rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Böhmischer Traum isch ä Polka, wo dr dütsch Komponischt Norbert Gälle im Jahr 1997 gschribe het. Ds erschte Mau igspilt het die Polka d Scherzachtaler Blasmusig; d Blasmusig wo dr Norbert Gälle bis hüt säuber derbi isch. Sider isch ds Stück zumene international bekannte Titel worde, wo sogar z Nordamerika gspilt wird. Dr Norbert Gälle het 1996 agfange, eigeti Musigstück z komponiere. I de früeche Jahr vo sim Schaffä isch ou Böhmischer Traum entstannde. Es Wiili lang het di Polka gar ke Name gha, obschon si scho isch fertig komponiert gsi. Ufe Titel Böhmischer Traum isch dr Norbert Gälle schliesslich cho, nachdäm er ä unruigi Nacht mit komische Tröim het gha. Es guets Jahr nachdem d Polka isch veröffentlecht worde, het se dr Musigverleger Siegfried Rundel bim Radiolose ghört. Drufabe heter se grad wölle verlege. Nach churzem Zögere isch dr Norbert Gälle mit däm iverstande gsi. Böhmischer Traum isch gli mau vo vilne Musige zum ständige Repetoirstück erkore worde und isch ou usserhalb vom dütschsprachige Ruum berüehmt worde. Hüt gits sogar Technoversione dervo. Böhmischer Traum uf YouTube Hans Honold: Traumhafter Erfolg für eine Polka Artikel in dr Allgäuer Zeitung vom 25. Oktober 2008, uf all-in.de abgruefen am 22. Februar 2021
D Merliger Chirche isch ä Chirche z Merlige im Kanton Bärn i dr Schwiz. Si ghört zu dr reformierte Chirchgmeind Sigriswil. I dä 1930er-Jahr isch es Initiativkomitee gründet worde, wone eigeti Chirche für Merlige gforderet het. Merlige het scho denn zu dr Chirchgmeind Sigriswil ghört; für i d Chirche z gah hei d Merliger ä gueti Stund lang müesse loufe. Am 25. Oktober 1936 het d Chirchgmeind Sigriswil em Bou vonere nöie Chirche zuegstumme. Verantwortlech für das Projekt isch dr Thuner Architekt Jacques Wipf gsi. Aus Boumaterial si Steine vom Balmholz u iheimischs Fichteholz brucht worde. Am 25. Juni 1937 isch d Glogge ufäzoge worde, am 26. Septämber 1937 hetme di fertigi Chirche igweiht. 1948 isch bi dr Chirche ä Fridhof ufgmacht worde. Im Jahr 1960 het d Chirche ä zwöimanualigi Orgele becho, vohär hets nume es eifachs Harmonium gha. Commons: Chirche Merlige – Sammlig vo Multimediadateie d Chirche Merlige uf kirchgemeindesigriswil.ch Kirche Merligen. (Nicht mehr online verfügbar.) Reformierte Kirchgemeinde Sigriswil, archiviert vom Original am 15. Juli 2020; abgruefen am 12. Juli 2020 (Schwiizer Hochtüütsch). Merligen einst und heute. In: merligen.ch. Merligen Tourismus, abgruefen am 12. Juli 2020 (Schwiizer Hochtüütsch). Ref. Kirche Merligen BE. Orgelverzeicnis Schweiz-Liechtenstein, abgruefen am 14. Juli
Eyes Wide Shut [ˌaɪz ˌwaɪd ˈʃʌt] („Auge wyt gschlosse“) isch de letschti volländeti Film vom US-amerikanische Filmregisseur Stanley Kubrick. Er isch nur wenige Tage nach Fertigstellung des Filmschnitts im März 1999 gstorbe. Es handlet sich um eini is New York vo de Gägewart verläiti Verfilmig vo de Traumnovelle vom Arthur Schnitzler. I de Hauptrolle spilet d Nicole Kidman und de Tom Cruise. Eyes Wide Shut isch zwar e finanzielle Erfolg gsi, syni Qualität wird aber under Filmkritiker, vor allem im Verglych zu andere Film vo dem Regisseur, sehr underschidlich beurteilt. De New Yorker Arzt Bill Harford und syni Frau Alice bsueched d Wienachtsparty vo irem gmeinsame Fründ Victor Ziegler, wo di beide mit andere Partygäst flirtet. De Bill trifft en alte Studiefründ, de Nick Nightingale, wider. Dee schafft mittlerwyl als Pianist. De Bill wird im Lauf vom Abig vom Ziegler i dem sys Badzimmer grüefe, wil e Frau namens Mandy, mit dere er offebar grad Sex gha het, under starchem Drogenyfluss staht und chuum no aasprächbar isch. Si erholt sich aber wider und de Bill verspricht em Ziegler, niemeretem devoo z verzelle. Am nächste Tag kiffed de Bill und d Alice zäme i de Wohnig und si striited sich über
D Maria Sibylla Merian (* 2. April 1647 z Frankfurt am Main; † 13. Jänner 1717 z Amsterdam) isch e Naturforscheri und Künstleri gsi. Si ghöört zur jüngere Frankfurter Linie vo de us Basel stammende Familie Merian (Meriaa uf Baseldytsch) und isch z Frankfurt am Main ufgwachse. Vo irem Stiifvatter Jacob Marrel, eme Schüeler vom Stillläbemaler Georg Flegel, het si e künstlerischi Usbildig übercho. Bis 1670 het si no z Frankfurt gläbt, nachhär z Nürnbärg, z Amsterdam und z Westfriesland. De Gouverneur vo Surinam, Cornelis van Sommelsdijk, het si aagregt, ab 1699 e zweijährigi Reis i die niderländischi Kolony z undernäh. Drufabe het d Maria Sibylla Merian ires Hauptwärch Metamorphosis insectorum Surinamensium publiziert. Das het d Künstleri berüehmt gmacht. Wägen irere gnaue Beobachtige und Darstellige zur Metamorphose vo de Summervögel gilted si als wichtigi Wägbereiteri vo de moderne Insektekund. Neues Blumenbuch. Reprint 1999, 2003 in 2 Bänden: Prestel, München, ISBN 3-7913-2060-2, ISBN 3-7913-2663-5 Band 1. Nürnberg 1675. Band 2. Nürnberg 1677. Band 3. Nürnberg 1680. Der Raupen wunderbare Verwandlung und sonderbare Blumennahrung. 3 Bände (Microform 1991). Harenberg, Dortmund 1982 (Reprint), ISBN 3-88379-331-0 Der Raupen wunderbare Verwandelung und sonderbare Blumen-nahrung. Erster und Anderer Teil. Reprint, Berlin 2020, ISBN 978-3-96849-008-3. Band 1:
Biber bezeichnet: Biber, e Familie vo de Nagetier Europäischer Biber, speziell die z Europa heimischi Art Biber (Wappentier), Heraldik Biber-Kaltzeit, au Biber-Glazial, Biber-Komplex oder veraltet Biber-Iiszyt, ältesti Chaltzyt vom Pleistozän Biber (Stoff), Baumwulleflanäll Biberschwanz, Dachziegel-Form (Kurzform) Appezäller Biber, Läbchuechespezialität us em Appezällerland Informatik-Biber (Biber-Wettbewerb), Schüelerwettbewärb Biber (Zeitschrift), Zytschrift für Migrante z Öschtriich Biber (LaTeX), BibTeX-Ersatz für biblatex Biber (U-Boot), dütsches Ei-Maa-U-Boot Biber (Brückenlegepanzer), dütsches Pioniergräät Biber isch de Name vo dene geographische Gägeständ: Ortsteil: Biber (Altmannstein), Ortsteil vo de Gmeind Altmannstein, Landchreis Eichstätt, Bayern Biber (Gemeinde Neukirchen an der Vöckla), Ortschaft i de Gmeind Neukirchen an der Vöckla, Bezirk Vöcklabruck, Oberöschtriich Gwässer: Alte Biber, lingge Zuefluss vo de Biber (Rhein) vor Büßlingen (Tengen), Landchreis Konstanz, Bade-Württebärg Biber (Alp), lingge Zuefluss vo dr Alp bim Bahnhof Biberbrugg (Feusisbärg), Bezirk Hööf, Kanton Schwyz, Schwiiz Biber (Donau), rächte Zuefluss vo de Donau vor Leipheim, Landchreis Günzburg, Bayern Biber, frühnere Name vo de Bibart (Fluss), rächte Oberlauf vom Laimbach (zum Ehebach) bis Oberlaimbach, Stadt Scheinfeld, Landchreis Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim, Bayern Biber (Möhne), lingge Zuefluss vo de Möhne bi Möhnetal (Rüthen), Chreis Soest, Nordrhy-Westfale Biber (Rhein), rächte Zuefluss vom Hochrhy bi Bibermühle/Bibermüli (Ramsen SH), Kanton Schaffhuuse, Schwiiz Biber (Schleuse), lingge Zuefluss vo de
Biber sind e Familie i dr Ornig vo de Nagetier (Rodentia). Si sind – nach de Capybaras – di zweitgröschte läbende Nagetier uf dr Ärde. D Familie bestaht hüt us ere einzige Gattig, Castor, zu dere zwei Arte ghöred: de Europäischi Biber (Castor fiber), au Eurasische Biber gnännt, und de Kanadischi Biber (Castor canadensis). Mängi Zoologe betrachted de Kanadischi Biber als en Underart vom Europäische Biber; deren Uffassig staht aber di underschidlichi Chromosomezahl (48 bim Europäische, 40 bim Kanadische Biber) entgäge. Nach em Heidecke (1986) wärded acht Underarte underschide. Dr Europäischi Biber isch z Europa dur d FFH-Richtlinie (Aahäng II und IV) bsunders gschützt. Z Dütschland staat de Biber nüt unter em Jagdrächt nach em Bundesjagdgsetz. D Jagd uf de Kanadisch Biber isch z Kanada und de verschidene Bundesstaate vo de USA unterschidlich greglet. Zum Teil dürfe dört Biber gjagt oder gfange wärde. De Kanadischi Biber erreicht binere Gsamtlängi (bis und mit Schwanz) vo 90 bis 120 Zentimeter e typischi Körpermasse vo 17 bis 32 Kilogramm (in Usnahmefäll bis 45 Kilogramm) und wird 10 bis 12 Jahr alt; Tier i Gfangeschaft hend scho es Alter vo 19 Jahr erreicht. Dr Europäischi Biber isch hingäge e chli chlyner und wyst im
Dr Gottfried-Keller-Bryys isch e schwyzerische Literaturbryys, wu vu dr Martin-Bodmer-Stiftig anne 1921 zum 102. Gebuurtsdaag vum Gottfried Keller gstiftet wooren isch. Är wird in dr Reegle alli drei Johr vergee un isch mit 25.000 Fr. dotiert (Stand 2016). Uuszaichnet wääre Schriftsteller*ne us dr Schwyz fir ainzelni Wäärch oder s Gsamtwäärch, Hauptkriterium isch dooderby di literaarisch Qualideet. Au Schrifsteller*ne us andere Natione chenne uuszaichnet wääre, wänn iri Aarbet in dr Schwyz entstande isch oder e Bezuug zue dr Schwyz het. D Stiftig git derzue au Ehregoobe an verdienti Schriftsteller*ne un literarischi Ibersetzer*ne. 1922 Jakob Bosshart 1925 Heinrich Federer 1927 Charles Ferdinand Ramuz 1929 Josef Nadler 1931 Hans Carossa 1933 Feschtgoob Universideet Züri 1936 Hermann Hesse 1938 Ernst Gagliardi 1943 Robert Faesi 1947 Fritz Ernst 1949 Rudolf Kassner 1952 Gertrud von Le Fort 1954 Werner Kaegi 1956 Max Rychner 1959 Maurice Zermatten 1962 Emil Staiger 1965 Meinrad Inglin 1967 Edzard Schaper 1969 Golo Mann 1971 Marcel Raymond 1973 Ignazio Silone 1975 Hans Urs von Balthasar 1977 Elias Canetti 1979 Max Wehrli 1981 Philippe Jaccottet 1983 Hermann Lenz 1985 Herbert Lüthy 1989 Jacques Mercanton 1992 Erika Burkart 1994 Gerhard Meier 1997 Giovanni Orelli 1999 Peter Bichsel 2001 Agota Kristof 2004 Klaus Merz 2007
D Isle of Man, uf Manx: Ellan Vannin, isch en Insle i de Irische See. Si isch als autonome Bsitz vo de britische Chrone (engl.: crown dependency) diräkt de britische Chrone understellt, aber isch weder e Teil vom Vereinigte Königrych no e Chronkolony. Si isch e gsonderts Rächtssubjäkt und isch, wo s Vereinigt Königrych no zur EU ghöört het, au kei Teil vo de EU gsy. Z Douglas taget de Tynwald, s Parlamänt vo de Isle of Man. Er wird als s eltischt Parläment vo de Wält aaglueget, wo ununderbroche äxischtiert het. D Isle of Man isch e bekannti Stüüroase und e Sitz vo sogenannte Offshorefirmene. Wältberüehmt isch au s Töffränne Tourist Trophy. Ulrike Katrin Peters, Karsten-Thilo Raab: Isle of Man. Westflügel Verlag, Essen 2007, ISBN 978-3-939408-02-4. Robert Henry Kinvig: The Isle of Man. A social, cultural and political history. 3. Auflage, Liverpool University Press, Liverpool 1978, ISBN 0-85323-483-3. Mark Solly: Government and law in the Isle of Man. Parallel Books, Castletown 1994, ISBN 0-9518499-3-X. Commons: Isle of Man – Sammlig vo Multimediadateie Wikimedia-Atlas: Isle of Man – geographischi un historischi Charte Regierig vo de Isle of Man (änglisch) 54.237222222222-4.5230555555556Koordinate: 54° 14′ N, 4° 31′ W
D Mammutböim (Sequoioideae) sy e Underfamilie wo zu der Pflanzefamilie vo de Zypressegwächs (Cupressaceae) ghört. I dere Underfamilie exischtiert pro Gattig nur ei Boumart. Alli andere Arte sy bereits usgstorbe. I der Underfamilie vo de Mammutböim (Sequoioideae) git's gägewärtig drü monotypischi Gattige, das heisst das es pro Gattig nur ei läbendi Art git. Gattung Sequoiadendron Riisemammutboum (Sequoiadendron giganteum) Gattung Sequoia Sequoia affinis † Sequoia chinensis † Sequoia dakotensis † Sequoia jeholensis † Sequoia langsdorfii † Sequoia magnifica † Küschtemammutboum (Sequoia sempervirens) Gattung Metasequoia Metasequoia disticha † Metasequoia foxii † Urwältmammutboum (Metasequoia glyptostroboides) Metasequoia milleri † Metasequoia occidentalis † Commons: Mammutböim – Sammlig vo Multimediadateie
D Angela Bacher (* 8. April 1951 z Domodossola; † 8. Februaar 1991) isch d Gründeri gsy vom Walserveräin Pumatt. Si hät mit irem Buech Bärulussä, wo eerscht nach irem Tood usechoo isch, au e Monografy über s Pumatt und s Pumattertüütsch gschribe. Für iri Abschlussaarbet a de katolischen Uniwèrsitèèt Mailand hät d Bacher e Gsamtschau vo irem Pumatter Tialäkt gschribe. Drufabe hät si a der Uniwèrsitèèt Floränz en Leeruuftraag für Spraachwüsseschaft überchoo. Lang isch si aber nöd plibe – ires Hèèrz hät wider häi wele. Niderglaa hät si sich im Wyler Staafuwald (italiänisch Fondovalle) im Pumatt, und e Stell gfunde hät si as Leereri am Agroforschtlichen Inschtituut z Crodo echli wyter unen im Eschetaal. 1983 hät si di «Associazione Walser Formazza», aso de Walserveräin Pumatt, gründet, und dèm syni Bresidäntin isch si bis zu irem vil z früene Tood 1991 plibe. Si isch au d Verträtteri vom Pumatt i der Internazionaale Veräinigung für Walsertum mit Sitz z Brig gsy. Gstützt uf iri Abschlussaarbet a der Uni vo 1975 hät si 1983 s Buech Pomatt. Una valle, una comunitа, una lingua publiziert. Daa drin gaats zum äinte drum, wèèr na Walsertüütsch redt und wèèr nüme, und zum andere gaats um
S Badisch Werterbuech sammlet un pubilziärt dr Wortschatz vu dr alemannische, dr süd- un oschtfränkische, un dr rhiifränkische Dialäkt im badische Ländli. In Greise vu dr Friiburger Universtät het mer, wiä im Elsass, in dr Schwiz un im Wirttebärgische welle e Dialäktwerterbuech rüsgä. 1914 isch im Ernst Ochs, wu vu Ättene stammt, ufdrait wore, diä Sach in d Hand z nämme. Bade isch derte noch e politischi Eiheit gsii, wäge däm het mer d Dialäkt im Badische in einem Wärk gsammlet. Dr E. Ochs het kenne uf segshundert üsgfillti Volkskundi-Frogeboge zruckgriffe, wu vum Friedrich Kluge, em Fridrich Pfaff un em Elard Hugo Meyer scho biibrocht gsii sin, un het sälber witer gsammlet un sammle lo. 1925 isch drno d erscht Liiferung (s erscht Heft) rüskumme. Mer het also bim Buechstabe A agfange un het drno heftwiis witergmacht. Diä Hefter sin, wu si zämme d Dicki vum e Buech erreicht hän, zum erschte Band bunde wore. Noch em Ernst Ochs het dr Karl Friedrich Müller witer gmacht, drno dr Gerhard W. Baur un vu 1998 bis 2009 dr Rudolf Post. Dr letscht Band wird sitt em Septämber 2009 vum Tobias Streck bearbeitet. Des Wärk, wu dr E. Ochs noch het welle
Es Smartphone ([ˈsmartfoːn]; [ˈsmɑɹtfoʊ̯n] AE, [ˈsmɑːtˌfəʊ̯n] BE) (änglisch, öppe „schlaus Telefon“) isch es Mobiltelefon (umgangssprachlich Handy) mit umfangryche Computer-Funktionalitäte und Konnektivitäte. De Begriff dient dr Abgränzig vo härkömmliche („reine“) Mobiltelefon. Früehni Smartphone-Vorläufer hend am Ändi vo de 1990er-Jahr d Funktione vomene Personal Digital Assistant (PDA) bzw. Organizers, mit dem me z. B. Kontäkt und syni Kaländer verwalte het chönne, mit de Funktionalität vomene reine Mobiltelefon verbunde. Spöter het me dem kompakte Gräät au no d Funktione vomene transportable Medienabspilgräät, vonere Digital- und Videokamera und vomene GPS-Navigationsgräät dezuegfüegt worde. Zentrali Merkmaal sind Touchscreens zur Bedienig und Computer-ähnlichi Betriebssystem. En Internetzuegang isch wahlwys per mobiler Breitbandverbindig vom Mobilfunkaabieter oder per WLAN möglich. Di erste Smartphones hets scho in de spate 1990er-Jahr gäh, aber erst ab dr Yyfüehrig vom iPhone im Jahr 2007 isch es zu nännenswärte Määrtaateil cho. De Begriff Smartphone stammt vo de Firma Ericsson, wo irem Modäll R380 mit Touchscreen, Internetbrowser und Kaländer um d Jahrtuusigwändi de Name gäh het. Hüt sind di meiste verchaufte Mobiltelefon Smartphones. Dur de permanent mitgfüehrti Internetzugang isch e Wandel im Internet-Nutzigsverhalte usglöst, bsunders bi soziale Netzwärch wie Facebook. Nüüi Kommunikationsmöglichkeite wie WhatsApp und Instagram sind entstande. Syt de 2010er-Jahr isch Android s hüüfigste Smartphone-Betriebssystem
D Janine Wissler (aigetli Janine Wißler; * 23. Mai 1981 z Langen, Hesse) isch e dytschi Bolitikeri (Die Linke). Am 27. Februar 2021 isch si zäme mit dr Susanne Hennig-Wellsow zur Barteivoorsitzeri gwehlt woore. Syter anne 2008 isch si Abgordneti im Hessische Landdaag un deert Fraktionsvorsitzeri vu ir Bartei. D Janine Wissler isch z Dreieich un z Neu-Isenburg (boodi im hessische Landkrais Offenbach) in ere Mittelschichtsfamilie ufgwagse. Ire Vater isch Verchaufslaiter bi re Böumäärtchette un Gwäärkschafter gsii, d Mueter Aagstellt bi re Autoversicheri. Iri Mueter isch bolitisch in dr 1970er Johr in dr DKP aktiv gsii un het speeter mit dr Griene simpathisiert. D Janine isch vu 1987 bis 1991 uf d Wingertschuel z Dreieich un vu 1991 bis 2001 uf d Ricarda-Huch-Schuel gange, wu si s Abitur gmnacht het. Derno het si vu 2001 bis 2012 an dr der Universiteet Frankfurt Bolitikwisseschafte studiert un as Diploom-Bolitoloogi abgschlosse. Im Studium het si vu 2002 bis 2007 in Dailzyt as Verchaiferi in eme Böumärt gschafft. Derzue het si vu 2005 bis 2008 im Wahlkraisbiro vum Bundesdaagsabgordnete Werner Dreibus gschafft. No as Studänti het si anne 2004 us Brotescht gege d Agenda 2010 vu dr rot-griene Bundesregierig mit andere di hessisch WASG
D Susanne Hennig-Wellsow (* 13. Oktober 1977 z Demmin as Susanne Hennig) isch e dytschi Bolitikeri (Linki). Syter anne 2004 isch si Mitgliid vum Diiringer Landdaag un syt 2021 isch si Mitgliid vum Dytsche Bundesdaag. Vu 2013 bis 2021 isch si Landesvoorsitzeri vu dr Linke z Diiringe un vu 2014 bis 2021 au Fraktionsvoorsitzeri im Diiringer Landdaag gsii. Vum Februar 2021 bis zue irem Ruggdritt am 20. April 2022 isch si zäme mit dr Janine Wissler Voorsitzeri vu dr Bundesbartei vu dr Linke gsii. Dr Vater vu dr Susanne Hennig het as Laschtwaagefahrer gschafft un het in dr DDR Kriminalischt bi dr Volksbolizei glehrt. Iri Mueter isch in dr DDR Standesbeamti gsii un het ab Mitti 1990er Joor im Inneminischterium gschafft. D Hennig het ire Abitur anne 1996 am Erfurter Sportgymnasium gmacht. Vu 1984 bis 1999 isch si Laischtigsportleri im Yysschnälllauf gsii. Anne 1996 het d Hennig an dr Universiteet Erfurt aafange Pedagoogik studiere un s Studium 2001 as Diploom-Pedagoogi abgschlosse. Derno het si vu 2001 bis 2004 bi dr PDS-Fraktion im Diiringer Landdaag as wisseschaftligi Mitarbaiteri fir Bildig un Meedie gschafft. D Hennig-Wellsow isch ghyroote, het e Chind (* 2014) un läbt z Erfurt. D Susanne Hennig-Wellsow isch Mitgliid
D Esche (Fraxinus) isch e Pflanzegattig us der Familie vo de Ölboumgwächs (Oleaceae). Z Europa sy drü Arten heimisch: d Esche ou als Gwöhndlechi Esche bekannt (Fraxinus excelsior), d Manna-Esche (Fraxinus ornus) u d Schmalblettrigi Esche (Fraxinus angustifolia). D Eberesche ghört hingäge, trotz ihrem irrefüeherende Namen nid zu den Esche. D Erschtveröffendlichung über d Fraxinus isch 1753 dür e Carl vo Linné im Species Plantarum, 2, uf der Syte 1057 erfolgt. Als Lecotoypus isch 1913 d Fraxinus excelsior L. festgleit worde. Synonym für d Fraxinus L. sy: Apilia Raf. orth. var., Aplilia Raf., Calycomelia Kostel., Fraxinoides Medik., Leptalix Raf., Mannaphorus Raf., Meliopsis Rchb., Ornanthes Raf., Ornus Boehm., Petlomelia Nieuwl., Samarpsea Raf. D Gattig Esche (Fraxinus) wird nach em Wallander 2008 i sächs Sektione underteilt: d Sektion Dipetalae (Lingelsh.) Nikolajev: Die het öppe drü Arte wo i der USA u z Mexiko verbreitet sy: d Einblettrigi Esche (Fraxinus anomala Torr. ex S.Watson) d Fraxinus dipetala Hook. & Arn. d Blau-Esche (Fraxinus quadrangulata Michx.) Sektion Fraxinus: Sie het öppe acht Arte: di Schmalblettrigi Esche (Fraxinus angustifolia Vahl) di Gemeini Esche oder d Esche (Fraxinus excelsior L.) d Mandschurisch Esche (Fraxinus mandshurica Rupr.) d Schwarz-Esche (Fraxinus nigra Marshall) di Behaarti Esche (Fraxinus pallisiae
D Marseillaise isch d Nationalhymne vo de Französische Republik. D Marseillaise isch vom Claude Joseph Rouget de Lisle i de Nacht uf de 26. April 1792 währed de Chriegserklärig a Öschtriich im elsässische Strossburi verfasst worde. Si het zerst de Titel Chant de guerre pour l’armée du Rhin, d. h. „Kriegslied für die Rheinarmee“, träit. Si isch Grafen Luckner, em Oberbefählshaber und Gouverneur vo Straßburg, gwidmet gsi. Er isch im Jahr vorhär zum Marschall vo Frankriich ernännt worde. Zu syne Ehre wird d Marseillaise no hüt täglich z Mittag um füüf nach zwölfi vom Gloggespil uf em Määrtplatz z Cham i dr Oberpfalz, em Geburtsort vom Graf, gspilt. Scho am Ändi vom 18. Jahrhunderts isch aazwyflet worde, dass de Rouget de Lisle de Urheber vo de Marseillaise sig. I de Mitti vom 19. Jahrhunderts und nomal 1915, wo syni Gebei i Invalidedom z Paris überfüehrt worde sind, hend Zytigs- und Zytschriftenartikel brichtet, dass d Melody usgrächnet vomene dütsche Komponist, eme gwüsse Organist Holtzmann vo Meerschburg, stammi. Jedefalls chönni mer si ufene alti dütschi Melody zruggfüehre. Die Behauptig taucht immer wider uuf, meistens anekdotisch oder im Zämehang mit ere Polemik gäge französischi Staatssymbol, obwohl si spötistens syt 1922 als überzüügend widerläit
D Monika Helfer (* 18. Oktober 1947 z Ou, Vorarlberg) isch e eschtrychischi Schriftstelleri. D Monika Helfer isch z Vorarlbärg ufgwagse. Ire Vater isch Verwalter in eme Erholigshaim fir Chriegsversehrti gsii un het no dr Pänsionierig as Bibliothekar gschafft. Si het Roman, Verzellige un Chinderbiecher vereffetligt. Fir iri Arbete het si e Hufe Uuszaichnige kriegt. Thema vu ire Biecher sun vylmol schwirigi Familiebezieige, e bsundere Schwärpunkt isch d Perschpektvi vu dr Chinder. „Die Figuren in Monika Helfers Büchern haben Mut, Überlebenswillen und den gesunden Trotz eines Kindes, nämlich den Trotz, sich von gesellschaftlichen Wertvorstellungen und Kategorisierungen nicht beirren zu lassen“, maint d Dorothea Zanon in ire Laudatio zue dr Verleiig vum Eschtrychische Ehrechryz fir Wisseschaft un Chunscht. Syter anne 1981 isch si mi em Schriftsteller Michael Köhlmeier ghyroote. Su hän Chinder, d Dochter Paula Köhlmeier isch 2003 bi me Uufall gstorbe. Dr Roman Bevor ich schlafen kann vu dr Helfer vu 2010 isch ihrem Mahne gwidmet. D Helfer un dr Köhlmeier lääbe z Ems. Anne 2018 isch ire Roman Oskar und Lilli (1994) vum Arash T. Riahi unter em Titel Ein bisschen bleiben wir noch verfilmt wore. In irem Roman Die Bagage (2020) verzellt si d Gschicht vu ire Großeltere
De Eugen Dieth (* 18. Novämber 1893 z Nüüchirch a de Tuur (hüt zu Chraaleff-Schönebërg); † 24. Mäi 1956 z Zolike) isch en Anglischt, Dialäktoloog und Profässer a der Uniwërsitëët Züri gsy, wo bikannt woorden isch für syni Byträäg zur tüütschschpraachige Foneetik, für sys aktyv Ystaa für s Schwyzertüütsch und as Bigründer vo den änglische Spraachatlante. De Dieth hät s Bürgerrächt vo Sanggale ghaa, isch aber as Soo vomene Pfarer im Tuurgi uufgwachse. Er hät z Züri und z Gämf Allgimäini Spraachwüsseschaft, Anglischtik und Gërmanischtik gstudiert; promowiert hät er mit eme Theema über di mittelänglisch Sintax. Vo 1922 bis 1927 isch er Lecturer in German im schottischen Aberdeen gsy. 1927 isch er z Züri usseroordentliche Profässer woorde, 1947 dänn oordentliche Profässer für änglischi Filology, Altnordisch und Allgimäini Foneetik. As Naachfolger vom Eduard Schwyzer hät de Dieth vo 1927 bis 1936 au as Redakter am Schwyzerischen Idiotikon gschaffet; lenger hät mer en deet nöd chöne bhalte, wil di finanziele Verheltnis dërewääg agspane gsy sind. Vo 1934 bis 1956 isch er de Presidänt vom Fonogrammarchyv vo der Uni Züri gsy, und 1935 hät er deet au s Foneetisch Laboratoorium ggründet. Syni Frau Hilde isch di äinzig Tochter vom Germanischtikprofässer Albert Baachme gsy,
De Claus Philipp Maria Schenk Graf von Stauffenberg (* 15. Novämber 1907 uf Schloss Iadinga, Iadinga, Bayern; † 21. Juli 1944 z Berlin) isch e dütsche Offizier vo de Wehrmacht gsi. Bi de Ernännig vom Adolf Hitler zum Riichskanzler 1933 isch er no en Aahänger vom Nationalsozialismus gsi, währed em Zweite Wältchrieg isch er aber eini vo de bekannteste Persönlichkeite vom militärische Widerstand gäge de Nationalsozialismus worde. Dr Oberst von Stauffenberg isch de Hauptakteur bim Attentat vom 20. Juli 1944 uf de Hitler gsi. Als Stabschef bim Befählshaber vom Ersatzheer isch er entscheidend a dr aaschliessende „Operation Walküre“, emene versuechte Staatsstreich, beteiligt gsi. Wo de Staatsstreich gschyyteret isch, isch er uf Befähl vom Generaloberst Friedrich Fromm am 20. oder 21. Juli 1944 im Hof vom Berliner Bendlerblock standrächtlich verschosse worde. De Graf von Stauffenberg isch „e glüehende Patriot, e liideschaftliche dütsche Nationalist“ gsi. Drum het er zerst di nationalistische und revisionistische Aspäkt vom Nationalsozialismus befürwortet, bevor er de verbrächerischi Charakter vo de nationalsozialistische Diktatur erchännt und au wäge dr ussichtslose militärischen Gsamtlaag vom Dütsche Riich nach Stalingrad aktiv Widerstand gleistet het. Gebore worden isch er am 15. November 1907 uf Schloss Iadinga in Bayrisch-Schwaabe. Sy Zwillingsbrüeder Konrad Maria isch scho