rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr 14. Mai isch dr 134. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 135. in Schaltjohr), dodermit blybe no 231 Däg bis zum Änd vum Johr. 1405: Bi re Brunscht wird e Großdail vu dr Bärner Altstadt gschlisse. Rund 600 Hyyser brännen ab, iber hundert Mänsche chemen um s Lääbe. 1410: Oobeländisch Schisma: Noch em Dod vum Gegepapscht Alexander V. wird dr Baldassare Cossa zue sym Noofolger gwehlt. Är nimmt dr Name Johannes XXIII. aa. 1800: Uf sym Zug uf Italie iberquert dr Napoléon Bonaparte mit sym Heer dr Groß Sankt Bernhard-Bass. 1811: Paraguay wird unabhängig vu Spanie. 1948: Mit em Abzug vu dr letschte britische Druppe us dr Region Paleschtina wird Israel offiziäll unabhängig. 1950: An dr Staatsoper z Stuegert wird d Oper Don Juan und Faust vum Hermann Reutter urufgfiert. 1993: Z Leipzig schließe sich Bündnis 90 un Die Grünen dur e Assoziationsvertrag zue dr neie Bartei Bündnis 90/Die Grünen zämme. 1316: Karl IV., Chaiser vum Hailige Remische Rych, Chenig vu Italie un Behme 1872: Theobald Baerwart, Schwyzer Dialäktdichter 1878: Willrath Dreesen, plattdütsche Mundartdichter 1920: Georg Kleis, dytsche Dialäktdichter 1939: Rupert Neudeck, dytsche Schurnalischt un Mänscherächtler 1941: Armin Zweite, dytsche Chunschthischtoriker un Museumsdiräkter 1951: Gérard Leser, elsässische Schriftsteller 1959: Stefanie
Dr Messiah (HWV 56, dt. Der Messias) isch en Oratorium vom Georg Friedrich Händel uf Bibelteggst in ere Zämmestellig uf Änglisch vom Charles Jennens für vier Soli (SATB), Chor und Orchester. Es isch e Verdoonig vo dr christlige Glaubensleer im Bezuug uf e Messias und basiert uf dr King-James-Bible und uf em Book of Common Prayer. Es isch im Summer vo 1741 komponiert und am 13. April 1742 z Dublin urufgfüert worde. S Wärk ghöört bis hüte zu de populäärste Bischbil vo gäistliger Muusig im christlige Oobeland. In sine drei Däil umfasst s die christligi Häilsgschicht und alttestamäntligi Brofezeijige vo Brofeete wie em Jesaja, s Lääbe vom Jesus, wo as Erfüllig vo de Brofezeijige gsee wird, si Geburt, si Dood am Chrüz und si erhoffts zwäits Choo. S Lääbe wird zwaar vor allem im Nöije Testamänt beschriibe, dr Teggst vom Oratorium goot aber vor allem uf s Alte Testamänt zrugg. S Halleluja aus dem Wärk isch des bekannteschte Stügg draus ond wohl au s bekannteschte vom Händel ieberhaubt. Dr Messiah isch as Benefizkonzärt z Dublin urufgfüert worde und d Lüt si begäisteret gsi. Z London hingeege het s wie scho bi Israel in Egypt Stimme gee, wo kritisiert häi, ass
Aogschburg (regional [aogʃbʊrg], sonsd [aogsbʊrg]) isch d Haobdsdadd vom bayrischa Regirongsbezirk Schwaba, mid Sitz vo dor Bezirksregirong, ond Graessdadd vom gleichnamicha Landgraes. Nåch Trier zwåedeldesda Sdadd en Deidschland, isch Augsburg heid mid ogfär 300.000 Aewonor de driddgreesd Sdadd em Bundesland Bayern. Dor Nãma gåd zrugg uff d remischa Provinzhaobdsdadd „Augusta Vindelicorum“, grinded vom Kaisor Augustus anna 15 vår Christus. Augsburg leid vorkehrsginsdich an dor Audobã A 8 Sduagord – Mincha. Vo dor Audobã här nåch Sida gåd d Bundessdrås B 17, virsburich ausbaud, middla durch d Sdadd durch. Em Zwåeda Wäldgriag isch Aogsburg zo fasd 80 % zersdeerd wårda, weil-s då zom Beisbil mit dir Firma MAN wirdschafliche Griagsziil gäa håd. Nåch-em Griag isch d Sdadd mit viil Sachvorsdand nåch alde Blẽ widor uffbaud wårda, so dass d Ennasdadd heid a wirglich schees Bild härmachd. Sdadddåel vo Aogschburg send Oberhausa, Pfersee usw. Em Middlaldor isch d Freia Reichssdadd Augsburg nåch Köln ond Nirnbärg de driddgreesd Sdadd ein Deidschland gwäa ond deshalb dor Ord vo viile Reichsdääg. A iborragenda Bedeidong durchs ganze Midllaldor durch hend d Fuggor gheed, a oglaoblich reicha Patriziorfamilie. Uff d Fuggor gåd ao d "Fuggorsdadd" zrugg, d wäldweid ersda Sozialbausiidlong. Uff dor Reichsdaag vo 1555 gåd dor
E Schuldgfängnis (au Schulddurm) isch bis ins 19. Joorhundert e bsundrigs Gfängnis für Lüt gsi, wo iiri Schulde nit abzaalt häi. Bevor die öffentligi Schuldhaft iigfüert worde isch, het s für süümigi Schuldner d Schuldchnächtschaft gee, wo dr Schuldner vilmol d Mööglikäit ghaa het sini Schulde abzarbäite und d Haft in Brivatgfängniss (sog. Brivathaft). Im spoote Middelalter und am Aafang vo dr früeje Nöizit isch in ganz Dütschland die öffentligi Schuldhaft gängig worde. Mä het eso brobiert, dr Schuldner z zwinge si Schuld z bediene (sog. Pressionshaft) und nit wie vili dänke as Sankzioon, wil Gfängnisstroofe nonig bekannt gsi si. Es isch mänggisch au mööglig gsi, sin Schulde abzsitze (z. B. z Nürnbärg). In de mäiste Stedt het mä d Dürm vo dr Stadtmuure as stedtischi Gfängniss brucht. Für bestimmti Sankzioone het s äigeni Gfängniss gee, und d Dürm häi vo däm mänggisch au iire Naame überchoo (z. B. Bluetdurm, Diebsdurm, Schulddurm). Dr Begriff „Schulddurm“ isch vo de kursächsische Konstituzioone us zum Schlaagwort für die öffentligi Schuldhaft im Schuldgfängnis worde. Z Dütschland und au in andere Rächtssüsteem het s bis in d Neuzeit e Schuldhaft (au Personalarrest) gee, uf dr äinte Site as Middel zum Gfangeni z zwinge e Läistig
Dr 15. Mai isch dr 135. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 136. in Schaltjohr), dodermit blybe no 230 Däg bis zum Änd vum Johr. 0719: Dr angelsächsisch Mench Bonifatius chunnt vum Papscht Gregor II. dr Ufdrag iber, di haidnische Germane z missioniere. 1252: Dr Papscht Innozenz IV. erlosst d Bulle Ad Extirpanda, wu bal di allgmain anerkännt Norm fir s Inquisitionsverfahre woren isch. 1403: In dr erschte Schlacht vu dr Appezällerchrieg, dr Schlacht bi Vögelinsegg, bsige d Appezäller d Druppe vu dr Firschtabtei St. Galle. 1423: Noch ere fascht aijehrige Belagerig wird d Burg Hauezollre dur dr Bund vu dr schwebische Rychsstedt gschlisse. 1525: Dr Thomas Müntzer, e evangelische Theolog un aini vu dr Laitfigure im Dytsche Buurechrieg, wird no dr Schlacht bi Frankenhausen gfangegnuu um am 27. Mai z Mühlhausen enthauptet. 1648: Z Münster wird dr Weschtfälisch Fride verchindet, dodermit chunnt dr Dryssgjehrige Chrieg zum Änd. 1938: Grindig vum Bund Schwyzertütsch 2012: Dr François Hollande dritt sy Amt as Bresidänt vu Frankrych aa. 1567: Claudio Monteverdi, italienische Komponischt 1817: Jean-Daniel Blavignac, Schwyzer Archtekt und Gschichtschryber 1845: Ilja Iljitsch Metschnikow, e russische Zoolog 1856: Matthias Zurbriggen, Schwyzer Bärgstyger 1891: Jella Lepman, dytschi Schriftstelleri 1892: Marga Vogel, dytschi Haimetdichteri 1911: Max
Dr 16. Mai isch dr 136. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 137. in Schaltjohr), dodermit blybe no 229 Däg bis zum Änd vum Johr. 1532: Dr Thomas Morus dritt vum Amt vum änglische Lordchanzler zruck go wyter Konflikt mit em Heinrich VIII. us em Wäg z goh. 1770: Di 14-jehrig Marie Antoinette hyrotet im Schloss Versailles dr 15-jehrig Louis-Auguste, wu speter Chenig vu Frankrych wird. 1795: Di in dr Niderlande nei gschaffe Batavisch Republik schließt z Den Haag e Fridensvertrag mit em Frankrych vu dr Revolutionszyt. 1950: Z Minche wird di musikalisch Kumedi Feuerwerk vum Paul Burkhard urufgfiert. 1803: George W. Smyth, US-amerikanische Bolitiker 1896: Hermann Landerer, dytsche Haimetdichter 1916: Ephraim Katzir, israelische Biophysiker un Bolitiker 1936: Karl Kardinal Lehmann, Bischof vu Mainz un Vorsitzer vu dr Dytsche Bischofskumferänz 1946: Simon Schenk, Schwyzer Bolitiker un Yyshockeytrainer 1948: Georg Zinkel, schwebische Dialäktdichter 1949: Heiner Studer, Schwyzer Bolitiker 1962: Michele Marziani, italienische Schriftsteller 1967: Markus Dieth, Schwyzer Bolitiker 1417: Eberhard III., Grof vu Wirttebärg 1830: Joseph Fourier, franzesische Mathematiker un Physiker 1913: Louis Perrier, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 2010: Ronnie James Dio, US-amerikanische Rocksänger 2013: Hans Kern, dytsche Fasnächtler un Mundartdichter Commons: 16. Mai – Sammlig vo Multimediadateie
Dr 17. Mai isch dr 137. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 138. in Schaltjohr), dodermit blybe no 228 Däg bis zum Änd vum Johr. 1654: Dr Rychsdag z Regensburg, wu anne 1653 unter em Chaiser Ferdinand III. zum erschte Mol noch em Dryssgjehrige Chrieg zämmedrätten isch, wird mit em Jingschte Rychsabschid ufglest. S isch dr letscht Rychsabschid vu dr Gschicht, wel anne 1663 dr „Immerwährend Rychsdag“ geschaffe wird. 1814: Z Norwääge het men e Verfassig aagnoo, wo scho doozmool ganz modäärn gsy isch und em Chünig ekeis Vetorächt zuegstande het. Si gilt bis hüt, und de Tag isch de norwäägisch Nationalfyrtig. 1835: In syre Enzyklika Commissum divinitus verurdailt dr Papscht Gregor XVI. d Badener Artikel zum Verhältnis zwische Chilche un Staat in dr Schweiz. 1885: Dr Chaiser Wilhelm I. stellt dr dytsche Neuguinea-Kompagnie e „Schutzbrief“ iber d Hohaitsrächt fir Kaiser-Wilhelms-Land un dr Bismarck-Archipel uus. 1990: D Wältgsundhaitsorganisation (WHO) strycht Homosexualitet us em Diagnoseschlissel vu dr Chrankete. 2006: Bim Ysebahnunglück im Dürrenascht z Thun kollidiert e Bouzug mit brämsete Bouwäge. Drü Lüt chömme bi däm Unglück um ds Läbe. 2012: Z Papua-Neiginea wäre us Dischtrikt vu dr Provinze Southern Highlands un Western Highlands zwo neji Provinze bildet: Hela un Jiwaka. 1901:
Dr 18. Mai isch dr 138. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 139. in Schaltjohr), dodermit blybe no 227 Däg bis zum Änd vum Johr. 1190: Dr remisch-dytsch Chaiser Friedrich I. Barbarossa bsigt uf em Dritte Chryzzug in dr Schlacht bi Iconium d Rum-Seldschuke zum zwaite Mol innerhalb vu elf Däg. 1879: In dr Schwyz wird dur e Volksabstimmig s Verbot vu dr Dodesstrof in dr Bundesverfassig wider ufghobe. 1947: S Bundesland Rhyland-Pfalz wird grindet. 1953: Dr Kriminalroman After the Funeral (dt. Der Wachsblumenstrauss) vu dr Agatha Christie wird vereffetligt. 2011: No Vergwaltigungvorwirf dritt dr Dominique Strauss-Kahn as Gschäftsfierende Direktor vum Internationale Währigsfond zruck. 1048: Omar Khayyām, persische Mathematiker, Aschtronom, Philosoph un Dichder 1710: Johann II. Bernoulli, Schwyzer Mathematiker un Physiker 1883: Walter Gropius, dytsch Architäkt un Grinder vum „Bauhaus“ 1888: Lina Ritter, elsässischi Dichteri 1898: Heinrich Kessler, Schwyzer Germanischt un Lehrer 1913: Charles Trenet, franzesische Sänger 1920: Johannes Paul II., polnische Papscht 0526: Johannes I., Papscht vu 523–526 1896: Elias Landolt, Schwyzer Forschtwisseschaftler 1911: Gustav Mahler, eschtrychische Komponischt 2012: Dietrich Fischer-Dieskau, dytsche Sänger 2024: Arno Bogenrieder, dytsche Biolog Commons: 18. Mai – Sammlig vo Multimediadateie
Dr Thomas Augustine Arne (* 12. Merz 1710 z London; † 5. Merz 1778 z London) isch en änglische Komponist vo dr Vorklassik gsi. Dr Thomas Arne isch us ere katholische Handwärkerfamilie choo. Si Vater Thomas Arne (1682–1736) isch e Bolsterer gsi, und het en uf s Eton gschickt zum Jura studiere. Nääbebii het er dört au no Giigespiile und Komposizioon bim Michael Christian Festing studiert. Schliesslig het er sich ganz dr Kunst gwidmet. Sis erste Wärk isch d Opere Rosamond (noch eme Libretto vom Joseph Addison) gsi, wo scho groosse Erfolg ghaa het. No besser aachoo isch Thumb, or the opera of operas. 1738 het er d Opere Comus mit eme Teggst vom John Milton) komponiert, er het din e Hufe nazional-britischi Melodie brucht und het sä mit Motiv im italiänische und dütsche Stil, won er erfunde het, gschickt verflochte. 1740 het d Schauspiilere und Sängere Kitty Clive, wo denn seer populäär gsi isch, in dr Uruffüerig vo sinere Opere Alfred d Rolle vo dr Venus und vo dr Emmalo spiile. Im Joor 1741 het er gege äine vo de füerende Londoner Buchhändler prozessiert, und het em vorgworfe, ass dä sini Urheeberrächt verletzt häig. Es isch zum ene ussergrichtlige
Dr 19. Mai isch dr 139. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 140. in Schaltjohr), dodermit blybe no 226 Däg bis zum Änd vum Johr. 1536: D Anne Boleyn, di zwoot Ehfrau vum änglische Chenig Heinrich VIII. wird wäg aagäbligem Ehbruch, Inzescht mit ihrem Brueder George un Hochverrot im Tower of London hiigrichtet. 1802: Dr Erscht Konsul Napoleon Bonaparte stiftet d Ehrelegion, d hegscht Verdienschtorde vu Frankrych. 1851: Dr John Russel Hind entdeckt dr Aschteroid (14) Irene. 1614: Johann Jacob Burckhardt, Basler Bolitiker 1762: Johann Gottlieb Fichte, e dütsche Filosoof 1849: Adrien Lachenal, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1859: Ludwig Freivogel, Schwyzer Lehrer un Hischtoriker 1888: Bertin Nitz, dytsche Chaufmann un Haimetdichter 1890: Hồ Chí Minh, vietnamesische Revoluzionär un Bolitiker 1913: Franz Keller, Schwyzer Psycholog 1918: Barbara Egli, Schwyzer Dialäktschriftstelleri 1929: Paul Gugelmann, Schwyzer Chinschtler 1935: Herbert Burkhardt, dytsche Haimetdichter 1940: Pio Corradi, Schwyzer Kameramann 1968: Silvia Dal Negro, italiänischi Sproochwisseschafteri 1316: Lüthold II. vu Röttele, Dombrobscht un Elekt vum Bischtum Basel 1536: Anne Boleyn, zwooti Ehfrau vum änglische Chenig Heinrich VIII. 1918: Ferdinand Hodler, Schwyzer Moler 1961: Rudolf Riggenbach, Schwyzer Chunschthischtoriker 1962: Gabriele Münter, dytschi Moleri 2018: Ernst Sieber, Schwyzer Pfarrer un Grinder vume Hilfswärch fir Randständigi Commons: 19. Mai –
Dr 20. Mai isch dr 140. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 141. in Schaltjohr), dodermit blybe no 225 Däg bis zum Änd vum Johr. 1498: Dr portugiesisch Entdecker Vasco da Gama chunnt bis uf Indie un landet z Calicut. 1838: Dr Johannes Niederer grindet z Gämf dr Grütliverein as Diskussionsverain fir Handwärchsgselle. 2002: No 24 Johr Bsetzig dur Indonesie un drei Johr Verwaltig dur d Verainte Natione wird Oschttimor as „Republica Democratica de Timor-Leste“ unabhängig. 2006: D Hardrock-Band Lordi gwinnt as erschti finnischi Band z Athen dr Eurovision Song Contest. 1769: Vinzenz Rüttimann, Schwyzer Bolitiker 1805: Georg Gottfried Gervinus, dytsche Hischtoriker un Bolitiker 1849: Georg Bötticher, dütsche Grafiker und Schriftsteller 1915: Mosche Dajan, israelische General und Politiker 1944: Josef Benz Schwyzer Bobsportler 1944: Joe Cocker, britische Rock- un Bluessänger 1947: Sky du Mont, dytsche Schauspiiler 1965: Nicole Razavi, dytschi Bolitiker 1981: Cécile Bähler, Schwyzer Färnsehmoderatori 1985: Chris Froome, britische Radrännfahrer 1506: Christoph Kolumbus, italienische Seefahrer un Entdecker 1854: Karl Ludwig von Haller, Schwyzer Staatsrächtler, Bolitiker, Publizischt un Nationalökonom 1893: Henriette Obermüller, badischi Revolutionäri un Frauerächtleri 1937: Friedrich Alois Hugenschmidt, dytsche Mundartautor 1959: Alois Burger, dytsche Haimetschrifsteller 2018: Dieter Schnebel, dytsche Kumpenischt un Musikwisseschaftler Wältdag vu dr Imme Commons: 20. Mai
Dr 21. Mai isch dr 141. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 142. in Schaltjohr), dodermit blybe no 224 Däg bis zum Änd vum Johr. 1944: D Bartei vu dr Arbet wird grindet. 1979: Dr Elton John git as erschte weschtlige Popstar e Konzärt in dr Sowjetunion z Leningrad. 2006: D Bevelkerig vu Montenegro entschaidet sich in ere Volksabstimmig fir d Unabhängigkait vu Serbie un Montenegro, wu sich derno am 5. Juni in Serbie umnännt. 1471: Albrecht Dürer, dytsche Moler 1688: Alexander Pope, änglische Schriftsteller 1817: Niklaus Riggenbach, elsässische Ingenieur un Erfinder vu dr Zahnradbahn 1872: Karl Jauslin, Schwyzer Moler 1897: Markus Feldmann, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1904: Fats Waller, amerikanische Dschääsmuusiker 1913: Michel Maier, dytsche Dialäktautor 1938: Urs Widmer, Schwyzer Schriftsteller 1980: Kweku Adoboli, ghanaische Bankier 1985: Mark Cavendish, britische Radrännfahrer 1906: Friedrich Schneeberger, Schwyzer Gsanglehrer un Komponischt 1907: Ludwig Fischer, Schwyzer Botaniker 1926: Friedrich Kluge, dytsche Sprochwissenschaftler 1967: Clara Stockmeyer, Schwyzer Sprochwisseschaftleri 1999: Gerhard Friedrich Weber-Benzing, dytsche Haimetforscher 2002: Niki de Saint Phalle, französisch-schwizerischi Moolere und Bildhauere 2019: Arnold Hottinger, Schwyzer Schurnalischt un Publizischt Wältdag für e kulturelli Schatz Commons: 21. Mai – Sammlig vo Multimediadateie
Dr David Garrick (* 19. Februar 1717 z Hereford, Ängland; † 20. Januar 1779 z London), isch e berüemte Schauspiiler im Zitalter vo dr Ufkläärig im 18. Joorhundert gsi. Er het as Komödiant wie au in ärnste Rolle bsunders uf de Londoner Büüne Erfolg ghaa. Er het au as Theaterdiräkter und Autor vo Büünestück e guete Naame ghaa. 1746 het men en an s Covent Garden Theatre z London iiglaade und im Joor druf het er zämme mit em James Lacy (1696–1774) s Drury Lane Theatre kauft, won er sich vil im Shakespeare gwidmet het. Sit 1749 isch dr Garrick mit dr Dänzere Eva Maria, geboreni Veigel verhürootet gsi, wo am 29. Februar 1724 z Wien uf d Wält cho isch. Z Floränz und z Wien isch si under em Künstlernaame „Violette“ as Dänzere und für iiri Tugendhaftikäit bekannt gsi, bevor si 1748 uf London cho isch. Jean Benedetti: David Garrick and the birth of modern theatre, Methuen, London 2001, ISBN 0-413-70600-1 Kalman A. Burnim: David Garrick, director, Southern Illinois University Press, Carbondale, Ill. 1973, ISBN 0-8093-0625-5 Frank A. Hedgcock: A cosmopolitan actor. David Garrick and his French friends, Blom, London 1969; Reprint der Ausgabe New York 1912 George M.
D Räise vom Gulliver isch s bekanntiste Wärk vom irische Schriftsteller, anglikanische Briester und Politiker Jonathan Swift. In dr Originaalfassig bestoot s Buech us vier Däil und isch 1726 under em Ditel Travels into Several Remote Nations of the World in Four Parts By Lemuel Gulliver, first a Surgeon, and then a Captain of Several Ships veröffentligt worde. Bsundrigs bekannt isch die zwäidäiligi Chinderbuechusgoob, wo dr Gulliver din zerst s Land vo de Zwärg entdeckt und denn im Land vo de Riise landet. E bekanti düütschi Versioon isch die vom Erich Kästner vo ane 1939. Im Chinderbuech feele die sozialkritische und satirische Posizioone. Der Name vo dr Hauptfigur Lemuel Gulliver isch ufs änglische Wort “gullible” gmünzt; das bedüütet öpe «simpel» oder «liechtglöibig» und basst zum naive Charakter vom Gulliver. S satirische Wärk isch in vier Däil iidäilt, wo de vier Räise vom Gulliver entspräche: uf Liliput, ins Land vo de zwärghafte Liliputaner uf Brobdingnag, ins Land vo de Riise uf Laputa, Balnibarbi, Glubbdubdrib, Luggnagg und Japan ins Land vo de Houyhnhnms und Yahoos, wo d Houyhnhnms, wo Ross si, as vernünftigi und friidligi Wääse beschriibe wärde, wäärend d Yahoos, d Mensche, bösartig und vo Lust driibe si. Eddy, W.A.: Gulliver's
Dr Park Chung-hee (rev. Rom. Bag Jeong-hee, McCune-Reischauer Pak Chŏng-hee, koreanisch 박정희; * 30. Septämber 1917 odr 14. November z Gumi, denn im Japanische Kaiserriich, im hütige Südkorea; † 26. Oktober 1979 z Seoul, Südkorea) isch e südkoreanische General und antikommunistische Politiker gsi. Er isch vo 1961 bis 1979 Präsident vo Südkorea gsi. 1979 isch dr Park vo sim äigene Ghäimdienstschef Kim Jae-kyu ermordet worde. Noch iim isch dr Choi Kyu-ha Bresidänt worde, wo siinersits vom Armeeschef Chun Doo-hwan im ene Milidäärputsch entmachdet worde isch. Dr Park Chung-hee gältet als eini vo de umstrittenste Persönlichkeite in der südkoreanische Gschicht. Uf dr einte Site het er mit sinere rigorose Wirtschaftspolitik in de 1960er und 1970er Joor der Grundstei für en Ufstiig vo Südkorea in d Gruppe vo de füerende Industrienatione gleit. Uf dr andere Site het er s Land mit diktatorischer Herti regiert und d Demokratiibewegig underdruckt. Chong-hui Pak: Park Chung Hee, Staatspräsident der Republik Korea, The Korean Republic , 1963, ASIN: B0000BM84T Park Chung Hee. Encyclopaedia Britannica, abgruefen am 6. August 2018 (änglisch).
Seoul (kor. 서울, Ussprooch: [sʌ.ul] ) isch d Hauptstadt vo Südkorea. Vom 29. Novämber 1394 bis dass Korea 1910 ins Japanische Kaiserriich iigliideret worde isch, isch Seoul d Hauptstadt vo Korea gsi, denn bis dass Korea in Nord- und Südkorea ufdäilt worden isch, d Hauptstadt vo dr japanische Browinz Chōsen. Au noch dr Verfassig vo Nordkorea hätt Seoul d Hauptstadt sötte wärde, in ere Verfassigsänderig isch aber im Dezämber 1972 Pjöngjang zur Hauptstadt vo dr Volksrepublik worde. Die äigentligi Stadt Seoul het 9,8 Millione Iiwohner (2010); in dr Metropolregion Seoul, wo vilmol as Sudogwon (수도권, 首都圈) bezäichnet wird und wo au d Millionestedt Incheon und Suwon drzue ghööre, lääbe öbbe 23,8 Millione Mensche (2010). Übbe d Helfti vo alle Südkoreaner läbe eso in dr Stadt Seoul oder in äinere vo iire Satellitestedt. D Seouler Metropolregion Sudogwon gältet as zwäitgrösste Balligsruum uf dr Wält noch Tokio-Yokohama. Seoul isch nit nume die grössti Stadt, sondern au s Handels-, Industrii-, und Kulturzentrum vo Südkorea. 1988 isch d Stadt Gastgääber vo de Olympische Summerspiil gsi und 2002 häi dört Spiil vo dr Fuessball-Wältmäisterschaft stattgfunde. Commons: Seoul – Sammlig vo Multimediadateie Offizielle Website in koreanisch bzw. änglisch Sehenswürdigkeiten in Seoul (zämmengstellt vo dr Korea Tourism
Dr Syngman Rhee oder Rhee Syngman (rev. Rom. Seungman Yi, McCune-Reischauer Syngman Rhee, koreanisch 이승만 und 리승만, hanja 李承晩; uf d Wält cho as Rhee Syngryong; 18. April 1875 z Haeju, denn z Korea und im hütige Südkorea; † 18. April 1965 z Honolulu uf Hawaii) isch e südkoreanische Politiker und vo 1948 bis 1960 dr erst Bresidänt vo Südkorea gsi. Si Reschiim isch vo de USA understützt worde, wo in em e zueverlässige Verbündete im Kampf gegen e Kommunismus gsee häi. Dr Rhee het zerst s Land mit Gwalt welle widerveräinige. Im Koreachrieg vo 1950 bis 1953 het en nume grettet, ass Drubbe vo dr UNO iigrife und d Nordkoreaner us em Süüde verdriibe häi. Innepolitisch isch im Rhee si Regierig repressiv und undemokratisch gsi. Si Wiiderwaal 1956 und 1960 isch woorschinlig manipuliert gsi. 1960 häi Protest vo Studänte verhinderet, ass er im Amt het chönne witermache, und dr CIA het en uf Hawaii usgfloge. Dr Rhee isch im Exil z Honolulu gstorbe. Commons: Syngman Rhee – Sammlig vo Multimediadateie Rhee Syng-man Memorial (koreanisch) Biografie (änglisch) – asiasource.org
Dr Yun Chi-ho isch e koreanische Unabhängikäitsaktivist und Politiker, Nationalist und Journalist gsi. As e Mitgliid vom Unabhängikäits Club (독립협회, 獨立協會) in de 1890er Joor het er für politischi Rächt und Demokratii kämpft und isch vo dr koreanische Joseon Dynastii zerst as Verrööter aagluegt worde. 1904 het er verschidnigi Böste in dr Regierig übernoo, isch aber scho im Joor druf zrugdräte. Wo s Japanische Kaiserriich 1910 Korea erooberet het, het sich dr Yun Chi-ho im koreanische Widerstand aagschlosse. 1913 isch er zun ere Gfängnisstroof verurdäilt worde, aber 1915 het er d Japaner afo understütze. Wo Japan 1945 am Ändi vom Zwäite Wältchrieg kapituliert het, isch Korea unabhängig worde und mä het dr Yun Chi-ho as Kollaboratöör bezichdigt. Im Novämber 1945 isch dr Yun Chi-ho im Alter vo achzig gstorbe. Im Yun Chi-ho si Unggle isch dr Yun Bo-seon gsi, wo 1960 Bresidänt vo Südkorea worde isch.
Dr 22. Mai isch dr 142. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 143. in Schaltjohr), dodermit blybe no 223 Däg bis zum Änd vum Johr. 0964: Dr Benedikt dr Föifti wird Papscht. 1200: Frankrych und Ängland mache mit em Vertrag vo Le Goulet Friide. 1499: In dr Schlacht a dr Calven (Bild) bsige im Schwobechrieg d Druppe vu dr Drei Bind mit Unterstitzig vu dr Aidgnosse ne Heer vum Schwebische Bund im Vintschgau. 1809: Die französischi Armee vom Napoleon verlüürt bi Wien e Schlacht gäge di öschtrychische Druppe. 1813: Z Venedig chunt em Gioachino Rossini sini Oopere D Iteliänere z Algier s erscht Mol ufd Büüni. 1856: Dr Aschtronom Hermann Mayer Salomon Goldschmidt endeckt dr Aschteroid (41) Daphne. 1882: S Gotthardtunäll wird in ere Fyyr ufgmacht un zeh Däg speter in Bedrib gnuu. 1990: D Republik Jemen entstoot. 2005: D SPD verliert no 39 Johr ihre Stammland Nordrhy-Weschtfale bi dr Landdagswahle. Dr Franz Müntefering un dr Gerhard Schröder chindige derno Neiwahle zum Dytsche Bundesdag im Spotjohr aa. 1803: Frédéric Kuhlmann, franzesische Chemiker 1813: Richard Wagner, dytsche Komponischt 1849: Louis Perrier, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1902: Mathilde Flury-Lieb, dytschi Haimetdichteri 1923: Ruth Gattiker, Schwyzer Aneschtesischti 1925: Jean Tinguely, Schwyzer Moler un Bildhauer