rlitschk/wikidir huggingface dataset:
E Dräibuechautor schribt Tegschtheft, wo s Rohmaterial bzw. dr Entwurf vom Plot für e Film oder e Färnseeserii sin. Das macht er äntwäder im Ufdraag von ere Brodukzionsgsellschaft, vom ene Reschissöör oder as freischaffende Autor, wo brobiert si Dräibuech über en Agänt z verchaufe. E Dräibuech entstoot mäistens in meerere Etappe (Exposé, Treatment, Step-Outline). Dräibuechautore spezialisiere sich mängisch zum Bischbil uf Dialog, uf d Handlig (Storyline) vor allem bi Serie oder uf s Verbessere vo Dräibüecher (Script Doctor). Mäischtens schaffet e Dräibuechautor als Ghülfe vom eme Reschissöör, bi Serie isch er nid sälte au grad sälber der Broduzänt (writer-producer). Amerikanischi Dräibuechautore müesse Mitgliid in dr Writers Guild of America (WGA) si, wo iiri Macht in dr Film- und Färnseeindustrii bsundrigs in meerere Dräibuechstreik – öpe ane 1988, 2007 und 2008 – bewiise het. Für d Inträsse vo de Dräibuechautore in Dütschland setzt sich sit 1986 dr Verband Deutscher Drehbuchautoren (VDD) ii. Commons: Dräibuechautore – Sammlig vo Multimediadateie Website vom Verband Deutscher Drehbuchautoren (VDD)] Podcast mit Autore-Bortret vom VDD Jan-Christopher Horak: Drehbuchautor. In: Lexikon der Filmbegriffe, uusegee vom Hans. J. Wulff und Theo Bender. Drehbuchautor Archivlink (Memento vom 28. April 2014 im Internet Archive) im Glossar der Deutschen Filmakademie. Jan-Christopher Horak:
De Staat Vatikanstadt (amtlechi Langform ide Schwyz ond z’Dütschland) oder Staat der Vatikanstadt (amtlechi Langforn z’Öschtrych) esch de chlinschti äigeständige Staat vode Wält wo vode UNO anerchènt wird. Er lyt ennerhalb vom Stadtgebiet vo Rom (Italie) ond het e Flèchi vo 0,44 km² ond 932 Ywôhner (devo 552 Staatsbörger). Zom Vatikan ghöret de Petersdom, de Petersplatz, di Sixtinischi Kapälle ond d’Paläscht ond Gärte ennerhalb vode vatikanische Muure. De Staat Vatikanstadt esch en absoluti Wahlmonarchie, Staatsôberhaupt esch de Papscht. De Häiligi Stuel als ned staatlechs, äigeschtändigs, vom Staat Vatikanstadt z’onderschäidends Völkerrächtssubjèkt vertrett de Staat of internationale Èbeni. De Amtssitz vo de Päpst isch bis is 14. Jahrhundert nid de Vatikan, sondern de Lateranpalast gsii. „Vatikan“ hät zerst en am rächte Tiberufer glägene Hoger vo Rom (mons vaticanus) ghäisse. Det isch i de Antike de Zirkus vom Kaiser Nero gläge, wo agäblich Martyrie und Hinrichtige vo vilne Christe und Jude stattgfunde hend söllä sii. Nördlich vom Zirkus isch en chliine Fridhof gsi. De Vatikan isch da Sitz vo da Christa wora, well düat da Apostel Petrus begraba isch. Unter am Petersdom gits a risigs Gwölb mit am Sarg untadinna. Da Vatikan isch vornazua ufbaut wora, d'Hauptgebäude und des, dia senn alle glichzitig
Dr hoochdütsch Begriff Raum (ahd. rūmi „wit“) cha Verschidnigs bedüte: e Zimmer, das isch e Däil vom ene Geböid, wo mit Muure vom Räst abdäilt isch e Volume: en Usddeenig, wo in dr Lengi, Bräiti und Hööchi fest iigränzt isch dr füsikalisch Ruum as „Bhälter“ vo alle Sache dr Ruum isch in dr Mathematik e Mängi vo Objekt, won e Struktur het, zum Bischbil dr Euklidisch Ruum, dr Minkowski-Ruum usw. dr Wältruum, e füsikalischi Usddenig, wo nit fest igränzt isch dr Geografisch Ruum, won e Undersuechigselimänt in dr Geografii, de Ärdwüsseschafte und dr Ruumblaanig isch in dr Archidektur isch dr Ruum e primärs Medium s Operazionsgländ im militärische Beriich e filosofischi Aaschauigsform dr sozial Ruum, wo s Darstelligsmiddel in dr Analüüse vo soziale Strukture isch dr Rächtsruum, won e Rächtsetzig din gültig isch dr Logisch Ruum, e Fachbegriff vom Ludwig Wittgenstein in sim Tractatus Im Schach isch dr Ruum e Grundelimänt Raum isch dr Naame vo dene Ort: en Ortsdäil vo Rosedaal-Bieladaal im Landkräis Sächsischi Schwiz-Osterzgebirg en Ortsdäil vo Stollbärg/Erzgeb. Raum isch dr Familienname vo dene Persone: Green Berry Raum (1829–1909), en amerikanische Offizier und Politiker Hans Raum (1883–1976), e dütsche Pflanzebauwüsseschaftler und Agrarhistoriker Konrad Raum (1917–2008), e dütsche Landschaftsmooler
D Arbe oder Arve isch e Pflanzenart us dr Familie vo de Fooregwäggs (Pinaceae). Si isch in de Alpe und in de Karpate dehäi. Dr Baum cha bis zu 25 Meter hooch wärde. An sine Churzdriib het s e Hufe Büschel, wo jede fümf Noodle het. De Soome säit mä Arvenüss, au wenn si gar käini Nüss si. D Böim chönne bis zu 1000 Joor alt wärde. Iir Holz schmöckt seer aromatisch und wird brucht zum Schnitze und zum Möbelmache. D Zäpfe und d Soome wärde in dr Lääbensmiddelbrodukzion verwändet und zum Spirituose wie Arveliköör und Arveschnaps brenne. Ulrich Hecker: Bäume und Sträucher. BLV Verlag Münche, 1995, ISBN 3-405-14738-7 Friedrich-Karl Holtmeier: Tier in der Landschaft – Einfluss und ökologische Bedeutung. Ulmer Verlag Stuttgart 2002, ISBN 3-8001-2783-0. Schütt, Weisgerber, Schuck, Lang, Stimm, Roloff: Lexikon der Nadelbäume. Nikol, Hamburg 2008, ISBN 3-933203-80-5, S. 345–355. Vincent Grote; Helmut Lackner; Dr. Franziska Muhry; Michael Trapp; Univ. Prof. Maximilian Moser: Evaluation der Auswirkungen eines Zirbenholzumfeldes auf Kreislauf, Schlaf, Befinden und vegetative Regulation, JOANNEUM RESEARCH Institut für Nichtinvasive Diagnostik, Weiz 2003 uf docplayer.org Commons: Arbe – Album mit Multimediadateie Zirbelkiefer. In: FloraWeb.de. Zirbe uf ProHolz über s Holz vo dr Arbe Zirbel-Kiefer Steckbrief uf baumkunde.de Hochschuel
Die Badisch-Elsässische Bürgeriniziative si Zämmeschlüss vo Bürger im Badische und im Elsass gsi, wo sich für ökologischi Ziil iigsetzt häi. Si häi sich im Bundesverband Bürgeriniziative Umwältschutz (BBU) organisiert. Im Mai 1972 het s die erste Brotest vo Atomchraftgegner uf dr lingge Site vom Rhii gege s blaante Atomchraftwärk z Fessehäim ge, und im Septämber häi Winzer vom Kaiserstuel gegen e blaants Atomchraftwärk bi Brisach demonstriert. Wo am 19. Juli 1973 dr Standort vom ene nöije Atomchraftwärk z Wyhl bekannt worde isch, häi sich in dr ganze Umgääbig spontan Bürgeriniziative organisiert. 1975 häi sich 21 Grubbe vo bäide Site vom Rhii zum en Internazionale Komitee zämmegschlosse, zum gege s Bleichemiiwärk bim elsässische Markolsheim z demonstriere. Mit Stärnmärsch, Petizione an d Obrikäit, Demonstrazione und Bsetzige vo disputierdem Gländ häi d Bürgeriniziative gwaltlos gege s Kärnchraftwärk Wyhl kämpft und im April 1977 vom Freiburger Verwaltigsgricht dr Bschäid überchoo, ass s Chraftwärk nid döfi baut wärde. Aber erst in de 1980er Joor isch dr Blaan schliesslig ufgee worde. Wyhl-Chronik: Was geschah bisher um Wyhl uf badisch-elsaessische.net abgrüeft am 5. August 2015
Zum Südalemannische zelt mä mäistens s Hochalemannisch und s Höggstalemannisch, das häisst fast alli alemannische Dialäkt, wo südlig vo dr Isoglosse k/ch (k/ch-Linie) gschwätzt wärde. S alte Baseldytsch, wo zum Niideralemannische ghöört, verschwindet mee und mee und d Sprooch in dr Stadt basst sich dr hoochalemannische Mundart vo dr Umgääbig aa. Die verschiidene Expärte häi alli iiri äignige Mäinige ghaa, was genau Südalemannisch isch, aber d Underschiid zwüschen e si chlii. Karl Bohnenberger: «Die alemannisch-fränkische Sprachgrenze vom Donon bis zum Lech» in: Zeitschrift für hochdeutsche Mundarten, 1905 Albert Bachmann: «Sprachen und Mundarten» in: Geographisches Lexikon der Schweiz, Fünfter Band, Nöijeburg 1908 Ernst Ochs: «Die Gliederung des Alemannischen» in: Germanisch-Romanische Monatsschrift, 9. Band, Häidelbärg 1921 Karl Bohnenberger: «Zur Gliederung des Alemannischen» in: Zeitschrift für Deutsche Mundarten, Heft 1/2 1924, Belin 1924 (= Festschrift für Albert Bachmann) E. Steiner: «Die Gliederung des Hochalemannischen» in: Zeitschrift für Deutsche Mundarten, Heft 1/2 1924, Belin 1924 (= Festschrift für Albert Bachmann) Leo Lutz: Die Alemannischen Mundarten (Abriss der Lautverhältnisse). Halle (Saale) 1931 Friedrich Maurer: «Zur Sprachgeschichte des deutschen Südwestens» in: Oberrheiner, Schwaben, Südalemannen. uusegee vum Friedrich Maurer, Stroossburg 1942 Karl Bohnenberger: Die alemannische Mundart. Umgrenzung, Innengliederung und Kennzeichnung. Tübinge 1953 Hugo Steger: Raumgliederung der Mundarten.
Neobarock (au: Nöibarock oder Zwäite Barock) isch d Bezäichnig von ere Stiilrichdig in dr Archidektur, dr Bildhauerei und wird mänggisch au in dr Muusig brucht, au wenn dr richdig musikalisch Stilbegriff Neoklassizismus häisst. Dr Neobarock isch in dr zwäite Helfti vom 19. Joorhundert verbräitet gsi, vor allem noch 1880. Er gältet as en Erschiinigsform vom Historismus, wo uf elteri Stiilrichdige zruggriffe und die zum Däil au mitenander kombiniert het. In Ööstriich het dr Neobarock e „patriotischi“ Konnotazioon ghaa, wil er an d Kulturblüete und an die politischi Expansion im früeje 18. Joorhundert aaknüpft het. In dr Spootfaase vom Historismus isch d Orientierig an d Rönessans, wo zerst vorgherscht het, in Hindergrund dräte und barocki Forme si für alli mööglige Bauufgoobe iigsetzt worde. Im neobarocke Stiil het mä bsundrigs gärn Theatergeböid baut, wil im Barock alli theatralische Kunstgattige ufblüeit si. In sinere Spootfaase het dr Neobarock mit em Juugedstiil koexistiert und dä au beiiflusst. Zur gliiche Zit wie in dr Archidektuur häi au in dr Bildhauerei neobarocki Tendänze afo ufdrätte. As Hauptverdräter vom Neobarock gälte dr Berliner Bildhauer Reinhold Begas und der Wiener Victor Tilgner. Commons: Neobarocki Archidektuur – Sammlig vo Multimediadateie Kunstlexikon: „Neobarock“
Dr Frank Strecker (* 15. Juni 1941 z Stuegert, † 27. März 2000 en Grafing bei Mincha) ischt a deitscher Radioschbrecher, Reschisseer, Autor, Songtekschder ond Schauschbiiler gwäa. Dr Frank Strecker kommt am 15. Juni 1941 z Stuegert uff d Welt. Sei Vadder isch dr schwäbische Volksschauschbiiler Max Strecker. Nôch seira Schuelausbildong will dr Jong seim Vadder nôcheifra. Er bewirbt sich beim Siddeitscha Rundfunk (SDR) ond wuud gnomma. Zerscht schafft’r als Rundfunkschbrecher ond schbäder als Reschii-Assischdent. 1967 wechslet’r zom Boirischa Rundfunk (BR) ond wuud vo sellem als Reschisseer vo vorschiidene Fernseh-Sendonga beauftragt. Fenf Jôhr druff macht’r sich selbstendich ond vordeant fortôô sei Geld als Schauschbiiler, Reschisseer, Autor ond Songtekschder. Seine erschde Arbeida als Reschisseer send so kleine Ondrhaldongssendonga wia Wer dreimal lügt. Kein Quiz für Leichtgläubige (1970 bis 1984, vom SDR firs Erschde Programm produziirt) ond Schnickschnack (1975 bis 1977, au vom SDR fir d ARD). Vo 1972 bis 1982 siht mr da Frank Strecker en elf Stuegerter Tatort-Krimis als em Kriminalkommissar Lutz (Werner Schumacher) sei schwäbelnder Assischdent Wagner. Dô drnôch schafft’r fascht bloß noh als Reschisseer vo Fernsehschbiil ond Fernseh-Seria fir vorschiidene ARD-Ôstalda, firs ZDF ond fir RTL. Am 27. März 2000 schließt dr Frank Strecker en seira boirischa Wahlhoimet
Dr Heinrich Rudolf Meili (* 13. Merz 1827 z Binnige, † 23. August 1882 z Binnige) isch e Baaselbieter Bildhauer gsi. Dr Meili isch dr Soon vom Heinrich Meili und vo dr Katharina geb. Rufer gsi. Er het e Leer as Holzbildhauer z Arlese und z Freiburg gmacht, und het e Zitli an dr Kunstakademii Münche under em Ludwig Michael vo Schwanthaler gleert. Wo dä 1848 gstorbe isch, isch dr Meili zrugg uf Binnige. 1853 het er d Katharina Brüderlin geboreni Riggebach ghürootet, d Dochder vom Johann Jakob Riggebach. Vo de früeje 1860er Joor aa isch er Leerer an dr Baasler Zäichnigsschuel gsi. Er het e Hufe dekorativi Aarbäite as Bildhauer gmacht, wie die monumentale Grubbe "Handel" und "Industrii" für e Baasler Centralbaanhoof (1863, spööter zerstört) oder d Larve an dr Bank in Baasel (um 1858), e Dänkmol für die verschüttete Chinder vo Hellike uf em Friidhoof dörte und klassizistischi Büste, z. B. äini vom Johann Caspar vo Orelli 1852 in dr Aula vom Zürcher Polytechnikum. Under de Wärk vom Meili, won er noch fremde Entwürf gmacht het, isch vor allem d Brunnefigur "Elisabeth vo Thüringe" (1861-63) z Baasel vo Bedütig, won er noch eme Gmäld vom Hans Holbäi em
Dr Tux isch s'Maskottli vum Computerbetribssystem Linux. Om Ofong het dr Vogel gar kei Nome gha, meischt Nochnome Pinguin und Vornome Fat, also dä fätti Pinguin. Bal isch aber der Nome Tux ufkumme, kummt vum Englische Tuxedo fyr Frack: mangi meinne au, er kummt vum Torvalds UniX. Dr Namme Tux isch mit dr Veröffetlichung vum Kärnel 2.0 uffkumme. Es het do en Wettbewerb gää, aber dr Linus Torvalds, dr Entwickler vum Linux, het sich denne do fyr dä Pinguin entschiede, angeblich will er z Auschtralie emol vu eme Pinguin bisse worre sei. Für d Vermarktig her hän Plüschpinguine aber au e bessere Effekt wie abisseni Epfel oder stilisierti Fenschter. Dr Tux isch au d'Hauptfigur im 3-d-Computerspil Tux Racer. Am 17. März 2009 het dr Linus Torvalds mit dr Vorstellig vum Kernel 2.6.29 im Tux e Viertel Johr Uszit gwährt. Lut Mitteilig vu Kernel.org will dr Tux in sällere Zit as e Barbier schaffe. Solang dr Tux furt isch wird dr Tuz - e Tasmanische Deifel - ihn verträtte. Dr Tuz het dr Tux s'erscht Mol uf dr im Jänner 2009 z'Hobart uf Tasmanie abghaltene Linux-Konferenz linux.conf.au verträtte. Hintergrund isch, dass dr Tasmanisch Deifel, e chleine Raubbitler, durch e asteckedi, chräbsartigi
As Elifant (altgr. ἐλέφαντ- eléphant-, Stamm vo ἐλέφᾱς eléphās ‚Elifant‘) bezäichnet mä alli Arte vo Rüsseldier us dr Familie vo de Elephantidae. Do drzue ghööre die drei Arte, wo hüt no lääbe, dr Afrikanisch Elifant (Loxodonta africana), dr Waldelifant (Loxodonta cyclotis) und dr Asiatisch Elifant (Elephas maximus) und usgstorbnigi Arte wie s Mammut. Elifante si die grösste Landdier vo dr Gegewart. Scho bi dr Geburt wägt e Chalb bis zu 100 Kilogramm. D Draagzit isch 20 bis 22 Mönet und isch die lengsti vo alle Landsüüger. Je noch dr Art cha en Elifant im Durchschnitt zwüsche 2 und 5 Donne schweer und bis zu 4 Meter hooch si. S grösste Indiwiduum isch e Männli gsi, wo am 4. April 1978 im Damaraland (Namibia) verschosse worde isch. Dä isch 4,21 Meter grooss und 10,39 Meter lang gsi. Dr eltist Elifant het im Zoo vo Taipeh gläbt und isch säggsenachzgi worde. Vo de Rüsseldier lääbe hüt nume no drei Arte, und die ghööre alli zu de ächte Elifante. Das si: Gattig Loxodonta Afrikanische Elifant (Loxodonta africana) Waldelifant (Loxodonta cyclotis) Gattig Elephas Asiatische Elifant (Elephas maximus) Es git e baar Elifanteforscher und Kryptozoologe wo dr Zwärgelifant (Loxodonta pumilio) as Art vorgschlage häi; das
D Mammut (wüsseschaftlige Naame Mammuthus (vo frz. mammouth < russ.: mamont < vermuetlig us em Waldnenzische), bilde en usgstorbnigi Gattig vo de Elifante. Si isch in Afrika entstande, wo s Miozän zum Pliozän übergange isch, und het denn Öiropa, Asie und Nordamerika besiidlet. Die letschte Verdräter vo de Mammut, wo zur bekanntiste Art, em Wullehoormammut (M. primigenius) ghööre, si as e Zwärgform erst vor öbbe 4000 Joor uf dr nordsibirische Wrangelinsle usgstorbe. Im Novämber 2008 isch in dr Fachzitschrift „Nature“ d Genomsekwänz vom Wullehoormammut publiziert worde. Öbbe 70 Brozänt vo dr Erbinformazion het mä chönne entschlüssle. S Mammutgenom isch s erste Genom vom ene usgstorbnige Dier, wo sekwenziert worde isch. Niderwenige im zürcherische Wehntal isch die gröschti Mammutfundstell in de Schwiz. Mä het dört syt 1890 mindestens zäh Mammut gfunde. Nach eme Fund 2003 isch 2005 es Mammutmuseum igrichtet worde. Vadim Evgenievič Garutt: Das Mammut. Mammuthus primigenius (Blumenbach). Noochdruck vo dr 1. Uflaag vo 1964. Westarp Wissenschaften, Hohenwarsleben 2004, ISBN 3-89432-171-7. Ulrich Joger (Hg.): Mammuts aus Sibirien. Begleitbuch zur Ausstellung im Hessischen Landesmuseum Darmstadt vom 20. Oktober 1994 bis 19. Februar 1995, Hessisches Landesmuseum Darmstadt, Darmstadt 1994, ISBN 3-926527-34-X. Adrian Lister, Paul Bahn: Mammuts. Die Riesen der Eiszeit. Thorbecke, Sigmaringen
De Gnoche (ladinisch-anatomisch Os, Plurool Ossa, griichisch-klinisch-paddologisch maischdens Ost~, Oste~ odda Osteo~, vo οστούν) odda s Gnochegwääb (au als Bain us alda germanischer Wortwurzel) bzaichent ä bsondas hartes, skelettbildends Schditzgwääb vu de Wirbeldiir. S menschlich Skelett beschdäät us etwa 205 Gnoche. D Anzool variirt, wil unterschiidlich villi Klaingnoche im Fueß un de Wirbelsäul vorhande sin kenne. Klinni Gnoche, bispilswiis akzessorischi Gnoche in Hond- odda Fueßwurzle, wärre efters als Ossikel (Gnechele) bzaichent. Alli Wirbeltiir stitze iiri Kerpa vo inne middemme Skelett, wo us arra Vilzool vo Gnoche gbildet wird. D ainzelni Gnoche sään je nooch Loog un Funktio undaschiidlich us. Glichziddig schitze d Gnoche inneri Organ, wii d Schädelgnoche s Ghirn un de Brusschdkorb s Herz un d Lung. Ussadäm bilde sich im roode Gnochemark d roode Bluedkerperle, d Bluedplättle un d wisse Bluedkerperle. D Greeß variiirt zwische de nur millimetergroße Geheergnechele vo innige Klinsuuger bis zu de meterlange Bein- un Rippegnoche vo de Dinosauria. Commons: Gnoche – Sammlig vo Multimediadateie Normdate: GND: 4128031-3 | LCCN: sh85015539
Zäll (vo lat. cella, cellula ‚Käller, kliner Ruum, Abdail‘) schdäät fir: Gfängniszäll Arreschdzäll Usnichderungszäll Zäll (Biologii), klinschdi läwendi Inhit vumme Lääbewäse Zäll (Medeorologii), kreisförmige Luftströmung in der Erdatmosphäre Elementarzäll in erra Krischdallschdruktur Telefonzäll Funkzäll, Briich vumme Mobilfunknetzes ä Feld in erra Dabell Stadtzäll, ä Dail vumme Stadtbzirk odda Stadtdil Zäll (Soziologii), ä geschlosseni klinni Grupp vo gminsoom agiirenda Persone, z. B. ä Terrorzäll Zell
De Schuelhuusplatz z Bade isch e Chrüzig zmitts in de Stadt Bade und isch eini vo de am meischte befahrene Chrüzige in de Schwiiz. Ufgrund vo de vile Fahrzüüg, wo täglich über d Chrüzig fahre, gits, bsunders in de Hauptverchersziite, hüfig Stau. Vo Mitti 2015 bis Endi 2017 wird d Chrüzig umgstaltet, au um de Verchersfluss z verbessere. D Büs vo de Altstadt Richtig Hochbrugg und Wettige überchömmed en eigede Tunnel und für Fuessgänger und Velofahrer entstoht e eigedi Ebeni. De Schuelhuusplatz ligd zwischem Bezirksgebäud, em Falke und em Cordulaplatz. D Stroos, wo vo Brugg Richitg Noiehof und witer uf d Autobahn Richtig Züri führt, chrüzt sich mit de Stroos vo Wettige her über d Hochbrugg Richtig Mellige. Für d Verchersproblem z Bade wird näbe em hohe Verchersufkomme d Topographii verantwortlich gmacht. D Limmig flüsst durch d Klus vo Bade, wo uf beidne Site vo Juraberg flankiirt. Strategisch isch das im Mittelalter e wichtigi Stell gsi, wo au de Grund für Stadtgründig gsi isch. Bis aafangs 1960er Johr isch d Iisebahn über de Schuelhuusplatz gfahre. D Barriere sind damals aber öppe en Drittel vom Tag gschlosse gsi, so dass es e lösig vo de Verchersproblem het müesse geh. D Isebahn
S Wullehoormammut, au Wullemammut oder Fällmammut (Mammuthus primigenius), isch en usgstorbnigi Art us dr Familie vo de Elifante. Die Art vo de Mammut het sich im Übergang vom Altpleistozän zum Mittelpleistozän vor öbbe 800'000 bis 600'000 Joor in Sibirie entwigglet und het die chaltzitlige Steppe im nördlige Öirasie und Nordamerika bsiidlet. Es isch die letschti Art in dr plio- und pleistozäne Entwigglig vo de Mammut. Am Ändi vom Pleistozän isch s Wullehoormammut in groosse Däil vo sim Verbräitigsgebiet usgstorbe, het aber regional in e baar Rästpopulazione bis ins middlere Holozän (1800 v. d. Z.) überläbt. Hützudags dängge e Hufe, ass dr Grund für s Ustärbe vom Mammut woorschinlig e Kombinazion vo zwäi Faktore gsi sig, vom Klima und vom Mensch. Die klimatische Verändrige zwüschen em spoote Pleistozän und em früeje Holozän häi drzue gfüert, ass s Wullehoormammut groossi Däil vo sim Verbräitigsgebiet verloore het. So isch es zletscht uf die arktische Gebiet vo Sibirie beschränggt gsi. Mit em Gebietsverlust isch au d Populazion seer vil chliiner und dorum aafelliger worde, und d Jagd, wo dr Mensch uf sä gmacht het, het drzuegfüert, ass d Art schliesslig ändgültig usgstorbe isch. Miles Barton: Wildes Amerika. Zeugen der Eiszeit. Vgs, Köln 2003, ISBN
D Ordnig vo de Rüsseldier (Proboscidea) het iire Naame wägen iirem uffelligste Merkmol, em Rüssel (lat. proboscis), überchoo. Die äinzige Verdräter vo dr Ornig, wo hüt no lääbe, si d Elifante. D Rüsseldier häi nid nume e lange Rüssel, si underschäide sich vo andere Landsüüger au dur iire Körperbau und iiri charakteristische Zeen (Stoosszeen bzw. groossi Maalzeen). Bsundrigs stoot aber dr Rüssel uuse, wo am Aafang vo iirer Entwigglig kuum vorhande gsi isch. Bi hütige Dier bestoot er us bis zu 150'000 lengs, zirkular oder schreeg laufende Musklefaasere wo zun e Hufe verschidnige Muskle ghööre, und isch e fiinfüeligs Griforgan, wo s mööglig macht, Bletter uf hööchere Böim abzrisse wie au Grasbüschel vom Boode in de Steppe. D Rüsseldier si sicher in Afrika entstande zun ere Zit, wo dä Kontinänt nonig über Landbrugge mit andere Ärddäil verbunde gsi isch. Sonigi Landbrugge si erst im underen Miozän vor mee as 20 Millione Joor entstande, wo sich dr nördlig Tethys-Ozean zuedoo het und so e Verbindig zum hütige Öirasie entstande isch. Zu de erste Uswanderer häi d Mammutide und d Gomfotherie ghöört, wo as ersti sich uf öirasischem Bode häi afo verbräite. E baar Verdräter wie z. B. Zygolophodon oder Gomphotherium, si
D Klassifikazioon vo de Lääbewääse isch e Fachgebiet in dr Biologii. Uf dr äinte Site cha drmit d Süstematik (vo altgriech. συστηματικός systēmatikós ‚gordnet‘) gmäint si, uf dr andere s Klassifiziere, das häisst s Iidäile in Klasse, sälber. D Klassifikazioon vo de Lääbewääse isch monohierarchisch strukturiert in Ebene mit underschidlige Differenzierige, wo jedi Klass nume äi Oberklass cha ha. Die klassischi Süstematik beschäftigt sich hauptsächlig mit dr Iidäilig (Taxonomii), Benennig (Nomenklatur) und Bestimmig (Identifizierig) vo de Lääbewääse. Die modärni Süstematik (Stuessy 1990) umfasst au no d Rekonstrukzioon vo dr Stammesgschicht vo de Organisme (Fülogenii) und d Erforschig vo de Brozäss, wo zu dr Vilfalt an Organisme füere (Ewoluzioonsbiologii). Mä bezäichnet si dorum au as natürligi Süstematik. Nid alli machen en Underschiid zwüsche Klassifikazioon, Süstematik und Taxonomii und bruche die Begriff, wie wenn si Sünonüüm were. Taxonomii Tod F. Stuessy: Plant taxonomy. The systematic evaluation of comparative data. Columbia University Press, New York NY 1990, ISBN 0-231-06784-4. Bernhard Wiesemüller, Hartmut Rothe, Winfried Henke: Phylogenetische Systematik. Eine Einführung. Springer, Berlin u. a. 2003, ISBN 3-540-43643-X, S. 99–116 (Plesiomorphie und Apomorphie). Guillaume Lecointre, Hervé Le Guyader: Biosystematik. Springer, Berlin u. a. 2006, ISBN 3-540-24037-3. Alexander Rian: Lateinische Namen. Unverstanden – Unverzichtbar. Sinn und
Nomenklatur (vo lat. nomenclatura= Nameverzäichnis) bezäichnet in dr Biologii d Disziplin vo dr wüsseschaftlige Benennig vo Lääbewääse. Si isch d Grundlag für d Wüsseschaft zum sich internazional über Organisme chönne verständige. D Regle vo dr Nomenklatur lege nume d Benennig fest. D Definizion und d Abgränzig vo de süstematische Äihäite sälber (Taxonomii) und vo iirer Hierarchii und Verwandtschaft (Süstematik) si drvo unabhängig. Wäge iirer Bedütig git s für d Nomenklatur strängi Regelwärk, sogenannti Codes. Für jedi vo de verschidnige Grubbe vo Organisme (Pflanze, Bilz, Alge, Dier, Bakterie, Wiire) existiert en äignigs Nomenklatur-Regelwärk, wo vo de andere unabhängig isch. Die binäri Nomenklatur (lateinisch binarius ‚wo zwäi din si‘, nomenclatura ‚Nameverzäichnis‘) as s Klassifikazioonsschema (Taxonomii) für s Nameverzäichnis Nomenklatur vo de biologische Arte, wie s hüt in dr Wüsseschaft gängig isch, goot uf e Carl von Linné (1707–1778) zrugg. Dr Grundbestanddäil bestoot us zwäi Däil, em Name vo dr Gattig, wo immer e Substantiv isch und mit eme groosse Buechstaabe afoot, und eme Epitheton, wo hüte immer chlii gschriibe wird und hüfig en Adjektiv isch. D Gattig und s Epitheton sölle d Art äidütig charakterisiere, und dorum daf e sonigi Kombinazioon us Gattigsname und Epitheton nume ere äinzige Art gee wärde. Dr