rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Edvard Munch [ɛdvɒ:rt mʉŋk] (* 12. Dezämber 1863 z Løten, Hedmark, Norwääge; † 23. Januar 1944 uf Ekely z Oslo) isch e norwäägische Mooler und Grafiker gsi. Dr Munch gältet as Baanbrächer für die expressionistischi Richdig in dr Moolerei vo dr Modärne. Z Dütschland und in Middelöiropa het er scho früe dr Ruef gha vo äim, won e Epoche wurd mache. Hüte si sini Äigenart und si Status scho lang uf dr ganze Wält anerkennt. Am bekanntiste si sini Wärk us de 1890er Joor. Ragna Stang: Edvard Munch. Der Mensch und der Künstler. Langewiesche, Königstein im Taunus 1979. ISBN 3-7845-9360-7 Arne Eggum: Alpha & Omega. Katalog, Oslo 1981, deutsch von Signe Bøhn. ISBN 82-90128-11-8 Marinelli, Ursula: Edvard Munch und die Idee des guten Gemäldes. Paper/Artikel, 2007. Volltext Matthias Arnold: Edvard Munch. Rowohlt, Reinbek 1986. ISBN 3-499-50351-4 Reinhold Heller: Edvard Munch. Leben und Werk. Prestel, München 1993. ISBN 3-7913-1301-0 Inger Alver Gløersen: Munch as I knew him. Bløndal, Hellerup 1994 Uwe M. Schneede: Edvard Munch. Die Meisterwerke. Schirmer/Mosel Verlag, München 1988/2000, ISBN 3-88814-992-4 Gerd Presler: Edvard Munch – Werkverzeichnis der Skizzenbücher. Engelhardt und Bauer Karlsruhe, 2004. ISBN 3-937295-09-7 Edvard Munch. Aus dem Munch Museum Oslo. Katalog zur Ausstellung in der
Dr Foowismus (vo frz. fauves, wildi Dier) isch in dr Kunstgschicht e Stiilrichdig in dr Moolerei. Er isch us ere Beweegig innerhalb vo dr franzöösische Avantgarde am Aafang vom 20. Joorhundert entstande. Dr Foowismus isch vo seer underschiidlige Künstler dräit worde und isch die ersti Beweegig vo dr klassische Modärne gsi. D Hauptverdräter vo dr Beweegig si dr Henri Matisse, dr André Derain und dr Maurice de Vlaminck gsi. Iine häi sich dr Raoul Dufy, Albert Marquet, Kees van Dongen, Othon Friesz und dr Georges Braque aagschlosse. E baar Kunsthistoriker zelle au dr Henri Manguin, Charles Camoin, Jean Puy und dr Louis Valtat zu de Fauves, nöijerdings au dr Georges Rouault. In de foowistischen Bilder het dr Zwäck vo dr Farbgääbig nüm die illusionistischi Daarstellig vom ene Geegenstand sälle si. Die moolerischi Ussaag isch us em Zämmeschbiil vo de Farbflechene entstande. Tüpisch für die mäiste Wärk si iiri lüüchtende Farbe. Aber e genauso wääsentlige Bestanddäil vo dr Bildkomposizioon si d Überleegige zur Daarstellig vom Ruum gsi. Dr Foowismus isch us em Impressionismus gwaggse. Aber si Ziil isch gsi, dr Flüchtigkäit vo de impressionistische Bilder Parooli z biete und de Wärk mee Duur (frz. durée) z verschaffe. En äigeni Theorii oder
Notturno Montmartre ischt a Handlongsballett en viir Bildr mit dr Musik vom schwäbischa Kombonischda Hermann Reutter. S Libreddo ond d Choreografii stammet vom Robert Mayer. S erscht Môl uf d Bihne komma isch des Werk am 8. Okdobr 1952 em Graußa Haus vom Wirdabergischa Staatstheatr z Stuegert. Dô drbei send dr Robert Mayer, d Otti Tenzel, d Anneliese Mörike, d Swea Köller, dr Gerd Praast ond dr Hannes d Solischda gwäa. Des Ballett isch zemlich kurz: Obwohl’s viir Uffziig hôt, dauret’s bloß ogfähr a dreivirtl Stond. Des erschde Wort em Titl vom Ballett ischt Italienisch ond hoißt uff Deitsch Nachtstück. Dr fremde Môô S jonge Mädle A Sengere A Huur A bsoffena Huur A Môô, wo ganz ibrdriiba modisch ôôzoga ischt A Schongleer Deam sei Partnere Vrschiidene Kinschtler Vrkommene Scheniis ond sonscht noh a baar Nebafigura Des Ballett schbiilt en Paris zor-a x-beliibiga Zeit. A guat uffglegts Mädle trifft bei-ma Spaziirgang en dr franzeesischa Hauptstadt uff-nen fremda Môô, wo maskiirt ischt ond an ooheimlicha Eidruck uff-se macht. Se probiirt, dean seltsama Kerle mit ihrer guada Laune ôôzstecket, was-se abr et ferdichbrengt. Uff oimôl lôôt dr sell sei Mask falla. Wia-nem nôô des Mädle ens Gsicht guckt, ibrkommt-se s Grausa ond
Mit em Begriff Russischi Awangarde wird e künstlerischi Epoche z Russland bezäichnet, wo vo öbbe 1905 bis 1920 gangen isch. Die russischi Awangarde isch e Prozäss vo dr Revoluzionierig und Ernöijerig in alle Beriich vo dr Kunst z Russland gsi. Uf dr äinte Site het si sich an de nöiste franzöösische Kunstentwicklige gorientiert, andrersits het si sich mit iire änge Bezüüg zur bildnerische Volksdradizioon identifiziert. Alli Künstler us dere Epoche häi welle e Sünthese mache us volksdümlige Elemänt, modärne Ströömige und dr zitgmäässe Tendänz zur Abstrakzioon. Mä het brobiert an die technische Errungeschafte vo dr domoolige Zit aazchnüpfe. Zwüsche de westlige Iiflüss und de östlige Dradizioone isch so e Kunst vo groosser Souveränidäät entstande. Begriff wie Konstruktivismus und Revoluzioonskunst häi die Entwicklig brägt. As erste Höhepunkt vo dere Epoche wird d Usstellig „Egge-Buur“ im Joor 1911 definiert. Die Usstellig ischvo de Künstler Aristarch Lentulow, Michail Larionow, Kasimir Malewitsch und Natalia Gontscharowa dräit worde. 1912 isch d Usstellig „Eselschwanz“ organisiert worde. Die bolschewistischi Kultuurbolitik het die Entwicklig am Aafangs gförderet. Dr Suprematismus, wo dr Malewitsch entwicklet het, isch e zitlang noch dr Oktoberrevoluzioon vo 1917 sogar en Art Massenagitazioonsmiddel gsi. Dr Malewitsch und dr El Lissitzky häi Leerstüel an dr Moskauer
Die Nöiji Sachlichkäit isch e Kunstströömig im Dütsche Rich in dr Zwüschechriegszit gsi. Si het verschidnigi Kunstgattige umfasst wie d Moolerei, die bildendi Kunst und dr Film. Dr Begriff isch 1925 brägt worde as dr Ditel von ere stark beachdete Usstellig vo nooch-expressionistischer Kunst in dr Kunsthalle Mannheim. Dr Zitraame vo dr Nöije Sachlichkäit wird mit däm vo dr Weimarer Republik gliichgsetzt: vo 1918 bis 1933. Si het het grad noch em Erste Wältchrieg iigsetzt, wo sich e Hufe Künstler mit sozialkritische Bildthemene usenandergsetzt häi und isch 1933 mit dr Machtergriffig vo de Nazionalsozialiste und dr Gliichschaltig vo de Medie z Änd gange. Die Nöiji Sachlichkäit wird mäistens in drei separati Ströömige iidäilt: dr Verismus, dr Klassizismus und dr Magisch Realismus. Im Verismus isch die Nöiji Sachlichkäit politisch gsi und het sich kritisch mit dr Gsellschaft vo dr Weimarer Republik usenandergsetzt und sich mit sozialistische und kommunistische Ziil solidarisiert. Aber es het au Künstler us dr Nöije Sachlichkäit gee, wo mit em Nazionalsozialismus sümpatisiert häi, zum Bischbil dr Sergius Pauser und dr Ernst Nepo z Östriich. Die wichdigste Verdräter vo dr Nöije Sachlichkäit si dr Otto Dix, August Wilhelm Dressler, Albert Birkle, Christian Schad, George Grosz, Conrad Felixmüller, Bernhard Kretzschmar,
Dr Kubofuturismus isch e Stiilrichdig in dr Bildende Kunst, wo sich z Russland in de Joor vor em Erste Wältchrieg entwicklet het. Drbii si d Erfaarige und Elemänt vom Kubismus und vom Futurismus mitenander verschmulze. Tüpisch für e Kubofuturismus isch, ass die geegeständlige Motiv in zilindrischi Formelemänt zerlegt wärde. Zu de wichdigste Verdräter ghööre dr Kasimir Malewitsch, dr Iwan Puni, dr David Burljuk und d Ljubow Sergejewna Popowa. Sit 1978 het dr italiänischi Muusiker und Mooler William Tode us Gonzaga in sine Bildwärk, Graphike und Skulptuure dr Kubofutorismus nöi ufgriffe und nennt sis künstlerische Wärk neo cubofuturismo oder äifach cubofuturismo. Thomas Keith: Poetische Experimente der deutschen und russischen Avantgarde (1912–1922). Ein Vergleich. Weidler Buchverlag, Berlin 2005, ISBN 3-89693-440-6 Kubofuturismus und russische Avantgarde im Museum Ludwig (Usstellig 2009−2010) Die offizielli Website vom William Tode (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.williamtode.com
Dr Suprematismus isch e Stiilrichdig vo dr Modärne in dr bildende Kunst. Er isch verwandt mit em Futurismus und em Konstruktivismus. Er isch z Russland entstande und het vo 1915 bis zum Aafang vo de 1930er Joor duurt. Dr Suprematismus isch vom bedütendste Künstler vo dr Russische Awangarde, em Kasimir Malewitsch, noch sinere neo-primitivistische und kubofuturistische Faase in de Joor 1912/13 us de Ideä vom Futurismus uuse entwicklet worde. Vor allem dur dr El Lissitzky het dr Suprematismus De Stijl und s Bauhuus beiiflusst. Es handlet sich drbii um die ersti konsequänt ungeegeständligi oder abstrakti Kunstrichdig: E Kunst, wo vo Geegestandsbezüüg frei isch, stellt d Redukzioon uf äifachsti geometrischi Forme in Dienst vo dr Veraaschauligung vo de 'höggste' menschlige Erkenntnisbrinzipie. Zu de Hauptwärk vom Suprematismus zele d Gmäld vom Malewitsch Schwarzes Kwadraat uf wissem Grund (1915), Roots Kwadraat (1915) und Wiisses Kwadraat auf wissem Grund (1919). Schwarzes Kwadraat uf wissem Grund (1915) Roots Kwadraat (1915) Wisses Kwadraat uf wissem Grund (1917) Michael Maegraith, Alexander Tolnay (Hrsg.): Russische Kunst des 20. Jahrhunderts – Sammlung Semjonow. Klett-Cotta, Stuttgart 1984, S.17. ISBN 3-608-76171-3 El Lissitzky. Ausstellungskatalog Galerie Gmurzynska. Köln 1976, S.64. Heiner Stachelhaus; Kasimir Malewitsch – Ein tragischer Konflikt. Claassen, Düsseldorf 1989, S.20ff,
Appezällerland heisst die hügeligi Landschaft vo de beide Halb-Kantön Appezäll Osserroode (evangelisch-reformiert) und Appezöll Inneroode (römisch-katholisch) i de Region Ostschwiz, wo vo Weide und Streusidlige prägt isch. «Appezällerland» isch en geografische Begriff; im politische Zämmehang werd ehner de Usdruck «beidi Appezäll» brucht (lueg au bi Kanton Appezäll). I de Tourismusbrosche usserhalb vo de Ostschwiz werd för s Appezällerland hüfig de falsch Begriff «s Appezäll» verwändet. Vollständig vom Kanon Sanggalle umschlosse, isch es im Norde dor d Stadt Sanggalle, im Oste dor s Rintl, im Süde dor d Appezäller Alpe mit em Säntis und Hoche Chaste und im Weste dor s Toggeburg begränzt. S mittleri Niveau vo de Höchi liit bi 800 Meter öber Meer. Im Süde vom Land ninnt de hügeligi, spärlich bewaldet Landschaftstüp allmählich voralpine Charakter a. D Ebenalp isch en Höezug, wo vo Alpweide bedeckt isch und vo bizarre Felsformazione öberragt werd. D Alpegipfel vom Säntis beweged sich auf eme Höheniveau vo zwei- bis zweiehalbtuusig Meter. D Säntis bildet zäme mit em Altmaa en Doppelspitz, beidi ghöred zum Alpstaimassiv. Im vo Alpweide bedeckte Vorgebirge präged wit verstreuti Ghöft s Landschaftsbild. Döt liit au de Seealpsee mit sim tüpisch dunkle Wasserspiegel. Näbed de Landwertschaft (Chäsprodukzion) läbt s Appezällerland vorwiegend
Dr Wortizismus (änglisch Vorticism, vo lat. vortex „Wirbel, Sturm“) isch e Richdig in dr bildende Kunst, wo im früeje 20. Joorhundert z Ängland paralleel zum Kubismus und zum italiänische Futurismus entstande isch. Er het sich im Widerspruch zur akademische Dradizioon zum Impressionismus gsee und het sich usdrücklig as e spezifisch änglische Biidraag zur Modärne verstande. E wichdige Vorlöifer vo dr wortizistische Beweegig isch dr Mooler Roger Fry gsi, wo d Usstellige „Manet and the Post-Impressionists“ 1910 und „Second Post-Impressionist Exhibition of English, French and Russian Artists“ 1912 organisiert het und eso dr Impuls für e Nöiorientierig vo dr bildende Kunst in Groossbritannie gee het. Uf d Entwicklig vom Wortizismus het denn dr italiänischi Futurismus e groosse Iifluss ghaa; z. B. uf e Percy Wyndham Lewis, äine vo de zentraale Protagoniste vom Wortizismus. Dr Windham Lewis het zu den erste Künstler ghöört, wo bi dr Künstlerwärkstatt Omega Workshops, wo dr Roger Frys 1913 gründet het, drbii gsi si. Er het sä aber noch eme Händel churz druf verloo. Blast, s Organ vo dr awangardistische Beweegig, isch nume in zwäi Usgoobe im Juli 1914 und Juli 1915 erschiine. Dr Wortizismus isch gege e realidäätsnoochi Daarstellig in dr Kunst gsi, gegen e moralische
Pro Idioms isch en Verein vo Rätoromane im Bündnerland, wo sich gäge d Yyfierig vo de überregionale Schriftsprooch Rumantsch Grischun als Schuelsprooch ùn für de Bruuch vo de regionale rätoromanische Umgangs- und Schriftsprooche („Idiom“) als Schuelsprooche yysetzt. De Verein isch in zwei regionali Sektione gliidret, PRO IDIOMS Surselva im Oberland ùn PRO IDIOMS, secziun Engiadin im Engadin. Luut eigne Aagabe het de Verein insgsamt 4'686 Mitgliider, devo 1'563 in de Engadiner Sektion ùn 3'123 in de surselvische Sektion (Stand: Novämber 2013). Präsidäntin vo de Surselver Sektion isch d Tresa Deplazes, wo de Lorenz Alig abglööst het; vo däm isch de Heinrich Berther Presidänt gsi, ùn vo de Engadiner Sektion de Domenic Tousch (Stand: Augùscht 2016). S Rumantsch Grischun goot ùff en Entwùrf ussem Joor 1982 vùm Zürcher Linguist Heinrich Schmid ùn Mitarbeiter vo de Lia Rumantscha zrùgg. Es isch yygfiert worde, zùme d Problematik z lööse, dass kei gmeinsami Schriftsprooch für alli Romane zur Verfiegig gstande het, sùndern jedi Region e eigni Schriftsprooch (Idiom) gha het. Über d Yyfierig vùm Rumantsch Grischun het d 1980er ùn 1990er Joor dure e sehr emotionali ùn erbitterti Debatte stattgfùnde, wo d Befürworter s Rumantsch Grischun als letschti Chance für d Rettig vùm Rätoromanische,
Di Italienischi Schwiz (Italienisch; Svizzera italiana) umfasst die Gebiet vo de Schwiz, wo d Bevölkerig mehrheitlich italienischsproochig isch. De Kanton Tessin (ohni Gmeind Gurin) bildet zämme mit de Bündner Südtäler, Calancatal, Misox, Bergell, Puschlav und au d Gmeind Bivio im Oberhalbstei di italienischsprochigi Schwiz. Italienisch isch i de Schwiz e Amtssprooch und dodemit em Dütsche, em Französische und em Rätoromanische rechtlich gliichgstellt. De italienisch Dialäkt, wo i de italienische Schwiz gredt wird, ghört zum Lombardische. I de grössere Ort, wo vill Touriste verbii chömed, chönd vill Lüüt au Dütsch oder Änglisch. Vom 16. bis 18. Johrhundert hät au s Veltlin, wo Untertanegebiet vo de Bündner gsi isch, zu de Eidgenosseschaft ghört. Us däm Grund isch damols s Gebiet vo de Italienische Schwiz no zämehängend gsi.
Abstrakti Moolerei (von lat. abstrahere: abzie, drenne) oder au Absoluti Moolerei isch e Sammelbegriff für verschiideni Ströömige in dr Klassische Modärne, wo d Moolwiis nid geegenstandbezooge isch. As Abstrakti Moolerei luegt mä s Ordne oder Komponiere mit Farbe, Kontrast, Linie und geometrische Forme aa ooni absichtligi Abbildig vo Geegeständ. Die Abstrakti Moolerei het mit äim vo de Grundbrinzipie vo dr oobeländische Moolerei broche. Bis zum Aafang vom 20. Joorhundert het sich s künstlerische Schaffe uf real existierendi Objekt bezooge und das isch allgemäin gültig gsi und unabhängig vo dr Schdiilrichdig. In dr erste Helfti vom 20. Joorhundert isch dr Begriff vo dr Abstrakzioon in Bezug uf die Bildendi Kunst immer wiiter brucht worde. Mit Abstrakter Moolerei het mä schliesslig jedi beliebigi Form von ere veräifachende Daarstellig chönne bezäichne, wo d Iidrück vo dr Natur reduziert. Dr Wääg in die räini Abstrakzioon wird in dr Kunstrezensioon as e notwändigi Entwicklig innerhalb vo de allgemäine Tendänz in dr Klassische Modärne aagluegt. So wird die Abstrakti Moolerei as e Konsekwänz vom Neoimpressionismus, Foowismus, Expressionismus und Kubismus ufgfasst. D Aafäng vo dr räin abstrakte Moolerei lige in dr Zit noch 1910. Zu de maassgääblige Gründer zelt mä dr Wassily Kandinsky (1866–1944), dr Frantisek Kupka
Dr Minimalismus oder änglisch Minimal Art isch e Kunstströömig in dr Bildende Kunst (Moolerei, Bildhauerei, Objektkunst), wo in de früeje 1960er Joor in de USA as Geegebeweegig zur gestische Moolerei vom Abstrakte Expressionismus entstande isch. In dr Archidekduur isch er sit de 1980er Joor verdräte. Dr Minimalismus sträbt noch Objektividäät, schematischer Klaarhäit, und Logik und will alles Persönlige entfärne. Tüpisch für Skulptuure und Objekt vom Minimalismus isch, ass si uf s Äifache und Übersichtlige reduziert si, mäistens uf geometrischi Grundstruktuure (sogenannti Primary Structures), wo sich hüfig seriell widerhoole. Die industrielli Brodukzioon und dr Iisatz vo Fertigbrodukt (z. B. Stäi- und Metallblättli (Carl Andre), Neonrööre (Dan Flavin), Staalrääme (Donald Judd), oder die überdimensionaali Vergröösserig (Ronald Bladen, Tony Smith) si vilmol Kennzäiche. So si äigeni Ordnige entstande mit iire äigene Reegle und Gsetz, wo mit Geegesätz wie Aafang und Ändi, voll und leer, operiert häi. Verdräter vo dr minimalistische Skulptuur si dr John McCracken, dr Sol LeWitt, dr Walter De Maria, dr Robert Morris, dr Larry Bell, d Anne Truitt und dr Fred Sandback. Zwar si au in dr Moolerei Farbe und Forme uf s Äifachste reduziert worde (uf Grundstruktuure, monochromi und geometrischi Flechene), wird dr Minimalismus vor allem bi dr dreidimensionaale
Di Arabisch Liga (arabisch جامعة الدول العربية‎ dschāmiʿat ad-duwal al-ʿarabiyya, DMG ǧāmiʿat ad-duwal al-ʿarabīya ‚Liga vu dr arabische Staate‘) isch e Internationali Organisation vu arabische Staate un isch am 22. Merz 1945 z Kairo grindet wore, wu si au ihre Sitz het. Si bstoht us 22 Mitglider: 21 Nationalstaate z Afrika un z Asie un dr Paleschtinänsische Autonomibiet, wu international nit anerkännt sin un inoffiziäll dur d PLO verdrätte wäre. As Hauptziil vum Verbund giltet d Ferderig vu dr Beziehige vu dr Mitglider uf bolitischem, kulturällem, sozialem un wirtschaftligem Biet (Finanzwäse, Transport, Kultur, Gsundhaitswäse, Medie). Au soll d Unabhängigkait un Suveränitet vu dr Mitglidstaate un dr arabische Usseninterässe gwohrt wäre. Strytfäll vu dr Mitglider unterenander solle verhietet un gschlichtet wäre. Derzue soll d Anerkännig vu dr Paleschtinänsische Autonomibiet as unabhängige Staat erraicht wäre. Hauptorgan vu dr Arabische Liga isch dr Rot vu dr Arabische Liga (Ligarot), wu us Verdrätter vu dr Mitglidstaate zämmegsetzt isch. Syni Empfählige sin nume fir die Mitglider verbindlig, wun ene zuegstumme hän. Dr Ligarot dritt alljohr zwai Mol im Merz un im Septämber ordeli zämme, im Merz daage derby d Staats- un Regierigschef (Arab Summits). Usserordeligi Sitzige chenne jederzyt yybruefe wäre. Anderi Organ sin d Komitee,
Dr Fluxus (lat. flux/fluere = fliessend, vergänglig) isch e Kunstrichdig, wo in de 60er Joor vom 20. Joorhundert seer bekannt gsi isch und isch vo naamhafte Awangardekünstler wie sine Gründer George Maciunas und Nam June Paik und vom Bazon Brock, John Cage, George Brecht, Mary Bauermeister, Wolf Vostell, Arthur Køpcke, Benjamin Patterson, Emmett Williams, Dick Higgins, Ludwig Gosewitz, Alison Knowles, Yoko Ono, Robin Page, Tomas Schmit, Ben Vautier, Robert Filliou, Joseph Beuys und Charlotte Moorman wääsentlig brägt worde. Noch em Dadaismus isch dr Fluxus dr zwäiti elementaari Aagriff uf s Kunstwärk gsi, wo im häärkömmlige Sinn negiert worden isch und as bürgerliger Fetisch gulte het. Was zelt het, isch die schöpferischi Idee gsi. Tüpisch für e Fluxus isch die künstlerischi Diräkthäit in jedem Medium. So beschribt d Fluxuspublikazioon „How We Met: Or A Microdemystification”, wie die äinzelne Künstler sich s erste Mol drofe häi. D Beschriibig isch gliichzitig d Umsetzig vom ene fluxustüpische Konzept vom George Brecht für die 16. Usgoob vom Magazin AQ us em AQ-Verlag und e kunsthistorischi Sälbstdefinizioon. S Magazin bestoot us Aagoobe und Materiaalie zu de erste Dräffe zwüsche AY-O, Ben Vautier, George Brecht, Robert Filliou, Dick Higgins, Joe Jones, George Maciunas, Takako Saito, Mieko Shiomi,
Grieche sucht Griechin ischt a deitscher Schpiilfilm us-em Jôhr 1966 vom Rolf Thiele mit-em Heinz Rühmann ond dr Irina Demick en de Hauptrolla. D Vôrlag isch d Prosakomeede mit-em gleicha Titl vom Schweizer Autor Friedrich Dürrenmatt. D Ussa-Uffnahma send z Montreux em Kanton Waadt vo dr Schweiz, z Offaburg en Bada-Wirdaberg bei dr Firma Burda, d Schluss-Szene en Griichaland ond d Enna-Uffnahma en de Bavaria-Filmstudios z Grünwald dreht wôrra. Der Film schbiilt zwar em-ma Fandasiiland, abr s ischt et zo ibrseha ond zo ibrheera, dass dô drmit d Schweiz gmoint ischt, zomôl als Erzehler (mit dr Stemm us-em Off) dr Friedrich Dürrenmatt fungiirt. Als Folge vo kriagerische Usnandrsetzonga send em brava Schbiaßbirger Archilochos seine griichische Ahna vôr rond 700 Jôhr en dr kalda Bergwelt vo de Alba hangabliiba. Abr drotzdem fihlt sich dr Archilochos emmr noh als Griiche, au wenn’r sei Sehnsuchtsland selber noh gar nia persenlich gsäa hôt, sondrn bloß vo de Bildr her kennt. Seit viile Jôhr schafft der guade Môô als kloiner Ondrbuachhaldr en dr Geburdszanga-Abdeilong vo-ma riisiga Betriib, wo-nr – stadd mit seim Nama – bloß mit-ra Nommer gruafa wuud. Sei „Familie“ – falls mr so saga kôô – bestôht us-ma nixnutziga Bruadr ond deam seine
Minimalismus wird brucht für e Formerepertuar in dr bildende Kunst und Desäin e Stiilrichdig in dr Archidekduur e Stiil in dr Nöije Muusig, wo sich vo de 1960er-Joor in de USA entwicklet het en Entwicklig in dr Generative Grammatik in dr Linguistik e Lääbensstiil, wo sich as Alternative zur konsumorientierte Überflussgsellschaft gseet
Dr bis 5.608 m dief Arktisch Ozean, au Nordpolarmeer oder Nerdligs Yysmeer gnännt, isch mit 14,09 Mio. km² dr chlaischt Ozean vu dr Ärd. Är wird mänkmool au as Nääbemeer vum Atlantische Ozean aagsääne. Dr Arktisch Ozean lyt in dr Arktis, im usserschte Norde vu dr Nordhalbchugle vu dr Ärd, im Ramme vu dr vier Pol vu dr nerdlige Hemisphäre zwische dr Kontinänt Asie, Europa un Nordamerika, wu im Siide aagränze. Wel er zwische ne baar Kontinänt lyt un drotz ass er vu dr Wisseschaft här ain vu dr fimf Ozean vu dr Ärd isch, gilttet er au as Interkontinäntal Mittelmeer. Mit em Atlantik isch dr Arktisch Ozean dur s rund 1.500 km brait Europäisch Nordmeer zwische Grenland un Nordeuropa bzw. Skandinavie verbunde un dur e baar verwinkleti Meeresstroße, wu dur d nordkanadisch Inselwält zue dr braite Davistroß weschtlig vu Grenland fiere. Mit em Pazifik isch s nume dur di rund 85 Kilometer brait Beringstroß verbunde. Dr Arktisch Ozean het e Uusdehnig vu rund 14,09 Mio. km² un isch großflechig mit Yys deckt. Im Molloydief, wu 165 km weschtlig vu Spitzbärge lyt, isch er bis 5.607 m dief. Zwische Grenland un Skandinavie gränzt dr Arktisch Ozean an s Europäisch Nordmeer
D Informel oder informelli Kunst (franzöösisch art informel) isch e Sammelbegriff für d Stiilrichdige in dr abstrakte (im Sinn von ere nit-geometrische, geegestandsloose) Kunst in Öiropa noch em Zwäite Wältchrieg. Si het iiri Ursprüng im Bariis vo de 1940er und 1950er Joor ghaa. D Informel isch nid dur en äihäitlige Stiil charakterisiert sondern dur si künstlerischi Haltig, wo s klassische Form- und Komposizioonsbrinzip genauso ableent wie die geometrischi Abstrakzioon. S Brinzip vo dr Formlosigkäit im Spannigsfäld vo dr Uflöösig und vom Wärde vo dr Form isch konstitutiv. Under em Begriff Informel wärde verschiideni abstrakti Ströömige in dr öiropäische Noochchriegskunst zämmegfasst. Noch em Rolf Wedewer schliesst er zwäi verschiidnigi Usdruckswiise ii – s Gestische und d Texturologii. Dr Kunstkritiker Michel Tapié het dr Naame art informel für e Bariiser Usstellig im Studio Facchetti im Novämber 1951 brägt, won er ere der Ditel Signifiante de l'informel gee het. Vor allem in dr Früezit het mä au d Bezäichnig Daschismus brucht, wo dr Kunstkritiker Pierre Guéguen brägt het. En andere sünonüme Begriff is Lürischi Abstrakzioon. Künstler vom (dütsche) Informel wo internazionali und kunsthistorischi Bedütig häi, si dr Peter Brüning, Carl Buchheister, Karl Fred Dahmen, Karl Otto Götz, Hans Hartung, Gerhard Hoehme, Winfred Gaul,