rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D’ Ìnsel Rusinga ìsch a keniànischa Ìnsel ìm Victoriasee. D’ Ìnsel lìegt ìm äschtliga Tail vum See un ìsch äbb 16 Kilomeeter làng; àn ìhrer braitschta Schtälla-n-ìsch sa äbb 5 Kilomeeter brait. Sa ìsch dur Dàmmschtrooss mìt dr Schtàdt Mbita Point uff’m keniànischa Fäschtlànd verbunda. Dr Nàmma Rusinga schtàmmt vum Suba Eluzinga, wo aifàch „Ìnsel“ bediitet. D’ Ìnsel Rusinga bfìndet sìch ìm üüsserschta Nordoschta vum Victoriasee, ìm klaina Tail, wo zem Kenia gheert. Sa lìegt àn dr Mìndung vu dr Winam-Meeresbüüsa. D’ Ìnsel ìsch 16 Kilomeeter làng un bis zu 5 km brait. Mìt siinera Gsàmtflächa vun äbb 42 Kwàdràtkilomeeter ìsch sa d’ zwaitgreeschta-n-Ìnsel ìm Victoriasee. Dr heechschta Punkt ìsch dr Zäntrààlbari Lunene mìt äbb 1.460 Meeter ìwwer’m Meer un 328 Meeter ìwwer’m Victoriasee. Verwàltungsmaassig gheert d’ Ìnsel zem Homa Bay County. Zwìscha 1995 un 2009 hàt sa zem Distrikt Suba gheert. Dr Ìnselgrund bschteht hàuiptsachlig üss Ärgusschtai. Rusinga-n-ìsch a bediitenda Fossilialàgerschtälla. Bsunders wìchtig ìsch d’ Rusinga-Grupp üss’m Untra un Mìttlera Miozään. ’S ìsch a Gschtainainhait, wo-n-üss mehrera Formàzioona bschteht. Ìhra fossiliariichschta Taila schtälla d’ Hiwegi- un d’ Kulu-Formàzioon dàr. Vu doo schtàmma friahja Vertratter vu da Mänscha-n-àrtiga, wia zem Baischpìel dr Proconsul un dr Nyanzapithecus. Naawadràà sìnn uff dr
Die Dütschi Demokratischi Bardei (DDP) isch e linggsliberaali Bardei in dr Weimarer Republik gsi. Näbe dr Dütsche Volksbardei (DVP) het si zwüsche 1918 und 1933 dr politisch Liberalismus representatiert. Si isch 1918 us dr Fortschriddlige Volksbardei choo, wo 1917/1918 mit em Friedrich von Payer Däil vo de letschte zwäi Riichsregierige vom Kaiserriich gsi isch. Noch dr Konstituierig vo dr Weimarer Republik het d DDP ab 1919 in wäggselnde Koalizioone – vo dr Weimarer Koalizioon aa – bi fast alle Riichsregierige bis 1932 mitgmacht. Vor dr Riichsdagswaal 1930 (14. Septämber 1930) het si sich mit dr Volksnazionaale Riichsveräinigung, wo zum nazionalistische und antisemitische Jungdütsche Orde ghöört het, veräinigt. Dr Naame vo dr Bardei isch vo denn aa Deutsche Staatspartei (DStP) gsi und het dä Naame bhalte, wo die Volksnazionaale scho bald wider d Bardei verloo häi. Wäge de Volksnazionaale häi Mitgliider vom lingge DDP-Flügel iiri Bardei verloo und gege s Ändi vo dr Republik zue die parlamentarisch erfolgloosi Radikaaldemokratischi Bardei gründet. Anderi si zur SPD gange. Noch dr Machtergrifig vo de Nazionalsozialiste isch die Dütschi Staatsbardei im Raame vo dr Gliichschaltig am 28. Juni 1933 ufglööst worde. Lothar Albertin: Liberalismus und Demokratie am Anfang der Weimarer Republik. Eine vergleichende Analyse der
Verona (veraltet: Wälsch-Bärn, Dietrichsbärn oder Bärn) ischt e Groossstadt in dr Regioon Wenezie im Nordoste vo Italie. Si het 255.985 Iiwooner (Stand 31. Dezember 2022) und isch d Hauptstadt vo dr Browinz Verona. Verona ligt an dr Etsch öbbe 59 m über em Meeresspiegel wo s Etschdaal und d Brenner-Dransitrute in d Po-Eebeni iine chömme. Sit 2000 ghöört d Altstadt vo Verona zum UNESCO-Wälterb. S Klima vo Verona isch gmäässigt warm, aber wäge dr Laag im Innere vom Land in dr Po-Eebeni isch es kontinentaal, sodass es im Winter, vor allem in de Möönet Januar und Februar hüfiger zu Fröst cha choo. Im Summer isch s häiss, es chunnt vor ass es häisser as 37 °C wird. Dr Baanhoof Porta Nuova isch e wichdige Iisebaanchnootepunkt; d Brennerbaan Bologna–Innsbrugg chrüzt do die wichtigi Linie vo Mailand uf Venedig. In Verona dräffe sich au die italiänische Autibaane. D Brennerautibaan A22 chrüzt do d Öiropastrooss 70. Südwestlig vo dr Stadt lit dr Flughaafe Verona. Dr innerstedtisch öffentligi Vercheer wird dur Buss vo dr Azienda Trasporti Verona betriibe. Umstiige duet mä vor allem am Hauptbaanhoof Porta Nuova, Arena und Ospedale Maggiore. Kwelle: ISTAT Gschicht Edoardo Demo: Dalla dedizione a Venezia alla fine del Cinquecento.
Dr Diokletian (* zwüsche 236 und 245 z Dalmazie; † um 312 z Spalatum) isch vo 284 bis 305 römische Kaiser gsi. Mit sinere Droonbestiigig foot die Diokletiaanischi Eera aa. Bivoor er Chaiser woren isch, hett er Diokles (altgriechisch Διοκλῆς) ghaisse. As Chaiser hett er mit em volle Name Gaius Aurelius Valerius Diocletianus; ghaisse. Dr Diokletian het Reforme iigläitet, wo d Kriise vom 3. Joorhundert im Röömische Riich mit iire Soldaatekaiser beändet het. Die wichdigste Reforme si im Beriich vo dr Verwaltig duuregfüert worde, drunder en umfangriichi Reform vom Browinzialwääse. Dr Diokletian het s Herschaftsmodäll vo dr Tetrarchii iigfüert. Wäge deene Reforme isch d Bürokratisierig gwaggse, und das isch d Entwigglig wääred dr ganze rästlige Spootantike bliibe und isch sogar no sterker worde. S tetrarchische Süsteem isch aber scho bald noch im Diokletian sinere Abdankig zsämmebroche. Mit dr Regierigszit vom Diokletian verbindet die althistorischi Forschig wäge sim umfassende Reformwärk, wo dr Konstantin fortgsetzt und volländet het, dradizionell en Iischnitt: D Epoche vom Prinzipat isch ume gsi und d Spootantike het aagfange. Timothy D. Barnes: The New Empire of Diocletian and Constantine. Harvard University Press, Cambridge/MA-London 1982, ISBN 0-674-61126-8. Alan K. Bowman: Diocletian and the first tetrarchy, A. D. 284–305. In:
Dr James Luther Slayden (* 1. Jüüni 1853 z’ Mayfield, Kentucky; † 24. Hornung 1924 z’ San Antonio, Texas) ìsch a àmerikànischer Betriibsfiahrer un Politiker gsìì. Vu 1897 bis 1919 hàt’r dr Bundesschtààt Texas ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta. Dr James Luther Slayden ìsch ànna 1853 z’ Mayfield ìm Süüdwäschta vum Kentucky-n-uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Thomas A. Slayden un vu dr Letitia E. Slayden geborena Beadles. Noh-n-em Tood vu siim Vàtter hàt’r ànna 1869 mìt siinera Müatter uff New Orleans gwàndelt. Ìn da Joohra 1870 hàt’r àn dr Washington-un-Lee-Üniwärsiteet z’ Lexington ìm Virginia gschtudiart. Ànna 1876 hàt’r uff San Antonio ìm Texas gwàndelt, wu-n-’r Bàuimwullahandler un Àrwaiter ìn’ma Ranch gsìì-n-ìsch. Gliichzittlig hàt’r a politischa Làuibàhn ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Vu 1893 bis 1895 ìsch’r Àbgoordnet’r ìm Represantàntahüüs vum Texas fìr dr 89. Wàhlbezirk gsìì. Drnooh hàt’r ìn dr Làndwìrtschàft un ìm Bargbàui gschàfft. Ànna 1910 hàt ìhn dr Fàwrìkbsìtzer un Mänschafrìnd Andrew Carnegie àls Küràtoor vu dr Carnergie-Schtìftung fìr Frìeda ärnännt. Fìr ainiga Joohra-n-ìsch dr Slayden àui Presidànt vu dr Àmerikànischa Frìedensgsällschàft gsìì. Àn da Kongrasswàhla vu 1896 ìsch dr Slayden ìm 12. Wàhlbezirk vum Texas ìns US-Represantàntahüüs z’
S’ Centre commercial Porte Jeune [pɔʁt ʒœn](info) (ìm Àlltàg sajt maa-n-aifàch „Porte Jeune“ odd’r kurz „PJ“) ìsch a Iikàuifszäntrum ìm Jung-Tor-Viartel z’ Mìlhüüsa. ’S lììgt àm Füass vum Öiropàturm àn dr Dentschaschtrooss. ’S zeehlt äbb 30 Gschafter un ziag jeedsjoohr mehr àss 4 Millioona Kunda àà. S’ Iikäufszäntrum Porte Jeune befìndet sìch ìm Jung-Tor-Viartel ìm Süüda vum Schtàdtbezirk Europe – Näijer Bäcka, grààd àn dr Grànz vum Mìlhüüser Schtàdtzäntrum. ’S lììgt àm Dentschaschtrooss 1, àm Füass vum Öiropàturm, em heechschta Hoochhüüs vu Mìlhüüsa. Grààd vorna àm Iigàng vum Zäntrum ìsch d’ Tràmschtàzioon Porte Jeune, wu àlla dräi Linia vum Mìlhüüser Tràm so wia dr Tràm-Train fàhra. Uff dr àndra Sitta vu dr Schtàzioon fàngt d’ Wìldamànnsgass ìm Schtàdtzäntrum àà. Grààd hìnter àm Porte Jeune, àm Ààfàng vu dr Rue de Metz, lììgt dr ehamààliga Iikàuifszäntrum Centre Europe. Àn dr Schtälla vum Porte Jeune ìsch sallamols a groossa Täkschtilfàwrìk vu dr Kompànii Schlumberger gsìì. Ànna 1955 ìsch d’ Fàwrìk vu dr Schtàdt Mìlhüüsa ìwwernumma worra, un ìn da Joohra 1960 ìsch sa àbgrìssa worra. Doo hàt ma dr Öiropàturm un dr Place de l’Europe bàuia. Dr Plàtz hàt ma ànna 2007 àbgrìssa, fìrs Iikàuifszäntrum Porte Jeune bàuia. Mìt’m Bàui vum Iikàuifszäntrum
S Huus uf Burg stoot am nördlige Egge vom Münsterblatz z Baasel. Es stammt us em 19. Joorhundert und isch im klassizistische Stiil baut. Uf dr Liigeschaft uf em Münsterbärg (in castro - «uf Burg») isch bis in s 19. Joorhundert e Huus vom bischöflige Domkapitel gstande und Nääbegeböid vo dr Johanneskapälle. Noch dr Reformazioon si die mäiste Bsitz vom Bistum und de ufglööste Chlööster vo dr Stadt übernoo und vom ene Schaffner verwaltet worde. D Geböid si vilmol verlodderet. Das isch au mit däm Doomherehuus bassiert, bis es in de 1840er Joor an e Brivaatpersoon verchauft worde isch. Dä het s alte Geböid lo abbräche und e Woonhuus im klassizistische Stiil lo baue. Es het drei Stöck überchoo, wo jeede Stock en anderi Struktur ghaa het. An dr Ostsite isch s über s Noochberhuus uuse gange, so dass es öbbe dobblet so grooss isch, as wie s vom Münsterblatz us usgseet. Es isch 1885 dr Freiwillige Akademische Gsellschaft vermacht worde as Woonig für Brofässer und iiri Witwe. Namhafti Gleerti wie dr Theoloog Johann Jakob Grynäus häi dört gwoont, dr Astronoom Johann Jakob Huber, dr Romanisten Ernst Tappolet und dr Historiker Werner Kaegi. Dr katholisch Theoloog Hans Urs vo Balthasar
Dr Paul Sacher (* 28. April 1906 z Baasel; † 26. Mai 1999 z Baasel) isch e Schwizer Dirigänt und Mezeen gsi. Er het im Joor 1996 mit eme Brivaatvermööge vo öbbe 13 Milliarde Franke as dr riichst Schwizer und drittriichst Maa uf dr Wält gulte. Dr Sacher isch us chliine Baasler Verheltniss choo. Uf em Gümnasium het er e Schüelerorkhester gläitet. Er het Muusigwüsseschaft bim Karl Nef und Dirigiere bim Felix Weingartner studiert und isch scho in dere Zit (1926) as Gründer vom Baasler Kammerorkhester (BKO) und vo dr Ortsgrubbe Baasel vo dr Internazionaale Gsellschaft für Nöiji Muusig (IGNM) bekannt worde. Dr Sacher het 1934 d Bildhauere und Kunstsammlere Maja Hoffmann-Stäächeli ghürootet, wo d Witwe vom Emanuel Hoffmann gsi isch. Dr Emanuel Hoffmann isch dr Soon vom Fritz Hoffmann-La Roche, wo s Farma-Undernääme Hoffmann-La Roche gründet het. Dr Sacher het s fertig brocht, ass d Familie wider d Akzienmeerhäit übernoo het und het 60 Joor lang s Undernääme gläitet. S Brivaatvermööge vo dr Familiegrubbe isch uf 37 Milliarde Schwizer Franke gschetzt worde, si persöönligs Vermööge uf 13 Milliarde. Dr Sacher het drei Chinder ghaa, d Cornelia und d Katharina Grööfin vo Faber-Castell und dr Georg Schmid. Er het sich
D Anke Gabriele Rehlinger (* 6. April 1976 z Wadern as Anke Gabriele Moos) isch e dytschi Bolitikeri (SPD) un syt em 25. April 2022 Minischterbresidänti vum Saarland. Vorhär isch si dert ab Jänner 2014 stellverdrättendi Minischterbresidänti un Landesminischteri fir Wirtschaft, Arbet, Energy un Verchehr in dr Kabinett Kramp-Karrenbauer II, III un Hans gsii. Vu 2012 bis 2014 isch si saarländischi Minischteri fir Juschtiz un au Minischteri fir Umwält un Verbruucherschutz im Kabinett Kramp-Karrenbauer II gsii. Syt em 10. Merz 2018 isch d Rehlinger Vorsitzeri vu dr Saar SPD. Em Landdag vum Saarland ghert si syter 2004 aa. Si isch Spitzekandidati vu ire Bartei bi dr saarländische Landdagswahle 2017 un 2022 gsii un isch mit dr SPD Saar 2022 mit 43,5 Brozänt vu dr Stimme uf e absolut Mee vu dr Sitz im Landdag chuu. Druf het si im April 2022 e SPD-Ellairegierig bildet. No dr Grundschuel z Nunkirchen isch si uf s Peter-Wust-Gimnasium z Merzig gange un het dert anne 1995 s Abitur gmacht. Dereno het si an dr Uniwersitet vum Saarland Rächtswisseschafte studiert un dert 2000 mit em erschte Staatsexame abgschlosse. Noch eme Ergänzigsstudium an dr Dytsche Hochschuel fir Verwaltigswisseschafte z Speyer het si vu 2001 bis 2003
D Herre vu Staufe sin e siddytsch Adelsgschlächt gsii, wu us em Brysgau chuu isch un dert au sy Bsitz ghaa het. S Gschächt sin urspringli Minischteriali vu dr Zähringer gsii un isch ab 1120 belait. Anne 1602 isch s im Mannesstamm uusgstorbe. S Gschlächt isch nit verwandt mit em hochadlige Gschlächt vu dr Staufer. Dr erscht Herr vu Staufe, dr Adalbert, isch aafangs 12. Jorhundert, zur Zyt vum Zähringer-Herzog, Berthold III. gnännt. Är isch ne Brueder zum Zähringerminischteriale Kuno vu Blankebärg gsii. Dr Name chunnt warschyns vu irem Stammsitz, dr Burg Staufe. Zur Zyt vum Zähringer-Herzog, Berthold IV. (um 1160) het e Gottfried vu Staufe s Amt vum Marschall ghaa un syt 1218 sin si zwyfelsfrei as Vegt vum Chloschter St. Trudpert belait, wu au d Grablegi vum Gschlächt woren isch. D Vogtei iber St. Trudpert un d Stadt Minschter het dr Herre vu Staufe dr Zuegriff uf d Silberbärgwärch im obere Minschterdal gee. D Kuntroll iber s Biet hän s vu ire Burg Scharfeschtai uusgiebt. In dr erschte Helfti vum 13. Jorhundert sin die vu Staufe schyns in Rang vu Edelfreie ufgstige. Unter em Chaiser Friedrich III. (1452–1493) sin di Edelfreie vu Staufe no in Rychsfreiherrestand ghobe wore.
Dr Rolf Urs Ringger (* 6. April 1935 z Züüri als Rolf Richard Albert Ringger; † 26. Juni 2019 z Züüri) isch e Schwizer Komponist und Publizist gsi. Dr Rolf Urs Ringger het scho wääred sinere Seminarzit z Küsnacht ZH Muusig studiert. Er het u. a. vo 1954 bis 1956 Brivaatunderricht im Kontrapunkt bim Komponist Hermann Haller gnoo. Si äigentligs Muusigstudium het er denn am Konserwatorium Züüri aagfange. Vo dr Middi vo de 1950er Joor het er sich reegelmäässig z Italie (bsundrigs uf Capri) und im Engadin ufghalte. Im Summer 1956 het er d Darmstädter Feriekürs für Nöiji Muusig bim Theodor W. Adorno und Ernst Krenek gnoo. Im Herbst isch er uf Neapel und het e halbs Joor Komposizioon bim Hans Werner Henze gleert. Zwüsche 1958 und 1962 het er z Züüri Dirigierunderricht gnoo. An dr Uniwersidäät Züüri het er Muusigwüsseschaft und Filosofii studiert und 1964 mit ere Dissertazioon über d Klavierlieder vom Anton Webern bromoviert. 1961 isch sis erste Wärk vo dr Camerata Züüri under dr Läitig vom Räto Tschupp urufgfüert worde: 4 Lieder uf chinesischi Text für Sopraan und Kammerorkhester. 1967/1968 isch er as Gast vom Dütsche Akademische Usduschdienst (DAAD) z Berliin gsi. Vo de 1960er Joor aa
Dr Karl Nef (* 22. August 1873 in Sanggalle; † 9. Februar 1935 z Baasel) isch e Schwizer Muusigwüsseschaftler gsi. Dr Nef het Tschello am Leipziger Konservatorium studiert, het sich denn aber under em Iifluss vom Hermann Kretzschmar dr Muusigwüsseschaft zuegwändet. 1896 isch si Dissertazioon "Die Collegia Musica in der deutschen reformierten Schweiz von ihrer Entstehung bis zum Beginn des neunzehnten Jahrhunderts. Mit einer Einleitung über den reformierten Kirchengesang und die Pflege der Profanmusik in der Schweiz in den frühern Zeiten" in dr Zollikofer'sche Buechdruckerei Sanggalle erschiine. 1897 isch er uf Baasel züüglet und het dört as Redakter bi dr Schwizer Muusigzitig afo schaffe und as Referänt für Muusig bi de Baasler Noochrichde. An dr Uniwersidäät Baasel het er s Muusigwüsseschaftlige Instidut ufbaut. Noch dr Habilitazioon 1900 isch dr Nef zerst 1909 zum Extraordinarius und schliesslig 1923 zum Ordinarius berufe worde. Dr Nef isch 1935 im Alter vo 61 gstorbe. Si Noochfolger as Läiter vom Instidut isch dr Jacques Handschin gsi. Die Collegia musica in der deutschen reformierten Schweiz von ihrer Entstehung bis zum Beginn des neunzehnten Jahrhunderts. St. Gallen 1896 (bib-bvb.de). Die Stadtpfeiferei. Eine Skizze aus dem Musikleben der Vergangenheit, In: Schweizer Illustrierte, Bd. 7, 1903, S. 540–545. (Digitalisat)
Dr Paul Felix Weingartner, Eedle vo Münzbärg (* 2. Juni 1863 z Zadar, Kaiserdum Ööstriich; † 7. Mai 1942 z Winterduur) isch en ööstriichische Dirigänt, Komponist, Pianist und Schriftsteller gsi. Dr Weingartner het an dr Uniwersidäät für Muusig und daarstellendi Kunst Graz studiert, an dr Hochschuel für Muusig und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Leipzig und schliesslig bim Franz Liszt an dr Hochschuel für Muusig Franz Liszt Weimar. Er isch au e Schüeler vom Carl Reinecke gsi. Dr Weingartner mäistens as Dirigänt und in dr künstlerische Administrazioon gschafft. Drnääbe isch er Komponist und Schriftsteller gsi. Er het z Mannheim und Berlin meereri läitendi Stellige gha, isch denn vo 1898 bis 1905 Schefdirigänt vom Kaim-Orkhester, de hütige Münchner Filharmoniker gsi. Si ersti Opere Orestes isch im Februar 1902 z Leipzig urufgfüert worde. 1908 het er vom Gustav Mahler für drei Joor s Direktorat vo dr Wiener Hoofopere übernoo. Vo 1908 bis 1927 het er d Wiener Filharmonische Konzärt gläitet. Vo 1919 bis 1924 isch er Diräkder vo dr Wiener Volksopere gsi. Am 9. Oktober 1905 het er as äine vo de erste Pianiste 6 Stück für Welte-Mignon ufgnoo, näben em Beethoven sinere Sonate No. 30 au sini äigene Komposizioone Aus vergangener Zeit,
De Marco Angster (* 2. Dezämber 1981 z Ivrea, Itaalie) isch en italiänische Spraachwüsseschafter, wo hüt a der Uniwèrsitèèt Zadar z Kroaazie leert und forschet. Under anderem hät er au über s Süüdwalsertüütsch gschribe. S Gibuurtsoort vom Marco Angster, Ivrea oder Eebri uf Walsertüütsch, lyt im Piemont, aber ganz i de Nèèchi vom Augschttaal. Syn Vatter isch en Gressoneyer und redt au s Walsertüütsch vo deet. Spraachwüsseschaft gstudiert hät der Angster zeerscht a der Uniwèrsitèèt Turyn. Deet hät er syni Bachelor-Aarbet über di parafrastisch Konjugazioon mit tue plus Infinityv (aso öppen ich tue ässe statt ich isse) im Greschoneititsch gschribe. De Master hät er au deet gmachet, und zwaar über zämegsetzti tüütschi Adjektyv wie rotwangig, salzhaltig, risikofreudig. Nachanen isch er a d Uniwèrsitèèt Pavia, wo-n-er 2013 mit eren Aarbet über gwüssi Woortbildigsprozäss i europèèische Spraache de Tokter gmachet hät. Drufaben isch er wider a der Uni Turyn und au der Uni Bozen gsy. 2017 isch er dänn a d Uniwèrsitèèt Zadar z Dalmaazie ggange, wo-n-er bis hüt as Assischtänzprofässer für Linguischtik (Spraachwüsseschaft) würkt. Zum Walsertüütsch: La perifrasi tue + infinito nel titsch di Gressoney. BA-Aarbet a der Uniwèrsitèèt Turyn, 2005/5. La perifrasi con fare nel dialetto walser di Gressoney. I:
As Migrazioon wird e rüümligi Veränderig vom Lääbensmiddelpunkt vo äinere oder meerere Persoone verstande, wenn die e lengeri Zit duurt. Migrazioon, wo über Landesgränze äwäg goot, wird as internazionaali Migrazioon bezäichnet. D Migrazioon wird vo meerere wüsseschaftlige Diszipline undersuecht, drunder de Gsellschaftswüsseschafte, dr Rächts- und dr Wirtschaftswüsseschaft. Vo doo chunnt s ass spezielli Perspektiive und Differenzierige vom Begriff git, sodass es in dr Fachliddratuur kä äihäitligi Definizioon git. Migrazioon isch e Fenomeen wo dur die ganzi Gschicht vo dr Menschhäit bassiert isch und die ganzi Wält iibezooge het. D Motiiv für e duurhafte Ortswäggsel si d Ussicht uf besseri Mööglikäite sich nöime niiderzloo und s Lääbe chönne verdiene, Zuefluchtsort bi Natuurkatastroofe oder – nöijerdings – wäge dr globaale Erwermig chönne finde, Sicherhäit für Liib und Lääbe noch ere Flucht oder Verdriibig as Folg vo Chrieg und Schutz vor Diskriminierig und persöönliger Verfolgig us rassistische, religiööse bzw. wältaaschaulige Gründ chänne sueche oder au wäge andere Iischränkige vo dr persöönlige Freihäit am Härkunftsort. Witeri Gründ findet mä zum Bispil bi dr Altersmigrazioon, Bildigsmigrazioon, Hürootsmigrazioon und Remigrazioon. Mä underschäidet zwüsche dr Migrazioon zwüsche zwäi Staate und dr Binnemigrazioon innerhalb vom ene Staat, zwüsche dr Brimäärmigrazioon, also dr erstmoolige Uswanderig und dr Sekundäärmigrazioon, ere
Vo Iigmäindig reedet mä, wenn e gröösseri Gmäind mit äinere oder meerere chliinere Gmäinde verschmolze wird. Wenn d Gröössi vo de Gmäinde öbbe gliich isch, redet mä vilmol vo Zämmeleege. Z Dütschland isch dr Begriff au e Rächtsbegriff im Kommunalrächt für d Iigliiderig vo mindestens äinere Gmäind oder äim gmäindfreije Gebiet in e Gmäind, wo scho bestoot. D Gmäind, wo die anderi absorbiert, blibt witer bestoo, die iigliidereti wird ufglööst und verliert iir Rächtsfähigkäit. In dr Schwiz reedet mä vilmol vo Gmäindzämmeschluss wenn sälbständigi Gmäinde mit iirem Gebiet, iirer Bevölkerig und iirer Organisazioon zun ere nöije Gmäind mit ere rächtlig strukturierte Gmäindiornig fusioniere. Mit ere Iigmäindig cha au dr Aaschluss von ere Gmäind an e Zentrumsgmäind wien e Stadt gmäint si, wo alli Rächt und Pflichte übernimmt. Dr Geegesatz isch d Usgmäindig, wenn e Gmäind iiri Äigeständikäit wider zruggnimmt. Wenn Gebiet vo äinere Gmäind zun ere andere wäggsle, isch daas en Umgmäindig. Iigmäindige git s scho mindestens sit em Middelalter. Mänggisch si si freiwllig gsi, mänggisch aber von ere Oobrikäit befoole. Im 19. und 20. Joorhundert häi vilmol Stedt nume chönne waggse, wenn sie Vorortsgmäinde iigmäindet häi. E groosse Druck in dr Richdig vo Iigmäindige si die hooche Chöste bro
Die Kommunistischi Bardei vo Dütschland (KPD) isch e historischi dütschi Bardei. Si isch 1918 grundet worde, Noch em Zwäite Wältchrieg isch si in dr Sowjetische Bsatzigszoone Däil vo dr SED worde und in dr Bundesrepublik het mä sä 1956 verbote. Die Kommunistischi Bardei vo Dütschland (KPD) isch am Ändi vom Joor 1918 us em Zsämmeschluss vom Spartakusbund mit chliinere linggsradikaale Grubbe entstande. S het zum Ziil gha, in Dütschland e kommunistischs Süsteem iizrichde. Dr Gründigsbardeidaag vom 30. Dezämber 1918 bis zum 1. Januar 1919 isch im Zäiche vo linksradikaale Ströömige gstande und het s abgleent, ass d Bardei an de Waale zur dütsche Nazionaalversammlig wurd mitmache. Noch em Januarufstand 1919 häi Regierigsdrubbe d KPD-Füerer Karl Liebknecht und Rosa Luxemburg umbrocht und churz druf s Gründigsmitgliid Leo Jogiches. Im Dezämber 1920 het sich d KPD mit dr lingge Meerhäit vo dr USPD zsämmegschlosse und dr Naame Veräinigti KPD aagnoo. D KPD het sich vo Aafang aa as revoluzionääri Alternatiive zur SPD gsee und het wääred dr Weimarer Republik brobiert, sozialistischi Brodukzionsverheltniss und e Diktatuur vom Proletariat noch em Vorbild vo dr Sowjetunion iizfüere. Iir Verheltnis zum Parlamentarismus und zur Demokratii isch zwiispältig gsi, wil si die „bürgerligi Demokratii“ dur e sozialistischi
Kaisertum Ööschterrych hät zwoo Bidüütige: Zum äinten isch es der offiziell Name vo de Habsburgermonarchy vo 1804 bis 1867 gsy, aso vom ganze groosse Rych vom Vorarlbèèrg im Weschten über Ööschterrych und Ungarn bis i d Bukowina und uf Sibebürgen im Oschte und vo Böömen und Galizien im Norde bis Dalmaazien im Süüde. S Kaisertum Ööschterrych isch drum gründet woorde, wil s Häilig Röömisch Rych under em Truck vom Napoleon druuf und draa gsy isch, sich uufzlööse. Daademit wèèr aber de Kaisertitel, wo mit dèm Rych verbunde gsy isch, verloore ggange. De röömisch-tüütsch Kaiser Franz II. hät aber wele Kaiser blybe, zum em Napoleon rangmèèssig ebebürtig z sy – dèè hät sich 1804 nämli zum Kaiser vo de Franzoose laa uusrüeffe. Also hät de Franz naaezoge und sich zum ööschterrychische Kaiser Franz I. erchlèèrt. Zwäi Jaar spööter hät er dänn di röömisch-tüütsch Kaiserchroonen abgläit. Daademit häts z Europa drüü Kaiserrych ggèè: Frankrych (nu na bis 1815), Ööschterrych und Russland. S nöi tüütsch Kaiserrych isch eerscht 1871 dezuechoo (lueg Tüütsches Rych) – de prüüssisch König hät natüürli welen uf de glyche Stuuffe staa wie syni Koleege z Ööschterrych und z Russland. 1867 hät dänn der ööschterrychisch-ungaarisch Uusglych stattgfunde, und s Kaisertum
KPD stoot für: die Kommunistischi Bardei vo Dütschland, wo 1919 gründet worde isch, 1946 in dr Sowjetische Bsatzigszoone Däil vo dr SED worde isch und in der Bundesrepublik Dütschland 1956 verbote worde isch. die Kommunistischi Bardei vo Dütschland, wo 1990 in dr DDR gründet worde isch kpd stoot für: Koba (ISO-639-3-Code), e malayo-polynesischi Sprooch uf de Aru-Insle z Indonesie