rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Heinrichjosef Georg „Heiner“ Geißler (* 3. Merz 1930 z Oberndorf am Neckar; † 12. Septämber 2017 z Gleisweiler) isch e dytsche Bolitiker (CDU) gsii. Är isch vu 1982 bis 1985 Bundesminischter fir Juged, Familie un Gsundhait un vu 1977 bis 1989 Generalsekretär vu dr CDU gsii. Vor allem in syre Zyt as Generalsekretär isch dr Geißler vylmol ufgfalle dur polarisierendi, dailwys stark abwärtendi Uusage iber di bolitisch Linki. In dr letschte Johr vu sym Lääbe het sy Chehrig zue tendenziäll linke Positione, vor allem in dr Wirtschafts- un Sozialbolitik, fir Ufsää gsorgt, vor allem wun er anne 2007 dr globalisierigskritisch Organisation attac bydrätten isch. Syter anne 1997 het dr Geißler regelmäßig in verschidene Tarifkonflikt vermittlet un isch meefach Schlichter gsii. In dr Johr 2010 un 2011 isch er Schlichter gsii im Konflikt um s Bahnhofsböuprojäkt Stuegert 21. Ase Chind het dr Heiner Geißler e baar Johr lang z Duttlinge gläbt un het im Donaudal Chläädere glehrt. Är isch in dr Ändfaas vum Zweete Wältchrieg no zum Schanzdienscht yyzoge wore, ihm isch aber mit eme Schuelkamrad d Flucht haim glunge. Wel sin sym Wohnort Spoechenga dodmol kai Schuel gee het, wun er hätt chenne Abitur mache, isch er mit 16
Birnier, offiziell uf Französisch Bovernier (fp. [a bwɛrˈɲe]), isch e Munizipalgmeind vom Bezirk Martinach im Wallis. D Gmeind mid de beide Dörfer Bovernier und Les Valettes lyt südlech vo Martinach im Taal vo dr Dranse und am Afang vom Entremont. Dur d Ortschaft goot d Strooss ufe Gross Sankt Bernhard. Uf beide Syte vom änge, stotzige Taal sind steili Bärghäng. Im Norde goots vom Dorfzäntrum, wo uf 613 Meter über Meer isch, 500 Meter obsi bis as Dorf Chemin-Dessus, wo zu Martinach ghört, im Südoschte 1800 Meter bis zum Nordgrat vom Catogne, und gäge Süde durs Taal vom Bärgbach Durnand ufe zum Bärgmassiiv mid em Six Carro (2826 m). D Nochbergmeinde vo Bovernier sind Martinach, Vollèges, Sembrancher, Ursere und Martigny-Combe. Dr Name vom Dorf isch s erschte Mol in ere gschichtleche Kwelle us em Joor 1228 i dr latynische Form «Burgus Warnerius» erwäänt. Sid em 15. Joorhundert het Bovernier e Chappelle mit em Patrozinium vom heilige Theodul gha. Ane 1910 isch d Ysebaan, wo is Bangistaal ine goot, uf Bovernier cho. Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 7,6 % glägu. 92,4 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 2,9 % evangelisch-reformierti. Dr Ggmeindspresident va
Champéry isch e Munizipalgmeind im Bezirk Monthey vom Kanton Wallis. S Dorf Champéry isch e begchante Urloubsort im Val d’Illiez. Es lyt oben a dr Gmeind Val-d’Illiez am Fluss Vièze, wo en Näbefluss vo dr Rhone isch. S Dorf Champéry isch grad under de Bärgchettine vo de Dents du Midi und de Dents Blanches. S Schygebiet, wo sid ane 1967 über d Landesgränze usegoot und wo Champéery an Adeil dervo het, heisst Portes du Soleil. Uf Champéry ufe goot d Ysebaanlinie vo Monthey. Im Weschte vo dr Gmeind goot der Bärgpass Col de Cou (1921 Meter über Meer) uf Morzine z Savoie übere (im Departemänt Haute-Savoie). Der Name vo Champéry chunt in ere gschichtleche Kwelle us em Joor 1286 als Champery s erschte Mol vor. Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 24,2 % glägu. 73,9 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 10,5 % evangelisch-reformierti. Dr Ggmeindspresident va Champéry ischt dr Luc Fellay (Stant Oktober 2017). Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 1107 Iwonru 90 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 2,3 % Titsch, 0,8 % Talienisch und 6,9 % anneri Spraache. Dr tradizionäll Tialäkt va Champéry gcheert zum Frankoprovenzalisch. Arthur de Claparède: Champéry, le
Leigg oder formell Leigg-Stadt isch e Munizipalgmeind und der Houptort vom Bezirk Leigg im Kanton Wallis. Zu der Gmeind Leigg ghöre d Stadt Leigg sälber und d Dörfer Suschte und Erschmatt. Die ehemoligi Gmeind Erschmatt isch uf Afang 2013 en Deil vo dr Gmeind Leigg worde. Suschte het am meischte Ywooner vo de drü Ortschafte. Derzue hets chlyni Wyler im ganze Gmeindpiet, am Bärg gäge Norde sind das Brunne, Lichte, Rotafe, Sankt Barbara, Brentsche und Thel, am Rotte uf der rächte Syte Getwing, linggs vom Fluss uf em Leukergrund Duranne, Brianne, Feithiere, Gampine, Pullige und Pletsche und i der grosse Liechtig im Pfynwald dr Ort Pfyn. Oben a Erschmatt isch s Bärgdörfli Bachalp. S Gländ vo der Gmeind goot im middlere Rottetaal kwer über s ganze Taal übere. Je öpe en Drittel dervo isch uf em Taalbode, am Bärghang uf der rächte Taalsyte im Norde bis zum Restipass, und linggs, gäge Süde, bis ufe Gorwetschgraat und zum Illhorn und zum Schwarzhorn. Vo Süde chöme der Illbach und syn Sytebach vom Illgrabe an Rotte abe, vo rächts a dr Gmeindgränze vo Leigg zu Faru d Dala, wo vo Badu här chunt. Bi Suschte foot amene Stauweer im Rotte der Kanaal fürs
Uf dr Blattun, offiziell Blatten, isch e Gmeind im Bezirk Weschtli Araro im Wallis. S Dorf lyt z oberscht im Leetschentaal. Durs Taal flüsst d Lonza, e Sytefluss vom Rottu. Zu dr Gmeind ghöre d Wyler Eiste, Ried und Wysseried. Obedra sind d Alpdörfli vo dr Weritzalp, vo dr Tellialp, uf Chüemad und uf dr Fafleralp, und no wyter im Taal obe dr Gletscherstafel und dr Guggistafel. D Chile, wo ane 1985 bout worden isch, het s Patrozinium vo dr Chönigin vom Roosechranz. Oben am Langgletscher stoot am Bärggraat über dr Leetschelücke, wo me zum Aletschgletscher überegoot, d Hollandiahütte vom SAC. Uf dr Blattun ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1433 als uffen der Blattun. Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 2 % glägu. 98,2 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii. Dr Ggmeindspresident uf der Blattun ischt dr Jean-Christoph Lehner (Stant Oktober 2017). Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 281 Iwonru 99,6 % Titsch als Höiptspraach aagigää und 0,4 % anneri Spraache. Dr heggschtalemannisch Tialäkt va uf der Blattu gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch. Walter Henzen (1895–1967), Germanischt Commons: uf der Blattu – Sammlig vo Multimediadateie www.blatten-vs.ch Werner Bellwald: Blatten
Chüddige isch e Gmeind im Bezirk Aarau vom Kanton Aargau. Chüddige liit zwüsche dr Aare und em Jura grad näbe dr Kantonshouptstadt Aarau. Vo Chüddige us cha me übere Stafeleggpass oder über s Bänkerjoch is Fricktaal ggoo. Weschtlich vo der Strooss uffs Bänkerjoch iscdh d Wasserflue. A dr alte Strooss uf d Staffelegg isch d Schällebrugg. D Nochbergmeinde vo Chüddige sind Oberhof, Däischbere, Taale, Büberstei, Aarau und Ärlischbach. Im Riepel gseet me no en alte Steibruch für Gips und Alabaschter. S Dorf isch s erschte Mol in ere gschichtleche Kwelle us em Joor 1036 erwäänt. Usem Mittelalter isch d Chile Chiirchbärg. E regionali Bsunderheit isch d Gmüessorte Chüddiger Rüebli. D Wurzle vo däm Rüebli hät e hälli, nid en orangschi Farb. Die Sorte isch id Lischte vom Tradizionelle Erb vom Choche i dr Schwiiz ufgnoo worde. Dr Chüddiger Dachöpfel isch en alti Öpfelsorte. Adolf Frey (1855–1920), Schriftsteller und Literaturhistoriker Paul Haller (1882–1920), Dichter und e Zyt lang Pfaarer ufem Chirchbärg Alfred Lüthi: Küttigen In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.. Alfred Lüthi: Küttigen, Geschichte einer Vorortsgemeinde. Buchs 1991. Commons: Chüddige – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Gmeind Chüddige Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren
D Chüddiger Rüebli sind en alti Rüeblisorte us dr Schwiiz. Das Gmües chunt ursprünglech us em Aargauer Dorf Chüddige. Die Rüebli sind zimli gross. Iry Farb isch wyss. Me het die alte Rüebli fasch verggässe gha, wo es baar Froue vom Landfroueverein vo Chüddige ane 1978 dermit agfange hend, se wider z pfläge. D Chüddiger Rüebli sind is Sortimänt vom Verein ProSpecieRara und id Lischte vom Tradizionelle Erb vom Choche i dr Schwiiz ufgnoo worde. Chüddiger Rüebli uf gemuese.ch Chüddiger Rüebli uf prospecierara.ch Chüddiger Rüebli uf patrimoineculinaire.ch
Òòfer, offiziell Avers, isch e Gmaind im Òòfnertaal i dr Region Viamala vom Kanton Graubünde. Dr Name vo Òòfer isch s erschte Mol in ere gschichtleche Kwelle us em Joor 1292 erwäänt. Sid em 11. Joorhundert het im Taal e Bevölkerig gwoont, wo Rätoromanisch gredt het. Vo dere Zyt chöme no die romanische Ortsnääme wie öppe Cresta, Juf, Cröt, Campsut und Juppa. Am Ändi vom 13. Joorhundert sind den d Walser is Taal cho, wo us em Pomatt im Rysstaal usgwanderet sind. Sid denn isch s Taal düütschsproochig; me redt dört en walserdüütschi Mundart. Ane 1367 isch Òòfer em Gotteshuusbund byträtte. Öpe 1530 het s Dorf d Refermazioon übernoo. D Dorfchile het der Name «Edelwysschile». S Dorf Òòfer, wo uf dr Höchi vo 1960 Meter über Meer stoot, isch die Gmaind vo dr Schwiiz, wo am höchschten obe lyt: Der Wyler Juf isch am wytischte obe gläge vo de Dörfer vo Europa, wo s ganze Joor dure öper woont. D Frakzioone vo Òòfer sind: Campsut (1668 m), Cröt (1715 m), Cresta (1958 m), Pürt (1921 m), Am Bach (1959 m), Juppa (2004 m), Podestatsch Huus (2046 m) und Juf (2126 m). Z Cresta sind d Gmaindkanzlei, d Schuel und d
Luschnou ischt di gröüscht Marktgmouond vo Öschtriich. Luschnou lit ar schwyzar Grenz diräkt am Rhin im ondrö voradlbäorgar Rhintal. D Nôôchbuurgmouonda siönd Höüscht, Fuößa, Lutra, Dorröbirrö, Äms und im schwyzar Kanton Sanggallö: Diöpoldsou, Widnou, Ou und Sammargreötö. Urschpröngli ischt Luschnou us siibö vrschiidna Parzella bstandö (Haag, Wiilar, Kirchdorf, Wisörouö, Holz, Staldö und Griöndl), hützötag siönd deini abr kaum me uuszumacha, wil 's ganz Ortsgebiöt zämögwaagsö ischt. Hützötag ischt Luschnou i drü Haupttäöl ondrtauölt: is Hasöfäöld, s Oobrdorf (Kirchdorf) und s Ondrdorf (Rhindorf). Z'Luschnou leöband ätta 21.000 Lüt, dövouö hônd ätta 16% kön öschtriichischi Schtaatsbürgarschaft. Luschnou isch zm eyschtô Môl am 1. Juli 887 erwähnt worö als Lustenoua, in am Schriftstuck vôm karolingischö Kaiser Karl III. Z'Luschnou git as drü Hôptschuöla, i jedar Parzeaöllö uöni, vier Volksschuöla und zechö Kiöndörgärtö. Usserdeim a HAK, HASCH und a Gymnasium. Dar Luschnouar Dialäkt ghöuort zom Bodösejöalemannischö, ischt aber bodö rôôß andrscht as di Dialäkt vo dö andara Orta rondom. Gaanz bsondrig für Luschnou siönd di sogenanntö Triphtonge, also drüü Seöbschtlaut hiöndrönand, wie zom Beischpiel in „Brouöt“, a „ch“ wou suus a „ss“ wär („lach mi“ für houöchdütsch „lass mich“ oder „i muöch“ für houöchdütsch „ich muss“) und ingschobni Nasale (m und n) wi zom
Malagueña ([malaˈgɛnja], spanischi Uussprooch: [malaˈɣeɲa]) isch e Musigstiil (palo) vom Flamenco wo ursprünglich us de Geged vo de andalusische Hafestadt Malaga chunnt. De Name isch s Adjektiv und s Ethnikon vo Malaga. D Malagueña gelt as e Form vom Fandango und isch scho bikannt gsii, bivoor sich de Flamenco as e Musigstiil uusbildet hett. D Malagueña ghört zo de cantes libres (»fraiji Gsäng«), wo frai im Rhythmus isch und dromm o selte tanzt werd. De Takt isch i de Regle ¾, mengisch o 6⁄8. Nocheme Intro mit de Gitarre werd s erst Gsätz (copla) gsunge, denn chunt e Gitarreinterludium (entrecopla) und s nöchst Gsätz. Interludium cha o e chorzi Melodie enthalte (falseta). D copla isch maist i C-Dur, d entrecopla i E-Phrygisch. S typiste Motiiv vom Entrcopla luutet | e gis h | e gis h | a c h | a g f | e. Zerstmool gnennt wered Malagueñas im Schwank (sainete) El maestro de música usem Joor 1774. De anonymi Verfasser schribt, as er e Leerer wöli, wo sini Sprooch chöni und waiss wiemer e Gitarre hebe tuet; ann »Wo mer zaigt, wiemer Gsätz singt vo Caballo, Malagueñas oder Gaditanas, Tonadas, Siguidillas und Jopeos.« 1847 het de Estébanez
D Kithara (griechisch κιθάρα, κίθαρις, kithára, kítharis) isch en antiks Saiteinstrument. Si isch äänlich wie d Laier und d Phorminx aber witter entwicklet und isch da Musiginstrument i de Antiki gsii, wo am höchste agsee gsii isch. Kithara isch o vo de Etrusker und Römer öbernoo wore. S Wort Kithara stammt usere vorgriechische Sprooch, d Etymologie isch nöd bikannt. I de Bible werd Kithara för die semitischi Kinnor bruucht, won e äänlich Instrument isch. Öber arabisch qīṯār, qītār (قيثار) isch da Wort mit de Maure uf Spanie choo. Usem spanische guitarra sind di tütsche Instrumentenäme Gitarre, Quinterne und Zittere entstande. Allerdings sind die antiki Kithara und d Gitarre, wie o d Zittere ganz verschidnigi Musiginstrument. Im Noigriechische bizaichnet κιθάρα di antiki Kithara und di moderni Gitarre. D Kithara ghört zo de Famili vo de Laiere, wo gliichlangi Saite hend, zwee Ärm und e Joch. I de Antiki isch nöd immer gnau zwösched de Laiere und de Kithara unterschide wore, do si zimmli äänlich uufbaut sind. D Kithara aber hett im Gegesatz zo de Laiere e chasteförmige Schallchaste (ἠχεῖον, echeíon) us Holz, wo geg hindere buuchig, vore aber flach isch. De Fuess isch bi de Konzertkithara flach, bi de Wiegekithara rund.
D Spiessluute hüüffig o Langhalsluute gnennt, isch di ältisti öberliferti Form vomen Halsinstrument. Si isch us Mesopotamie und Anatolie bikannt, spööter o vo ägyptische Darstellige. Si cha as Vorgängeri vo de moderne Halsinstrument aagluegt were. Halsinstrument hend de Vortail, as de Too starch variert were cha, wmmer d Saite uf de Hals druggt, so ass weniger Saite nötig sind um vil verschidnigi Töö z spile. De Nootail isch, as d Aazaal Saite bischrenkt were mue. Spießluute ghört zo de Langhalsluute. Verschidnigi früebabylonischi und hethitischi Relief zaiget Luteniste. Debii isch s Instrument mengisch recht gnau widergee. Deno cha gschlosse were, ass de Schallkörper d From vonnere Chürpse hett und sisch guet mögli, ass uusghöölti Chürpse bruucht wore sind, aber au anderi äänlich groosi natürlichi Hoolforme, wie de Panzer vonnere Schildchrott hend chöne bruucht were. De Hoolkörper isch miteme Resonator, z. B. Leder, öberspannt wore. E lange Spiess isch dör de Schallkörper gsteckt wore oder drufufe. Zwoo oder drai Saite wered am undere End vom Spiess festgmacht und am obere End mit Chordle aabunde, d End vo dene Chordle hanget as Zottle vom Halsendi abe. D Stimmig vo de Saite isch woll mit Hilf vo dene Chordle passiert. Saitehalter sind no nöd
D Pandura (griechisch πανδοῦρα, pandoúra), au Trichordon (τρίχορδονm tríchordon) isch en antiks Saiteinstrument, wo zo de Luute- bzw. Halsinstrument ghört. Die alte Grieche hend kai Halsinstrument gchennt sondern nume Harfene, wo unterschidlich langi Saite hend und Laiere, wie d Lyra und Kithara, wo gliichlangi Saite hend, aber im Underschiid zo de Luute zwee Ärm. Ali Halsinstrument, wo d Grieche und Röömer bruucht hend, stammed ursprüngli usem Orient. Vermuetli hend d Perser si in Weste broocht. Si tauched i bildliche Darstelige erst abem 4. vorchristliche Joorhundert uuf und wered erst i de Spootantiki hüüffiger. De Name Pandura stammt woll usere orientalische Sprooch und lebt i verschidnige Musiginstrument witter, wie Panduri, Phandar, Bandura und mit Umstellig vo de Plosiiv: Tambura, Tanbur oder Tanpuri. D Pandura het e chürpseförmige Schallkörper, wo en Arm oder Hals (πῆχυς, péchys "Arm") draagmacht isch. De Hals isch bundiert. Di drai Saite - drumm haisst da Instrument au Trichordon »Draisaiter« - isch une am Schallkörper amene Saitehalter aagmacht und wered öbere Steeg zom Chopf vom Griffbrett gfüert, wo si mit Wirbel agmacht wered, die tiened au zom stimme. De Skindapsos (σκινδαψός) isch ganz äänlich uufbaut, hett aber vier Saite. D Pandura werd i de Regle miteme Plektrum gspillt,
Splüügä (offiziell Splügen, rätoromanisch Spleja/Spligia, italienisch Spluga) isch es Dorf, wo zur Gmaind Rhywald im Kanton Graubünda ghört. S Dorf Splüügä lyt am Hinderrhy im Gebiet vom Rhywald, wo zur Region Viamala ghört. D Taalstrooss em Hinderrhy noo chunt vo Thusis, Andeer und Sufers ufe und goot wyter s Taal zduruff uf Nufänä und Hinterrhy und vo dört zum Pass vom San-Bernardino, wo früener Vogelbärg ghaisse hät. Z Splüügä zweigt d Strooss zum Splüügäpass ab, wo me dure uf Madesimo und Chlääfe chunt und früener Urschler ghaisse hät. Us em Sytetaal bi däm Pass louft dr Hyscherebach zum Hinderrhy abe. S Taal vom Tambobach foot bim Pizzo Tambo under em Tambogletscher bi de Tamboseeleni sibe Kilometer südlech vom Dorf a und goot über d Tamboalp uf Medels abe. A dr Tanatzhöchi und em Alpetlistock bi dr Tamboalp und dr Tanatzalp isch s Schygebiet vo Splüügä, wo ane 2007 die Internazionali Walser Schymeischterschaft gsi isch. Im Taal vom Hyyscherebach, wo uf em Spläägepass afoot, isch en grossi alti Alp vo Rhäzüns. Uf dr Oschtsyte isch d Gmeindgränzä ufem Surettahorn und em Mittaghorn. Uf dr Nordsyte vom Taal louft dr Stutzbach vom Safierbärg und über d Stutzalp abe und chunt unden a
S Rhywald isch es Taal am Oberlouf vom Hinderrhy im Kanton Graubünde. Dr Rhy flüsst vom Rhywaldhorn abe und dur d Roflaschlucht am Ändi vom Rhywald bi Andeer is Schams. Der Name vom Taal chunt vom latynische Usdruck «vallis Rheni», was uf Dütsch «s Taal vom Rhy» heisst. Uf Rätoromanisch seit men em «Valrein». Es isch im 13. Joorhundert s erschte Sidligsgebiet vo de Walser im Bünderland gsi. Im Rhywald sind d Gmainde Sufers und Rhywald, mit de Dörfer Splüügä, Medels, Nufänä und Hinterrhy. Dur s Rhywald loufe d Stroosse übere Fogelbärg und übere Splüügäpass und d Saumpfaad über de Safierbärg und de Valserbärg. Uf dr Nordsyte het s Rhywald zwöi churzi Sytetääler, s Butzner Tälli und s Taal vom Stutzbach. Uf dr Südsyte ligge d Sytetääler vom Chappelebach, wo vo dr Alp Cadriola chunt, s Areuataal und s Tambotaal. S Curciusataal, wo oben a Areua isch, git zwar s Wasser au zum Hinderrhy abe, es isch aber e Deil vo dr Gmaind Misox. Kurt Wanner: Unterwegs auf Walserpfaden. Chur 1993. ISBN 3-905241-36-6 Christian und Tilly Lorez-Brunold: Rheinwalder Mundartwörterbuch. Chur 1987. ISBN 3-908133-38-6 Erika Hössli: «Äs Ääli» Lexikon der sterbenden Wörter. Splügen 2007. ISBN 978-3-909210-01-5 Commons: Rheinwald – Sammlig vo
Dr Karl-Heinz Debacher (* 1955 z Ruescht) isch e dytsche Lehrer un Haimetautor. Dr Debacher het an dr Pedagogosche Hochschuel z Fryburg uf Grund- un Hauptschuellehrer mit Hauptfach Gschicht studiert. Syter anne 1984 schafft er im Schueldienscht as Lehrer. Anne 1996 het er an dr PH Fryburg promoviert mit ere Arbet iber „Historische Vereine am Oberrhein mit besonderer Berücksichtigung des Historischen Vereins für Mittelbaden“. Vu 2002 bis zue syre Pensionierig 2018 isch er Rektor vu dr Grund- un Wärchrealschuel Ruescht/Kappel-Groofehuuse gsii. Är publiziert zue dr lokalen un regionale Sozial- un Kulturgschicht un schrybt au uf Alemannisch. Im Johr 1988 het er fir s Buech „Schicksal und Geschichte der jüdischen Gemeinden“ vum Historische Verain Ättene ne Kapitel iber d „Geschichte der jüdischen Gemeinde Rust“ gschribe. Är het si stark fir d Mahnstätt vu dr ehmolige Sinaog yygsetzt, wu 1999 errichtet woren isch un an di uusglescht jidisch Gmai mahnt. Mit em Chinderbuech „Anatol, das kleine Waldschwein / Anatole, petit cochon des bois“, wu 2009 uf Dytsch un Franzesisch zum 25-jehrige Bstoh vu dr Partnerschaft Ruescht / Mààrle uusechuu isch, het er s Problem vum Anderschsyy un dr Uusgränzig vu Chinder bschribe. Ibersetzt woren isch d Gschicht vu dr Mathilde Lefrançois. 2016
Tschappina isch e politeschi Gmaind i dr Region Viamala vom Kanton Graubünde. D Gmeind Tschappina lyt ufem Bärg näben em Hinderrhytaal oben a Thusis und Flerde. Das isch dr südlech Rand vom Häinzebärg. Usser de beide Wyler Obertschappina und Undertschappina ghöre d Frakzioone Obergmeind, Usserglaas und Innerglaas und au no die chlyni Hüüsergruppe vo Masügg oben am Nollatobel zum Dorf. S Gmeindbiet goot im Norde bis ufe Lüschgraat, im Weschte über de Glaaser Graat und de Glaaspass is Taal vom Carnusabach im Safietaal abe und bis en halbe Kilometer a s Walserdorf Safie Platz ane, und im Süde über s Tobel vo dr Schwarze Nolla und dr Wysse Nolla zum Piz Beverin ufe. Der südlechscht Punkt vo dr Gmeind isch am Carnusapass, em alte Fuesswääg vo Tschappina und Safie is Schams und uf Andeer. S Wappebild vo Tschappina het uf em roote Hindergrund en gääle Stägegibel, schynts als Symbol für d Bärgpäss, und drüber e gääli Glogge, wo s Symbol vom heilige Joder isch. Im 15. Joorhundert het Tschappina e Chappele mid em Sankt Joder-Patrozinium gha. Im 14. Joorhundert sind Walser ufe Häinzebärg cho. Sid denn isch Tschappina dütschsproochig. Reto Hänny (* 1947), Schriftsteller Luzi Jenny (1925–2015), Mundartschriftsteller Commons: Tschappina
Ferrera (rätoromanisch Farera) isch e Gmaind im Ferrerataal i der Region Viamala vom Kanton Graubünde. Si isch am 1. Jänner 2008 entstande, wo sech die ehemolige Gmainde Innerferrera, wo uf Rätoromanisch Calantgil gheisse het, und Usserferrera, rätoromanisch Farera, zämetoo hend. D Gmeind lyt im underen Abschnidd vom Taal vom Òòfner Rhy, wo bi Ferrera dr romanisch Name Rein da Ferrera (Ferrerarhy) het und undedra im Biet vo dr Nochbergmaind Andeer in Hinderrhy mündet. Zu dr Gmaind ghört en Exklave im Leitaal, wo süsch fasch ganz im Gmaindbann vo dr iteliänische Gmeind Plurs isch. Das isch wäg em Bou von dr Staumuur vom Lei-Stausee so cho. Linggs vom Ferrerarhy lyt uf em Biet vo Ferrera s Taal Niemet, wo im Süüde bim Niemetpass am Piz Timun, wo uf dr Landesgränze isch, afoot. Dört goot en Pfad dure uf Madesimo z Italie. Die chlynere lingge Sytetääler sind s Bäretaal und s Nurserataal. Uf dr rächte Syte vom Ferrerarhy sind d Sidlige vo dr Gmaind: Farera, Calantgil, Cresta und Starlera. A de Bärgen obe und i de Sytetääler ligge die grosse Alpweide: d Alp Lambegn, d Alp Tobel, d Alp Andies, d Alp Mos, d Alp Sut Fuina, d Alp Samada Sut, d
D Flamencogittare isch die Gitarre wo bim Flamenco bruucht werd. Si underschaidet sich vo de klassische Konzertgitarre nu wenig, wa de Bau vom Instrument aggoot. Si isch liechter baut und de Zarge isch e bitzeli schmööller. D Saite liget nööcher am Griffbrett wa e schärfere Too gitt, well d Saite dör da weniger lang schwinget. S Gitarrespiil im Flamenco werd toque (ˈtoke) gnennt. Zo de Spiiltechnike vo de Konzertgitarre chömed no witteri dezue. D Saite wered nöd öberem Schalloch, sondern nööcher mim Steg aagschlage. Natüürli cha de Flamenco o ufere Konzertgitarre gspillt were. Wie bi de Notierig vo Gitarrestugg, wered debii d Finger vo de Spillhand, da isch i de regle die rechti Hand, bi de linggshändige Gitarre aber di linggi, mit Buechstabe abchörzt: p - Duume (span. pulgar), i - Zaigfinger (indice), m - Mittelfinger (medio), a - Ringfinger (anular) und q oder c - chlii finger (pequeño oder chico). tirando »Zupfe« isch di klassischi Form vom Zupfe vo de Saite mit de Finger, debi werd d Saite vom Duume ewegg liecht noch obe zupft und den losloo. apoyando isch di typischi Zupfform im Flamenco. Debii werd d Saite geg de Duume hii zoge und denn loosloo, da füert
De Welchanos (griechisch Ϝελχάνος) isch en antike kretische Gott gsii, wo möglicherwiis ufene minoische Fruchtbarkaitsgott zruggoot.. För en isch e Fest, d Welchania (Ϝελχάνια), i de kretische Stadt Lyktos bizügt und e Monatsname i de Städt Knossos (Ἐλχάνιος, Elchánios) und Gortyn (Ϝευχάνος, Weuchánios), vermuetli e Früeligsmonet. De antiki Lexikograph Hesychios setzt en mitem Zeus gliich: Gelchanos (Γελχάνος), de Zeus bi de Kreter. Di verschidene Schriibwiise sind e Folg vo de underschidliche kretische Tielekt und o, well s Digamma (ϝ) as Buechstabe nume i de Früezitt bruucht woren isch. De Welchanos werd uf Münze us de kretische Stadt Phaistos (um 320 v. Chr.) as e blutte Jüngling dargstellt, wo ufeme Bommstrunk sitzt und e Güggel i de rechte Hand hebt. I de nöchi vo Phaistos isch öber de Ruine vom Minoische Palast z Hagia Triada e Tempel vom Welchanos gstande, wie zaalriichi Ziegel mitem Name vom Welchanos bizüüget. Harry Reginald Hall: The oldest civilization of Greece. Studies of the Mycenaean age. Nutt, London 1901. S. 204. Costis Davaras: Guide to Cretan Antiquities. ISBN 0-8155-5044-8. S. 344. Costis Davaras: Guide to Cretan Antiquities. ISBN 0-8155-5044-8. S. 344, Stichwort Welchanos. Vassiliki Machaira: Ϝelchanos. In: Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae (LIMC). Band 0008VIII, Zürich/München 1997,