rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Lettner (vo lat. lectorium „Lääsipult“), oder Doxale, isch en Abdrennig us Stäi oder Holz, wo vor allem in Dom, Kloster- und Stiftskiirche dr Ruum für s Briester- oder Mönchskollegium vom übrige Kiircheruum, wo für d Laie gsi isch, abdrennt het. In Abteikiirche (wie z. B. bi dr Zisterzienserabtei Pforta) het dr Lettner d Briestermönch vo de Läiemönch (de Konweerse) drennt. Er isch e Witerentwigglig vo dr früechristlige Chorschranke. Er het sich in dr Spootromanik entwigglet, het in dr Gotik e Blüetezit ghaa und isch denn in sinere Funkzioon as Lectorium nodinoo vo dr Kanzle ersetzt worde. Vor em Lettner isch dr Chrüzaltar gstande. Dorum isch uf de Lettner vilmol d Passion vom Christus daargstellt gsi. Hinder em Lettner isch dr Ruum für e Klerus mit em Chorgstüel gsi, mit Bischofs- oder Abtssitz und em Hauptaltar, wo im Allgemäine an dr Stirne vo dr Apsis gstande isch. Monika Schmelzer: Der mittelalterliche Lettner im deutschsprachigen Raum. Typologie und Funktion. In: Studien zur internationalen Architektur- und Kunstgeschichte. Band 33. Imhof, Petersberg 2004, ISBN 3-937251-22-7 (Gliichzitig e Dissertation an dr Universität Köln 1999). Tobias Schrörs: Der Lettner im Dom zu Münster. Geschichte und liturgische Funktion. In: Forschungen zur Volkskunde. Band 50. Books on
D Bank für en Internazional Zaaligsusgliich (BIZ) (änglisch Bank for International Settlements, franzöösisch Banque des règlements internationaux, italienisch Banca dei Regolamenti Internazionali, spanisch Banco de Pagos Internacionales) isch en Internazionali Organisazioon vom Finanzwääse. D BIZ isch am 17. Mai 1930 im Raame von ere Nöiregelig vo de dütsche Reparazioonsverpflichdige gründet worde. Si isch die eltisti internazionali Finanzorganisazioon uf dr ganze Wält. Nume Zentralbanke oder vergliichbari Instituzioone chönne Mitgliid wärde. Zur Zir het si 60 Mitgliider. D BIZ gältet as d „Bank vo de Zentralbanke“ und spiilt e Schlüsselrolle bi dr Zämmenaarbed vo de Zentralbanke und andere Instituzioonen us em Finanzberiich. So organisiert regelmäässig Sitzige uf dr Eebeni vo de Guwernöör vo de Zentralbanke, wo sich vor allem mit Frooge vo dr Laag vo dr Konjunktur und de Finanzmäärt beschäfdige und dr Stabilidäät vo de Wäärige und Finanze. Au s Sekretariat vom Financial Stability Board (FSB) und dr Baasler Usschuss für d Bankeufsicht, wo noch em Zämmebruch vo dr Kölner Herstatt-Bank gründet worde isch, si bi dr BIZ dehäi. E zentrali Ufgoob vo de 647 Mitarbäiter vo dr BIZ isch s, im Ufdraag vo de Akzionäär wie dr amerikanische Fed oder dr Öiropäische Zentralbank (EZB) e Däil vo deren iire Resärve
Dr Anton Gallizian isch im 15. Joorhundert e früeje Babbierfabrikant z Baasel gsi. Dr Antonius Galliciani, iidütscht Anton Gallizian, isch vo Casella in Ligurie choo und het as Aagstellte in dr erste Baasler Babbiirmüüli gschafft, wo dr Heinrich Halbisen bedriibe het. 1452 het er mit sinere Frau Adelheid Tschan e Hanfriibi am Rümelibach vor em Stäinedoor z Baasel kauft. 1453 het er sä für d Hammerschmiidi im Dalbeloch usduscht, und het die in e Babbiirmüüli lo umbaue. Im letschte Kwartal vom Joor 1453 het er zum erste Mol dr Pfundzoll zaalt, das häisst, ass scho aagfange gha het Babbiir z broduziere. 1457 het är und sini Brüeder s Baasler Bürgerrächt überchoo. In dr neggste Generazioon isch d Familie Gallizian zu äinere vo de riichste und mächtigste Familie z Baasel ufgstiige, het die Posizioon aber im ene politische Umsturz 1521, em sogenannte Bangsionesturm, verloore. Hüte befindet sich im Geböid, wo dr Gallizian zur Babbiirmüüli het lo umbaue, dr sogenannte Gallizian-Müüli, s Schwizerische Museum für Babbiir, Schrift und Druck. Basler Papiermühle, Journal Nr. 4, Winter 2014. Pierre Louis van der Haegen: Der frühe Basler Buchdruck: ökonomische, sozio-politische und informationssystematische Standortfaktoren und Rahmenbedingungen. Baasel 2001. René Teuteberg: Basler Geschichte. 2. Aufl. Baasel 1988,
Dr Bangsionesturm isch e politische Umsturz in dr Stadt Baasel im Joor 1521 gsi. Am 24. Juni 1516 isch dr Jakob Meyer zum Haas as dr erst Bürgerligi zum Bürgermäister vo Baasel gweelt worde. Mit sinere Politik het er zwar d Iinaame vo dr Stadt vergrösseret, aber wil er Räislöifer an fremdi Mächt vermiddlet het, isch er vo vile kritisiert worde. Äine vo dene Kritiker isch dr Pamphilus Gängebach gsi, wo in Flugbletter d Obrigkäit aaklagt häi, si verchaufi iiri Underdäane für dräckigs «heimlich gelt» wie Vee ins Usland. 1521 het sich Baasel exklusiv mit Frankriich verbündet, was für vili Rootshere wie für e Jakob Meyer zum Haas oder für e Hans Gallizian seer iidrääglig gsi isch. Dr Meyer und anderi Rootshere häi im August 1521 erkläärt, ass es gsetzlig sig, wemm mä brivati Bangsione würd aanee. Im Oktober si denn Stroosseschlachte usbroche zwüsche de Aahänger vom franzöösische und vom kaiserlige Laager. Dr Meyer und no fümf Mitgliider vom Root si us em Amt gheit und verhafdet worde. Die Süüberigsakzioon vo dr franzöösische Frakzioon, wo mä hüte as «Bangsionesturm» bezäichnet, het zun ere Umverdäilig vo dr Macht under de verschiidene politische Chreft gfüert. Zerst isch e Machtvakuum entstande und eso
Dr Hans Gallizian (* 1472 z Baasel, † 1524 z Soledurn) isch e Baasler Politiker und Undernäämer gsi. Dr Hans Gallizian isch 1472 z Baasel as Soon vom Babbiirfabrikant Michel Gallizian uf d Wält choo. Si Unggle isch dr Anton Gallizian gsi, wo d Babbiirmüüli von em, die sogenannti Gallizianmüüli hüte no existiert und s Hauptgeböid vom Babbiirmuseum isch. Dr Gallizian isch, wie si Vater, Babbiirfabrikant worde und het sich au as Groosskaufmaa beschäfdigt. Er isch in erster Eh mit dr Helena Meyer zum Pfiil verhürootet gsi, dr Dochder vom Rootschriiber Claus Meyer und in zwäter Eh mit dr Maria Jungermann, dr Dochter vom Oberstzumftmäister Hans Jungermann. Si politischi Karriere het 1503 aagfange, won er in Groossroot gweelt worde isch und bis 1512 dört gsässe isch. Vo 1504 bis 1513 isch er im Stadtgricht gsässe. 1512 het er e groosse Schritt uufe gmacht, won er Zumftmäister zu Safre und Sibner worden isch. Si Boste bi dr Safre het er bis zu sim Sturz im Joor 1521 ghaa. Vo 1515 bis 1521 isch er no äinisch Sibner gsi und bis 1517 au Dreier, d. h. Mitgliid vom Finanzusschuss. 1520 isch er Appellheer gsi und vo 1519 bis 1521 Drizääner. Er isch
Funke chan folgendes bedüte: Funke (Familienname), en Familiename Funke (Verbrennung), e chlinni Mängi us glüigem Material Funke (Entladung), en churzzytige Fluss vonere elektrische Ladig, wo dur es Gas strömt Funke (Karneval), e Figur im rheinische Karneval Funke Mediengruppe, en Regionalzytigsverlag mit Sitz z Esse Der Funke, e marxistischi Zytschrift Gruppe Funke, e trotzkistischi Gruppe Zeche Carl Funke, e Staichohle-Bärgwärch z Essen-Heisingen Lueg au: Funken Funcke
Dreier cha si e Mitgliid im e Uschuss, wo drei Mitgliider het e Mitgliid im Finanzusschuss vom Baasler Root im spoote Middelalter und dr früeje Nöizit e Schuelnoote drei Pünkt bim Würfle Sex, wo drei mitmache Dreier isch dr Familiennaame vo deene Persone: Alfred Dreier (1940–2011), e dütsche Jurist und Kommunalpolitiker Christian Dreier (1610–1688), e dütsche Theolog Christoph Dreier (* 1981), en österrichische Schirennlöifer David Dreier (* 1952), en amerikanische Politiker Frederik Dreier (1827–1853), e dänische Sozialfilosoof Hans Dreier (1885–1966), e dütsche Künstler und Filmarchitekt Horst Dreier (* 1954), e dütsche Jurist und Rächtsfilosoof Johan F. L. Dreier e norwägische Mooler, Zäichner und Illustrator Johannes Dreier bzw. Dreyer (1500-1544), e lutherische Reformator in dr Riichsstadt Herford Josef Dreier (* 1931), e bade-württebärgische Politiker Karl Dreier (1898–1974), e dütsche Politiker (NSDAP), Landesbresidänt vo Schaumburg-Lippe Katherine Sophie Dreier (1877–1952), en amerikanischi Moolere, Kunstmäzenin und Kunstsammlere Michael Dreier (* 1961), e dütsche Politiker (CDU), Bürgermeister vo Salzkotten Patrick Dreier (* 1964), e dütsche Drumbeeter Ralf Dreier (* 1931), e dütsche Rächtswüsseschaftler Thomas Dreier (* 1957), e dütsche Jurist und Hochschuelleerer Verena Dreier (* 1985), e dütschi Liichtathletin Wilhelm Dreier (1928–1993), e katholische Wirtschaftswüsseschaftler und Sozialethiker
Dr Ulrich Falkner (* 1466 z Baasel, † 1551 z Baasel) isch e zümftige Baasler Politiker gsi, bis er im Bangsioonesturm alli Ämter verloore het. Dr Ulrich Falkner isch 1466 z Baasel uf d Wält choo as Soon vom Heinrich Falkner, wo as Zumftmäister vo dr Himmelzumft im Baasler Root gsässe isch, und vo dr Küngold Isenflam. 1496 het er d Margaretha Tschan, d Dochder vom Baasler Brunnmäister Hans Tschan, ghürotet. Vo Bruef isch er Sattler gsi, und het as Wirt zum Goldige Schoof gschafft. Wie si Vater isch er bi dr Handwärkerzumf Zum Himmel zümftig gsi, und vo 1506 aa au bi dr Herezumft Zu Wiilüt. 1507 isch si Soon Heinrich uf d Wält cho. Dr Falkner isch as Lütnant 1513 bim Novarazuug und 1520 bim Pfäffigerhandel drbii gsii. Vo 1507 bis 1508 isch er Groossroot und Zumftvorstand gsi. 1508 isch er bis 1515 Zumftmäister worde und vo 1516 bis 1519 isch er für d Wiilützumft im Root gsässe. In dere Zit isch er vo 1509 bis 1510 und wider vo 1514 1520 Sibner gsi, vo 1515 bis 1519 Häimlige, vo 1516 bis 1520 Fümfer, 1516 Appellazioonsher, vo 1518 bis 1521 Drizääner. Er isch Mitgliid in 99 diplomatische Gsandtschafte
Froidwyl (amtlichi Schrybwys: Freudwil) isch ä ehemaligi Zivilgmäind und äs Quartiär vo dä politischä Gmäind Uschtär im glychnamigä Bezirk. Am 31. Dezämbär 2013 hät Froidwil öppä 1200 Ywonnär ghaa. Froidwyl lyt ufämnä Hügäl im Nordnordoschtä vo dä Schtatt Uschtär. Froidwyl isch äs Puurädorf, wo vom Rescht vo dä Gmänd dur än Wald abtrännt isch. Im Nordwescht gärnzt Froidwyl a Feeraltorf, im Südweschtä a Wermätswil, im Süde uf dä andärä Sytä vom Wald ännät dä Autobahn a Chirchuschtär und Winikä-Gschwadär, im Südoschtä a Werrikä, im Oschtä a Nänikä und im Nordoschtä a Volki. Uf äm Schpitz vom Schuälhuusgloggäturm git s ä Wättärfaanä, wo druf Symbol vom Wappä vo Froidwyl isch. Sin uurschprüngli blauä Schild isch dur dä Schtattraatbschluss vo 1976, wo di noiä Quartiärwappä feschtgläit hät in blau gändärät wordä und Tannä isch zur Untärschädig vom Wappä vo Baumä uf än güänä Drüberg gschtellt wordä. Das git s hüttig Wappä uf vonärä grüänä Tannä mitämänä rotä Schtamm, wo ufämänä grüänä Drüberg schtaat, ufämänä silbrigä Schild. Froidwyl lyt absyts vo dä befaaränä Värcheerswäg. Vo dä Autobaanuusfaart Uschtär-Nord von dä A53 gaat d Froidwylärschtraas duur dä Wald is Dorf. Vom Dorf gaat än andäri Schtraass nach Wermeätswil und nach Feeraltorf. Dä Aaschluss an
D Tschecho-Slowakischi Republik (tschechisch und slowakisch: Česko-Slovenská Republika, ukrainisch: Чехо-Словацька Республіка, amtlichs Kürzel Č-SR bzw. Tschecho-Slowakei), inoffiziell a Zweuti Republik gnännt, bezeichnet de tschechoslowakischi Staat, wo für 170 Tage zwische m 1. Oktober 1938 und 16. März 1939 existiert hät. Er isch us Böhme, Mähre, Schlesie und de autonomen Regione vo der Slowakei und de Karpatenukraine bildet worde un isch e moderni Föderation gsi. D Zweiti Republik isch d Folg vo de Ereigniss nach em Münchner Abkomme und de Sudetekrise sowie em Erschte Wiener Schiedsspruch. In dene isch d Tschechoslowakei gezwunge ksi, d Gebiet, wo vo Dütsche besiidlet ksi sin, also s Sudeteland und de südlichi Teil vo der Slowakei am 1. Oktober 1938 an Dütschland und Ungarn abztrete. Die Tschecho-Slowakischi Republik isch am 16. März 1939 nach m Imarsch vo de Wehrmacht ufglöst worde, Dütschland hät die tschechischi Region als Protektorat Böhme und Mähre und Ungarn d Karpatenukraine annektiert. Im Januar 1939 hät d Zweiti Republik 10,770 Millione Iwohner ka. Noch ere Schätzig händ 1939 d Tscheche mit siibe Millione d gröschti Gruppe bildet, noch iine d Slowake mit 2,4 Millione. Ethnischi Minderheite sind immer no stark vertrete ksi William Shirer: Aufstieg und Fall des Dritten Reiches. (Touchstone Edition)
Dr Jakob Meyer zem Hirze (* 1473 z Baasel, † 4. Oktober 1541 z Baasel) isch e Baasler Politiker im 16. Joorhundert gsi. Dr Jakob Meyer isch 1473 as Soon vom Rootsher Heinrich Meyer uf d Wält choo, wo bi dr Handwärkerzumft zu Gartner zümftig gsi isch. Dr Jakob het sich in d Herezümft Zu Husgnosse, Zum Schlüssel und Ze Safre iikauft. Er het druf as Duechhändler und mit Kreditgschäft afo Gäld mache. 1509 isch er Säggser bi dr Zumft zum Schlüssel worde. 1505 isch er bi dr Schlacht vo Marignano drbii gsi, wo d Äidgenosse vo de Franzoose gschlaage worde si. 1517 isch er für Husgnosse im Root gsässe. Wo 1521 dr Skandal um die ghäime franzöösische Bangsioone usbroche isch, isch dr Meyer äine vo de weenige Rootshere gsi, wo sich gwäigeret ghaa häi, die Bestächigsgälder aaznee. Die bro-franzöösischi Bardei im Root isch us em Amt gjagd worde, under ene dr Oberstzumftmäister Ulrich Falkner, und dr Meyer het 1522 däm si Boste übernoo. Im Root het er, im Geegesatz zu vile patrizische Rootshere, d Reformazioon understützt und isch mit füerende Reformatore wie am Konrad Pellikan und em Johannes Oekolampad in Verbindig gstande. Dr Druck vo unde für d Reformazioon
D Haslach isch èn Fluss, wo weschtlich vo Altglashüttè, èm Ortsdeil vo dè Gmeind Feldbärg im Hochschwarzwald entschpringt un nõch fascht 15 km zwischè Länzkirch un Gündelwangè i d Wuètè mündet. S'Iizugsgebiet vo dè Haslach beschränkt sich uff diè Quèllbäch, welli sich im Hochdal vo Altglashüttè un Falkau sammlèt, sowie Bäch öschtlich devò vo Saig obbè abbè bzw. südlich vo Länzkirch abflüèßed. D Haslach isch bi dè Mündig i d Guètach wasserrycher als selli. Trotzdèmm hèt mò dè Fluss, wo uss dènnè beidè entschtandè isch, nõch dè Guètach Wuètè dauft, vomuètlich hèt d Längi dõdeby dè Uusschlag gää. D Haslach bildet d Kulissè für è Deilschtugg vo dè 3. Etappè vom Schluchtèschteig. Ußerdèmm isch si èn Deil vom stark touristisch brägtè Ortsbild vo Länzkirch. Ab dè Mündig i d Wuètè wörd dè Haslach d Aaerkennig z deil, wo nèrè au gebüürt, nämlich durch diè diräkt unterhalb vo dè Mündig sich aaschlièßendi Wuètèschlucht. Obedschtimmung i dè Haslachschlucht Uussichtsblattform bim Rechèflüè i dè Haslachschlucht D Haslach uff dè letschte Meter obberhalb vom Steeg bi dè Wuètèmündig Dè Nammè „Haslach“ leitet sich us èm aaltdütschè „Hasala“ für Haselnussschtùdè un „Aha“ für Flièßgwässer ab. D Nebbèflüss im Iizuggebièt vo dè Haslach entwässerèt wiè folgt:
D Liste vo de Kulturgüeter in Baasel enthaltet alli Objekt in dr Stadt Baasel im Kanton Baasel-Stadt, wo noch dr Haager Konwenzioon zum Schutz vom Kulturguet bei bewaffnete Komflikt, em Bundesgsetz vom 6. Oktober 1966 über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt und dr Verordnig vom 17. Oktober 1984 über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt under Schutz stöön. Für dass es übersischtliger isch, isch s Verzäichnis in vier Däilliste iidäilt: Altstadt vo Groossbaasel (dr linggsrhiinischi Däil vo dr Altstadt) Groossbaasel Ost (D Kwardier Bräiti, Bruederholz, Gundeldinge und Dalbe und dr östlig Däil vo de Vorstedt) Groossbaasel West (D Kwardier Am Ring, Bachlätte, Gotthälf, Iseli und Santihanns und dr westligi Däil vo de Vorstedt) Kläibaasel (D Kwardier Clara, Hirzbrunne, Kläihüünige, Klybeck, Matthys, Roosedaal und Wettstäi und dr rächtsrhiinischi Däil vo dr Altstadt) Commons: Basel – Sammlig vo Multimediadateie Bundesgesetz über den Schutz der Kulturgüter bei bewaffneten Konflikten. (PDF; 127 kB) admin.ch, abgruefen am 30. Oktober 2012. Verordnung über den Schutz der Kulturgüter bei bewaffneten Konflikten. (PDF; 128 kB) admin.ch, abgruefen am 30. Oktober 2012.
D Liste vo de Kulturgüeter in Baasel/Kläibassel entheltet alli Objekt im Kläibaasel in dr Stadt Baasel im Kanton Baasel-Stadt, wo noch dr Haager Konvenzion zum Schutz vom Kulturguet bi bewaffnete Komflikt, em Bundesgsetz vom 6. Oktober 1966 über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt und dr Verordnig vom 17. Oktober 1984 über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt under Schutz stöön. Die Liste umfasst d Kwardier Altstadt Kläibaasel, Clara, Hirzbrunne, Kläihüünige, Klybeck, Matthys, Roosedaal und Wettstäi. Alli Objekt vo de Kategorie A und B si vollständig in dr Liste enthalte, Objekt us dr Kategorii C feele no (Stand: 1. Januar 2013). In dere Dabälle si die Informazione din: Der Inhalt vo dr Dabälle isch noch de Kategorie sortiert. Wemm mä uf «Charte mit alle Koordinate» rächts oobe im Artikel kliggt, wird d Laag vo alle Kulturgüeter im gweelte Kartenobjekt aazäigt. Commons: Basel – Sammlig vo Multimediadateie Kantonsliste Basel-Stadt (A-Objekte) des KGS-Inventars (PDF, 357 KB) Kantonsliste Basel-Stadt (B-Objekte) (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.bevoelkerungsschutz.admin.ch des KGS-Inventars (PDF, 445 KB) Bundesgesetz über den Schutz der Kulturgüter bei bewaffneten Konflikten. (PDF; 127 kB) admin.ch, abgruefen am 30. Oktober 2012. Verordnung über den Schutz der
S Kläine Klingedaalmuseum z Baasel befindet sich im Gründigsbau «Kläis Klingedaal» vom ehemoolige Nonnekloster Klingedaal us em Joor 1274 und isch 1938/39 as «Stadt- und Münstermuseum» gründet worde. Im Museum isch d Sammlig vo originale Skulpture vom Basler Münster, wo mä bi Restaurierige am Münster mit Kopie usgwäggslet het. Usserdäm het s im Museum e Modäll vo dr Stadt Baasel, wie si im 17. Joorhundert usgsee het, und e Modäll vom Kloster Klingedaal im 16. Joorhundert. S Museum wird vo dr Kantonale Dänggmolpflääg Baasel-Stadt verwaltet. D Sammlig stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kantoon Basel-Stadt, wo nazionaali Bedütig häi. Im «Kläine Klingedaal» isch 1938/39 s «Stadt- und Münstermuseum» mit Sammligsbeständ vom Historische Museum Basel und vo dr evangelisch-reformierte Kiirche Baasel-Stadt iigrichdet worde. Im gliiche Geböid het au die Kantonali Dänggmolpflääg Baasel-Stadt iire Sitz. Wil d Stadt het müesse spaare isch s Museum as staatlige Betriib 1996 ufghoobe worde. D Stifdig «Museum Kleines Klingental» het s denn übernoo und 1997 wider ufdoo. S Museum stellt middelalterligi Originalskulpture vom Baasler Münster (romanischi und gotischi Sandstäi-Skulpture) us und zäigt au d Gschicht vom Kloster. Im erste Stogg befindet sich s Stadtmodäll vom Grooss- und Kläibaasel im 17. Joorhundert, wo im Maassstaab
S Kloster Klingedaal isch en ehemooligs Kloster im Kläibaasel in dr Stadt Baasel. Hüte sin in de verschiidene Geböid kulturelli Instituzioone dehäi. 1253 isch dr Augustiner Orde vo Ruffàch in s Kloster Klingedaal z Wehr umzooge, wo vom Walther vo Klinge nöi gründet worden isch. D Herrschaft Wehr isch aber bald druf vom spöötere Köönig Rudolf I. vo Habsburg übernoo worde und das isch woorschinlig dr Grund gsi drfür, ass d Stiftsdame 1272 iire Sitz z Wehr häi müesse ufgee. Si si denn ins Kläibaasel züüglet. 1274 häi sich im Kläibaasel zwölf Dominikanerinne niidergloo, wo us em Elsass über e Schwarzwald uf Baasel koo sin. Dr Naame vom Kloster stammt vom Gönner vo dr Nonnegmäinschaft, em Minnesänger und Ritter Walter vo Klinge. D Klostergeböid si im ene äigene Klosterbezirk am Rhiiuufer flussab vo dr Baasler Rhiibrugg baut worde, und für das het mä d Stadtmuure erwiteret. Im Gründigsbau vo 1274, em «Kläine Klingedaal», häi sich die ursprünglige Schloof- und Woonrüüm vo de Nonne befunde. 1293 isch d Klosterkiirche, s «Groosse Klingedaal», gweiht worde. Uf dr andere Site vo dr Kiirche häi d Nonne denn groossi Woongeböid lo baue, so ass si s «Kläine Klingedaal» vo 1305 de Laie vom Kloster
Dr Walther vo Klinge, (urkundlich sit 1240 z Klingnau; † 1. Merz 1286 z Baasel), isch e Minnesänger in dr zwäite Helfti vom 13. Joorhundert gsi. Dr Walther vo Klinge isch dr Soon vom Ulrich II., em Gründer vom aargauische Stedtli Klingnau, us em alte aadlige Freiheregschlächt vo deene vo Klinge, Burg Alteklinge im Thurgau gsi (zur Genealogii vgl.: Merz, W.: Burganlagen). Im Joor 1256 isch dr Walther as Gründigsstifter vom Dominikanerinnekloster Klingedaal bezügt, wo zerst z Wehr dehäi gsi isch, 1274 an s Kläibaasler Rhiiufer züüglet isch und sich dört zu äim vo de riichste und bedütendste Klöster z Baasel entwigglet het. Im Lauf vo sim Lääbe het dr Walther immer wider Klöster und Konvänt (Kloster St. Blasie, Bredigerkloster Baasel, Kloster Klingedaal) gröösszüügigi Gschängg gmacht. Är und si Frau si au d Gründer vom Kloster Sion z Klingnau gsi. 1272 het dr Walther s ganze Stedtli Wehr an si Gusää, dr spööter Köönig Rudolf I. vo Habsburg verkauft. Er isch e Gfolgsmaa vom Rudolf gsi und er wird in e Hufe Rächtskwelle us dere Zit as Züüge ufgfüert, bsundrigs in de Joor 1273-76 und 1283, wie au im Walther sini Ministeriale, die bäide Klingnauer Ritter Conrad und Berthold Steinmar.
47.8368.3487759Koordinate: 47° 50′ 10″ N, 8° 20′ 55″ O Boll isch dè Nammè von èrè ehemõligè Gmeind im Landchreis Waldshuèt, wo sit dè Ygmeindig 1971 zu dè Stadt Bõõdorf ghört. Boll hèt unter anderèm èn Zuègang zu dè Wuètèschlucht, wo sich s ehemõlige Bad Boll an èrè Heilquèlle befindet. D Kurbautè sin zämmèkeit, dört sin nu no Parkaalagè sowiè è Kapellè, wo-n-èn eigens defür gründetè Vorein sanyrè un erhaaltè hèt wellè. Im Oktobèr 2013 isch sell Brojèkt abber ygschtellt worrè. Dè Nammè vom Ort rüürt entwedder vo bol (aaltdütsch: Högèr odder Bûggele) hèr un bezièt sich uff d Burg Neu-Tannegg bi Boll. Si isch im 12. Johrhundert uff enèrè Haaldè obberhalb vom Übbergang übber d Wuètè vo dè Herrè vo Boll baut worrè. È anderi Dütung chönnt d Kirchè sy, welli ebbèfalls uff enèm Bühl (Högèr, Bûggele) baut worrè isch un mit irem ummuèrtè Kirchhòf dè Ywooner als Bollwärch hèt diènè söllè. Von irè durch è Schlucht drennt isch d Burg Tannegg (Aalt-Tannegg). Dè Urschprung vo dè ehemõligè Gmeind bildet è einzigs Huus, s "Haus zu Boll". Boll hèt zu dè Herrschaft vo Bõõdorf ghört. D Entschtehig vo dè Mülli isch vèmuètlich uff s 14. odder 15. Johrhundert z datyrè,
´ S Breedigerkloster z Baasel isch e Dominikanerkloster im Norde vo dr Stadt Baasel gsi, wo noch dr Reformazioon ufghoobe worde isch. S Breedigerkloster isch 1233 vor dr Stadtmuure näben em Santihannsdoor gründet worde isch. Es het s Grundstügg vom domoolige Basler Bischof Heinrich vo Thun überchoo. Die erste Brüeder si vo Stroossburg choo und häi 1236 e behälfsmäässigi Kiirche lo baue, wo denn bis 1255 usbaut worde isch. Scho 1261 het mä sä lo erwitere. Dr Beriich vom Chor isch in s Langhuus verschoobe und mit eme Lettner abdäilt worde. Vom 14. Joorhundert aa, wo Baasel sini üsseri Stadtmuure baut het, isch s Kloster in dr Stadt dinne gsi. Im 15. Joorhundert isch s Kloster zum ene Zentrum vo dr Obserwanzbeweegig under em Johannes Meyer worde, und die het sich vo do usbräitet. Allerhand strängi Reegle si iigfüert worde, so häi d Brüeder an de liturgische Fiire müesse mitmache, sust het s e Stroof gee. D Beweegig het au Äigedumsfrooge greeglet, d Garderoobe vo de Mönch, d Arbet dusse vo dr Klausur und wie Komflikt under de Brüeder sölle glööst wärde. Au s persöönlige Armuetsgebot isch hoochghalte worde. Mit dene Reforme häi d Baasler Dominikaner ghofft, ass s Bäte
D Uffert – uf hochdüütsch Christi Himmelfahrt, altgriech. ἡ Ἀνάληψις τοῦ Κυρίου ‚d Ufnahm vum Herr‘, latiin. Ascensio Domini ‚Ufstig vum Herr‘ – isch im chrischtlige Glaube d Ruggchehr vum Jesus Christus as Suhn vu Gott zue sym Vater in dr Himmel. D Gschicht vo dr Uffert chunt im Lukasevangelium und i dr Aposchtelgschicht und in es bar Brief vo de Aposchtel vor. Z Jerusalem stoot di byzantinischi Uffertskapälle. Zu däm Fyyrtig cha me im Schwyyzerischen Idiotikon meh lääse. D Uffert wird gfyyrt am 40. Dag vum Oschterfeschtkrais, also 39 Däg noch em Oschtersuntig, dodermit isch s Fescht alliwyl am e Dunschtig. Dr frieschtmegli Termin isch dr 30. April; dr spotescht megli dr 3. Juni. Uffert isch e gsetzlige Fyyrtig z Dytschland, in dr Schwyz, z Eschtrych, z Liechtestaa, z Frankrych, z Belgie, z Dänemark, z Finnland, z Grenland, z Haiti, z Indonesie, z Island, z Kolumbie, z Luxemburg, z Madagaskar, z Namibia, in dr Niederlande, z Norwege un z Schwede. Z Italie (Ascensione), z Pole un z Ungarn isch s Fescht as gsetzlige Fyyrtig abgschafft wore. Im katholische Bruuch vun ne Dail Gegnige wird dr „Uffertherrgott“, e Statue vum Chrischtus, an dr Uffert dur s „Hailiggaischtloch“ uf d Chilchebiini