rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Wynige isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz. Wynige ligt ar Grenze vom Ämmitau zum Oberaargou. D Gmeindsflächi bsteit us 57,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 37,2 % Waud, 5,1 % Sidligsflächi u 0,1 % süschtigi Flächi. Wynige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1185 aus Winingen. 1887 isch Brechershüüsere (1312 Brecholshúsern) iigmeindet worde, 1911 Bickige-Schwande (1261/63 Bicchingen). Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Bùùrdlef ghört. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,3 % gläge. 87,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,6 %, CVP 1,2 %, EVP 5,8 %, FDP 6,7 %. GLP 3,7 %, GP 4,1 %, SP 10,4 %, SVP 45,1 %, Suschtigi 6,4 %. Gmeindspresidänt vo Wynige isch dr Peter Heiniger (Stang 2013). D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,2 % gläge. Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2037 Ywohner 97,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,4 % Französisch u 0,1 % Italienisch. Z Wynige redt me Bärndütsch. Reformierti Chiuche Pfarrhuus Buurehof «Glungge» Commons: Wynigen – Sammlig vo Multimediadateie www.wynigen.ch Anne-Marie Dubler: Wynigen. In: Historisches Lexikon vo
Wiisseche isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz. Wiisseche isch e Ströisidlig im Wiissechebachtau, eme Sitetau vom Langetetau. D Gmeindsflächi bsteit us 70,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 22,5 % Waud, 6,8 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Huttu im Norde, Eriswil im Oschte, Sumiswaud im Süden u Düreroot im Weschte. Wiisseche isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1349 aus Wissachon Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Trachsuwaud ghört. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,8 % gläge. 86,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,4 %, CVP 1,1 %, EVP 6,1 %, FDP 3,1 %. GLP 2,5 %, GP 2,8 %, SP 5,3 %, SVP 49,0 %, Suschtigi 12,7 %. Gmeindspresidänt vo Wiisseche isch dr Ulrich Steffen (Stang 2013). D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge. Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1198 Ywohner 98,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,2 % Französisch u 0,2 % Italienisch. Dr Dialäkt vo Wiisseche ghört zum Hochalemannisch. Reformierti Chiuche Innanaasicht vor Chiuche Ortsiigang Schueuhuus Reformierts Chiuchegmeindshuus Dorfstrass
Zauggeried isch es Dorf un en ehmalegi politeschi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland vom Kanton Bärn ir Schwyz. Zauggeried ligt uf ere Terrasse über em Urtenetau. Di ehmalig Gmeindsflächi het us 69,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 24,3 % Waud, 5,7 % Sidligsflächi u 0,8 % süschtigi Flächi bstange. D Nachburgmeinde si Froubrunne, Chäärneried, Matstette, Iegischtoorf, Münchringe u Graferied gsi. Zauggeried isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 894 aus ad Riete (1261–63 Reide, 1336 ze dem enren Riede, 1380 Zouggenried). Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört. Uf en 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Büüre, Etzukofe, Froubrunne, Graferied, Limpech, Möuchi u Schaluune zur Gmeind Froubrunne fusioniert. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,8 % gläge. 89 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 32,5 %, CVP 0,4 %, EVP 2,1 %, FDP 2,4 %. GLP 5,8 %, GP 11,5 %, SP 11,3 %, SVP 30,6 %, Suschtigi 3,4 %. Gmeindspresidänt vo Zauggeried isch dr Urs Schär gsi (Stang 2013). D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,2 % gläge. Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo
Zäziwiu isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz. Zäziwiu ligt im obere Chisetau. D Gmeindsflächi bsteit us 64,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 25,6 % Waud, 10,1 % Sidligsflächi u 0,2 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Obertau, Bowiu, Oberhünige, Mirchu u Grosshöchette. Zäziwiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1299 aus Cezzenwile. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,7 % gläge. 85 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 7,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,3 %, CVP 0,6 %, EVP 5,9 %, FDP 4,9 %. GLP 2,9 %, GP 6,6 %, SP 14,1 %, SVP 35,6 %, Suschtigi 8,1 %. Gmeindspresidäntin vo Zäziwiu isch d Elsa Nyffenegger (Stang 2013). D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge. Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1514 Ywohner 96,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,5 % Französisch u 1,1 % Italienisch. Dr Dialäkt vo Zäziwiu ghört zum Hochalemannisch. Bahnhof Schueuhuus Reformierti Chile Reformierti Chile Buurehuus Chäsi Eyweid Commons: Zäziwil – Sammlig vo Multimediadateie www.zaeziwil.ch Anne-Marie Dubler: Zäziwiu. In: Historisches Lexikon
Zielebach isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz. Zielebach isch es Dorf im Ämmitau ar Grenze zum Kanton Solothurn. D Gmeindsflächi bsteit us 41,9 % langwirtschaftlecher Flächi, 48,7 % Waud, 7,3 % Sidligsflächi u 2,1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Utzischdorf, Wiuer u Bätterchinge im Kanton Bärn u Biberischt, Gerlafinge u Obergerlafinge im Kanton Solothurn. Zielebach isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1320 aus Zielebach. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5 % gläge. 77,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 9,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,5 %, CVP 0,8 %, EVP 2,2 %, FDP 5,4 %. GLP 6,7 %, GP 2,6 %, SP 17,1 %, SVP 48,0 %, Suschtigi 3,7 %. Gmeindspresidänt vo Zielebach isch dr Hans Ulrich Käser (Stang 2013). D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge. Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 331 Ywohner 98,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää un 1,2 % Italienisch. Dr Dialäkt vo Zielebach ghört zum Hochalemannisch. Commons: Zielebach – Sammlig vo Multimediadateie Anne-Marie Dubler: Zielebach.
Züzwiu (amtlech Zuzwil) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz. Züzwiu isch es Dorf im öschtleche Teil vom Rapperswiler Plateau. D Gmeindsflächi bsteit us 66,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 25,9 % Waud u 7,5 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Ifwiu, Iegischtoorf, Deisswiu, Rapperswiu u Bangerte. Züzwiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1249 aus Zuozwile. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,7 % gläge. 82,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 28,6 %, CVP 1,3 %, EVP 5,1 %, FDP 6,5 %. GLP 3,6 %, GP 6,0 %, SP 13,6 %, SVP 31,5 %, Suschtigi 3,8 %. Gmeindspresidänt vo Züzwiu isch dr Beat Muster (Stang 2013). D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge. Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 474 Ywohner 97 % Dütsch aus Houptsprach aaggää un 1,3 % Französisch. Dr Dialäkt vo Züzwiu ghört zum Hochalemannisch. Schueuhuus Chäserei Auti Chäserei Chrüzig uf Iegischtoorf Commons: Zuzwil, Bern – Sammlig vo Multimediadateie Anne-Marie Dubler: Züzwiu. In: Historisches Lexikon vo dr
Zwüüsimme isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Obersimmental-Saanen im Kanton Bärn, Schwyz. Zwüüsimme ligt am Zämmefluss vor Grosse u Chliine Simme. D Gmeindsflächi bsteit us 56,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 32,9 % Waud, 3,1 % Sidligsflächi u 7,8 % süschtigi Flächi. Zwüüsimme isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1228 aus Duessimenes, 1257 Zweinlixhenun. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Obersimmetal ghört. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 9,3 % gläge. 82,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 18,0 %, CVP 0,6 %, EVP 1,5 %, FDP 7,6 %. GLP 4,7 %, GP 4,4 %, SP 10,2 %, SVP 47,7 %, Suschtigi 5,3 %. Gmeindspresidäntin vo Zwüüsimme isch d Anne Speiser (Stang 2013). D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge. Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2970 Ywohner 94,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1 % Französisch u 0,1 % Italienisch. Dr Dialäkt vo Zwüüsimme ghört zum Höchstalemannisch. Commons: Zweisimmen – Sammlig vo Multimediadateie www.zweisimmen.ch Anne-Marie Dubler: Zwüüsimme. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse,
Zwisubäärg (amtlech Zwieselberg) isch e ehemaligi politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz. Uf Afang 2024 het sie mit Röitige fusioniert. Zwisubäärg isch e Ströisidlig uf em glychnamige Hügu. D Gmeindsflächi bsteit us 65,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 25,9 % Waud, 7,4 % Sidligsflächi u 0,8 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Röitige im Süde, Spiez im Oschte, Tuun im Nordoschten, Asudinge im Nordweschten u Stocke-Höfe im Weschte. Zwisubäärg isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1345 aus der Zwiselberg. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,5 % gläge. 88,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 18,0 %, CVP 1,5 %, EVP 3,8 %, FDP 2,3 %. GLP 6,4 %, GP 10,9 %, SP 12,2 %, SVP 40,8 %, Suschtigi 4,1 %. Gmeindspresidänt vo Zwisubäärg isch dr Ulrich Zurbuchen (Stang 2013). D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge. Bir Vouchszeuuig 2000 hei auui 236 Ywohner Dütsch aus Houptsprach aaggää. Dr Dialäkt vo Zwisubäärg ghört zum Hochalemannisch. Commons: Zwieselberg – Sammlig vo Multimediadateie Zwisubäärg
Dr Skandagupta (Sanskrit स्कन्दगुप्त) (gstorbe 467) isch vo 455 bis 467 n. d. Z. Kaiser vom Riich vo de Gupta im nördlige Indie gsi. Er gältet as dr letscht vo de groosse Gupta-Kaiser. Im Skandagupta si Abstammig isch umbekannt. Spööteri offizielli Genealogie erwääne si Naame nid, und sogar dr Naame vo sinere Mueter chunnt in de Inschrifte nid vor. Es git sonigi wo aanäme, ass er dr Soon von ere mindere Frau gsi isch. Es isch au mööglig ass er e General gsi isch, wo äifach dr Familienaame übernoo het. Uf jeede Fall het dr Skandagupta am Ändi vo dr Regierigszit vom Kumaragupta I. s Riich vor eme groosse Ufstand vom Stamm vo de Pushyamitras grettet, won er die in Zentralindie am Narmada-Fluss gschlaage het. Die Wisse Hunne hingeege si us Middelasie im Nordweste iigfalle. En Inschrift verzellt, ass dr Kumaragupta I. in dr Schlacht gege d Hunne gfalle sig und ass dr Skandagupta d Inder zum Siig gfüert het (455). Er het denn dr Chronbrinz Purugupta verdrängt und sich sälber zum Kaiser erhoobe. Dr Skandagupta isch vor groosse Brobleem gstande. Er het die Wisse Hunne chönne in Schach halte, aber das isch düür choo und s Land isch verarmt.
The Dude (Band) The Dude isch e franzöösischi Bänd us Rennes, wo im Joor 2000 gründet worde isch. D Bänd bestoot us de Mitgliider Alexandre Sangan (Gitarre, Gsang), Olivier Guimbail (Gitarre), Gilles Morillon (Schlaagzüüg) und Laureline Prud'homme (Gsang, Bass). D Muusig wiist starki anglo-amerikanischi Iiflüss uf und wird as Mischig us Rock, Pop, Punk, Garaascherock und Folk aagee. Dr Naame vo dr Bänd chunnt us em Film The Big Lebowski, wo dr Protagonist in dr änglische Versioon dr Übernaame « The Dude » het. Devoted to Pleasure (Novämber 2006) Specially For You (Juni 2004) Offizielli Website (franzöösisch) Kritik vo dr Bänd (franzöösisch) Dr Christophe Bourseiller redet über The Dude in L’Autre Dimanche, e Radioprogramm vo France Musique: s Programm I want you babe vo The Dude 11.12.2010. Website vo dr Sändig. Archivlink (Memento vom 7. Mai 2012 im Internet Archive)
Dr Vietnamchrieg (änglisch Vietnam War, vietnamesisch Chiến tranh Việt Nam „Vietnamchrieg“ oder (sältener) Chiến tranh Mỹ „Amerikanische Chrieg“) isch e Däil vom ene Komflikt in Indochina gsi, wo über driissig Joor lang duurt het. Dr Komflikt het 1945 mit em Widerstand vo de vietnamesische Kommuniste und andere Gruppierige gege die domooligi franzöösischi Kolonialmacht aagfange und isch vo 1957 as Bürgerchrieg zwüsche Nord- und Südvietnam witergange. In de 1960er Joor häi die Veräinigte Staate s westlig orientierte Südvietnam afo understütze, zerst nume mit Milidäärberooter, vo 1965 aa au mit eme massive Iisatz vom äigene Milidäär. 1973 het sich d USA zruggzooge, und 1975 isch Südvietnam dur nordvietnamesischi Drubbe bsetzt und s Land widerveräinigt worde. Dr Vietnamchrieg isch e so genannte Stellverdräterchrieg im Kontext vom Chalte Chrieg. D Bezäichnig Zwäite Indochinachrieg wird mäistens sünonüüm verwändet, allerdings wärde in däm Begriff au d Chrieg in Kambodscha und Laos iibezooge, wo zur gliiche Zit uskämpft worde si, im Weste aber weeniger bekannt si. Wenn aber nid explizit vom Chrieg in Vietnam d Reed isch, sött mä die Bezäichnig vorzie. Sit dr Indochinakomferänz 1954 isch Vietnam in e kommunistische Norde und en antikommunistische Süüde däilt gsi, was am Aafang nume e Provisorium hätt sölle si.
Dr Hồ Chí Minh (Ussprooch: [hò̤wcǐmiŋ]; ; Hán Nôm: 胡志明; * 19. Mai 1890; † 2. Septämber 1969 z Ba Vì) isch e vietnamesische Revoluzionäär und Politiker, Brömieeminister (1945–1955) und Bresidänt (1955–1969) vo dr Demokratische Republik Vietnam gsi. Die amerikanischi Zitschrift Time Magazine het en 1998 zu de 100 iiflussriichste Lüt im 20. Joorhundert zelt. Dr Hồ Chí Minh het d Befreijig vo Vietnam vo dr koloniale Herrschaft vo de Franzoose gläitet. Er isch wit über Vietnam und Asie uuse uf dr ganze Wält bekannt worde. Zämme mit em Mao Zedong und em argentinisch-kubanische Revoluzionäär Che Guevara gältet er bis hüte as äine vo de bedütendste Braktiker vom modärne Guerillakampf. Er isch für vili internazionali Befreijigsbeweegige und au für die ufständische Studänte in de westlige Industriigsellschafte vo dr Middi bis zum Ändi vo de 1960er Joor e wichdigi Sümboolfigur und e revoluzionäärs Vorbild gsi. Si Lääbensstiil isch beschäide gsi und het die marxistisch-leninistischi Theorii in die däägligi Praxis umgsetzt. Mit sinere Forderig noch dr Bedäiligung vo de Buure in dr Politik und noch dr Gliichberächtigung vo Mann und Frau isch er zur personifizierte Revoluzioon und zur glaubwürdige nazionaale Vaterfigur worde. Dr Ho Chi Minh het aber au groossi Schuld uf
The Dude cha si die franzöösischi Rockbänd The Dude e Film vom Jeff Feuerzeig us em Joor 2011 e Figuur im Film The Big Lebowski us em Joor 1998 e Figuur im Film Rio Bravo us em Joor 1959 en Album vom Quincy Jones us em Joor 1981 en Album vom Devin the Rapper us em Joor 1998 e Netzwärkmonitorbrogramm vo MikroTik
Dr Amtsbezirk Aarbärg isch bis zum 31. Dezember 2009 e Verwautigskreis im Kanton Bärn gsi mit Houptort Aarbärg. Är het zwöuf Gmeinde umfasst: Dr Amtsbezirk het 34'229 Iiwohner (Stang 31. Dezember 2008) uf 153 km² gha. Sit em 1. Jänner 2010 ghöre öuf Gmeinde vom Amtsbezirk zum Verwautigskreis Seeland. Nume d Gmeind Meikirch isch Teil vom Verwautiskreis Bärn-Mittuland. Anne-Marie Dubler: Aarberg (Herrschaft, Amtsbezirk). In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Offizielli Site vom Regierigsstatthauteramt Aarbärg
Dr Alfred Bernhard Nobel (* 21. Oktober 1833 in Schtokholm; † 10. Dezember 1896 in San Remo) isch an Chemiker und Erfinder gsi. Bis zu sim Tod hot`er it wäniger as 355 Patente erroicht. 1837 isch dr Nobel no Sankt Petersburg, wo sin Vadter Immanuel Nobel mit Hilf vo dr russische Regiirung a paar Hüttewerk gründet hot. 1859 isch er mit sim Vadter no Schtokholm zruck`gheert. Det hot er Chemie schtudiert, und sit 1862 versuecht s Nitroglyzerin als Schprengschtoff in d Technik iizführe. 1864 isch em denn si Labor in d Luft gflooge und dr Nobel hot doruf versuecht d Handhabbarkeit vum Schprengschtoff bi gliichbliibender Schprengkraft z verbessre. 1867 isch em des dur d Erfindung vum Dynamit glunge. Dr Nobel isch dr Stifter vum no ihm gnännte Nobelpriis. Hintergründ, weele it im Gschichtsbuech schtond Kritik a Nobels Erfindung Webpräsenz vo dr Nobel-Stiftung Biografie
Breagaz (latinisch: Brigantium, us em Keltische Brigantion), des am Bodasee liat, isch d Hauptschtadt vum Bezirk Breagaz und d Landeshauptschtadt vo Vorarlberg. As heat 29.620 Iwohner. As git di Schtadttoal Breagaz-Schtadt, Breagaz-Vorkloschta, Schendlingen, Rieda, Weidach u. Fluh. Dr Husberg vo Breagaz isch dr Pfänder mit anara Höhe vo 1.062 m ü. A. Vu deam da Südtoal git da Gebhardsberg. Sit 1927 git as a Soalbahn uf an Pfänder. Breagaz hot da gröschte Bodaseehafa und isch a Schport- und Kulturzentrum. Boda bekannt sind d Breagazer Festspiile die jeds Joor im Summer uf dr Seebühne schtadtfindand. A wyteri Attraktion isch s Kunschthuus Breagaz (KUB), wo vom schwyzer Architekt Peter Zumthor entworfa wora ischt. Breagaz lit am Oschtufer vom Bodesee. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 17,8 % Landwirtschaftsfläch, 19,5 % Wald, 0,2 % Alpa, 9,2 % Sidlungsfläche und 53,3 % sunschtige Fläche gsi. Die erschta Siedlunga hots ca. 1500 v. Chr. gea. Zur Keltazit isch Breagaz an schtark befeschtigta Ort gsi. Dozumol hot da Schtamm vu da Brigantier, en Schtamm vo de Vindeliker, um Breagaz gleabt. Ca. 15 v. Chr. hond d Römer Voradelberg erobert und Brigantium ignoo. Vu dera Zit git as vile archäologische Rescht, wia Mosaike und Grundmura. Brigantium isch
Schesäwage isch en nöd so übliche schwyzer Dialektbegriff für en alte Chinderwage. Und im Badische isch des a Kindersches. Wenn er nu im Huus inne bruucht wörd, so isch es en Stubewage. D Kinderchais het sich us r Zain wu ma Räder drô gmacht het, entwickelt. D Märgdschees isch ä uralds Gfährd un hedd friea s Dorf- uns Schdadtbild vollens beherrschd. Im Dialegd, bi de Lidd, haisd si so, will des didsche Word für „Markt“ bi uns "Märgd" haisd un will bi uns vieli franzesische Usdrigg däzu ghehre: „Chaise“ haisd soviel wie Karre. So ä Märgdschees kamma für alles megliche bruche: ob ma d Sach zum Märgd, odda ob ma vun därd Ziegs eimschaffe mues. Als Schees für d klaini Kinder, zum umänander kudschiere, zum Abschdidze wämma nimmi rächd laufe kaa, odda wämma midd de Wesch zum Bleiche uff d Wies nuss mues, odda wämma Wassa in de Schabf zum Garde schbridze schaffe sodd. Wämma abba Krudd zum Kruddschnieder fahre sodd, dann haisd die Märgdschees nimmi Märgdschees, sondern „Kruddschees“. D Märgdschees hedd ä Konschdrugdzion, di isch so ald wie commood. Dä Laderaum isch ä gflochdena Korb midd ämä Holzrähmle uf m Iisegschdell midd Bladdfäderä. De Rahme hedd zwei Aggse un
Wysswy isch e alkoholisches Getränk, wo durch alkoholischi Vergärig vo (meischtens wysse) Truube entstoht. Es git au Wysswy, wo us rote Truube härgschtellt wird. D'Farb vom Wysswy isch je nach Härkunft und Ryffy etc. vo hällgääl, mit teils griene Refläx, über stohgääl bis zu goldgääl. In der Nase sin vor allem bluemigi und fruchtigi Düft z'erkenne, im Gaume sin früschi und lycht süürlichi Note vorhande. Wysswy wird gärn kielt serviert und eignet sich guet für Fisch- und Kruschtetier-Grycht aber au zu Spargle wird är gärn trungge. Ne ganz bsunderi Schbezialidät fir Äuidofahrer, wu uff ihrene Spiegel luege mien, isch Wysswyschorli süür oder gschprützde Wysse wie'n'er in andere Gegende au g'nennt wird. Schwiiz Amigne Bacchus Chasselas (Gutedel) Completer Chardonnay Gewürztraminer Heida (Savagnin blanc) Humagne blanche Kerner Muscat (Petite) Arvine Pinot blanc (Weissburgunder) Pinot gris (Malvoisie) Räuschling Riesling x Sylvaner (RS, Müller-Thurgau, Rivaner) Sylvaner (Johannisberg) Elsass Chardonnay Edelzwicker Gewürztraminer Klevner (Klevener) Muscat Pinot blanc Pinot gris (Tokay d'Alsace) Riesling Sylvaner Bade-Württebärg Auxerrois Bacchus Chardonnay Elbling Findling Guetedel (Chasselas) Gewürztraminer (Traminer) Grauburgunder Johanniter Kerner Merzling Müller-Thurgau (Rivaner) Nobling Riesling (Schwarzriesling/Weißriesling) Ruländer Silvaner Scheurebe Weisser Burgunder (Pinot blanc, Clevner) In Öschtrych wird im alemannische Teil kei Wy in nennenswärtem Umfang härgschtellt. Neueri gentechnischi Analyse
D Vogese (franzöösisch les Vosges, dytsch au Wasgenwald, latiin. Vosegus Mons) sin e Gebiri, grad wie de Schwàrzwald, awer uff de andere Sit vom Rhin, z Frànkrich. Se g‘heere züe de Regione Elsass, Lothringe (frz.: Lorraine) un Freigrafschàft (frz.: Franche Comté). De heechscht Beri ésch de Gross Belche mét 1.424 m. M´r teilt de Vogese – geologisch – uff en zwei Teili: De Norde, vum Pfälzer Wàld um de Zawerer Bucht bis züem Brischtàl isch z´meischt üss Buntsàndstein (frz.: grés rose), de Siade, üss Granit – b´sundersch én d´Hochvogese. De Beri én d´Nordvogese han meischtens tàfelàrtigi Forme. De Nordvogese sin én d´Iszit nit vill vun de Gletscher àbg´schliffe wore, so ésch de Buntsandsteinschicht druff gebliwe. En de Südvogese han de Beri de charakteristischi Form vun Rundkuppe (frz.:"Ballons des Vosges"), wie m´r durich Erosion und V´rgletscherung erkläre kann. Entstànde sin de zwei Gebiri bim große Owerrhin-Grawebruech, bi dem sich e Tàl zwésche de Hochplateaus gebild´t het, wo noochher de Rhin, wo bis do durich de Burgundisch Pfort noch´m Rhonetàl un én´s Mittelmeer àbg´flosse ésch, genumme un widdersch üssgegrawe het. De Erosion durich´s Wass´r, wo de Beri züem Grawe nàbg´flosse ésch, het mét d´r Zit de pittoreski, un steili Gebirislàndschaft g´schaffe, wo
Dr Budhagupta (Sanskrit बुधगुप्त) isch vo öbbe 476 bis 495 n. d. Z. Kaiser vo Gupta in Nordindie gsi. Er isch dr Soon vom Purugupta gsi, Noochfolger vom Kumaragupta II. und Voorgänger vom Narasimhagupta Baladitya. Er isch mit de Herrscher vom Kannaujköönigdum alliert gsi und zämme häi si brobiert, d Hunne us Nordindie uusezhalte. Uf dr Chupfertaafele vo Damodarpur stoot, ass Pundravardhana bhukti (s hütige Nordbengale) vo zwäi Underköönig (Uparika Mahararaja), em Brahmadatta and em Jayadatta regiert worden isch. D Stäisüüleinschrift vom Matrivishnu and Dhanyavishnu z Eran erwäänt dr Budhagupta as iire Kaiser (Bhupati), wo dr Maharadscha Surashmichandra under em s Land zwüschen em Yamuna and em Narmada regiert het. D Inschrift uf dr Buddhadaarstellig, wo mä z Mathura gfunde het, isch us dr Zit vom Budhagupta. Si bewiist, ass si Herrschaft au no im Norde z Mathura gulte het. Raychaudhuri, H.C. (1972). Political History of Ancient India, Calcutta: University of Calcutta, p. 522 Agarwal, Ashvini (1989). Rise and Fall of the Imperial Guptas, Delhi:Motilal Banarsidass, ISBN 81-208-0592-5, pp. 226–30
D Hefthalite si e Stammesverband gsi, wo um 425 n. d. Z. e Riich in Middelasie gründet het, wo bis öbbe 560 existiert het. Dr Ursprung vo de Hefalite isch unklar, womööglig aber vor allem indogermanisch isch. Si wärde au mit em chinesische Naame „Ye-ta“ bezäichnet, mit em Middelpersische „Heftal“ und em Arabischen „Haital“. In griechische Kwelle isch mäistens vo Ephthalitai, sältener Hephthalitai, d Reed. E Bezäichnig wo bsundrigs in griechische Kwelle vorchunnt isch wissi Hunne, au wenn si noch Aasicht vo dr modärne Forschig zu de öiropäische „Hunne“, wo um 375 im westlige Öiropa iigfalle si, käi diräkti Beziejig häi. D Römer (bzw. Oströmer/Byzantiner) höi ene äinewääg „Hunne“ gsäit, wie öbbe dr spootantiki Gschichtsschriiber Prokopios vo Caesarea, aber het drmit woorschinlig käi ethnischi Definizioon gmäint. D Inder häi au dr Begriff (Sveta) Hunas brucht. Mä isch aber nid ganz sicher, öb doodrmit d Hefthalite gmäint si oder iiri Noochfolger, wo mit ene nid nööcher verwandt gsi si. Die modärni Forschig drennt uf jeede Fall die öiropäische und die sogenannte „iranische Hunne“ vonenander, wo näben de Chionite au d Hefthalite drzue ghööre. Franz Altheim: Die Hephthaliten in Iran. Gruyter, Berlin 1960 (Geschichte der Hunnen 2) [in weiten Teilen veraltet]. Robert