rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Ä Pogrom (vom Russische погром; vo громить, "kaputt mache", "zerschdöre") isch a Form vo Ufruehr vom Pöbel und Gwaltäwändig gege ä schbezifischi ethnischi, religiöse oder anderi Grubbe. Während emä Pogrom wärde Hüser, Gschäft und religiösi Baute zerschdört, und Mensche misshandlet oder umbrocht. Dr Begriff isch im Zsämmehang mit de Judeverfolgige z Russland im 19. Johrhundert in Bruuch cho. Antijüdischi Ufrüehr het s scho in dr Antike gä. Im Johr 38 noch dr Zitewändi hai im ägyptische Alexandria die griechische Iiwohner ä Pogrom gege d Jude usgfüehrt, und die römischi Herrschaft het denn de Jude verbote in d Schdadt ine z cho. Im groossen und ganze si d Römer tolerant gegenüber Anderschgläubige gsi, wenn si ihri religiöse Gsetz nid verletzt hai, aber im zweite Johrhundert het s z Rom Uusschritige gege d Jude und d Chrischde ge, wo denn no as jüdischi Sekte gulte hai und ufgfalle si, wil si Lüt zu ihrem Glaube hai welle bekehre. Vom elfte Johrhundert a hai d Chrischde afo Chrüzzüg mache für zum s Heilige Land vo de Muslime zruggzerobere. Die meischde vo dene Chrüzzüg hai mit Verfolgige vo Anderschgläubige z Europa agfange, wo dr Pöbel, ufghetzt vo Brediger, Pogrom gege d Jude usgfüehrt het.
Kāf ( كاف ) isch de 22. Buechstabe vom arabische Alphabet und het de Zaalewert 20. Entstande isch er usem phönizische Kaph und drumm isch er verwandt mitem latinische K, em griechische Kappa und em hebräische Kaph. S Kaf bizaichnet de stimmlosi velari Plosiv (IPA: /k/) und isch schwach bihuucht, es entsprecht em Hochtütsche "k" im Wort "Kaffee". I de DMG-Umschrift wer dr Buechstabe mit "k" transkribiert. S Kaf isch e Moobuechstabe, da haisst de Artikel al- werd nöd assimiliert: al-kalb »de Hund«. I de Persische Schrift werd s Kaf liecht andersch gschribe, zudem isch drus use no de Buechstabe Gaf gschaffe worde zum die stimmhaft Variante z bizaichne. S persische Kaf bsitzt en eigene Code:
Qāf ( قاف ) isch de 21. Buechstabe vom arabische Alphabet und het de Lutwert 100. Sin Vorgänger isch s phönizische Qoph und isch verwandt mitem latinische Q, em griechische Qoppa und em hebräischen Qoph. S Qaf bizaichnet de stimmlos uvulari Plosiv (IPA: /q/) und het i de europäische Sprooche kai Entsprechig. Es chunnt emene stimmlose "g" wo wit hine im Rache artikuliert werd em nöchste und vili Beduinetielekt sprechet de Luut denn au as /g/ uus, i villne Städt wie Kairo (ar. al-Qāhira) oder Damaskus werd de Luut as glottale Verschluss (IPA: /ʔ/) usgsproche. I de DMG-Umschrift werd er mit "q" transkribiert, i nödwüsseschaftliche Werch und Zitige maist mit "k". I Domainnäme und Internetfore werd nöd selte d Zaal "8" för s Qaf bruucht. S Qaf isch e Moobuechstabe, da haisst de Artikel al- werd nöd assimiliert: al-qamar »de Moo«.
Lām ( لام ) isch de 23. Buechstabe vom arabische Alphabet und het de Zaalewert 30. Entwicklet het sich da Zaiche usem phönizische Lamed und isch verwandt mite latinische L, em griechische Lambda und em hebräische Lamed. S Lam stoot för de dentali Laterallut (IPA: /l/) und entsprecht em Alemannische "l" im Wort "Lauch". I de DMG-Umschrift werd s mit "l" transkribiert. S Lam isch e Sunebuechstabe, da haisst de Artikel al- werd assimiliert: al-layla »d Nacht«. Wenn noch em Lam e Alif stoot, verbindet sich die baide Buechstabe zu de Ligatur Lam-Alif (لا).
Mīm ( ميم ) isch de 24. Buechstabe vom arabische Alphabet und het de Zaalewert 40. S phönizische Mem isch sin Vorgänger und s isch verwandt mit em latinische M, em griechische My und em hebräische Mem. S Mim stoot för de labiali Nasal (IPA: /m/) und entsprecht em Alemannische "m" im Wort "Maa". I de DMG-Umschrift werd s mit "m" transkribiert. S Mim isch e Moobuechstabe, da haisst de Artikel al- werd nöd assimiliert: al-māʾ »s Wasser«
Die Vorderasiatischi Archäologii befasst sich mit de alte Kulture vom Middlere Oschde mit dr Uusnahm vo Ägypte wo sich d Ägyptologii drmit befasst. Im wäsentliche si das d Gebiet vo dr hütige Türkei, em Irak, Syrie, Libanon, Jordanie, Iran und Israel. Randgebiet wie Armenie, Arabie und sogar Nordweschtindie zele mänggisch au drzue. Ihre Ziitruum foht a in dr Neue Schteiziit, em Neolithikum, und isch z Änd mit dr arabische Eroberig. Was elter isch ghört zur Ur- und Früehgschicht. Die Vorderasiatischi Archäologii schdoht in änger Verbindig zur biblische Archäologii wo d Siidligs- und Kulturgschicht vo dr Region Kanaan-Paleschtina-Israel erforscht und zur Altorientalistik (oder Assyriologii), wo sich meh mit de Schbrooche beschaftiget as mit materielle Sache. S Kärngebiet vo dr Vorderasiatische Archäologii isch Mesopotamie, s Land zwüsche de Flüss Tigris und Euphrat, wo sich eini vo de eltischte Hochkulture vo dr Menschheit, wo d Keilschrift erfunde worden isch und s Rad, bildet het. D Hethiter in Anatolie D Babylonier in Mesopotamie D Assyrer in Mesopotamie D Sumerer in Mesopotamie D Akkader in Mesopotamie D Mitanni z Mesopotamie D Elamite in Mesopotamie und Iraan D Urartu in Chliiasie D Phönizier im Libanon und in Kanaan D Seevölker in Kanaan D Israelite in Kanaan
Nūn ( نون ) isch de 25. Buechstabe vom arabische Alphabet und het de Zaalewert 50. Er isch de Fortsetzer vom phönizische Nun und isch verwandt mit em latinische N, em griechische Ny und em hebräische Nun. S Nun bizaichnet de dentali Nasal (IPA: /n/) und entsprecht em Alemannische "n" im Wort "Nuss". I de DMG-Umschrift werd s mit "n" transkribiert. S Nun isch e Sunebuechstabe, da haisst de Artikel al- werd assimiliert: an-nār »s Füür«.
ʿAyn oder ʿAin ( عين ) isch de 18. Buechstabe im arabische Alphabet und het de Zaalwert 70. Entstande isch er usem phönizische Ajin und drum verwandt mitem latinische O, em griechische Omikron und em hebräische Ajin. Im Arabische stoot s Ayn för de stimmhafti pharyngali Frikativ (IPA: /ʕ/) und het kai Entsprechig i europäische Sprooche. I de DMG-Umschrift wer er mit eme Bögli (ʿ) transkribiert, wo geg rechts offen isch. I Domainnäme und Internetfore werd da Zaiche recht vill mit de Zaal "3" gschribe. S Ayn isch e Moobuechstabe, da haisst de Artikel al- werd nöd transkribiert: al-ʿayn »s Auge; d Quele«. Im Persische stönd s Ayn und s Hamza fö de Knackluut (IPA: /ʔ/), wo im Alemannische vor hässige Flüech vorchunnt: "ʔesəl!" oder "ʔaff!" und im Hochtütsche normal vor jedem Wort, wo miteme Vokal afangt, bsunders tütli aber i de Wortfuege, wie "Seeʔadler". De Luut werd im Arabische nume mit em Hamza gschribe. Für die Transkription:
Absoluti Johreszahle us em früeie Alterdum si notorisch ungenau. Johreszahle in däm Artikel si Richtlinie und sötte nid z ärnscht gnoh wärde: Für s dritte und zweite Johrduusig vor dr Ziitwändi gits verschideni Standard-Chronologie, wo aber um Johrzähnt von enander abwiiche. Babylon (in dr Bible: Babel) isch a Schdadt gsi im alte Mesopotamie grad näbem Fluss Euphrat. Dr Tell, wo siini Ruine bildet hai und wo öbbe 85 km südlig vo Bagdad liit, isch faschd alles was vo einere vo de wichtigschde Schdedt vo dr Antike übrigbliiben isch. Die Hängende Gärte vo Babylon si dr griechische Dradition no eis vo de Siibe Wältwunder gsi. Babylon (oder Babylonie) isch au dr Name für s Land, wo vo dr Schdadt regiert worden isch. Babylon het zweimol in siiner Gschicht d Hegemonie über Mesopotamie gha, zur Ziit vom Altbabylonische Riich, wo vom 19. bis zum 16. Johrhundert BCE duurt het, und vom Neubabylonische Riich, wo vom Nabopolassar 626 vor dr Ziitwändi gründet und vo de Perser 539 eroberet worden isch. Es giit für die Ziit verschidnigi Chronologie. D Date wo do agfüehrt wärde si zimlig schbekulativ. Sumuabum 1894–1881 (1830–1817) Sumulaīlu 1880–1845 (1816–1781) Sabium 1844–1831 (1780–1767) Apil-Sin 1830–1813 (1766–1749) Sin-muballit 1812–1793 (1748–1729) Hammurapi 1792–1750
De Melchior Goldast (* 6. Januar 1578 z Bischofszell im hütige Kanton Thurgau; † 11. August 1635 z Gießen in Hesse) isch e schwizerische Jurist und Humanist gsii. De Goldast het im bayrische Memminge s Gymi bsuecht und denn z Ingolstadt studiert und schliessli de Magistergrad an de domolige "Akademi" z Altdorf öbercho. Denn isch er z Gempf private Studie nochegange. Ab 1599 het er i de Bibliothek vom Chloster Sanggale sini Forschige bitribe und sich debi wertvolli Büecher uf nöd ganz subere Weeg aagaignet. Wege dem, und weler die Büecher au unsachgmäss bihandlet het, so asi kaputt gange sind, isch er 1605 vor s Gricht choo und verurtailt worde, allerdings ooni grosse Folge. De Goldast isch ann vo de erste gsii, wo Werch vom Chloster Sanggale im Buechdruck publiziert het, wobii sis Hoptintressi a de alemannische und schwööbische Gschicht glegen isch. Sini aigne Zuesätz und Interpretatione, wie zum Biispil gwüssi Lutgsetz zwüschet Latiinisch und Tütsch, hend kai groossi Bidütig. De Melchior Goldast isch de Erzücher vom Fraiherr vo Hohensax gsii und het ab 1606 z Frankfurt am Main glebt, wonner historischi und juristische Guetachte verfasst het. Er het e grossi aigni Bibliothek ghaa, drunder vill Büecher vom Chloster Sanggale.
Mit Diaspora (vo griechisch διασπορά, Verschtreutheit) meint mä Gmeinde vo religiöse oder ethnische Gmeinschafte wo as Minderheite verschdreut under Anderschgläubige oder Aaghörige vo ethnisch verschiidene Gmeinschafte läbe und d Gebiet sälber wo si wohne. Hauptardikel: Die jüdischi Diaspora Urschbrünglig isch dr Begriff Diaschbora für die jüdische Siidlige wo im babylonische Exil entschdande si. Dr Uusdruck isch zum erschde Mol in däm Zsämmehang in dr Septuaginta, dr altgriechische Übersetzig vom hebräische Tanach, wo die ältischti Übersetzig vom ganze Tanach isch, bruucht worde. Hützudag meint me drmit alli Jude wo nit z Israel läbe. S hebräische Wort Galut (גלות) wird öfters bruucht in däm Zsämmehang, vor allem wenn mä än unfreiwilligi Exilierig meint, susch bruucht mä im allgemeine s Wort Diaschbora. Das si Gebiet vor allem im Süde vo Dütschland wo die Evangelische in dr Minderheit si und Broblem hai ihri religiöse Inschdidutione wie Pfarrhüser, Chille usw. finanziell z erhalte. D Diaschbora überchumt Hilf vo de evangelische Chillebehörde und dur dr Gustav-Adolf Verein und dr Martin Luther Bund. Mä redet vo erä katholische Diaschbora, wenn im ä Gebiet d Katholike weniger as ä Drittel vo dr Bevölkerig uusmache, in Nord- und Nordweschdütschland, in de skandinavische und emä Deil vo de angelsächsische Länder.
Gnesen esch e Stadt in Pole, Woiwodschaft Großpole. Es esch berüemt förs historisch Stattzentrum. Gniezno isch eini vo de älteschte Schtädt vo Pole, die erschte Iiwohner sind Steiziitmänsche gsi. Die erschti Erwähnig in ere Urchund isch am Endi vom 10. Jahrhundert gsi, wo d'Chrischtianisierig vo Pole schoo gschtartet hät. Es git syt em 8. Jahrhundert e Burg. Ab em 9. Jahrhundert isch d'Schtadt s politischi Zäntrum vom Schtaat vo de Piaschte gsi. Im Jahr 1000 hät da de Bolesław I. Chrobry de Chaiser Otto III. troffe, und dän isch do s ältischti polnische Erzbischtum gründet worde. 1025 isch de Bolesław I. Chrobry de erschti Chönig von Pole worde. I de Jahre 1238/39 hät Gnesen d' Schtadträcht überchoo. Bis is Jahr 1320 isch s en Chrönigsort vo de polnische Chönige gsi. Gnesen isch langi Ziit s chulturelli Zäntrum vo Pole gsi. Für Pole isch d'Schtadt es Zeiche für d'Afäng vo sim Schtaatswese. Nach em Wiener Kongress hät Gnesen zum Chreis Gnesen i de preussische Provinz Pose, Regierigssbezirk Bromberg ghört. Mit dr Implementierig vom Versailler Vertrag am 20. Januar 1920 isch Gnesen wider en Teil vo Pole worde. Nach em Überfall uf Pole vo de Dütsche isch Gnesen am 11. September 1939
Absoluti Johreszahle us em früeie Alterdum si notorisch ungenau. Johreszahle in däm Artikel si Richtlinie und sötte nid z ärnscht gnoh wärde: Für s dritte und zweite Johrduusig vor dr Ziitwändi gits verschideni Standard-Chronologie, wo aber um Johrzähnt von enander abwiiche. Assur isch die eltischti Hauptschdadt vo Assyrie gsi, es isch uf em rächte Ufer vom Tigris gläge, und het nochwiislig scho in dr Middi vom dritte Johrduusig exischdiert. Es isch bis ins 9. Johrhundert vor dr Ziitwändi die wichtigschti Schdadt vo de Assyrer gsi. Im Neuassyrische Riich hai Kalach (Nimrud), Dur Scharrukin und denn Ninive si hischdorischi Rolle übernoh. Assur het aber si Wichtikeit nid ganz verlore, wil s Zäntrum vom Assurkult in dr Schdadt bliiben isch und au d König wiiterhii dört begrabe worde si. Im Johr 614 BCE isch d Schdadt vo de Meder under em Kyaxares II. zerschdört worde. Im 1. Johrhundert vor dr Ziitwändi isch Assur widr ufbaut worde und isch es Verwältigszäntrum vo de Parther gsi. Aber scho drei Johrhundert schböter isch d Schdadt vom Sassanidekönig Schapur I. widr zerschdört worde. Es letschts Mol isch dr Ort im 12. und 13. Johrhundert under de Zangide vo Mossul bewohnt gsi, und het au ä ziitlang
Ninive isch d Hauptschdadt vom Neuassyrische Riich gsi. Ninive isch uf em lingge Ufer vom Tigris gläge, gegenüber vom hütige Mosul. Es isch us Inschrifte siit em dritte Johrduusig vor dr Ziitwändi bekannt, het aber politisch ä chliini Rolle gschbilt bis es währed em Neuassyrische Riich zur Hauptschdadt vo Assyrie worden isch. Underem König Sanherib (705-681) isch es eini vo de wichdigschde Schdedt im Middlere Oschde gsi, mit erä dobblete Schdadtmuure, emä achzig Kilometer lange Wasserkanal und brächtige Baläscht. Dr Assurbanipal (669-626) het se no meh uusbaut. Aber scho churz druf, im Johr 612 vor dr Ziitwändi, isch Ninive vo de Meder und de Babylonier zerschdört worde. Anne 628 isch’s bi Ninive zun ere Schlacht zwüsche de Byzantiner und de Perser choo. Änglischi Archäologe hai Ninive siit dr Middi vom 19. Johrhundert usgrabt. D Schdadt het d Form vom enä unregelmässige Vieregg gha. Uf zwei Hügel näbem Fluss si Tämpel baut gsi und d Paläscht vom Sanherib und em Assurbanipal, wo berüehmt si wägen ihre Relief. dtv-Lexikon, Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1970, Band 13, S.140 Absoluti Johreszahle us em früeie Alterdum si notorisch ungenau. Johreszahle in däm Artikel si Richtlinie und sötte nid z ärnscht gnoh wärde: Für s dritte
Kalach, assyrisch Kalchu, siit em 19. Johrhundert noch dr Ziitwändi Nimrud, isch än antiki Schdadt in Mesopotamie gsi, wo näbem Tigris glägen isch, 30 Kilometer südöschtlig vo Mosul. Kalach isch öbbe 1270 vor dr Ziitwändi gründet worde. Währed em Neuassyrische Riich isch d Schdadt under em Assurnasirpal II. d Hauptschdadt vo Assyrie gsi. Dr Sanherib het denn d Hauptschdadt nach Ninive verleit. Im Johr 612 isch Kalach währed dr Eroberig vom Assyrische Riich dur d Meder und Babylonier zerschdört worde. Im 19. und 20. Johrhundert isch Nimrud usgrabe worde. dtv-Lexikon, Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1970, Band 10, S.7
Dr Buur Fredy Schär (* 18. Jänner 1964) isch e Schwyzer Liedermacher, Trubadur, Kabarettischt und Witzverzeller. Si gleerti Bruef (Buur) isch si neui Freizitbeschäfftigung worde und si alti Freizitbeschäfftigung (Unterhalter) isch jetz dr neu Bruef. Är het scho in dr ganze Dütschschwyz und im alemannische Ussland sini Uftritt gha. Dr Fredy Schär isch am 18. Jänner 1964 uf d’Wält cho und isch z`Häfelfinge und z`Gälterchinde, also im Baselbiet ufgwachse. D`Primarschuel het är z`Häfelfinge und z`Gälterchinde bsuecht. Denn isch är in d`Sekundarschuel z`Gälterchinde gange in die progymnasischi Klass. Scho wärend dr Schuelzit het me gse, dass dr Fredy kabarettischtischs Talänt chönnti ha. Die künschtlerischi Odere het är villicht vo sim Grossätti, em Karl Pümpin, g'erbt. Au musikalisch isch är recht früe ufgfalle, denn är isch dr Sänger und Bassgitarrischt von ere Schüelerbänd gsi. Sini grosse musikalische Vorbilder si dr Paul McCartney vo de Beatles und natürlich dr Bärner Trubadur Mani Matter. Nach dr Schuelzit het är uf em elterliche Buurehof gschafft. Denn isch är in d`landwirtschaftlich Schuel im Eberain z`Sissech gange und het sis praktische Lehrjoor bim Meischterbuur Toni Speiser, ebefalls z`Sissech, hinter sich brocht. Einigi vo sine erschte Uftritt het är an de Abschlussöbe vo dr landwirtschaftliche Schuel gha. Dört
S Magdalenebergle isch e keltisches Fürschtegrab uus de Iiseziit, des hoaßt uugfähr 600 Johr vor iisere Ziitrechnig. S liit im äuserschte Süde vu Villinge, uf em Laible (740 m ü. NN). S isch de greeschte Grabhigel vu Mitteleuropa uus de Hallstadtziit un hät e Volume vu 22000 Zuber. De keltische Fürst hät, da wo d Kirne un Brig zämmefließet, inere befeschtigte Sidlung gwohnt. Hitstag wird selle Bergzunge Kapf gnennt. D Wissenschaftler hän uf'm Laible 1890 un denn nomool 1970 bis 1973 Grabunge gmacht. Sie hän im Magdalenebergle e großes Grab uus de Hallstadtziit gfunde. I sellem Grabhigel hät mer no e Blockhuus uus Oachebalke gfunde. Da drinne sin leider nu no Knoche vunem Mensch, Knoche vunem kliine Süüle, Reschte vunem Wage, e wengle Schmuck un Teile vum Pferdezaumzüg gsi. Schiints hän des Grabräuber scho usgrummt ghet. Um des Fürschtegrab rum sin no 126 andere Keltegräber gfunde worre, wo no en Huufe Biigabe drinne wared. Die Dillekammer un die andere Fundschtick uus em Magdalenebergle kaa mer im Franziskanermuseum z Villinge aagucke.
Im Land oder Lannja ist as bergdourf mid 458 wounre in dar Provinz Vercelli im Piemont. Da’ alti Walser-G’mai g’heirind di deirfer: Zar Sogu, Im Undre Grobe, Z’ Jakmuls Hus, Z’ Pudelenn, Fum Diss, In d’ Stitz, Zar Chilchu, Zam Steg, Im Oubre Rong, Im Rong, Z’ Kantmud, Z’ Purratz Hus, In d’ Bundu, Fum d’ Boudma, Fum d’ Rufinu, Im Garrai, Im Adelstodal, In d’ Merlette, Z’ Utters Hus, Z’ San Miklos und Im Wold. – Sid 2019 g’heird auch d’ wailsch G’mai Fun d’Rifu (piemontäisisch: S’la Riva; wailschu: Riva Valdobbia) dar g’mai Im Land. Nachpurg’maine sind Grussnai (wailschu und frankprovenzalisch: Gressoney-La-Trinité und Gressoney-Saint-Jean), Z’Makanà (wailschu: Macugnaga), Alto Sermenza (darzua g’heird In Rimu, wailschu: Rima San Giuseppe) und Zermatt. Im Land ist ds letsch dourf im Tseschrutol (Piemontäisisch und Wailschu: Valsesia) gor under da’ Gourner (Monte Rosa) fun ainer heiji va’ 1205 m. Ds ourd häd a boude va’ 72 km² und a wounrudicki va’ 6 wounre/km². luag da Hauptartikel Laindertitzschu Wia auch In Rimu, Kirkhofer (Piemontäisisch: Carcòfo; Wailschu: Carcoforo) und Remmalju haind schich d’Walser im 13. und 14. hunderkjor Im Land g’ainsidlut. Van disem volch geind d' heichstalemannisch Landzunga, etlichi bruucha und d’aigendi holzbuwwa ihru ursprung. Ds Walsertitzscha
Absoluti Johreszahle us em früeie Alterdum si notorisch ungenau. Johreszahle in däm Artikel si Richtlinie und sötte nid z ärnscht gnoh wärde: Für s dritte und zweite Johrduusig vor dr Ziitwändi gits verschideni Standard-Chronologie, wo aber um Johrzähnt von enander abwiiche. Akkad (Sumerisch Agade) isch än antiki Schdadt nöime in dr Middi vo Mesopotamie gsi. Es isch d Hauptschdadt vom akkadische Riich gsi, wo si gröschdi Macht in dr Ziit vom 24. bis em 22. Johrhundert vor dr Ziitwändi under em Sargon vo Akkad und siine Nochfolger erreicht het. D Schdadt isch wohrschiinlig uf em weschtlige Ufer vom Euphrat gläge, zwüsche Sippar und Kisch, öbbe 50 Kilometer südweschdlig vo Bagdad. Bis hüt het mä dr Ort nit gfunde. Die akkadisch Schbrooch, wo zu de semitische Schbrooche ghört, isch in dr alte Babylonische Periode dr Dialäkt gsi, wo am wiitischde in Mesopotamie verbreitet gsi isch. D Sumerer, won ä Schbrooch gschwätzt hai, wo zu keiner Schbroochgrubbe in dr Region ghört het, hai semitischi Übersetzige vo sumerische Teggscht mit akkadû, was „in dr akkadisch Schbrooch“ bedütet, beschriibe. S Akkadische isch in Keilschrift gschriibe worde, wo vo de Sumerer erfunde worden isch. Die zwei wichdigste Völkergruppe im früeie südöstlige Mesopotamie si d Sumerer,
Absoluti Johreszahle us em früeie Alterdum si notorisch ungenau. Johreszahle in däm Artikel si Richtlinie und sötte nid z ärnscht gnoh wärde: Für s dritte und zweite Johrduusig vor dr Ziitwändi gits verschideni Standard-Chronologie, wo aber um Johrzähnt von enander abwiiche. Sumer isch es Land in dr Antike gsi, wo im Südoschde vo Mesopotamie zwüschem Euphrat und em Tigris glägen isch. Si Kultur het ä groosse Iifluss uf alli mesopotamische Kulture gha, wo sich noch ihm entwicklet hai. Dr Name Sumer chunnt vom akkadische Šumeru. D Sumerer sälber hai em ki-en-gir gsait und sich sälber sag-giga, wo 'Lüt mit schwarze Chöpf' bedütet. D Bible het s Wort Schinar bruucht, d Ägypter Sngr und d Hethiter Šanhar(a). S Land isch in Schdadtschdaate iideilt gsi, dr eltischt drvo isch Ur gsi. Anderi Schdedt si Nippur, Lagasch und Uruk gsi. D Schdedt si vo Schdadtfürschte, Lugal (groosse Ma) gregiert worden. Dr Lugal isch au dr högscht Brieschder und dr Tämpel isch s bolitische, religiöse und wirtschaftlige Zentrum vo dr Schdadt gsi. Die eltischt sumerischi Trinität het us em Enlil, Anu und Enki beschdande. S het au ä Sunnegott, dr Utu, gä, ä Mondgott Nanna und ä Liebesgöttin, d Inanna. D Sumerer hai sich
Absoluti Johreszahle us em früeie Alterdum si notorisch ungenau. Johreszahle in däm Artikel si Richtlinie und sötte nid z ärnscht gnoh wärde: Für s dritte und zweite Johrduusig vor dr Ziitwändi gits verschideni Standard-Chronologie, wo aber um Johrzähnt von enander abwiiche. Mesopotamie isch e Name vom Gebiet a de beide Flüss Euphrat und Tigris – drumm heisst s uf düütsch au Zweistromland. Die grosse Flüss chöme us Anatolie und münde in Persische Golf. Me zelt zu dere Landschaft die südöschdligi Türkei, Syrie und der Irak. Hischdorisch isch es eins vo de erschte Zentre vo dr menschlige Kultur gsi. dört si d Höchkulture vo Sumer, Akkad, Babylon, Assyrie und Mitanni entschdande. Mesopotamie chunnt vom Griechische für "zwüsche (μέσος) zwei Flüss (ποταμός)", wo dr Euphrat und dr Tigris drmit gmeint si. Au in andere Schbrooche wird dr Name für d Region oder Deil drvo vo dr Exischdänz vo de beide Flüss abgleitet: die alte Ägypter hai em Riich vo de Mitanni, wo im weschtlige Mesopatamie glägen isch, Naharina (nhrn) gsait, nach em Semitische "Zweiflussland": aram. ܒܝܬܢܗܪܝܢ, hebr. ארם נהריים, arab. بلاد مابين النهرين Bilad ma bayn al-Nahrayn oder بلاد الرافدين Bilad Al-Rafidayn. D Iiwohner vo Mesopotamie sälber hai vom kalam gschwätzt, em
D Förstaptai St. Galle isch e Benediktiinerabtai i de Stadt Sanggale gsii. De Ort het zerstmol ab 612 de St. Gallus as Aisidler biwont. Erst ane 719 het de St. Opmar am Platz vo de Aisidelai e Chlooster ggründet, wo denn schnell agwachsen isch und recht mächtig woren isch. Bis 1798 isch de Apt vo Sanggale en Riichsförst gsii, wo Sitz und Stimm im Riichstag vom Hailige Römische Riich Tütscher Nation gha het. Glichzitig isch s Chloster au Zuegwandte Ort i de alte Aiggnosseschaft gsii. D Stadt Sanggale rund ume isch aigeständig gsii, d Landschaft aber, s Förschteland, isch vom Chloster abhängig gsii und au d Städt Wil im Weste und Rooschi im Oste em Bodesee. Zum Chloosterstaat hend no d Herrschaft Noiraveschburg im Allgöi und d Herrschaft Ebringe im Briisgi ghöört. Ane 1805 isch s Chloster ufghobe worde und de Apt Pankraz Vorster het is Exil müese. D Geget vo Sanggale isch bis is 7. Joorhundert no Urwald gsii. Ane 612 het denn de irischi Wandermönch Gallus, e Schüeler vom Columban, bim Flüssli Stainach sini Aisidelai iigrichtet. Noch sim Tood geg 650 isch er bi sinere Zele bigrabe wore und sis Grab isch zumene Pilgerort wore, wo au e
D Emma Watson (15. April 1990 z Paris) isch e englischi Schauspilerin. Ihre vollständig Name isch Emma Charlotte Duerre Watson. Sie isch bekannt worde dur ihri Darstellig vo dr Hermione Granger (dt. Hermine Granger) i de Harry-Potter-Film. Sie isch am 15. April 1990 z Paris uf d Wält cho. Det het sie au di erste 5 Jahr vo ihrem Läbe verbracht. Si het en französischi Grossmueter. 1995 isch si denn mit ihrere Muetter Jaqueline und ihrem 2e halb Johr jüngere Brüeder Alex nach Oxford zoge, will sich ihre Vater (Chris) und ihri Muetter, beidi Ahwält, scheide lo hend. Ihre Vater isch denn uf London zoge. Sie lebd bis hüt in Oxford. Ide Dragon School het d Emma s erschte Mal ihres schauspielerische Könne zeigt. Bevor sie dur d Harry Potter Film id Kino cho isch het sie i mehrere Uffüerige im Schueltheater d Hauptrolle gspilt. Wo sie sibni gsi isch het sie ihre erschti Priis gwune, bimene Gedichtvortragswettbewerb. Vor de Harry Potter Verfilmige het si no bi keim professionelle Film mitgspilt gha. Wo si nüni gsi isch het ihre Theaterlehrer si zum Casting vo Harry Potter und de Stei vo de Weise agmeldet, will er ihres grosse Potential gseh het.