rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dammersöue esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz. Dammersöue liid im Schwiizer Mittuland a dr Wigger. Zur Gmeind ghöred ou no d Ortsteil Buchs LU un Uffikon. Vo dr Gmeindsflechi send 54,5 % landwirtschaftlechi Flechi, 34 % Waud, 10,2 % Sidligsflechi ond 1,3 % süschtigi Flechi. Nochbergmeinde vo Dammersöue send Räide im Weschte ond Norde, Chnuutu im Nordoschte, Mouesee im Südoschte, Wauwu, Egouzwiu ond Nebike im Süde ond Autishofe im Südweschte. Dammersöue esch zom erschte Mou gnamsed worde 1070–90 aus Tagmarsellen (1173 in Tagemarsseldon, 1223 Tagemarsselidon). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Ussländeraateil esch 2010 bi 11,7 % gläge. 81,5 % vo de Iiwoner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 8 % evangelisch-reformiert. Bi de Nationauraatswahle 2015 het s das Ergäbnis gää: BDP 1,1% , CVP 30,7% , FDP 19,9% , GLP 2,2% , GP 3,0% , SP 7,2% , SVP 31,3% , Süschtigi 4,6%. Dr Gmeindspresidänt vo Dammersöue esch dr Philipp Buecher (Stand Februar 2016). D Arbetslosigkeit esch em Johr 2011 bi 2,3 % gläge. Bi dr Volkszellig 2000 hend vo de 4319 Iiwoner 91 % Tütsch aus Houptsproch aaggää, 0,4 % Französisch, 1,6 % Italiänisch ond 7 % anderi Sproche. Z Dammersöue redt me
Dierike esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Lozärn-Land im Kanton Lozärn, Schwiiz. Dierike liid im Rontau zwösche Dottebärg ond Rooter Bärg. Vo dr Gmeindsflechi send 59,2 % Landwirtschaftlechi Flechi, 22,3 % Waud, 17,4 % Sidligsflechi ond 1,1 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Dierike send Äbike, Adlige, Bueri, Root ond Udlige. Dierike esch zom erschte Mau gnamsed worde im 13. Jh. aus Dierinkon Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 16,9 % gläge. 70,4 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 13,1 % evangelisch-reformiert. Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 4,4% , CVP 18,8% , FDP 14,6% , GLP 4,4% , GP 5,5% , SP 9,3% , SVP 35,3% , Süschtigi 7,7%. Dr Gmeindspräsident vo Dierike esch dr Hans Burri-Zurkirchen (Stand Februar 2016). D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 3 % gläge. Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1279 Iiwohner 90,8 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch, 1,1 % Italienisch ond 7,6 % anderi Sprache. Z Dierike redt me s hochalemannisch Lozärntütsch. Katholischi Chile (1972) Schlössli Götzetau (Götzental, 1584, mit ere Kapell vo 1662) Commons: Dierike – Sammlig vo Multimediadateie www.dierikon.ch Waltraud Hörsch: Dierikon. In: Historisches Lexikon
Dopplischwand esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Äntlibuech im Kanton Lozärn, Schwiiz. Dopplischwand liid uf ere Terrasse zwösche Grosser Fontanne ond Chliiner Ämmi im untere Äntlibuech. Zue dr Gmeind ghöred ou na d Wiiler Gober, Holz ond Oberhüseren. Vo dr Gmeindsflechi send 55,5 % Landwirtschaftlechi Flechi, 36,3 % Waud, 5,5 % Sidligsflechi ond 2,7 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Dopplischwand send Äntlibuech, Hasli, Romoos ond Wouhuuse. Dopplischwand esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1275 aus Towenswande ond Togelswande. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 4,8 % gläge. 94,9 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 2,1 % evangelisch-reformiert. Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,7% , CVP 42,0% , FDP 13,7% , GLP 0,4% , GP 0,9% , SP 1,6% , SVP 39,6% , Süschtigi 1,2%. Dr Gmeindspräsident vo Dopplischwand esch dr Stefan Dahinden (SVP) (Stand Februar 2023). D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,6 % gläge. Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 653 Iiwohner 97,7 % Dütsch aus Houptsprach aagää ond 2,3 % anderi Sprache. Z Dopplischwand redt mer en Dialäkt, wo scho ganz naach am Bärntütsch isch. Chile St. Nikolaus (1860-1864, nöugotisch) Bruneggkapell,
Mit Armanjake si gmäint D Mitgliider vom Huus Armagnac, wo im Hundertjöörige Chrieg d Herzöög vo Orléans Louis vo Orléans (1392–1407) und, wo dä umbrocht worde isch, Charles vo Orléans (1407–1465) understützt häi. Söldnerbande, wo im Bürgerchrieg gege d Bourguignons vo de Armagnacs rekrutiert worde si und noch em Chrieg witi Gegende vo Frankriich verwüestet häi.
D Armanjake si Söldner gsi, wo im franzöösische Bürgerchrieg vom Bernard VII. us em Huus Armagnac im Joor 1410 aagworbe worde si und bis in d Middi vom Joorhundert Frankriich unsicher gmacht häi. Dr Bernard VII. hett 1410 in Südfrankriich Soldate rekrutiert, wo mit iirer Brutalidäät sogar im e Zitalter, wo nid bsundrigs zimperlig gsi isch, uusegstande si und im ganze Land Angst und Schrecke verbräitet häi. Wo dr Bürgerchrieg ume gsi isch, si die Söldner as sogenannti Armanjake (im dütsche Sproochruum: Armigecke), oder as Les Bandes noch iire wisse Armbänder dur s Land zooge und häi gmordet und blünderet. Si häi in de 1440er Joor au im Alte Zürichrieg iigriffe. Si si denn beschriibe worde as „e wilde Hufe vo Söldner, wo us Franzoose, Bretoone, Gasconier, Lombarde, Spanier, Schotte und Ängländer bestoot, mäistens berittes Söldnervolk, 40'000 Chopf stark, doodrvo 20'000 kampffähigs Volk“. Zum d Armanjake niiderzwärfe, wo in iirem Land marodiert häi, häi die franzöösische Köönig zum erste Mol e stehendi Armee im modärne Sinn ufgstellt. Si het us 9000 Riter bestande, iidäilt in 15 Ordonnanz-Kompanie zu 100 Lanze mit je säggs Maa. Zum sä zaale, häi d Ständ e Sonderstüür gnäämigt. E baar fääigi Chrieger us dene Bande
Glaris Nord isch ä politischi Gmeind im Kantuu Glaris. Die Gmeind isch bi de Glarner Gmeindsreform per 1. Jänner 2011 entstande, wo di bishärige Gmeinde Bilte, Filzbach, Mollis, Mülihorn, Näfels, Niderurne, Oberurne und Obstalde zu de nüüe Gmaind Glaris Nord fusioniert händ. D Gmaind liit im Nordtail vom Kantuu. I de Mitti isch dr under Tail vum Lintl mit de Ortschafte Mollis, Näfels und Oberurne und Wiiler Schnaisige und Beglige; undedra chunt dr glarner Tail vu dr Linthebeni, mit de Dörfer Niderurne und Bilte und de Sidlig Ziegelbrugg. D Nordgränze isch im Linthkanaal. Im Nordoschte gaat de Gmaindsbann bis an Waalesee. Uf em Cheränzerbärg sind d Ortschafte Filzbach und Obstalde; am See unde nuch Mülihorn. Uf de Weschtsiiten isch d Bärglandschaft rund um s Niderurnertal, s Schwändital und s Oberseetal. En Vorgipfel vum Rädertestogg (2'294 m ü. M.) zhinderscht im Oberseetal isch de höggscht Punkt uf der Site vu de Gmaind; der Spitz isch uf 2'213 m. Im Oberseetal sind de Obersee und de Haslesee. Im Oschte vom Tal gaat de Gmaindsbann bis wit über de Müürtschestogg use. Es Sitetal vum Murgtal ghört nuch dezue, und im Norde de Cheränzerbärg oben em Waalesee. Dur d Linthebeni und em Waalesee naa
De Claes Göran Andersson (* 7. Juni 1951) esch en schwedische Professer ade ETH Züri, Schwiiz. Er esch en Profässer för elektrischi Energiesüschtem am Departemänt för Informationstechnologi und Elektrotechnik set 2000. De Göran Andersson hed em Johr 1975 en Masterabschloss in technischer Füüsik vode Universität Lund becho. Er hed denne ade gliche Uni doktoriärt und sini Diss em Bereich mathematischi Füüsik im Johr 1980 abgschlosse. Noch sim Doktorat heder denne als Ingeniöör bede ASEA, höt bekannt als ABB, im Johr 1980 afo schaffe. Dete heder ide Gliichstrom-Abteilig gschaffet und esch Sektionsmänäger worde. Dete esch er denne bloobe bes 1986 und är hed vor allem dünamischi und Kontrollfroge im Bereich elektrischi Energiesüschtem agluegt, mit Konzäntration uf Hochspannigsgliichstrom. Noch sinnere Ziit bede ASEA esch er denne Profässer ade Königliche Hochschuel för Technology (KTH) en Stockholm worde. Dete hed er sech vor allem um Stabilität vo elektrischi Energiesüschtem kömmeret ond hed 14 PhD-Studänte gha. Im Johr 2000 esch er denne i d Schwiiz zoge. Sidhär esch er Profässer ade ETH Züri und Chef vom Inschtitut för elektrischi Energiesüschtem. Sini Forschig chan in drüü grossi Bereich iteilt wärde, natürlich alles im Gebiet elektrischi Energiesüschtem: Dünamischi Aspekt und Stüürig vo elektrischi Energiesüschtem: Är und sini
Gugler bezäichnet: änglischi und franzöösischi Söldner im 14. Joorhundert Gugler isch de Familiename vo däne Persone: Bernhard Gugler (1812–1880), e dütsche Mathematiker und Muusigwüsseschaftler Dietmar Gugler (* 1961), e dütsche Ritsportler Wilhelm Gugler (1874–1909), e dütsche Botaniker Lueg au: Guglerchrieg
Äbersecke esch es Dorf und en ehmolegi politeschi Gmeind im Wahlkreis Willisou vom Kanton Lozärn, Schwiiz. Äbersecke liid im ene Sitetau vom Wiggertau. Zue dr ehmolige Gmeind hend näbem Dorf ou na d Wiiler Goldbach (643 m ü.M.), Lingi (698 m ü.M.), Badachtal (525 m ü.M.) ond Wallbrig (604 m ü.M.) ghört. Vo dr Gmeindsflechi send 79 % Landwirtschaftlechi Flechi, 17,2 % Waud, 3,7 % Sidligsflechi ond 0,1 % süschtigi Flechi gsi. Nachbergmeinde vo Äbersecke send Autbüre, Autishofe, Feschbech, Grossdietu, Nebike, Räide, Schööz ond Zäu gsi. Äbersecke esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1274 aus Eberseche (1275 Ebersegge). Uf en 1. Jänner hed Äbersecke met Autishofe fusioniert. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 3,1 % gläge. 86,6 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 5,7 % evangelisch-reformiert. Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,0 %, CVP 35,9 %, FDP 25,2 %, GLP 0,2 %, GP 2,4 %, SP 1,7 %, SVP 32,0 %, Süschtigi 1,7 %. Dr letscht Gmeindspräsident vo Äbersecke esch dr Thomas Roos gsi. Er isch uf e 1. Jänner 2020 ou dr nöi Gmeindspräsident vo dr Fusionsgmeind Autishofe worde. D Arbetslosigkeit esch im Jahr
Egouzwiu esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz. Egouzwiu liid am verlandete Wauwilersee am Egouzwilerbärg, emene Uuslöufer vom Santebärg. Zue dr Gmeind ghöred ou na d Strafaastaut Wauwilermoos ond dr Ortsteil Engelberg (625 m.ü.M.). Vo dr Gmeindsflechi send 61,9 % Landwirtschaftlechi Flechi, 24 % Waud, 12,9 % Sidligsflechi ond 1,2 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Egouzwiu send Dammersöue im Norde, Wauwu im Oschte, Schööz im Süde ond Südweschte ond Nebike im Nordweschte. Egouzwiu esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr Im Jahre 1150 aus Egolswil Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 7,9 % gläge. 80,6 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 7,7 % evangelisch-reformiert. Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,2% , CVP 35,8% , FDP 22,1% , GLP 3,6% , GP 3,4% , SP 4,3% , SVP 24,1% , Süschtigi 5,6%. Dr Gmeindspräsident vo Egouzwiu esch dr Urs Hodel (Stand Februar 2016). D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,9 % gläge. Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1226 Iiwohner 93 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,2 % Französisch, 0,5 % Italienisch ond 6,3 % anderi Sprache. Z Egouzwiu redt me
Ärmisee esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Hofdere im Kanton Lozärn, Schwiiz. Ärmisee liid zwösche Baldeggersee ond Hallwilersee am Aabach. Zue dr Gmeind ghörtz ou na dr Wiiler Herrenberg (493 m ü. M.). Vo dr Gmeindsflechi send 58,9 % Landwirtschaftlechi Flechi, 35,3 % Waud, 5,4 % Sidligsflechi ond 0,4 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Ärmisee send Autwiis, Hetzchöuch, Möischter ond Römerswiu. Ärmisee esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1036 aus Armense. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 11,3 % gläge. 84,9 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 8,6 % evangelisch-reformiert. Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,9% , CVP 30,0% , FDP 23,0% , GLP 4,4% , GP 4,0% , SP 5,4% , SVP 29,4% , Süschtigi 2,9%. Dr Gmeindspräsident vo Ärmisee esch dr Reto Spörri (Stand Februar 2016). D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,5 % gläge. Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 746 Iiwohner 96,1 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,1 % Französisch, 0,1 % Italienisch ond 3,7 % anderi Sprache. Z Ärmisee redt me s hochalemannisch Lozärntütsch. Kapell St. Jakobus (1605-08) St. Jakob-Kapell Innenaasicht vo dr St. Jakob-Kapell Fresken i de
Öschebach (amtlech Eschenbach) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Hofdere im Kanton Lozärn, Schwiiz. Öschebach liid zwösche Rüüstau ond Seetau. Vo dr Gmeindsflechi send 74,1 % Landwirtschaftlechi Flechi, 14,5 % Waud, 10,5 % Sidligsflechi ond 0,8 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Öschebach send Ämme, Baubu, Bueri, Eibu, Hofdere, Räin ond Rooteborg . Öschebach esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 924 aus Eskinpah. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 10,2 % gläge. 80,5 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 8,6 % evangelisch-reformiert. Z Öschebach git s e Nonnechloster vo de Zisterzienser. Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,7 % , CVP 31,5 % , FDP 19,9 % , GLP 3,9 % , GP 3 % , SP 6,8 % , SVP 27,4 % , Süschtigi 5,8 %. Dr Gmeindspräsident vo Öschebach esch dr Guido Portmann (Stand Februar 2016). D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,4 % gläge. Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 2966 Iiwohner 94,9 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch, 0,8 % Italienisch ond 3,8 % anderi Sprache. Z Öschebach redt me s hochalemannisch Lozärntütsch. Chloschter Öschebach Katholischi Pfarrchile Katholischi Pfarrchile
Äschlismatt-Marbach esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Äntlibuech im Kanton Lozärn, Schwiiz. Äschlismatt-Marbach liid im obere Äntlibuech, am Übergang zum Ämmitau. Vo dr Gmeindsflechi send 48 % Landwirtschaftlechi Flechi, 45,5 % Waud, 2,9 % Sidligsflechi ond 3,5 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Äschlismatt-Marbach send Trueb (BE) im Nordweschte ond Norde, Romoos im Nordnordoschte Schüpfe im Nordoschte, Flüeli im Oschte, Schangnou (BE) im Süde ond Eggiwiu (BE) im Südweschte. D Gmeind Äschlismatt-Marbach esch per 1. Jänner 2013 entstande dür d Fusion vo dr Gmeinde Äschlismatt ond Marbach. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 5,8 % gläge. 78,4 % vo dr Iiwooner vo Äschlismatt send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii (Marbach: 73,1 %), 11 % evangelisch-reformiert (Marbach 20,3 %). Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,4% , CVP 40,1% , FDP 13,8% , GLP 1,2% , GP 1,8% , SP 3,0% , SVP 35,2% , Süschtigi 3,6%. Dr Gmeindsammann vo Äschlismatt-Marbach esch dr Pius Kaufmann (Stand Februar 2016). D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 unter 1 % gläge. Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 4362 Iiwohner 95,8 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,1 % Französisch, 0,1 % Italienisch ond 4 % anderi Sprache.
Ettiswiu esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz. Ettiswiu liid am Südrand vom Wauwilermoos am Iigang zum Rottau. Zue dr Gmeind ghöred ou na d Ortsteil Ausserdorf, Kottwil, Zuswil ond Seewagen. Vo dr Gmeindsflechi send 73,7 % Landwirtschaftlechi Flechi, 17,3 % Waud, 8,3 % Sidligsflechi ond 0,6 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Ettiswiu send Wauwu im Norde, Mouesee im Nordoschte, Grosswange im Südoschte, Willisou im Südweschte, Auberswiu im Weschte ond Schööz im Nordweschte. Ettiswiu esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1076 aus Ettiswile. Zom 1. Jänner 2006 hät Ettiswiu mit de früenere Gmeind Kottwil fusioniert. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 6,9 % gläge. 86,6 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 4,9 % evangelisch-reformiert. Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,9% , CVP 31,1% , FDP 26,5% , GLP 2,4% , GP 2,1% , SP 5,6% , SVP 27,1% , Süschtigi 4,2%. Dr Gmeindspräsident vo Ettiswiu esch dr Peter Obi-Felber (Stand Februar 2016). D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,6 % gläge. Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 0 Iiwohner 96,1 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,3 % Französisch, 0,2
D Gugler, mänggisch au Gügler, si änglischi und französischi Ritter gsi, wo im Hundertjöörige Chrieg as Söldner kämpft und sich in Zite vo Waffestillständ zu Bande zämmegrottet häi. Si si denn vor allem dur Frankriich zooge und häi d Lüt terrorisiert und usgraubt. Iir Kennzäiche si iiri Helm in dr Form von ere Kalotte gsi. Iire Naame chunnt woorschinlig vo middelhoochdütsch gugel(e) „Kabuze“ us latiinisch cuculla. In de 1360er Joor häi d Gugler im Elsass und in Lothringe iir Unwääse driibe, bis dass dr Johann vo Lothringe si bi Neuville und dr Wenzel vo Luxeburg si bi Diedehoofe gschlaage häi. Denn het dr Herzog vo Brabant dr Räst usenanderdriibe. Aber im Joor 1375 si Zääduusigi vo Gugler under em Kommando vom Enguerrand VII. de Coucy dur s Elsass über Waldshuet in s Schwizer Middelland zoge. Si si vo de Bärner im Guglerchrieg in meerere Gfächt gschlaage und us em Gebiet vo dr Schwiz verdriibe worde. Im kollektive Bewusstsii si d Gugler im Bärner Middelland immer no bresänt: z Ins git s immer no e Fäld, wo Gugelacker häisst, und z Fraubrunne, wo d Bärner die entschäidendi Schlacht gwunne häi, stöön zwäi Gedänkstäi. Au dr Luzärner Hirsmändig goot uf d Guglerzit
E Söldner isch e Soldat, wo für Gäld (Sold) aagworbe wird. Mäistens dient er für e gwüssi Zit und isch dur e Verdraag bunde. S Söldnerwääse het s scho in dr Antike gee. Es het vom Middelalter bis zur Franzöösische Revoluzioon s öiropäische Milidäärwääse brägt. Söldner si sältener worde, wo stehendi Heer und die allgemäini Weerpflicht iigfüert worde si. Im 20. Joorhundert häi Söldner u. a. in de Chrieg und Bürgerchrieg in Afrika, Asie und uf em Balkan kämpft. Mä het sä vor allem in Situazioone gfunde, wo d Staate schwach gsi si. Hützudags, in ere Zit vo dr Brivatisierig vo staatlige Funkzioone und dr schliichende Kapitaluzioon vo de demokratische Chreft vor em globale Kapitalismus, verbräitet sich s Söldnerwääse wider, vilmol in dr Form vo Sicherhäitsundernääme. In vile Länder isch s Söldnerwääse gsetzlig verbote und wär in ere fremde Armee Chriegsdienst läistet, cha stroofgsetzlig verfolgt wärde. Im Allgemäine wird so öbbis mit Gfängnis bestrooft, aber en Ööstriicher, wo in ere fremd Armee dient het, cha under Umständ si ööstriichischi Bürgerschaft verliere oder e Schwizer wäge Landesverroot vor Gricht cho. Dario N. Azzellini, Boris Kanzleiter: Das Unternehmen Krieg. Paramilitärs, Warlords und Privatarmeen als Akteure der Neuen Kriegsordnung. Assoziation A., Berlin 2003,
Rosch Chodesch (hebräisch: ראש חודש) isch d Bezäichnig für dr erst Daag vo jedem Monet im jüüdische Kaländer, wo in däm Lunisolarkaländer immer öbbe chunnt, wemm mä d Mondsichle noch em Nöimond zum erste Mol wider cha gsee. D Sitte, ass mä dr nöi Mond begrüesst und mit eme Fest fiirt, stammt us dr Nomadezit vom jüüdische Volk. Si het au überläbt, wil mit de Faase vom Mond d Zit gmässe wird. Wil e lunare Monet im Durchschnitt 29½ Dääg het, cha Rosch Chodesch äntwääder äi oder zwäi Dääg lang si: In dr Zit noch em Exil het sich dr Hoochi Root an jedem 30. Daag vom ene Monet versammlet. Wenn Züüge scho an däm Daag gsäit häi, ass si d Mondsichle chönne gsee, het mä us em angloffene Monet e Monet mi 29 Dääg gmacht. Wil dr drissigsti Daag vom Monet potenziell immer e Rosch Chodesch gsi isch, wird dä näben em erste Daag vom Monet au as Rosch Chodesch begange. Hüte häi die Möönet e zwäidäägige Rosch Chodesch: Cheschwan, Adar (und Adar II), Ijjar, Tammus, und Elul. In dene Möönet wird nume äi Daag Rosch Chodesch begange: Tischri, Schwat, Nisan, Sivan, und Aw. Bi de Möönet Kislew und
Dr Umberto Eco (* 5. Januar 1932 z Alessandria, Piemont; † 19. Februar 2016 z Mailand) isch en italiänische Schriftsteller, Kolumnist, Filosoof, Mediewüsseschaftler und woorschinlig dr bekanntist zitgenössischi Semiotiker gsi. Dur sini Romään, vor Allem Der Name der Rose, isch er uf dr ganze Wält berüemt worde. Mit sim erste Roman Der Name der Rose, wo 1980 (dütsch: 1982) erschiine isch, isch dr Eco uf dr ganze Wält und eender as en Überraschig as Romansier bekannt worde. Au si Roman Das Foucaultsche Pendel, wo 1988 uusechoo isch, und sini spöötere Wärk si in alli Wältsprooche übersetzt worde. Dr Name Umberto Eco isch dorum eme bräitere Publikum vor allem dur die literarische Wärk bekannt, wo vo vile as die postmodärne Romään überhaupt aagluegt wärde. Är sälber isch im Begriff vo dr Postmodärne eender skeptisch gegenüber gstande und het s vorzooge, vo Intertextualität z schwätze, d. h. vo dr innere Verflächdig und Verwobehäit vo alle literarische Teggst mitenander. Diario minimo. 1963 (dt. Platon im Striptease-Lokal. Parodien und Travestien. übersetzt vom Burkhart Kroeber. 1990) Il nome della rosa. 1980 (dt. Der Name der Rose. übersetzt vom Burkhart Kroeber. 1982) auch verfilmt Il pendolo di Foucault. 1988 (dt. Das Foucaultsche Pendel. übersetzt vom Burkhart
D Harper Lee, bürgerlig Nelle Lee (* 28. April 1926 z Monroeville, Alabama; † 19. Februar 2016 z Monroeville), isch en amerikanischi Schriftstellere und Pulitzer-Briisdräägere gsi. Bis zum Juli 2015 het si nume en äinzigs Buech veröffentligt, To Kill a Mockingbird, dütsch Wer die Nachtigall stört, aber vo däm si 40 Millione Exemplar verchauft worde. D Harper Lee isch s jüngste vo vier Chinder vom Amasa Coleman Lee, eme Rächtsaawalt und Staats-Senator vo Alabama vo dr Demokratischen Bardei, und dr Frances Cunningham Lee, geboreni Finch. Si het 1944 am Huntingdon College z Montgomery Rächtswüsseschafte afo studiere und het scho im neggste Joor uf d University of Alabama z Tuscaloosa gwäggslet. Noch eme Summerkurs 1948 im änglische Oxford über „Die öiropäischi Zivilisazioon im 20. Joorhundert“ het si sich uf d Litratuur afo konzentriere. 1949 het si iir Studium abbroche und isch uf Nöi York go lääbe. 1960 isch To Kill a Mockingbird (dütsch Wer die Nachtigall stört) uusecho und het im Joor druf dr Pulitzer-Briis bechoo. 1962 isch er vom Robert Mulligan mit em Gregory Peck in dr Rolle vom Atticus Finch verfilmt worde. Für e Peck het s en Oscar gee, dr Film het im ganze drei Oscar bechoo. In
Villeneuve-d’Ascq isch e Stadt vom Département Nord un Région Hauts-de-France, z Frankriich. Zämme mit Lille, Tourcoing, Roubaix un 86 andre Gmeinde bildet Villeneuve-d’Ascq de Gmeindsverband Métropole européenne de Lille. Derzyt beherbergt Villeneuve in ihrem städtische Stadion de französisch Fueßball-Ärschtligischt OSC Lille. In de Nacht vum 1. zum 2. April 1944 het e SS-Division s Massaker vun Ascq aagrichtet. A däm Tag sin 86 Mensche umbrocht worre. D Trabanteschtadt Villeneuve-d’Ascq isch 1970 gründet worre. D neij Schtadt vereint d Dörfer vun Ascq, Annappes un Flers. Birgermeister vun Villeneuve-d’Ascq isch sitter 2008 de Gérard Caudron. In Villeneuve-d’Ascq ligt e wichtigs Universitätsglände, die "cité universitaire". E Uswahl vun de Inschtitut wo dert osässig sin: Charles de Gaulle-Universität (philosophischi Fakultät) USTL (mathematisch-naturwissenschaftlichi Fakultät) École centrale de Lille (Allgmeine Hochschul, Teil vun de Écoles centrales) Institut agro-alimentaire de Lille (Agrar- un Ernährungswissenschafte) Usserdem unterhalte Méteo France un d INRA dert eigeni Forschungsschtützpunkte. Villeneuve-d’Ascq het Schtädtpartnerschafte mit folgende Schtädt: Leverkuse, Dütschlônd Tournai , Belgie Stirling, Schottland de Bohnhof vun Ascq d Kirch Heilgar Petrus vun Ascq Commons: Villeneuve-d’Ascq – Sammlig vo Multimediadateie Website vun de Stadt Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) Normdate: GND: 4119440-8 | LCCN: n84128423 | SUDOC/IdRef: 029943310 | VIAF: 146632006
D al-Aqsa-Moschee (arabisch المسجد الأقصى‎ al-masdschid al-aqsa, DMG al-masǧid al-aqṣā ‚d Kultstatt, wo wit äwäg isch‘) isch e Moschee uf em Tämpelbärg in dr Jerusalemer Altstadt. Si gältet as die drittwichtigsti Moschee vom Islam noch dr al-Haram-Moschee mit em zentrale Häiligdum vo dr Kaaba z Mekka und dr Brofeetemoschee mit em Graab vom Brofeet Mohammed z Medina. D Moschee stoot uf em Blatz, wo ursprünglig die jüüdische Tämpel gstande si. Fast e halbs Joorduusig noch dr Zerstöörig vom zwäite Tämpel het dr byzantinisch Kaiser Justinian I. um 530 e christligi Chille dört lo baue, und die isch denn vom sassanidische Groossköönig Chosrau II. zerstöört worde, won er 614 Jerusalem erooberet het. Im Joor 638 het dr Kalif Umar ibn al-Chattab am Ort vo dr hütige al-Aqsa-Moschee en ersts Moscheegeböid us Holz lo baue. Dr Kalif Abd al-Malik het denn um 692 dr Felsedom grad näbedraa lo baue, denn d Moschee us Holz lo abrisse und an iirem Blatz zwüsche 706 und 717 d al-Aqsa-Moschee us Stäi lo baue. D Chrüzfaarer häi im Joor 1099 Jerusalem erooberet und vo 1104 aa s Geböid zerst as Köönigsbalast brucht, und denn isch dr Orde vo de „arme Ritter vom Christus“ under em Hugo