland. De See isch i Nord-Süd-Richtig zwüsched Pfäffike ZH und Wetzike. Er isch 2,5 km lang und im Schnitt 1,3 km breit. De mittleri Seeschpiegel isch uf 537 m ü. M.. De tüüfschti Punkt vom Seeboden isch uf 501 m ü. M.. De See isch aso 36 m tüüf; im Durchschnitt aber nume 18,5 m. De Chämtnerbach, wo d Quäle im weschtliche Tössbergland zwüsched Bäretschwil und Fischetaal häd, isch de äinzig Zuefluss vom Pfäffiekersee. De Chämtnerbach isch öppe 8 km lang. D Mündig isch im Südoschte vom See bi de Badi vo Auslike. D Aa verlaat de See wider richtig Süüde und flüüsst zum Griifesee. S Seeufer isch uf allne Siite usser im Weschte sehr flach. De See ghört zu Pfäffike, Seegräbe und Wetzike. De alti Ortschern vo Pfäffike isch nööch am Nordufer. S Puuredorf Seegräbe isch im Südweschte. Robehuuse, e frünerigie Zivilgmäind vo Wetzike, isch im Süüde. Im Gebiet um de Pfäffikersee händ scho i de Jungschteiziit Lüüt gwont. Vo dene hät mer vil
Vorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-FLÄCHEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-SEEBREITEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-MAX-TIEFEVorlage:Infobox See/Wartung/SEELAENGE f Dr Sarnersee isch en 7.5 km² grosse See i dr Zentralschwiiz im Kanton Obwalde. Er erschtreckt sich in Südwescht-Nordoscht-Richtig, isch ungefähr 6 km lang und hät e mittleri Breiti vo 1.3 km. Di mittleri Seehöchi liit uf 469 m ü. M., dr tüüfschti Punkt vom Seegrund uf 418 m ü. M., was ere maximale Tüüfi vo 51 m entschpricht. Dr See liit imeme vo de iisziitliche Gletscher uusgschliffene breite Tal. Er isch iibettet zwüsched de Höhezüüge vo Jänzi (bis 1738 m ü. M.) im Nordweschte und Arnigrat (bis 2105 m ü. M.) im Südoschten. Siini Ufer sind überwiigend flach, schteileri Ufer gits nur am Süüdeggä sowie im Nordweschte. Dr südlichi Zuefluss vom Sarnersee isch dr Dreiwässerkanal, wo s Wasser vom Lauibach, vo dr Aa (us em Lungeresee) und vo dr Chliine Melchaa mit sich füehrt. Wiiteri Zueflüss sind dr Schteinibach vo Weschte und di Grossi Melchaa vo Oschte. Bi Saarne am Nordoschtufer verlaat d Sarner Aa de See. Flächeaateil am Sarnersee händ di drei Obwaldner Gmeinde Saarne, Sachsle und Giswil, wobii zu Giswil nur ein ganz chliine Aateil im Bereich weschtlich vo dr Mündung vom Dreiwässerkanal ghört. I dr Periode nach dr letschte Iisziit
Griiffesee (amtlich Greifensee) isch e politischi Gmeind im Bezirk Uschter vom Kanton Züri i de Schwiiz. In Gold stiigende rote Vogel Griif Griiffesee liit im Züri Oberland. Als einzige Ort am Griiffesee liit das alt Stedtli diräkt am Uufer. A d Gmeind gränzed d Ort Uschter, Nänike, Voletschwyl, Schwèrzebach und über em See sind Fälande und Muur. Us früechrischtliche Zyt sind zahlrichi Spure vo Pfahlbouer gfunde worde. Griiffesee isch zum eerschte Mal gnamset worde im Jaar 1260 als Grifense. Der Ort isch rund um s Schloss Griiffesee entstande, wo im 12. Jahrhundert vom Graf vo Rapperschwil poue worde isch. 1402 isch d Herrschaft a d Stadt Züri verpfändt worde und isch sithèr dène ihri Landvogtei. Berüemt isch vor allem de Salomon Landolt, wo vo 1781 bis 1786 da ghèrrscht het. S Schloss Griiffesee isch im alte Zürichrieg 1444 zerstört worde. Vo de 64 Verteidiger wèrded 62 uf de Bluetmatt z Nänike vo den Eidgenosse gchöpft (Mord vo Griifesee). Im 16. Jahrhundert wird s Schloss wider uufpoue. Vo 1781 bis 1787 isch de Salemaa Landolt Landvogt vo Griiffesee gsii. 1831 isch de Bezirk Uschter gschaffe worde und Griiffesee hät dadedur sini politisch Bedüütig als Verwaltigszäntrum verloore. S chlii Zürcher Landstedtli hät
D Bahngschwindigkeit (oder au Umfangsgschwindigkeit) isch i dr Physik d Gschwindigkeit, wo en Punkt uf ere Chreisbahn het. Im Gegesatz zur Winkelgschwindigkeit ω {\displaystyle \omega } , wo beschriibt, in welere Ziit es Objekt en beschtimmte Chreissektor, also en Winkel, umrundet, isch d Bahngschwindigkeit au abhängig vom Radius r {\displaystyle r} vom Chreis. Logisch folgt druus, dass en Punkt uf ere sich drehende Schiibe am Rand e grösseri Bahngschwindigkeit hät, als en sich em Mittelpunkt näher befindende Punkt, wil er e grösseri Schtrecki i dr gliiche Ziit zruggleit. Eifach gseit, isch d Bahngschwindigkeit, die Gschwindigkeit, wo en Körper uf dr Chreisbahn für en beschtimmte Weg inere beschtimmte Ziit zruggleit. D Bahngschwindigkeit wird mit em Buechschtabe v {\displaystyle v} bezeichnet: v = s t {\displaystyle v={\frac {s}{t}}} Wänn t {\displaystyle t} d Ziitduur vonere vollschtändige Umrundig vom Chreis isch ( t = T {\displaystyle t=T} ), so gilt: s = 2 r π {\displaystyle s=2r\pi } (Chreisumfang) Druus folgt: v = s t = 2 π r T = ω r {\displaystyle v={\frac {s}{t}}={\frac {2\pi r}{T}}=\omega r} D Bahngschwindigkeit vomene Punkt uf em Äquator vo dr Erde: Dr Erdumfang beträit öppe 40000 k m {\displaystyle 40000\,\mathrm {km} } En Ort uf
Dr Sempachersee isch en See bi Sorsi im Schwiizer Kanton Luzern. Er hät e Fläche vo 14,5 km², liit 503,77 m ü. M., fasst 0,66 km³ und isch a dr tüüfschte Schtell 87 m tüüf. Er liit in landwirtschaftlichem Gebiet und isch ufgrund vom Nährschtoffiitrag dur d Landwirtschaft vom Erschticke bedroht. Er wird drum aktiv belüftet. De See werd vom Seeclub Sorsi ond Sämpech zum Ruedertraining verwändet. Bis uf Oberchöuch hend alli umligende Gmeinde en Badi. S Problem in Oberchöuch es, das de Seezuegang entwäder Naturschutzgebiet oder Privatbsetz is. Trotz em Wölle vo de Oberchöucher es es ned glunge en Seezuegang z schaffe. En Schänke, Eich, Sorsi, Sämpech geds rechtigi Badis. En Nottu und Nöiechöuch es de Zuegang gratis, es aber au ned bewacht. Commons: Sempachersee – Sammlig vo Multimediadateie Waltraud Hörsch: Sempachersee In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Umwelt & Energie Luzern: Sempachersee
Dr Silvaplanersee (rät. ) – benännt nach dr Ortschaft Silvaplana, em südliche Uusgangspunkt vom Julierpass – isch dr mittleri vo de drei Seeä vo dr Engadiner Seeäplatte. Dur de See flüsst dr Inn. Dr See isch s Mekka vo dr Schwiz für Kite- und Windsurfe - vor allem weged em regelmässige, gliichmässig chräftige Malojawind, wo mängisch fascht en schtetige Schturm isch und wo fascht immer gege Mittag uufchunnt. Für Iischtiiger empfiilts sich drum, di sanfti Brise i de Morgeschtunde für zarteri Versuech z nutze. Südlich vom See befindet sich s bekannte Skigebiet ”Corvatsch“. Commons: Silvaplanersee – Sammlig vo Multimediadateie Adolf Collenberg: Oberengadyner Seeè. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Silsersee St. Moritzersee
Dr Vierwaldschtättersee (engl. Lake Lucerne, franz. Lac des Quatre Cantons, it. Lago dei Quattro Cantoni/Lago di Lucerna, romanisch Lai dals Quatter Chantuns) isch en vo höche Berge umgebene, fjordartige See i dr Zentralschwiiz (434 m ü. M., 114 km², bis 214 m tüüf). Dr Vierwaldschtättersee wird vo dr Rüüss durchflosse; vo ihrer Iimündig bis zum Uusfluss isch er 38 km lang. Er isch in mehreri Becki gliideret: Luzerner Bucht, Küssnachter Bucht und Alpnachersee, d Buchte vo Horw, Schtansschtad, Weggis, Buochs, Gersau sowie dr Urnersee. D Küschtelinie beträit 115 km; s Iizugsgebiet isch 1831 km² gross. D Rüüss chunnt als Bergfluss us em Gotthard-Massiv, bringt grossi Mengene Material us de Berge, Gschieb, so hät sich s Delta inzwüsche um 10 km wiiter nördlich in Urnersee verschobe. Dr Rüüssgletscher hät am Endi vo dr letschte Iisziit vor 12'000 Jahr de See hinderlaa, im Luzerner "Gletschergarte" verzellt e aaschaulichi Dokumentation d Gschicht vo de Alpe, de Iisziite und ihrne Gletscher. Im Bereich vom Rüüssdelta zwüsched Flüele und Seedorf wird dr See teilwiis wider uufgschüttet. So sind us em Uusbruchmaterial vom Umfahrigstunnel Flüele und vom Gotthard-Basistunnel wider Flachwasserzone entstande, wo dur de Chiesabbau verschwunde sind. Siin Name hät dr Vierwaldschtättersee vo de vier "Waldschtätt",
Als Minischterpräsident bzw. Minischterpresidäntin heisst mer allgemein s politische Amt vom Regierigschef in parlamentarische oder semi-präsidentielle Schtaate. Minischterpräsident und Premierminischter (bzw. Premierminischteri) werded als Übersetzig für di entschprächende Ämter i nöd tüütschschprachige Länder i dr Regel synonym bruucht. Premierminischter seit mer aber hauptsächli dänn, wänn scho d Originalschprach e entschprächendi Wortbildig bruucht. So wird dr britisch «Prime Minister» i dr Regle uf Tüütsch Premierminischter gnännt, aber wäme vo de Regierigschef vo Schpanie («Presidente del Gobierno») und vo Italie («Presidente del Consiglio [dei Ministri]») redt, seit mer i dr Regle Minischterpräsidente. Im französische Fall («Premier ministre») halted sich im Tüütsche beidi Forme i dr Verwändig d Waag. Z Tüütschland hät de Regierigschef uf Bundesebeni d Bezeichnig «Bundeskanzler», was na uf de Nordtüütsch Bund vo 1867 zrugggaat. Z Skandinavie heisst de Minischterpresidänt «Statsminister», aso Staatsminischter. I parlamentarische Demokratie wird dr Minischterpräsident vom Parlament gwählt (z. B. i de tüütsche Länder, z Grossbritannie, z Schpanie, z Italie), i semi-präsidentielle Demokratie wie Frankriich oder Russland wird er vom Präsident beschtimmt. I de Schwiiz gits weder uf Bundes- na uf kantonaler Ebeni en Minischterpresidänt. D Regierige sind deet Kollegialbhöörde, das gheisst, das ali Regierigsmitglider gliichbirächtiget sind, und der Presidänt isch nu en «primus inter pares»,
Międzyrzec Podlaski isch ä Ort im Lublinesche Woiwodschaft, dass isch im süüd-öschtleche Pole. Międzyrzec Podlaski isch winige Kilometer weschtli vo Lublin. Międzyrzec Podlaski isch ä wichtige Schtrassechnotepunkt vom Lublinland me dr Europiische Schtrasse E30. Jan Brożek Grzegorz Piramowicz Sława Przybylska Mieczysław Kalenik Andrzej Kopiczyński Elżbieta Dzikowska Karol Ferdynand Eichler Ryszard Kornacki Yehoshua Leib Diskin Kazimierz Kierzkowski Lubelskastrooss Adler vom Stefan Wyszyński Monument Alti Holzhüüser Bahnhof Potocki Palast Potocki Palast - Fassade Änglish Park Schuel Opfermonument Alti Kapelle Post Krznafluss Strooss am alte Märt St. Joseph Chille St. Niklaus Chille - Durm St. Niklaus Chille St. Niklaus Chille - vo inne Peter und Paul Chille Durm Kapelle näbe dr Peter und Paul Chille Wieprz-Krzna Kanal Pfarrhuus Spital Grab vom amerikanische Pilot Frank T. Sibbet Katholisch Friidhof Katholischi Chilleschuel Referänz-Fähler: Uugiltige <ref>-Tag; s isch kei Täxt fir s Ref mit em Name L_ludnosc_stan_struktura_31-12-2020 aagee wore. Population. Size and Structure by Territorial Division. As of December 31, 2020. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF-Dateien; 0,72 MB), abgruefen am 12. Juni 2021.
Dr Usdruck March bezeichnet: March, es alemannischs Wort för e Gränze geografeschi Objekt: March (Brisgau), e Gmei bi Friburg im Brisgau, Bade-Württeberg, Dütschland March (Regen), es Dorf im Bayrische Wald, wo zu de Stadt Regen ghört, Bayern, Dütschland March (Cambridgeshire), e Stadt i de Nöchi vo Cambridge z England im Vereinigte Königriich Bezirk March, en Bezirk im Kanton Schwyz, Schwiz March (Fluss), en Fluss in Tschechie, dr Slowakei un Öschtriich Persone: Ausias March ( ca. 1397–1459), valencianischer Schriftsteller un Ritter Bill March (* 1938), US-amerikanische Gwichtheber Charlotte March (1929–2005), dytschi Photographi Ernst March (1798–1849), dytsche Tonwarefabrikant Frederic March (1897–1975), US-amerikanischer Schauspiler James March (1928–2018), US-amerikanischer Organisationstheoretiker un Autor Jane March, eigetlich Jane Harwood (* 1973 oder 1975), britischi Schauspileri Otto March (1845–1913), dytscher Architekt Peggy March (* 1948), US-amerikanischi Schlagersängeri un Texteri Werner March (1894–1976), dytscher Architekt Suschtigs: March (Einheit), es öschtriichischs Volumemaass, wo vorallem i de Saline bruucht woren isch Earl of March, en englische Adelstitel March Engineering, en ehmolige britische Auto-Rennstall (1963–1993)
D' (16) Psyche isch e Asteroid ussem Asteroiden-Hauptgürtel, wo am 17. April 1852 vum Annibale de Gasparis entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Psyche, d'Ehefrau vum grichische Gott Eros. D'Psyche beweggt sich ime Abstand vu 2,5124 (Perihel) bis 3,3273 (Aphel) astronomische Eiheite, in öppe 5 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 3,0954° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1395. Mit eme Durmesser vu 250 km isch d'Psyche ein vu dr grösste Asteroide im Hauptgürtel. Si besitzt e relativ hellei Oberflächi mit ere Albedo vu 0,12. In 4 Stunde un 12 Minüte rotiert si um die eige Ax. Radarbeobachtige lege e Zämmesetzig us Iise un Nickel noh. Im Gegesatz zue andere metallische Asteroide (M-Typ), sin keini Indizie fer Wasser bzw. Wasseriis entdeckt worre, was d'Hypothese undermurt, dass es sich bi dr Psyche um dr Chern vume grössere Körper handelet, wo bi ere Kollision freiglegt worre isch. Mer nimmt a, dass sich die Kollision in dr Früehzitt vum Sunnesystem muess ereignet ha, wil mer keini Körper uf ähnliche Bahne wie d'Psyche chennt, was in so eme Fall eigetlich z'erwarte wär. D'Psyche ghört aber keinere Asteroidefamilie a. Lueg au: Liste vu dr Asteroide
Dr Hàns Baldung, genànnt Grien waje sini Vorliab fer d'griani Fàrb, uf d Walt kumme 1484 oder 1485 z Schwäbisch Gmünd (villicht oi z Wiirsche/Weyersheim (Elsàss) ; gstorwe September 1545 z Strossburi, isch e diitsche Måler, Zeichner un Képferståcher züer Ziit vun Dürer gsi, wu au zàhlrichi Entwérfe fer Holzschnétte un Glàschfanster fertig gmàcht het. Dr Hans Baldung stàmmt üss ere Familie vun G'lehrti (sin Vàter isch Beàmter fer 's Strossburjer Bischtum gsi). Ar het às Fufzehnjohriger sini Lehrziit wohrschyns in de Warrikstàtt vun einem Strossburjer Meischter àngfànge, wu ar, wohl waje siner friaje Begàbung, de Biinàme Grien (der "Grüne") erhàlte het. 1503 wàndert ar noh Nürnbari, fer sini Üssbildung bim Albrecht Dürer züe vollande. Ar isch em Dürer siner begàbteschte Schüaler und isch mit 15 Johre gebliewe, às ar 1506 Nürnberg verlàsse het, in em laweslànge Friindschàft verbunde. Dürer het 'ne ärrig gschätzt. 1521 währe sinre Reise noh Niederlànde schankt ar eme Måler Joachim Patinir 's "Grünhansens Ding". Em Friahjohr 1509 kehrt dr Baldung üss Halle, wü ar d'Hallesche Dom mitgstälte het, in d'Fraje Reichsstàdt Straßburg zréck. Dert erwerb ar 's Bürjerracht und 1510 isch vun de Zunft às Meischter uffgnomme worre. Ar hirotet d'Tochter vun eim riche Bürjer
Dr Bezirk Einsidlä isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Wie bi Küssnacht SZ und Gersau bilded politischi Gmeind und Bezirk e Einheit. Zur politische Gmeind Einsidlä ghöred d Ortschaft Einsidlä und di witere sechs Ortschafte ("Viertel") Bennau, Egg, Willerzell, Euthal, Gross und Trachslau. Andreas Meyerhans: Bezirk Einsiedeln In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Dr Bezirk Gersau isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Di politischi Gmeind Gersau und dr Bezirk bilded e Einheit, wie das au mit Einsidle und Küssnacht SZ dr Fall isch. Offizielle Website von Bezirk und Gemeinde Gersau Albert Müller: Bezirk Gersau In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Dr Bezirk Küssnacht (Uusschpraach: Chüsnacht, im Gägesatz zum zürcherische Küsnacht) isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Wie Einsidle und Gersau bildid politischi Gmeind und Bezirk en Einheit. Zur politische Gmeind Chüsnacht ghörid d Ort Chüsnacht, Immesee und Merlischache, wo je eigedi Chilegmeinde bildid und en eigedi Poschd hend, und no dr Wiiler Haltike, wo zu Chüsnacht zellt. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023
Dr Bezirk Schwyz (Uusschprach [ʃviːts]), isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwyz. Dr Bezirk Schwyz umfasst mit 506.5 km² öppe d Hälfti vo dr Kantonsflächi, aber nur knapp zwei Fünftel (49'106) vo de Iiwohner. Er isch bezüglich Iiwohner und Flächi dr mit Abschtand gröschti vo de sechs Bezirk. Dr Bezirk Schwyz umfasst d Gegend zwüsched Zugersee und Vierwaldschtättersee, s Moutital und s Bibertal Richtig Einsidle. Er entschpricht ungefähr em alte Land Schwyz, wo während Jahrhunderte als Schtand Schwyz gschichtlichi Bedüütig ghaa hät. Zum Bezirk ghöred 15 Politischi Gmeinde. S Gebiet umfasst also au nördlich vo dr Wasserscheide am Mythe glegeni Teil, was uf d Landerwiiterig i dr Alte Eidgenosseschaft zruggzfüehre isch. Schwyz ghört mit Uri und Underwalde zu de Alte Drei Ort, wo 1291 d Eidgenosseschaft gründet händ. Wichtig für d Gschicht vo dr Talschaft isch dr Schtriit mit em Chloschter Einsidle worde. Die Abtei, wo 934 vo Schtrassburg uus gründet worde isch, hät vo de schwäbische Herzög und de römisch-düütsche Kaiser grossi Ländereie gschenkt überchoo. Dezue händ au Sihl, Alp und Biber ghört. Im 11. Jahrhundert hät sich dänn d Grossviehhaltig verbreitet. Für die hät mer meeh Weideland und Alme bruucht. Die häts uf dr andere Siite
Biberbrugg isch en Verchehrschnotepunkt und e Ortschaft im Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Dr Ort isch primär en Flussübergang über d Biber gsii, wo 1877 als Namesgeber für en Bahnhof vo dr Iisebahnlinie Wädischwiil–Einsidle dient hät, wo vo Schindellegi her Richtig Einsidle füehrt. Bereits 1891 isch Biberbrugg dur de Bau vo dr Bahnschtrecki St. Galle–Schwyz vo dr Schwiizerische Südoschtbahn zum Iisebahnchnote worde. Rund um de Bahnhof isch ennet dr Biber e Sidlig entschtande, wo zur Gmeind Einsidle ghört; dr Bahnhof und di deet autoschtrasseähnlich uusbauti Hauptschtraass 8 (St. Gallen–Rapperschwiil–Schwyz–Ingebohl), wo d Schtraass uf Einsidle chrüüzigsfrei abzwiigt befindet sich degäge i dr Höfner Gmeind Feusisberg. Commons: Biberbrugg – Sammlig vo Multimediadateie
Bäch SZ isch e Ortschaft, wo zu de politische Gmeinde Freiebach und Wollerau im schwiizerische Kanton Schwyz ghöört. S Dorf liit am Zürisee und schtosst im Nordweschte fascht a d Zürcher Kantonsgrenze. Bäch isch es Schtraassedorf, d Mehrzahl vo de Gebäude liit a dr Hauptschtraass, wo sich zwüschet eme Berghang und em Zürisee entlang zücht. De Ortsteil Bächau isch e Halbinsle, wo dur s uusbaggere vo Chiis us em See entstande isch. D Firma Kibag betribt döt näbet irem Chiiswärk, en Bootshafe mit Tankstell und eme Winterquartier för d Böötli. Bäch isch scho sehr früeh i dr Gschicht erwähnt worde, wil d Faktorei vor vilne hundert Jahre dr Chnotepunkt für d Salzuusliferig rund um de Zürisee gsii isch. Im Lauf vo dr Ziit häts jedoch schtarch a Bedüütig verlore. Früener isch de Ort e Fasnachtshochburg gsii. Sit Mitti vo de 1990er-Jahr isch der Bruuch (d Bächer-Fasnacht) allerdings fascht uusgschtorbe. Bäch isch liecht erreichbar mit de S-Bahn vo Züri und über d Autobahn A3, Aaschluss Wollerau. Es git z Bäch e Post, e paar Beize, en Chindergarte und es Primarschuelhuus. Wäg de schöne Laag am Zürisee und em günschtige Stüürfuess vo de Gmeind Freiebach isch Bäch en beliebte Wohnort. Es wonet
Hurde isch ais vo de füf Dörfer, wo zu dr Schwyzer Gmeind Fryebach ghört. Dr 1,31 km² grossi Ortsteil mit Nobelville und Gourmet-Reschtaurants liit uf ere Halbinsle im Zürisee am Seedamm zwüsched Pfäffike SZ und Rapperschwiil SG und isch eng mit dr Gschicht vom Seedamm verbunde. Die wiit in Zürisee useragendi Landzunge hät ihre Urschprung inere Deponii vomene würmziitliche Rückzugschtadium vom Linthgletscher. De Rückzug hät e Moräne hinderlaa, wo de Zürisee in zwei Teil trännt, de Obersee und de eigentlichi Zürisee. An dere Seeengi isch mit dr Ziit mit liechte zuesätzliche Uufschüttige und em Bau vonere Brugg dr Seedamm vo Rapperswil entschtande. Scho zu Römerziite isch Hurde als Umschlagplatz benutzt worde. Im 9. Jahrhundert isch über d Seeengi en Fährbetriib vo Kemprate uf Hurde iigrichtet worde und hät dank em Iisetze vo de Pilgerschtröm us Süddüütschland zum Choschter Einsidle viil Verchehr bracht. Zum erschte Mal isch dr Name "de Hurde" im Jahr 1217 für d Halbinsle uuftaucht und hät dee überchoo, wege de viile Fischfalle us gflochtene Werch, de Hürde oder Hurde, wo deet vo de Iiheimische uufgschtellt worde sind. Zwüsched 1358 und 1360 hät de Herzog Rudolf IV. vo Habsburg e 1850 Schritt langi Holzbrugg erbaut, wo d Schtadt
D Ufnau (743: Ubinauuia; 1259: Ufenowe; 1667: Uffnauw) isch di gröschti Insle i de Schwiiz und liit im Zürisee. Si liit südweschtlich vo ihrer Nachberinsle Lützelau und nördlich vo Pfäffike. D Insle ghört zum Territorium vo dr Gmeind Freiebach und befindet sich im Eigetum vom Chloschter Einsidle. Ihre korrekte Name Ufnau wird vom Chloschter offiziell wider verwendet. Au en Verein gheisst Freunde der Insel Ufnau. Viilfach wird aber Ufenau gsait und brucht; so zum Bispil im Fahrplan vo de Zürisee Schifffahrt und uf de Landkarte vo de Schwiz. Di ältiste Sidligsspuure stamed us de Jungstäizyt (um 4000 v. Chr.). Während dr Römerziit isch uf dr Insle en gallo-römische Viereggtempel gschtande. Siini Fundament sind zum Täil i de Grundmuure vo dr Chile St. Peter und Paul enthalte. E erschti Chile isch waarschiinlich im Jahr 500 a dr Schtell vo dr hütige Kapelle St. Martin errichtet worde. Im 9. Jahrhundert hät d Herzogin Reginlinda d Chile St. Peter erbaue laa, denäbed es Wohnhuus, wo si zäme mit irem jüngschte Sohn, em schpäter häilig gschprochene Adalrich drin gläbt hät. Er isch um 973 uf dr Insle gschtorbe. Siini Reliquie sind bis zum Villmergerchrieg 1712 imene Schrein in St. Peter gläge. Am 23. Januar
D Lützelau isch di chliineri vo de beide Züriseeinsle Ufnau und Lützelau. Sie liit uf Freiebacher Gebiet im Bezirk Höfe vom Kanton Schwyz, i de nöchi vo Pfäffike. D Insle isch vor rund 10'000 Jahr vom Linthgletscher gschaffe worde. D Insle selber und ihri Uferzone und Schilfgürtel schtönd under Naturschutz. D Lützelau isch ane 741 s erschte Mol in ere gschichtleche Kwelle erwäänt. Vom Mai bis Endi September chann uf dr Insle in beschtimmtem Rahme campiert werde. Es git es Chaltwasserwöschbecki bim Inselhuus. Zuesätzlich chann gege Gebühr au e Warmwasserduschi gnutzt werde. D Insle wird dur 2 Inselwart underhalte, wo im Uuftrag vom Verchehrsverein Rapperschwiil-Jona schaffed. Es exischtiert dezue es Inseltaxi uf em Wasser, wo d Gäscht zwüsched Mai und Endi September mit eme Boot wo de Name Taucherli trait, vo Rapperschwiil uf d Lützelau und zrugg bringt. Im Winter sind kei Mensche uf dr Insle. Im Umfeld vo dr Insle sind i de letschte Jahr bi Undersuechige vo Underwasser-Archäologe verschideni Hiiwiis uf früehziitlichi Bevölkerig au uf dr Insle zum Voorschii cho und im Jahr 2004 binere Uusschtellig zeigt worde. Commons: Lützelau – Sammlig vo Multimediadateie Paul Wyrsch: Lützelau. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
f Dr Etzel (1'098 m ü.M.) isch en Berg zwüsched em Zürisee und em Sihlsee im Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Di oberschte 100 Höhemeter vom freischtehende Gipfel sind rundume bewaldet. Uf der Nordflanke, wo em Zürisee zuegwandt isch, mög dr Wald bis uf 800 m abe. Underhalb vom Gipfel Richtig Oschte befindet sich d Passhöchi vom Etzelpass mit dr Kapelle St. Meinrad, benännt nach em Heilige Meinrad vo Einsidle. Dr Etzel beschtimmt massgeblich de Verlauf vo dr Sihl, wil er verhinderwt, dass die us em Hochtal vo Einsidle direkt in Zürisee abflüüsst. Schtattdesse wird d Sihl nach Weschte glenkt, wo si am Höhrohne entlang uf Sihlbrugg is Sihltal flüüsst. D Topographie am Etzel hät au d Errichtig vo dr Gwichtsmuur I de Schlage begünschtigt, wo sit 1937 de Sihlsee schtaut, wo s zuegehörige Etzelwerch in Altedorf am obere Zürisee schpiist. Dr Etzel isch es beliebts Uusflugsziil für Wanderige. Dr Blick schweift in nördlicher Richtig über de Zürisee und Obersee mit em Seedamm von Rapperschwiil bis zu de Gipfel vom Zürcher Oberland, in südlicher Richtig gege de Sihlsee und d Mythe. Uf em Gipfel schtaht es Bergrestaurant. S Etzelgebiet