rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Holzbrugg zwüsche Wettige und Noiehof isch e Holzbrugg über d Limmet, wo im 1818i bauet worde-n-isch, um d Chloschterhalbinsle vo Wettige mit Noiehof z verbinde. Si ligt hüt e chli unterhalb vo de Wettiger Limmetschtaumuur. Scho für s 1274i isch e Verbindig zwüsche Wettige und Noiehof an dere Stell belegt. Si het aber in Form von ere Fähri bestande. Im 1764i het dann de damalig Abt vom Chloschter Wettige em Hans Ulrich Grubenmann vo Toife de Uftrag gäh, e Brugg über d Limmet z baue. S erschti Projekt het e Spannwite vo 119 Meter gha, aber erscht s zweite Projekt mit ere Längi vo 61 Meter isch im 1765 realisiirt worde. Di Brugg isch deckt und verschalet gsi mit eme verzaante und gschrubte Boge, wo us sächs Balke konschtruiirt gsi isch, wo überenand gläge sind. D Fahrbahn und s Dach sind vomene mit Zangepfoschte verschrubte Boge trait worde. Nachträglich het me noch d Querträger verstärcht. Di erschti Brugg isch dann nach de erschte Schlacht vo Züri im 1799i vo französische Truppe zerschtört worde. D Notbrugg, wo me dann erschtellt het, isch im 1800 durch es Hochwasser zerschtört worde und me het sich di nächschte Johr wider mit ere Fähri
D Ziittafele Europäischi Gschicht fasst sowohl schtruktur-gschichtlichi Gegäbeheite wie ereignis-gschichtlichi Abläuf von dere Gschicht zämme, siige sii uus der Politik-, der Sozial- oder uus der Wirtschaftsgschicht. Siit 600'000 vor Christus oder früecher: Alt-Schteinziit Siit 5'000 v. Chr.: Jung-Schteinziit Siit 2'000 v. Chr.: Indogermanischi Wanderige 750 bis 300 v. Chr.: Griechischi Antike, griechischi Demokratie 12. bis 9. Jahrhundert v. Chr.: Italiker und Etrusker besiedle Italie Nachhär römischi Antike, mit imperialer Herrschaft vo Kaiser wie Julius Caesar und Augustus Circa 4 v. Chr: Geburt vo Jesus Christus, in Bethlehem, wo zum römische Riich unterem Augustus ghört hett 45 bis 58: Missionsreise vom Aposchtel Paulus 3. Jahrhundert: Der Calixtus, Bischof vo Rom, forderet erschtmals äs Vorrecht vom Bischof vo Rom, wo denn im 5. Jahrhundert zum Papscht-Titel füehrt 312 bis 337: Kaiser Konstantin, wo Konstantinopel gründet und s Chrischtetum erschtmals toleriert um 375: Die germanischi Völkerwanderig beginnt, öppis schpöter au die chrischtlichi Missionierig 476: S weschtrömische Riich geit unter, s oschtrömische exischtiert aber noo wiiter 732: Der Karolinger Karl Martell besiegt d Araber, wo aber vorläufig in Spanie bliibe (Kalifat Cordoba) 768 bis 814: Der Karl der Gross schafft es europäischs chrischtlechs Kaiserriich vo Weschtfrankriich bis Wien 936 bis 1024: Sachse-Kaiser (Ottonen) begründe
Gossliwiu isch e Iiwohnergmein im Bezirk Buecheggberg im Kanton Soledurn, Schwiiz gsii. Am 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Ätikofe, Ätige, Bibere, Brüggle, Chibberg-Buechi, Chüttigkofe, Hessigkofe, Mülidorf u Schäppech zur noie Gmeind Buechegg fusioniert. Gossliwiu liit uf eme Plateau im Quällbiet vom Biberebachs D Gmeindsflächi umfasst 58,4 % langwirtschaftlichi Flächi, 32,5 % Waud u 9,1 % Sidligsflächi. Nochbergmeine si Bibere, Hessigkofe u Lüterswiu-Gächliwiu im Kanton Soledurn un Oberwiu u Rüti im Kanton Bärn. Gossliwiu isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1246 aus Gosseriswile (1276 Goselwyl). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 1 % gläge. 72,3 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 10,1 % römisch-katholisch. Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 7,0 %, CVP 8,5 %, EDU 1,0 %, EVP 0,6 %, FDP 27,5 %. GLP 2,5 %, GP 8,3 %, SP 11,4 %, SVP 28,7 %, Suschtigi 4,5 %. Gmeindspresidänt isch dr Boris Banga (Stand 2012). D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 0,7 % gläge. Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 188 Iiwohner 97,3 % Dütsch aus Hauptsproch aagää u 2,7 % angeri Sproche. Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gossliwiu ghört zue dr
S lange s (ſ, änglisch long s oder medial s) isch e typografischi Variante vom Buechstabe s. Es wird im Aaluut oder im Mitluut vonere Silbe gschribe, wäred im Uusluut vo de Silbe s rundi (Schluss-) s gschribe wird. I de prochne Schrifte, mues mer s ſ, won wien es f ooni Quärstrich usgset, bruuche; i de latinische oder Antiqua-Schrifte cha mers bruuche. S ſ cha mer i mänge Schrifte liecht mit em f verwächsle, wil de Underschiid nume us em rächte Teil vom Quärstrich isch. Wil's im Änglisch syt Jahrhunderte nümm bbruucht wird, hei vil modärni Schriftsätz gar kes ſ. Es git Fäll, wo ds langen ſ bi der Erchennig vo Wörter cha hälffe. Es handlet sech derby immer um zämegsetzti Wörter: We ds erschte Wort mit s ufhört u ds zwöite mit ch aafat, de wird das nid wi nes normals ſch usgsproche (z. B. Huschatz „Hus-Chatz“); we ds erschte Wort mit s ufhört u ds zwöite mit t oder p aafat, de wird das nid mit normalem ſt, ſp usgsproche (z. B. Hustüre, Graspolschter); vili tüütschi Wörter höred mit eme s uf, au wil Plural bzw. Falländige miteme s ufhöred oder wil es s im Kompositum ybbout
Gretzebach isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz. Gretzebach liit im soledurnische Nederamt. Zue de Gmein ghööre s Dorf Grezebach, de Ortsteil Weid u sit 1973 s Dorf Grod. D Gmeindsflächi umfasst 43,2 % langwirtschaftlichi Flächi, 36,8 % Waud, 19,4 % Sidligsflächi und 0,5 % suschtigi Flächi. Nochbergmeine si Schönewerd, Dänike, Kölike, Nedergösge, Oberämpfäude, Safewiu u Wauterswiu. Gretzebach isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 778 aus Grezzinbach (1265 Grezenbach). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 15,6 % gläge. 36,9 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 42,1 % römisch-katholisch. Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,9 %, CVP 15,8 %, EDU 0,4 %, EVP 2,6 %, FDP 16,9 %. GLP 3,8 %, GP 4,6 %, SP 18,3 %, SVP 31,9 %, Suschtigi 1,8 %. Gmeindspresidänt isch dr Daniel Cartier (Stand 2020). D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,7 % gläge. Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 2393 Iiwohner 92,1 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,4 % Französisch, 3 % Italienisch und 4,5 % angeri Sproche. Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gretzebach ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue
Dr Amazonas isch e Fluss im nerdlige Sidamerika. Rund 300 Kilometer sidli vum Äquator goht er dur s Amazonasbecki, wu im Weschte vu dr Ande umrahmt un vu tropischem Rägewald bregt isch, no Oschte bis zum Atlantik. Dr Amazonas isch mit ere mittlere Wasserfierig vu 209.000 m³/s dr mit Abstand wasserryychscht Fluss vu dr Ärd un fiert mee Wasser wie di siibe negschtchlainere Fliss zämme. Syy Name fiert dr Strom erscht ab em Zämmedräffe vu syne Quällfliss Marañón un Ucayali z Peru, unterbroche aber dur dr brasilianisch Abschnitt oberhalb vu dr Stadt Manaus mit em Name Rio Solimões. Dr lengscht Hauptstrang vum Amazonas het, gmässe iber dr chirzescht Fließwäg ab em Quällbiet vum Ucayali, e Gsamtlengi vu 6448 Kilometer. D Abschnitt, wu dr Name Amazonas fiere, sin aber dytli chirzer. No strittige vil greßere Lengineaagabe wär dr Amazonas dr lengscht Fluss vu dr Ärd. Dr Fluss, wu z Brasilie zmaischt e baar Kilometer brait isch, het e relativ uusglicheni Wasserfierig, wel d Hochwasserphase vu dr Näbefliss vu dr Johreszyte här verschobe uf dr äquatornoch Hauptstrom dräffe. Ainewäg chan er di bewaldete Alluvialflechine (Várzea) uf ere Braiti vu bis zue 60 km iberschwämme. In zwee Hauptärm stremt er dur d Inselwält
Dr Regierigsroot vom Kanton Basel-Stadt isch die obersti Exekutive im Kanton Basel-Stadt und in dr Stadt Basel. Dr Regierigsroot het siibe Mitgliider, wo alli vier Joor vom Volk gweelt wärde. Ufgrund vo dr nöije Verfassig isch bi de Waale 2008 zum erste Mol au dr Regierigsbresidänt, wo dr Root gege Inne und Usse duet verdräte, vom Volk gweelt worde. D Sitzige vom Regierigsroot finde am Zischtig im Roothuus statt. Si wärde vo de Regierigsbresidäntin gläitet. Bi de Waale 2012 isch dr Guy Morin as Regierigsbresidänt wider gweelt worde, d Herzog, dr Brutschin, dr Wessels, dr Conti und dr Eymann si bestäätigt worde und dr Baschi Dürr vo dr FDP isch nöi drzue choo. Dr Carlo Conti (CVP) isch 2014 zruggdrätte und dr Lukas Engelberger het si Blatz iignoo. Dr Guy Morin (GPS), Vorsteher vom Bresidialdepartemänt (PD), Regierigsbresidänt Dr Lukas Engelberger (CVP), Vorsteher vom Gsundhäitsdepartemänt (GD), Regierigsvizebresidänt Christoph Brutschin (SP), Vorsteher vom Departemänt für Wirtschaft, Sozials und Umwält (WSU) Dr Christoph Eymann (LPS), Vorsteher vom Erziejigsdepartemänt (ED) Hanspeter Gass (FDP), Vorsteher vom Justiz- und Sicherhäitsdepartemänt (JSD) D Eva Herzog (SP), Vorsteherin vom Finanzdepartemänt (FD) Dr Hans-Peter Wessels (SP), Vorsteher vom Bau- und Vercheersdepartemänt (BVD) Elisabeth Ackermann, Regierigsbresidänti Christoph Brutschin Conradin Cramer
Dr Guy Morin (* 4. Dezämber 1956) isch en Arzt und Politiker (GPS) us em Schwizer Kanton Basel-Stadt. Sit 2008 isch er Regierigsbresidänt vom Regierigsroot vom Kanton Basel-Stadt. Im Januar 2016 isch usecho, dass dr Guy Morin bi de Regierigsrootswahle am 23. Oktober 2016 nömm kandidiert. Dr Morin het vo 1978 bis 1984 e Medizinstudium an dr Universidäät Basel gmacht. Er het sich zum Arzt für allgemäini Medizin FMH in verschiidnige Spiddaal z Basel witerbildet. Vo 1993 bis 2004 het er en äigeni Huusarztpraxis im Santihanskwardier z Basel ghaa. Vo 1996 bis 2004 isch er Bresidänt vo dr HMO-Huusarztveräinigung gsi. Vo 1984 bis 86 isch er Sekretäär vo dr Schwizerische Sekzioon vo de Ärzt und Ärztinne für soziali Verantwortig und zur Verhüetig vom ene Atomchrieg (PSR/IPPNW) gsi. Sit 1987 isch er Vorstandsmitgliid vo dr PSR/IPPNW. Sit 1988 isch er Mitgliid bi de Ärztinne und Ärzt für Umwältschutz. Vo 1988 bis 2001 isch er Mitgliid vom Groosse Root vom Kanton Basel-Stadt gsi. 1997-2001 isch er dört dr Gsundhäitskommissioon vorgstande. Im Joor 2004 isch er as ersts Mitgliid vo dr Grüene Partei Basel-Stadt in Regierigsroot gweelt worde und isch vo 2005 bis 2009 dr Vorsteher vom kantonale Justizdepartemänt gsi, won er sich
Dr Christoph Brutschin (* 21. Februar 1958) isch e Basler Politiker (SP). Er isch sit 2009 Mitgliid vom Regierigsroot vom Kanton Basel-Stadt. Dört isch er Vorsteher vom Departemänt für Wirtschaft, Sozials und Umwält (WSU). Dr Christoph Brutschin isch e Wirtschaftswüsseschaftler. Bevor er Regierigsroot worden isch, het er als Leerer bzw. Räkter an dr Handelsschuel KV Basel gschafft. Dr Brutschin isch 1992 in dr Grooss Root vo Basel-Stadt gweelt worde. Vo 2001 aa isch er dört au dr Vizebresidänt vo sinere Frakzioon gsi. Vo 2000 bis 2009 isch im Bankroot vo dr Basler Kantonalbank gsässe. Vo 2004 bis 2009 isch er Mitgliid vo dr Gschäftsläitig vo dr kantonale SP gsi. Im Joor 2008 isch dr Brutschin zämme mit em Hans-Peter Wessels as Noochfolger vo de Parteigenosse Barbara Schneider und Ralph Lewin in Regierigsroot gweelt worde. Dr Brutschin isch verhürootet und het e Dochder. Dr Christoph Brutschin uf dr Website vom Regierigsroot vom Kanton Basel-Stadt Portret vom Christoph Brutschin uf dr Website vo dr SP Basel-Stadt
D Eva Herzog (* 25. Dezember 1961 z Basel) isch e Schwizer Historikere, Kulturmänidschere und Politikere (SP). D Herzog het vo 1981 aa Gschicht, Wirtschaftswüsseschaft und Spanisch an de Uniwersidääte Basel und Santiago de Compostela studiert und het 1988 bim Hans Rudolf Guggisberg s Lizenziaat gmacht. 1989 isch si Mitgliid vo dr Gschäftsläitig vom Veräin Dritti Wält-Lääden vo dr Region Basel worde. Vo 1990 bis 1994 het si as wüsseschaftligi Mitarbäitere bi dr Forschigsstell Baselbieter Gschicht gschafft. 1994/1995 isch si Koordinatorin vom Veräin Frauestadtrundgang Basel gsi. 1995 het si mit ere Arbet über d Gschicht vom Frauedurne im Kanton Basel-Landschaft bromowiert. Vo 1995 bis 1999 isch d Herzog Mitgliid vom Läitigstiim und dr Gschäftsläitig vo dr Kultuurwärkstatt Kasärne z Basel gsi. 2000 het si as freiberufligi Kultuurveraastaltere gschafft, denn isch si vo 2001 bis 2004 wüsseschaftligi Mitarbäitere im Vizerektorat Forschig vo dr Uniwersisäät Basel gsi. Vo 1999 bis 2003 isch d Herzog im Verfassigsroot vom Kanton Basel-Stadt gsässe. Vo 2001 bis 2005 isch si Mitgliid vom Groosse Root und isch in dr Bildigs- und Kultuurkommissioon gsi. 2004/2005 isch si Bresidäntin vo dr SP-Frakzioon im Groosse Root gsi. Denn isch si in Regierigsroot gweelt worde als Noochfolgere vom Ueli Vischer, wo
Gringel (amtlich Grindel) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Tierstei im Kanton Soledurn, Schwiiz. Gringel isch es Strossedorf im Schwarzbuebeland, im Faltejura am Nordfuess vo de Fringelichette. D Gmeindsflächi umfasst 43,7 % langwirtschaftlichi Flächi, 51 % Wald, 5 % Sidligsflächi und 0,3 % suschtigi Flächi. Nochbergmeine si Biesserach, Erschbel und Bärschbel im Kanton Soledurn, Montsevelier im Kanton Jura un Laufe un Wahle im Kanton Basel-Landschaft. Gringel isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1147 als Crindil, franz. Grandelle. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 3,9 % gläge. 9,9 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 80,2 % römisch-katholisch. Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,4 %, CVP 15,5 %, EDU 0,9 %, EVP 1,2 %, FDP 21,4 %, GLP 3,6 %, GP 6,8 %, SP 10,6 %, SVP 35,7 %, Suschtigi 0,9 %. Gmeindspresidänt isch dr Hans Rudolf Krähenbühl (Stand 2012). D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,2 % gläge. Bi dr Volkszellig 2000 hei vo dr 494 Iiwohner 98 % Dütsch als Hauptsproch aagää, 0,8 % Französisch, 0,2 % Italienisch un 1 % angeri Sproche. Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gringel ghört zue dr Schwarzbuebeländer Dialäkt, wo zuem
Dr Roland Zoss (* 2. August 1961 z Bärn) isch e Schwiizer Schriftsteller, Komponist u Liedermacher. Är het zwüsche 1975 u 2000 hunderti vo Lieder u Hörspiel gschaffe uf 28 CD. Teil uf Hochdütsch, di meiste uf Bärndütsch. Er isch o als Schriftsteller uf Dütsch u Bärndütsch bekannt, als Chinderbilderbuechoutor und Hörspilregissör, z. B. JimmyFlitz, e Reis dür d Schwyz mit ere Reis uf 6 CDs dür typischi Schwyzer Kulturplätz. Syni bekanntischte Wärch si: Härzland, Rockpoesie, 2010 Schlummerland 1 & 2 (Schlaflieder für chlyni Chind) 2006 Xenegugeli (Tierlieder-ABC) als Buech, 5 CDsi vier Sproche und ou als Bildigs-App 1999/2014 Härzland (Rockpop-Poesiealbum mit ere nöie Schwiizerhymne) 2004 Jimmy Flitz - e Reis dür d Schwyz (6-teilegi Musikhörspielreihe über mageschi Orte i der Schwyz mit vilne Mundartstars wie: Büne Huber, Corin Curschellas, Hanery Ammann, Marco Rima, Pedro Lenz, Christine Lauterburg, Steff la Cheffe, Tinu Heiniger, Anna Murphy/Eluveite, Knackeboul) 2008-2015 Sing-Ding, Alltagslieder über Gägeständ 2011 Jimmy Flitz ChinderWiehnacht, es allemannischs Aväntsmusical mit Chör, Jodel, Folk und Mundartkünstler 2014. Guldigs Chrönli 2015: "Beschts Chinderliederalbum" Boumlieder 1 und 2: 15 Böim vom Norde, 2018; 13 Böim vom Süde, 2019 Hippie-Härz, E Trip dür d Seventies. Buech, 274 S. und Musikhörbuch 9 Std. Es Music-Epos i
Günschbrg isch e Iiwohnergmein im Bezirk Läbere im Kanton Soledurn, Schwiiz. Günschbrg isch es Dorf am Jurasüdfuess. D Gmeindsflächi umfasst 47,2 % langwirtschaftlichi Flächi, 42,4 % Waud, 9,5 % Sidligsflächi und 0,9 % suschtigi Flächi. Nochbergmeine si Kammersrohr, Hopperschte, Riedhouz, Baum u Herbertswiu im Kanton Soledurn u Farne un Attiswiu im Kanton Bärn. Günschbrg isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1307 aus Gunsperch (1336 Gunsperg, 1374 Guinsberg, 1424 Günsberg). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 7,9 % gläge. 31,5 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 46,4 % römisch-katholisch. Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 8,1 %, CVP 11,9 %, EDU 1,0 %, EVP 1,0 %, FDP 18,1 %, GLP 4,8 %, GP 4,7 %, SP 13,1 %, SVP 34,3 %, Suschtigi 3,1 %. Gmeindspresidänt isch dr Hansrudolf Reber (Stand 2012). D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,4 % gläge. Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 1187 Iiwohner 94,4 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,2 % Französisch, 1,2 % Italienisch u 3,2 % angeri Sproche. Dr hochalemannisch Dialäkt vo Günschbrg ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch. Commons: Günsberg
Gonzge isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz. Gonzge isch es Strossedorf im Mittelgäu i de Dünnernebeni. D Gmeindsflächi umfasst 48,8 % langwirtschaftlichi Flächi, 27,4 % Waud, 22,8 % Sidligsflächi und 1 % suschtigi Flächi. Nochbergmeine si Hägedorf, Chappu, Bonige, Härchinge un Egerchinge. Gonzge isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1226 aus Gunzichon (1320 Gunzkon). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 11,6 % gläge. 25,3 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 53,2 % römisch-katholisch. Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 5,3 %, CVP 27,1 %, EDU 0,0 %, EVP 1,0 %, FDP 15,3 %. GLP 2,8 %, GP 3,4 %, SP 15,3 %, SVP 28,2 %, Suschtigi 1,5 %. Gmeindspresidänt isch dr Ernst Lanz (Stand 2012). D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,7 % gläge. Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 1428 Iiwohner 95,7 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,3 % Französisch, 1 % Italienisch und 3 % angeri Sproche. Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gonzge ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt. Chiuche Gonzge Innenaasicht vo de Chiuche Restaurant «Eintracht» Chautbachhof Commons: Gunzgen
Teufen isch de Name vo däne Ortschafte i de Schwiz: Teufen AR, e politeschi Gmeind im Kanton Appezäll Usseroode Teufen ZH, e Dorf i de politische Gmeind Freienstein-Teufen im Kanton Züri Teufen isch de Name vo däne Persone: Teufen (Adelsgeschlecht), e ehemaligs Adelsgschlächt us em Gebiet vom Irchel im Kanton Züri Lueg au: Teufenthal, e Gmeind im Aargau Teuffenthal, e Gmeind im Bärnbiet
Hägedorf isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz. Hägedorf isch es Bachziiledorf am Jurasüdfuess mit Ströisidlige uf em Voguberg und em Eggberg. D Gmeindsflächi umfasst 28,1 % langwirtschaftlichi Flächi, 59 % Waud und 12,9 % Sidligsflächi. Nochbergmeine si Houestei-Ifetau, Rickebach, Chappu, Gunzge und Egerchinge im Kanton Soledurn und Langebrugg und Eptige im Kanton Basel-Landschaft. Hägedorf isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1036 aus Hagendorf (1102-03 Haegindorf). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 19,6 % gläge. 27,9 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 52,5 % römisch-katholisch. Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 5,6 %, CVP 17,5 %, EDU 0,3 %, EVP 2,2 %, FDP 17,8 %. GLP 5,9 %, GP 3,1 %, SP 17,1 %, SVP 29,2 %, Suschtigi 1,3 %. Gmeindspresidänt isch dr Eduard Gerber (Stand 2012). D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,4 % gläge. Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 4178 Iiwohner 91 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,6 % Französisch, 2,3 % Italienisch und 6,1 % angeri Sproche. Dr hochalemannisch Dialäkt vo Hägedorf ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Haute (amtlich Halten) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Wasseramt im Kanton Soledurn, Schwiiz. Haute liit amene Schotterhang ar Oesch. D Gmeindsflächi umfasst 63,2 % langwirtschaftlichi Flächi, 21,1 % Waud u 15,7 % Sidligsflächi. Nochbergmeine si Ökinge, Drei Hööf, Rächerswiu u Chriegstette. Haute isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1201 aus Haltun (1274 Halton). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 5,8 % gläge. 44,6 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 34,6 % römisch-katholisch. Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,6 %, CVP 25,5 %, EDU 0,0 %, EVP 1,2 %, FDP 12,8 %. GLP 5,4 %, GP 6,8 %, SP 20,5 %, SVP 22,1 %, Suschtigi 2,2 %. Gmeindspresidänt isch dr Jürg Ryffel (Stand 2012). D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,5 % gläge. Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 791 Iiwohner 96,8 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,3 % Französisch, 0,4 % Italienisch un 1,5 % angeri Sproche. Dr hochalemannisch Dialäkt vo Haute ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch. Burg Haute (zähringisch, 12. Jh., hüt no dr Wohnturm no erhaute, hüt mit Heimetmuseum Wasseramt Turm vo Haute
E Wedele isch e Büngel us zämmebungenem Houz. Für ne Wedele wärde uf eme «Wedelebock» glichlängi Escht zumene «Bung» zämmebunge. Da derzue cha me Draht oder Schnüer bruche. Zum Ablänge vo de Escht brucht me i dr Regel ä Gertu u nä Schytstock. Mit de Wedele het me die afallende Escht im Wald zur Energiigwinnig chöne bruche. Die alte, grosse Sitzöfe i de Burehüser si so bout gsi, dass me ganzi Wedele uf ds Mau het chöne verbrönne. Aber o im Ofehüsi het me Wedele chöne bruche zum dr Ofe iizheize, bzw. zum Brotbache. Was macht ä gueti Wedele us? Das cha für jede Härsteller ungerschidlech si. Amene Wettkampf im Ämmital im 2007 si folgendi Kriterie wichtig gsi: Si müesse schön usgseh, müesse kompakt bunge si, müesse fescht verschnüeret si, ds Verhältnis vo dicke u dünne Escht muess usgliche si. Das heisst bi re perfekte Wedele müesse aui Escht glich läng si u äs söt nüt zwüsche use luege. Si het inne ä chärn vo fine Eschtli zum azündte. Drum ume sötte de die gröbere Escht si, dass es o chli ma heize. Fescht bunge muess si sii, dass me se guet cha transportiere oder umelüpfe. Wëll(e), Wörterbuch der elsässischen
De Völkermord an den europäische Jude stoht für d Ermordig von mindeschtens 5,6 bis 6,3 Millione Jude durch Nazi-Dütschland. S Ziil isch d Vernichtig vo de europäische Jude gsi, wo ab em Johr 1941 systematisch betribe worde-n-isch. Für de Völkermord, wo in sinere historisch Dimension einmalig isch, sind verschidnigi Begriff prägt worde: D Nationalsozialischte hei ihres Ziil, s Judetum us Europa z vertriibe, sit em 1940i offiziell „Endlösung der Judenfrage“ gnennt. Ab em 1941 hei si den zynische Usdruck au zur Tarnig vo de systematische Ermordig vo de Jude bruucht. In historische Werk wird de Usdruck au hüt no zitiirt. Nach em Kriegsändi z Europa im Mai 1945 het me im dütsche Sprochruum d Begriff Judenvernichtung, Judenmord odr Massenmord an den europäischen Juden brucht und sit öppe 1960 het sich de Symbol-Begriff „Auschwitz“ iibürgeret, em Ort mit em gröschte nationalsozialistische Vernichtigslager. Hür brucht me meischts s Wort „Holocaust“, wo vom alt-griichische Wort holokautoma (ὁλόκαυστον) chunnt. Es meint ursprünglich es vollständig verbrönnts Tieropfer. De Begriff isch sit öppe 1600 im änglische Sprochruum für Füürtoti brucht worde, öppe 200 Johr schpöter au für Massaker und im 1895 het me es s erschti Mol für de Völkermord an de Armenier bruucht. S erschti
Valsot (Ussprooch: [vɐlˈsɔt](info)) isch da Name vonare politische Gmaind im Underengadin, em nordöstlichsta Tail vom Kanton Graubünde. Si isch am 1. Januar 2013 us da ehemoliga Gmainde Ramosch und Tschlin entstande und ghört zur Region Engiadina Bassa/Val Müstair. Ursprünglich hätti da Name vo dr neue Gmaind Ramosch-Tschlin sölle haisse; denn isch aber d Bezeichnig Valsot agnoo worde. Am 24. Oktober 2011 händ dänn dia baida Gmaindsversammlige ame Fusionsvertrag zuagstumma, z Ramosch mit 123 Stimme derfür und 0 dergäge und z Tschlin mit 107 Jo- und 79 Nai-Schtimme. Im April vom druf folganda Joor hät da Bündner Grossi Root das Projekt Valsot gnemiget. S Wappe vo da neua Gmaind isch a Mischig us baidna bisheriga Wappa. Zum erschta Gmaindspresident isch da Victor Peer gwählt worda. Da gröscht Tail vor Gmaind lit im Underengadin und wird dur da Inn durflossa. En klinna Gmaindstail isch a Enklava ännet de Bärge im Fimbertal, wo i die öschtriichischi Gmaind Ischgl uslauft. Uf em Gebiet vor Gmaind sind näbscht da Dörfer Ramosch und Tschlin au no d Wiiler Vnà, Seraplana, Raschvella, Strada, Chaflur, Sclamischot, Vinadi, Pfandshof und Martinsbruck, wo es Zollamt isch. D Gmaind gränzt döt a Nauders z Öschtriich und an Vinschgau z Italie. Bi