rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Theuderich I. (* vor 484; † 533) war von 511 bis 533 e fränkische König im Oste vom Riich gsi, wo spöter als Austrasie bezeichnet worden isch. Dr Theuderich isch dr eltist Sohn vom Merowingerkönig Chlodwig I. gsi. Si Mueter isch en unbekannti Fränkin gsi, wo dr Gschichtsschriiber Gregor vo Tours as Konkubine bezeichnet het. Vermuetlig het si zur Sippe vo de Kölner König ghört. Die andere Chinder vom Chlodwig si alli vo siiner Frau Chrodechild gsi. Vo de Söhn us dere Eh si dr Chlodomer, dr Childebert I. und dr Chlothar I. bim Dod vom Chlodwig im Johr 511 no am Läbe gsi. Mit dene drei Halbbrüeder het dr Theuderich s Frankeriich ufdeilt. Är het dr östlig Deil übercho, wo d Champagne, d Auvergne, Deil vo Aquitanie und die rächtsrhiinische Gebiet umfasst het. D Residänz siig Reims gsi; das isch allerdings nit mit Quellezügnis gsicheret. Jede vo de vier Brüeder het e Deil vo dr Francia (em Kärngebiet vom Riich zwüschen em Rhii und dr Loire) und e Deil vo de Gebiet südlig vo dr Loire, wo dr Chlodwig eroberet gha het, übercho. Die komplizierti Deilig het uf em Stammesrächt, dr Lex Salica, basiert; die sait, ass alli
Dr Theudebert I. (* wohrschiinlig zwüsche 495 und 500, † Ändi 547 oder Afang 548) isch e merowingische König vo de Franke gsi. Er het vo 533 bis zu seinem Dod in däm Riichsdeil gherrscht, wo spöter as Austrasie bezeichnet worden isch, und het z Reims gresidiert. Scho as junge Ma under siim Vater, het dr Theudebert bewiise, ass er e fähige Chrieger siig. Öbbe 516 het er d Armee vom dänische König Chlochilaich, wo ins nördlige Frankeriich iigfalle gsi isch, besigt. Si Ruef isch no grösser worde wäge siine Chriegszüg im Süde gege d Gote. Noch em Dod vo siim Vater hai em Theudebert siini Unggle, dr Childebert und dr Chlothar, siis Riich welle under sich ufdeile, so wie si s mit däm vom Chlodomer gmacht gha hai, aber dr Theudebert het sich verdeidigt und schliesslig het dr Childebert si Friide mit em gmacht und ihn adoptiert as si Erb. Zsämme hai si dr Chlothar agriffe, aber nochdäm ihri Armee Schade gnoh het im ene Sturm, hai si mit em Friide gmacht. Dä het aber nume churz duurt und dr Theudebert het Gäld vom byzantinische Kaiser Justinian I. übercho, für zum em in siim Kampf gege d Ostgote z
Dr Theudebald (au Theudowald; * um 537; † November/Dezember 555) isch e König vo de Franke us em Gschlächt vo de Merowinger gsi. Er het vo 548 bis 555 im Riichsdeil gregiert, wo spöter under dr Bezeichnig Austrasie bekannt gsi isch. Dr Theudebald isch dr einzig Sohn vom König Theudebert I. gsi. Si Mueter isch d Galloromanin Deuteria (Deoteria) gsi, wo im Johr 532 im Theudebert si Konkubine und 537 oder 538 uf s Dränge vo de Franke verstosse worden isch. 551 isch dr Theudebald no as Chind bezeichnet worde, het also s Mündigkeitsalter vo 15 Johr nonig gha. So weiss me, ass er nit lang vor dr Verstossig vo siiner Mueter uf d Wält cho isch. Dr Theudebald isch vo Afang a chränklig gsi. Drzue isch cho, ass er bim Dod vo siim Vater no unmündig gsi isch, aber dank em Prestige vo siim Vater und dr Loyalität vo de Grosse isch si Herrschaftsadritt problemlos gsi. Scho as Chind isch er öbbe 540 mit dr Walderada (Waldrada, Vuldetrada) verlobt worde, ere Dochter vom Langobarde-König Wacho, wo au e Schwöster vor siner Stiefmueter Wisigard, wo si Vater noch dr Verstossig vo dr Deuteria doch no ghürotet het, gsi isch. Won
Aargauertüütsch isch e nüd-sproochwüsseschaftleche Begriff für d Mundarte, wo men im Kanton Aargau tuet rede. Es esch e künschtlichi Hilf, zom die regionale Dialäkt zämezfasse. Es äinhäitlechs Argauertüütsch im ängere Sinn vom Wort gits nämli ned. Im Gägetäil: D Sprooche vo de vier Grossregioone vom Kanton sind nöcher bi de Dialäkt vo änet de Kantonsgränze als bi den andere Mundarte im Kanton. Die Situazioon het historischi Grönd. De Kanton Aargau isch mit em Napoleon synere Mediazioonsverfassig im Joor 1803 us verschidnige Territorie, wo jewils ihri eigeni Gschicht hei kha, zämegfüegt worde. Drzue chunt na, ass au di kulturell wichtig Brünig-Napf-Rüüss-Linie, wo vo Süüde gäge Norde lauft, zmitz durch de hütig Aargau goot. Die kulturgeografischi Linie, wo sech d Kulturforscher mit dr Gschicht vom Land im früene Middelalter erklääre, vrschnyt übrigens au dr Kanton Luzärn. D Mundarte, wo men im ganzen Aargau tradizionell redt, ghöre zu de hochalemannesche Sprooch. Z unterscheide isch vor alem dr Dialäkt im Weschtaargau, wo vo 1415 bis 1798 zum Bärnbiet ghört het, vo de Schprooch im Oschtaargau, bsunders was d è- un d ä-Lut agoot. So seit me weschtlich vo de Rüüss Schtäärn, Bäärg u schtäärbe, öschtlich vo de Rüüs ehnder Schtèèrn, Bèèrg u schtèèrbe. Im
Rheinfelden, alem. Rhyfälde gits hüt zwoi Ortschafte: Rhyfälde AG Rhyfälde (Bade) Freyer hets numme s Rhifelde uf dr hüttige Schwizer Syte geh, wo bis 1802 zue Vorderösterrich ghört het un sich 1802 dr Helvetische Republik. d. h. dr Schwiz in dr napoleonische Ära, agschlosse het. 1803 isch, uusglösst vom Napoleon, d Gmarkig uf de rechte Syte vom Rhy an s Herzogtum Brisgau, un 1806 an dr badische Grossherzog gfalle. Spöter, wäggem erschde Bau vomene Kraftwerk anneme Fluss, hän sich dann uf de dütsche Syte Lüt agsiedelt, un me het zü dem Flecke Badisch Rhyfälde gsait. und witers: Rhyfälde haisst en Bezirk im Nordweste vom Kanton Aargau
As Merowingische Bruederchrieg bezeichnet me e Reihe vo Konflikt im Frankeriich zwüsche de merowingische König vo de Deilriich, wo in d Ziit zwüsche dr Riichsdeilig noch em Dod vom Chlothar I. († 561) und dr Wiidervereinigung under em Chlothar II. 613 falle. Ändi 561 isch dr König Chlothar I. gstorbe und het vier Söhn hinderlo, wo s Erb under sich ufdeilt hai. Drei von ene – dr Charibert I., dr Guntram I. und dr Sigibert I. – si Söhn vo dr erste Frau Ingund gsi, dr viert, dr Chilperich I., isch dr Sohn vom Chlothar siiner zweite Frau, dr Ingund ihri Schwöster Arnegund. Dr Charibert het dr westlig Riichsdeil mit dr Hauptstadt Paris übercho, dr Guntram dr Südoste mit dr Hauptstadt Orléans, dr Sigibert dr Oste um Reims und Gebiet im Süde und dr Chilperich dä im Norde mit der Hauptstadt Soissons. Währed dr Ingund ihri Söhn bi dr Deilig öbbe gliichwärtigi Adeil übercho hai, isch s Gebiet vom Chilperich sehr vil chliiner usgfalle. Dr Chilperich isch im Chlothar si Lieblingssohn gsi, und vo däm het er en Aspruch uf e Vorrangstellig bi dr Erbreglig abgleitet. Dorum het er scho vor dr Riichsdeilig und au nochäne brobiert, si Adeil mit
D Rosemarie Banholzer, geb. Amann (* 10. Februar 1925 z Konschdanz am Bodesee z Bade-Wirtteberg; † 29. Juli 2023) isch e Dichterin gsi, wo Konschdanzerisch (Seealemannisch) und Schriftditsch gredt und gschribe hot. Sie isch so e richtige Alemannin gsi, wo de Vater us Konschdanz und de Großeltere us em Linzgau (Owingen, Frickingen) und wo d Muetter und de andere Großpappe us de Familie Winterhalder, wo in Neustadt im Schwarzwald und drum enum Uhre hergstellt hond, herkummet isch. Sie isch in Konstanz am Seerhein uffgwachse, zerscht uff de rechte Seit vum Rhein in Petershause (Petershausen), denn uff de linke Seit im Stadtteil Paradies. Sie hot d Höhere Handelsschuel z Konschdanz abgschlosse und isch noch em Zweite Weltkrieg zerscht bim Service de Statistique du Gouvernement Français z Konstanz und denn bim Südverlag z Konschdanz bschäftigt gsi, hot wege ihrer Familiegrindig vu 1948 bis 1976 usgsetzt. Denoch hot se 1977 bi de Tageszitig Südkurier z Konschdanz aagfange und isch im Johr 1989 wegge de Altersgränz usem Beruefslebbe usgschiide. Sie war denn e freie Mitarbeiterin fir Zitige und hot weiter Kolumne fir Zitige gschribbe. Sie isch aktiv gsi mit em Schriibe vu Gdichtle und Texte. Ihrene Wurzele lieget ibber ihre Muetter au im Schwarzwald.
Dr Gundowald, Gundoald, Gundovald, odr Gondovald (uf französisch, Gombaud), au Ballomer, isch en Usurpator im Frankeriich gsi, wo sich 584 oder 585 zum König vo Aquitanie het lo usrüefe. Dr Gundowald het behauptet, er siig en unehelige Sohn vom Köng Chlothar I.. Er isch finanziell vom oströmische Kaiser Maurikios (Kaiser vom 13. August 582 bis 27. November 602) understützt worde. Er het im Süde vom Frankeriich e baar Stedt underworfe, drunder Poitiers und Toulouse, wo em König vo Burgund Guntram I. ghört hai. Dr Guntram, e ligitime Sohn vom Chlothar, het von em nume as Ballomer, dr Sohn vom ene Müller, gredet. Er isch mit ere Armee gegen en zoge, und dr Gundowald isch noch Comminges gflüchtet. Dr Guntram het d Stadt afo belagere, het se aber nit chönne stürme. Schliesslig hai im Gundowald siini Druppe ihn im Guntram usgliiferet und dä het en umbrocht.
Dr Childebert II. (* 2. Merz 570, † 28. Merz 596) isch e König im Fränkische Riich us em Gschlächt vo de Merowinger gsi. Dr Childebert isch dr einzig Sohn vom König Sigibert I. gsi, wo im Riichsdeil Austrasie gherrscht het, und vo dr Königin Brunichild. Er isch erst fünfi gsi, wo si Vater Ändi 575 uf eme Fäldzug gege dr König Chilperich I., em Childebert si Unggle, ermordet worden isch. Dr Childebert isch denn mit siiner Mueter und siine beide Schwöstere Ingund und Chlodoswinth z Paris gsi, wo im Sigibert siini Druppe erst churz vorhät bsetzt gha hai. Noch em Sigibert siim Dod isch die austrasischi Offensive zsämmebroche, dr Chilperich het Paris eroberet und d Brunichild gfange gnoh. Dr Childebert isch vom ene Ahänger vo siim Vater, wo Gundowald (Gundoald) gheisse het, noch Austrasie in Sicherheit brocht worde. Dr Gundowald het e Volksversammlig zsämmegrüeft, wo gliichziitig au en Armeeversammlig gsi isch und wo dr Childebert zum König erhobe het. Dr Dag, wo si Herrschaft offiziell agfange het, isch dr 25. Dezember 575 gsi. 577 het d Brunichild us dr Gefangeschaft chönne flüchte und het e massgäbligi Rolle am Hof vo ihrem Sohn gspiilt. Em Unggle vom Childebert, em Guntram
D Lex Salica isch e Sammlig vo mündlige Gsetz vo de salische Franke wo dr Merowingerkönig Chlodwig I. befohle het ufzschriibe. Si isch zwar nit s eltiste germanische Gsetzbuech, aber doch s wichdigste vo alle leges barbarorum (Barbaregsetz). S Gsetzbuech isch zum erste Mol öbbe 507 bis 511, spot in dr Regierigsziit vom Chlodwig, verfasst worde. D Nochfolger vom Chlodwig hai s no zweimol usege und under de Karolinger isch s abgänderet und systematisiert und uf Althochdütsch übersetzt worde. D Gsetz si mündlig überdrait worde, lähne sich aber kuum an die römischi Gsetzgäbig aa, wo d Franke in Kontakt cho si drmit, wo si s römische Gallie hai afo erobere und sich mit dr gallo-romanische Bevölkerig hai afo vermische. Si si, wie die früehnere Westgotische und Burgundische Gsetzbüecher uf Latiinisch verfasst worde, aber nit wie die si si nit vo christligem Gedankeguet beiiflusst worde. Si gen eim e fast unverfelschte Iiblick in die alti, pagani germanischi Kultur. D Lex Salica isch vor allem e Strofgsetzbuech mit lange Liste vo Buesse (compositio) und Strofe für verschiideni Verbräche und Gsetzesüberdrätige und het grichtligi Prozedure festgleit. D Mensche si nit gliich gsi vor em Gsetz. Die Freie si im Allgemeine nume büesst worde,
S Komitat Pest (ung. Pest, Ussproch: [pɛʃt]) isch e Komitat im mittlere Deil vo Ungarn. 'S gränzt im Norde an d Slowakei und an Nógrád, im Oste an Heves und Jász-Nagykun-Szolnok, im Süde an Bács-Kiskun, im Weste an Fejér und Komárom-Esztergom. De Komitatssitz isch Budapest, d Hauptstadt vo Ungarn, wo aber e selbständigi Eiheit isch und nit zum Komitat ghört. S Komitat wird in 16 Chleigebiet underdeilt; 's gröscht devo sin Ceglédi Kistérség noch Flächi (1234 km²) und Ráckevei Kistérség noch Ywohnerzahl (134'346). Di gröschti Stadt isch Érd (62'408 Ywohner). Uff em Gebiet vom Komitat Pest isch de geografisch Mittelpunkt (földrajzi középpont) vo Ungarn; er befindet sich i me Naturschutzgebiet 1 Kilometer nordöstlig vo de Gmeind Pusztavacs; sälli litt im Süde vo Pest. Di topografische Eigeschafte vom Komitat sin verschyde; 's finde sich sowohl Gebirge und Hügel wie au Flachland. Di höchste Bärg vom Komitat sin de Csóványos (939m), de Pilis (757m) und de Dobogo-kő. Durch di verschydene topografische Eigeschafte isch au s Chlima vo Region zu Region anderscht; d Underschyd in Bezug uff Nyderschläg und Zit wo d Sunne schynt sin groß. An de öbbe 250 Kilometer, wo d Donau durch Ungarn fließt, hät s Komitat e Adeil vo
S Wort Pest bezeichnet e Infektionschrankhet; über d Pandemy z Europa im 14. Johrhundert lüeg Schwarze Dod eini vo de drei Urstädt vo Budapest e ungarischi Verwaltigseiheit e schwedischi Black-Metal-Band in dr Kultur «Die Pest», im Originaal La Peste, e Roman von Albert Camus in Zämmesetzige Wasserpest, e Wasserpflanze Ölpest, wenn Wasser dur Ööl verdräckt wird
S Badener Tagblatt isch e Zitig gsi, wo z Bade im Aargau erschine-n-isch. Si het im November 1996 mim Aargauer Tagblatt fusioniirt un heisst sither Aargauer Zitig. Sit em 31. Oktober 2014 erschiint d Ziitig z Bade und in de Gmeinde in de Umgäbig wider unter em Titel Badener Tagblatt S Badener Tagblatt isch im Johr 1856 vom Joseph Zehnder gründt worde. Im Johr 1896 het sin Enkel, de Otto Wanner d Zitig übenoh, wo bis zu de Fusion im Johr 1996 im Bsitz vo de Familie Wanner blibe-n-isch. Zerscht het d Zitig de Näme Tagblatt der Stadt Baden gha, aber ab em Johr 1870 het si Badener Tagblatt gheisse. S Verbreitigsgebiet vo de Zitig isch aber grösser gsi wi d Region Bade. Au s Freiamt het derzu ghört, wo Regionalusgabe erschine sin, nämlich s Bremgartner Tagblatt u s Freiämter Tagblatt. Wil d Region Bade am End vom 19. Johrhundert en induschtrielle Ufschwung erläbt het, wo bsunders mit de Aasidlig vo de BBC verbunde isch gsi, het au s Badener Tagblatt e immer grösseri Uflag übercho, wo zwischezitlich bi me wi 50'000 Exemplar isch gsi. D politischi Usrichtig vo de Zitig isch am Freisinn orientiirt gsi. Nach em Wegfall vom
Dr Childerich III. (* öbbe 720; † öbbe 755) isch der letzt Merowingerkönig (743 bis 751) gsi. Er isch dr Sohn vom Frankekönig Chilperich II. gsi. Noch em Dod vom Theuderich IV. im Johr 737 het dr karolingisch Huusmeier Karl Martell, wo dr wirklig Herrscher im Frankeriich gsi isch, dr Erb Childerich im Chloster Sithiu (die spöteri Abtei Saint-Bertin) iigsperrt und und het dr merowingisch Dron vorläufig leer glo. Erst wo im Karl Martell si Sohn Karlmann im Früehlig 743 non emol e Schattekönig us em Gschlächt vo de Merowinger bruucht het, het me dr Childerich freiglo und inthronisiert. D Gründ drfür si nit ganz klar, aber es schiint, ass d Rächtmässigkeit vom König e Vorussetzig gsi isch für d Königsherrschaft, machtpolitisch si d Merowinger scho lang bedütigslos gsi. Me darf au anäh, ass die andere Adlige sich dr Inthronisierig und dr Legitimisierig vo dr Macht vo de karolingische Huusmeier widersetzt hai. Drzue isch cho, ass dr Huusmeier in däm Johr en entscheidende Chrieg gegen dr Herzog vo Bayre het welle füehre, und das het er, wie s schiint, gege die Grosse vom Riich nume chönne duresetze, wenn e legitime König si agfüehrt het. Dr Childerich III. isch fast ganz
S Frankeriich het e Gschicht vo vile Deilge und Widervereinigunge gha und isch deilwiis ehnder unübersichtlig. D Huusmeier hai d Schwechene vo dr herrschende Merowingerdynastii usgnützt und ihri eigeni Macht usbaut. Dr Machtübergang vom Gschlächt vo de Merowinger uf das vo de Karolinger het im Johr 751 mit dr Königswahl vom Pippins em Jüngere si Abschluss gfunde. Für dass es übsersichtlig bliibt, si in der Liste unde noch die beide Gschlächter drennt ufgfüehrt, au wenn s chronologisch andersch sött usgseh. Gennobaudes (spots 4. Jh.) Sunno (spots 4. Jh.) Marcomer (spots 4. Jh.) Faramund, König vo de Salfranke (um 420–428), wohrschiinlig nit historisch Chlodio, König vo de Salfranke (um 430/440) Merowech, König vo de Salfranke (um 450/460) Childerich I., König vo de Salfranke (458–482) Chlodwig I., König vo de Salfranke (482–511) Noch dr Riichsdeilig unter em Chlodwig siine Söhn Deilkönigriich Paris Childebert I., König (511–558) Deilkönigriich Metz Theuderich I., König (511–534) Theudebert I., König (534–548) Theudebald, König (548–555) Deilkönigriich Soissons Chlothar I., König (511–558) Deilkönigriich Orléans Chlodomer, König (511–524) Chlothar I., König vom widervereinigte Riich (558–561) Noch dr Riichsdeilig unter em Chlothar siine Söhn Deilkönigriich Paris Charibert I., König (561–567) Deilkönigriich Metz Sigibert I., König (561–567) Deilkönigriich Soissons Chilperich I., König
S Deilkönigriich vo Paris isch in dr Ziit von 511 bis 567 eins von e baar fränkische Deilriich gsi und het si Name vo dr Residänz vom König übercho. Die Deilriich si entstande, wenn s Riich under de Söhn vom ene fränkische König ufdeilt worde si. In dr früehje Merowingerziit hai d Deilriich no kei historischi Identitet gha. S Deilriich Paris isch dorum, nochdäm s im widervereinigte Riich ufgangen isch, nüme widerbeläbt worde. Im Gegesatz zum Deilriich Paris hai die spötere Deilriich Austrasie, Burgund und Neustrie en eigeni Identität aufbaut und hai die moderni Staatenornig in Middeleuropa beiiflusst. In de Riichsdeilige vo 511 und 561 si jedes Mol vier Deilriich entstande: Paris, Metz, Soissons und Orléans. 511 - 558 Childebert I. 558 - 561 Chlothar I., in Personalunion 561 - 567 Charibert I.
S Riich vo Metz isch e Nochfolgriich vom Salfränkische Riich gsi und e Vorläufer vo Austrasie. Es het vo 486 bis 584 existiert. D Herrscher vom Riich hai alli dr Titel König gha. D Deilrich si entstande, wil noch fränkischem Bruuch s Erbland under de Söhn vom König ufdeilt worden isch. Die andere Riich wo bi de Deilige vo 511 und 561 entstande si, si s Riich vo Paris, s Riich vo Soisson und s s Riich vo Orléans gsi. 511–524 Theuderich I. 524–548 Theudebert I. 548–555 Theudebald 555–561 Chlothar I. (in Personalunion) 561–567 Sigibert I. S Riich vo Paris S Riich vo Soisson
S fränkische Deilkönigriich vo Orléans isch im Lauf vom 6. Johrhundert zweimol in underschiidliger Grössi und Zsämmesetzig bin ere Riichsufdeilig under d Söhn vom ene König entstande. D Idde bi dr Ufdeilig isch nit gsi, e neue Staat z gründe, sondern jedem Sohn e Deil vom fränkische Erbland z ge. D Deilriich s en integrale Deil vom Fränkische Riich bliibe und hai erst mit dr Erschaffig vo Austrasie, Neustrie und Burgund e politischi und historischi Identitet übercho. S Deilkönigriich Orléans het si Name vo dr Residänz übercho. Die andere Deilriich, wo bi de Deilige vo 511 und 561 entstande si, si s Deilriich vo Paris, s Deilriich vo Soissons und s Deilriich vo Metz gsi. Dr Titel wo d Herrscher vo dene Deilriich gha hai isch "König" gsi. 511–524 Chlodomer, als König 524–561 Chlothar I., als König, in Personalunion 561–592 Guntram I., als König, in Personalunion
S Riich vo Soissons isch i der Spootantike e Riich im Norde vom hütige Frankriich um Soissons ume gsi. Es het im 5. Joorhundert as unabhängigs Köönigriich bestande und im säggste Joorhundert zwäimol e Zitli as Däilriich vom Frankeriich. Dr Aafang vom Köönigriich vo Soissons isch vom Kaiser Majorian (457–461) gmacht worde, won er dr Aegidius zum magister militum vom römische Gallie ernennt het. Wo dr Majorian im Joor 461 vom Ricimer umbrocht worde isch, het dr Aegidius si Heerschaft über e groosse Däil vom Norde vo dr Browinz chönne festige und us em isch s Köönigriich vo Soissons worde. Er isch mit de salische Franke verbündet gsi und het sis Riich gege d Wisigote im Süde verdäidigt. Dr Aegidius isch im Joor 464 oder 465 gstorbe. Si Soon Syagrius isch si Noochfolger worde. Är sälber het sich nid as Köönig sondern as dux bezäichnet, sini Noochbere häi em aber Köönig vo de Römer gsäit. Noch em Dood vom Frankeköönig Childerich (öbbe 481), wo mit em Riich vo Soissons verbündet gsi isch, het sich dr Chlodwig I. gege sini ehemoolige Verbündete gwändet. Im Joor 486 het dr Syagrius d Schlacht vo Soissons gegen e Frankeköönig verloore und sis Riich isch
Als Pippinide bezeichnet me die früehste bekannte Aghörige vo dr Herrscherfamilie, wo men ere spöter Karolinger sait. S Machtzentrum vo de Pippinide isch z Austrasie gsi, nördlig vo de Ardenne. Dört hai si grossi Ländereie und zahlriichi Kliente gha. Dr Name isch abgleitet vom eltiste bekannte Verdräter, vom Pippin em Eltere. Dank ihm het d Familie d Böste vo de Huusmeier im Riich vo de Merowinger chönne a sich riisse und noh di noh die eigentligi Herrscherfamilie entmachte. D Hochziit vom Pippin siiner Dochter, dr Begga mit em Arnulfinger Ansegisel, em Sohn vom Pippin siim ängste Verbündete, em Arnulf vo Metz, het si Politik au familiepolitisch abgsicheret. Noch em Pippin siim Dod het sich si Sohn Grimoald der Elter nit nume as si Nochfolger duregsetzt, er het s au gschafft, as dr König Sigibert III., wo denn no keini Chinder gha het, drzue z bringe, si, im Grimoald si, Sohn z adoptiere und zum Erb z mache - as Childebertus adoptivus, si richdig Name weiss me nit, isch er noch em Sigibert siim Dod vo de austrasische Barön anerkannt worde, wo e Wächsel vo dr Herrscherfamilie enere Übernahm dur e Brueder vom Sigibert, em Chlodwig II., wo z Neustrie gherrscht
Dr Chlothar III. (* wohrschiinlig 650/651; † 673 noch em 10. März) isch e Frankekönig us em Huus vo de Merowinger gsi. Wo si Vater Chlodwig II. 657 gstorben isch, isch er as dr eltist vo drei Söhn si Nochfolger im Königriich Neustrie und Burgund worde. Wil er zu dere Ziit nume achti gsi isch, het si Mueter Bathilde s Riich gregiert und isch 658 understützt worde vom Huusmeier Ebroin. D Herrschaft vo dene beide isch aber sehr zentralistisch usgrichtet gsi, was zu Protest vo der Bevölkerig gfüehrt het, doch d Ufständ si bluetig zsämmegschlage worde. 664 isch d Bathilde wäge Spannige vo ihrem Amt zruggdräte und het d Macht formell ihrem Sohn überge, aber in Wirklichkeit het dr Ebroin bestimmt. E Händel mit em Huusmeier het zum ene Grichtsprozäss gfüehrt, churz druf isch e Bürgerchrieg usbroche, und dr Chlothar isch 673 ermordet worde. Er isch im Chloster Chelles begrabe, wo siibe Johr spöter au si Mueter gstorben isch. Dr Chlothar III. het für e churzi Ziit zum letzte Mol s fränkische Riich vereinigt, het aber scho 662 si jüngere Brueder Childerich II. as König z Austrasie müesse isetze. Si Regierigsziit isch en andere Schritt uf em Wäg zum e
D Pyrenäe (uf Spanisch Pirineos, uf Französisch Pyrénées, uf Baskisch Pirinioak, uf Katalanisch Pirineus, uf Aragonesisch Perinés nd auf Gaskognisch Pirenèus) si e Gebirgschetti zwüsche dr Iberische Halbinsle und Middeleuropa. Si si öbbe 430 Kilometer lang. Si ziehn sich vom Atlantischen Ozean im Weste, vom Golf vo Biscaya, zum Golf de Roses im Mittelmeer im Oste. Dr höchst Gipfel, dr Pico de Aneto, isch 3404 Meter hoch. D Staatsgränze zwüsche Frankriich und Spanie lit mehr oder weniger uf em Gebirgskamm. Zmidst in de Pyrenäe liit au dr Zwärgstaat Andorra.
S Burgund (französisch Bourgogne [buʀˈgɔɲ]) isch bis Endi 2015 e Verwaltigsregion im Zentrum vo Frankriich gsii. Es het e Flechi vo 31.741 km² und öbbe 1,61 Mio. Iiwohner gha. D Regionalhauptstadt isch Dijon gsi. S Territorium vo dr Region entspricht öbbe däm vom historische Herzogtum Burgund. Im Oste gränzt s Burgund an d Region Franche-Comté, im Norde an Champagne-Ardenne und Île-de-France. Westlig liit d Region Centre, währed im Süde d Regione Auvergne und Rhône-Alpes agränze. S Burgund isch mit em Morvan, eme Usläufer vom Zentralmassiv Deil vo de alte Kristallingebiet. Sust bilde mesozoischi Sedimänt (die meiste us em Jura) dr Undergrund. An dr Ostflanke leite Bruchstufe zur Saône-Furche über. Die hütig Region Burgund isch scho im Palaeolithikum vo Mensche besiidlet gsi. Fund am Felse vo Solutré wiise scho für d Ziit um 15.000 v. Chr. e dichti Besiidlig noch. Vom 6. Johrhundert v. Chr. bis dass d Römer cho si, isch die keltischi Kultur vo de Gallier vorherrschend gsi, vor allem die vo de Häduer und de Mandubier, wo scho dr Caesar im De bello Gallico erwähnt. Bedütendi Asiidlige vo de Stämm si Bibracte in dr Nöchi vom hütige Autun und Alesia bi Dijon. Um 59 v. Chr. hai d