rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Belaagerig vo Melos isch en Episode im Peloponnesische Chrieg gsi, wo sich im Joor 416 v. d. Z. abgspiilt het, im fümfte Joor vom Zwüschefriide, wo d Groossmächt Athen und Sparta abgschlosse häi. Dr Historiker Thukydides het dr Kampf um Melos im sogenannte Melierdialog in sim Gschichtswärk beschriibe. D Athener si mit ere Flotte vo 38 Triere (drunder au Verbündeti us Chios und Lesbos) uf Melos glandet, zum d Insle z underwärfe, wo bis denn im Chrieg nöitral bliibe isch und nid het welle Mitgliid im Attische Bund wärde, wil si e Kolonii vo Sparta gsi isch. D Oligarche, wo Melos beherrscht häi, häi d Bedingige vo de Athener abgleent und die häi Melos belaageret. Wo d Melier schliesslig kapituliert häi, häi d Athener alli erwaggsene melische Manne umbrocht und d Fraue und d Chinder in d Sklaverei verchauft. Thukydides. Der Peloponnesische Krieg. Herausgegeben von Georg Peter Landmann. Artemis & Winkler, Düsseldorf 2002 (ND), ISBN 3-7608-4103-1. Michael G. Seaman: The Athenian Expedition to Melos in 416 B. C. In: Historia 46, 1997, S. 385–418. Nicolas Stockhammer: Die Dialektik politischer Macht. Der Melierdialog im Lichte aktueller Machttheorien. In: Internationale Zeitschrift für Philosophie (IZPh) 15, 2006, S. 23–43, ISSN 0942-3028 Wolfgang
Dr Melierdialog isch e Bezäichnig für e berüemti Episode im Gschichtswärk „Dr Peloponnesisch Chrieg“ vom antike griechische Historiker Thukydides. Dr Dialog zwüsche de Verdräter vo Athen und deene vo Melos gältet, wie alli Dialog noch em Methodekapitel (1,23), nit as wörtligi, sondern, je noch Interpretazioon, as sinngmäässi Widergoob oder as Argumentazioon vom Thukydides sälber. Dr Melierdialog (Buech V. Kap. 84-116) isch im Umfang nooch nume e seer chliine Däil vom ganze Wärk. Si Bedütig isch aber riisig, wil er dütlig macht, was d Hegemonialpolitik vom antike Athen aadriibe het und zäigt, was d Situazioon vo „Drittstaate“ gsi isch, wo sich wie Melos us em Chrieg zwüsche Athen und Sparta häi welle uusehalte. D Athener häi Melos belaageret und noch dr Kapitulazioon vo dr Insle alli melische Manne umbrocht und alli Fraue und Chinder versklavt. D Verrohig und d Verachdig für Sitte und Wärt, wo e Folg vom Chrieg si, stöön klaar uuse und au d Gränze vo dr Macht dur dr Fäldzug in Sizilie, wo denn choo isch. Thukydides. Der Peloponnesische Krieg. Uusegee vom Georg Peter Landmann. Artemis & Winkler, Düsseldorf 2002 (ND), ISBN 3-7608-4103-1. Michael G. Seaman: The Athenian Expedition to Melos in 416 B. C. In: Historia 46,
Dr Peloponnesisch Chrieg isch dr Ditel, wo mä im Dütsche für s Gschichtswärk über e Peloponnesisch Chrieg vom antike griechische Historiker Thukydides brucht. S Wärk gältet as e Klassiker und äins vo de eltiste Gschichtsbüecher im modärne Sinn. Dr Peloponnesisch Chrieg behandlet d Eräignis in dr Usenandersetzig zwüschen em Attische Seebund under dr Füerig vo Athen und em spartanische Peloponnesische Bund bis zum Joor 411 v. d. Z. Dr Xenofon het denn in sinere Hellenika die letschte Joor vom Chrieg beschriibe. Hüte gits Wüsseschaftler, wo s Wärk as en objektivs und wüsseschaftligs Gschichtswärk aaluege, anderi wie dr W. R. Connor gseen s as e literarischs Wärk, und dr Thukydides isch in iire Auge e Künstler, wo sis Material sorgfältig usliist und zämmesetzt und eso s sümbolische und emozionelle Potenzial usschöpft. S Wärk isch in dr Spootantike in acht Büecher iidäilt worde. S erste Buech behandlet d Zit vor em Chrieg und d Gründ für e Chrieg (433-432 v. d. Z.), s zwäite (431-428) beschribt dr Aagriff vo Theebe uf Plataiai, d Iifäll vo de Spartaner in Attika und d Epidemii in Athen. Im dritte Buech (428-425) goot s um die jöörlige Iifäll in Attika, um dr Ufstand vo Mytilene, dr
Dr Lysander (altgriech. Λύσανδρος, Lysandros); † 395 v. d. Z. bi Haliartos) isch e spartanische Staatsmaa und Fäldheer zur Zit vom Peloponnesische Chrieg und vom Korinthische Chrieg gsi. Dr Lysander het 408 v. d. Z. s Oberkommando über die spartanischi Flotte übernoo und sich s Verdraue vom Perserbrinz Kyros em Jüngere und die finanzielli Understützig vom Perserriich gsicheret. 407 oder 406 v. d. Z. (d Datierig isch umstritte) het er denn bi Notion d Athener besigt. Denn isch dr Kallikratidas Befäälshaaber worde, wo wääsentlig schlächteri Beziehige zum Kyros ghaa het. Noch dr spartanische Niiderlaag bi de Arginuse isch dr Lysander inoffiziell wider Kommandöör vo dr spartanische Flotte worde (offiziell hätt er dä Boste nüm döfe überchoo). Er het denn die letschti Flotte vo de Athener in dr Schlacht bi Aigospotamoi (405 v. d. Z.) gschlaage, und die Verbündete vo Athen si vo Athen abgfalle. 404 v. d. Z. het nume no Samos Athen understützt und dr Lysander het mit ere Blockade vom Piräus Athen zur Kapitulazioon zwunge und het in dr Stadt en Oligarchii iigfüert; vo de Samier isch er vo denn aa wie e Gott vereert worde, und das isch s erste Mol gsi, ass so öbbis bassiert isch.
Garip Adaları (noigriech. Αργινούσσες, Arginousses) isch dr Naame von ere chliine Inselgrubbe in dr Egäis, wo zur Türkei ghööre. Si lit vor dr chläiasiatische Küste östlig vo dr griechische Insle Lesbos. D Grubbe bestoot us de Insle Garip und Kalem und ere seer vil chliinere dritte Insle westlig vo Garip. In dr Antike si d Insle as Arginuse (altgriech. Ἀργινούσσαι, Arginoussai) bezäichnet worde; in dr Schlacht bi de Arginuse (406 v. d. Z.) im Peloponnesische Chrieg häi d Athener d Flotte vo de Spartaner gschlaage. 39.00527826.790278Koordinate: 39° 0′ 19″ N, 26° 47′ 25″ O
Dr Peter „Pete“ Seeger (* 3. Mai 1919 z Nöi York; † 27. Januar 2014 z Nöi York) isch en amerikanische Folk-Musiker gsi, wo mit sine Lieder e Hufe Friidens-, Gwärkschafts- und Freihäitsbeweegige inspiriert het. Dr Pete Seeger isch am 3. Mai 1919 z Nöi York uf d Wält choo. Si Vater isch dr Muusigwüsseschaftler Charles Seeger gsi und si Mueter d Giigeleerere Constance de Clyver Seeger (1886–1975) 1941 het er zämme mit em Woody Guthrie, Lee Hays und Millard Lampell d Almanac Singers gründet. 1946 isch er im Spiilfilm To Hear Your Banjo Play ufdräte und im Joor druf isch er bi dr Brodukzion vom Folk-Musical Dark of the Moon drbii gsi. 1949 het er zämme mit em Sänger Lee Hays, em Ronnie Gilbert und em Fred Hellermann The Weavers gründet. 1955 het er sich gwäigeret, vor em Komitee für unamerikanischi Umdriib vom McCarthy uszsääge und isch wäge däm zu zää Joor im Gfangnis verurdäilt worde. Er het äi Joor müesse absitze, isch aber 17 Joor lang vo de kommerzielle amerikanische Medie boykottiert worde. Vo 1963 bis 1964 isch dr Seeger zämme mit sinere Frau Toshi uf Wältdurnee gange. 1969 het er ghulfe d Umwältschutzorganisazion Clearwater z gründe. 1972
D Schulamit Aloni (hebräisch ‏שולמית אלוני‎‎; * 29. Nüvämber 1928 z Tel Aviv; † 24. Januar 2014 z Kfar Shmaryahu) isch en israelischi Rächtsaawältin, Menscherächtspolitikere, Schriftstellere und Politikere gsi. D Schulamit Aloni isch 1928 z Tel Aviv uf d Wält choo. Iiri Eltere si us Pole gsi und häi im Zwäite Wältchrieg in dr britische Armee kämpft. D Schulamit Aloni isch Mitgliid vo dr Hagana und vo dr Hashomer Hatzair worde. Noch dr Schuel isch si zur israelischi Armee und het im Unabhängigkäitschrieg kämpft. Denn isch si Leerere worde und het nääbebi Jura und Wirtschaft studiert. 1959 isch si Mitgliid vo dr Arbäiterbartei worde und vo 1965 in dr Knesset gsässe. Si het sich mit dr Füerig vo iirer Bardei verstritte und het d Bartei Ratz gründet, wo drei Mandat für d Knesset überchoo het. 1991 häi sich Ratz, Schinui und Mapam zur Bardei Meretz zämmedoo und häi 12 Sitz überchoo. D Aloni isch Erziejigsministere worde, het aber scho noch eme Joor müesse zruggdräte. 1996 het si sich us dr Politik zruggzooge. D Aloni het as scharfi Kritikere vo dr israelische Politik gegenüber de Palästinänser gulte. 2005 het si zämme mit andere Prominänte d Organisazion Jesch Din gründet, wo sich
D Schlacht bi Aigospotamoi (griechisch Gäisseflüss) het im Septämber 405 v. d. Z. gege s Ändi vom Peloponnesische Chrieg stattgfunde und het Athen iiri ganzi Flotte kostet. Dr spartanisch Admiral Lysander het die athenischi Flotte überrascht, wo si am ene ungschützte Strand bi Aigospotamoi glääge isch und vili vo de Ruederer und Soldate an Land noch Ässe gsuecht häi.D Spartaner häi die halb bemannte athenische Triere ooni vil Brobleem chönne eroobere. Dr Lysander het au 3000 Athener an Land ufgriffe und nume nüün athenische Triere under em Konon häi sich chönne zruggzie. Dr Konon het s vorzooge nid sälber uf Athen zruggzgoo und isch uf Züpere gflüchdet. Noch dr Schlacht het dr Lysander e Gricht vo de Verbündete iiberüft, wo gfunde het, ass d Athener Verbräche begange häige und die athenische Stratege und die gfangene attische Bürger zum Dood verurdäilt het. So wie s dr Xenophon daarstellt, isch das woorschinlig s erste Dribunal gegen e besigt Find wäge dr Verletzig vom Völkerrächt und wäge Verbräche gege d Menschligkäit in dr Gschicht gsi. D Seemacht vo Athen isch in dere Schlacht vollständig vernichdet worde, und wo dr Lysander mit sinere Flotte dr Piraeus blockiert het, isch s Attische Riich verloore gsi,
As Oobeland (au: Christligs Oobeland) oder Okzidänt isch ursprünglig dr westligi Däil vo Öiropa bezäichnet worde, bsundrigs Dütschland, Ängland, Frankriich, Italie und die Iberischi Halbinsle. Hüte brucht mä dr Begriff vilmol au as Sünonüüm für die westligi Wält. Sit dr Romantik het sich vor allem im dütschsproochige Ruum e bsunderi Dradizionslinie um e Oobelandbegriff entwigglet, wo e letschte Höhepunkt in de 1950er Joor in ere regelrächte Oobeland-Ideologii gfunde het. Dr Begriff Oobeland isch vo dr antike und middelalterlige Vorstellig vo Europa as em westligste Ärddäil choo, wo am nöggste zu dr Oobesunne lit. S Antonym, won em entspricht, isch dorum s Morgeland oder dr Oriänt, wo griechisch-orthodox und islamisch brägt isch. Die griechisch-orthodoxi Chille wird dorum au as die Morgeländischi bezäichnet. Richard Faber: Das ewige Rom oder: die Stadt und der Erdkreis. Zur Archäologie „abendländischer“ Globalisierung, Königshausen und Neumann, Würzburg 2000 Richard Faber: Abendland: Ein politischer Kampfbegriff, 2. Aufl. Berlin, Wien: Philo-Verl.-Ges., 2002 (Kulturwissenschaftliche Studien, Bd. 10); 1. Ufl. Hildesheim: Gerstenberg, 1979. Heinz Herz: Morgenland – Abendland. Fragmente zu einer Kritik abendländischer Geschichtsbetrachtung, Leipzig 1963. Heinz Hürten: Der Topos vom christlichen Abendland in Literatur und Publizistik nach den beiden Weltkriegen. In: Albrecht Langner (Hg.): Katholizismus, nationaler Gedanke und Europa seit
Als Kanaal bezeichnet mo èn Wasserlauf mit künschtlich hèrgschtelltem Gwässèrbett. S ka abber au èn Wassèrlauf mit natürlichèm Gwässerbett kanaalartig so uusbaut wörrè, dass er denn zu dè Kanääl zellt; sell isch i dè früènèrè Zitè bi dè chlynerè Schiffsabmessigè hüüfiger dè Fall gsi. Es wörd hauptsächlich unterschiddè zwischè Kanääl für d Be- un Entwässèrig un Kanääl für d Schifffaart, dè Schifffaartskanääl. S git abber au Kanääl, wo anderè Zwèck diènet odder diènt hèn, wiè byschpillswys dè Trinkwassèrvosorgig, dè Nutzig vo dè Wassèrchraft, dè Besitigung vo Abwässèr odder dè Umleitig vo Wassèr vo eim Gwässer in è anders (z. B. am armenischè Sewansee; z Dütschland wörd byschpillswys übber dè Dahem-Umfluètkanaal Hochwassèr vo dè oberè Spree zu dè Dahme abglaitet). Kanääl, wo in èrschter Linniè Wassèr transportyret, sin Flièßwassèrkanääl. Dõzuè könnet au Schifffaartskanääl ghörè. Des isch dè Fall, wenn si i dè Trassè von èm Fluss odder Grabè baut worrè sin odder iri Trassè ganz odder deilwys ersetzt worrè isch un nebbè dè Schleusè auch durch Weer regulyrt wörred. Byschpill dõfür sin z Dütschland dè Finowkanaal un dè Landweerkanaal. I dè Regèl sin Schifffaartskanääl abber Stillwassèrkanääl. Durch Schleusungè un Wassèrentnaamè (z. B. für diè öffentlich un induschtrielli Wassèrvosorgig a dè weschtdütschè
Im Korinthischi Chrieg (395–387 v. d. Z.) häi Argos, Athen, Thebe und Korinth gege Sparta kämpft. Dr Chrieg isch ooni Entschäidig bliibe und d Perser häi de Grieche e Friide diktiert. Dr Grund für e Chrieg isch d Entdüschig vo de spartanische Bundesgenosse Theebe und Korinth gsi drüber, ass iiri Inträsse noch em Ändi vom Peloponnesische Chrieg nit berücksichtigt worde si. Die bäide Poleis häi sich mit iire ehemoolige Gegner Athen und Argos zämmedoo, zum verhindere, ass Sparta in dr Egeis si Vormachtstellig chönn usbaue. Gliichzitig si au in Chläiasie Kämpf zwüsche Sparta und em persische Achämenideriich usbroche, wil sich d Spartaner gwäigeret häi, die griechische Stedt de Perser z überloo, wie es no im Verdraag vo 412/11 v. d. Z. vorgsee gsi isch. Zerst isch s de Thebaner glunge, 395 v. d. Z. in dr Schlacht vo Haliartos in Böotie e spartanischi Bsetzig vo dr Stadt Haliartos z verhindere. Bi däm Überfall isch dr spartanisch Chriegsheld und Fäldher Lysander umchoo. Aber Sparta het 394 v. d. Z. in dr Schlacht vo Nemea dr Vormarsch vo iire Gegner uf die peloponnesischi Halbinsle gstoppt und im gliiche Joor häi d Spartaner under em Köönig Agesilaos II. d Schlacht vo Koroneia am
Dr Dionysios I. (altgriech. Διονύσιος; * um 430 v. d. Z.; † Früelig vo 367 v. d. Z.) isch Tyrann vo Syrakus gsi. Er het zu de mächdigste Tyranne in dr Antike ghöört und het vo allne am lengste regiert. Si Herschaft isch vo 405 bis zu sim Dood im Joor 367 gange. Wäge däm und wäge de Umständ wien er zur Macht cho isch, isch er zum Musterbischbil vom ene Gewaltherscher worde. Er het si Karriere im Raame vo de demokratische Instituzioone aagfange und isch zerst emol Volksredner und Agitator gsi. Won er in s Kollegium vo de Fäldheere gweelt worde isch, het er alli sini Kollege süstematisch afo diskreditiere, het sich vo dr Volksversammlig Sondervollmachte lo gee, het si Liibgarde zun ere brivate Miliz usbaut und het sich schliesslig mit eme Staatssträich an d Macht putscht. Formal isch Syrakus e Demokratii bliibe, in Wirkligkäit het d Herschaft vom Machthaaber monarchischi Züüg aagnoo. S Bild vom Tyrann in dr Antike isch stark vo dr Persönlichkäit vom Dionysios brägt gsi und vo de Anekdote über en. Dr sizilisch Staat, won er ufbaut het, isch äine vo de erste griechische Territorialstaate gsi und zu sällere Zit die sterksti griechischi Milidäärmacht. Dr
Dr Köönigsfriide (au dr Friide vom Antalkidas noch em spartanische Verhandligsfüerer) isch 387/386 v. d. Z. zwüsche Sparta und sine Gegner abgschlosse worde und het im Korinthische Chrieg en Änd gmacht. S Perserriich under em Groossköönig Artaxerxes II. isch d Garantiimacht gsi. S Abkomme gältet as s früeste Bischbil von ere koiné eiréne, eme allgemäine Friide. D Iniziative isch vo de Spartaner usgange, wo sit Joore in e Chrieg mit de Perser und au mit e baar griechische Poleis verstrickt gsi isch, wo äini drvo Athen gsi isch, wo noch em Peloponnesische Chrieg wider an Macht gwunne het. Es isch drbii um d Idee vom ene allgemäine Friide gange, wo de ewige Kämpf im Mueterland en Änd hätt sölle mache. Vor allem isch Sparta dra intressiert gsi, wil si draa gsi isch, iiri Ressurse z erschöpfe. Dr Antalkidas het im Winter 388/387 v. d. Z. mit em persische Groossköönig Artaxerxes II., wo d Macht über die griechische Stedt in Chläiasie zruggüberchoo, afo verhandle. Denn het e spartanisch-persischi Flotte dr Hellespont und dr Haafe vo Piräus blockiert, so dass Athen iiri Bedingige het müesse aanee. Im Joor 387 het mä denn in Sardes dr so genannt Köönigsfriide verkündet, wo mit em
Dr Kurt Hoffmann (* 12. November 1910 z Freiburg em Breisgau, † 25. Juni 2001 z Mincha) ischt a deitscher Filmreschisseer gwäa, wo hauptsächlich Ondrhaldongsfilm gmacht, zom Doil au produziirt ond oft s Drehbuach drzua gschriiba hôt. Dr Kurt Bertrand Paul Hoffmann, wia-nr mit seim ganza Nama ghoißa hôt, ischt am 12. Novembr z Freiburg em Breisgau uff d Welt komma. Sei Vadder isch dr Kameramann Karl Hoffmann gwäa. Uffgwachsa isch der Bua zom greeschda Doil en Berlin, wo-nr au sei Abi gmacht hôt. Bald druff hôt-em sei Vadder a Stell als Reschii-Assischdent bei vrschiidene Produkzioos-Gsellschafda vrmittlet. Nôch a baar oigene Kurzfilm hôt’r 1939 uff d Iniziadiive vom Heinz Rühmann sein erschda langa Schbiilfilm inszeniirt: Paradies der Junggesellen. A kurza Zeit hôt dr Hoffmann au Kriagsdenscht als Soldat em Zwoida Weltkriag leischda miaßa. Wia wiidr Friida eighehrt ischt, hôt’r wiidr sei Tädichkeit als Reschisseer uffgnomma. Sei erschda graußa filmischa Schaffenszeit hôt’r en de 1950er Jôhr ghet. Dômôls send so grauße Ondrhaldongs-Film-Klassiker wia Feuerwerk, Ich denke oft an Piroschka ond Das Wirtshaus im Spessart entstanda. D Schweizer Schauschbiilere Liselotte Pulver ischt e-ma Haufa Film sei ideala Hauptdarstellere gwäa. Oiner vom Hoffmann seine greeschde Erfolg isch der Schbiilfilm Wir Wunderkinder us-em Jôhr
Im antike Griecheland isch e Kleruch e Siidler gsi, won e Stück Land, wo im Chrieg erooberet worde isch, vom Staat in ere Usloosig überchoo het. D Kleruche häi s Bürgerrächt vo iirem Heimetstaate bhalte und häi iirer Polis Stüüre müesse zaale und Milidäärdienst läiste. Bürgerkolonie, wo eso gründet worde si, häi Kleruchie (κληρουχία / klêrouchía) ghäisse. E Kleruchii isch im Geegesatz zun ere normale Kolonii vo dr Mueterstadt abhängig bliibe. S athenische Kleruchie-Süstem het im 6. Joorhundert v. d. Z. aagfange, wo Kleruchie in Sigeion und Salamis iigrichdet worde si. Im Lauf vom 5. und 4. Joorhundert häi sich Kleruche in Chalkis uf Euböa (506) niidergloo, uf Lemnos (um 499), Imbros (um 499), Skyros (476/75), in Hestiaia auf Euböa (446), auf Lesbos (427), Melos (416/15), Samos (365/64) und uf e baar andere Insle in dr Egeis. Drbii isch fast immer d Urbevölkerig verdriibe, umbrocht oder versklavt worde. In Athen het mä zwar zwüsche Apoikie und Kleruchie en Underschiid gmacht (wie öbbe uf Inschrifte), in de literarische Kwelle verschwindet dä Underschiid nid sälte und mä het en woorschinlig vom 4. Jahrhundert v. Chr. aa nüme gmacht. Die athenische Apoikie si au eng mit Athen verbunde gsi, was bi Apoikie vo
D Idee vom Allgemäine Friide (altgriech. κοινὴ εἰρήνη, koinē eirēnē) isch näben dere vom Panhellenismus äine vo de bräägende politische Gedanke in Griecheland im 4. Joorhundert vor dr Zitewändi gsi. Dr Begriff bezäichnet e bestimmti Art vo Friidensverdrääg, wo drei grundlegendi Forderige vo dr Idee erfüllt häi: En Allgemäine Friide het alli griechische Poleis iigschlosse, het dene iiri brinzipielli Autonomii und völkerrächtligi Gliichstellig anerkennt, unabhängig vo iirer daatsächlige Macht, und er isch in dr Zit nid begränzt gsi. D Idee isch gsi, ass dr permanänti Chriegszuestand ufghoobe wurd, wo vom Aafang vom Peloponnesische Chrieg die griechischi Staatewält mee as e Joorhundert lang erschütteret het. Vom Köönigsfriide 387/386 v. d. Z. bis zur Gründig vom Korinthische Bund 338 v. d. Z. het d Idee vo dr koiné eiréne en Iifluss ghaa uf alli Friidensschlüss zwüsche de griechische Stadtstaate. Schlussändlig isch aber doch uusechoo, ass in Griecheland nume e starki Hegemonialmacht en umfassende Friide het chönne duuresetze. In dr Nöizit het mä d koiné eiréne widerentdeggt und sit em 20. Joorhundert bilde iri Hauptbrinzip d Grundlaag für Friidensorganisazioone wie dr Völkerbund und d UNO. Andokides: Über den Frieden mit den Lakedämoniern. Übersetzt und erkläärt vom Albert Gerhard Becker. Quedlinburg, Leipzig 1832. Diodorus
Dr Diodor isch en antike griechische Gschichtsschriiber gsi, wo im 1. Joorhundert v. d. Z. gläbt het. Über si Lääbe isch fast nüt bekannt. Er isch vo Agyrion uf Sizilie choo und het sich lengeri Zit in Rom und in Egüpte (in dr Zit vo dr 180. Olympiade, also vo 60/59 bis 57/56 v. d. Z.) ufghalte. Dr Diodor het si Gschichtswärk uf Griechisch verfasst. Es häisst Βιβλιοθήκη Ἱστορική ‚Bibliothéke historiké‘ (vollständig: Διόδωρου Σικελιώτου Βιβλιοθήκη Ἱστορική, lat. Diodori Siculi Bibliotheca historica) und isch en Universalgschicht in 40 Büecher. Vo dene si d Büecher 1–5 und 11–16 und 18–20 ganz erhalte. S 17. Buech het e baar chliini Lugge. Vo de Büecher 6–10 und 21–40 sin nume Fragmänt überliiferet, vor allem dur Zitat vo byzantinische Autore. D Daarstellig goot vo dr saagehaften Vorzit (er het au müthologischi Gschichte verarbäitet) bis in d Zit vom Caesar (woorschinlig bis in s Joor 60/59 v. d. Z.). Es isch s umfassendste Gschichtsbuech, wo vom ene Griech in dr Antike verfasst worde isch. Dr Diodor het sich bim Schriibe uf e Hufe Kwelle verloo, wo hüte zum Däil verloore gange oder nume no fragmentarisch erhalte si, und es gseet us, ass er sich mäistens uf
Mit dr Schlacht bi Leuktra het dr Thebanisch Chrieg zwüsche Sparta mit sine Verbündete und Theebe mit sine Verbündete im Joor 371 v. d. Z. aagfange Dr thebanisch Fäldher Epaminondas het zum erste Mol die Schiefi Schlachtornig iigsetzt und eso die spartanischi Armee gschlaage, wo as umbesigbar gulte het. Die bäide Armeä si bi Leuktra ufenanderdroffe. Das isch e chliine Stadt in Böozie in dr Nööchi vo Thespiai und öbbe 10 km vo Theebe äwägg. De spartanischi König Kleombrotos I. isch i de schlacht gfalle. Mit däm Siig häi d Thebaner die spartanischi Vorherschaft über Griecheland broche, wo existiert het, sit dass d Spartaner dr Peloponnesisch Chrieg gwunne häi. Aber au d Machtstellig vo Theebe het nid lang ghebt. Under em Philipp II. het sich Makedonie zur Hegemonialmacht in Griecheland ufgschwunge. Eduard Meyer: Geschichte des Altertums, 5. Band, Buech 4, 403 Hermann Bengtson: Griechische Geschichte von den Anfängen bis in die römische Kaiserzeit, Usgoob 5, Verlag: C.H.Beck, 1977, ISBN 3406066607, Site 277. Sergeant Arthur Majoor: The Battle of Leuktra Archivlink (Memento vom 13. Juni 2013 im Internet Archive) (PDF; 181 kB), The Army Doctrine and Training Bulletin (Vol. 6, No. 3, Herbst/Winter 2003, Site 52).
Dr Epaminondas (* um 418 v. d. Z. z Theebe; † 3. Juli 362 v. d. Z. bi Mantineia), au Epameinondas, altgriech. Ἐπαμεινώνδας, isch e griechische Staatsmaa und Fäldher gsi. Er gältet as dr grösst Staatsmaa vo Theebe und het die sogenannti Schiefi Schlachtornig entwigglet. Dr Epaminondas isch dr Soon vom Polymnis gsi und us ere Familie cho, wo vornääm aber nid woolhabend gsi isch. E wichdigi Rolle het in sinere Jugend dr Pythagoreer Lysis us Tarent gspiilt, wo us Italie gflüchdet und vom Vater vom Epaminondas ufgnoo worde isch. Dr Lysis isch dr Husleerer vom junge Epaminondas worde und es isch mööglig, ass er uf en en Iifluss im Sinn vo dr pythagoreische Philosophii ghaa het. Dr Epaminondas het 385 v. d. Z. im ene Hilfskor dient, wo d Thebaner ire Verbündete, de Spartaner, zur Hilf gschiggt häi, für e Fäldzuug gege Mantineia in Arkadie. Er het sim Fründ Pelopidas s Lääbe grettet, au wenn er sälber scho verwundet gsi isch. Wo d Spartaner im Joor 382 die thebanischi Zitadälle Kadmeia bsetzt häi, het sich dr Epaminondas zruggzoge und Filosofii studiert. Er isch 379 an ere Verschwöörig drbii gsi, zum Theebe vo de Spartaner z befreije und isch gege
Dr Philipp II. (altgriech. Φίλιππος Β', Phílippos II.; * um 382 v. d. Z.; † 336 v. d. Z. z Aigai) isch vo 359 bis 336 v. d. Z. Köönig vo Makedonie gsi. Er isch dr Vater vom Alexander em Groosse. Dr Philipp het die makedonischi Armee reformiert, die aadlige Familie hinder sich brocht und het denn wääred Joorzäänt gege d Illyrer, d Thraker und die griechische Poleis Chrieg gmacht. Schliesslig isch Makedonie zur Vormacht in Griecheland worde. Im Joor 338 het er d Athener und d Thebaner in dr Schlacht vo Chaironeia gschlaage und denn dr Korinthisch Bund gründet, wo alli Poleis usser Sparta Mitgliid von em gsi si. Dr Philipp het sich zum Hegemon vom Bund lo weele. Er het Blään ghaa zum s Perserriich aazgriffe, isch aber ermordet worde, bevor er sä het chönne umsetze. D Läistige vo dr makedonische Armee under sim Soon und Noochfolger Alexander si im Wääsentlige e Folg vo dr Milidäärreform vom Philipp II. gsi. Elizabeth Carney, Daniel Ogden (Hrsg.): Philip II and Alexander the Great: Father and Son, Lives and Afterlives. Oxford University Press, Oxford/New York 2010 George Cawkwell: Philip of Macedon. Faber, London 1978, ISBN 0-571-10958-6. J. R. Ellis: Macedon and