rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S spezifische Gwicht vom ene füsikalische Körper isch s Verheltnis vo sinere Gwichtschraft zu sim Volume. S spezifische Gwicht wird hüte in dr Füsik und in dr Technik kuum me brucht. Es hängt vo dr Ärdbeschlöinigung ab, wo vo Ort zu Ort e chli verschiide isch. Im Allgemäine git mä hüte d Dichti vom ene Körper aa und us deere cha mä s spezifische Gwicht abläite, wemm mä s brucht. S spezifische Gwicht vom ene Material isch si Gwichtschraft bezooge uf si Volume γ = F G V {\displaystyle \gamma ={\frac {F_{\mathrm {G} }}{V}}} Drbii isch γ {\displaystyle \gamma } (griech. Gamma) s spezifische Gwicht F G {\displaystyle F_{\text{G}}} d Gwichtschraft V {\displaystyle V} s Volume oder bezooge uf d Dichti γ = ρ g {\displaystyle \gamma =\rho \,g} Drbii isch ρ {\displaystyle \rho } d Dichti vom Material (Masse bro Volumenäinhäit, tüpischerwiis kg/m3) g {\displaystyle g} d Normalbeschlöinigung (Uf dr Ärde 9.81 m/s2) D Äinhäit isch [ γ ] = k g ⋅ m m 3 ⋅ s 2 = N m 3 {\displaystyle [\gamma ]={\frac {\mathrm {kg} \cdot \mathrm {m} }{\mathrm {m} ^{3}\cdot \mathrm {s} ^{2}}}={\frac {\mathrm {N} }{\mathrm {m} ^{3}}}} DIN 1306 Dichte; Begriffe, Angaben. Bergmann, Schaefer:
D Hüdrostatik isch d Leer vo umbewegte, ströömigsfreie Flüssikäite. Si isch e Däilgebiet vo dr Fluidstatik. Dr Druck in ere ideale Flüssikäit am ene Punkt isch in alle Richdige gliich. Wenn nume d Schwerchraft wirkt, denn entspricht dr Schweeridruck (au hydrostatische Druck) dr Summe us em (Atmosphäre-)Druck an dr Oberflechi und em Druck, wo vom Gwicht vo dr Flüssigkäitssüüle über däm Punkt chunnt. Dr Schweeridruck hänggt nume vo dr Diefi ab, aber nid vo dr Form vom Gfääss. Das wird as s hüdrostatische Paradox bezäichnet. Zum die hüdrostatischi Grundgliichig abzläite, überläit mä sich, ass im Schweerifäld vo dr Ärde g uf s druckbelastete kwaderförmige Volumenelimänt d V = d x ⋅ d y ⋅ d z {\displaystyle dV=dx\cdot dy\cdot dz} mit dr Dichti ρ {\displaystyle \rho } wirkt, vo oobe dr Druck p ( y ) {\displaystyle p(y)} . Vo unde (vo dr positive in die negativi y-Richdig) wirkt e Gegedruck p ( y ) + d p {\displaystyle p(y)+dp} . Zwüsche dr oobere und dr undere Site vom Volumenelimänt waggst dr Druck also um d p {\displaystyle dp} und dä Underschiid will mä bestimme. Für daas stellt mä s Gliichgwicht vo de Chreft in dr y-Richdig ∑ F y
As Kommunizierendi Rööre oder Kommunizierendi Gfääss bezäichnet mä Gfääss, wo oobe offe aber unde mitenander verbunde si. E homogeni Flüssikäit stoot in iine überall gliich hooch, wil d Schweerchraft und dr Luftdruck öberall konstant si (Hüdrostatischs Paradox). Wenn d Flüssikäit inhomogen isch, verhalte sich d Hööchene vo de Flüssigkäitssüüle (vo dr Flächi us grächnet, wo si sich berüere) umkeert wie iir spezifischs Gwicht. S Prinzip vo de kommunizierende Gfääss cha uf verschidnifi Arte usgnützt wärde, öbbe bi spezielle Mässgräät wie dr Schluuchwoog und dr Kanalwoog (eme Nivellier), wo mä mit ere Hööchiunderschiid uf Bruchdäil vo Millimeter genau cha mässe. Bim Heber, won e Form vo Suugbumpi isch, hört dr Drabsfeer vo dr Flüssikäit erst uf, wenn die bäide Oberflechene gliich hooch si. Sifoon si Wasserläitige, wö zerst aabe göön und denn uufe. Wasserdürm bruche s Brinzip vo de kommunizierende Gfääss, zum in de Wasserläitigen dr Druck gliich z halte. Video vo Kommunizierende Rööre
A Baal isch a ronds Deng, må mor werfà, kiggà, schlagà oddr sonscht ebbes dormid doà kò. S´geid ganz verschiedene Bäll: Fuaßbäll, Handbäll, Schonglierbäll, Tennisbäll, Wassrbäll ond viele andore Ardà. Maeschdens send se mit Lufd gfilld, s´geid abor ao welche, må äbbes anders drenndenn isch, zom Beischbiel isch en de Schonglierbäll oft Hirsa drenndenn. Schonglierbäll bombd mor außerdem ned uf, wia on Wassorbaal, weil dees däd nemlich gar ned gangà, weil då isch d´Außàhaudt aus Schdoff oder Läador ond s´geid maeschdens koe Blaschdik. Bei andore Bäll isch d´Außàhaut aus Gommi on då drom isch nå no Läador, wia beimà Handball. Frior hådd mor d´Bäll, weil mor då no koe Blaschdik ghet hådd, aus mà Bläsle von rà Sau gmachd. Dia hådd mor nå nò ufblåsà. Commons: Balls – Sammlig vo Multimediadateie
Sauerkraut, Suurchrut, Suchruud oder Choucroute isch Weißkraut, wo in schmale Schtroife gschnitte oder ghobelt isch, und wo mr denn haltbar macht, indem mr s eisalzt ond vergäre lässt (Milchsüregärig). Dabei ischs wichtig, daß des Kraut ned mit der Luft zsammekommt, des erreicht mr traditionell, indem mr en Holzdeckl druflegt, wo mr mit em Schtoi beschwert, no schtoht emmr ebbes von der Lake (wo sich beim eisalze von selber bildet) obe drüber. Di ganze Prozeduur dauret vier bis sechs Wuche. Für Weinsauerkraut wird zusätzlich e weng Weisswoi zue gebe. Krauthobel ond drvor a Kernausstecher Weisskraut (vorna) Choucroute, wie mes z Colmar serviert überchunnt. Commons: Sauerkraut – Sammlig vo Multimediadateie Sauerkraut Iitrag Nr. 188 im Register vo de Traditionelle Läbesmittel vom öschtrichische Lebensministerium Rittinger: Das Biologische Kochwert-Kochbuch, Gräfe und Unzer, München, ISBN 3-7742-4619-X, S. 69 (Milchsauers Gmüas) Normdate: GND: 4051799-8
Sprengerle (in dr Schwiz Anisbrötli oder Springerli – im fränkische Ruum Eierzucker gnennt) send a Gebäck, wo mr vor dr Weihnachtszeid backt, daß se no z Weihnachte schee woich send. Für den Doig nemmt mr Oier, Zucker, Mehl ond Hirschhornsalz, daß se au uffganget oder a Fiaßle krieget. Der Doig wird ausgrollt, no wird mit em Model a Bild nuffdruckt, dann doilt mr se ond lässt se en Dag otrockne. No schtreicht mr awengle Wasser über d Onterseit ond backt se. Zwische November ond em nuie Johr fendet all Johr a Ausstellong mit em Thema Sprengerle em Museum em Schlessle in Freiberg am Neckar statt. Em elsässischa Lítzelstoi geit s a Sprengerles-Museum. En dr Stadt Strasburg, Pennsylvania (USA) geit s a „Springerle-House“, a klois Cafe mit ere Model-Sammlong. Holzmodel aus Hohenlohe. ISBN 3-923740-06-9 Elke Knittel und Rolf Maurer: Modelschätze. Silberburg-Verlag 2005, ISBN 3874076768. Linus Feller: Änismodel – Geschichte, Brauchtum, Symbolik. Paradies-Verlag 1998. Almute Grohmann: Backen mit Modeln. ISBN 978-3000331657 Commons: Springerle – Sammlig vo Multimediadateie www.springerle.com Änisbrȫtli, Schweizerisches Idiotikon Bd. 5, Sp. 955
Radius cha si: dr Abstand vo dr Kräislinie vom Middelpunggt vom ene Kräis oder vo dr Chugeleoberflechi zum Chugelemiddelpunggt lat. für Speiche, en Underarmchnoche äini vo de säggs groosse Aadere dr Lengi noch im ene Insekteflügel e Kennzaal vom ene Graaf in dr Graafetheorii s Radio vom ene Studänteveräin an dr ETH Züri e Verlag z Stuttgart e Familienaame; bekannti Lüt wo eso ghäisse häi: Justus Radius (1797–1884), e dütsche Patholog RADIUS stoot für: Remote Authentication Dial-In User Service, e Netzwärkprotokoll
As Radius (vo lat. radius; „Straal“) (dütsch: Halbmässer) bezäichnet mä in dr Geometri dr Abstand zwüschen em Middelpunggt M vom ene Kräis und dr Kräislinie. Allgemäiner häisst au bin ere dreidimensionale Chugele oder ere n{\displaystyle n}-dimensionale Sfääre dr Abstand zwüsche em Middelpunggt und dr Chugeleflechi bzw. Sfääre eso. Gläägentlig wird au e Strecki, wo dr Middelpunggt vo dr Figur mit iirem Rand verbindet, as Radius oder Halbmässer bezäichnet. Verallgemäineret het jedes geometrische Objekt mit eme kräisförmige Kweerschnitt oder ere kräisförmige Grundflechi e Radius, also au e Zylinder oder e Chäigel. Dr Radius r entspricht em halbe Durchmässer d. r=d2{\displaystyle r={\frac {d}{2}}}. Zum Kreisumfang U verhaltet sich dr Radius eso: r=U2π{\displaystyle r={\frac {U}{2\pi }}}. Zur Kräisflechi A verhaltet sich dr Radius eso: r=Aπ{\displaystyle r={\sqrt {\frac {A}{\pi }}}}.
D Exhaustionsmethode isch en antiks Verfaare, wo mä mit em Flechene berächnet het, also en alts Integrazionsverfaare. Dr Antiphon (430 v. d. Z.) isch überzügt gsi, ass mä e Kräis chönn kwadriere, wil mä jedes Polygon in e Kwadrat mit dr gliiche Flechi cha verwandle. Er isch drvo usgange, ass mä e Vilegg im ene Kräis, wo d Egge von em uf dr Kräislinie lige, nüme vom Kräis chönn underschäide wärde, wenn d Zaal vo sine Site grooss gnueg isch, und dr Kräis denn völlig „erschöpft“ sig. Mit dere Idee het dr Eudoxos vo Knidos d Exhaustionsmethode entwigglet und eso s Volume von ere Pyramide und vom ene Chäigel berächnet. Dere Methode säit mä d Exhaustionsmethode (vo exhaurire, lat. „uusenee“, „erschöpfe“, „vollände“). Dr griechisch Gleerti Archimedes (287–212 v. d. Z.) het das Verfaare 260 v. d. Z. brucht und mithilf vom ene 96-Egg uusegfunde, ass 3 + 10/71 < π < 3 + 10/70 isch, und s bestimmte Integral von ere Parable usgrächnet. S Verfaare isch bis ins 17. Joorhundert e wichdigs Integrazionsverfaare gsi. Dr Ludolph van Ceulen het mit em Archimedes siner Arbet witergmacht bis zum 2 62 {\displaystyle 2^{62}} -Egg im Kräis und het Pi noch drissig Joor
S Brinzip vom Cavalieri (au bekannt als dr Satz vom Cavalieri oder s Cavalierische Brinzip) isch en Ussaag us dr Geometrii, wo uf e italiänisch Mathematiker Bonaventura Cavalieri, wo vo 1598 bis 1647 gläbt het, zrugggoot. Es säit us: Zwäi Körper häi s gliiche Volume, wenn iiri Schnittflechene in Ebene parallel zun ere Grundebeni in entsprächende Hööchene dr gliich Flecheninhalt häi. En anderi Formulierig isch: Wenn zwäi Körper zwüsche de Ebene E 1 {\displaystyle E_{1}} sowie E 2 {\displaystyle E_{2}} lige, wo zuenander parallel si, und wenn si vo jedere Ebeni E ′ {\displaystyle E'} , wo zu deene parallel isch, so gschnitte wärde, ass gliich groossi Schnittflechene entstöön, denn häi die Körper s gliiche Volume. Java-Applet zum Cavalieri-Prinzip vom Walter Fendt Mit dere Bedingig isch au klaar, dass die bäide Körper gliich hooch si.
Dr Milhüüser Tràm fàhrt zitter'm 13. Mai 2006. Ar hàt dàto viar Linia, wo dur Milhüüsa un bis uf Thànn fàhra. As hàt scho friahier a Tràmway z'Milhüüsa gaa, zwìscha 1882 un 1957. D Bàhn ìsch sallamols schmäler gsìì às dàto: 1 m breit. Ànna 1884 sìn zwei Unternamma grìnda worra: TM (Tramway Mülhausen) un SMEW dia han sìch àm 30. Juni 1930 zammagschlossa. S Fàhrnetz ìsch sallamols güet verbreitet gsìì, mìt mehrera Linia wo bis uf Brunscht, Riedsa, Pfàscht oder Ansa gànga sìn. Àm Ààfàng sìn Dàmpflokomotiva gsìì; àwer ìn dara Zitt ìsch Milhüüsa elektrifiziart worra, dur d Firma Siemens & Halske, un d Tràmway-Linia vu Durni hàt àm 23. Juli 1894 mìt Elektri fànga-n-à làuifa. Fer dia Glagaheit hàt dr Müsiklehrer Joseph Baumann, vu Durni, a Liad Komponiart: „D'r Milhüsar electrischa Tramway“. Àm meischta ìsch dàs Netz 57 km làng gsìì. Gega d 1950. Johra ìsch s Auto ìmmer mehr Moda worra. Àm 18. März 1947 ìsch dr erschta Trolleybus uf dr Linia 4 igfiahrt worra. Àm 12. Mai 1957 ìsch dr letschta Tràmway uf dr Linia 11 verschwunda, ersetzt vum Autobus. Speeter, wenn mankmol d Stroßa nèi gmàcht worra sìn, hàt ma àb un züe dia àlta
Ysebahnsignaal (Signaal kunnt vo latiin. signum ‚Zeichè‘), un bezeichnet optischi, akustischi odder elektronischi Signaal, wo im Betrièb vo dè Ysebahn Informationè in Form vo Signaalbegriff übermittlet. Sie diènet dè Sicherig vo Zug- un Rangyrfaartè un dè Beschleunigung vom bahnbetrièblichè Betrièbsablauf. Im engerè Sinn sin dõmit diè Streggèsignaal gmeint, wo an èrè Ysebaanstreggi stönn. D Signaal übermittlet èm Füürer vo Ysebahnfaarzüüg Informationè un Uffträäg übber dè Faarwäg. Si wörred vom Faardiènschtleiter odder Wärter als Bedièner von èm Stellwärk gää. Wichtigi Informationè, die mit Signaal übertrait wörred, sin unter anderem, ob un mit wellerè Gschwindigkeit gfaarè wörrè darf. I dè Frühzit vo dè Ysebaangschicht, als oft nu ein odder zwei Züüg uff èrè Streggi vokeert sin, hèt mo eifachi Methodè zu dè Voständigung vowendet. D Kommunikation isch mittels Pfyfè, Winkè, Schwenkè vo Faanè odder Laternè durrègfüürt worrè. Mit stygender Zugzaal isch sell unpraktikabel worrè un s isch znägscht èn Zitabschtand ygfüürt worrè, nõch demm èn Zuug èm anderè uff èrè Streggi hèt folgè dürfè. Dôby isch au nõch Zugart un Gschwindigkeit unterschiddè worrè, sodass èn Personèzug èm Güèterzug nu mit großem Abschtand hèt folgè dürfè, während er nõch èm Schnellzug nu èn gringè Abschtand hèt yhaltè müèsè. Trotz unterschydlichè Gschwindigkeitè isch somit
Dr Johan Ludvig Heiberg (* 27. Novämber 1854; † 4. Januar 1928) isch e dänische Mathematikhistoriker und klassische Filoloog gsi. Dr Heiberg het klassischi Filologii und Mathematik studiert und het 1879 z Kopehage über en Archimedes mit dr Dissertazioon Quaestiones Archimedeae promoviert. Er isch zerst Gümnasialleerer worde und vo 1884 bis 1895 Diräkter vom ene Gümnasium. In de 1880er Joor het er e Bewegig für e Griechisch-Underricht an dänische Gümnasie aagfüert. 1896 bis 1924 isch er Brofässer für klassischi Filologii z Kopehage gsi, und het sich nit nume uf si mathematikhistorischs Spezialgebiet beschränkt. Im akademische Joor 1915/16 isch er Räkter vo dr Uniwersidäät gsi. Dr Heiberg isch vor allem wäge sine Arbäite über e Archimedes bekannt worde. 1880/81 het er z Leipzig bi Teubner e Wärkusgoobe in drei Bänd uusegee. 1906 het er z Konstantinopel s Manuskript vom ene Wärk vom Archimedes entdeggt, wo bis denn unbekannt gsi isch. Er het din über sini „mechanische“ Methode gschriibe, won er mit ene e Hufe vo sine geometrische Entdeckige gmacht het. Ursprünglig isch s Manuskript in dr Bibliothek vo dr griechisch-orthodoxe Chille in dr Graabchille z Jerusalem gsi und spööter in deren iirem Metochion z Istanbul. Er het 1906 und 1908 zwäi
D Uniwersidäät Kopehaage (dänisch: Københavns Universitet, latiinisch: Universitas Hafniensis) isch die eltist Uniwersidäät in Dänemark und het iire Sitz z Kopehaage. Dr Zaal vo de Studänte nooch isch si die zwäitgrössti Uniwersidäät im Land. Si isch im Joor 1479 gründet worde und isch noch dr Uniwersidäät Uppsala die zwäiteltisti Hochschuel in Skandinawie. D Geböid vo dr Uniwersidäät lige hüte im ganze Groossruum Kopehaage verströit, s Haupt- und d Verwaltigsgeböid si aber immer no in dr Innestadt. D Uniwersidäät Kopehaage isch Mitgliid im Hoochschuelverband International Alliance of Research Universities. In iirer mee as 500-jöörige Gschicht het s immer wider Ändrige gee, hüte isch si in säggs Fakultääte iidäilt: Theologischi Fakultäat (dän: teologi / Abk. TEOL) Juristischi Fakultäät (jura / Abk. JURA) Sozialwüsseschaftligi Fakultäät (samfundsvidenskab / Abk. SAMF) Medizinischi Fakultäät (sundhedsvidenskab / Abk. SUND) Humanistischi Fakultäät (humaniora / Abk. HUM) Natur- und Umwältwüsseschaftligi Fakultaät (natur- og biovidenskab / Abk. SCIENCE) D Ääscheniöörwüsseschafte si an dr Uniwersisäät Kopehaage nit verdräte. Es git drfür d DTU, won e äigeständigi Technischi Uniwersiäät z Lyngby isch, grad usserhalb vo Kopehaage. Commons: Uniwersisäät Kopehaage – Sammlig vo Multimediadateie Hauptsite vo dr Uniwersidäät Kopehaage (dänisch) Theologischi Fakultäät (dänisch) Juristischi Fakultäät (dänisch) Gsellschaftswüsseschaftlichi Fakultäät (dänisch) Medizinischi Fakultäät (dänisch) Humanistischi
Valparaíso (dütsch Paradiisdaal) isch e Haafestadt in Chile mit öbbe 278'000 Iiwooner. D Agglomerazioon Valparaísos umfasst 905'300 Iiwooner (Stand: 2004). D Stadt isch dr Sitz vom chilenische Kongräss. Au d Desventuradas-Inseln, wo mee as 1'000 km äwägg si, zelle zur Stadt. Valparaíso ligt an ere Bucht vom Pazifische Ozean, wo gege Norde offe isch. Dr Haafe isch äine vo de bedütendste im Land. Dr Charakter vo dr Stadt isch dr Inhalt von e Hufe literarische, musikalische und künstlerische Interpretazione. D Stadt gältet as die kulturelli Hauptstadt vo Chile. Im Juli 2003 isch dr historisch Stadtkärn mit sinere Architektur us em 19. und 20. Joorhundert vo dr UNESCO zum Wältkulturerb erkläärt worde. Commons: Valparaíso – Sammlig vo Multimediadateie Iidrag in der Wälterbliste vo dr UNESCO uf Änglisch und uf Französisch
D Alice Munro (* 10. Juli 1931 z Faken, Ontario as Alice Ann Laidlaw; † 13. Mai 2024 z Ontario) isch e kanadischi Schriftstelleri gsii. Mit ihrem umfangryche verzellerische Wärch isch si z Kanada un im angelsächsische Sprochraum e Bestsellerautori gsii. D Munro isch mit e Huffe Bryys uuszaichnet wore, unter anderem anne 2009 mit em Man Booker International Prize. Am 10. Oktober 2013 isch ere dr Nobelbryys fir Literatur zuegsproche wore. D Alice Munro het z Ontario un z British Columbia gläbt. D Munro isch as eltschti Dochter zämme mit zwai Gschwischtrig uf ere Silberfuchsfarmz in Wingham ufgwachse. Wu si zeh Johr alt gsii isch, isch het ihri Mueter e sälteni Form vu dr Parkinson-Chranket iberchuu. Zwische 1949 un 1951 het si an dr University of Western Ontario Journalismus studiert. Us Gäldmangel het si ihre Studium abbroche, hehet dr Jim Munro ghyrote un het vier Dechtere uf d Wält brocht. Ihri Dochter Sheila Munro het anne 2002 d Chindhaitserinnerige in Lives of Mothers and Daughters: Growing Up With Alice Munro publiziert. Anne 1972 het sich d Munro vu ihrem Mann drännt, vier Johr speter, anne 1976, het si dr Geograf Gerold Fremlin ghyrote. D Munro het lang mieße warte,
D Organisation fir s Verbot vu chemische Waffe (ängl.: Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons, OPCW) isch en autonomi internationali Organisation, wu dur bsunderi verdragligi Beziehige dr Verainte Natione aagschlossen isch. Si iberwacht d Yyhaltig un Umsetzig vu dr Chemiwaffekonväntion. Si lait d Rammebedingige fescht un het e Kontrollreschim mit wyte Vollmachte. D OPCW het am 28. April 1997 ihre Arbet ufgnuu. Si het ihre Sitz z Den Haag/Niderlande. Generaldiräkter isch dr tirkisch Diplomat Ahmet Üzümcü. Mit em Bydritt vu Somalia, wu am 28. Juni 2013 in Chraft drätten isch, ghere 189 Staate dr Organisation aa. Dodermit hän nume sibe Staaten d Chemiwaffekonvention nonig ratifiziert: Ägypte, Angola, Israel, Myanmar, Nordkorea, Sidsudan un Syrie. D Ratifizierigsstaate sin verpflichtet, alljohr e Bricht iber d Maßnamme zue dr Umsetzig vu dr Konväntion aazlege. As Glaich zue dr OPCW mien alli Verdragsstaate ne Informationsbherde nänne. Z Dytschland ibernimmt s Uuswärtig Amt die Funktion, z Eschtrych isch s Bundesminischterium fir Wirtschaft un Arbet. S Kontrollreschim bstoht us unabhängige Inschpäktore, wu uuaagmäldete Militäraalage, zivili Induschtribedrib un Laboratorie bsueche derfe un d Vernichtig vu chemische Waffe iberwache. Z Dytschland wäre d Induschtrikontrolle dur s Bundesamt fir Wirtschaft un Uusfuhrkontroll durgfiert. Finanziert wird d Organisation dur Mitglidsbydreg,
Dr Demokrit vo Abdera (altgriech. Δημόκριτος, Dēmókritos; * 460/459 v. d. Z. z Abdera in Thrakie; † vermuetlig im früeje 4. Joorhundert v. d. Z.) isch e antike griechische Filosoof gsi. Er ghöört zu de Vorsokratiker und gältet as dr letscht grooss Naturfilosoof. Dr Demokrit isch e Schüeler vom Leukipp gsi und het in sinere Häimetstadt Abdera gläbt und gleert. Abdera, wo dr Demokrit uf s Wält cho isch und gläbt het, isch e ionischi Kolonii in Thrakie gsi. Dr Demokrit het riichi Elteri und mit sim Vermööge isch er wit ume gräist. Vo sine Schrifte si nume no Fragmänt übrig. Es git aber e Verzäichnis vo dine Schrifte und das zäigt ass er e Verständnis vom ganze Wüsse vo sinere Zit gha het. Sini Zitgenosse häi em dr Übernaame dr „lachend“ Filosoof gee. S Ziil vo sinere Leer isch gsi, ass d Seel dur d Theorii vom Wääse vo de Ding in e häiteri Stimmig chiem. Däm Gliichmuet het er „Euthymia“ (wörtlig: Woolgmuethäit) gsäit und en as s höggste Guet bezichnet. Dr Demokrit het e groosse Iifluss uf e Platon ghaa, au wenn dä iin niene mit em Naame erwäänt, und uf e Aristoteles, wo sini Leer usfüerlig undersuecht
Dr Romanus isch im Johr 897 Papscht gsii. Dr gnau Wahldag isch nit bekannt. D Inthronisation het im Augschte 897 stattgfunde, s Änd vum Pontifikat wird uf Novämber 897 datiert. S isch aber nit ganz sicher, eb dr Romanus gstorben– in däm Fall isch er villicht vergiftet wore – oder abgsetzt woren isch – in däm Fall het er wohl as Mench wytergläbt. D Wahl vum Romanus, wu vorhär Kardinalprieschter vu San Pietro in Vincoli gsii isch, het vor em Hintergrund vu dr Ussenandersetzige um d Rächtmäßigkait vum Pontifikat vum Formosus stattgfunde, wu ihre Hegschtpunkt in dr Lyychesynod im Summer 897 gfunde hän. Dää vu s Romanus’ Amtsvorgänger Stephan VI. durgfiert Schauprozäss het d Aahänger vum Formosus verbitteret, wu wahrschyns d Inthronisation vum Romanus derno bedribe hän. In syym churze Pontifikat het dr Romanus d Amtshandlige vu syym Vorgänger fir uugiltig erklert. Dr Formosus rehabilitiert het aber erscht em Romanus sy Noofolger, dr Theodor II.. Bruno W. Häuptli: Romanus. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 22, Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2, Sp. 1163–1164. Vito Loré: Romano. In: Massimo Bray (Hrsg.): Enciclopedia dei Papi. Band 2: Niccolò I, santo, Sisto IV. Istituto della Enciclopedia Italiana, Rom 2000, S. 50–51 (treccani.it).. Commons: Romanus –
E Zaalesüsteem wird zur Daarstellig vo Zaale verwändet. Jeedes Zaalesüsteem het Reegle, wien e Zaal als e Folg vo Ziffere beziejingswiis Zaalezäiche daargstellt wird. Die modärni Forschig underschäidet zwüsche additiven, hübride und posizionelle (Stellewärt-) Zaalesüsteem. * Im ene Addizionssüsteem wird e Zaal as Summe vo de Wärt vo iire Ziffere daargstellt. D Posizioon vo de äinzelne Ziffere spiilt drbii käi Rolle. E Bischbil isch s Strichlisüsteem (Unärsüsteem), wo mä vilmol brucht, wenn mä öbbis will schriftlig mitzele (wie zum Bischbil d Getränk uf eme Bierdeckel). D Zaal n {\displaystyle n} wird doo mit n {\displaystyle n} Strichli daargstellt. Das isch vermuetlig äins vo de eltiste Zeelsüsteem überhaupt. S Unärsüsteem wird seer schnäll unübersichtlig, wemm mä gröösseri Zaale daarstellt. Dorum isch s mäistens üüblig, ass mä d Zaale in Blöck zämmefasst, zum Bischbil ass mä jeede fümft Strich kweer über die vier Äinzelstrich vornedraa schribt. S Ufzele isch also bi däm Süsteem seer äifach, was bi andere Süsteem im Allgemäine nit eso liicht ggot. Mä schribt d Grundziffere vor em Zäiche, wo as Potänz von dr Basis gältet und die bäide Wärt wärde mitenander multipliziert. In de öiropäische Zaalesüsteem si sonigi Hübridsüsteem so guet wie nie vorchoo, in Mesopotamie aber scho
Zaale si abstrakti, mathematischi Objekt – Objekt vom Dänke –, wo sich historisch us Vorstellige vo dr Gröössi entwigglet häi. Mit ere Mässig bringt mä en Aspäkt von ere Beobachdig, wo als Gröössi verstande wird, mit ere Zaal in Verbindig, zum Bischbil bim Zele. D Zaale spiile dorum für die empirische Wüsseschafte e zentrali Rolle. In dr Mathematik, wo d Zaale und iiri Struktur formal undersuecht, umfasst dr Begriff seer verschiidenartigi Konzept. Die häi sich as Verallgemäinerige entwigglet vo intuitive Zaalekonzept, wo s scho gee het, sodass män sä au as Zaale cha bezäichne, au wenn si zum Däil wenig Bezug zu de Konzept häi, wo ursprünglig mit Mässige verbunde gsi si. Mänggi vo deene Konzept si in dr Mathematik von grundleegender Bedütig und wärde in fast alle Däilgebiet verwändet. S Konzept vo de natürlige Zaale goot in d Urgschicht zrugg. Mä brucht sä zum Zele und si häi e grundlegendi Bedütig. Vo öbbe 2000 v. d. Z. aa häi d Egüpter und d Babylonier mit Bruchzahle (razionale Zaale) grächnet. Z Indie het sich im 7. Jhd. n. d. Z. e Verständnis vom Null entwigglet und vo de negative Zaale. Irrazionali Zaale wie 2 {\displaystyle {\sqrt {2}}} oder 5 {\displaystyle