rlitschk/wikidir huggingface dataset:
In dr relativistische Füsik bezäichnet dr Liechtchäigel vom ene Eräignis E {\displaystyle E} d Mängi vo alle Eräigniss E ′ {\displaystyle E'} , wo sich mit dr Liechtgschwindikäit c {\displaystyle c} uf E {\displaystyle E} uswirke oder vo E {\displaystyle E} mit Liechtgschwindigkäit chönne beiiflusst wärde. Dr Liechtchäigel isch e Dobbelchäigel im vierdimensionale Minkowski-Ruum. Er bestoot us em Ruggwärtsliechtchäigel, wo us Eräigniss E ′ {\displaystyle E'} bestoot, wo vor E {\displaystyle E} stattgfunde häi (Vergangenhäit, t ′ < t {\displaystyle t'<t} ) und mit Liechtgschwindigkäit Uswirkige uf E {\displaystyle E} häi chönne ha, und us em Vorwärtsliechtchäigel, wo us Eräigniss E ′ {\displaystyle E'} bestoot, wo spööter as E {\displaystyle E} stattfinde (Zuekumft, t ′ > t {\displaystyle t'>t} ) und vo E {\displaystyle E} mit Liechtgschwindigkäit chönne verursacht worde sii. ( t , x , y , z ) {\displaystyle (t,x,y,z)} sige d Zit- und Ortskoordinate vo E {\displaystyle E\,} ( t ′ , x ′ , y ′ , z ′ ) {\displaystyle (t',x',y',z')} d Koordinate vo E ′ {\displaystyle E'} und ( t ′ − t , x ′ − x , y ′ − y , z ′ − z ) {\displaystyle (t'-t,x'-x,y'-y,z'-z)} d Komponänte vom
S Minkowski-Diagramm isch 1908 vom Hermann Minkowski entwigglet worde und wird brucht, zum d Äigeschafte vo Ruum und Zit in dr spezielle Relatiwidäätstheorii aaschaulig mache. Es macht s mööglig Fenomeen wie zum Bischbil d Zitdilatazioon und d Lengikontrakzioon ooni Formle kwantitativ z verstoo. S Minkowski-Diagramm isch e Ruum-Zit-Diagramm mit nume äinere Ruum-Dimension. Es überlaageret d Koordinatesüsteem für zwäiBeobachter, wo sich relativ zuenander mit konstanter Gschwindikäit beweege, so dass mä für d Orts- und Zitkoordinate x und t, wo dr äint Beobachder brucht, zum s Eräignis z beschriibe, diräkt d Koordinate x′ und t′ vom andere Beobachder chönne abglääse wärde und umkeert. Us dere Zueordnig vo x und t zu x′ und t′, wo grafisch äiäidütig isch, gseet mä diräkt, ass e Hufe Ussaage vo dr Relatiwidäätstheorii, wo paradox erschiine, wirklig widerspruchsfrei si. Au ass d Liechtgschwindikäit en ooberi Gränze isch, gseet mä grafisch as Konsekwänz vo de Äigeschafte vo Ruum und Zit. D Form vom Diagramm chunnt diräkt und ooni Formle us de Bostulat vo dr spezielle Relatiwidäätstheorii und macht dütlig, wie äng Ruum und Zit verbandlet si, wie s d Relatiwidäätstheorii bostuliert. En Erwiterig vom Minkowski-Diagramm isch s Penrose-Diagramm, wo mä mit em die globali Struktur vo allgemäinere, au
E Däilibeschlüüniger isch e Gräät, wo elektrisch gladnigi Däili (z. B. Elementardäili, Atomkärn, ionisierti Atom oder Molekül) din dur elektrischi Fälder uf groossi Gschwindigkäite beschlüünigt wärde. Im Inneruum vom Beschlüüniger muss es e Vakuum haa. Die füsikalische Gsetzmässigkäite und Funkzionswiise vom ene Däilibeschlüüniger beschribt d Beschlüünigerfüsik. Je noch dr Art vo de Däili und noch em Tüp vom Beschlüüniger chönne die beschlüünigte Däili ganz nooch an d Liechtgschwindikäit choo. Iiri Beweegigsenergii (kinetischi Energii) isch den vilmol gröösser as iiri äigeni Rueenergii. In dene Fäll isch die spezielli Relatiwidäätstheorii d Grundlag zum d Beweegig vo de Däili z beschriibe. Die grösste Beschlüünigeraalaage wärde in dr Grundlaageforschig (zum Bischbil in dr Hoochenergiifüsik) iigsetzt, zum mit de hoochenergetische Däili die fundamentale Wäggselwirkige vo dr Materie z undersueche und die allerchliinste Strukture z erforsche. Däilibeschlüüniger häi aber au e Bedütig in dr Medizin, wo immer gröösser wird, und für vili industrielli Aawändige. Groossbeschlüüniger wärde im Fachjargon vilmol aber ungnau as „Maschine“ bezäichnet. Herbert Daniel Beschleuniger, Teubner 1974 (Grundlage) F. Hinterberger: Physik der Teilchenbeschleuniger und Ionenoptik. 2. Uflaag, Springer 2008, ISBN 978-3-540-75281-3 R. Hellborg (Ed.): Electrostatic Accelerators. Springer Verlag, 2005, ISBN 3-540-23983-9 Klaus Wille Physik der Teilchenbeschleuniger und Synchrotronstrahlungsquellen, Teubner, 2. Uflaag, 1996 Pedro Waloschek,
S Myon (uf Änglisch Muon) isch en Elementardäili, wo em Elektron äänelet, aber e Masse het, wo öbbe 200 mol gröösser isch (105,6 MeV/c2 statt 0,511 MeV/c2). Wie s Elektron isch s mit ere Elementarlaadig negativ glaade und het e halbzaalige Spin. Uf bäidi würkt die elektroschwachi aber nit die starki Wäggselwirkig. S Formlesümbol vom Myon isch μ − {\displaystyle \mu ^{-}} . Im Standardmodäll si s Elektron und s Myon verwandti Däili. Bäidi ghööre zur Klass vo de Leptone, nume dass das s Elektron zur erste vo de drei Familie ghöört und s Myon zur zwäite. S entsprächende Däili us dr dritte Familie, s τ-Lepton, isch au scho gfunde worde. S Antidäili vom Myon, s positive Myon oder Antimyon μ + {\displaystyle \mu ^{+}} , isch wie s Positron äifach positiv glaade. D Myone si 1936 vom Carl D. Anderson und Seth Neddermeyer entdeggt worde, wo si die kosmischi Straalig undersuecht häi. Mit Hoochenergii-Däilibeschlüüniger cha mä sä kunstlig erzüüge. Bis in d 1960er Joor het men em Myon My-Meson gsäit; „Meson“ het denn äifach e „Däili mit ere Masse zwüschen em Elektron und Proton“ bedütet. Video us Vorlääsigen vo dr Universidäät Tübinge über d Zitdilatazion und u. a. über
De Imperator Caesar Nerva Traianus Divi Nervae filius Augustus (* 18. Septämber 53 villicht in Italica, Hispania; † 8. Ouguscht 117 z Selinus, Cilicia), wo nach sim Tod isch Trajan gnennt worde, isch vom 98i bis zum 117i römische Kaiser gsi. Dr Trajan isch dr ersti römischi Kaiser us dr Provinz gsi und gältet in dr denatorische Gschichtsschriibig as dr best vo römischi Princeps (optimus princeps). Noch de letschte Regierigsjoor vom Domitian, won er römischi Senatore verfolgt und hiigrichdet het, und em Ändi vo dr flavische Dünastii isch mit dr churze Regierigszit vom Trajan sim Vorgänger Nerva und bsundrigs dur e Trajan sälber s Adoptivkaiserdum begründet. Under iim si Armenie, Mesopotamie und vor allem s Dakerriich erooberet worde und s Römische Riich het si grössti Usdeenig gha. Innepolitisch het dr Trajan mit umfangriiche Bau- und Sozialmassnaame Italie gsterkt und d Romanisierig in de Browinze vom Riich gförderet. Dr Trajan isch uf dr Räis zrugg us em Middlere Oste chrank worde und het bevor er gstorbe isch, si Nöwöö Hadrian adoptiert. Am 8. August 117 isch er z Selinus in Kilikie gstorbe. Historia Augusta, Hadrian 4,6.
D Kwark ([kwɔrk], [kwɑːk] oder [kwɑrk]) si im Standardmodäll vo dr Däilifüsik die elementare Bestanddäil (Elementardäili), wo d Hadrone (z. B. d Atomkärn-Baustäi, d Protone und d Neutrone) use ene bestöön. Si häi e Spin vo 1/2 und si dorum Fermione. Zämme mit de Leptone und de Äichbosone gälte si hüte as die fundamentale Baustäi, wo alli Materie us ene ufbaut isch. So bestöön Baryone (z. B. s Proton) s drei Kwark, Mesone (z. B. das Pion) us eme Kwark und eme Antikwark. 1964 het dr Füsiker Murray Gell-Mann am Caltech d Existänz vo de Kwark bostuliert. Für die Schematisierig vom hadronische „Däili-Zoo“ mit Hilf vo de Kwark het er 1969 dr Nobelbriis für Füsik überchoo. Unabhängig vo em het dr George Zweig am CERN en äänligs Modäll entwigglet, und är het de fundamentale Baustäi „aces“ gsäit. Sini Vorgsetzt häi en aber nid lo veröffentlige. Au dr Juval Ne’eman het 1962 vorgschlaage, d Hadrone, wo denn bekannt gsi si, mit dr speziell-unitäre Grubbe SU(3) z klassifiziere. Am Ändi vo de 1960er Joor het mä Experimänt mit Hilf vo dr dief-inelastische Elektron-Nukleon-Ströijig afo mache, zum Kwark finde und het in de Strukturfunkzioone Hiiwiis gfunde druf, ass d Kwark existiere und was
As Hadrone (vo altgriechisch ἁδρός hadrós ‚dick‘, ‚stark‘) bezäichnet mä Däili, wo die starki Wäggselwirkig uf sä würkt. Die bekanntiste Hadrone si d Nukleone (Neutrone und Protone), wo d Bestanddäil vo de Atomkärn si. Alli Hadrone si instabil, nume bim Proton het mä nonig gfunde, ass es cha zerfalle. Dr Zerfäll goot über die starki, die schwachi oder die elektromagnetischi Wäggselwirkig. Zum Bischbil zerfallt s nöitrale Pi-Meson (Pion) über die elektromagnetischi Wäggselwirkig in zwäi Fotone. Hans Frauenfelder, Ernest M. Henley: Teilchen und Kerne. Die Welt der subatomaren Physik. 4., vollständig überarbeitete Auflage. Oldenbourg, München u. a. 1999, ISBN 3-486-24417-5. Harald Fritzsch: Elementarteilchen. Bausteine der Materie (= Beck'sche Reihe 2346 C.-H.-Beck-Wissen). C. H. Beck Verlag, München 2004, ISBN 3-406-50846-4. Kenneth S. Krane: Introductory Nuclear Physics. Revised edition. Wiley & Sons, New York u. a. 1988, ISBN 0-471-85914-1. Erich Lohrmann: Hochenergiephysik. 5., überarbeitete und erweiterte Auflage. Teubner, Stuttgart u. a. 2005, ISBN 3-519-43043-6. Theo Mayer-Kuckuk: Kernphysik. Eine Einführung. 7., überarbeitete und erweiterte Auflage. Teubner, Stuttgart u. a. 2002, ISBN 3-519-13223-0. Bogdan Povh, Klaus Rith, Christoph Scholz, Frank Zetsche: Teilchen und Kerne. Eine Einführung in die physikalischen Konzepte. 6. Auflage. Springer, Berlin u. a. 2004, ISBN 3-540-21065-2. Paul, Weise (TU München): online Skript
S Neutron [ˈnɔɪ̯trɔn] isch en elektrisch nöitrals Däili mit em Formlezäiche n. Es isch, näben em Proton, Bestanddäil vo de mäiste Atomkärn und eso vo allere Materie, wo mer mit ere verdraut sin. Bäidi Däili ghöre zu de Hadrone und Nukleone. Neutrone existiere au unabhängig vo Atomkärn. In däm Zuestand bezäichnet mä sä as freiji Neutrone und si sin instabil und häi e Lääbesduur vo öbbe fufzää Minute. E freis Neutron zerfallt in e Proton, en Elektron und en Elektron-Anti-Neutrino. Dirk Dubbers, Reinhard Scherm: Neutronen-Forschung am Institut Laue-Langevin: Neutronen-Quelle und Experimente. In: Physik in unserer Zeit. Band 34, Nr. 3, 2003, S. 108–111, doi:10.1002/piuz.200390052. Arno Hiess, Helmut Schober: Mit Neutronen auf der Spur der Elektronen: Neutronen-Spektroskopie an Festkörpern. In: Physik in unserer Zeit. Band 34, Nr. 3, 2003, S. 112–118, doi:10.1002/piuz.200390053. Torsten Soldner: Das Neutron, der Kosmos und die Kräfte: Neutronen in der Teilchenphysik. In: Physik in unserer Zeit. Band 34, Nr. 3, 2003, S. 127–132, doi:10.1002/piuz.200390056. Matthias Honal, Wolfgang Scherer, Götz Eckold: Wozu brauchen Chemiker Neutronen? In: Nachrichten aus der Chemie. Band 51, Nr. 11, 2003, S. 1133–1138 (PDF [abgerufen am 5. Mai 2008]). Neutronenradiographie (PDF 5,8 MB) Nachweis und Erzeugung von Neutronen (LEIFI) Neutronsources.org - Neutroneforschig internazional (Änglisch)
S Proton [ˈproːtɔn] isch e stabils, elektrisch positiv gladnigs Hadron. In Kärnreakzioone wird es mit em Formlezäiche p notiert. S Proton ghört näben em Neutron und em Elektron zu de Baustäi, wo d Materie wo im Mensch verdraut isch, drus bestoot. S Proton isch s äinzige stabile Hadron und s liichtiste Baryon. Wil bim ene Zerfall nume liichteri Däili chönne entstoo und wil noch em Standardmodäll d Baryonezaal muess erhalte bliibe, cha s Proton nid zerfalle - es muess also stabil si. Experimänt am Kamiokande häi zäigt, ass d Halbwärtzit mindestens 1032 Joor muess si. Dr Protonezerfall isch intressant, wil er zum ene Fortschritt über s Standardmodäll uuse chönnt füere. S Antiproton isch s Antimaterie-Däili (Antidäili) zum ene normale Proton. Es het die gliichi Masse wie s Proton, het aber e negativi Laadig. Es bestoot us drei Antikwark: äi Anti-Down und zwäi Anti-Up. Wolfgang Demtröder: Experimentalphysik (Band 4). 2. Auflage. Springer, Berlin 2005, ISBN 3-540-21451-8. Donald H. Perkins: Introduction to high energy physics. 4th edition. Cambridge University Press, 2000, ISBN 0-521-62196-8. Tabellenwerte vom CODATA/NIST 2010 D Aagoobe über d Däiliäigeschafte in dr Infobox chömme us dr Veröffentligung vo dr CODATA Task Group on Fundamental Constants: CODATA Recommended Values. National Institute
Vorlage:Infobox Chartplatzierungen/Wartung/vorläufige Chartplatzierung Oesch’s die Dritten si e Schwyzer Vouksmusikgruppe vo Schwarzenegg im Bärner Oberland, wo us em Hansueli u dr Annemarie Oesch, ihre Chinger Melanie, Kevin u Mike un em Akkordeonischt Urs Meier bstön. D Familientradition als Vouksmusiker häd mit em Trio Oesch vom Hans Oesch aagfange. Si Sohn Hansueli häd s furt gsetzt. Zämme mit de drei Chinger vor dritte Generation hei si si na Oesch’s die Dritten gnennt. Scho ir 90er Jahr si d Chinger mit de Euteren ufträtte. Ändi 90er hei si erschti Uftritt im regionaue un nationaue Färnsäh gha un hei en erschti CD ufgnaa. 2001 hei si es paar Uftritt ir USA gha. Ihre Durbruch im dütschsprachige Ruum isch 2007 cho: Si hei d Schwyz im Naawuchswettbewerb vom Musikantenstadl vertrette un hei mit dütlichem Vorsprung gwunne. Vo da ab si si regumässig Gascht ir verschidne Vouksmusiksändige im Färnsäh un bi grosse Vouksmusikveraastautige gsi. Bim Silvesterstadl 2007 hei dr Stadlstern 2007 gwunne. Bim Grand Prix vor Vouksmusik si si 2008 mit Die Jodelsprache ufe dritt Platz cho. Ändi 2007 hei Oesch’s die Dritten ds Album Jodelzauber ussebracht, wo si es paar Monet lang ir Schwyzer Charts ghaute häd u mit Platin u Goud z Öschtrych
Mesone (vo griechisch: τὸ μέσον (tó méson) „s Middlere“; dütet uf si middelschweri Masse aane) si instabili subatomari Däili. Si si us eme Kwark-Antikwark-Bäärli ufbaut und bilde äini vo de zwäi Grubbe vo Hadrone. Vo dr zwäite Hadronegrubbe, de Baryone, underschäide sich d Mesone dur iire ganzzaalig Spin, was sä zu Bosone macht. Mesone entstöön in hochenergetische Däilikollisione (z. B. in dr kosmische Straalig oder in Däilibeschlüüniger-Experimänt) und zerfalle in Bruchdäil vo Sekunde. Mä klassifiziert sä noch dr Artvo d Kwark, wo sä usmache, noch iirem Spin und iirer Parität. Wäge de Kwark würke uf d Mesone die starki und die schwachi Wäggselwirkig und d Grawitazioon; uf elektrisch gladnigi Mesone würkt au no die elektromagnetischi Wäggselwirkig. Es git verschidnigi Arte vo Mesone, wo sich dur iiri Kwantezaale underschaäide. Beobachtbari Kwantezaale si (näbe Flavour und Isospin): dr Gsamtdräimpuls (Spin) J d Parität P d C-Parität C, wo nume für Mesone ooni Ladig und Flavour definiert isch. Mä cha die Kwantezaale us em Spin und em Baandräiimpuls vom Kwark und Antikwark erklääre: Dr Baandräiimpuls cha alli ganzzaalige Wärt aanee: L = 0, 1, 2, … D Spin vo de Kwark s=½ wärde zum Gsamtspin S = 0 oder S = 1 Für
Töss chan folgendes bedüte: Töss (Fluss), en Fluss im Kanton Züri, Schwiz Töss (Winterthur), en Stadttail vo de Stadt Winterthur, benannt noch em Fluss, wo döt dure flüüsst FC Töss, en Schwizer 2.-Liga-Fuessballverain us em Winterthurer Chrais Töss Kloster Töss, es ehemoligs Chloster vo de Dominikanerinne us em 13. Johrhundert im Winterthurer Stadttail Töss Lueg au: Tössegg, isch dä Ort, wo d Töss in Rhy mündet Tössstock, en 1'154 m höche Bärg im Quällgebiet vo de Töss Tösstal, isch e Tal, wo dur de Fluss Töss bildet wird
Geranium chan folgendes bedüte: Geranium, e Pflanzegattig, wo d Geranie oder d Storcheschnäbel dezue ghöred (1227) Geranium, en Asteroid us em Hauptgürtel, wo am 5. Oktober 1931 vom dütsche Astronom Karl Wilhelm Reinmuth z Heidelbärg entdeckt worde isch Lueg au: Géranium (Band), e Musiggruppe us em Elsass, Frankrych
Dr Begriff Lääbesduur (vilmol au middleri Lääbesduur) kennzäichnet in dr Füsik die durchschnittligi „Lääbeszit“ vo de Mitgliider vom ene Ansambel vo idäntische Objekt, wo sich im gliiche Zuestand befinde und vonenander isoliert si, wie zum Bischbil freiji Nöitrone. Wenn s für en Objekt kä Zuestand git, wo si Energii chliiner weer, und wenn s kä zuesätzligi Energii überchunnt, so isch es stabil und si Lääbesduur isch unändlig, wie zum Bischbil im Fall vo de Protone, wo mä bis jetz no käi Zerfall het chönne noochwiise. Wenn d Objekt aber spontan in e Zuestand chönne übergoo, wo iiri Energii din chliiner isch, si also „zerfalle“, denn bilde alli iiri Lääbeszite e Hüfikäitsverdäilig, wo dr arithmetisch Middelwärt von ere d Lääbesduur isch, bi freije Nöitrone öbbe e Viertelstund aber bi Nöitrone, wo Däil vom ene Atomkärn si, mäistens seer vil lenger. Vo dr Lääbesduur reedet mä im Zämmehang mit instabile Däili, radioaktive Atomkärn, und bi Atom und andere Süsteem im ene aagregte Zuestand. In de Biowüsseschafte het dr Begriff Lääbeserwartig die gliichi Bedütig. D Halbwärtszit isch e verwandte Begriff, wo vor allem bim radioaktive Zerfall brucht wird und aagit, noch wievil Zit d Helfti vom Ansambel no vorhande si. Particle Data Group
E Lorentz-Mannigfaltigkäit (noch em niiderländische Mathematiker und Füsiker Hendrik Antoon Lorentz) isch e Mannigfaltikäit mit er Lorentzmetrik. Si isch e Spezialfall von ere pseudo-riemannsche Mannigfaltigkäit mit dr Metrik-Signatur (-,+,+,+,...). Lorentz-Mannigfaltigkäite si für die allgemäini Relatiwidäätstheorii vo entschäidender Bedütig, wil dört d Ruumzit as vierdimensionali Lorentz-Mannigfaltigkäit modelliert wird. Wil die lorentzschi Metrik g | p : T p M × T p M → R {\displaystyle g|_{p}\colon T_{p}M\times T_{p}M\rightarrow \mathbb {R} } im Geegesatz zur riemannsche nit positiv definit isch, dräte drei verschidnigi Arte vo Tangenzialwektore v {\displaystyle v} an d Mannigfaltigkäit uf: zitartigi Wektore mit g ( v , v ) < 0 {\displaystyle g(v,v)<0} , ruumartigi Wektore mit g ( v , v ) > 0 {\displaystyle g(v,v)>0} , liechtartigi Wektore mit g ( v , v ) = 0 {\displaystyle g(v,v)=0} , wo dorum au Nullwektore häisse. Nit-ruumartigi Wektore (also sonigi mit g ( v , v ) ≤ 0 {\displaystyle g(v,v)\leq 0} ) wärde au as kausali Wektore bezäichnet. Kurve in dr Mannigfaltigkäit wärde as zitartig, ruumartig, liechtartig oder kausal bezäichnet, wenn d Tangenzialwektore an d Kurve uf dr ganze Lengi vo dr Kurve zur entsprächende Kategorii ghöört. Mä cha de Punktbäärli in dr Mannigfaltigkäit iiri Relazion
Under ere Mannigfaltigkäit verstoot mä in dr Mathematik e topologische Ruum, wo lokal em euklidische Ruum R n {\displaystyle \mathbb {R} ^{n}} gliicht. Global muess d Mannigfaltigkäit aber nid eme euklidische Ruum gliiche, muess also nit mit em homöomorf si. Mannigfaltigkäite si dr zentrali Geegestand vo dr Differenzialgeometrii. Si häi bedütendi Aawändige in dr theoretische Füsik. E Sfääre, d. h. d Oberflechi von ere Chuugele isch e bekannti Mannigfaltigkäit, wil alli e Vorstellig häi vo dr Oberflechi vo dr Ärde: Jedi Region vo dr Ärde cha mä mit ere Charte uf en Eebeni ( R 2 {\displaystyle \mathbb {R} ^{2}} ) abbilde. Wemm mä zum Rand von ere Charte chunnt, muess mä zun ere andere Charte wäggsle, wo s Gebiet nääbedraa daarstellt. So cha mä e Mannigfaltigkäit dur e vollständige Satz vo Charte vollständig beschriibe. Mä brucht Reegle drfür, wie sich, wemm mä d Charte wäggslet, d Charte düen überlappe. Es git au kä äinzelni Charte, wo mä die gänzi Oberflechi vo dr Chuugele druf vollständig cha daarstelle, ooni si z „verrisse“; Wältcharte häi immer „Ränder“, oder si bilde Däil vo dr Ärde zwäimol ab. D Dimension von ere Mannigfaltigkäit entspricht dr Dimension von ere lokale Charte; alli Charte häi
Heldsberg chan folgendes bedüte: Heldsberg (Berg), en 496 m höche Bärg im Süde vo de Gmaind Sammagreta, Kanton Sanggalle, Schwiz Burg Heldsberg, e ehemolegi Burg uf em Heldsbärg, wo im Johre 1271 errichted und 1405 vo de Appezäller zerstört worde isch Festung Heldsberg, e ehemolegi Festig bi Sammagreta, wo hüt e Festigsmuseum isch Theatergruppe Heldsberg, en Verein, wo im Johr 2000 z Sammagreta gründed worde isch
Dr Klaus Wowereit (* 1. Oktober 1953 z Berlin) isch e dytsche Bolitiker (SPD). Är isch vum Juni 2001 bis Dezämber 2014 Regierede Burgermaischter vu Berlin gsii. Vu 2009 bis 2013 isch ain vu dr stellverdrättende Bundesvorsitzer vu dr SPD gsii. Dr Wowereit isch as jungscht Chind mit zwee Brieder un zwo Schweschtere ohni Vater in ere remisch-katholische Familien ufgwachse. Noch em Abitur anne 1973 am Ulrich-von-Hutten-Gymnasium z Berlin-Lichtenrade het dr Wowereit e Studium vu dr Rächtswisseschaft an dr Freien Universitet Berlin aagfange, wun er 1979 mit em Erschte juristische Staatsexame abgschlosse het. Är isch Rächtsreferändar wore, unter anderem im Amtsgricht Tempelhof-Kreuzberg, un het anne 1981 sy Zwait juristische Staatsexamen abglait. Derno isch dr Wowereit Regierigsrot zur Aastellig bim Senator fir Inners z Berlin wore. Im Studium het en e Brueder finanziäll unterstitzt. Är het derfir johrelang syn noch eme Uufall querschnittsglehmte Brueder un sy chräbschranki Mueter bflägt. Wowereit isch syter anne 1993 mit em Neurochirurg Jörn Kubicki (* 1965) liiert, wun er syt 2005 in ere gmainsame Wohnig mit em läbt. Syter anne 1972 isch dr Wowereit Mitglid vu dr SPD. In dr Zyt vu sym Studium het er si im Berliner Juso-Landesverband engaschiert. Dr Klaus Wowereit isch as
E psöido-riemannischi Mannigfaltikäit oder semi-riemannschi Mannigfaltigkäit isch e mathematischs Objekt us dr (psöido-) riemannische Geometrii. Si isch e Verallgemäinerig vo dr riemannische Mannigfaltigkäit, wo scho früener definiert worde isch, und isch vom Albert Einstein für si allgemäini Relatiwidäätstheorii iigfüert worde. Si Naame het s Objekt aber noch em Bernhard Riemann überchoo, wo die riemannischi Geometrii begründet het. Aber au im Albert Einstein si Naame wird für e Struktur von ere Mannigfaltigkäit brucht. Die einsteinische Mannigfaltigkäite si e Spezialfall vo de psöido-riemannische. Mit T p M {\displaystyle T_{p}M} wird dr Tangenzialruum am ene Punkt p {\displaystyle p} von ere differenzierbare Mannigfaltigkäit M {\displaystyle M} bezäichnet. E psöido-riemannischi Mannigfaltigkäit isch e differenzierbari Mannigfaltikäit M {\displaystyle M} zämme mit ere Funkzion g p : T p M × T p M → R {\displaystyle g_{p}:T_{p}M\times T_{p}M\to \mathbb {R} } . Die Funkzion isch tensoriell, sümmetrisch und nit usgartet, das häisst für alli Tangenzialwektore X , Y , Z ∈ T p M {\displaystyle X,\ Y,\ Z\in T_{p}M} und Funkzione a , b ∈ C ∞ ( M ) {\displaystyle a,\ b\in C^{\infty }(M)} gältet g p ( a X + b Y , Z ) = a ( p ) g p (
De Emil Hegetschweiler (* 15. Oktober 1887 z Züri als Emil Johann Hegetschweiler; † 1. Oktober 1959 z Züri) isch e Schwiizer Schauspiler gsii. Näb em Heinrich Gretler, em Alfred Rasser, em Max Haufler und em Ruedi Walter hät er zue dr föif grosse Volksschauspiler vo de Schwiiz ghört. De Emil Hegetschweiler isch e Suhn vom Zuckerbeck Emil Rudolf Hegetschweiler und vo de Lina Ottiker gsi. Är hät bi sim Vater d Lehr als Beck und Konditor gmacht und hät 1917 de Betrib vom Vater übernaa. Als Filiale isch 1927 d Konditorei Helmhaus aaglideret worde, wo de Tea-Room devo e beliebte Künschtlerträffpunkt worden isch. 1907 hät er als Laieschauspiler debütiert und hät 1934 zue de Gründer vom Cabaret Cornichon zellt. Ä isch am Schauspilhuus und am Stadttheater z Züri ufträtte und hät en äige Theater gläitet, s Hegi-Theater. Näbe sinere Theaterarbet hät er au für s Radio und s Färnsää gschaffet. De Churzfilm Hallo Switzerland! hät 1929 sin Iistand im Kino markiert. Mit Erotik in der Schweiz isch 1935 na ne Churzfilm cho. Är isch au in Wärbefilm wie Füür im Huus! (1939), Familie M (1949), Mitenand gahts besser (1949), Ein Lied vom Reisen (1952), Familie M Junior (1953) und
D Kwantegrawitazioon isch e füsikalischi Theorii, wo zurzit immer no im Entwiggligsstadium isch. Si söll d Kwantefüsik und die allgemäini Relatiwidäätstheorii, also die bäide groosse füsikalische Theorie vom 20. Joorhundert veräinige. Wääred die allgemäini Relatiwidäätstheorii nume äini vo de vier Elementarchreft vom Universum beschribt, nämlig d Grawitazioon, behandlet d Kwantetheorii die anderen drei Elementarchreft (elektromagnetischi Wäggselwirkig, schwachi Wäggselwirkig und starki Wäggselwirkig). Die bäide Theorie überschniide sich, und wäge däm, aber au wäge de wüsseschaftsfilosofische Konsekwänze, isch e veräinti Theorie wünschenswärt. Generell beschribt die allgemäini Relatiwidäätstheorii, wie s Universum im Groosse ufbaut isch und wird bi groosse Masse und Beschlüünigunge aagwändet. D Kwantetheorii hingege beschribt d Wäggselwirkig zwüsche chlinste Däili in chliine Ruumgebiet. Zwar isch d Grawitazioon die schwechsti vo de Elementarchreft, si bestimmt aber s Wältbild vo dr Füsik: Si isch die äinzigi vo de vier Elementarchreft, wo, sovil mä hüte wäiss, nume aaziet, wil s nume äi Grawitazioonslaadig (d Masse) git, und sich dorum entgegegsetzti Laadige nit gegesitig chönne ufhebe. Die schwachi und die starki Wäggselwirkig hingege si usschliesslig für mikroskopischi Prozäss vo Bedütig. Die elektromagnetischi Wäggselwirkig het mikroskopischi wie au makroskopischi Bedütig: im Fall vom interstellare Plasma oder de Magnetfälder vo zum Bischbil dr Sunne und dr Ärde