rlitschk/wikidir huggingface dataset:
p1 D Ruine Dierschburg, au Tiersperg gnännt, isch e Burgruine uf eme felsige Higel eppe 1900 Meter sidestlig vum Ortsdeil Dierschburg vu dr Gmei Hohberg im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Die Hecheburg isch vu dr Herre vu Diersburg am Änd vum 12. Johrhundert böue loo wore. S erscht Mol gnännt isch si anne „Stein zu Tiersperc“ vum Walter von Tiersperc un anne 1259 as "Diersberg". Im 13. Johrhundert isch d Burg erwyteret wore un isch im 14. Johrhundert e Ganerbe-Burg gsi, bis si im Dryssgjehrige Chrieg un 1668 vu dr Franzose gschlisse woren isch. 1763 isch d Burg fir d Steigwinnig abbroche wore. In dr Johr 1980 bis 1983 isch d Ruine reschtauriert wore. D Burg isch speter im Bsitz vu dr Markgrofe vu Bade gsi un ab 1455 im Bsitz vu dr Freiherre vu Roedern. Di ehmolig Burgaalag isch e chleini stark bfeschtigti Aalag gsi mit ere bsudnere Chärnburg, wu zwei Palasgebäude gha het, derfir aber kei Bärgfrid. D Böusubschtanz zeigt deilwyys Buckelquader. D Schildmuur het e Sterki gha vu 3 Meter un d Ringmuure vu 2 Meter. D Aalag isch hite in Privatbsitz. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN
p3 Hochegeroldseck isch e Burgruine im Schwarzwald. D Ruine lyt im Ortsdeil Schenberg vu dr Gmei Seelbach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch Stammsitz gsi vu dr Herre vu Geroldseck. D Hochegeroldseck lyt uf ere Aahechi zwischen em Kinzigdal un em Schutterdal. D Burg isch um 1260 uf em Schenberg as Stammburg vu dr Herre vu Geroldseck böue loo wore un het zwische dr Landesdeilig 1277 un em Änd vu dr Geroldsecker Herrschaft 1634 dr Mittelpunkt vu dr Obere Herrschaft Hochegeroldseck bildet. S Biet vu dr obere Ortenau isch syter anne 1277 in dr Hand vu dr Noofahre vum Walther vu Geroldseck gsi un het d Herrschafte Lohr, Mahlberg, Schiltach un d Chleschter Schuttere und Ätteneminschter umfasst. Ebefalls im Bsitz vu dr Herre vu Geroldseck gsi isch d Landvogtei zue bode Syte vum Ryy vu Basel bis Seltz. Fir 30.000 Gulde het dr Markgrof Jakob I. vu Bade 1442 vu dr Noofahre vum Walther vu Geroldseck, d Helfti vu dr Herrschaft Lohr un Mahlberg gchauft. 1486 isch d Burg vum Pfalzgrof Philipp eroberet wore un isch derno bis 1534 bi dr Kurpfalz blibe. D Burg isch anne 1688 dur franzesischi Truppe gschlisse wore. D Ruine Hochegeroldseck isch hite Eigetum vu
Ederswiler isch die einzigi dütschsprochigi Gmeind im Kanton Jura (Bezirk Dälsbrg) in dr Schwiiz. Ederswiler ligt uf 553 m ü. M. relativ abgläge siibe Kilometer nördlig vom Kantonshauptort Dälsbrg (Luftlinie) unwyt vo dr französische Gränze im nördlige Juragebirge in ere Talmulde am Bösebach. Mit 33 Hektare ghört Ederswiler zue de chliine Gmeinde vom Jura. Nochbergmeinde vo Ederswiler sin Pleigne und Movelier im Kanton Jura und Roggeburg im Kanton Basel-Landschaft. Ederswiler isch die einzig dütschsprochig Gmeind (84,5 %) vom Kanton Jura, es läbe aber numme ca. 120 Lüt z Ederswiler. Dur das ghört Ederswiler au yywoonermässig zue de chliinschte Gmeinde vom Jura. Uffgrund sinere Abglägeheit het Ederswiler vo 1850 bis 1900 fasch d Helfti vo sine Yywooner verlore (1850: 219 / 1900: 124). Sitdäm stagniert d Zaal meh oder weniger. Ederswiler isch sehr landwirtschaftlig prägt, meh als d Helfti vo de Erwärbstätige sin dört am Schaffe, die andere schaffe vor allem uswärts. Jedes Joor findet e internationals Motocross-Renne statt (mit Roggeburg zämme). Ederswiler ligt zimli absits; es gitt e Regionalstroos noch Dälsbrg resp. ins französische Ferrette wie au e Verbindig uf Roggeburg. Postautolinie füere vo Dälsbrg und vo Laufe-Roggeburg noch Ederswiler. Als einzigi jurassischi Gmeind isch Ederswiler im Tarifverbund Nordweschtschwiiz, aber
p3 D Burg Huse isch e hochmittelalterligi Burgruine iber dr Stadt Huse im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. D Ruine lyt im Kinzigdal im Schwarzwald. Wahrschyns hän d Herzöge vu Zähringe im 12. Johrhundert do ne erschti Burg böue loo. Si isch anne 1246 s erscht Mol as Castrum Husen gnännt wore. Si isch derno in dr Bsitz vu dr Grofe vu Fryybeg chuu. Anne 1303 isch d Burg dur d Hochzyt vu dr Verena vu Fryybeg mit eme Firschtebärger an d Grofe vu Firschtebärg) chuu. Dr Grof Heinrich IV. vu Firschtebärg het d Burg zwische 1453 un 1477 großzigig umböue un erwytere loo. E Halsgrabe un e Vorburg hän di eigetlig Burg mit em Palas un em Bärgfrid gschitzt. D Burg isch d Wohnig vu dr firschtlige Burgvegt gsi. Im Johr 1632 isch d Burg abbrännt un isch derno wider ufböue wore. 1643 isch si vu franzesisch-weimarische Truppe unter em Grof Jean Baptiste Budes de Guébriant gschlisse wore. Speter isch d Ruine in d Schanze mit yybezoge wore fir d Verdeidigung vum Dal gege fyndligi Truppe. Anne 1896 het dr Bärgfrid e Zinnechrone iberchuu statt em Durmhelm. 1968 het d Stadt Huse d Ruine vum Firschtehuus Firschtebärg ufgchauft. Erhalte sin Deil
Onderäntfälde esch en Gmeind met rond 3300 Iiwohner em Kanton Aargau ond liit em Suhretal. Es gränzt a Aarou, Oberäntfälde, Suhr, Schönewerd ond Eppeberg-Wöschnau. Us dem chamer folgere, dases ganz em Weschte vom Aargau esch ond dorom au zum Bärner Aargau ghört. D Verbindige send exzellänt, es get sowohl en Regionalzugverbindig (AAR), als au es usprägts Strossenetz ond en Aschloss ad Autobahn. D' Höchi öber em Meer betreit öppe 415 Meter. 'S Dorfbeld esch starch vom Deschtelbärg prägt, wo aber eher en Högel als en rechtige Bärg darstellt. Hüüfig redt mer vo 'Äntfälde', demet meint mer 'd Gmeinde Onder- ond Oberäntfälde, wo mettlerwiile veli Verwaltigsarbete gmeinsam verrechtet. Zom Bischpel de Zivilschotz ond 's Schuelsystem. Au send die beide Gmeinde so zämegwachse, dasmer si praktisch ned cha usenand halte. Beidi Gmeinde zäme hend rond 10'000 Iwohner ond jewiils en Änte em Wappe, wobi mer sich zemli secher esch, dass de Name 'Unterentfelden' ned wörkli vo de Änte stammt, sondern vom Ändi vom Fäld. Z Onderäntfälde sälber gets nor en Primarschuel ond en Realschuel. Beidi send e zwoi Schuelhüüser onderbrocht. Oberstuufeschüeler wo entweder ed Sekondar- oder Bezerksschuel wend go, müend die 'z Oberäntfälde mache. Aber well 'd Verbendige entweder per AAR (Regionalzug)
D Burg Nejestei isch e Burgruine uf eme Uuslaifer vum Chleine Schärtechopf sidweschtlig vu Huebacker, eme Ortsdeil vu dr Gmei Lütebach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Die Hecheburg isch um 1322 vu dr Grofe vu Fryybeg böue loo wore. Wyteri Bsitzer sin d Herre vu Neuenstein gsi. Anne 1609 isch d Burg Nejestei gschlisse wore. Hite sin vu dr Burg nume no wenig Muurräscht z sähne. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Schwarzwald-Verlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 Commons: Burg Neuenstein (Hubacker) – Sammlig vo Multimediadateie Burg Nejestei uf burgeninventar.de
Neuenstein isch dr Name vu däne Ortschafte: Neuenstein, Stadt im Hohenlohekreis z Bade-Wirttebärg Neuenstein (Hessen), Gmei im Landchreis Hersfeld-Rotenburg z Hesse Neuenstein isch dr Name vu däne Burge: Burg Neuestei, Burgruine bi Badewyyler im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg Burg Nejestei, Burgruine bi Lütebach-Huebacker im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg Burg Neuenstein, Burg bi Neuenstein-Saasen im Landchreis Hersfeld-Rotenburg z Hesse
p3 D Burg Nej-Windeck, au Burg Neuwindeck, Burg Lauf oder Laufer Schloss gnännt, isch e Burgruine uf em Schlossberg, ere Aahechi in Ortslag vu Lauf im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. D Burg isch anne 1371 s erscht Mol in ere Urkund gnännt wore. Si isch um 1300 vu dr Herre vu Windeck böue loo wore. Däne ihri Familie het sich in zwo sälbstandigi Linie drännt gha: Alt- un Nej-Windeck. 1377 isch in ere Urkund e Burgkapälle gnännt, wu dr Heilige Drej Chenig gwejt gsi isch. Di bode Linie vu dr Familie, wu in dr Gschicht nit immer eidytig usenanderzhalte sin un au s nämlig Wappe gfiert gha hän, hän wäge ihre unterschidlige Inträsse vilmol in Gegnerschaft gläbt. Eso isch s chuu, ass d Burg dr Stroßburger im Schleglerkrieg (1394 – 1396) as Stitzpunkt gege Alt-Windeck dient gha het. D Fyndseligkeite hän erscht anne 1466 ufghert. Dr Berthold von Neu-Windeck het in däm Johr d Anna von Alt-Windeck ghyrote. Dr letscht Erb, dr Jakob von Windeck, isch uf dr Ruckreis vu syyre Junkerfahrt, wu ne dur Frankryych, Spanie un Italie uf Palästina gfiert gha het, z in Venedig 1592 an ere schwäre Chranket gstorbe. D Läche sin an s Ryych un an
D Schaueburg isch e Burgruine oberhalb vu Gaisbach, eme Ortsdeil vu dr Stadt Oberkirch, im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf rund 397 Meter iber Normalnull uf eme Bärgsporn im Ränchdal. D Burg isch im 11. Johrhundert vum Herzog Berthold II. vu Zähringe böue loo wore un isch anne 1120 s erscht Mol gnännt. Wyteri Bsitzer sin d Grofe vu Calp (um 1090), d Herre vu Eberstei (um 1200) un d Ritter vu Schaueburg gsi. D Burg isch im Dryssgjehrige Chrieg gschlisse wore, wyteri Zersterige het s anne 1689 un 1703/13 gee. Syterhär isch d Burg e Ruine. D Ruine isch no guet erhalte. D Burgaalag mit zmindescht drej Wohndirm, wu no zwe dervu zem Deil erhalte sin, zeigt no Räscht vun eme Dordurm, vun ere Ringmuure, wu ne Kapälle draböuen isch, un vun ere Vorburg, wu umschlossen isch vun eme Halsgrabe un eme ussere Wall. Friedrich-Wilhelm Krahe: Burgen des deutschen Mittelalters. Weltbild Verlag GmbH. Würzburg 1998. ISBN 3-86047-219-4 Max Miller, Gerhard Taddey: Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg. Stuttgart 1965 Wolfgang Zimmermann: Unterwegs zu Burgen und Schlössern im Schwarzwald. Ausflüge und Wanderungen zu den schönsten und interessantesten Burgen und Schlössern. Fink-Kümmerly und Frey. Ostfildern 1981. ISBN 3-7718-0409-4
p1 D Ruine Wolfe, au Altwolfach oder Schlessli gnännt, isch dr Iberräscht vu dr friejere Burg Wolfach z Wolfe im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. D Burgruine lyt uf eme gäche Bärgcheigel uf rund 318 Meter iber Normalnull in eme Sytedal vu dr Kinzig, am linke Stade vu dr Wolf zwische Wolfe un em Ortsdeil Kirche vu Oberwolfe. S isch nit beleit, wänn gnau d Herre vu Wolfach d Burg hän böue loo. Di salisch Böuwyys losst aber vermuete, ass si am Änd vum 11. Johrhundert böue woren isch. Anne 1084 isch dr Name "Wolfacha" s erscht Mol gnännt. In sällere Zyt soll e Fridericus de Wolfhacha uf dr Burg gwohnt syy. Derno verschwindet d Burg aber wider us dr Gschicht. Erscht anne 1272 git s wider Quälle zue dr Burg. E Wunderhuen soll "in castro Wolfach" alldag zwei Eier mit zwei Beler in ihre Näscht gleit haa. Im Johr 1291 het dr Friedrich von Fürstenberg († 1296) di letscht Verdrätteri vu dr Familie ghyrote, d Udilhild von Wolfach. Di gsamnt Herrschaft isch eso dur Erb an d Firschtebärger gfalle. Um 1380 isch e "hoff vor der Burg" gnännt. 1447 bis 1449 sin greßeri Renovierigsarbete auf dr "burgk ober Wolfach" dur dr
p1 p3 D Ruine Birchiburg isch e Burgruine im hintere Mehlidal, unterhalb vum Chloschter St. Ulrich am Nordhang vum Birkebärg eppe 3500 Meter sideschtlig vu dr Gmei Bollschwyl im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. 1291 wird dr Birkebärg s erscht Mol as „manlehen ze birchiberg“ gnännt. D erscht Nännig vu dr Burg erfolgt anne 1347 als „festi ze Birchiberg“ im Teschtamänt vum Johann Schnewlin, wu d Familie vun em d Burgherre uf dr Birchiburg gsi sin. Um 1377/78 isch d Burg gschlisse wore. Di iberliferete Urkunde gän kei gnaueri Hiiwyas druf, us welem Grund si gschlisse woren isch. S wird vermuetet, ass es e Art Strofaktion gsi isch, wu im Ramme vum Oberryynische Städtebund au d Fryybeger Burgerschaft mitgmacht chennt haa. 1998 bis 2002 het s Inschtitut fir Ur- un Friegschichte un Archäologyy vum Mittelalter vu dr Universitet Fryybeg Uusgrabige im Beraich vu dr Burg durgfiert, wu vu dr Dytsche Forschigsgmeinschaft (DFG) gferderet wore sin. No dr Uusgrabig vu dr DFG het d Burgaalag e Bärgfrid gha mit ere Grundflechi vu eppe 5,5 bis 6 x 5,5 bis 6 Meter un zmindescht ei Palas, uf drej Syte gschitzt vun ere zminderscht 5,50 Meter hoche Schildmuure. Uf dr Weschtsyte isch e Abortdurm
p3 D Burg Falkestei (au Alt-Falkestei) isch e Burgruine uf em Baan vu dr hitige Breitnau im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. D Ruine lyt am Yygang vum Helledal - em „Untere Helledal“, bim Buechebacher Ortsdeil Falkesteig, uf eme hite nit zugängige Platoo vun ere gäche Haale. D Burg isch aafangs vum 12. Johrhundert vun eme zähringische Minischtrialegschlächt uf ere gäche Aahechi am untere Yygang vum Helledal böue wore, wu au as „Falkesteige“ bekannt gsi isch. D Erböuer sin us em Wittedal chuu un sin derno as s d Herre vu Falkestei bekannt gsi. Noch ihne un ihre Burg isch s Dal Falkesteiner Dal gnännt wore, dr Name Helledal isch erscht speter entstande. Die Burg hätt dr wichtig Verchehrswäg dur s Dal solle schitze, wu dr Bryysgau mit dr Boor un em Bodesee verbunde het. D Herrschaft vu dr Burg het bal s Dal uffe glängt bis uf Hinterzarte un Ditisee. Wyteri Burge, wu d Falkesteiner ufgrichtet gha hän, si d Falkebiel un di hitig Buebstei gsi, au Nej-Falkestei gnännt. Wu dr Wäg, wu dr Falkesteiner großi Zollyynahame brocht gha het, dur d Strecki dur s Wagesteigdal Konkurränz iberchuu het, wu vu 1310 bis 1379 böue woren isch, sin d Ritter
D Burg Staufe lyt in ere exponierte Lag uf eme Biel in Ortslag - s'Staufemer Bergli - im Norde vu dr Stadt Staufe im Bryysgau im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Fund un Uusgrabige wyyse druf aane, ass scho in dr Remerzyt uf em Biel an dr Stell vu dr hitige Burgruine ne Wachdurm gstanden isch. Die Burg stammt wahrschyns us em frieje 12. Johrhundert un isch vu dr Herre vu Staufe ufböue loo wore. Dr Adalbert vu Staufe het um 1100 s Burghaus ufrichte loo. In ere Urkund vu anne 1248 wird d Burg Staufe s erscht Mol gnännt. Gäldmangel un erfolglosi Fehde vu dr Herre vu Staufe geg di noch Stadt Fryybeg hän im 14. Johrhundert derzue gfiert, ass Fryybeg yyfluss iberchuu het uf dr Burg Staufe. In dr Johre 1327 un 1337 het d Stadt Aadeil an dr Burg chenne ufchaufe un e sognännt Effnigsrächt chenne dursetze. Dodermit isch s ibrige Burgbsitzer verbotte gsi, vu dr Burg uus ebis gege d Stadt Fryybeg z unterneh. Si hän au Aktione vu dr Stadt miesse unterstitze un d Burg het alliwyl miesse ufstoh fir ihri Truppe. Mit em Georg Leo vu Staufe isch 1602 s Gschlächt vu dr Herre vu
Staufen isch dr Name vu däne Ortschafte, Bärg un Burge: Ortschafte: Staufe im Bryysgau, Stadt im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade Wirttebärg Staufe (Grafehuse), Ortsdeil vu dr Gmei Grafehuse im Landchreis Waldshuet z Bade Wirttebärg Staufe, Ortsdeil vu dr Gmei Syrgestoi im Landkrois Dillenge an dr Duene z Bayern Staufe AG, Gmei im Kanton Aargau in dr Schwyz Staufen, friejere Name vu dr Gmei Étueffont im Territoire de Belfort z Frankryych Bärg: Staufe (Hegau), e verloschene Vulkan im Hegau Staufe (Vorarlberg), e Bärg eschtlig vu Doarobiro z Vorarlberg Staufe (Vogese), e Bärg in dr Vogese Staufen, e Gebirgsstock in dr Chiemgauer Alpe Staufen, e Bärg im Taunus im Main-Taunus-Kreis Burge: Burg Staufe (Schwarzwald), Burgruine bi Staufe im Bryysgau im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade Wirttebärg Burg Staufe (Hegau), Burgruine bi Hilzinge im Landkroes Konschtanz z Bade Wirttebärg Lueg au: Staufer, e schwebischs Adelsgschlächt Hohenstaufen
Hohenstaufen stoht fir: s Gschlächt vu dr Staufer Hohestaufe (Geppenge), Ortsdeil vu Geppenge z Bade-Wirttebärg Burg Hohestaufe, Ruine bi Geppenge, Stammsitz vu dr Staufer Hohestaufe (Bärg) (684 m), Bärg uf Schwebische Alb bi Geppenge, ein vu dr Drej Chaiserbärg 9. SS-Panzer-Division „Hohenstaufen“, Division vu dr Waffe-SS K.D.St.V. Hohenstaufen, Studänteverbindig Fälschligerwyys wird au dr Hochstaufen, e Bärg bi Bad Reichenhall, als 'Hohenstaufen' gnännt.
Schauenburg isch dr Name vu däre Ortschaft: Schauenburg, e Gmei im Landkreis Kassel z Hesse Schauenburg stoht fir: dr Lohrer Buechverlag Verlag Moritz Schauenburg e ehmoligi Grofschaft z Nordhesse e ehmoligi Grofschaft z Nidersachse Schauenburg isch dr Name vu däne Burge: Dytschland Schaueburg (Oberkirch), e Burgruine im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg Schaueburg (Stette am kalte Markt), e Burgruine im Landkrois Simmernge z Bade-Wirttebärg Schauenburg (Dossene), e Burgruine im Ryy-Neckar-Chreis z Bade-Wirttebärg Schauenburg, e Burgruine im Landkreis Kassel z Hesse Schauenburg, e Burgruine im Landkreis Gotha z Thüringe alte Name vu dr Schaumburg im Landkreis Schaumburg z Nidersachse Schwyz Schaueburg (Frenkedorf), zwo Burgruine im Bezirk Liestel im Kanton Basel-Landschaft Schauenburg isch dr Familiename vu däne Lyt: Adolf I. (?-1130), Grof vu Schauenburg un Holstein Adolf II. (1128-1164), Grof vu Schauenburg un Holstein Adolf III. (um 1160-1225), Grof vu Schauenburg un Holstein Adolf IV. (vor 1205-1261), Grof vu Schauenburg (1225-1238) un Holstein (1227-1238) Adolf VI. (um 1256-1315), Grof vu Schauenburg un Holstein-Pinneberg Balthasar Alexis Henri Antoine von Schauenburg (1748–1831), franzesische General us em Elsass
S Werterbuech vu dr bairische Mundarte z Eschtryych isch e Dieläktwerterbuech, wu dr bairisch Wortschatz z Eschtryych lexikografisch abhandlet. I den erschte Bänd bassiert das unter eme synchrone un diachrone Aschpäkt, i de neje Bänd, wo ab 2017 gschribe wäre, aber numme no unter em synchronische Aschpäkt (Mundart ab de Mitti vum 19. Joorhundert). S Bearbeitigsbiet, wu sich us dr politisch-territoriale Verhältnis in dr Zyt vu dr WBÖ-Grindig (1911) ergee het, umfasst di hitig Republik Eschtryych (ohni s alemannisch Sprochbiet vu Vorarlberg), s Schwyzer Samnaun, Sidtirol, Sidmähre, Sidbehme, dr unter Behmerwald, e baar Belegort an dr hitige ungarisch-eschtryychische Gränze (uf ungarischem Biet) un d Sprochinsle, wu vum bayrisch-eschtryychische Binneruum uus bsidlet wore sin. Bis zum Straffigskonzäpt sin im WBÖ derzue au no dr mittler un dr ober Behmerwald, s Egerland mit Iglau un e baar isolierti Belegort z Slowenie, z Weschtungarn, z Rumänie, in dr Slowakei un in dr Ukraine berucksichtigt wore. Aagsildet isch s Projäkt am Institut für Österreichische Dialekt- und Namenlexika der Österreichischen Akademie der Wissenschaften z Wien. Wel fir s WBÖ syt 1913 vor allem dr Wortschatz us dr Sproch-, Sach- un Vorstelligswält vu dr yyheimische Buure un Handwärcher gsammlet woren isch, lyt dr Schwärpunkt vu dr
Im Vorarlbergische Wèèrderbuech isch dr Dialäktwoordschaz vù Vorarlberg ùn Liechteschtaan gsamled ùn bschriibe. Dr Vorarlberger Hischtoriker ùn Numismatiker Josef Ritter von Bergmann (1796–1872) hed scho in dr Midi vùm 19. Jh. aagfange, dr Dialäktwortschatz vù Vorarlberg z samle, waarschyyns aagregd dùr s Dydsch Wèèrdeerbuech vù dr Brieder Grimm. Die Samlig isch nid systematisch gsii ùn d Aagoobe sin zem Dail nid gnau gsii ùn hän vyyl Lùge ghaa. Noch syym Dood sin die Samlige, insgsamd iber 6700 Zeedel, im Bundesgymnasium z Feälkirch ùfbhalde woore. Wù ane 1911 s Bairisch-Eeschdryychisch Dialäktwèèrderbuech grinded wooren isch, hed dr Joseph Huber 1912 e Ùfsaz verefendligd, wùn er Vorabeiten zu einem Vorarlberger Idiotikon din voorgschdeld hed. Us dääne Idee isch aber nyd woore, s sin zwar ainzelni Froogebeege zuen ere Samlig drùgd woore, aber d Samlig isch bal wider yygschdeld woore ùn dr Huber hed nie ebis verefendligd. Ane 1927 hed dr Leo Jutz vù dr Eeschdryychische Wiseschafdsakademyy z Wien dr Ùfrdraag griegd, dr Wordschatz vù Vorarlberg ùn Liechteschtei z samle. Är hed scho in dr Joore vorhär Ùndersuechige zue dr Vorarlberger Dialäkt gmachd ghaa, ane 1922 hed er e Moonografyy iber Vadans. Eine Heimatkunde aus dem Tale Montafon ùn 1925 e gramadischi Darschdelig iber
Dr Ried fan de Fryske Beweging (RfdFB – Rot vu dr Friisische Bewegig) isch e Organistation vu Lyt, wu di Friisisch Sproch un d Kultur vu Friisland (Provinz Fryslân in dr Nidelande) wän unterstitze. Dr Rot isch e uuabhängigi Stiftig, wu uf Mitarbet vu Frejwillige berueit. Zur Zyt ghere iber 500 Lyt un Organisatione zue dr Mitglider. Dr Ried fan de Fryske Beweging isch anne 1945 grindet wore as Dachorganisation fir verschideni chleineri friisischi Organisatione. D Idee doderby isch gsi, ass es ei Aaspächpartner het solle gee fir d Regierig, fir Politiker un fir friisischi Ischtitutione, wu noch em zwete Wältchrieg ufchuu sin (z. B. It Selskip foar Fryske Tael en Skriftekennisse, It Kristlik Frysk Selskip, it Roomsk Frysk Boun oder It Frysk Boun om Utens).Ei wichtigi Punkt isch d Verankerig vun eme gsetzlige Schutz vu dr Friisische Sproch im niderländische Rächt gsi. Bis dodemol het di niderländisch Regierig wenig due zum Schutz vum Friisisch. D Lyt, wu wän mitmache, chenne Mitglid vu dr Dachorganisation wäre oder aber au vu eire vu dr Mitglidsorganisatione. Dr Stiftigsvorstand bstoht us Verdrätter vu dr Mitglidsorganisationen un Lyt, wu vu dr Stiftigsmitglider gwehlt wäre. No 2005 sin d Midglidszahle seli aagstige. Die Organisatione sin
’s Ländle, meine Heimat, dichtet un vertont vum Anton Schmutzer (1864-1936), isch syt 1949 d Landeshymne vum eschtrychische Bundesland Vorarlberg. D Urfassig vu dr Hymne goht uf s Johr 1905 zruck. Dodmol het dr Fealdkircher Musiklehrer un Chorleiter Anton Schmutzer s Gedicht Vorarlbergers Heimweh vertont. Anne 1907 het er d Melodii lycht gänderet un het derzue ne neje, sälber dichtete Text gschribe: „Du Ländle, meine teure Heimat“. 1937 het d Vorarlberger Landesregierig s Volkslied zum offiziälle „Landeslied“ gmacht, doderfir sin in dr zwote Strofe d Bezugnahme uf dr Chaiser un d Monarchii us em Text uusegnuu wore. Bis dert het s no gheiße „hier hält man treu zum alten Kaiser“, dr „Kaiser“ isch schließlig dur s „Heimatland“ ersetzt wore, alternativ doderzue wird aber au „Vaterland“ gsunge. In dr Johre vum Chrieg un em Nationalsozialismus, wu Vorarlberg zytwys wider vu Innschbruck uus regiert woren isch, het s Lied e bsunderi lokalpatriotischi Bedytig gwunne. Im Johr 1949 het dr Vorarlberger Landdag ’s Ländle, meine Heimat dur Gsetz zur Landeshymne ghobe. lueg: Text: ’s Ländle, meine Heimat Art. 6 Abs. 4 Vorarlberger Landesverfassig: Dur Gsetz wird e Landeshymne bstimmt. D Landeshymne isch im Gsetz iber d Landessymbole, LGBl.Nr. 11/1996, 58/2001, gregelet; Text un
Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, (D Walisisch Sproch-Gsellschaft), vilmol abgchirzt zue Cymdeithas oder Cymdeithas yr Iaith isch e Organisation z Wales, wu sich fir d Zuechumpft vu dr Walisische Sproch yysetzt. Dr Vorsitzende vu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg isch zur Zyt d Menna Machreth vu Llanddarog, Carmarthenshire. D Gsellschaft isch am 4. Augschte 1962 grindet z Pontarddulais z Sid-Wales, d Satzig isch am 18. Mai 1963 verabschidet wore. D Grindig isch aagregt wore dur e Läsig vum Saunders Lewis in ere Radiosändig vu BBC Wales am 13. Februar 1962 mit em Titel Tynged yr iaith ('s Schicksal vu dr Sproch'). Di erscht Aktion vu dr Gsellschaft isch e Sitzblokade im Oktober 1962 gsi uf dr Trefechan-Bruck z Aberystwyth, wu eppe sibzg Mitglider un Unterstitzer dr Verrchehr fir rund e halbi Stund ufghalte gha hän. In dr erschte Kampagne isch s um dr offiziäll Status vu dr Sproch gange, mit dr Forderig no Walisischsprochige Styyrbescheid, Schuele, Wahlzetel, Boschtämter, Geburtsurkunde usw. Des isch gmacht wore dur d Bildig vu einzelne 'Zälle', di erscht z Bangor im April 1963 dur dr Owain Owain, wu au di einzig Zytschrift vu dr Gsellschaft gridnet gha het, Tafod y Ddraig ('D Zunge vum Drache') un wu au
Dr Lech Wałęsa [ˈlɛx vaˈwɛ̃sa](info) (uf d Wald kumma àm 29. Septamber 1943 z Popowo ìn Pola) ìsch a polnischer Politiker. Ar ìsch zeerscht Elektriker gsìì. Dernoh, vu 1980 bis 1990, ìsch er dr Präsidant vu Solidarnosc worra un, vu 1990 bis 1995, dr Stààtspräsidant vu Pola. Dr Lech Wałęsa ìsch dr Suhn vum a Tìschler, ar ìsch strang kàtholisch erzoga worra. Ar hàt Elektrotecknisch glehrt ìn dr Schüel. Zwìscha 1961 un 1966 ìsch er Automeckànicker gsìì. Ànna 1967 hàt er àgfànga àls Elektriker uf dr Lenin-Wàrft vu Dànzig z'schàffa. Ànna 1968 hàt er mìt dr Mirosława Danuta Gołoś ghirota. Sa han mìtnànder àcht Kìnder bikumma. Ànna 1970 ìsch dr Lech Wałęsa Mìtglìed gsìì vum illegàler Streikkomitee z Dànzig. S And vu dam Streik hàt ìn 80 Àrweiter s Lawa koschta, un dr Lech Wałęsa hàt fer ei Johr ìns Gfangnis müeßa. Ànna 1976 hàt er sina Àrwet verlora. Ànna 1978 hàt et mìttem Andrzej Gwiazda un mìttem Aleksander Hall d illegàla Untergrundvereinigung Frèia Gewarkschàft vu Pommern. Nohnem Àfàng vum Streik un vu dr Besetzung vum Wàrft z Dànzig, àm 14. Àuigscht 1980, ìsch dr Lech Wałęsa dr Streikfiahrer worra. Ìm gànza Pola han Àrweiter dàs Beispiel gfolgt un han