rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr 21. Februar isch sid 1999 dr International Muettersproch-Dag (französisch Journée internationale de la langue maternelle; änglisch International Mother Language Day). Es isch e Maantag, wo d UNESCO is Lääbe grueffe het. Dr Zweck vum Gedänkdag isch, di sprochlichi un kultureli Viilfalt un d Mehrsprochigkeit vürschi z bringe. Me weiss jo: über d Hälfti vo de über 6.000 Sproche vo dr Wält sin uf langi Sicht vum Usstärbe bedroht. Dr Gedänkdag goot uf Unruhe z Oschtpakistan (hüt Bangladesch) im Johr 1952 zrugg. D Regierig vo Pakistan het doo bschlosse, s Urdu zur einzige Amtssproch vom Land z mache, e Sproch, wo numme vunere winzigi Minderheit gsproche worre isch. Z Oschtpakistan, wo d Mehrheit vo dr Bevölchrig gläbt het, redt me vor allem Bengali. Dr Governeur vo Pakistan, dr Khawaja Nazimuddin, het erklärt: "Urdu un numme Urdu wird d Amtssproch vo Pakistan sy". Binere Demonschtration drgäge het d Polizei am 21. Februar mehreri Mänsche verschosse. D Regierig het druf noogää un s Bengali het glychi Rächt als Amtssproch überchoo. D Sprochbewegig het d Spannigi zwüsche Oscht- un Weschtpakistan wyter aagheizt un het 1971 zur Unabhängig vo Bangladesch gfüert. Jeds Johr am 21. Februar wird vo dr UNESCO dr Linguapax-Prys vergebe. 2006
De stimmlosi palatali Frikativ (au „ich-Luut“) isch e Konsonant vo de mänschliche Sprooch. Er isch als Phonem relativ sälte, ùn chùnt nùmme in öbe 5% vo allene Sprooche vor. Als Allophon vo [x] oder [j] isch er wyter verbreitet. S Zeiche im IPA defür isch [ç], ùn in dr Teuthonista es grosses X. In ere strängi Usslegig vo dr Dieth-Schryybig schryybt mer defür ĉh. Es isch en Frikativ; es wird e Engi im Muul bildet, wo de Lùftstrom duredrùggt wird. De Artikulationsort isch palatal; d Zùng bildet mitem harte Gaume e Engi. D Phonation isch stimmlos; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder nit. Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse. Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut. Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian, The Sounds of the World's Languages, Oxford: Blackwell, ISBN 0-631-19815-6. pp.167–68 Am Kaiserstuehl sin Wyhl un Saschbe d'nördlichschte Dörfer, wo kei [ç] hen, lueg doo; Syte 197 Damirchizadeh, A (1972), Modern Azerbaijani Language: Phonetics, Orthoepy and Orthography, Maarif Publ. pp.96 Okada, Hideo (1991), "Phonetic Representation:Japanese", Journal of the International Phonetic Association 21 (2): 94–97 Collins
De Franz vo Assisi (ital. San Francesco d'Assisi; lat. Franciscus de Assisi oder Franciscus Assisiensis) het vo Chind uf Giovanni Battista Bernardone ghaisse. Er isch um 1181/82 z Italie i de Stadt Assisi uf d Welt cho und isch am 3. Oktober 1226 gstorbe. Er isch de Soo vomene riiche Tuechhändler gsii, het sich aber vom väterliche Erb losgsait und het denn e fromms Lebe i absolute Armuet gfüert, nochem Biispil vom Jesus vo Nazareth (Imitatio Christi). Er het zimmli glii e groossi Schaar vo Aahänger gfunde und somit de Orde vode mindere Brüedere gründet (Franziskaner OFM, lat. Ordo Fratrum Minorum und Minorite, lat. Ordo Fratrum Minorum Conventualium). Zudem isch er e Mitbegründer vom Klarisse-Frauenorde gsii. Zwai Joor noch sim Tod isch er vom Poopst Gregor XI. hailig gsproche wore. Siin Namestag isch de 4. Oktober. De Franz vo Assisi isch im Joor 1181 oder 1182 as Soo vom riiche Tuechhändler Pietro de Bernardo und sinere Frau Giovanna i de umbrische Stadt Assisi uf d Welt cho. Er isch uf de Name Giovanni tauft wore, aber wo sin Vater vonere Gschäftsrais vo Frankriich zrugg choo isch, het er en numeno Francesco („chliine Franzoos“) grueffe. De Franz het e gueti Uusbildig
De Sunegsang (it. Cantico di Frate Sole; lat. Canticum Fratris Solis) oder s Lob vo de Gschöpf (lat. Laudes Creaturarum) isch e Gibet vom hailige Franz vo Assisi. S isch en Lobpriis uf d Schöpfig. De Franz vo Assisi het s um d Jooreswendi vo 1224 uf 1225 dichtet gha, won er chrank i de Chile San Damiano bi Assisi glegen isch. Die letzte Vers vom Tod söl er erst spöter uf sim Todesbett dichtet gha ha. Drufabe hend die baide Brüedere Angelo und Leo de ganzi Sunegsang zwaimol gsunge. S Lied isch im umbrische Dielekt dichtet wore und vom ene Brüeder is Latinische öbersetzt wore. I de Öbersetzig us em umbrische Dialekt sind i drai Fäll d Wörter „Brüeder“ und „Schwöster“ ustuuscht wore, well im Italienische und Alemanische s Gschlecht vo de Wörter „Sune“, „Moo“ und „Tood“ nöd öberii stimet. Sunegsang Höchste allmächtige, güetige Herr, a Der sind s Lob, de Ruhm, ale Sege und d Ehr! Nume Der, Allerhöchste, stönd die zue und kan Mentsch isch würdig Di z erwääne. Globt saisch, min Herr, mit all Dinene Gschöpf und ganz bsundrigs d Herrin d Schwöster Sune; si isch Taag und lüchtet för üüs dör Dii si isch schöö
Dr stimmlosi palatali Plosiv isch e Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch [c]. Im Alemannische git es de Luut nit; die Sprooch mit däm Luut, wo em Alemannische geografisch am nööggschte isch, isch s Rätoromanisch. Er het für alemannischi Sprecher e akustischi Äänligkeit mitem Affrikat tsch. Wyl ächti palatali Plosiv zimli sälte sin, wird s IPA-Symbol c oft au für palatisierts /k/ bruucht oder für bstimmti Affrikat. Es isch en Verschlùssluut; dr Lùftstrom im Muul wird ganz blockiert ùn deno wird d Lùft ùff eimool dur s Muul abgloo. De Artikulationsort isch palatal; d Zùng bildet mitem harte Gaume en Verschlùss. D Phonation isch stimmlos; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder nit. Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse. Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut. Ricarda Liver: Rätoromanisch – Eine Einführung in das Bündnerromanische. Gunter Narr, Tübingen 1999, ISBN 3-8233-4973-2 (online). Liver (1999). pp. 53-54 Liver (1999). pp. 56-57 Liver (1999). pp. 59-60 Liver (1999). pp. 63-64 Newmark, Leonard; Hubbard, Philip; Prifti, Peter R. (1982), Standard Albanian: A Reference Grammar
De labiodentali Approximant isch e Konsonant wo in mange Sprooche vorchùnt. S Zeiche im IPA isch [ʋ]. De Luut chùnt vorallem in Sprooche vor, wo kei Ùnterscheidig zwüschem [v] ùn [w] mache. In de alemannische Dialäkt git es de Luut, ùn er wird meischt mit eme <w> gschriibe. Es isch en Approximant, er wird ohni Verschlùss oder Engi im Muul bildet. De Artikulationsort isch labiodental; er wird mit dr Ùnterlippe ùn de Zään artikuliert. D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder. Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse. Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut. Mesthrie, Rajend (2004), "Indian South African English: phonology", in Schneider, Edgar W.; Burridge, Kate; Kortmann, Bernd; Mesthrie, Rajend; Upton, Clive, A handbook of varieties of English, 1: Phonology, Mouton de Gruyter, pp. 953–963, ISBN 3-11-017532-0 Foulkes & Docherty (1999:?) Dum-Tragut (2009:20) Aramaic: The Eerdmans Bible Dictionary. William B Eerdmans. Grand Rapids, Michigan, USA. 1975. isbn=0-8028-2402-1 Basbøll (2005:62) Basbøll (2005:27 and 66) Árnason (2011:115) Saborit Vilar (2009:52) Thomas Pellard, Why it is important to study the Ryukyuan languages Archivlink
Wàldighoffe ìsch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement Altkirch (Kanton Àltkìrech) ìm Owerelsàss (Haut-Rhin) im Sundgaü, 25 Killemetter eschtlig vu Basel. S lijt zwische 342 un 446 Metter iber em Meer un het 1999 fascht 1200 Iiwohner gha. Wàldighoffe lijt im Sundgaü, 14 Kilometer sideschtlig vu Àltkìrech. Nochbergmeine vun Wàldighoffe sìn Oberdorf im Norde, Staiselz im Oschte, Roppezwiller im Side un Rieschbi im Weschte. Wàldighoffe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1188 as Waltenchoven (1315 Waltikouen). D Härkumpft vum Ortsnamme isch umstritte. Ei Asicht isch, ass dä Namme vu "Waldingen" kunnt - dämno wär er d Bezeichnig vum e erschte alamannische Siidligskern - "Waldo" wär do dr Namme vum e alamannische Sippefiährer. No däre Meinig wär "-hofen" erscht speter an dr Namme kumme - Wàldighoffe dät drno heiße: "d Hef vu Waldinge". E anderi Meinig sait, ass Wàldighoffe ebis mit eme Dinghof z due het - e Hof, wu Abgobe fir d Herschaft hän miäße ani brocht wäre. Eso e Hof isch bis ins 16. Johrhundert bedriibe wore. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Wàldighoffe ìsch dr Jean-Claude Schielin. Wàldighoffe ghert zem Kommünàlverbànd Sundgau. Wàldighoffe isch draditionäll e katholischi Ortschaft; dr
Balenga isch a Großa Kreisstadt em Syda vo Bada Wirtaberg, sydlich vo Schduagert. Sie ischd d'Greisschdadt ond noch Albschdat d'zweitgrehste Schdadt vom Zollernalbkrois ond ischs Zentrom fürd omliegenda Gemeindana. Seit'm erschta Jänner Neizehhonderdvierasiebazg (1974) isch Balenga d'grauße Greisschdadt. Mit d'r Nochborschdad Geislenga hot Balenga a Verwaltingsgemeinschaft ausg'macht. Dr Ort isch it z' verwechsla mit dr Gmeid Bahlinga am Kaiserschtuahl im Landkreis Emmadenga. Balenga leit em Dal der D-Eya, wo an Neabafluss vom Negger isch, zwischem kloina Heiberg ond drm Albtrauf. Dia wichtigschte Berg om Balenga rom send im Süde s'Hernle, dr Locha mit drm Lochaschtoi, dr Schoofberg ond dr Plettaberg. No weiter noch Süda/Südweschta leit dr grausse Heiberg. Im Nordweschta leit dr (kloine)Heiberg ond im Oschta dr Hondsrücka. Balenga leit ogfähr 75 km süadlich vo Schtuegert, 35 km vo Tiabenga; und ebbes mit 80 km nerdlich vom Bodesee. Durch dia Gmeindreform en de siabzger Johr send dia Derfer in dr nähere Omgebong als Schtadtdoil drzuakomma. Dia ehemols Oigaständige Derfer send Dürrwanga (seit 1937 met Frommern zema), Edinga, Engschtlatt, Erzenga, Frommern, Heselwanga (khert scho seit 1934 zu Balenga), Oschdorf, Roßwanga, Schtockahausa, Streicha, Weilschtetta und Zillhausa. Balenga ischt im Johr 863 noch Chrischtus erschtmols als Balginga erwänt worra. Seit 1255 hot Balenga
Bonndorf isch de Name vo däne Ort z Dütschland: Bonndorf im Schwarzwald, e Stadt im Landchrais Waldshuet z Bade-Würtebärg Bonndorf (Überlingen), en Ortstail vo Überlinge am Bodesee, Bade-Würtebärg Bonndorf (Wasungen), en Ortstail vo Wasunge z Thüringe Bonndorf, di historisch Schribwys vo Bondorf (Bad Honnef), en Ortstail vo de Stadt Bad Honnef im Rhii-Siig-Chrais z Nordrhii-Weschtfaale Lueg au: Schloss Bonndorf, es Schloss i de Stadt Bonndorf im Schwarzwald, Landchrais Waldshuet Bondorf (Begriffsklärig) Bendorf (Begriffsklärig) Ponndorf Pondorf
De Divico (gall. "Rächer") isch e Feldherr vo de Tiguriner gsii, emene Tailstamm vo de Helvetier. Er het sich mit sinene Chrieger a de Teutone und Kimbre agschlosse, wo dur s Gebiet vode Helvetier zoge sind. Im Johr 107 v. Chr. het er i de Schlacht von Agen am Fluss Garonne d Römer underem Lucius Cassius gschlage und de seb tötet. Wo im Johr 58 v. Chr. d Helvetier beschlosse hend ires agstammti Land z verloo, het de Caesar verhinderet, as si d Saône überqueret chönet, indem er d Brugg abbroche het. D Helvetier hend de scho sehr alti Divico zum Cäsar gschickt, um d Fridesbestimige uszhandle. Doch wo de Cäsar Gaisle verlangt het, het de Divico entgegnet, d Helvetier saiet sich gwonet Gaisle z nee, nöd z gee. Druf abe sind d Verhandlige abbroche worde und d Helvetier hend en andere Weg gsuecht. Doch de Cäsar het sich bi Bibracte de Helvetier ernoit in Weg gstellt und es isch zunere Schlacht cho, wo d Helvetier verlore hend. (Cæsar, Bell. Gall. 1,13-14). D Helvetier hend müese haichere und ales wider müese uufbaue. D' Teilnamm vom Divico a dem umschtrittene Uuszug vo dä Helvetier isch nöd sicher. Är wäri zue dem
Chrenzach-Wyhle isch e Gmei im Landkreis Lörrach am Hochrhy un im Dreiländereck am südliche Rand vum Dinkelbärg. D Gmei isch e Deil vo de Trinationali Agglomeration Basel un leit 7 km öschtlich vo Basel un 8 km südlich vo Lörrach. Noochbargmei sin Inzlinge im Norde, Herte (e Ortsdeil vo Badisch-Rhyfälde) im Oschte, Prattle, Muttez un Birsfälde im Süde (alli im Baselbiert) un Rieche un Bettige im Nordweschte (Kanton Basel-Stadt). D Gmei bschtoht us de zwei Ortschafte Chrenzach un Wyhle, wo 1975 durch d Gmeindereform zämmegschlosse worre sin. Im Norde vu Wyhle leit de Ortsteil Rührberg, wo bis 1975 zu Wyhle ghört het, am Füess vum gliichnamige Bärg. Chrenzach-Wyhle het fascht 14.600 Ywohner. D Gegend um Chrenzach isch zerscht während dr Hallstattzit vo de Kelte bsiidelt worde. Dr Name vo Chrenzach goht allerdings uf d Römer zrugg, un nit wie viili Ortsname i dr Gegend uf e keltischi Sproch. Chrenzach isch vum latiinische Carantiacum (s Güet vum Carantius) abgleitet. Wyhle higäge goht uf d alemannischi Bsiidlig zrugg un chunt vo Altalemannisch ze wilon (bi de Ville). Ergebnis vo de Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke In Chrenzach-Wyhle gits insgsamt vier Schüele: s Lise-Meitner-Gymnasium, d Realschüel, d Bärefelsschüel
D Tiguriner (latinisch Tigurini, altgriech. Τιγουρίνοι) sind en Tailstamm vo de Helvetier gsii, wo um Aventicum ume glebt het. Er werd bi merere antike Historiker und aimol inere Inschrift us Aventicum gnennt. De Name isch gallisch und bidütet »Herre« (ir. tigern; kymr. teyrn »Herr«). Um 110 vor Chrischtus hend sich d Tiguriner under erem Först Divico a de Kimbre agschlosse und hend 107 vor Chrischtus im Piet vo de Nitiobriger s römische Heer vom L. Calpurnius Piso und vom Konsul L. Cassius Longinus vernichtet, wobi de Longinus umcho isch. D Tiguriner heged di römische Soldaate gfangegnoo und underem Joch döregschickt. De gnaui Ort vo de Schlacht isch nöd öberliferet, er mue bi de Garonne i de Nöchi vo de Stadt Agen glege haa, drum redet d Historiker au vo de Schlacht bi Agen. Ane 101 vor Chrischtus hend si sich mit de Kimbre uf de Weg öber d Alpe gmacht um in Italie iizfale. Si sind jedoch bim Brennerpass zrugg blibe. Nochdem d Kimbre bi Vercellae (Vercelli) i de Poebini vo de Römer völlig vernichtet worde sind, hend sich d Tiguriner wider i iri Haimet bigee. Wo ane 58 vor Chrischtus d Helvetier eres Land verloo hend wöle, hend d
D Allobroger (latiin. Allobrox Sg., Allobroges Pl.) sind en keltische Schtamm gsii, wo südlich vom Gänfersee gwont händ. Ire Vorort isch Vienna (hüt: Vienne) gsii. Si sind im Jaar 120 v. Chr. vo de Römer underworfe und is Römische Riich iglideret worde. Irs Gebiet hät sich zwüsche de Rhône und Isère bis hi zum Gänfersee erschtreckt. By Gänf hät irs Gebiet agränzt a das vo de Helvetier. Si sind 121 v. Chr. vo de römische Armee under em Cn. Domitius Ahenobarbus i de Provence zämme mit de Arverner besigt worde. Äis Jaar später hät si de Quintus Fabius Maximus by irem Hauptort Vienne definitif underworfe und aschlüssend i d römischi Provinz Gallia Narbonensis integriert. 61 v. Chr. isch es zumne letschte Uufschtand vo de Allobroger under irem Fürst Catugnatus choo. Si händ uuserdem e wichtigi Rolle i de Catilinarischi Verschwörig gschpilt, will si de Catilina a däm damalige Konsul Cicero verrate händ. D Allobrober sind früe romanisiert wore. Im Jaar 443 händ d Römer a de Burgunder Land zwüschet Gänf und Vienne ggee. Cäsar: bellum Gallicum I 6, 10, 11, 14, 28, 44, III 6 Lischte vode keltische Stämm
Ä Säsli, Sächsli, Stäckespitzer oder Gertel isch ä Werkzig, wummer zum Schindle mache oder im Wald zum Holz machä nimmt. S isch so ä Mischung zwische Schwert un Sichle. S het ä Ähnlichkeit midd ere Machede, wiä mer si im Dschungel het. Aber ä Säsli isch am Änd me bogä. Diä meischde sin so um diä 40 cm mit lang un hän ä Holzgriff. Des Säsli, wu bim Höfflin abbildet isch, isch elter un sampfter gschwunge wiä des uf em undere Bild. Am Kaiserstuehl un andere Briisgaüer Wiigegnige het mers bsunders zum Räbstäcke spitze brücht – wäge däm heißts in ere Minderheit vu Ortschafte im Briisgaü aü Stäckespitzer. Diä Arbet isch im Friähjohr gmacht wore, wu d Räbstäcke wider gsteckt wore sin. Mer het dr Stäcke in d link Hand gnumme, unter dr Arm glämmt un mit em Säßli in dr rächte Hand dr Stäcke nei gspitzt. Do sin d Eigeschafte vu verschiidene Wärkziig zum Drage kumme: S Säßli isch schwärer wiä e Mässer un lit guet uf em Stäcke un het dur des Ähnligkeit mit em Beil. Mer ka dr Stäcke schreg aschlage wiä mit eme Beil, mer kas aber aü uflege un hoble. Dur dr Boge in dr
Zypere (gr.: Κύπρος, Kýpros; türk.: Kıbrıs; korm. Kipru) isch e Insle im öschtliche Mittelmeer. Politisch isch es d Republik Zypere, wo völcherrächtlich fascht diä ganzi Insle tuet umfassä, faktisch aber nur dä grösserä Südteil behärrscht. Dä chlineri Norde bildät s “stabilisierte De-facto-Reschim” Türkischi Republik Nordzypere, wo vo fascht allne Schtaate vo dä Wält nöd anerchännt wird. Zwei britischi Militärbasä unterschtönd als Überblibsel vo dä Kolonialziit em Vereinigte Chönigriich. Mit ere Flächi vo ca. 9.251 km² isch Zypere na Sizilie und Sardinie diä drittgröschti Insle im Mittelmeer. Si isch vo Weschte gägen Oschte 230 km läng und vo Norde gäge Süde öppe 95 km breit. Der griechischi Teil het ca. 5.384 km², der türkischi Teil ca. 3.355 km², die britischi Militärbase «Akrotiri» und «Dekelia» ca. 255 km² und d Pufferzoni macht ca. 4 Prozänt vo der Flechi us. Diä Entfärnig zu dä Südchüschte vom türkische Feschtland betrajt 68 km, zu dä Oschtchüschte vo där griechische Insle Rhodos 394 km und zum griechische Feschtland ca. 830 km, zu dä Weschtchüschte vo Syrie ca. 95 km, nach Ägypte ca. 325 km. Zypere ghört zu Asie und bildet kulturell d Schnittschtell zwüsche dä Kontinänte Asie, Afrika und Europa. Zwe Bärgzüg verlaufed quer dur d'Insle:
De Caturix (gall. "Kampfkönig") isch de Chriegsgott vo de Helvetier gsii und isch mit em römische Gott Mars glichgsetzt worde. Alem Aschii noo, isch er de Hoptgott vo de Helvetier gsii und drum werd au vermuetet, as de Cigognier-Tempel i de römische Stadt Aventicum sin wichtigste Tempel gsii isch. Im Ort Nonfoux, wo öppe 9 Kilometer südlich vo Yverdon lit, het de Caturix e Tempel ghaa, wien e Inschrift bezügt, wo us dem Ort stammt: »Em Mars Caturix het de L. Camillius Aetolus de Tempel vo noi uf zweg gmacht.« Vom Caturix sind füf Inschrifte ufem Piet vo de Helvetier gfunde worde, und zwor us de Geged vo Yverdon und Avenches. E sechsti Inschrift stammt us Böckinge bi Hailbronn, wo im 2. Johrhundert e helvetischi Garnison stationiert gsii isch. Uffällig isch, as s gallische Volch vo de Caturiges i de Geged vo Chorges (< *Caturigumagus) ire Hoptort Eburodunum (hüt Embrun) gnennt het, aso wie de römisch Name vo Yverdon, wo jo zwo Inschrifte an Mars Caturix gfunde wore sind. Anderi helvetischi Näme vom Chriegsgott sind Mars Cicollos (gall. "Muskelprotz") und Caisivus. Inschrifte vom Mars Caturix und Mars Caisivus. D Aornig folgt de Orte vo Süd noch Norde: Helvetischi Religioo Bernhard
De Hirsch isch e paarhuefige Däuer und bildet mit 45 Arte d Famili vode Cervidae. Die bikanntiste europäische Arte sind de Rothirsch (Cervus elaphus), de Damhirsch (Dama dama), s Reh (Capreolus capreolus), de Elch (Alces alces) und s Ren (Rangifer tarandus). S arttypische Zaiche vo de Hirsch isch s Gwaih vo de Männli. Die verschidnigi Arte sind recht unterschidlich groos. Debi isch de Elch mit 230 Santimeter Schulterhöchi und emene Gwicht vo 800 Kilo witus die grööscht Hirschart, de Pudu dagege werd nöd grösser as en Haas und wögt nume grad 6 Kilo. D Männli sind i de Regle vill grösser as d Wiibli, wa dur s Gwaih no unterstriche werd. S wichtigst Merkmol vode Hirsch isch s Gwaih, wo kai anderi Tierarte hend. Mit Uusnahm vom Wasserreh, wo kai Gwaih het, und em Rentier, wo d Männli und Wiibli e Gwaih hend, imponieret d Männli vode Hirscharte mit irem gwaltige Gwaih, wo s au zum chämpfe bruchet. Wenn d Paarigszit vorbi isch, werd s Gwaih abgstoose und es wachst denn e nois Gwaih, wo no grösser und schöner isch, as s alti. Je noch Art isch da Gwaih aifach, ähnlich emene Horn oder emene Spiess, anderi Arte bildet risegroossi
Ds File Transfer Protocol [fʌɪl trɑːnsˌfəˌprəʊtəkɒl] (engl. für „Protokou zum Dateiä überträge“, churz FTP), isch es Netzwärkprotokou zum übers Internet Dateiä überträge (mit TCP/IP). Es wird brucht, zum Dateiä zwüsche de Kompiuter, öpe vom Server zum Client (Abelade), vom Client zum Server (Ufelade) oder zwüsche zwöi Server z überträge. Usserdäm chame mit FTP Verzeichniss ersteuä und aluegä, aber ou Verzeichnis und Dateiä umbenennä oder löschä. FTP louft überä “Port” (es «Törli» ir Computersprach) 21. Dört drüber schickt der Client am Server Befäle und der Server git uf die Frag je nach Berächtigung und Datebestang Antwort. Es git öffentlichs FTP, wome übere Browser cha go Date holä und FTP, wo me sech mues amäude. FTP wird hüffig brucht, zum Websitenä ufe lade, E-Mail brucht aber ke FTP, das geit über SMTP.
City Life ( uf schwiizärdütsch Schdadtläbä) isch äs Compiutärschpil, wo afangs 2006 usäge wordä isch. Ziil isch, ä grossi Schdat z`bouä und ä guäti Bilanz z`ha. Wichtig isch, das d`Schdat attracktiv isch und vil Lüt det anä wänd. Äs git sächs Bevölkärigsgruppä: Tagelöhner, Hippies, Arbeiter, Trendsetter, Schlipstregär und Richi. Am Afang chömät nur diä ärmerä Bevölkärigsgruppä i d`Schdat go wohnä. Wänn d`Schdat wachst, chömät plötzlich Schlipsträger und Trendsetter i d`Schdat. Mä chan immeer meh Untärnehmä, wo vil Gäld ibringet, chaufä. Irgändwän dänn wetät Richi i d`Schdat und mäh chan Bankä und andäri wichtigi und grossi Untärnähmä bouä. D`Bevölkärigsgruppä chönt ufstiigä, bis alli Richi sind. Doch das gat sehr, sehr lang. Wichtig isch, dass mär sini Traumschdat boue chan. Alli wichtigä Faktä: Produzänt: Deep Silver Usgegeh: Afangs 2006 Priis: Meischtäns chostäts 77.90 Fr., gits aber au billiger Möglichkeitä: 22 Kartä in foif värschidänä Klimazonä S`Schpiel isch äs: Schdetebauschpil im 21.Jahrhundärt Freigäbä: Ohni Altärsbeschränkig, abär schwierig untär 7
D Stadt Bùùrdlef (amtlech hochdütsch Burgdorf, französisch Berthoud), ds sogenannte „Tor zum Ämmitau“, isch e Stadt u Ywonergmeind, ca. 20 Kilometer vor Stadt Bärn. Si het öppe 16’420 Ywoner (2019). Bùùrdlef isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1236 aus in oppido Burchtorff. D Stadt isch vo de Zähringer ggründet worde. 1384 isch si zur Stadt Bärn choo, u syt 1803 isch si e Gmeind vom modärne Kanton Bärn. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Ussländeraateil isch 2010 bi 12,9 % gläge. 67,5 % vo de Ywoner si evangelisch-reformiert, 13,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 14714 Ywoner 88,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,8 % Französisch u 2,7 % Italiänisch. Z Bùùrdlef redt me Bärndütsch, u zwar ir nördleche Variante – me seit aso Sprooch und Johr, nid Spraach und Jahr wie wyter südlech. Das änderet sech aber vo Generation zu Generation. D Sproch ähnlet gäng wie meh am Bärndütsch vo Bärn Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,3 %, CVP 2,0 %, EVP 6,3 %, FDP 9,6 %, GLP 5,6 %, GP 11,5 %, SP 24,0 %, SVP 19,7 %, Suschtigi 7,0 %. Gmeindspresidäntin vo Bùùrdlef isch dr
De Schwarzwald-Baar-Kreis isch e Landkreis z Bade-Württeberg. Er isch am 1. Januar 1973 durch e Zämmetschluss vu de Kreis Villinge und Eschinge, un e paar Ort us em Landkreis Rottweil, Tuttlinge un Hochschwarzwald gründet wore. Die beide Altkreis Villinge und Eschinge sind us gliichnamige Bezirk fürrigange, des sin die gliichä gsi wie s es schon im 19. Jahrhundert gäa hät, nochdem Bade älles übernoo hät. Die Grenze sin sitdem öfters gänderet worre. Am 1. Januar 1972 sin die badisch Schtadt Villinge und die württembergisch Schtadt Schwenninge zu re oänzige vereiniget worre. Momentan läbet uf ere Flächi vo 1025 qkm eppe 210.000 Iiwohner in 20 Gmoande un 10 Schtädt. Es giit 2 große Kreischtädt: Villinge-Schwenninge (ca 82.000 Iiwohner) un Eschinge (ca. 20.000 Iiwohner). Die kleinschte Gmoand isch Gietebach. De Schwarzwald-Baar-Kreis grenzt im Norde a de Landkreis Rootwiil, im Weschte a diä Landkreis Ämmedinge und Hochschwarzwald (Friiburg), im Südwäschte a de Landkreis Waldshuet, im Süde a de Schwiizer Kanton Schaffhuuse, und im Oschte a diä Landkreis Konschdanz un Tuttlinge. Im Schwarzwald-Baar-Kreis entschpringet d Donau, de zwoatlängschti Fluss vu Europa, un de Necker. Zem Schwaarzwald-Baar-Chrais ghèère 10 Schded ùn 10 Gmaine. Boor Rainer Gutknecht (Hrsg.): Der Schwarzwald-Baar-Kreis, Stuttgart/Aalen 1977. ISBN 3-8062-0146-3 Das Land