rlitschk/wikidir huggingface dataset:
La Manivelle isch zeerscht s elsassische müsikàlisch Duo gsin, wii de Liselotte Hamm, de Jean-Marie Hummel un de Jeff Benignus (vu 1978 bis 1983) gegrindet hen. Mét dr Zit isch La Manivelle dr Nàmme fr de Projekte wore, wii`s Duo Hummel un Hamm mit àndri Müsikr màche un vun de Association (Veraan), wii de Liselotte, de Jean-Marie un ihri Pàrtnr bi dr Realisation devun untrstitzt. De zwei unerméedlich Troubadure vun de elsassisch Müssik un Poesie heere nit uff sich ze präsentiire uff de Brettel vun de Konzerthalle un de Cabarets, - de Bibliotheke, vum Elsass... vum Ditschlànd, de Schwiz, Eeschtrich, Litaue, Serbie, Tschechie, Pole, Vereinichte Staate, bis nooch Mayotte... aach uff de grossi Feschtivalbéehne: z. B. mét Begleitung durch de 40 Inschtrumentalischte vun de Rhinwagges bim Feschtival Summerlied 2002, mét de Müssikr vum „Barabli Hit“ én e feschtlich Hommage àn dr Germain Muller - un de Mario Hirlé. Mr heert se uff àlli Kontinente wo `s Gemeinschàfte vun Elsassr ém Exil gibt. Ihr Repertoire - uff Elsassisch, Ditsch un Frànzeesch (plüs e pààr Léedr én Italienisch, Jiddisch, Spanisch, Anglisch,...) wurd zuem-e Deil vum gross Humor, zuem-e Deil vun de eije poetisch Vràrbeitung characteriséert - gràd bi de „Leesunge in Müssik“
Jeune Homme isch e Schwiizer Komödie vum Regisseur Christoph Schaub ussem Joor 2006. D Dreharbete sin im im Mai/Juni 2005 z Gämf un z Züri gmacht worde. De Film handlet vumene junge Dütschschwyzer, wo in d Welschschwyz go als Aupair schaffe goot. D Handlig parodiert eso Theme wie de Generationekonflikt, Erwaggsewerde un s Verhältniss zwüsche Welsch- un Dütschschwyzer. In de Hauptrolle spiilt de Matthias Schoch. In d Kinos isch de Film im Januar 2006 cho, un d Free-TV Premiere vum Film isch am 30. September 2007 gsi. De Dialog im Film un d Filmmusik isch uff Französisch un Schwyzerdütsch; d Musik isch vum Chansonier Michael von der Heide. Am Aafang vum Film halte d Madeleine (Alexandra Vandernoot) un de Hugues (Didier Flamand) Dumoulin, e relativ wohlhabens Gämfer Ehepaar, Vorstelligsgsprööch für e Stell als Aupair ab. De Sebastian Zollweger (Matthias Schoch), en 18. Jäärige Bueb vo Affoltere, verpasst zwar fast de Termin, wird aber schlussändli ussgwäält, obwohl er eigetli völlig unerfahre un unqualifiziert isch. Näbe de Tatsach, dass di meiste andre Bewerber e völligi Katastrof sin un er em Baby Mahaut (Noémie & Chloé Drevon) sofort sympathisch isch, spiilt au no e grossi Roll dass de Hugues nit bsunders treu isch,
De Näbelspalter isch e Schwiizer Satireziitschrift. Er isch 1875 vom Jean Nötzli z Züri gründet worde. Am Aafang hät er „Illustriertes humoristisch-politisches Wochenblatt“ ghäisse. Sit 1996 chunt de Näbelspalter äinisch pro Monet use. Sits s änglischi Satire-Heftli Punch (1841–2002) nüme git, isch er s eltischti Satiremagazin vo de Wält. I de 1930er-Jaar und noch em Zwäite Wältchrieg hät de Näbelspalter waarschindli sini grööschti Ziit gha. Er hät sich gäge Gwalt algemein, gäge d Ideologie vo de Nationalsozialischten und iri Mitläufer i de Schwiiz und gäge d Frontischte gschtellt. Drum isch er 1933 im Tüütsche Riich verbote worde. De Jean-Frey-Verlag hät de Näbelspalter 1922 verchauft, wil er nume no 364 Stuck loosworden isch. Am Ändi vom Chrieg, hät de neu Verleger, de Ernst Löpfe-Benz 30.000 Stuck pro Wuche verchauft. Bis id 1960er-Jaar isch de "Näbi" d Speerspitze vo de geischtige Landesverteidigung im Chalte Chrieg gäge de Kommunismus gsi. E wichtigi Person isch de Chefredakter Carl Böckli (1889–1970) gsi. Bis 1962 hät er tuusigi vo Text und Zäichnige im Näbelspalter abtrukt, amigs mit sim Chürzel "Bö". De Bö isch e so beliebt gsi, das d Uuflaag bis uf 70'000 Stuck gschtige isch. De Näbi isch s satirischi Läitmedium vo de Schwiiz gsi
Dr Bruno Epple (* 1. Juli 1931 z Rielasinge im Hegau; † 11. August 2023 z Alleschbach) isch e dytsche Schriftsteller un Dichter gsi. Är wird au dr Wangener Molerpoet gnännt. D Familie vum Epple isch anne 1935 uf Radolfzell zoge, wun er mit drei Gschwischtrig ufgwagsen isch. No dr Volksschuel isch er vier Johr uf d Oberealschuel un ab 1946 z Konschtanz uf s Heinrich-Suso-Gymnasium. 1950 isch em e Freiblatz am Lyzeum un Internat vu dr Stiftsschuel vum Benediktinerchloschter z Engelberg im Schwyzer Kanton Obwalde aabote wore, dert het er im Juli 1952 di altsprochlig Matura gmacht. Im Spotjohr 1952 het er an dr Universitet Frybeg aagfange Dytsch, Gschicht, Romanischtik un Philisophi studiere, im Spotjohr 1954 isch er fir zwai Semeschter an d Ludwig-Maximilians-Universitet z Minche. Im franzesische Rouen isch er e Zytlang Assistant gsii un het schließli z Frybeg s Studium abschlosse. As Referendar het dr Bepple an Schuele z Konschtanz un z Singe gschafft, derno het er langi Zyt as Lehrer Dytsch, Gschicht un Franzesisch unterrichtet, z Säckige, z Konschtanz un vor allem z Radolfzell. Anne 1972 isch er zum Gymnasialprofessor ernännt wore. Im Johr 1989 het er sich vum Schueldienscht beurlaube loo un het ab do
Zschokke isch dr Gschlächtsname vo dene Persone: Alexander Zschokke (1894–1981), e Schwiizer Bildhauer Conradin Zschokke (1842–1918), e Schwiizer Bauingenieur und Bauundernähmer Emil Zschokke (1808–1889), e Schwiizer Pfarrer und Schriftsteller Erwin Zschokke (1855–1929), e Schwiizer Veterinärmediziner Friedrich Zschokke (1860–1936), e Schwiizer Zoolog Heinrich Zschokke (1771–1848), e dütsch-schwiizerische Schriftsteller und Politiker Hermann Zschokke (1838–1920), en österiichische katholische Geistlige und Alttestamentler Matthias Zschokke (* 1954), e Schwiizer Schriftsteller und Filmmacher Max Zschokke (1886–1960), e Schwiizer Bauingenieur und Bauundernähmer Olivier Zschokke (1826–1898), e Schwiizer Ingenieur Richard Zschokke (1895–1946), e Schwiizer Bauingenieur und Politiker Theodor Zschokke (1806–1866), e Schwiizer Arzt und Naturforscher Theodor Zschokke (1868–1951), e Schwiizer Naturforscher und Pomolog Walter Zschokke (1948–2009), e Schwiizer Archidekt
Dr Matthias Zschokke (* 29. Oktober 1954 z Bärn) isch e Schwiizer Schriftsteller und Filmmacher. Dr Zschokke isch en Urururänkel vom Schriftsteller Heinrich Zschokke, wo us Magdeburg gstammt het. Er isch uf d Schauspiilschuel z Züri gange und denn bim Peter Zadek am Schauspiilhuus Bochum engagiert worde. Sit 1980 läbt dr Zschokke as Schriftsteller und Filmmacher z Berlin, wo in siine Wärk au immer wider s Thema isch oder as Hindergrund vorchunnt. In de letschte 25 Johr het dr Zschokke nüün Prosabänd, acht Theaterstück und drei Film veröffentligt. Dr Litratur-Brockhuus het 1995 im Zschokke siis Wärk in eim Satz uf e Punkt brocht: «Auf witzig-ironische Weise stellt Zschokke die Gesellschaft in Frage, wobei er sämtliche Normen und formale Grenzen traditioneller Erzählliteratur überschreitet.» Bedütend für e Zschokke isch noch em Heinz F. Schafroth d «Verweigerung als Stil». Dr Zschokke hinderdribt eligant-charmant draditionelli Kunstmuster und Kunsterwartige: «…ein durchtriebener Kannitverstan» (Der Spiegel). Noch ere «wilde» Aafangsphase (bis öbbe 1986) het sich im Zschokke siis Wärk ins Melancholische verdunklet. Aber er het sis Schriibe immer meh chönne perfektioniere und het e mikrokosmische Blick wie dr Robert Walser entwicklet, wo mit zärtliger Grausamkeit d Condition humaine schilderet. Und wie dr Walser isch au dr Zschokke
De Verein mundartforum (1938 bis 1990 Bund Schwyzertütsch, 1990 bis 2018 Verein Schweizerdeutsch, churz VSD) isch de Tachverband vo de tüütschschwyzer Dialäktveräin, verglychbar mit de Muettersproch-Gsellschaft änet em Rhy. De Veräin wott d tüütschschwyzer Dialäkt pfläge, wil si di algemäin Umgangsspraach i de tüütsche Schwyz sind. Luut de Statuute wott er ganz bsunders s Wüsse, d Pflääg, d Wärtschetzig und s Bruuche vo de schwyzertüütsche Tialäkt fördere und e modärns Mundaartverständnis im Raame vo de schwyzerische Diglossy, aso em Zämespiil vo den alemanische Tialäkt und em Hochtüütsch, sterche. S mundartforum würkt daadeby as Tachverband und Netzwäärch für all Gruppierige, wo am Tialäkt intressiert sind. Er lueget, wie’s um d Dialäktkultur staat, wo i de Literatuur und au i den elektroonische Meedie und i der Schwyzer Musig en guete Platz hät. De Veräin isch am 15. Mai 1938 under em Name Bund Schwyzertütsch vom Adolf Guggebüel und em Eugen Dieth gründet worde. Ab 1990 hät er hoochtüütsch (!) Verein Schweizerdeutsch ghäisse, zum 80. Jubliläum 2018 hät er sich aber i mundartforum umtaufft. Am 15. Määrz 2014 hett de Veräin amene usseroordelige Bott sölen uufglööst wäärde – ase hät s oordelig Bott z Olte am 16. November 2013 bschlosse gha. S Gält
Megge ([ˈmɛkə]; amtlech Meggen) isch en iiwohnergmeind im ehemolige amt Lozärn vom kanton Lozärn i dä Schwiiz. Megge liit zwüsched em Vierwaldschtättersee ond em Meggerberg. Im oschte gränzt Megge an kanton Schwyz. De Meggerbärg, wo vo südweschte noch nordoschte goht, isch i dä nöchi vom grot mit em Meggerwald bewachse. Am undere hang ond am see gits ke wald me. Dä ort beschtoht us vilne quartier, wo alli emol separate wiiler gsi sind. Im weschte fur gmeind sind die wichtigschten ortsteil d Flossematt, d Chruseweid ond Lärchäbüel am see. Drübert am hang ligged Äbnet, d Hochrüti ond d Schönau. Im dorfzentrum sind diä wichtigschte quartier d Schwerzi, Eiholz, Chrüüz ond Chäppeli. Ond im oschte vom ort ligged no d Grosshusmatt ond Lette am see, dänn no s Höfli, Nühof ond Tschädige am südhang vom Meggerberg. Dä höchschti punkt vo dä gmeind isch d Hochschtegg nördlech vo Tschädige mit grad emol 651 m über meereshöchi. Nordweschtlech vo Tschädige liit no es sumpfgebiet, s Foremoos. D gmeindsgränze goht im oschte vom Vierwaldschtättersee über d Schtrichmatt zom Gränzetürli uf 618 m. ü.m. Dötte treit sie richtig südweschten ab ond lauft em nordhang vom Meggerberg noche bis zom änglische fridhof. vo dött us goht
Oaxaca isch isch e Bundesstaat im Süde vo Mexiko am Isthmus vo Tehuantepec. Er het si Name vo siiner Hauptstadt Oaxaca de Juárez überchoo. Dr Staat isch bärgig und gränzt im Nordweste an Puebla, im Nordoste an Veracruz, im Weste an Guerrero und im Oste an Chiapas. Im Süde het er en öbbe 600 km langi Küste zum Pazifik. Si Flechi isch 94.000 km², und er nimmt 4,8 % vo dr Flechi vo Mexiko ii. Z Oaxaca läbe 3,51 Millionen Mensche, wo zu über 16 verschidnige Volksgruppe ghöre. Er isch dorum eine vo de kulturell vilfältigste Bundesstaate. Genauso wie anderi Bundesstaate vo Mexiko, het Oaxaca en eigeni Verfassig, e Stroofgsetzbuech und en eignigs Wappe. In Oaxaca dräffe sich drei Bärgchettene: D Sierra Madre Oriental, d Sierra Madre del Sur und d Sierra Atravesada. Dorum isch s Terrain sehr gebirgig; es git aber e grosses Hauptdaal. Die durchschnittligi Höchi isch 1500 Meter über em Meeresspiegel. Dr wichtigst Fluss isch dr Papaloapan, wo d Flüss Tomellín und Santo Domingo dri fliesse. Dr höchst Bärg isch dr Cerro Nube (Quie Yelaag in Zapoteco). Er lit in dr Sierra Madre del Sur und si Gipfel isch mit 3750 Meter dr elfthöggsti in Mexiko. Commons:
Oaxaca de Juárez isch e Stadt im Bundesstaat Oaxaca im Süde vo Mexiko. Si lit im ene Daal in dr Sierra Madre del Sur, uf ere Höchi vo öbbe 1.550 Meter über em Meer. S historische Zentrum vo dr Stadt ghört sit 1987 zum UNESCO Wältkulturerb. Im Johr 2005 het d Stadt 265.006 Iiwohner gha. Dr Name Oaxaca isch us dr Nahuatl Sprooch abgleitet worde, was öbbe «Ort am Spitz vo dr Wisschopfmimose» bedütet hätt, und isch de spanische Sproochgwohnheite aabasst worde. Dr Zuesatz ‹de Juárez› bezieht sich uf dr mexikanisch Nationalheld Benito Juárez, wo dört in d Nöchi uf d Wält cho isch. Basilika vo Oaxaca Cerro de Algodón Musium vu dr schöne Chünst Musium vu Santo Domingo Cacalotepec, Oaxaca Commons: Oaxaca de Juárez – Sammlig vo Multimediadateie Iidrag in der Wälterbliste vo dr UNESCO uf Änglisch und uf Französisch Nr. 415 der Unesco-Weltkulturerbeliste: Historic Centre of Oaxaca and Archaeological Site of Monte Albán, z. B. in: http://whc.unesco.org/en/list/415.
S Museum und Kunstsammlig Derby isch es Museum i de mittelänglische Stadt Derby. I dem Museum isch di grööschti Sammlig vo Bilder vom Joseph Wright uf de Wält. Es hät aber au e grossi Sammlig vo Porzellan won i de Region härgstellt worden isch. Ussert dem häts i dem Museum no Abteäilige won vor alem lokali Bedüütig händ: archäologischi, historischi und militärhistorischi Exponate und e Abtäilung für Geologie und Naturgechicht. Am 10. Februar 1836 isch s Museum uufgange. Damals häts no Stadt- und Grafschaftsmuseum vo Derby und Naturhistorischi Gsellschaft ghäisse. S isch privat gsi, d Uusstelig isch aber im öffentliche Bad a de Full Street gsi. De Col. George Gawler hät sini Stäisammlig und en Huufe usgschtopfti exotischi Vögel gspänded. S Stadt- und Grafschaftsmuseum vo Derby isch 1870 ad Bürgergmäind gange. Aber wils nienet Platz gha händ, isch es erscht 1879 wider eröffnet worde. D Kunschtsammlig gits sit 1882 und 1883 hät mer elektrischs Liecht instaliert. De Alfred E. Goodey hät über 50 Jaar lang Bilder gsammlet. Sini Sammlig hät er 1936 em Museum gspändet und won är 1945 gstorbe isch i sim Teschtamänt no £13,000 hinderla zums Museum z vergrössere. Mit dem Gäld isch de Neubou vo 1964 zalt
Derby [ˈdɑːbɪ] isch e Stadt am Fluss Derwent i de Grafschaft Derbyshire im öschtliche Mittelland vo Ängland. Derby isch de traditionelli Verwaltigssitz vo de Grafschaft Derbyshire gsi. Allenton, Allestree, Alvaston Belper Chaddesden, Chellaston, Crewton Duffield Littleover Markeaton, Mickleover Normanton Oakwood, Osmaston Peartree Spondon Darley Abbey Derby Cathedral Alvaston Park Elvaston Castle Markeaton Park Light Railway, e Museumsisenbaan Museum und Kunstsammlung Derby Derby Industrial Museum Osnabrück set 1976 Toyota (Aichi) John Cotton, Theolog Kevin Coyne, Rockmusiker, Maler und Autor Eric Malpass, Schriftsteller Reginald Parnell, Formel-1-Rännfarer Tim Parnell, Autorännfarer und Rännstallbsitzer Maximilian Sciandri, Radrännfarer Don Scott, Boxer Herbert Spencer, Philosoph und Soziolog John Wetton, Rockmusiker Joseph Wright of Derby, Maler Ben Pridmore, Gedächtnissportler Sir Frederick Henry Royce Unternemer, Mitgründer vo Rolls Royce d Kathedrale s Rolls-Royce Wärch Nurses' Home Old College Sure Start, Normanton St Matthew's, Darley Abbey St Mary's-on-the-Bridge St Luke's, Stockbrook Street The Falstaff public house, Normanton St John's, Bridge Street Westfield Centre Westfield Islamic Centre, Wilmot Street s früenrige Gfängnis St Mary's-Kirche Spa Inn, Abbey Street Derby Cathederal und Dolphin Inn Guru Arjan Dev Gurdwara Joseph Wright, St Alkmunds Way Friar Gate Studios, Ford Street New Jury's Inn St Alkmond's Way Roundhouse Derby Near Completion Commons: Derby – Sammlig
De Joseph Wright of Derby (* 3. Septämber 1734 z Derby; † 28. Auguscht 1797 au z Derby) isch en änglische Maler gsi, de erschti wo de Gäischt vo de industrielle Revolution zäiget hät. E groossi Zaal vo sine Bilder sind im Museum und Kunschtsammlig vo Derby usgschtellt. De Joseph Wright of Derby isch am 3. Septämber 1734 z Derby uf d Wält cho. Siner Läbtig lang hät er guete Kontakt zu sinere Häimetstadt gha. Är hät sich psunders für Naturwüsseschaft intressiert. Das gseet mer au in e paar vo sine berüemtischte Bilder, zum Biischpil „S Experimänt mit me Vogel in de Luftpumpi“. I de Ziit vo de industrielle Revolution und de Naturwüsseschafte händ senig Bilder de Lüüt gfale und de Weight isch mit dene Bilder bekannt worde. Won är 17i gsi isch, hät er 1751 zum Thomas Hudson id Leer chöne. Dä isch en bekannte Porträmaler gsi. De Wright häd de Stil vom Hudson übernaa. Das isch de Start gsi vom Wrgiht sinere Karriäre als Porträmaler. Zerscht isch eär zwar enttüüscht gsi über sini Bilder. Aber mit de Ziit isch s em besser glunge und är isch en beliebte und bekannte Maler worde. 1760 isch är dur Mittelängland gräist,
D Raie Grammatiken und Wörterbücher des Schweizerdeutschen in allgemeinverständlicher Darstellung isch e Raie vo Tielektwörterbüecher und Grammatike, wo vom Verein Schweizerdeutsch useggee werd. Die Wörterbüecher sind langi Johr under de philologische und dialektologische Uufsicht vom Eugen Dieth und vom Ruedolf Trüeb usecho und hend möse strenge Kriterie gnüege. De Trüeb het sogär sis «Simmetaler Wörterbuech» as Muschter für witteri Wörterbüecher aaglueget. Bi de jüngere Bänd und bi noien Uuflage het die sorgfeltig Uufsicht denn aber gfehlt. Bis jetz sind 16 Bänd usechoo: 1: Albert Weber: Zürichdeutsche Grammatik: ein Wegweiser zur guten Mundart. Züri 1948 (3. Uufl. 1987). ISBN 3-85865-083-8. 2: Ludwig Fischer: Luzerndeutsche Grammatik. Ein Wegweiser zur guten Mundart. Züri 1960 (2. Uufl. 1989). ISBN 3-905286-32-7. 3: Albert Weber; Jacques M. Bächtold: Zürichdeutsches Wörterbuch für Schule und Haus. Züri 1961 (3. Uuf. 1983). ISBN 3-85865-054-4. – 2009 noi, uuspouen und under em aigete Namen useproocht vom Heinz Gallmann. ISBN 978-3-03823-600-9. 4: Hans Bossard; Peter Dalcher: Zuger Mundartbuch für Schule und Haus: Grammatik und Wörterverzeichnis: ein Wegweiser zur guten Mundart. Züri 1962. 5: Robert Balthasar Christ: E Baseldytsch-Sammlig. Ygruumt in zwelf Fächli und in e Vytryne. Basel 1947 (5. Uufl.: 1983). ISBN 3-7643-0705-6. 6: Rudolf Suter: Baseldeutsch-Grammatik. Basel 1976 (2. Uufl.
Dr Südsudan (änglisch South Sudan) oder au Southern Sudan, offiziell änglisch Republic of South Sudan (RoSS), arabisch جنوب السودان, Ǧanūb as-Sūdān) isch e Staat in Nordost-Afrika, wo am 9. Juli 2011 vom Sudan unabhängig worden isch. Vorhär isch s Gebiet 1972–1983 und wider 2005–2011 en autonomi Region vom Land gsi. Dr Südsudan isch flechemässig öbbe dopplet so gross wie Dütschland, het aber nume öbbe e Zähntel so vil Iiwohner. Im Norde isch s Land dur Savanne und Drochewälder brägt, im Süde dur dropische Rägewald. Die höggsti Erhebig isch dr Kinyeti in de Imatong-Bärge. Dr Wiiss Nil fliesst dur d Region und bildet s Sumpfland Sudd. Dr Nilnäbefluss Bahr al-Arab (Kiir) bildet dr nordwestlig Deil vo dr Gränze zum Nordsudan. Die Gränze isch allerdings nit markiert, und näben em Abyei-Gebiet git s no anderi Gränzregione mit Weideland und Rohstoffvorkomme, wo s nid klar isch, wämm die ghöre, so zum Bischbil d Enklave vo Kafia Kingi. Im üsserste Südoste lit s Ilemi-Dreiegg, wo vom Sudan, vo Kenia und vo Ethiopie beaasprucht wird; d Haltig vo dr südsudanesische Regierig in däm Gebietsstriit isch no umbekannt. Noch offizielle Resultat vom gsamtsudanesische Zensus vo 2008 het dr Südsudan denn öbbe 8,26 Mio. Iiwohner gha, was
Dr Begriff Sudan bezeichnet: In dr Geographii: e Staat im nordöstlige Afrika, lueg Republik Sudan as e Deil vum historische Sudan dr vum Staat Sudan 2011 abgspalte Südsudan e Grosslandschaft südlig vo dr Sahara e Stadt z Texas (USA) e französischi Gmeind im Departemänt Loire-Atlantique In dr Gschicht: e Staat im nordöstlige Afrika, wo sich 2011 Südsudan drvo abgspalte het, lueg Sudan e früehneri französischi Kolonii e früehners änglisch-ägyptischs Kondominat die autonomi Republik während dr Dekolonialisierig vo Französisch-Sudan in Westafrika, lueg Mali e churzläbigi Föderation vo dr Sudanesische Republik zwüsche Mali und Senegal 1959–1960 Dr Name vo Persone: Ravindra Sudan (1931–2009), en indisch-US-amerikanische Physiker Sustigs: e Farbstoff
Dr Paul Jauch (* 10. Sebdembr 1870 z Schwennenga, heit: Villenga-Schwennenga; † 22. Juni 1957 en Enenga ondr dr Achl) isch a deitscher Zoichner ond Môler us-em Schwôbalendle gwäa. Dr Paul Jauch kommt am 10. Sebdembr 1870 em wirdabergischa Schwennenga uf d Welt. Sei Vaddr ischt a Uhraschildermôler, ond au scho em sella sei Vaddr ond sei Graußvaddr hend des Handwerk betriiba. Em Paule seine Vorfahra vo dr Muadr ihrer Seit stammet vo Enenga ondr dr Achl her. Zamma hend-se fenf Kendr, ond dr Paul isch dr zwoiteldescht vo-nen. Scho en seira Kendheit zeigt’r a grauß Talent zom Bildrmôla. Drom dät’r sich au am gernschda nôch seira Schualzeit uf dr Kunschtakademii zom Môler ausbilda lau. Weil’r abr scho bald em Aldr vo fenf Johr sein Vaddr vrlora hot, wär des fir sei Muadr an Luxus, wo-se sich et leischda kô. So schickt s-en halt e-na Lehr zo-ma Dekorazionsmôler nôch Roddaburg ob dr Tauber. Als Gsell macht sich dr Paul Jauch uf d Wandrschaft ond fendet Ôstellonga bei Handwerksbetriib en Stuegert, z Mincha, z Genf ond en Zirich. En seira Freizeit zuit’s-en naus en d Nadur. Emmr drbei hot’r an Zoichablock ond an Haufa Bleistift. S dauret au et lang, bis’r
Đồng Hới isch e Stadt an dr Ostküste vo Vietnam, Hauptschdadt vo Quang Binh. Si leit äm Nhat Le-Fluss, im Südoschte vo Vietnam und isch di grösschti Schtadt vo Quang Binh, Vietnam mit ere Bevölkerig vo 103'988 Iiwohner im 2006. Dong Hoi lit am «Ho Chi Minh Highway», das isch die Nationali Autibahn 1A, and dr Iisebahnlinie Ho Chi Minh Stadt (Saigon) - Hanoi. Es het e Flughafe und e Hafe für Hochseeschiff, dr Cảng Hòn La. In dr Stadt git s zwei Industriigebiet. Für Touriste isch d Stadt vor allem intressant, wil s dört mehreri Hotel git und si nume 50 Kilometer vom Nationalpark Phong Nha-Ke Bang lit, wo zum Wältnaturerb vo dr UNESCO ghört.
S Fagott isch es Holzblasinstrument mit Doppelrohrblatt ide Tenor- und Basslag. De Name "Fagott" leitet sich vom italienische "il fagotto" (das Bündel) wäge sinere bündlete Bauart ab. De Korpus vome Fagott bestaht uss vier Teil: Schallstuck ("Stürzi"), Bassröhre ("Stange"), Stiefel und Flügel. Dezue chömed de S-Boge unds Doppelrohrblatt ("Röhrli"), am Stiefel chamer e Duumestützi amache, damit mers Instrument besser cha hebe. A de vier Hauptteil befinet sich Löcher wo zum grösste Teil mit Chlappe deckt sind. Es Fagott isch öppe 1 Meter 35 gross, die ganzi Rohrlängi isch aber öppe 2 Meter 50, wils Instrument uss zwei näbedenand liegende Röhre bestaht. D Fagottröhrli sind die eigentliche Tonerzüüger bim Fagott. Durs periodischi Anenandschlah vode beide Blättli wird Luftsüüle im Instrument in Schwingig versetzt. D Röhrli baut mer usere spezielle Schilfart (Arundo donax). Scho chlini Veränderige am Röhrli chönds Verhalte vom Rohr völlig verändere. Die meiste Fagottiste baued ihri Röhrli sälber. Bis die aber würklich guet werdet, bruchts paar Jahr Üebig. S Fagott isch es C-Instrument, das heisst, dass ide würkliche Tonhöchi ohni Transposition notiert wird. Allerdings gits, wämer gar keis Loch zuemacht, es f und nid es c, wiemer chönt erwarte. Ohni d Hilf vode Duume chamer vo f bis F
D Muuldrummle isch e chliis Musiginstrumänt mit ere Durchschlagzunge, wohrschiinli eins vo de eltiste Musiginstrumänt. Draditionell wärde noch däm Brinzip uf dr ganze Wält Döön gmacht: Mä duet s Muul uf und hebt s Instrumänt nooch draa. Denn setzt mä die elastischi Zunge vom Instrumänt mit dr Hand in Schwingig, und die wird im Muul inne versterkt und dr Klang wird dur s Verändere vo dr Grössi vo dr Muulhöhli und dur s Schnuufe gänderet. Dr Doonumfang vo dr Muuldrummle isch chlii. Alli Oberdöön, wo mä cha mache, basiere uf em gliiche Grunddoon, wo mä immer ghört. Dorum zellt mä d Muuldrummle zu de Borduninstrumänt, de Brummbäss, ängl. Drone. D Muuldrummle isch in de letschte 200 Johr as solistischs Musiginstrumänt fast ganz verschwunde. In dr Volksmusig het sä vo 1900 aa d Schnuuregiige verdrängt, wo noch eme ähnlige Brinzip Döön erzügt. Leonard Fox: The Jew's Harp: A Comprehensive Anthology. Bucknell University Press, Lewisburg 1988, ISBN 978-0838751169 Regina Plate: Kulturgeschichte der Maultrommel; Orpheus-Verlag; ISBN 3-922626-64-5 Richard von Volkmann-Leander (1830-1889): Von der Königin, die keine Pfeffernüsse backen, und vom König, der nicht das Brummeisen spielen konnte. (Kunst)Märchen, nachgedruckt in: Vom unsichtbaren Königreich. Zürich 1958 Commons: Maultrommeln – Sammlig vo Multimediadateie Maultrommelspielanleitung Notationssystem