rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Nicolas Sarkozy (Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa, *28. Janner 1955 z Pàris) ìsch a frànzeescher Politiker un ìsch vu 2007 bis 2012 dr 23. Präsidant vum Frànkrìch gsìì. Dr Nicolas Sarkozy ìsch dr Suhn vum ungàrischa Iwànderer Pál Sarközy de Nagy-Bocsa, üs àdliga Àbstàmmung, un vu dr Andrée Mallah. Vu dara Ehe hàt dr Nicolas Sarkozy zwei Briader, Guillaume (*1951) un François (*1959). Speeter hàt si Vàter noch drèi Mol ghirota un dr Nicolas Sarkozy hàt noch a Hàlbschweschter Caroline (*1967) un a Hàlbbrüeder Olivier (*1969). Dr Nicolas Sarkozy hàt folgenda Diploma bikumma: 1973 „Baccalauréat B“, ìm kàtholischa Privatgymnasium Saint Louis de Morceau 1978 „Maîtrise de droit privé“ (Privàtracht), ìn dr Rachtswìssaschàft-Universität vu Paris X Nanterre 1979 „Diplôme d’études approfondies en sciences politiques“ (Studium ìn Politikwìssaschàft) 1980 CAPA: „certificat d’aptitude à la profession d’avocat“ (Erlàuibnis fer dr Àawàlt-Berüef) Ànna 1974 ìsch’r ìn d UDR-Pàrtei gànga un ar hàt fer d Präsidantschàftwàhl dr Jacques Chaban-Delmas unterstìtzt. Ànna 1976 ìsch’r ìn d RPR-Pàrtei, wo frìsch grìnda worra gsìì ìsch, gànga. Ànna 1977 ìsch’r ìns Gemeinrot vu Neuilly-sur-Seine kumma. Vu 1983 bis 2002 ìsch’r Maire vu dam Gmein gsìì. (’s ìsch eins vu da riichschta Gmeina ìm Frànkrìch.) Ànna 1980 ìsch’r
Domleschg isch a politischi Gmaind i de Bündner Region Viamala. D Gmaind Domleschg isch uf da 1. Januar 2015 us da bisheriga Gmainda Almens, Paspels, Pratval, Rodels und Tomils entstanda. Di einzelna Gmaindsversammliga händ Endi März 2014 ama Fusionsvertrag zuegstumma, z Almens mit 54:30 Stimma, z Paspels mit 166:31, z Pratval mit 71:22, z Rodels mit 62:26 und z Tomils mit 132:53 Stimma. Da erschti Gmaindspresident vo da Gmaind Domleschg, wo am 1. Oktober 2014 in das Amt gwehlt worda isch, haisst Werner Natter. D Gmaindsverwaltig isch z Tumegl/Tomils. Domleschg ligt uf da rächta Sitta vum Hinderrhy und goht ufa bis ufs Stätzerhorn, wo mit 2'574 m ü. M. au da högscht Punkt vo da Gmaind isch. Di tüüfscht Stell isch öpa uf 625 m, döt wo da Tomilser Bach in Rhy flüüsst. Zwüschad Paspels und Almens gits en chlinna See, da Leg da Canova. Erwin Poeschel: Die Kunstdenkmäler des Kantons Graubünden III. Die Talschaften Räzünser Boden, Domleschg, Heinzenberg, Oberhalbstein, Ober- und Unterengadin. (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 11). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1940. Die Gemeinden des Kantons Graubünden. Chur/Zürich, 2003. ISBN 3-7253-0741-5 Das Domleschg/La Tumgleastga. Chur, 2005. ISBN 3-905342-26-X Commons: Domleschg GR – Sammlig
Domleschg chan folgendes bedüte: Domleschg, e Gegend rächts vom Hiderrhy im Kanton Graubünde, Schwiz Domleschg GR, e politischi Gmaind i de obe gnännte Gegend im Bündnerland, Schwiz Kreis Domleschg, e politischi Underainhait im Bezirk Hinderrhy, Bündnerland, Schwiz
Burg Stein, Schloss Stein, Ruine Stein isch de Name vo folgende Baute: Dütschland: Burg Stein (Enzkreis), e ehemolegi Befestigungsaalag im Enzchrais, Bade-Würtebärg Burgstall Stein, e fascht gänzlich abgangeni Burg über em Donautal, Bade-Würtebärg Ruine Stein (Hohenlohe), e Burgruine bi Westernhausen, Hohelochrais, Bade-Würtebärg Schloss Stein an der Traun, e Schloss- und Höhleburgaalag z Stein an der Traun, Bayern Burg Stein an der Pfreimd, im Landchrais Schwandorf, Bayern Burg Stein (Gefrees), e Burgaalag bi Gefrees, Landchrais Bayreuth, Bayern Burgstall Stein (Pegnitz), e abgangeni Burg im Stadtteil Stai vo de Stadt Pegnitz, Landchrais Bayreuth, Bayern Burg Stein (Hessen), e Burg z Biblis-Nordheim, Hesse Burg Bosselstein, e Burgruine bi Idar-Oberstein, Rhyland-Pfalz Stein'sche Burg, de Stammsitz vo de Rychsfreiherre vom Stai, Nassau, Rhyland-Pfalz Stein’sches Schloss (Nassau), Nassau, Rhyland-Pfalz Steinkallenfels, e Burgegruppe bi Kirn, Rhyland-Pfalz Burg Stein (Thüringen), e Burgruine z Lengenfeld unterm Stein, Thüringe Ruine Burg Stein, e Burgruine bi Ranis, Thüringe Burg Stein (Sachsen) z Hartestai i de Zwickauer Mulde, Sachse Ruine Stein (Sachsen), e Burgruine bi Oelsnitz im Vogtlandchrais, Sachse Öschtrych: Schloss Stein (Dellach im Drautal), Stein im Drautal, e Schloss bi Dellach im Drautal, Kärnte Burg Stein (St. Kanzian), Stein im Jauntal, e ehemolegi Burg bi St. Kanzian am Klopeinersee z Kärnte
S Atommodäll vom Bohr isch s erste Atommodäll gsi, wo vo vile Füsiker anerkennt worde isch, und enthaltet Elimänt vo dr Kwantemechanik. Dr Niels Bohr het s 1913 entwigglet. Bi däm Modäll bestöön d Atom us eme schwere, positiv gladnige Atomkärn und liichte, negativ gladnige Elektrone, wo uf gschlossnige Baane une e Atomkärn umekräise. Mit drei Postulat het dr Bohr innerhalb vom Modäll die klassischi Füsik zum Däil usser Chraft gsetzt. Anders as elteri Atommodäll beschribt s Modäll vom Bohr e Hufe vo de Äigeschafte, wo am Wasserstoffatom beobachtet worde si. Aber e Hufe Detäi bi de spektroskopische Mässige wärde von em nit erfasst. Es cha au chemischi Bindige nit erkläre. Au stoot s Konzept vo Elektrone, wo sich uf änge Baane um e Kärn bewege, im Widerspruch zur Unscherfirelazioon. Aber s Atommodäll vom Bohr het dr Wääg vorberäitet, zum d Atomhülle z verstoo. Wil s eso äifach isch, sich vorzstelle, ass d Elektrone um e Atomkärn kräise wie Blaneete um d Sunne, isch das für Joorzäänt s populäre Bild vom Atom bliibe und au hüte no cha mä s uf Logo und Karikature gsee. Kwantemechanischi Atommodäll, wo vo öbbe 1925 aa entwigglet worde si, gseen für Elektrone käini Baane
De Jakob Vetsch, Psöidonym Mundus (* 28. Oktoober 1879 z Nesslau; † 22. Novämber 1942 z Züri; Bürger vo Grabs), isch en Schwyzer Gërmanischt und Jurischt gsy und de Verträtter von ere Soziaalutopy, em «Mundismus». De Vetsch isch as Soo vomene Leerer im Toggeburg uf d Wält choo. Wäg emen Unfall hät der anderthalbjëërig Bueb es Aug verloore und drum zytläbes es Glaasaug ghaa. 1881 sind d Eltere i s Appizälisch züglet, wil im usserrodische Wald e Leererstell frei woorden isch. Scho 1891 hät er d Mueter verloore, wo-n-im Chindpett gstoorben isch. S Gimnaasium hät er z Trogen und z Sanggale bsuecht. Wil s Gält für es Hoochschuelstuudium gfëëlt hät, hett er zeerscht sele Leerer wëërde – asewääg hett er sich s Gält für d Uniwërsitëët chöne sälber verdiene. De Vetsch hät aber de Reaalleerer-Kurs voorzytig abprochen und isch 1899 vo dihäime durepränt und uf Parys abghaue. Er hät deet probiert syn Läbesunderhalt z verdiene, hät aber nöd reüssiert und isch 1900 wider i d Schwyz zrugg. De Vatter hät bi Verwandte Gält zämepättlet, und esoo hät de jung Vetsch sich 1900 a der Uniwërsitëët Züri für Tüütsch, Änglisch, Filosofy und Psichology ygschrybe. Im Änglisch isch es Jaar im Spraachgibiet
Vu Innertchirchä im Bärner Oberland nach Mettlä bi Eibu im Kantuu Luzärn füehrt ä 220-Kilovolt-Hochspannigsläitig. Si ischt äs Gmäinschaftswärch vu dä Bärnische Chraftwärch und em Elektrizitätswärch vu dr Stadt Züri. Äinersiits hat si dr Zwäck, dä Strom, wu s EW Züri vu de Chraftwärch Oberhasli beziehd, zbefördärä. Anderersiits diänt si dr Stromversorgig im Uuftrag vu ä Bärnische Chraftwärch. Drum hät si sit äiniger Ziit ä Zwüschestaziuu bi Giswil. Ä zuäsätzlichi Liniä zwiigt sit em 1990 bi Hellbüehl nach Littau ab und isch bsunders bedüütend, will si der höchscht Schlüüderbetonmascht, ä Portalmascht enthaltet. Duezmaal händ sich Grundeigetümer gäg dr Buu gweert und sind bis vor Bundesgricht ggange, händ aber au deet kei Erfolg gchaa. Vu Littau bis Mettlä ischt d Streggi i dä spaate Achzgerjaar für 380 Kilovolt uusgläit wordä und gseht zum Täil gliich uus wiä d Läitig vu Sils uf Fällande. Au dr übrig Abschnitt söll vergrössärät wärde, will er schu über sächzg Jaar alt ischt und di technische Aaforderige nümm erfüllt. Ä-n-Uusbuu ischt schu lang vorgseeh. Di gsamti Läitigsstreggi füehrt einzig bi Giswil und im Kantuu Luzärn dur Flachland. Susch füehrt si dur Alpä und passiert Hasliberg und au mängen ander Frümdevercheersort. Ab em Unterwärch Mettlä wird dr
Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes (PEGIDA) isch e islamfyndlige dytschi Organisation, wu syt Oktober 2014 z Dresden Demonschtratione gege ne aagebligi Islamisierig vu Dytschland un Europa organisiert. Syt em 19. Dezämber 2014 isch si unter em Chirzel PEGIDA as Verain yydrait. Si fordere vor allem en Änderig vu dr europäische Yywanderigs- un Asylbolitik. Au in andere dytsche Stedt wäre syterhär sonigi Demonschtratione veraastaltet. Derwylscht si z Dresden mit bis zue 25.000 Dailnämmer (am 12. Jänner 2015) un z Leipzig mit bis zue 15.000 Dailnämmer (am 21. Jänner 2015) ne große Zuelauf gha hän, sin die Demonschtrationen in andere Stedt uf wenig Inträssi gstoße. Bolitik- un Sozialwisseschaftler ordne d Dailnämmer zum Dail as rächtpopulistisch bis rächtsextrem yy, zum Dail as burgerli-konservativ. Dr Bundesbresidänt Joachim Gauck, d Bundeschanzleri Angela Merkel, großi Glaubesgmainschafte un anderi Organisatione warne vor dr Främdefyndligkait un em Rassismus, wu vu däne Demonschtratione uusgienge. Z Dresden un in andere Stedt het s au Gegedemonschtratione gee, di grescht am 10. Jänner 2015, wu z Dresden rund 35.000 Lyt dailgnuu hän. Jan Kluge: Das Anti-Pegida-Buch. Ein Buch gegen Fremdenfeindlichkeit und Intoleranz. Riva, 2015, ISBN 3864138108 Christoph Dreier: Zehntausende demonstrieren gegen Pegida. In: Peter Schwarz (Hrsg.): gleichheit. Zeitschrift für sozialistische
Islamisierig bedüted d Iifüerig vom Islam als e vorhärrschendi Religion in ere Region oder im e Land, wo vorhär mehrhaitlich nöd islamisch prägt gsi isch. Historisch nännt me vor allem di islamischi Expansion im Mittlere und Noche Oste wie au uf de iberische Halbinsle, wo vom 7. bis 10. Johrhundert stattgfunde hät. I spöötere Johrhundert häts eso Bewegige au z Afrika gee. Islamisierig maint nöd s konvertiere von ere ainzelne Person zum Islam, sondern en kollektive Umwandligsprozäss vo ganze Bevölkerige, öpe eso wie me us hütiger Sicht di christlich Mission oder d Christianisierig gsiet. Als Zwangsislamisierig bezaichnet me di erzwungeni Konvertierig zum Islam, wo noch em klassische islamische Rächt, de Scharia, under bestimmte Bedingige mögli isch. Da gits zwor eher sälte, aber, wie d Gruppe Boko Haram z Nigeria zaiged, chunnts glich no hi und do vor. E Warnig vor enere Islamisierig vo Europa chunnt regelmässig vo rechtspopulistische Chrais und werd mit nationalistische Motiv und de Angst vor ere Öberfremdig begründed. E paar Byspil dezue; i de Schwiz isch bin ere Volksabstimmig im Novämber 2009 es Minarettverbot aagno worde, z Dütschland gits sit em Herbst 2014 en Verain mit em Name Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes usw.
Honig isch e Lääbesmiddel. Er wird vo Honigbiine und bestimmte Amäisenarte für sich sälber us em Nektar vo Blüete oder de zuckerhaltige Usschäidigsbrodukt vo verschidnige Insekte, em sogenannte Honigtau, gmacht und denn vilmol vom Mensch für si äignig Gebruuch gärntet. Dr Biinehonig entstoot, wenn Biine Nektariesäft oder au anderi süessi Säft vo lääbige Pflanze ufnääme, die denn mit körperäigene Stoff aariichere und in iirem Körper verändere, in Wabe spiichere und en dört löön lo rif wärde. D Hauptkwelle isch dr Nektar vo Blüetepflanze. In e baar Klimaregione vo dr Ärde, hauptsächlig in gmäässigte, chubbt no drzue, ass sich gläägentlig verschidnigi Rinde- und Schildlüüs massehaft vermeere und denn gnueg groossi Mängene vo Honigtau entstöön. Es isch sältener, ass au extraflorali Nektarie (usserhalb vo Blüete) e Rolle spiile, zum Bischbil wenn dr Mais us dr Blattaggsle Pflanzesaft duet absondere. D Biine sugt dr Nektar oder Honigtau mit iirem Rüssel uf und dransbortiert en in dr Honigblootere in Biinestogg zrugg. Dört git si dr zuckerhaltig Saft an d Stockbiine witer, won en in iirem Körper umedrääge und en schliesslig wider abgääbe. Bim Dransbort in Biinestock und bim Umedrääge chömme Süüre, Enzym und anderi Äiwiss us dr Biine in Nektar und verursache e Inwertierig
Dr Martin Heidegger (* 26. Septämber 1889 z Meßkirch; † 26. Mai 1976 z Friburg im Brisgau) isch e dütsche Filosof gsi. Er isch in dr Dradizion vo dr fenomenologii (vor allem vom Edmund Husserl) gstande, dr Lääbesfilosofii (bsundrigs die vom Wilhelm Dilthey) und dr Existänzdütig vom Søren Kierkegaard, won er in ere nöije Ontologii het welle überwinde. S wichdigste Ziil vom Heidegger isch d Kritik an dr oobeländische Filosofii gsi und er het welle dr Grund für e nöis Wältverständnis leege. 1926 isch si ersts Hauptwärk Sein und Zeit erschiine, wo die filosofischi Richdig vo dr Fundamentalontologii festgläit het (uusechoo 1927). Vo dr Middi vo de 1930er Joor aa het dr Heidegger mit ere Gsamtinterpretazion vo dr oobeländische Filosofiigschicht aagfange. Für das het er d Wärk vo bedütende Filosofe under fenomenologische, hermenöitische und ontologische Gsichtspunkt undersuecht und eso brobiert, deren iiri „unbedachte“ Vorussetzige und Vorurdäil freizlege. Alli filosofische Entwürf bis denn häige noch em Heidegger en äisitigi Uffassig vo dr Wält – en Äisitigkäit, verdräte, won er as Merkmol vo jedere Metafüsik aagluegt het. Die metafüsischi Wältuffassig häig in dr modärne Technik iire Gipfel gfunde. Mit dam Begriff het er nit nume, wie sust üüblich isch, e nöitrals Middel
Räbschta isch a politischi Gmeind im Wahlkrais Rhintl im Kanton Sankt Galla am weschtliche Hang vom Rhintl. D Nochbergmainde sind Marpa, Balga und Oberriet im Kanton Sanggalle, dezue chunnt Reute im Usseroodische. Ursprünglich isch z Räbschta – drum au de Ortname – hauptsächlich Wiibau betribe worde, bevor er im 19. Johrhundert vo de Stickerei verdrängt worde isch. Noch de Meloration vo de Rhiiebeni 1941 bis 1953 isch produktivi Flächi frei worde und d Landwirtschaft, wie au s Gwärb händ sich uf de Ebeni asidle chöne. Hüt wird uf insgesammt drüü Hektare Rebbau betribe. D Bierbrauerei Sunnabräu us Räbschta isch die letscht Privatbrauerei im Sankt Galler Rhintl. D Züco, eini vo de füerende Bürodreistüel- und Sitzmöbelhärsteller, hät iren Hauptsitz z Räbschta. Räbschta isch über de Baahof Räbschta-Marpa mit de Isebahn verbunde und wird dur d RTB Rheintal Bus mit mehrere Bushaltestelle bedient. Über d Autobahnuusfahrt Kriessera uf de A13 erreicht mer innert 10 Minuta d Ortsmitti. Am 31. Dezember 2015 händ 4'431 Mänsche z Räbschta gläbt (2'252 männlich, 2'179 wiiblich). D Bevölkerig hät sech us 3'071 Schwizer Staatsaaghörige (dodevo sind 1'000 Ortsbürger, 2'541 sind Stimmberächtegti) und 1'360 ussländische Staatsaaghörige (30,69 %) zämmagsetzt. Noch da Religionszueghörigkait uftailt sind vo da Iiwohner 1'774
Luxeburi ésch ém Erscht Waltkriej vum Ditsche Rich fr de gànze Zit vum Kriej bsetzt wore. Wie Belgie, wo nooch`m Schlieffen-Plan zem Durichmàrsch nooch Frànkrich gnutzt wore-n-ésch, ésch`s nooch de namligi Vrträj e neitràles Lànd gsin. De Bsetzung het de Dischtanz vum klein Ländel vun Ditschlànd un´s Gfiehl én dr Bevellikerung vun-e souverän Nation arich vrstärikt. Dr Erscht Waltkriej exischtiert én de kollektive Memoire vun de Luxeburjr fàscht nit, un öi d'Luxeburjr Historiographie het sich bis jetz wénich mét'm Thema beschäftegt. Dur de Bitrett vun Luxeburi àn dr Ditschr Zollverein (1842) ésch`s zue e engi Verflechtung vum wirtschaftlich Lewe zwésche`m Grossherzogtum un de ditsch Noochbersterritorie kumme. 1872 ésch e Teil vun de Luxeburjr Isebàhn én ditsch Händ kumme. De Uffschwung vun dr Iseninduschtrie ésch dur ditscht Kàpital (z. B. d'Gelsenkirchener Bergwerk AG) wii öi dur ditsch Arbeitr (iwwer d'Hällft vun de Üsländr déi 1910 zu Lëtzebuerg gelieft hunn, han de ditsch Nationalität ghet) ermeeglicht wore.
Dr Udo Jürgens (* 30. Septämber 1934 z Klagefurt, Kärnte, Ööstriich; † 21. Dezämber 2014 z Münsterlinge, Thurgau, Schwiz), bürgerlih Udo Jürgen Bockelmann, isch en ööstriichische Komponist, Pianist und Sänger gsi. Usser dr ööstriichische Staatsbürgerschaft het er sit 2007 au die schwizerisch gha. Er het öbbe 100 Millione Doondrääger verchauft und isch äine vo de bedütendste Underhaltigsmusiker im dütsche Sproochruum gsi. Im Stil nooch sött men en zwüsche Schlager, Schanson und Popmuusig iiordne. Er het as erste Ööstriicher 1966 dr Grand Prix Eurovision de la Chanson (hüte Eurovision Song Contest) gwunne. Dr Udo Jürgens het wääred sinere Karriere, wo mee as sächzig Joor duurt het, mee as 1000 Lieder komponiert, über 50 Muusigalbum uusegee, au Miusikl und Filmmuusig gschriibe und e chli gschauspiileret. Portrait in Musik 1. Folge (1965) Siebzehn Jahr, blondes Haar (1965) Francoise und Udo (1966) Merci, Chérie (1966 - Eurovison) Portrait in Musik 2. Folge (1967) Was ich Dir sagen will (1967) Udo (1968) Mein Lied für Dich (1968) Udo Live (1969) Udo '70 (1969) Udo '71 (1970) Zeig mir den Platz an der Sonne (1971) Helden, Helden (Musical) (1972) Ich bin wieder da (1972) Udo heute (1974) Meine Lieder (1975) Udo '75 (Ein neuer Morgen) (1975)
Dr Siegfried Lenz (* 17. Merz 1926 z Lyck, Ostpröisse; † 7. Oktober 2014 z Hamburg) isch e dütsche Schriftsteller gsi und äine vo de bekanntiste dütschsproochige Verzeler in dr Noochchriegs- und Gegewartslitratuur. As si wichdigsts Wärk gältet dr Roman Deutschstunde (1968) über d Zit vom Nationalsozialismus und e falsch verstandnige Pflichtbegriff, wo in e Hufe Sprooche übersetzt und au verfilmt worde isch. Au sini ersti Sammlig vo Churzgschichte vom Joor 1951, So zärtlich war Suleyken, isch mit sinere nöiartige Wiis vom Verzele und wil er dr masurisch Dialäkt verwändet, seer erfolgriich worde. Dr Lenz het sich für d SPD anggaschiert und het d Ostpolitik vom Willy Brandt understützt. Wo dr dütsch-polnisch Verdraag 1970 underschriibe worde isch, het män en uf Warschau iiglaade. Im Oktober 2011 isch er Eerebürger vo sinere Geburtsstadt worde. Näbe vierzää Romään het dr Siegfried Lenz über hundert Verzellige, Theaterstück, Höörspiil, Essey, Reede und Rezensione gschriibe und het sich immer wider in dr Politik iigmischt. Noch em Hanjo Kesting het er näben em Heinrich Böll und em Günter Grass zu de Autore vo dr dütsche Noochchriegslitratuur ghöört, wo bestimmt häi und uusegstande si. 1951 Es waren Habichte in der Luft 1953 Duell mit dem Schatten 1957
Auffahrt chan folgendes bedüte: i de Schwiz und im Liechtestai s cherchliche Fäscht Christi Himmelfahrt en Tail vo de Aaschlussstell bi de Autobahn oder Autostrooss (i de Schwiz ghaissts: Iifahrt) e Rampe e staili Fahrstrooss, e Auffahrt (Steige) Lueg au: Auffarth, en dütsche Familiename
Dr Ramadan (arabisch رمضان ‎, DMG ramaḍān ‚dr häissi Monet‘) isch dr Fastemonet vo de Muslim und dr nünt Monat im islamische Mondkaländer. Noch dr islamische Uffassig isch in däm Monet dr Koran aabegschiggt worde. Dr Monet vorhäe im islamische Kaländer isch dr Scha'ban, dä nochhäär dr Schawwal. S Fest vom Fastebräche (arabisch: id al-fitr / türkisch: Ramazan bayramı) am Ändi vom Ramadan isch noch em Opferfest dr höggst islamisch Fiirdig. Dr Ramadan foot aa, wenn Züüge die nöi Mondsichle (hilal) am Ändi vom letschte Daag vom Monet Scha’ban chönne gsee und er goot z Änd, wenn Züüge d Mondsichle am letschte Daag vom Monet Ramadan entdegge. Wääred em ganze Monet darf am Daag wenn s hell isch, weder gässe no drunke wärde. Au Rauche und Sex si verbote und überhaupt alles, wo mä as Sünd cha aaluege. Mit em Iibruch vo dr Nacht wird s Faste broche (fitr /iftar) und denn daf mä bis zur Morgedämmerig ässe und drinke. S letschte Mööli vo dr Nacht, s sogenannte sahūr (سحور / saḥūr ) findet im letschte Driddel vo dr Nacht statt. Vo däm muess mä denn dr ganz Daag lääbe. Das cha vor allem in de Joor seer schweer si,
Dr Maximilian Schell (* 8. Dezämber 1930 z Wien; † 1. Februar 2014 z Innsbruck) isch e Schauspiiler, Reschissör und Broduzänt gsi. Er isch ööstriichische und Schwizer Staatsbürger gsi. 1962 het er dr Oscar überchoo as beste Hauptdarsteller für si Rolle in Das Urteil von Nürnberg. Dr Schell het 1952 am Theater Basel as Schauspiiler, Reschissöör und Dramaturg afo schaffe. 1955 het er si erst Film «Kinder, Mütter und ein General» dräit. 1957 isch er uf Hollywood und het näben em Marlon Brando in «Die jungen Löwen» gspiilt. Mit dr Rolle vom ene Verdäidiger vo Nazi-Verbrächer im Stanley Kramer sim Film «Das Urteil von Nürnberg» isch er en internazionale Star worde und het drfür 1962 dr Oscar as beste Hauptdarsteller überchoo. Er het no in vile andere Film gspiilt, under anderem in «Topkapi» (1964) mit em Peter Ustinov, in «Die Akte Odessa» (1974) oder in «Deep Impact» (1998). Er het uf dr ganze Wält as äine vo de bekanntiste und erfolgriichste Schauspiiler gulte, wo Dütsch gschwätzt häi. Er isch non e baar Mol as beste Daarsteller und Nääbedaarsteller für en Oscar nominiert worde und für e best usländisch Film und dr best Dokumentarfilm. 2002 häi är und si Schwöster Maria
Kurie (vo latiin. curia „Root“, „[Grichts-]Hof“) bezaichnet: Römische Kurie, d Gsamthait vo de Laitigs- und Verwaltigsorgan vom Hailige Stuel im Vatikan Diözesankurie, di bischöflichi Kurie, de Verwaltigsapparat von ere Diözese, eme Bischtum Kurie (Römisches Reich), en Gschlächterverband im alte Rom Curia, es Versammligsgebäu vom römische Senat und ähnliche Gremie i de römische Städt Kurienwahlrecht, i de früene Neuzyt (im alte Dütsche Rych) e Verainigung vo mehrere Ständ, wo uf de Landtäg gmainsam abgstumme händ z Öschtrych en Tail von ere Vertretigskörperschaft, z. B. di Studierendekurie an ere Universität Kurie (Gebäude), s Wohngebäu vom e Kanoniker, enere Stiftsdame, vom e Dom- oder Stiftsherr d Kurie vo de freie Vereinigunge im Europäische Kartellverband (EKV) Kurie isch de Familiename vo: Franz Newell Devereux Kurie (* 1907 † 1972), en amerikanische Physiker
Dr George Paul Gruntz (* 24. Juni 1932 z Baasel; † 10. Januar 2013 z Allschwil) isch e Schwizer Dschääss-Pianist, Komponist, Arrangschöör und Bändliider gsi. Dr Schorsch Gruntz het am Konservatorium z Züüri studiert. Vo 1956 aa het er für Radio Baasel as Pianist und Arrangschöör gschafft. 1958 isch er internazional bekannt worde as Mitgliid vo dr Newport International Band am Newport Jazz Festival, won er au mit em Louis Armstrong gspiilt het. Wääred de 1960er isch dr Gruntz (u. a. in dr Bänd vom Kurt Weil) uf e Hufe Öiropaturneä gsi und het as Pianist Stars wie dr Dexter Gordon, Roland Kirk, Donald Byrd, Lee Konitz, Chet Baker, Johnny Griffin, Gerry Mulligan und Art Farmer begläitet. 1962 isch er mit dr Sängere Helen Merrill uf Japan. 1965 het er mit em Flavio Ambrosetti gschafft und au äigeni Trio gläitet. Denn het er zwäi früeji Ethno-Jazz-Brodukzione aagstoosse, mit Baasler Drummlemuusig und die seer erfolgriichi Noon in Tunisia (1967) mit tunesischer Beduinemuusig und het „Jazz goes Baroque“-Sünthese bresentiert u. a. uf em Cembalo. 1968 und 1969 isch er mit em Phil Woods und däm sinere European Rhythm Machine uf Tuur gange. Vo 1971 aa het er si äigeni Big Bänd, The
Dr Jörg Steiner (* 26. Oktober 1930 z Biel/Bienne; † 20. Januar 2013 z Biel) isch e Schwizer Schriftsteller gsi. Dr Jörg Steiner het e Leer as Drogist aagfange, isch denn aber uf s Oberseminar z Bärn gange. Er het as Leerer im ene Häim für Schwererziebari z Aarwange gschafft und denn bis 1971 as Volksschuelleerer z Biel/Bienne und z Nidau. Zwüschen iine het er lengeri Räise in s Usland gmacht, u. a. z Frankriich, Spanie, USA und Ostafrika. 1971/1972 isch er Stipendiat am Baasler Theater. Er het z Biel gläbt und isch vo 1972 bis 1978 dört Stadtroot gsi. Dr Steiner beschribt in sine Wärk hüfig d Problematik vo de gsellschaftlige Ussesiter, won er sich uf sini persönlige Erfaarige wääred siner Juged und sinere Zit as Leerer stützt. We isch bim ene bräite Publikum bekannt worde, won er mit em Illustrator Jörg Müller bi ere Räije vo Bilderbüecher zämmegschafft het. Dr Jörg Steiner isch sit 1960 Mitgliid vom Bärner Schriftstellerveräin gsi und vo dr Grubbe Olte; sit 1970 au vom Verband Deutscher Schriftsteller. Dr Jörg Steiner isch mit dr Galeristin Silvia Steiner verhürootet gsi, wo nüün Möönet vor iim gstorbe isch. Dr Steiner isch an Chräbs gstorbe. 1967: Dr