rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Basler Vobindigsbaan isch è Ysèbaaschtreggi i dè Schwizer Stadt Basel un vobindet dè Baddische Baanhof im Chlybasel am rächtè Rhyufer mit èm Baanhof SBB im Grossbasel am linkè Rhyufer. Si lyt vollschtändig uff èm Schwizer Hoheitsgebièt. Diè meischtè dütschè Fèrnvokeerszüüg uff dè Rhydalbaan vokeerèd übber selli usè bis Basel SBB un bruuchèd dõmit d Vobindigsbaan. Au èn Huufè Regional-Exprèss-Züüg vo dè Dütschè Baan vo Fryburg un S-Baanè vo dè SBB GmbH vo Zèll im Wyysèdal faared übber d Vpbindigsbaan witer gu Basel SBB. Wegè dè staatsvodraglichè Regelig vo sellnè Vokeersleischtungè gildèt uff dè Vobindigsbaan s schwizer Tarifsischteem, allerdings gildèt au s dütsche Baddè-Württèbärg-Ticket. D Baanschtreggi isch durch Artikel 4 vom internationalè Vodraag vom 15. Oktober 1869, bedrèffend èm Bau un Bedryb von èrè Gotthardysèbaan, feschtgsetzt. D Vobindigsbaan isch am 14. März 1870 vom schwizer Bund konzessionyrt. Am 3. Novembèr 1873 isch d Baan mit irèm Härzschtugg, dè einschpurigè Ysebaa-Rhybrugg, dènnè iri Pfyler abber scho mit Bligg uff è möglichi Vobreiterig uff Doppelschpur baut worrè sin, im Bedryb übbergää worrè. Infolg von èrè Voybarig zwǜschè dè dòmòligè Schwizer Centralbaan un dè Baddischè Staatsysèbaanè hèt d Vobindigsbaan è gmeinschaftlichs Unternämmè bildèt. S Baukapital isch uusschlièsslich vo dè Centralbaan uffbrocht worrè, als
Dr Helmut Heinrich Waldemar Schmidt (* 23. Dezämber 1918 z Hamburg; † 10. Novämber 2015 am glychen Ort) isch e dytsche Bolitiker (SPD) gsii. Vu 1974 bis 1982 isch er dr fimft Bundeschanzler vu dr Bundesrepublik Dytschland gsii. Dr Helmut Schmidt isch 1918 im Hamburger Stadtdail Barmbek as eltschte vu zwee Sihn vum Lehrerbaar Gustav Ludwig Schmidt (1888–1981) un Ludovica Schmidt geb. Koch (1890–1968) uf d Wält chuu. Dr Schmidt isch Soldat im Zweete Wältchrieg gsii un het noch em Chrieg ab em Wintersemeschter 1945 an dr Uniwersitet Hamburg Volkswirtschaftslehr un Staatswisseschaft studiert. Är het s Studium anne 1949 as Diplom-Volkswirt abgschlosse. Noch em Studium het er bi dr Hamburger Beherde fir Wirtschaft un Verchehr gschafft. Im Merz 1946 isch er Mitglid vu dr SPD wore. Vu 1953 bis zum 19. Jänner 1962 un vu 1965 bis 1987 isch er Mitglid vum Dytsche Bundesdag gsii. Vum 27. Februar 1958 bis zum 29. Novämber 1961 isch er au Mitglid vum Europäische Barlemänt gsii. Ab 1961 isch dr Schmidt Senator vu dr Bolizeibeherde z Hamburg gsii un isch bi dr Sturmfluet 1962 as Krisemanager seli populer wore. Vier Johr spetet, anne 1967, isch bi dr Bildig vu dr erschte Große Koalition derby
As Conversos het mä im spanische und bortugiisische Sproochruum Juude bezäichnet, wo zum katholische Christedum konwertiert häi, und deren iiri Noochkomme. De Konwertite us dr maurische Bevölkerig, wo vom Islam zum Katholizismus konwertiert häi, het mä Moriscos (uf Dütsch: Moriske) gsäit. Zerst häi d Conversos scho nume wägen iirem Akt vo dr Waal as usgezäichneti Christe gulte. In de mäiste Fäll het d Konwersioon aber under Zwang stattgfunde und d Conversos si vilmol under em Verdacht gstande, ass si Krüptojuude sige und iiri alti Religioon witer wurde usüebe. Vom 13. Joorhundert aa isch en Antisemitismus gege die Nöi-Christe (cristianos nuevos span. / cristãos novos port.) ufchoo. Die Spannige, wo au vo wirtschaftlige Inträsse vo de Alt-Christe (cristianos viejos span. / cristãos-velhos port.) cho si, si denn am Ändi vom Middelalter zun ere Verfolgig vo de Conversos dur die Spanischi Inkwisizioon worde. Vom 15. bis ins 19. Joorhundert het jeede, wo z Spanie e hööchers Amt het welle iinee, uf en Uniwersidäät het welle go studiere oder eme Orde het welle biidräte, müesse bewiise, ass si Bluet räin sig, das häisst, ass er nit vo Juude oder vo Muslime wurd abstamme. Converso und Marrano si in dr hütige Forschig die gängige
S Emiraat vo Granada (arabisch إمارة غرﻧﺎﻃﺔ‎, DMG Imārat Ġarnāṭa), au bekannt as Köönigriich Granada oder Sultanat Granada, isch e muslimischs Staatswääse in Andalusie im hütige Spanie gsi. Es het vo 1238 bis 1492 bestande. Si Hauptstadt isch Granada gsi. Es isch vo dr Dünastii vo de Nasride gründet und beherrscht worde. Si letscht Herrscher isch dr Muhammad XII. „Boabdil“ gsi, wo dr Droon am 2. Januar 1492 an die Katholische Köönig verloore het. Mit em Emiraat vo Granada isch s letschte muslimisch beherrschte Territorium uf dr Iberische Halbinsle (al-andalus) verschwunde. Bi dr Kapitulazioon häi d Kastilier de Muslime zwar Religionsfreihäit versproche, aber muslimisch Ooberschicht isch bald uf Afrika usgwanderet und d Moriske, wo no bliibe si, si zum Däil zwangsbekeert worde oder noch d Ufständ vo 1499 bis 1571 us Spanie verdriibe worde (1609, 1611). D Köönig vo Ziri Zawi ibn Ziri (1013–1019) Buluggin ibn Zawi (1019) Habbus Maksan (1019–1038) Badis Habbus (1038–1071) Buluggin Badis Abdallah Buluggin (1071–1090) D Emiir vo de Nasriide Muhammad I. 'Alhamar' (1237–1273) Muhammad II. al Faqih (1273–1302) Muhammad III. (1302–1309) Nasr (1309–1314) Ismail I. (1314–1325) Muhammad IV. (1325–1333) Yusuf I. (1333–1354) Muhammad V. (1354–1359) abgsetzt Ismail II. (1359–1360) Muhammad VI. (1360–1362) Muhammad V. (1362–1391)
Juudehass (au Juudefindligkäit, Juudefindschaft, oder Juudeverfolgig) bezäichnet e pauschali Abläänig vo de Juude und vom Juudedum. Das Fenomeen git s sit öbbe 2500 Joor und isch bsundrigs in dr Gschicht vo Öiropa vo groosser Bedütig gsi. Es goot vo Verlümdig, Diskriminierig und Underdrückig über lokali und regionali Usgränzig, Verfolgig und Verdriibig bis zum Genozid an öbbe säggs Millione öiropäische Juude im Holocaust in dr Zit vom Nazionalsozialismus. Wenn d Motiv vo dr Findschaft vor allem religiöös si, reedet mä vo Antijudaismus. Wenn si nazionalistisch, sozialdarwinistisch oder rassistisch si, säit mä däm Antisemitismus, wie s d Antisemite sälber sit öbbe 1870 gmacht häi. Dä Begriff wird hüte vilmol as Ooberbegriff und Sünonüüm für alli Forme vom pauschale Juudehass brucht. D Antisemitismusforschig macht hüte en Underschiid zwüschen em Früeantisemitismus (vo öbbe 1800 bis 1879), em „modärne“, rassistische Antisemitismus (1879–1945) und em „sekundäre“ Antisemitismus noch 1945. Wo Charaktermerkmol, Ideä und gsellschaftligi Tendänze as „jüüdisch“ abgleent wärde, au wenn s dört kuum oder überhaupt käni Juude git, reedet mä vom „Antisemitismus ooni Juude“. Dr Abläänig vom Zionismus und vom Staat Israel säit mä Antizionismus. In däm het s vilmol antisemitischi Motiv und er wird vo gwüsse Grubbe brucht, zum iiri wirklige Beweeggründ z kaschiere.
S Alhambra-Edikt au as Decreto de la Alhambra oder Edicto de Granada bekannt, isch 1492 mit zwäi nid idäntische Teggst erloo worde, äine für d Herrschaftsgebiet vo dr Chroone vo Kastilie und dr ander für die vo dr Chroone vo Aragón. Die kastilisch Wersioon isch vo de katholische Köönig Isabella vo Kastilien und Ferdinand II. vo Aragón in sinere Funkzioon as Ferdinand V. vo Kastilie underschriibe. Die aragonesisch Wersioon isch nume vom Ferdinand II. vo Aragón underschriibe. S Edikt het aagordnet, ass d Juude us alle Territorie vo dr Chroone vo Kastilie und vo dr Chroone vo Aragón vom 31. Juli vom Joor aa verdriibe wurde, wenn si bis denn nit zum Christedum konwertiert häi. Die ersti organisierti christligi Rebellioon gege die muslimischi Herrschaft het z Asturie im Joor 718 aagfange, und het zur Reconquista gfüert. D Reconquista isch im Joor 1492 mit dr vollständige Erooberig vom letschte muslimische Herrschaftsberiich uf dr iberische Halbinsle, em Emiraat vo Granaada, und em Alhambra-Edikt ume gsi. Mit em Edikt het d Verdriibig von ere Bevölkerigsgrubbe aagfange, wo sit Joorhunderte uf dr iberische Halbinsle aasäässig gsi isch. Es het e hufe Conversos gee, Juude, wo mäistens under massivem Druck zum Christedum „bekeert“ worde si
Dr Schiterhufe (althoochdütsch scît „Holzstück“) isch e Hufe vo Schiter gsi, wo mä druf Dooti verbrennt het (Füürbestattig) oder Lüt dur Verbrenne hiigrichdet het (Füürdood). Er het bi Büecherverbrennige au drzue dient, Schrifte und Büecher z verbrenne, wo vo dr Zensur verbote worde si. Dr Füürdood isch im Römische Riich in dr Spootantike e verbräiteti Form vo dr Diidesstroof gsi. Im Spootmiddelalter und in dr Früheje Nöizit het mä Chetzer, wo wäge Heresii zum Dood verurdäilt worde si, vilmol uf em Schiterhufe hiigrichdet. Das het mä au bi de Häxeverfolgige gmacht, aber au Homosexuelli und Verbrächer wie Falschmünzer, Brandstifter und Dieb vo Monstanze si vilmol eso bestrooft worde. Bi lääbigem Liib z verbrenne isch e schlimme Dood. Doorum het s mänggisch ‚Erliichterige‘ gee. So isch dr Verurdäilti mänggisch erwürgt worde, bevor s Füür iin het afo verbrenne, oder mä het für e Schiterhufe früschs grüens Holz gnoo, so dass er am Rauch verstickt oder mä het em e Seckli mit Schwarzbulver um er Hals ghänggt, wo denn Füür gfange het und explodiert isch. Zu de Lüt, wo uf em Schiterhufe gstorbe si, häi au bekannti Persoone ghöört, zum Bischbil dr Fra Dolcino (1307), d Margareta Porete (1310), dr Jacques de
Microsoft Excel (engl. [ˈmaɪkɹoʊˌsɒft ɪkˈsel], als. näbe [ˈɛksl̩] odder [ɛkˈsɛl] au [ˈɛxsl̩] odder [ɛxˈsɛl]) isch s wältwit am witeschte vobreitete Dabèllèkalkulationbrogramm. Excel ghört zu dè Microsoft-Office-Suitè un isch sowoll für Microsoft Windows als au für Mac OS vofüègbar. Excel isch als Nõchfolger vom Microsoft Multiblaan entschtandè. Diè aktuèlli Version isch für Windows Microsoft Excel 2016 un für Mac OS Microsoft Excel 2016. Microsoft Excel isch dè Nǒchfolger vom Microsoft Multiblaan un isch 1985 erschtmòls für dè Apple Macintosh als rein grafisch orièntyrti Tabèllèkalkulation vorgschtellt worrè. Am 31. Oktobèr 1987 isch, glychzitig mit èm Erschynè vom Windows 2.0, mit Excel 2.0 diè èrschti Version für IBM-kompatibli PCs uusgliferèt worrè. Ab 1989 isch è Windows-2.11-Runtime-Version bim Excel mitgeiferèt worrè, well Windows no kaum vobreitet gsi isch. S hèt au è Version für dè OS/2 Presentation Manager gää, wo mit Hǜlfi vo dè Windows Libraries for OS/2 (WLO) migryrt worrè isch. Es 1990 für Windows 3.0 vorgschtellte Excel 3.0 hèt èrschtmòlls übber è Sǜmbolliischtè vofüègt un hèt au suscht zaalrychi Neuerungè mitbrocht. Ab 1994 isch mit Excel 5.0 für Windows NT èrschtmòlls è 32-Bit-Version vofüègbar gsi. Im Microsoft Office 95 hèt s Excel 95 d Versionsnummerèrè 7.0 chriègt, well d Version 6 übberschprungè
Bim Juudepogroom z Stroossburg am Walentinsdaag 1349 (14. Februar) si mee as 2'000 jüüdischi Bürger vo dr Stadt Stroossburg ermordet worde. Im Früelig 1348 isch s in Frankriich zu Pogroom an de Juude choo. Über Sawoye häi si sich denn bis zum Novämber 1348 au uf dütschsproochigi Gebiet verbräitet. Im Januar 1349 si z Baasel und z Freiburg im Brisgau Juude lääbig verbrennt worde und am 14. Februar isch fast die ganzi jüüdischi Gmäind z Stroossburg umbrocht worde. D Mäister vo dr Stadt, wo d Representante vom patrizische Bürgerdum gsi si, häi no brobiert, d Juude z schütze, aber im e Zumftufstand, wo vo de aadlige Familie understützt worde isch, si si entmachdet worde. D Aadelsfamilie vo de Zorn und de Müllehäim, wo 1332 us em Root und de Ämter verdrängt worde si, häi e groosse Däil vo iirer Macht zruggüberchoo und d Zümft, wo bis denn kä politischi Bedütig gha häi, häi s wichdigste Amt in dr Stadt chönne bsetze, das vom Ammaamäister. Die Revoluzioon isch mööglig worde, wil die mäiste Iiwooner vo dr Stadt d Macht vo de Mäister und bsundrigs vom Ammaamäister in dere Zit, em Peter Swarber, für z grooss ghalte häi und s Volk au
Von ere jüüdische Gmäind z Freiburg im Brisgau wäiss mä sit em Hoochmiddelalter. Si isch 1348 in dr Zit vom Schwarze Dood en ersts Mol vernichdet worde, 1424 e zwäits Mol und e dritts Mol in dr Zit vom Nazionalsozialismus. Vo Juude z Freiburg wäiss mä sit em 13. Joorhundert. 1230 het d Obrikäit Juude iigspert und dr Köönig Heinrich VII. het druf befoole, si wider lo goo. Dr Köönig Rudolf I. het 1281 d Juude dört bestüürt und im Joor 1300 häi d Groofe vo Freiburg die alte Rächt vo de Freiburger Juude bestäätigt. Mä nimmt aa, ass die ersti Gmäind in dere Zit schon e Sünagooge gha het, es git aber käini Bewiis drfür. Erst im Joor vo dr Juudeverfolgig 1349 wääred dr Pestzit wird e Sünagooge an dr Wasserstrooss erwäänt. Au d Mitgliider vo dr Gmäind häi denn zum Däil an dere Strooss gwoont oder an dr Wääberstrooss nääbedraa. Im Ganze wäiss mä vo zää jüüdische Woonhüüser in däm Gebiet. 1347 isch d Pest z Marseille usbroche und dr Schwarz Dood het sich vo Südfrankriich über ganz Öiropa afo verbräite. D Lüt häi e Sündebock gsuecht für das Unglück und en in de Juude gfunde, wo as
S Althorn isch è Blèchblõsinschtrumänt. S findet bsunders Vowendig in Brass- un Marching-Bands un übbernimmt därt i dè Alt- un Tenorlaag d Rollè vum Waldhorn, d Stimmfüürig lyt denn meischtens i dè Melody, nit i dè Begleitig. Uffgrund vum Ysatz i dè Brass-Bands taucht s Althorn hauptsächlich z Weschteuropa, also z Frankrych, i dè Benelux-Staatè un z Ängland sowiè i dè Schwiz uff. Bis zu dè Yfüürig vum kombinyrtè Schlagzüüg i d Blõsorcheschter, welli öppè Aafang bis Mitti vo dè 1970er Johr übber d Bünni gangè isch, isch diè akkoridischi Begleitig d Uffgaab vo dè Es-Hörner gsi, in ènger Zämmèarbèt mit dè 2./3. Tenorhorn- sowiè mengmòl au dè 2./3. Bosuunè-Schtimm un dè Tuba. S Schlagzüüg hèt d Es-Hörner denn übberflüssig gmacht, un d Schpiller hèn sich andri Inschrumänt suèchè müèsè. I dè meischtè Fäll sin Althörner in Es, seltener au in F gschtimmt. Uss dèm Grund hèt sich z Mitteleuropa (Dütschland, Öschterrych, Tschechiè un dè Schwiz) dè Uusdrugg Es-Horn statt Althorn durrègsetzt. Zuèsätzlich unterscheidet sich s Es-Horn vum Althorn im weschteuropäischè Sinn durch d Bauform, welli meischtens kreisrund wiè nè Waldhorn isch. Markantè Unterschyd zwǜschè Wald- un Es-Horn isch d Aaordnig vo dè Ventylè, wo bim Es-Horn mit dè rächtè
As Inkwisizioon (latiin. inquirere ‚undersueche‘) wärde die spootmiddelalterlige und früenöizitlige Grichtsverfaare bezäichnet, wo katholischi Gäistligi bin ene mitghulfe häi Heretiker z verfolge. Drbii het mä d Prozässform vom Inkwisizioonsverfaare (lat. inquisitio ‚Undersuechig‘) aagwändet. Dr gäistlig Vorsitzend vom ene Inkwisizioonsgricht isch as Inquisitor bezäichnet worde. D Inkwisizioon isch am Aafang vom 13. Joorhundert entstande as Instrumänt zum s dr römisch-katholische Chille liichter z mache Heretiker ufzspüüre, z bekeere oder z verurdäile, und isch am Ändi vom 18. Joorhundert verschwunde. Im Spootmiddelalter isch für sä e nöiji Form vo Grichtsverfaare entwigglet worde, s Inkwisizioonsverfaare. Näben em doomoolige Verbräche vo dr Heresii het mä mit Hilf vo dr Inkwisizioon au anderi Stroofdaatbeständ chönne verfolge, vor allem wenn si Frooge vom Glaube berüert häi wie zum Bischbil d Blasfemii oder d Magii. Bi de Häxeverfolgige in dr Früeje Nöizit, wo vor allem vo de wältlige Obrigkäite usgange si, het d Inkwisizioon e zwäitrangigi Rolle gspiilt. D Chille het dr Iisatz vo dr Inkwisizioon gege Heretiker as legitiim aagluegt und het sich drbii uf Bibelteggst oder Teggst vo kirchlige Autoridääte gstützt. Die middelalterligi Inkwisizioon het kä äigeni übergordneti Behörde gha und isch kä Iirichdig gsi, wo die ganz Zit aktiv gsi isch. Si het dört
E Brivileeg (Plural Brivileegie, vo latiinisch privilegium „Usnaamgsetz, Vorrächt“) isch e Vorrächt, wo ere äinzelne Person oder ere Personegrubbe gee wird. D Usdeenig vom Begriff Brivileeg uf Grubbe oder e Grundstück (Realbrivileeg), d Vererbbarkäit vo Brivileegie und d Beschränkig vom Inhalt uf Vorrächt si Entwigglige us dr Zit noch em Undergang vom Römische Riich. Im Middelalter und in dr früeje Nöizit isch e nöis Rächt gängig worde, wo mä Brivileeg (in dr Form von ere Urkunde) für Äinzelpersone oder Grubbe het afo ustelle, wo dr Inhaber vom Brivileeg e Vordäil gegenüber andere überchoo het. Zum Wääse vom Brivileeg ghöört s, ass es im Gegesatz zum Mandat e nöije Rächtsdaatbestand erschaffe het, wo vo Duur gsi isch und au het chönne witer vererbt wärde. Nume in Usnaamefäll (z. B. wenn dr Brivilegiert sich falschbenoo het oder undröi gsi isch) het d Brivilegierig wider chönne ufghoobe wärde. Es het allerdings bis in d Nöizit iine au immer wider Brivileegie gee, wo immer wider emol (z. B. jedes Joor) häi müesse bestätigt wärde. Brivileegie häi vo Persone chönne usdäilt wärde, wo Rächt oder Bsitz frei an Underdaane häi döfe witergee. Daas si in erster Linie dr Kaiser (bzw. Köönig) gsi und d Bäpst.
S Hohner-Konservadorium z Trossenga ischt a Hochschuel fir a musikalischs Studiom mit em Sitz en dr Hohnerstrôß 4/1. Dr Schwerpunkt leit em Bereich Akkordeon. Dui Eirichdong hôt d Form vo ra Gsellschaft mit beschrenkder Hafdong (GmbH). D Gsellschafder send d Firma Hohner Musikinstrumente GmbH & Co. KG, d Stadt Trossenga ond dr Landkreis Tuddlenga. Vo de Musikhochschuela en Deitschland ischt s Hohner-Konservadorium oina vo de jengere; grendet wôrra isch se nemlich erscht vôr rond ama dreivirdl Jôhrhondert, em Jôhr 1931. Vorsemeschder zor Vorbereidong uff d Aufnahmepriafong Elektronische Taschdainschdrument, zom Beischbiil Keyboard ond Synthesizer Elementare Musikpädagogik Ausbildong vo Solischda – dô drfir kommet bloß ganz Hochbegabde en Frôg Leidong vo-ma Akkordeon-Orkeschder Ausbildongsgang Mundharmonika Akkordeon-Jazz ond Popularmusik Musikbearbeidong Mr braucht mendeschdens a Studiom vo sechs Semeschder, om an Abschluss vo-ma staatlich priafda Musikpädagoga macha zo kenna. Am Hohner-Konservadorium lehret 21 hauptamtliche Manna ond Fraua. Zuasätzlich geits noh – wia des bei jedra Hochschuel dr Fall ischt – a ganza Roihe vo Gaschtdozenda. Dr bekanndeschde vo de selle ischt viile Jôhr lang dr Hubert Deuringer gwäa. Wolfgang Eschenbacher: Das Hohner-Konservatorium Trossingen. Die Geschichte einer besonderen Ausbildungsstätte für Musiklehrer. Springer Verlag 2000, ISBN 978-3-9802675-2-6 D Webseit vo dera Hochschuel Et zo vorwechsla mit dr
As römisch-dütsche Kaiser, historischi latiinischi Bezäichnig Romanorum Imperator (‚Kaiser vo de Römer‘), wärde in dr nöijere historische Forschig d Kaiser vom Häilige Römische Riich bezäichnet. Eso cha mä sä uf dr äinte Site besser vo de Kaiser vom antike Römische Riich und uf dr andere Site vo de Kaiser vom Dütsche Riich zwüsche 1871 und 1918 underschäide. Mä muess sö au abgränze vo de früemiddelalterlige römische Kaiser zwüsche de Joor 800 bis 924, wo s Kaiserdum von ene sit dr Däilig vo Prüm uf dr norditaliänische Köönigswürde basiert het. Die middelalterlige Herrscher vom Riich häi an die spootantiki Kaiseridee und d Idee vo dr Renovatio imperii, dr Widerhäärstellig vom Römische Riich under em Karl em Groosse aaknüpft und sich as diräkti Noochfolger vo de römische Caesare und de karolingische Kaiser gsee. Si häi dr Gedanke vo dr Translatio imperii propagiert, wo noch em die höggsti wältligi Macht, s Imperium, vo de Römer uf s fränkisch-dütsche Riich dur Gottesgnaadedum übergange sig. Liste vo de römisch-dütsche Herrscher Peter Moraw: Heiliges Reich. In: Lexikon des Mittelalters, Bd. 4, Sp. 2025 ff. Ernst Schubert: König und Reich. Studien zur spätmittelalterlichen deutschen Verfassungsgeschichte. Göttinge 1979 (Veröffentlichungen des Max-Planck-Instituts für Geschichte 63). Hans K. Schulze: Grundstrukturen
E Kurfürst (latiin. princeps elector imperii oder elector) isch äine vo de Fürste vom Häilige Römische Riich gsi, won elläi sit em 13. Joorhundert s Rächt gha häi, dr römisch-dütsch Köönig z weele. Zerst si s siibe vo de ranghöggste Riichsfürste gsi, spööter nüün. Mit däm Köönigsditel isch dradizionell dr Aaspruch verbunde gsi, vom Bapst zum römisch-dütsche Kaiser kröönt z wärde. Wo dr letscht Kaiser, dr Franz II., 1806 abdankt het, isch s Häilige Römische Riich erlosche, und dr Ditel vom Kurfürst het jedi braktischi Bedütig verloore. D Bezäichnig Kurfürst goot uf s middelhoochdütsche Wort kur oder kure für Waal zrugg, wo us em s nöihoochdütsche küren entstande isch. Winfried Becker: Der Kurfürstenrat. Grundzüge seiner Entwicklung in der Reichsverfassung und seine Stellung auf dem Westfälischen Friedenskongress. Aschendorff, Münster 1973. Alexander Begert: Die Entstehung und Entwicklung des Kurkollegs. Von den Anfängen bis zum frühen 15. Jahrhundert. Duncker & Humblot, Berlin 2010, ISBN 978-3-428-13222-5, (Schriften zur Verfassungsgeschichte 81). Alexander Begert: Böhmen, die böhmische Kur und das Reich vom Hochmittelalter bis zum Ende des Alten Reiches. Studien zur Kurwürde und zur staatsrechtlichen Stellung Böhmens. Matthiesen, Husum 2003, ISBN 3-7868-1475-9, (Historische Studien 475). Hans Boldt: Deutsche Verfassungsgeschichte. Band 1: Von den Anfängen bis zum
D Terroraaschleg vu Paris sin e Serie vu Attentat un Gaiselnahme am Oobe vum 13. Novämber 2015 an verschidene Ort in dr franzesische Hauptstadt gsii, wu 130 Persone umbrocht un 352 verletzt wore sin, 97 dodervu schwär. Di maischte Opfer het s gee im Bataclan (11. Arrondissement), wu an däm Oobe di US-amerikanisch Rockband „Eagles of Death Metal“ e Kunzärt vor rund 1500 Bsuecher gee het. Vier Manne sin mit Kalaschnikow in s Theater yydrunge un hän aagfange in d Lyt z schieße. Derno hän d Attetäter Gaisle gnuu. D Bolizei het speter s Gebei gstirmt. Bi dr Schießereie sin zmindescht 100 Mänsche verschosse wore. In dr Nechi vum Stade de France, wu e Frynschaftsspiil zwische dr franzesische un dr dytsche Fueßballnationalmannschaft stattgfunde het, het s baar Explosione dur Sälbschtmordattetäter gee. Wyteri Aaschleeg het s gee uf mehreri Café, Bar un Restaurant. Im Restaurant „Le Petit Cambodge“ im 10. Arrondissement un im Café „Le Carillon“ vis-à-vis zmindescht 15 Mänsche, im Café „La Belle Équipe“ zmindescht 19. Schießereie het s au gee am Boulevard Beaumarchais, am Boulevard Voltaire, an dr Avenue de la République un an eme McDonald's bim Place de la République. Dr franzesisch Bresidänt François Hollande het dr Notstand
Die Goldigi Bulle vo 1356 isch s wichdigste vo de „Grundgsetz“ vom Häilige Römische Riich. Si het festgläit, wie dr römisch-dütsche Köönig vo de Kurfürste gweelt wird und het bis zum Ändi vom Alte Riich 1806 gulte. Dr Name bezieht sich uf s goldige Siigel uf dr Urkunde; mä het en aber erst im 15. Joorhundert afo bruuche. S Gsetzwärk isch zur Zit vom Karl IV. uf Latiinisch abgfasst worde, und dä het s as unser keiserliches rechtbuch bezäichnet. Die erste 23 Kapitel si bekannt as s Nürnbärger Gsetzbuech. Si si z Nürnbärg verfasst und am 10. Januar 1356 uf em Nürnbärger Hoofdaag verkündet worde. D Kapitel 24 bis 31 wärde as s Metzer Gsetzbuech bezäichnet und si am 25. Dezämber 1356 uf em Metzer Hofdaag z Metz bekannt gmacht worde. Die Goldigi Bulle isch s wichdigste Verfassigsdokumänt vom middelalterlige Riich. Im Joor 2013 isch si zum Wältdokumänterb erklärt worde, mit de entsprächende Verpflichdige für Dütschland und Ööstriich. D Bulle het under anderem alli Bündniss mit dr Usnaam vo Landfriidensbünd verbote und au s Pfoolbürgerdum (d. h. Bürger von ere Stadt, wo zwar s Stadträcht ghaa häi, aber dusse vor dr Stadt gwoont häi). Si het d Immunidäät und d
Dr Schlomo Jizchaki, au Schlomo ben Jizchak, Schelomo ben Isaak oder Salomo ben Isaak, (hebräisch רבי שלמה יצחקי), mäistens aber Raschi (hebräisch רש״י), en Akronüüm für Rabbi Schlomo ben Jizchak (uf d Wält choo 1040 z Troyes; gstorbe am 5. August 1105 z Troyes) isch e franzöösische Rabbiner und maassgääblige Kommentator vom Tanach und vom Talmud gsi. Er isch äine vo de bedütendste jüüdische Gleerte vom Middelalter und dr bekanntist jüüdisch Bibleexegeet überhaupt. Si Biblekommentar wird bis hüte studiert und in de mäiste jüüdische Bibleusgoobe abdruckt, si Kommentar zum babylonische Talmud gältet au as äine vo de wichdigste und stoot in alle druckte Usgoobe vo däm sim Teggst. Dr Raschi het au christligi Exegeete beiiflusst. Deborah Abecassis: Reconstructing Rashi's Commentary on Genesis from Citations in the Torah Commentaries of the Tosafot. Montreal 1999. (onläin (PDF; 19,8 MB); Dissertazion über e Genesis-Kommentar) Abraham Berliner: Zur Charakteristik Raschis. In: Markus Braun (Hrsg.): Gedenkbuch zur Erinnerung an David Kaufmann. Schottlaender, Breslau 1900. (onläin) Abraham Berliner: Beträge zur Geschichte der Raschi-Commentare. Eduard Rosenstein, Berlin 1903. (onläin) Volker Gallé, Geoffroy Grassin (Hrsg.): Raschi: 1105–2005. Leben und Wirken Raschis, die Juden in der Champagne und am Rhein. Worms-Verlag Worms 2005, ISBN 3-936118-42-6. Klaus Kienzler: Raschi. In: