rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Pappos vo Alexandria (altgriech. Πάππος ὁ Ἀλεξανδρεύς, Páppos ho Alexandreús; latin. Pappus) isch e griechische Mathematiker und Astronom gsi. Er het im 4. Joorhundert z Alexandria gläbt und isch äine vo de letschte bedütende Mathematiker vo dr Antike. Noch dr Suda, ere byzantinische Enzyklopedii, het dr Pappos zur Zit vom Kaiser Theodosius I. (379–395) gläbt, noch ere Notiz in ere Handschrift us em 10. Joorhundert aber under em Kaiser Diokletian (284–305). Sicher isch nume, ass er am 18. Oktober 320 z Alexandria e Sunnefinsternis beobachtet het. Wil er spööteri Sunnefinsterniss nit erwäänt, isch er woorschinlig in de letschte Joorzäänt vom 4. Joorhundert nüm wüsseschaftlig däätig gsi, es isch aber mööglig, ass er d Zit vom Kaiser Theodosius no erläbt het. Si Hauptwärk si die Mathematische Sammlige (lat. Mathematicae Collectiones), won e Hauptkwelle si, für was mir über d Geometrii in dr Antike wüsse. Im Wääsentlige handlet es sich um e kommentierti Sammlig vo eltere Resultat, won er mit äigene Erkenntniss ergänzt het. Es si din under anderem Setz über Dobbelverheltniss, Involuzione, Chäigelschnitt, wo mä erst vil spööter gmerkt het, wie wichdig si si. Au die zentrobarische Reegle (hüte Guldinsche Reegle) für zum dr Inhalt und d Oberflechi vo Rotazioonskörper
ℚ E razionali Zaal isch e reelli Zaal, wo as Verheltnis (latiin. ratio) vo zwäi ganze Zaale cha daargstellt wärde. D Mängi vo alle razionale Zaale wird mit em Formelzäiche Q {\displaystyle \mathbb {Q} } (vo „Kwoziänt“) bezäichnet. Sie umfasst alli Zaale, wo mä as Bruch cha daarstelle, wo im Zeler wie im Nenner ganzi Zaale het. Die genaui mathematischi Definizion basiert uf Ekwiwalänzklasse vo Baar vo ganze Zaale. De razionale Zaale säit mä – bsundrigs in dr Schuel – au Bruchzaale, wäärend dr Usdruck Bruch (Dezimalbruch, Binärbruch, gwöönlige Bruch, gmischte Bruch ...) für bestimmti Schriibwiise von ere razionale Zaal verwändet wird. Die ganze Zaale Z {\displaystyle \mathbb {Z} } si in de razionale Zaalen enthalte: in dr Mängi vo de razionale Zaale git s e Däilmängi, wo zu Z {\displaystyle \mathbb {Z} } isomorf isch. Das gseet mä, wemm mä z ∈ Z {\displaystyle z\in \mathbb {Z} } as dr Bruch z / 1 {\displaystyle z/1} daarstellt. Die razionale Zaale Q {\displaystyle \mathbb {Q} } bilde e starre Körper. Q {\displaystyle \mathbb {Q} } isch dr chlinst Däilkörper vom Körper R {\displaystyle \mathbb {R} } vo de reelle Zaale, also si Primkörper. E reelli Zaal isch genau denn razional,
Dr Karl Napf – mit-em richdiga Nama hoißt’r Ralf Jandl – (* 18. Dezember 1942 z Hirschberg em dômôliga Land Schlesien, heizodag an Doil vo Polen mit-em Nama Jelenia Góra) ischt a schwäbischer Dichter ond Satiriker. Kurz nôch-em Zwoida Weltkriag isch d Familie Jandl zwangsweis vo Schlesien nôch Wirdaberg omgsiidlet. Deet isch der Bua em Städtle Vaihenga an dr Enz uffgwachsa ond uff dui Weis bald mit-em schwäbischa Dialekt vrtraut wôrra. Nôch seim Abi hôt’r an dr Uni Diibenga Jura studiirt. Wia-nr dô drmit ferdich gwäa ischt, hôt’r zonägscht amôl bei dr Steierverwaldong a Stell kriagt. Schbäter ischt’r en de bada-wirdabergisch Minischderialverwaldong uffgstiiga, wo-nr 27 Jôhr, bis zo seira Vrsetzong en da Ruhestand, zerscht beim Staatsminischderiom ond hendrher beim Wissaschaftsminischderiom gschafft hôt. Ondr-em Pseidoniim Karl Napf hôt dr Ralf Jandl – oft em schwäbischa Dialekt – an Haufa Biacher vreffentlicht ond fir da Sidweschtrondfonk Heerschbiil gschriiba. Drzua noh hôt’r an Schwäbischa Heimatkalender rausgäa. Der neue Schwabenspiegel, 1989, ISBN 3-8062-0519-1 Lieber Fiskus, 1995, ISBN 3-8062-1206-6 Der wahre Jakob, 2003, ISBN 3-421-05456-8 Quergedacht, 2004, ISBN 3-87181-015-0 Zwei bessere Hälften, 2011, ISBN 978-3-8425-1160-6 Internetpräsenz Normdate: GND: 110275616 | LCCN: nr2003017989 | SUDOC/IdRef: 077215664 | VIAF: 27662627
S sogenannte archimedische Axiom isch noch em antike Mathematiker Archimedes benennt, es isch aber elter und scho dr Eudoxos vo Knodos het s in sinere Gröösseleer formuliert. In ere modärne Fassig goot s eso: Für alli Gröössene x {\displaystyle x} und y {\displaystyle y} , wo für sä y > x > 0 {\displaystyle y>x>0} gältet, existiert e natürligi Zaal n ∈ N {\displaystyle n\in \mathbb {N} } , so dass n x > y {\displaystyle nx>y} . En (aa)gordneti Grubbe oder en (aa)gordnete Körper, wo s archimedische Axiom din gältet, häisst archimedisch (aa)gordnet. Für e Körper R {\displaystyle \mathbb {R} } vo de reelle Zaale wird es mänggisch axiomatisch iigfüert. Mä cha allerdings mit de Axiom vom ene gordnete Körper und em Supremumsaxiom bewiise, ass die reelle Zaale archimedisch gordnet si. überliiferet in: Euklid, Elemente V, Definition 4: Dass sie ein Verhältnis zueinander haben, sagt man von Größen, die vervielfältigt einander übertreffen. Jedi Däilmängi vom ene Körper, wo gege oobe beschränkt isch, het e Supremum
D' Dämpfi isch bis in d' sibziger Joor in de Schwiinemascht zum gare vo Grumbiire iigsetzt worde. D' Säu verdraage nämli keini raui Grumbiirre. Deswäge het mer die Grumbiire nochem ufläse dämpft un in enem Silo iiglagert. Meischt ware des mobili Dämpfene, die vo alle Buure gmeinsam gnutzt worde sin. Hüüte git's kum meh e funktionstüchtigi Dämpfi. In Mappach gits no eini in Privatbesitz, wo vo de Eigetümer alli 2 Joor dene Verein usem Ort für e "Dämpfifescht" zur Verfügig gschtellt wird. De Erlös vo dem Fescht isch immer für e guede Zweck. Dämpfene Dämpfti Grumbiirre Iilagerig in Futeerfässer Commons: Kartoffeldämpfer – Sammlig vo Multimediadateie Kartoffel aus der Dämpfi, Badische Zeitung, 10. Oktober 2013 Dämpfi in Museum-Digital Kartoffeldämpfer Niedergrafschaft Kartoffeldämpfer Klosterbauerschafter Alttraktoren-Freunde (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.kaf-ev.de
D Nyna Cantieni (* 28. Februar 1986 z Kuur) isch e Schwyzer Pop- un Jazzsängeri. D Nyna Cantieni isch z Kuur as Dochter vum Musikerbaar Roman un Dorothea Cantieni-Gnehm ufgwachse. As Chind het si Blockflete, Gyge un Klavier glehrt, mit 15 het si derno klassische Gsangsunterricht bi dr Altischti Stefania Huonder z Pfäffike SZ iberchuu. As aini vu dr Gwinnerne vum Bündner Jugedmusikwettbewärb het si mit 16 Johr e Haydn-Arie mit em Bündner Chamerorcheschter gsunge. No drei Johr klassischem Gsang het si au aagfange mit Jazz- un Popgsang. Anne 2004 het si z Disentis dr Gsangswettbewärb „Vusch 04“ gwunne. An dr Jazzschuel Züri het si ai Johr lang Unterricht in Jazzgsang bi dr Marianne Racine gnuu, derno het si sich entschlosse, Musikeri z wäre. No dr Matura het si fimf Johr Jazz un Pop an dr Swiss Jazz School an dr Hochschuel vor Chünscht (HKB) z Bärn studiert un het dert im Summer 2008 e Bachelor of Art un derno anne 2010 e Master of Arts gmacht. Syt 2005 unterrichtet si an dr Musikschuel Münchebuchsi, im Augschte 2010 het si au no ne Stell as Gsangslehreri am Konservatorium Bärn aagnuu. D Nyna Cantieni het e baar Johr as Hintergrundssängeri fir
Dr Stephan VI. (VII.) († 897) isch Papscht vu Mai 896 bis Juli oder Augschte 897 gsii, dervor au Bischof vu Anagni, wun ere vu syym Vorgänger Formosus derzue ernännt wore isch. Dää het dr Stephan au zum Kardinal ernännt. D Umständ vu syre Papschtwahl sin nit klar, är isch aber unterstitzt wore vu aire vu dr mächtige remische Familie, em Huus Spoleto, wu um die Zyt mit andere Familien um dr Yyfluss uf s Papschttum gstritte ghaa het. Dr Stephan isch vor allem bekannt dur dr Prozäss gege dr Formosus, wu as Lyychesynod bekannt woren isch un wu uf Druck vum Huus Spoleto zstand chuu isch. Bi däm Prozäss anne 897 isch em Formosus sy Lyych, wu schu syter nyyn Monet begrabe gsii isch, exhumiert, vor Gricht gstellt un wäge Mainaid un Usurpation verurdailt wore. Dodruf isch d Lyyche in dr Tiber gheit wore. Ehmoligi Aahnänger vum Formosus hän sy Lyych aber wider us em Fluss gfischt un hän e häälige begrabe. Erscht speter isch d Lyych wider in sy Grab z St. Peter zruckbrocht wore.. Dr Prozäss het en Ufstand uusglest, wu – drotz ass d Aastifter Lambert vu Spoleto un sy Mueter Ageltruda ihri Herrschaft iber Rom
D Lischt vu dr Päpscht fiert alli Bischef vu Rom uf. Die drage syt em 5. Johrhundert, noch em Vorbild vu dr Patriarche vu Alexandria dr Ehretitel Papa. (hl.) = hailiggsproche • (sel.) = seliggsproche • Commons: Päpscht – Sammlig vo Multimediadateie
Dr Bonifatius VI. († April 896) isch im April 896 formlos vu dr Gegner vu sym Vorgänger Formosus zum Papscht ernännt wore. S Amt vum Presbyter het er scho vorhär wäge me uusittlige Lääbe verlore. Sy Pontifikat het aber nit lang duurt, är isch scho fufzeh Däg no Amtsaadritt gstorbe. S isch s drittchirzescht Pontifikat vu dr Gschicht gsii. S Johr 896 isch dodermit e Dreipäpschtjohr gsii. Friedrich Wilhelm Bautz: Bonifatius VI.. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 1, Hamm 1975, Sp. 689. Rudolf Schieffer: Bonifatius VI. In: Lexikon des Mittelalters (LexMA). Band 2, Artemis & Winkler, Münche/Züri 1983, ISBN 3-7608-8902-6, Sp. 414. Thomas Oestreich: Pope Boniface VI, in Catholic Encyclopedia, Band 2, Appleton, New York 1913 Commons: Bonifatius VI. – Sammlig vo Multimediadateie Normdate: GND: 100938205 | VIAF: 56967516
Gröössene wärde mathematisch as reelli Vilfachi von ere Äinhäit daargstellt, im Raame vom ene reelle Wektorruum, wo von ere Äinhäit erzügt isch. D Multiplikazion vo dr Äinhäit x mit ere reelle Zaal r häisst au Skalarmultiplikazion und wird as rx gschriibe. D Waal vo dr Äinhäit isch charakteristisch für d Art vo dr Gröössi, zum Bischbil für alldäägligi Gröössene wie d Lengi mit dr Äinhäit Meter (m), d Masse mit dr Äinhäit Gramm (g) oder Gäldwärt mit dr Äinhäit Euro (€). Dr grösst Aawändigsberiich isch d Füsik, won e Hufe füsikalischi Gröösse het. Gröössene si scho in dr Antike implizit vom Eudoxos vo Knodos definiert worde. Sini Gröösseleer isch in de Elimänt vom Euklid überliiferet. Er het in ere die pythagoreischi Zaaleleer so verallgemäineret, ass au irrazionali Gröösseverheltniss iibezoge si. Sini Axiom und Rächnigsreegle, won er in Bewiis aagwändet het, mache d Iibettig vo antike Gröösse in e modärne Gröösseberiich mööglig. Zu de Eudoxische Gröössenaxiom ghöört under anderem scho s sogenannte archimedische Axiom. In de antike Wüsseschafte si scho vor em Euklid verschiideni Gröössene gebrüüchlig gsi, wie zum Bischbil d Lengi, d Flechi und s Volumen in dr Geometrii, d Zit in dr Füsik vom Aristoteles, oder d Duur und
47.837238.50107Koordinate: 47° 50′ 14″ N, 8° 30′ 4″ O Achdorf isch èn Ortsdeil von èrè Gmeind am öschtlichschtè Punkt vum Wuètèdal. Sie isch am 1. Januar 1972 dè Gmeind Blummbärg (Schwarzwald-Baar-Chreis, Badè-Württèbärg) aagliderèt worrè. Zum Hauptort Achdorf ghöred d Ort Aselfingè un Überachè im Wuètèdal un d Ort Eschach un Opferdingè im Krottèbachdal, èm sognanntè Obberdal. Im ehemõligè Gebièt vo Achdorf sin diè Wüschtungè Helzèhofè un Katzaunschtaigi südlich vo Achdorf, Weschbach un Müllifingè weschtlich vo Aselfingè, Bachreuthòf un Dampfhuusè nördlich vo Aselfingè im Aubachdal, Zimmerè un Keglingè im Dreiegg Opferdingè, Eschach un Berringè im Waald. Diè Wüstungè sin hüt no Bschtanddeil vo Landschaftsnämmè. Achdorf lyt im Wuètèdal an èrè Stell, wo s Dal èn breiti Dalsollè uffwyst, èm Dalbeggi, wo mit Wuètèknüè bezeichnèt wörd. Flussobsi vo sellem Beggi erschtreckt sich d Wuètèschlucht, nõch èm Rächtsknick vo öppè 100 Grad, wo d Wuètè bim Wuètèknüè beschrybt, lyget in südweschtlicher Richtig, also flussabsi, d Wuètèflüè. Öschtlich vom Dorf erhebt sich diè link Dalwangè zu dè sognanntè Blummbärger Pfortè. D Pfortè isch diè Stell, wo vor bis zuè nèrè Zit vor ca. 70.000 Johr s Urschtròmdal vo dè Donau gu Oschtè gschtreebt isch. D Wuètè sich bis zu dèmm Zitpunkt also dè Obberlauf
Die archimedische Körper si e Klass vo regelmäässige geometrische Körper. Charakteristisch für sä isch, ass mä iiri Egge nit vonenander cha underschäide. Je noch däm wie mä sä zelt, git s 13 oder 15 sonigi Körper. Si si noch em antike griechische Mathematiker Archimedes benennt, wo sä alli vermuetlig scho im dritte Joorhundert vor dr Zitewändi entdeggt het. D Schrift drüber vom Archimedes isch nit erhalte, es isch nume e Zämmefassig vom alexandrinische Mathematiker Pappos (4. Joorhundert noch dr Zitewändi) überliiferet. Die platonische Körper si e Klass vo geometrische Körper, wo no regelmäässiger si. Bi iine si au alli Fleche gliich. Paul Adam, Arnold Wyss: Platonische und Archimedische Körper, ihre Sternformen und polaren Gebilde. Verlag Freies Geistesleben u. a., Stuttgart 1984, ISBN 3-7725-0965-7 (2. Uflaag. Haupt u. a., Bärn 1994). Mathematicae collectiones V, 19 Commons: Archimedische Körper – Sammlig vo Multimediadateie Mathematische Basteleien Bastelbögen zu einigen Archimedischen Körpern Der Fußball als Archimedischer Körper Normdate: GND: 4122830-3
Achdorf heißet folgendi geographischi Objèkt: Achdorf bi Blummbärg, Ortsdeil vo Blummbärg im Schwarzwald Achdorf bi Landshuèt, Stadtdeil vo Landshuèt, Nyderbayern Achdorf bi St. Lorenz, Ortsdeil vo St. Lorenz, Bezirk Vöcklabrugg, Obberöschterrych
Diè Dütschi Bundesbaan (DB) isch d Staatsbaan vo dè Bundesrepublik Dütschland gsi. D Bundesbaan isch è nichträchtsfähigs Sondervomögè vo dè Bundesrepublik, wo abber in eigenem Namè voklagt wörrè un selbscht klagè hèt könnè. Zum 1. Januar 1994 isch si zämmè mit dè Dütschi Reichsbaan i dè handelsrächtlich organisyrti Kapitalgsellschaft Dütschi Baan AG uffgangè. Nõch Endi vom Zweitè Weltkrièg 1945 hèn d Besatzigsmächt dè Betrièb vo dè in den Besatzungszonen verbliebenen Teile der Deutschen Reichsbahn übbernõ. Unter dè Bezeichnig Obberbetrybsleitig United States Zone z Frankfurt am Main sin diè i dè amerikanischè Zonè befindlichè Rychsbaandirektionè Augschburg, Frankfurt am Main, Kassel, Münchè, Regensburg un Stuègètt (für d Baanè z Württèbärg-Badè) zämmègfasst. Für diè Britischi Besatzigszonè sin unter Generaldirèktor Max Leibbrand z Bylefäld d Rychsbaan-Generaldirèktion für diè Rychsbaandirèktion Essè, Hamburg, Hannover, Köln, Münschter (Weschtfalè) un Wuppertal bildet worrè. Mit dè Bildig vo dè Bizonè isch dodruus 1946 diè Hauptvowaltig vo dè Ysebaanè vo dè amerikanischè un britischè Besatzigsgebièt entschtandè. Selli hèn 1947 iren Sitz nõch Offèbach am Main volait un sich in „Dütschi Rychsbaan im Voeinigtè Wûrtschaftsgebièt“ umbenamst. Mit dè Gründig vo dè Bundesrepublik Dütschland 1949 isch d Umbenennig mit Wûrkig vom 7. September 1949 in „Dütschi Bundesbaan“ erfolgt. I dè französischè Besatzigszonè
Als Lichtsignaal wörd bezeichnèt: Ampel, è Lichtzeichèaalaag zu dè Stüèrig vom Strõßèvokeer ortsfeschti Signaalaalaag für d Navigation i dè Luft- un Seefaart, luèg dezuè Flugzüüg-Befüèrig un Schiffs-Befüèrig Ysebaasignaal Signaal i dè Datèübberdrägig
È Zuugfaart isch im fahrdiènschtlichè Sinn è bschtimmti Form vo Faartè mit Schinnèfaarzüüg uff èm beschtimmtè Laufwäg. In offiziellè Regèlwärk wörd dè Begriff Zuug uusschlièßlich im Sinn vo Zuugfaartè vowendet; so definyrt mo diè dütsch EBO in § 34 Abs. (1) EBO: „Züge sind die auf die freie Strecke übergehenden, aus Regelfahrzeugen bestehenden, durch Maschinenkraft bewegten Einheiten und einzeln fahrende Triebfahrzeuge.“ Als entscheidendes Kriterium isch dõdeby dè Übbergang uff diè freii Streggi erwäänt. Sell Kriterium isch abber insowit veraaltet, well mit dè Yfüürig von elektronischè Stellwärk (ESTW) vomeert ehemôligi drennti Betrièbsschtellè uss sicherigstechnischer Sicht zu einèrè Betrièbsschtell zämmègfasst wörrè sin. Diè vormôls als Zuugmeldeschtellè fungyrendè Betrièbsschtellè wörred denn immer no als Gränzpünkt vo dè freiè Streggi uffgfasst. Zum Byschpill sin dè Hauptbaanhof Dresdè, dè Dresdè-Mitti un dè Baanhof Dresdè-Neuschtadt Baanhofsdeil vom Ysebaaknotè Dresdè. Diè dezwischèligendè freiè Streggè orièntyret sich dört a dè Gränz zu dè früèner eigèschtändigè Baanhööf. Faartè, diè nit uff d freii Streggi übbergänn, könnet au als Rangyrfaart durrègfüürt wörrè un unterliget denn ehner grundsätzlich anderè (d. h. eifacherè) faardiènschtlichè Behandlig als Zuugfaartè. Zuugfaartè öppè findet entsprechènd dè technischè Uusrüschtig uff èm gsicherètè Faarwäg statt un wörred mit eim Hauptsignaalbegriff zuèglôô; Nöcheres dezuè isch i dè Faardiènschtvorschrift greglèt.
En archimedischi Schruube isch e Fürderaalaag, wo e «Schnägg» in dr Form von ere Schruube e wääsentlige Däil von ere isch. Die klassischi Aawändig vo dr archimedische Schruube isch dr Dransport vo Wasser uf e hööchers Nivoo zum s Land bewässere oder entwässere. Iiri Erfindig wird em antike griechische Mathematiker und Ääscheniöör Archimedes in dr Zit vom 3. Joorhundert v. d. Z. zuegschriibe. S Brinzip vo dr archimedische Schruube wird in modärne Förderaalaage, sogenannte Schnäggeförderer, aagwändet. S Schnäggegwind befindet sich im ene Droog oder ere Rööre, wo äng aabasst isch, und cha sich um iiri Middelaggse drülle. Dr Schnägg und dr Droog bilde Kammere, wo s Wasser in ene stoot. Die Kammere si gege oobe und gege unde dur Abschnitt vo dr Windig vom Schnäggegwind begränzt. Wenn sich dr Schnägg dräit, beweege sich alli Kammere in Richdig vom Andi vom Schnäggegwind. Dört lauft s Wasser us dr Kammere uuse, wil dr Droog ufhöört und d Kammere sich uflööst. Am Aafang vom Schnäggegwind entstoot gliichzitig e nöiji Kammere, wo sich mit Wasser us em Zuelauf uffüllt. Die archimedischi Schruube isch e Sonderfall vom Schnäggeförderer, wil do nume d Schwerchraft middelbar usgnützt wird, zum s Fördermedium z dransbortiere. Wäge däm cha mä
Schnäggeförderer si Förderaalaage für Schüttgüeter, wo uf em Funkzionsbrinzip vo dr archimedische Schruube basiere. S Schnäggegwind lit im ene Droog und wird mäistens vom ene Motor aadriibe. Schnäggeförderer dransbordiere entsprächendi Güeter über meereri Meter, mit Hilf vo Zwüschelaager bis zu 60 Meter. D Förderläistige bewege sich zwüschen e baar cm³/h bis zun e baar hundert m³/h. Dur d Schwärchraft oder wäg de Rybig vom Transportguet a de Troogwänd werd e Draiig vom Material mit em Schnägg verhindered. Säb werd eso fortlaufend witertransportiert. Isch bi me höche Füllgrad d Rybig a de Wand chlii, so rotiert s Guet nu quär zu de Achse vom Schnägg und werd nöd transportiert. Bi me Transport i de Sänkrächte muess drum dur Fliechraft Wandrybig erzügt wärde, wa bedüted, as e höchi Draizahl vo 250 bis 400 Umdraiige pro Minute nötig sind. Mit eme Schnäggeförderer isch es möglig s Förderguet horizontal, schräg und sogär wärtikal z transportiere. Au chöned während em Transport Verarbeitigsschritt wie Mische, Entwässere oder Komprimiere duregfüert wärde. Chüele oder Tröchne vom Förderguet isch wärend em Transport ebefalls mögli. Mä cha alli mööglige Güeter mit Schnäggesüsteem fördere. In dr Braxis sis staubförmigi Bulver, chörnigi Granulat, halbfüechti und faserigi Stoff und Flüssigkäite. Si wärde under
Dr Athenäus vo Naukratis oder Athenaios vo Naukratis (altgriech. Ἀθήναιος Nαυκράτιο, Athḗnaios Naukrátios, latiin. Athenaeus Naucratita, sälte Naucratitus; het am Ändi vom 2. oder am Aafang vom 3. Joorhundert gläbt) isch e griechische Rhetor und Grammatiker us Naukratis in Egüpte gsi. Dr Athenaios het zerst z Alexandria gläbt und spööter in dr Hauptstadt Rom. Si Hauptwärk si d Deipnosophistai (griechisch Δειπνοσοφισταί; dütsch Gastmool vo de Gleerte) in ursprünglig 30 Büecher, wo in dr Überliiferig uf 15 reduziert si, vo dene si vo de erste drei Büecher nume Uszüüg erhalte. Noch em literarische Vorbild vom Platon sim Symposion verzelt dr Athenaios sim Fründ Timokrates vom ene Gastmool. Dr Gastgääber Publius Livius Larensis und 29 Gest schwätze über die altgriechische Sitte und Brüüch, s Alldaagslääbe und die zitgenössischi Kunst und Wüsseschaft. Drbi zitiere si fast 800 antiki Autore und mee as 10'000 Teggstziile. Dr Filolog Egidius Schmalzriedt het dänggt, das Wärk ghööri sim Inhalt nooch zum „Abstrusiste und Ungniessbarste, was je gschriibe worde isch: ooni Sinn für Komposizion und lääbigi Daarstellig“. Aber die Sammlig ersetzt zum Däil dr Verlust von e Hufe Wärk vo Schriftsteller im Altertum und git e Blick uf die domoolige Lääbensgwoonhäite, wo üsserst wärtvoll isch. D Überliiferig stützt
Athenaios (Ἀθήναιος) isch dr Naame vo dene Persone: e griechischer Rhetor und Grammatiker us Naukratis in Egüpte (Ändi 2./Aafang 3. Joorhundert n. d. Z.) dr Soon vom Perikleides; e Spartaner, wo zur Zit vom Peloponnesische Chrieg gläbt het und bim Abschluss vom Nikiasfriide (421 v. d. Z.) drbii gsi isch en antike griechische Milidäärschriftsteller im erste Joorhundert v. d. Z., won e Wärk über Belaagerigsmaschine verfasst het. en Offizier under em Antigonus I. Monophthalmus im Dritte Diadochechrieg, wo 312 v. d. Z. e Kampanie gege d Nabatäer aagfüert het Dr Soon vom Köönig Attalos I. vo Pergamon e griechische Komponist, wo um 128 v. d. Z. gschafft het en antike griechische Arzt, wo zur Schuel vo de Pneumatiker ghöört het und im 1. Joorhundert z Rom gschafft het
Mit Katapult (altgriech. καταπέλτης katapeltēs, κατά kata „gegen“ und πάλλειν pallein „schlöidere“), au Wurfmaschine, bezäichnet mä e groossi Färnwaffe, wo nit dragbar isch und wo Gschoss mit Hilf vo mechanischer Energii us em Ruezuestand stark beschlöinigt. D Bezäichnige vo de verschiidene Bauforme vo Katapult si nit äihäitlig. Si variieren stark vo dr Epoche und dr Sprooch wo dennzumol vorgherrscht het. Grundsätzlig si zwäi Brinzipie iigsetzt worde: d Fääderchraft und d Zugchraft. S Ziil isch s gsi, ass s Gschoss e möögligst hoochi kinetischi Energii überchunnt und dass es möögligst sis Ziil drifft. Bi Katapult mit eme Heebelarm isch am Ändi vom Heebelarm au no e Schlöidersäili aagmacht gsi, wo äänlig wie e Schlöidere funkzioniert het oder es het en Art Löffel oder Chorb am Ändi vom Heebelarm ghaa, wo mä s Gschoss dri doo het. D Fääderchraft isch für liichti und middleri Katapult s gäignete Brinzip. D Chraft wird von ere Blattfäädere oder ere Torsionsfäädere (Torsionsgschütz) erzügt. Zum e gröösseri Energii chönne spiichere, het mä mänggisch bäidi Brinzipie gliichzitig usgnützt. Torsionskatapult mit äim Arm Torsionskatapult mit zwäi Ärm Blattfääderekatapult mit äim Arm Blattfääderekatapult mit zwäi Ärm Middleri und groossi Katapult häi d Schwerkraft usgnützt und d Zugchraft vom ene Gegegwicht
È Weer (au Stauweer, Stauwärk; au Wuèr, Werchè, Weri oder Legi) isch im Wasserbau è Stauaalaag, wo èn Zuèfluss odder Abfluss von èm Gwässer abschlièßt. Weer könnet zitwys übberschtrömt odder durchschtrömt (odder beides glychzitig) sy. Si wörred im Allgemeinè zämmè mit anderè Aalaagè (z. B. Wasserchraftwärk, Schlüüsè, Staudamm) errichtet un betribbè. Dè Berych unterhalb vom Weer wörd als Unterwasser, dè obberhalb als Obberwasser benamst. S drübber flüèßendè Wasser keit hinter m Weer in è Toosbeggi. S Toosbeggi ka durch è Schwelli abgschlossè wörrè, wo dè Stabilisyrig vom Wächselschprung diènt. Übber großè feschtè Wearaalaagè wörred mengmoll Flussbruggènè baut. È chlyni Bauform vom Weer isch d Stellfallè. Diè erschtè Weer hèt s scho vor 5.000 Johr gää. Früèni Weer sin als feschti Ybautè i dè Fluss aaglait worrè, un sin dõmolls meischtens für d Zuèleitig vom Wasser guèt gsi, um è Mülli z betrybè odder für d Yleitig in èn Kanal für èn anderè Zwèck (Wasservosorgig, Bewässerig). Stauweer könnet flachi Gwässer schiffbar machè, stelltet anderersits abber bsunders für d Großschifffaart erheblichi Hindernis dar. Weer könnet voschidnè Zwèck diènè (oft au meerèrè Zwèck glychzitig): Vosorgig von èm Kanal, wo obberhalb vom Weer abzwygt, un für d Schifffahrt odder für d Bewässerig i dè