rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D’ protäschtàntischa Schtefànskìrìch (hoochdt. protestantische Stephanskirche; frz. temple Saint-Étienne) ìsch d’ reformiarta Hàuiptkìrìch ìn dr Schtàdt Mìlhüüsa-n-ìm Elsàss. Sa schteht àm Mìlhüüser Roothüüsplàtz un ìsch àlso aina vu da wìchtìgschta Gebäijer vu dr Schtàdt. Waga-n-ìhrem 97 Määter hoocha Glockaturm —em heechschta-n-ìm Owerelsàss— wìrd sa oft àls „Doom vu Mìlhüüsa“ bezaichnet. D’ Kìrìch ìsch a Wark vum Schtàdtàrkitäckt Jean-Baptiste Schacre, wo-n-àui d’ groossa kàthoolischa Schtefànskìrìch z’ Mìlhüüsa zaichent hàt. Sitter 1995 schteht d’ protäschtàntischa Schtefànskìrìch àls Monument historique unter Dankmolschutz. Àn dr Schtälla vum hìttiga Gotteshüüs ìsch bis 1858 d’ ehamààliga Pfàrrkìrìch St. Schtefàn gsìì. Dàs ìsch a schpäätromàànisch Gebäi vum 12. Joohrhundert gsìì. Ìm 14. Joohrhundert ìsch’s ìm gootischa Schtiil witter bàuia worra —maa hàt a Choor züagfiagt, wo vìel heecher gsìì-n-ìsch. Ànna 1510 ìsch dr romàànischa Glockaturm ìm Schtiil vu dr Renaissance umbàuia worra. Ànna 1523 ìsch d’ Kìrìch protäschtàntisch worra. Ìm Joohr 1707 hàt maa-n-uff’m Glockaturm a Zìewel züagfiagt. Ìm Làuif vu da Joohrhunderta ìsch trotzdam s’ Gebäi bschaadigt gsìì. Ànna 1857 hàt dr Mìlhüüser Schtàdtroot bschlossa, àn dr gliicha Schtälla-n-a gànz näija Kìrìch z’ bàuia. Zaichent worra-n-ìsch s’ näija Gotteshüüs vum Schtàdtàrkitäckt Jean-Baptiste Schacre, wo vorhar d’ Mìlhüüser Synagooga so wia d’ kàthoolischa Schtefànskìrìch zaichent ghàà hàt.
Pfälzisch (pfälzisch Pälzisch) isch e Sammelbegriff für d Dialäkt vo de bäide Dialäktgrubbe Westpfälzisch und Ostpfälzisch (Vorderpfälzisch). Pfälzisch ghöört zu de rhiifränkische Mundarte innerhalb vo de westmiddeldütsche Mundarte und zelt eso zu de middeldütsche Dialäkt. Vo de Mundarte in de Gebiet nääbedraa cha Pfälzisch mit Hilf vo deene Isoglosse abgränzt wärde (lueg Rheinischer Fächer): im Süüde vom Lothringische dur d Hus/Haus bzw. d Is/Eis-Linie, wo d Mundarte mit dr nöihoochdütsche Diftongierig vo deene ooni underschäide im Weste vom Moselfränkische dur d dat/das-Linie (Sankt Goarer Linie) im Norde vom Hessische dur d feschd/fest-Linie im Oste vom Süüdfränkische und Ostfränkische dur d Abbel/Apfel-Linie (Speyerer Linie) oder d Pund/Pfund-Linie (Germersheimer Linie) Noch deere Definizioon schwätzt öbber Pfälzisch, wenn er Haus (oder Hous), das, feschd und Abbel (bzw. Pund) säit. Zum pfälzische Sproochgebiet ghööre also d Mundarte im ehemoolige Regierigsbezirk Pfalz in Rhiiland-Pfalz und im Saarpfalz-Kreis im Weste – mit Usnaam von e baar Mundarte im süüdlige Däil, wo lothringischi Merkmol häi – und Däil vom Räst vom Saarland, witer d Regioon Kurpfalz in Baaden-Württebärg (Kurpfälzisch), Däil vom Hunsrück un dr pfälzische Gränze, d Regioon Bergstraße z Hesse und Däil vom Odenwald und fast ganz Rhiihesse. Es git in däm Gebiet aber au Regioone,
Granit (vo lat. granum „Chorn“) si massigi magmaatischi Diefigstäi (Plutonite), wo relatiiv grobkristallin und riich an Kwarz und Fäldspaat si, aber au dunkli, mafischi, vor allem Glimmer, enthalte. D Eeselsbrugg «Feldspat, Quarz und Glimmer, die drei vergess’ ich nimmer» beschribt veräifacht d Zsämmesetzig vo Granit. Granit entspricht in sinere cheemische und mineraloogische Zsämmesetzig em vulkaanische Rhyolith. Granit chunnt mäistens massig voor und cha dur horizontaali und wertikaali Riss in kwaaderförmigi Blöck iidäilt si. Sältener chunnt Granit im Dachberiich vo dr Intrusioon in dr Form vo Blatte vor. Anderi magmatischi Diefegstäi, wo äng mit em Granit verwandt si wie zum Bispil Diorit, wärde, zsämme mit em Granit sälber, as Granitoiid bezäichnet. Karlfried Fuchs: Natursteine aus aller Welt. Entdecken, bestimmen, anwenden („Steinkartei“, 2 Ringordner). Callwey Verlag, Münche 1997; ISBN 3-7667-1267-5. Toni P. Labhardt: Geologie der Schweiz. 8. Uflaag, Ott, Bärn 2009; ISBN 978-3-7225-0116-1 (Erstusgoob as Hallwag-Taschenbuch Nr. 153; Bärn/Stuttgart 1982, ISBN 3-444-50175-7). Walter Maresch, Olaf Medenbach, Hans Dieter Trochim; Karl Medenbach (Illustrazioone): Steinbachs Naturführer, Band 23: Gesteine. Mosaik, Münche 1996; ISBN 3-576-10699-5. Commons: Granit – Album mit Multimediadateie Granit – Der Stein aus der Tiefe, Bayern 2, Radiowissen (Podcast vom 29. Oktober 2020; 23 min.) Mineraal, wo vil Magnesium und Iise enthalte
Dr Johannes Christes (* 18. Oktober 1937 z Gelsenkirchen) isch e dytsche Altphilolog. Dr Christes het an dr Uniwersitet Fryburg studfiert un isch dert anne 1971 an dr bim Karl Büchner promowiert wore. Fir sy Dokterarbet Der frühe Lucilius. Rekonstruktion und Interpretation des 26. Buches sowie von Teilen des 30. Buches het er 1971 dr Bryys vu dr Wisseschaftlige Gsellschaft z Fryburg kriegt. Derno het er as Wisseschaftlige Assischtänt an dr Uniwersitet Fryburg gschafft un si dert anne 1977 mit dr Schrift Sklaven und Freigelassene als Grammatiker und Philologen im antiken Rom: Forschungen zur antiken Sklaverei habilitiert. Anne 1993 isch er uf e C4-Brofässur fir Latinischtik an dr Humboldt-Uniwersitet Berlin gruefe wore. 2003 isch er in Ruestand drätte. Sy Noofolger isch dr Ulrich Schmitzer. Dr Johannes Christes isch Spezialischt fir di remisch Gsellschaft vu dr Antike. Är het verschideni Studie iber d Stellig vu dr Sklave, di remisch Juged un d Bildig vu dr remische Antike verfasst. Anne 1965 het er d Doris Masanneck ghyrote, mit ire het er drei Chinder. Är het mit syre Familie langi Johr im Fryburger Stadtdail Opfige gläbt. Der frühe Lucilius. Rekonstruktion und Interpretation des 26. Buches sowie von Teilen des 30. Buches. Bibl. d.
D Bundesautibaan 5 (Abkürzt: BAB 5) – Churzform: Autibaan 5 (Abkürzt: A 5) – isch e dütschi Autibaan, wo 440 Kilometer lang isch und vom Hattebacher Dreiegg in Hesse dur d Balligsrüüm Rhii-Main und Rhii-Neckar uf Süüde bis zum baade-württebärgische Wiil am Rhii an dr dütsch-schwizerische Gränze goot. Si isch Däil von ere wichdige Nord-Süüd-Autibaanverbindig in Öiropa, wo Skandinawie mit em Middelmeer verbindet. Si isch d Witerentwigglig vom Süüddäil von ere Autistrooss vo Hamburg über Frankfurt uf Baasel, wo in de 1920er Joor blaant und zum e groosse Däil in de driissiger Joor as Riichsautibaan baut worde isch. E zwäiti Strecki zwüsche Darmstadt und Häidelbärg und vo Karlsrue bis zur Schwizer Gränze bi Baasel isch in de 1960er Joor baut worde. Wo 1975 s Nummerierigssüsteam vo de Autibaane iigfüert worde isch, het die Strecki iiri hütigi Bezäichnig BAB 5 bzw. A 5 überchoo, vorhäär isch si e baar Joor lang Däil vo dr A 10 Flänsburg–Baasel gsi. D Autibaan isch vo Norde uf Süüde Däil vo de Öiropastroosse E 40, E 451, E 35, E 52 und E 54. Klaus Schefold, Alois Neher (Hrsg.): 50 Jahre Autobahnen in Baden-Württemberg. Eine Dokumentation. Im Auftrag des Autobahnamtes Baden-Württemberg. Autobahnamt Baden-Württemberg, Stuttgart 1986.
S Rhii-Main-Gebiet, au Metropoolregioon Frankfurt/Rhii-Main, isch äini vo de elf Metropoolregioone z Dütschland, wie si vo dr dütsche Ministerkomferänz für Ruumordnig definiert worde si. Es het si Naame vo de bäide Flüss Main und Rhii und lit im Süüde vo Hesse und in Däil vo de Noochberländer Rhiiland-Pfalz (Rhiihesse) und Bazre (Underfranke). Dr Kärn vo dr Metropoolregioon isch die stedtisch Agglomerazioon Frankfurt/Rhii-Main. Im Ganze het s Rhii-Main-Gebiet öbbe 5,8 Millioone Iiwooner, vo deene lääbe 2,4 Millioone in dr Agglomerazioon Frankfurt/Rhii-Main. S Rhii-Main-Gebiet isch vercheersgeograafisch d Middi vo Dütschland und vo Öiropa. Monstadt, Jochen; Zimmermann, Karsten; Robischon, Tobias; Schönig, Barbara (Uusegääber) 2012: Die diskutierte Region: Probleme und Planungsansätze der Metropolregion Rhein-Main. Campus Verlag, Frankfurt/ New York, ISBN 3-593-39654-8, (Online) Oliver M. Piecha: Der Traum von Groß-Frankfurt. Visionen zu Rhein-Main aus den Zwanziger Jahren. In: Forschung Frankfurt. Band 1, 2005, S. 41–44. Laurenz Pries u. a.: Gefährdung der Wälder im Rhein-Main-Gebiet. Konzepte zur Walderhaltung und Waldstabilisierung. (= Mitteilungen der Hessischen Landesforstverwaltung. Band 35). Uusegee vom Hessische Ministerium für Umwält, Landwirtschaft und Forst. Sauerländer, Frankfurt am Main 1999, ISBN 3-89051-222-4. Institut für Kulturgeografie, Stadt- und Regionalforschung: Regionalatlas Rhein-Main. Natur – Gesellschaft – Wirtschaft. (= Rhein-Mainische-Forschungen. Heft 120). Frankfurt am Main 2000, ISBN 3-923184-26-3.
Dr Roothüüsplàtz (; offiziäll uff’m zwaischproochiga Schtroossaschìld: Rothüssplatz; frz. Place de la Réunion ) ìsch dr Zäntrààlplàtz vu dr Mìlhüüser Àltschtàdt. Sa bfìndet sìch grààd bii dr Wìldamànnsgass. Uff’m Roothüüsplàtz fìndet maa s’ histoorischa Roothüüs un d’ groossa protäschtàntischa Schtefànskìrìch. Dr Roothüüsplàtz lìegt ìm Zäntrum vu dr Mìlhüüser Àltschtàdt, grààd bii dr lànga Gschaftsschtrooss Wìldamànnsgass. Dr Hàuiptiigàng vum Plàtz lìegt àm Nordoschta, àn dr Kritzung vu dr Wìldamànnsgass un vum Schindergassla. Dr Roothüüsplàtz ìsch dr Ààfàngspunkt vu mehrera Schtroossa: vum Finstergassla-n-àm Noorda –wo bis àn dr Wìldamànnsgass làuift–, vum Gassla Hìnter’m Roothüüs àm Oschta, vum Passage de l’Hôtel de Ville un dr Wilhelm-Tell-Gass àm Süüdoschta, so wia vu dr Schüalgass un dr Bäckergass àm Süüdwäschta. Àm Nordwäschta vum Plàtz ìsch a klaina Verbìndung mìt’m Màrktgassla, wo bis àn dr Werkhofgass làuift. Dr Plàtz lìegt ìn dr Neecha vum Mìlhüüser Tràm. D’ neechschta Schtàzioona sìnn Porte Jeune vor àm groossa-n-Iikàuifszäntrum un République àm Näikwàrtier-Plàtz. S’ Wort Réunion („Zammaschluss“) ärìnnert àn dr 15. März 1798, wu d’ Bìrger vu dr Schtàdtrepüblik Mìlhüüsa fräiwìllig beschlossa hann, sìch àm Frànkrììch ààz’schliassa. Uff Frànzeesch bediitet àui Réunion „Versàmmlung“, àlso sajt maa, àss dr Plàtz sii Namma zu Racht trajt. Àm Roothüüsplàtz sìnn mehrera wìchtiga histoorischa
As Häilige wird e Mensch bezäichnet, wo mä von em dänggt, ass er ere Gotthäit bsundrigs nooch stieng oder in religiööser und eethischer Hiisicht vorbildlig sig. Anerkennt wärde Häiligi antwääder vo religiööse oder bolitische Autoridääte oder aber vom glöibige Volk, wo sä vereert; e wichdigi Rolle chönne Fenomeen spiile, wo mit em Häilige zsämmehange und as übernatüürlig interpretiert wärde (Wunder). Die kultischi Vereerig vo Häilige bezäichnet mä as Häiligevereerig. Dr Begriff vom Häilige isch religioonswüsseschaftli nit genau definiert. Uf dr äinte Site stelle die verschiidene Religioone underschiidligi Aafordrige an iiri Häilige, so dass kä Definizioon mööglig isch, wo für alli Religioone gültet. Uf dr andere Site überschniidet sich dr religiöösi Tüp vom Häilige mit meerere andere religiööse Autoridäätstüpe, und mä het no kä Charakteristik gfunde, won en dütlig wurd underschäide. Tüpoloogischi Gmäinsaamkäite het dr Häilig bsundrigs mit em Mertüürer und em Heros auf: Si Graab oder dr Ort, wo sini Relikwie ufbewaart wärde, entwigglet sich zum ene kultische Zentrum. Es wird vereert und wird zum Ziil vo Pilgerräise und vilmol au zum Zentrum von ere Nektopoole. Vo alle drei Tüpe wird gsäit, ass si Fürsprächer vo de Glöibige gegenüüber dr göttlige Autoridäät sige. Vereert wird dr Häilig vilmol wie dr
D’ Üniwärsitäät vum Owerelsàss (; frànzeesch Université de Haute-Alsace ) ìsch a frànzeescha Üniwärsitäät mìt fìmf Glander z’ Mìlhüüsa un Kolmer. Sa ìsch d’ greeschta àkàdeemischa-n-Iirìchtung ìm Owerelsàss. Sitter 2013 ìsch sa Tail vum Nätzwark vu dr Üniwärsitäät vu Schtroossburi. D’ Üniwärsitäät vum Owerelsàss ìsch ànna 1975 grìnda worra, àwwer vorhar sìnn schuu mehrera Hoochschüala z’ Mìlhüüsa gsìì. Zem Biischpìel ìsch d’ Nàzionààla Kemii-Hoochschüal vu Mìlhüüsa (ENSCMu) ànna 1822 grìnda worra; sa ìsch àlso d’ äältschta Kemii-Hoochschüal ìm Frànkrììch. 19 Joohra schpeeter ìsch àui d’ École de Filature et de Tissage Mécanique, d’ hìttiga ENSITM, vu Mìlhüüser Fàwrìkbsìtzer grìnda worra. Ànna 1858 un 1963 sìnn z’ Mìlhüüsa zwai Üüssaschtälla vu dr Üniwärsitäät vu Schtroossburi gäffnet worra. Ìm Joohr 1969 ìsch s’ Üniwärsitäätsìnschtitüüt fìr Täcknologii (IUT) z’ Mìlhüüsa un Kolmer gäffnet worra. Àll dia Hoochschüaliirìchtunga sìnn schliasslig ànna 1975 ìn dr näija Üniwärsitäät vum Owerrhii (Université du Haut-Rhin) zammagfàsst worra, wo zwai Joohra schpeeter ìn „Üniwärsitäät vum Owerelsàss“ umbnännt worra-n-ìsch. Ànna 1986 hàt maa-n-àn dr Üniwärsitäät a Fàchhoochschüal fìr Wìrtschàfts-, Soziààl- un Rachtswìssaschàfta züagfiagt. Ànna 1990 ìsch d’ Hoochschüal fìr Ààgwandta Inscheniöörwìssaschàfta vu Mìlhüüsa (ESSAIM) grìnda worra. Sitter’m 1. Janner 2013 ìsch d’ Üniwärsitäät vum Owerelsàss Tail vum Hoochschüalnätzwark vu dr
S’ Mieg-Hüüs (; frànzeesch Maison Mieg ) ìsch a histoorisch bìrgerlig Woohnhüüs àm Roothüüsplàtz z’ Mìlhüüsa. Bàuia worra-n-ìsch’s ìn dr zwaita Hälfta vum 16. Joohrhundert ìn dr Renaissance-Zitt. ’S ìsch s’ greeschta Hüüs àm Roothüüsplàtz. Ärkänna làss’s sìch àn siim Tìrmla un wiissa Fàssààda. Sitter 1929 schteht s’ Hüüs tailwiis àls frànzeescher Monument historique unt’r Dankmolschutz. S’ Mieg-Hüüs bfìndet sìch àm Roothüüsplàtz 11 ìn dr Mìlhüüser Àltschtàdt. ’S lìegt àn dr Süüdsitta vum Plàtz. Àm Nr. 9 ìsch dr ehamààliga Sìtz vu dr Mìlhüüser Schniider-Kärwerschàft. S’ Mieg-Hüüs lìegt uff’m Pfaadla vum Àlta Mìlhüüsa so wia-n-uff’m Parcours du Fil rouge. Urkundlig ärwäähnt worra-n-ìsch s’ Mieg-Hüüs zem äärschta Mol ànna 1418. Vu 1459 bis 1535 ìsch ìm Gebäi d’ Ìwwernàchtungsschtätta Haus zur Sonne gsìì. Ànna 1492 hàt dr Martin Brüstlein s’ Hüüs ìwwernumma. Drnooh hàt s’ Hüüs zem Hans Fries gheert, wo ’s ìn a prìwààta Woohnhüüs umgwàndelt hàt. Ums Joohr 1560 ìsch s’ Hüüs fìr dr Valentin Fries wìeder uffbàuia worra —dr Fries ìsch schpeeter Bìrgermaischter vu Mìlhüüsa worra. Drnooh hàt’s zem Milizlöitnànt Louis Witz gheert, wo-n-um 1636 s’ Ärckerfanschter loo bàuia hàt. Uff dr Fàssàda hàt’r àui siina Wàppa loo moola. Obwoohl’r mìt dr Marguerite Risler verhiirootet gsìì-n-ìsch, hàt sìch
D’ Pharmacie au Lys (; „Àpateek zur Lìllia“) ìsch a histoorisch Àpateekhüüs àm Roothüüsplàtz z’ Mìlhüüsa. ’S ìsch d’ äältschta-n-Àpateek ìm Frànkrììch. D’ Pharmacie au Lys lìegt àm Roothüüsplàtz 37 ìn dr Mìlhüüser Àltschtàdt. Sa bfìndet sìch àn dr süüdwäschtliga-n-Äcka vum Plàtz, àn dr Äcka vu dr Bäckergass. S’ Hüüs ìsch zem äärschta Mol ànna 1464 urkundlig ärwäähnt worra. Schuu vor’m 17. Joohrhundert hàt’s züa verschìedena Handler gheert. Ànna 1634 ìsch’s vum Tüachfàwrìkànt Henri Risler ìwwernumma worra, wo ’s uffbàuia un vergreessert hàt. Uff dr Fàssààda hàt’r d’ Ààfàngsbüachschtààwa vu siim Namma un vum Namma vu siinera Ehafràui Catherine Hartmann loo iischriiwa, wia àui s’ Dàtum 1634. Ànna 1649 hàt dr Jean Henri Engelmann ìm Hüüs a Àpateek gäffnet. Sitterhar ìsch ununterbroocha-n-a Àpateek gsìì. Vu 1945 bis 1975 hàt s’ Gschaft zem Härr Kah gheert, un züa dr Fràui Vockel vu 1975 bis 1980. Hìttz’tààgs ìsch doo d’ Àpateek Aux Lys Zielinski, wo zem Simon Zielinski gheert. Jeeder Tààg kumma-n-äbb 350 Kunda. S’ Hüüs ìsch ìm frànzeescha Generààlverzaichniss vum kültürälla-n-Äärwa glischtet. S’ Hüüs ìsch ìm Schtiil vu dr schpeetera Renaissance bàuia worra. S’ Hüüs bschteht üss Kàlkschtai un Sàndschtai. S’ hàt àui Holzelemanta. Ìwwer’m Ardgschooss sìnn zwai Schtäck. S’ làng
S Huus Savoye isch e Dünastii, wo sit em Hoochmiddelalter über d Territorie Savoye und Piemont gherrscht het und vo 1861 bis 1946 d Köönig vo Italie gstellt het. Es het Zite gee, wo s Gschlächt au über Däil vo dr Westschwiz, d Groofschaft Nizza und Köönigriich Sardiinie gherscht het. As Gründer vom Huus gältet dr Humbert I. Biancamano (Humbert Wisshand), wo mä nid von em wäiss, vo won er häär isch, aber wo 1003 Groof vo Salmourenc im Viennois worde isch, 1017 Groof vo Nyon am Gämfersee und 1024 Groof vom Aostadaal am östlige Abhang vo de Westalpe. 1034 het er e Däil vo dr Maurienne (s Daal vo dr Arc und iire Sitedääler) as Loon vom Konrad em Salier für d Understützig vo sim Aaspruch uf as Köönigriich Burgund überchoo. Er isch au Groof vo Savoye, Belley, Tarentaise (s Daal vo dr Isère) und vom Chablais gsi. Wo dr Otto (1051 oder 1056–1060) an d Macht choo isch het er Ländereie uf bäide Site vo de Alpe gerbt, was e wääsentlige Iifluss uf s Schiggsaal vo dr Familie ghaa het. Dr Thomas (1189–1233) het zu de käiserlige Ghibelline ghalte, isch zum Riichsvikaar ernennt worde und het si Territorium
Dr Veltin Fries III (uff Frànzeesch Valentin Fries ; * um 1535 ìn dr Schtàdtrepüblik Mìlhüüsa; † 22. Àwrìl 1588 àui doo) ìsch a Mìlhüüser Politiker gsìì. Ar ìsch zwaimol Bìrgermaischter vu dr Schtàdtrepüblik Mìlhüüsa gsìì: z’äärscht vu 1573 bis 1578, un drnooh vu 1587 bis 1588. Dr Veltin Fries ìsch woohrschiinsig ànna 1535 uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Hanns Fries (~1496–1559) un vu dr Verena vu Selz. Dr Veltin Fries hàt ìm Mieg-Hüüs àm Mìlhüüser Roothüüsplàtz gwoohnt, wo-n-’r um 1560 hàt loo uffbàuia. Vu 1564 bis 1572 ìsch dr Fries Mìtglìed ìm Mìlhüüser Schtàdtroot gsìì. Ànna 1573 ìsch’r Bìrgermaischter vu dr Schtàdtrepüblik Mìlhüüsa worra. Maa hàt ìhm àwwer vorgworfa, àss’r a enga Beziihung ghàà hàt mìt dr Agnès Wieland, dr Ehafràui vum Àmmàn Daniel Wieland. Ar hatt dr Wieland üss siim Àmt àbgsätzt, fìr dr Michel Finninger, dr Brüader vu dr Fràui Wieland, àn siina Schtälla sätza. Dàs ìsch a äffentliger Skàndààl gsìì. Wagadam hàt dr Fries ìm Dezamber 1578 üss siim Àmt àls Bìrgermaischter müassa z’rucktratta. Ìhm hàt dr Peter Ziegler noohgfolgt. Dr Fries hàt àlso ànna 1578 a waasentliga Rolla-n-ìm Uffrüahr vu da Finninger gschpìelt. Noh-n-em Uffrüahr ìsch’r àwwer ànna 1587 nochamol
Dr Jean-Georges Mieg (info) (* 10. Oktoower 1788 ìn dr Schtàdtrepüblik Mìlhüüsa; † 14. Oktoower 1864 z’ Plan-Dessous, Gmaind Corsier, Kàntoon Waadt) ìsch a elsassischer Historiker un Fàwrìklaiter gsìì. Dr Jean-Georges Mieg ìsch ànna 1788 z’ Mìlhüüsa-n-uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Handler un Fàwrìkbsìtzer Mathieu Mieg (1756–1840) un dr Brüader vum Mooler Jean Mieg. Ar hàt bii siim Vàtter ìm Mieg-Hüüs àm Mìlhüüser Roothüüsplàtz gwoohnt. Ar ìsch ìn d’ Grundschüal ìn siinera Haimetschtàdt gànga. Ìn siina Jugendsjoohra-n-ìsch’r ànna 1801 z’ Vevey-n-ìm Kàntoon Waadt ìn dr Schwiiz gànga, fìr Frànzeesch larna. Därt ìsch’r bis 1803 blìewa. Ànna 1806 ìsch’r z’ Pàriis gsìì. Drnooh hàt’r bii Ààcha-n-ìm Diitschlànd Tüachwaawaräi glarnt. Ànna 1810 hàt’r siina aigena Fàwrìk ìm Frànkrììch grìnda, àwwer hàt Bànkrott gmàcht, dänn ’s ìsch ìm Lànd a Wìrtschàftskriisa gsìì. Drnooh hàt’r ìm Betriib vu siim Vàtter gschàfft; doo ìsch’r ànna 1818 Tailhààwer worra. Schpeeter hàt’r bis züa siim Tood dàs Unternamma glaita. Züadam ìsch dr Mieg ain Joohr làng Mìtglìed ìm Mìlhüüser Schtàdtroot gsìì, vu Septamber 1830 bis ìm Oktoower 1831. Wia sii Vàtter un sii Brüader hàt dr Mieg ìn siinera Fräizitt garn zaichent un gmoolt. Mìt Wàsserfàrb hàt’r a pààr Làndschàfta gmoolt. Ar
S’ Mìlhüüser Schtàdtzäntrum (frànzeesch centre-ville de Mulhouse ) ìsch s’ histoorischa Schtàdtviartel un Schtàdtkarn vu Mìlhüüsa-n-ìm Owerelsàss. Umgàngsschproochlig nännt maa-n-’s àui histoorisch Zäntrum (centre historique), Mìlhüüser Àltschtàdt (vieille-ville de Mulhouse) odd’r sogàr s’ àlta Mìlhüüsa (le Vieux-Mulhouse). Geogrààfisch lìegt d’ Mìlhüüser Àltschtàdt ìm Zäntrum vum Gmaindabooda. Sa granzt àm Rabbarg àm Süüda, àm Nordfald àm Oschta, àn La Fonderie àm Wäschta un àm Péricentre àm Noorda. Verwàltungsmaassig gheert s’ Viartel zem Mìlhüüser Schtàdtbezirk 2. Dr Zäntrààlpunkt vum Mìlhüüser Schtàdtzäntrum ìsch dr Roothüüsplàtz, mìt’m histoorischa Roothüüs un dr Schtefànskìrìch —wo s’ heechschta Gebäi ìn dr Àltschtàdt ìsch. Ìm Viartel sìnn àui mehrera Museea, wia s’ Histoorischa Museum ìm Roothüüs, s’ Museum fìr d’ scheena Kunscht àm Wilhelm-Tell-Plàtz un s’ Musée de l’impression sur étoffes grààd biim Kànààl. Àui s’ Sinnà-Theàter ìsch a wìchtiger kültüräller Ààziihungspunkt. Ìm Schtàndzäntrum sìnn àui zàhlriicha Gschäft. D’ hàuiptliga Gschaftsschtrooss ìsch nàdììrlig d’ Wìldamànngass, wu maa vìela Klaidungsgschäft fìndet. Sitter da Joohra 2010 wara Maassnààhma gtroffa, fìr dr Schtàdtzäntrum wìrtschàftlig wìeder dynààmisch màcha. Maa hàt zem Biischpìel mehrera Schtroossa-n-ìn Füassgàngerzoona-n-umgwàndelt —drunter d’ Wìldamànnsgass un d’ Bàrfiassergass. Fàscht àlla Schtroossa-n-ìm Mìlhüüser Schtàdtzäntrum hann a zwaischproochiga Schtroossatàfla —mìt’m Schtroossanamma-n-uff Frànzeesch un uff Elsassisch-Mìlhüüserisch. Dr Poschtlaitzààhl vum Mìlhüüser Schtàdtzäntrum ìsch
Dr Baldo Blinkert (* 16. April 1942 z Nieder-Ellguth, Oberschlesie; † 26. Novämber 2017 z Fryburg, Sandichlaus) isch e dytsche Soziolog gsii. Är het s Fryburger Inschtitut fir aagwändti Sozialwisseschaft (FIFAS) grindet un glaitet. Syni Arbetsschwärpinkt sin Stadt, Chindhait, Juged, Familie, demografische Wandel, Zivilgsellschaft un praxisnochi Sozialforschig gsiiu. No dr Volksschuel z Solingen het dr Baldo Blinkert zerscht Induschtrychaufmann glehrt un druf e Sunderuusbildig fir qualifizierti Fierigsufgabe gmacht. S Abitur het dr Baldo Blinkert 1965 uf em Hessenkolleg z Wiesbaden gmacht. Är het an dr Uniwersitet Frankfurt Soziology, Nazionalekonomiy un Sozialpedagogik studiert un syni Studie anne 1970 mit em Diplom abgschlosse. Noch em Studium isch dr Blinkert wisseschaftlige Mitarbaiter un speter akademische Rot am Inschtitut fir Soziology vu dr Uniwersitet Fryburg wore. Är isch anne 1975 z Fryburg bim Heinrich Popitz mit ere Arbet iber Beruefskrise in dr Sozialarbet z Fryburg promowiert wore. Anne 1999 het er si z Fryburg habilitiert fir s Fach Soziology un isch derno Akademische Oberrot wore. Anne 2005 isch z Fryburg zum apl. Brofässer ernännt wore un het dert bis zue syre Pänsionierig glehrt. Är isch langi Johr im Fryburger Stadtdail Opfige gwohnt. In syne Arbeite het si dr Baldo Blinkert uf Theme kunzäntriert, wu
Dr René-Nicolas Ehni (info) (* àls René Claude Ehni àm 29. Àwrìl 1935 z’ Rìxa, Owerelsàss; † 18. Jüüni 2022 z’ Pfàscht) ìsch a elsassischer Schrìftschtäller, Dramadìchter, Theàter- un Fìlmschàuischpìeler gsìì. Gschrìewa hàt’r vor àllem uff Frànzeesch, àwwer àui à bìtsi-n-uff Elsässerdiitsch. Uff d’ Walt kumma-n-ìsch dr René Ehni ànna 1935 z’ Rìxa bii Mìlhüüsa-n-ìm Elsàss. Ar hàt vun’ra jìddischa Roma-Fàmìlia gschtàmmt. Siina Äältra un Verwàndta sìnn Büüra un Àrwaiter gsìì. Uffgwàcksa-n-ìsch dr Ehni àn dr Schtrooss D’Rüahj (rue du Repos) z’ Aschendswiller. Ar ìsch ìn d’ Sekundààrschüal Saint-André z’ Kolmer un ìm Lambert-Gymnàsium z’ Mìlhüüsa gànga. Àb 1953 hàt’r àn dr Theàterschüal vu dr Rue Blanche z’ Pàriis gschtudiart. Ar hàt z’äärscht ìn a pààr Fotoromààna un Warbunga gschpìelt un ìsch drnooh ìm Àlgeriakriag gànga ge kampfa. Noh dräi Joohra-n-ìm Àlgeria-n-ìsch’r uff Rom gànga. Doo hàt’r fànga-n-àà schriiwa un hàt d’ bekànnta itàlianischa Kìnschtler Laura Betti, Alberto Moravia, Franco Zeffirelli un Elsa Morante kännaglehrt. Ar ìsch schpeeter z’ Pàriis z’ruckkumma un hàt doo fìr d’ Zittschrìft Les Temps modernes gschrìewa. Jeeda Wucha hàt’r zamma mìt dr Simone de Beauvoir gassa. Ìm Septamber 1964 ìsch ìm Ehni sii äärscht Romààn La Gloire du vaurien üssagànga. Ìm Büach wìrd’s vu’ma junga
Dr William Thomas Clark (* 29. Jüüni 1831 z’ Norwalk, Connecticut; † 12. Oktoower 1905 z’ Nöi York) ìsch a àmerikànischer Offiziar un Politiker gsìì. Vu 1870 bis 1872 hàt’r dr Bundesschtààt Texàs ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta. Dr William Thomas Clark ìsch ànna 1831 z’ Norwalk ìm Süüdwäschta vum Bundesschtààt Connecticut uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Levi Clark un siinera Ehafràui Fanny. Wu-n-’r 13 Joohra-n-àlt gsìì-n-ìsch, hàt’r d’ Schüal müassa fàralooh, dänn d’ Fàmìlia-n-ìsch züa àrm gsìì. S’ nootwandiga Wìssa hàt’r àwwer salbscht allai witter glehrt. Drnooh ìsch’r ànna 1846 Lehrer ìn siinera Haimetschtàdt gsìì. Ar hàt doo druff z’ Nöi York Racht gschtudiart un ìsch ànna 1855 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Davenport ìm Iowa gschàfft. Wahrem Sezessioonskriag hàt’r ìm Heer vu dr Union diant, wu-n-’r Bröwätt-Generààlmajor vu da Fräiwìlliga worra-n-ìsch. Àm Ààfàng vum Kriag hàt’r s’ 13. Infàntrii-Regimant vum Iowa grìnda ghàà. Noh-n-em Kriag hàt’r sìch z’ Galveston ìm Texàs nììdergloo, wu-n-’r ìm Bànksäktoor gschàfft hàt. Ìn Politik ìsch dr Clark Mìtglìed gsìì-n-ìn dr Repüblikàànischa Pàrtäi. Nohdam àss s’ Texàs nochamol a Bundesschtààt vu dr Union worra-n-ìsch, ìsch’r därt ìm drìtta Wàhlbezirk ìns àmerikànischa Represantàntahüüs gwählt