rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Bad Schönborn isch e Gmeind im Landchrais Karlsrue in Bade-Würdebärg. Bad Schönborn bschtoht us de zwei Ortsdail Bad Mingolse und Bad Langebrügge. Bad Schönborn ligt in de Oberrhiinische Tüüfebeni am Übergang zum Kraichgau uf ere Höchi zwüsche 105 und 185 Meter. Bad Schönborn isch in de Folg von de bade-würdebärgische Gmeindsreform entschtande. Uf de 1. Jänner 1971 hei sich die beide Gmeinde Bad Mingolse und Bad Langebrügge zämmegschlosse. De Gmeindsname chunnt vom frühener Fürschtbischof vo Schpeyer, em Damina Hogo vo Schönborn (1719-1743), wo s Schloss Kislau z Mingolse noi gschtaltet gha het. Di noi fusioniirti Gmeind het zwei Johe zum Landchrais Bruchsal ghört, bevor der uf de Johreswächsel 1972/1973 ufglöst worde-n-isch. Hüt ghört d Gmeind zum Landchrais Karlsrue. Bad Schönborn het mit dr Gmai Kronau e Verwaltigsgmaischaft veryybart Dr Burgermaischter vu Bad Schönborn isch dr Klaus-Detlev Huge. Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke Dr Dialäkt vu Bad Schönborn ghert zum Sidfränkisch, dr Dialäkt vum Stadtdail Ruit zum schwebisch-sidfränkische Ibergangsbiet. Klaus Gaßner (Hrsg.): Bad Schönborner Geschichte. Die Chronik der wiedervereinigten Dörfer Mingolsheim und Langenbrücken. Band 1: Von den Anfängen bis zur Auflösung des Alten Reiches. Ubstadt-Weiher, Verlag Regionalkultur 2006. ISBN 978-3-89735-437-1. 392 Seiten mit
Di 75. Tour de Suisse findet vum 11.–19. Juni 2011 in nyyn Etappe statt. Si isch Dail vu dr 2011 nei gschaffene UCI World Tour. S git vier Bärgaachimpft, aini dodervu z Liechtestai un aini z Eschtrych. Am letschte Dag git s e Ainzelzytfahre z Schaffuuse. D Tour de Suisse ghört zu dr ProTour und 18 ProTour Mannschafte mache mit. Drzue hai d Organisatore zwei Continentales Pro Mannschafte iiglade: s Team NetApp und s Team Type 1-Sanofi Aventis. Dr Kolumbianer Mauricio Soler vo Movistar isch am Aafang vo dere Hochgebirgsetappe mit zwei Bärg vo dr dritte und eim vo dr Hors Catégorie gstürzt und isch mit eme Schädelbruch in es Spidaal iigliiferet worde. Im stotzige Aastig zum Ziil si dr Franzos Sylvain Chavanel (Quick Step) und die beide Spanier Angel Madrazo (Movistar) und Gorka Izagirre (Euskaltel) usgrisse, denn het se d Grubbe vo de Füehrende mit em Cunego aber wider iigholt. Dr Schwiizer Mathias Frank isch gstürzt, het sich aber dr Favoritegruppe wider chönne aaschliesse. Zweiähalb Kilometer vor em Ziil het dr Holländer Kruijswijk en Aagriff vom Cunego abgwehrt und isch mit eme chliine Vorsprung vor em Amerikaner Levi Leipheimer und em Gääle Liibli z Malbun aachoo. D Blätz noch
Hottel isch es Dorf und e ehemoligi Iiwohnergmeind im Kanton Aargau. Bis Ändi 2009 het s Dorf zum Bezirk Brugg ghört und sit de Fusion mit Mätteb, Wil, Ätzge und Oberhofe zu de Gmeind Mettauertal ghört Hottel zum Bezirk Laufeburg. De Gmeindsbann het e Flächi vo 416 Hektare gha, dodervo sind 163 Hektare Wald und 18 Hektare überbaut gsi. Di höchscht Stell isch uf 649 Meter gsi, di tüfschti uf 395 Meter. S erscht Mol taucht Hotiwilare in ere Urkund us em Johr 1150 uf. Im Mittelalter sind Wessebärger Grundbsitzer z Hottel gsi und s Dorf het zum habsburgische Amt Waldshuet ghört. Im 1316 hei d Habsburger d Landesherrschaft an d Wessebärger verpfändet und di hei in de Folg us de Dörfer Mandach und Hottel es chlises unabhängigs Territorium chönne schaffe. Im 1468 hei d Bärner in de Folg vom Waldshueterchrieg d Herrschaft Wessebärg eroberet und Hottel em Amt Schänkebärg iiglideret. Zämme mit Mandach het Hottel de Grichtsbezirk Wessebärg bildet. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt und hei di Helvetisch Republik usgruefe. Hottel ghört sither zum Kanton Aargau und het mit de Gmeindsfusion vo 2009/2010
D Herrschaft Wessebärg isch es chlises Territorium im Heilige Römische Riich gsi, wo im hütige Schwiizer Kanton Aargau gläge isch. Zu de Herrschaft Wessebärg hei di beide Dörfer Mandach und Hottl und de dazughörige Gmeindsbann ghört. Zwische dene Dörfer ligt de Wessebärg uf dem d Burg vo de Wessebärger gschtande-n-isch. D Wessebärger sind scho im Mittelalter Grundbsitzer vo grosse Deil vo Mandach und Hottl gsi. Di nideri und di höchi Grischtsbarkeit - und dodermit d Landesherrschaft - isch bi de Habsburger gläge. Wo di im 1316i Geld bruucht hei, hei si ihri Rächt an d Wessebärger verpfändet. D Wessebärger hei so chönne d Landesherrschaft mit de Gricht übernäh und sind so es selbständigs Territorium im Riich worde. S Ändi vo de Wessebärger Herrschaft isch im 1468 cho, wo d Bärner in de Folg vom Waldshueterchrieg d Herrschaft Wessebärg bsetz und d Landesherrschaft übernoh hei.
Mandach isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau, nördlich vom Bezirkshauptort Brugg. De Gmeindsbann het e Flächi vo 554 Hektare, dodervo sind 147 Hektare Wald und 35 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 638 Meter, di tüfschti uf 430 Meter. S erschti Mol taucht Mandacho in ere Urkund us em Johr 1218 uf. Im Mittelalter sind Wessebärger Grundbsitzer z Mandach gsi und s Dorf het zum habsburgische Amt Waldshuet ghört. Im 1316 hei d Habsburger d Landesherrschaft an d Wessebärger verpfändet und di hei in de Folg us de Dörfer Mandach und Hottl es chlises unabhängigs Territorium chönne schaffe. Im 1468 hei d Bärner in de Folg vom Waldshueterchrieg d Herrschaft Wessebärg eroberet und Mandach em Amt Schänkebärg iiglideret. Zämme mit Hottl het Mandach de Grichtsbezirk Wessebärg bildet. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Mandach ghört sither zum Kanton Aargau. Commons: Mandach – Sammlig vo Multimediadateie Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 1192794931 | VIAF: 246361661
D Chrysanthema isch e Bluemeuusstellig, wu syter 1998 alljohr z Lohr im Spotjohr stattfindet. Doderby wird d Innestadt vu Lohr mit Döuserte vu Kaskadechrysantheme gschmickt. Am Änd vu dr 1980er Johr sin Stadtgärtner vu Lohr uf Bsuech in dr Lohrer Partnerstadt Dole (Département Jura, Region Franche-Comté) gsii un hän dert d Kaskadechrysantheme chännegleert, wu dert zichtet wääre. Si hän d Idee ghaa, die Blueme au z Lohr aazpflanze. Im Novämber 1993 sin zem erschte Mol effetligi Gebei mit Kaskadechrysantheme gschmickt wore un in dr Lohrer Sulzberghalle het e großi Chrysanthemeschau stattgfunde. E zwooti Chrysanthemeuusstellig isch anne 1997 veraastaltet wore. Dr groß Erfolg vun re het derzue gfiert, ass 1998 zem erschte Mol e Freilanduusstellig gmacht wore isch, mit Hunderte vu Kaskadechrysantheme an historische Gebei, in dr Fueßgängerzone, an Brunne un an verschidene Blätz in dr Stadt. Fir d Uustellig anne 1999 isch dr Bstand an Kaskadechrysantheme vu dr Lohrer Stadtgärtnerei uf iber 700 Stuck ufgstockt wore. Im Lauf vu dr Johr sin s allmee wore, bi dr Chrysanthema im Novämber 2011 sin s iber 10.000 Chrysantheme gsii. Syt 2006 wird zue dr Chrysanthema alljohr e Chrysanthemenkönigin gwehlt. 2006: Anita Nuvolin 2007: Simone Fehrenbacher 2008: Nelli Schmidt 2009: Marion Fischer 2010:
D Ilira Gashi (albanischi Ussprooch: [iˈliɾa ˈgaʃi]; * 29. Oktober 1994 z Brienz) isch e kosovarisch-albanisch-schwyzerischi Sängeri uss Bärn. Dr Vater vo dr Ilira stammt ussem Kosovo, ihri Muetter uss Albanie, si sälber isch in de Schwyz ùff d Wält cho ùn ùffgwaggse. Si het d Schuel z Bärn bsuecht. S Singe het si sich autodidaktisch ùn spööter mit Gsangsstùnde aa de Musikschuel Köniz bybrocht. Jetz läbt d Sängeri z Berlin (Dütschland). Im Joor 2010 het si mitem Lied „Shoku im i ngushte“ bi de 7. Ùfflag vùm albanische Gsangsfestival Top Fest mitgmacht. Im Novämber 2010 het si usserdäm am albanische Gsangswettbewärb Kënga Magjike z Tirana deilgnoo. Si isch mit em Lied „Tek“ aaträtte, het aber kei Pryys gwùnne. 2011 isch si zämme mit de Band The Colors im Wettbewerb zur Verträtig vo de Schwyz im Eurovision Song Contest 2011 mitem Lied „Home“ aaträtte. De Liedteggst isch ùff Albanisch ùn Bärndütsch, ùn handlet vo de Suech nooch de eigne Wùrzle ùn Heimet. Di andre Mitgliider vo de Band sin de Fabian Liechti aa de Gitarre, de Andreas Renggli am Piano, de Adrian Pasquinelli am Bass, d Annette Huber mit de Gyyge ùn de Manuel Pasquinelli am Schlagzüüg gsi. S Lied
D Art Basel giltet as di wältwyt wichtigscht Kunschtmäss. Si findet alljohr im Friesummer z Basel statt. Syt 2002 git s as amerikanische Ableger d Art Basel Miami Beach aafangs Dezämber z Miami Beach, Florida, USA. 2013 isch mit dr Art Basel in Hong Kong e witere Standort in Südostasie drzuechoo. D Idee, e Mäss fir Kunscht z Basel z veraastalte, isch anne 1968 ufchuu. D Initiative isch vu dr Galerischtin un Kunsthändlere Trudl Bruckner, Balz Hilt un Ernst un Hildy Beyeler uusgange. Au dr Ernst Barmettler vu dr domolige Muschtermäss Basel isch derby gsii. S Projäkt isch di diräkt Reaktion uf di erscht Mäss fir moderni un zytgnessischi Kunscht z Köln gsii, em Kölner Kunschtmärt im Spotjohr 1967. Dää Kunschtmärt het dr Verein progressiver deutscher Kunsthändler veraastaltet. As „uudemokratisch“ isch dertemol kritisiert wore, ass dr Verain nume uusgwehlti Galerie zue dr Mäss yyglade het. D Basler Kunschthändler hän sich wäge däm fir e uffig Mässkunzäpt entschide, wu Uussteller ohni Dailnahmebschränkig zuegloo het. Di erscht Mäss z Basel het vum 11. bis 16. Juni 1970 stattgfunde. 90 Galerischte hän mitgmacht, s sin 10.300 Bsuecher chuu. Mit eme Umsatz vu 5,8 Millione Franken isch d Veraastaltig au kommerziäll e Erfolg wore.
Mülige (amtlich Mülligen) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt an de Rüüs. De Gmeindsbann het e Flächi vo 316 Hektare, dodervo sind 101 Hektare Wald und 89 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 500 Meter, di tüfschti uf 335 Meter. S erschti Mol taucht Mulinon in ere Urkund us em Johr 1273 uf. S Dorf het im Mittelalter zum Eigeamt vo de Habsburger ghört und isch en Teil vo ihrem ältischte Bsitz gsi. Im 1308, bi de Gründig vom Chloschter Königsfälde hei d Habsburger s Dorf em Chloschter gschenkt. Im Johr 1415 hei d Bärner de Aargau eroberet und s Dorf isch en Teil vom Bärner Underaargau worde. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde und s Chloschter ufghobe. Zur Verwaltig vom ehemolige Chloschterbsitz het Bärn d Landvogtei Königsfälde gründt. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Mülige ghört sither zum Kanton Aargau. D Füürwehr vo Müllige het uf de 1. Jänner 2004 mit de Füürwehr vo Birmischtorf fusioniert. S bsundrige do dra isch, dass die Füürwehr sich über e Bezirksgränze ewäg zämmegschlosse het. S Füürwehrmagazin z Müllige isch ufghobe
Välte (amtlich Veltheim) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Kanton Aargau. S Dorf ligt am Übergang vom Schänkebärgertal ins Aaretal. De Gmeindsbann het e Flächi vo 524 Hektare, dodervo sind 176 Hektare Wald und 77 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 700 Meter, di tüfschti uf 340 Meter. S erschti Mol chunt der Ortsname Veltein in ere Urkund us em Johr 1261 vor. Am Aafang vom 13. Johrhundert isch öppe anderthalb Kilometer vom Dorf wägg s Schloss Wildeschtei bauet worde. S Schloss und s Dorf hei de Herr vo Rinach ghört, wo Dienschtlüüt vo de Habsburger gsi sind. Wo d Bärner im 1415i de Aargau eroberet hei, isch s Dorf mit de Herrschaft Wildestei in de Bsitz vo de Schtadt Bärn cho. Ab em 1460i, wo d Bärner d Herrschaft Schänkebärg eroberet hei, isch Veltheim en Grichtsbezirk im Amt Schänkebärg gsi. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt und hei di Helvetisch Republik usgruefe. Välte ghört sither zum Kanton Aargau. A dr Aare isch en Puurehof gsi, wo sid em Ändi vom 19. Joorhundert drby dr Ortsteil, wo Au heisst, entstanden isch. Felix Müller: Veltheim AG In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Välte –
Wildeschtei isch es Schloss, wo uf em Gmeindsbann vo Välte im Schwiizer Kanton Aargau ligt. S Schloss schtoht uf eme Felsvorsprung in de nöchi vo de Aare. Entschtande isch s Schloss am Aafang vom 13. Johrhundert für d Herre vo Rinach. Die sind Vasalle vo de Habsburger und d Grundbsitzer vo Välte gsi. Wo im Johr 1415 d Bärner der Aargau eroberet hei, isch s Schloss vo Bärner Patriziergschlächt übernoh worde. In de Mitti vom 17. Johrhundert het me d Burg in es Schloss umbauet. Ab em 1720i het de Landvogt vom Amt Schänkebärg sin Sitz uf Schloss Wildeschtei gha. Im 1798 isch s Schloss in de Bsitz vom noigründete Kanton Aargau cho, wo s im 1804 verchauft het. Sither isch s Schloss in Privatbsitz und het scho mehrmols de Bsitzer gwächslet. Sit em September 2010 ghört s Schloss em Samuel Wehrli vo Sohr, wo s Schloss für 2'575'000 Schwiizer Franken ersteigeret het. Commons: Schloss Wildeschtei – Sammlig vo Multimediadateie
D Troschtburg isch es Schloss uf em Gmeindsbann vo Töiffetu im Schwiizer Kanton Aargau. S Schloss ligt uf eme Felsvorsprung öppe 40 Meter über Dorf. D Burg isch im 12. Johrhundert entschtande und taucht im 1241i s erschti Mol in ere Urkund uf. D Troschtburger sind zerscht Vasalle vo de Kyburger gsi, wo nach em Usschtärbe vo dere Familie im 1264i im Dienscht vo de Habsburger gschtande sind. Au d Troschtburger sind im Mannesschtamm usschtorbe und d Herre vo Rinach, wo ihri Schtammburg z Burg AG hei kha, hei 1346 d Troschtburg übernoh. D Rinacher hei sich es chlises Herrschaftsgebiet mit Dörfer ufbauet, wo si s Nidergricht gha hei. D hütige Gmeinde Töiffetu, Bonischwiu, Äsch, Haubu, Lüüpu und Zezbu hei do derzu ghört. Wo d Bärner im 1415 de Aargau eroberet hei, hei d Rinacher me und me an Bedütig verlore. Im 1486 hei dann d Hallwyler d Troschtburg kauft und im 1616i an d Schtadt Brugg wider verchauft. Wil es aber Bärn en Dorn im Aug gsi isch, dass Brugg sin Herrschaftsberiich usbauet het, hei si d Herrschaftsrächt übernoh und d Troschtburg an Privati verchauft. Au hüt isch s Schloss noch in Privatbsitz. Commons: Troschtburg – Sammlig vo Multimediadateie
S Schloss Wildegg isch es Schloss uf em Gmeindsbann vo Mörike-Wildegg im Schwiizer Kanton Aargau. S Schloss ligt öppe 80 Meter oberhalb vom Dorf Wildegg uf em Chäschtebärg oberhalb vo de Aare. Di ursprünglich Burg isch vo de Habsburger um s Johr 1200 umme bauet worde. S erschti Mol in ere Urkund taucht d Burg im Johr 1242 uf und isch vo Vasalle vo de Habsburger, de Wildegger bewohnt gsi. Wo di Familie im 1348 usgschtorbe isch, hei d Herre vo Hallwyl Wildegg übernoh. Ab em 1415 sind Bärner Landesherre gsi und d Wildegg het ab em 1437i e paar Mol de Bsitzer gwächslet. Nach de Hallwyler sind des d Herre von Greyffesee und dann d Ballmooser gsi, bevor d Schtadt Bärn Bsitzer worde-n-isch. D Bärner hei d Wildegg dann im 1483/84 an d Effinger, ere Patrizierfamilie vo Brugg, verchauft. Im 1522 isch d Burg wäge em Blitzschlag abbrönnt und dann wider ufbauet worde. Im 1684 isch si zu eme Schloss umbauet worde und im 1912 isch di letzscht Effinger ohne Nachkomme gschtorbe. S Schloss isch an d Eidgnosseschaft gfalle, wo s zum 1. Jänner 2011 an de Kanton Aargau verchauft het. Commons: Schloss Wildegg – Sammlig vo Multimediadateie
D Ruine Urgiz isch e ehemoligi Burg uf em Gmeindsbann vo Däischbere im Schwiizer Kanton Aargau. D Ruine ligt nordöschtlich vom Dorf uf eme Felsgrat öppe 120 Meter über em Tal. Vo de Entstehigsgschicht isch wenig bekannt, aber schpöteschtens im 12. Johrhundert isch si bauet worde. In ere Urkund taucht si s erschti Mol im Johr 1277 uf, wo d Herre vo Uriols gnennt werde, wo d Burg vom Bischof von Strassburg als Lehe hei übercho. Au di beide Dörfer Däischbere und Schp, wo zämme d Herrschaft Urgiz bildet hei, hei zum Lehe ghört. Nach em 1315 werdet di Herre vo Uriols nüm gnennt und so isch di witeri Gschicht vo de Burg so unklar wi d Entstehig. Bekannt isch, dass si durch Basler Erdbäbe vo 1356i schwer beschädigt worde-n-isch. Im 1429i hei d Effinger vo Brugg s Lehe vo de Burg gha und im 1444 isch d Burg an d Familie Rätz vo Säckinge verchauft worde und im 1475i an d Hasfurter vo Lozärn. Im 1502 hei d Bärner d Herrschaft Urgiz kauft, d Burg isch damals scho e Ruine gsi. Im 1996i/97i het me d Muurrescht vo de Burg freiglägt und konserviert.
D Ruine Tägerfäld isch e ehemoligi Burg uf em Gmeindsbann vo Tägerfäld im Schwiizer Kanton Aargau. Si liet uf eme Felsvorsprung vom Ruckfeld. Wi d Burg entschtande-n-isch weiss me hüt nümm so genau. Si isch am Änd vom 11. Johrhundert bauet worde und het de Freiherre vo Tägerfäld ghört. D Familie isch mit em Tod vom Walter III. von Tegerfelden (er isch im 1254i zum letschte mol in ere Urkund erwähnt worde) im Mannesschtamm usgschtorbe. D Tochter und ihre Maa, de Ulrich von Klingen hei scho im 1236i s Erb übernoh. Scho im 1269i wird d Burg in ere Urkund als Ruine bezeichnet. Hüt gseht me numme noch wenigi Überräscht. Commons: Ruine Tegerfelden – Sammlig vo Multimediadateie
D Ruine Schänkebärg isch e Burgruine uf em Gmeindsbann vo Thale im Schwiizer Kanton Aargau. Si ligt uf em Schänkebärg öppe 200 Meter überm Tal. D Burg isch vermuetlich im 13. Johrhundert vo de Habsburger erbaut worde. S erschti Mol taucht d Burg im 1243i in ere Urkund uf, und si isch vo de Schänke vo Schänkebärg bewohnt gsi, Vasalle vo de Habsburger. De Bsitz vo de Burg het mit de Johr immer wider emol gwächslet. In de Folg vo de Habsburger Niderlag bi de Schlacht bi Sämpach hei di us finanzielle Gründ d Burg verpfändet und im 1415 hei si ihre ganze Aargauer Bsitz verlore, d Herrschaft Schänkebärg isch aber unabhängig blibe und de König Sigismund het d Burg im 1417 unter sin persönliche Schutz gstellt. Im 1431 het d Bsitzerin, Margaretha von Fridlingen, s Schloss und alli Rächt wo dodermit verbunde si gsi, an de Freiherr Thüring von Aarburg verchauft. Wo de Thüring im 1451 finanzielle Probläm het übercho, het er d Herrschaft an de Hans und de Markwart vo Baldegg verchauft. Di hei sich mit Öschtriich verbündet. Des het immer wider Schtiit mit de Bärner gäh und so hei d Bärner im 1460 d Herrschaft udn d
D Ruine Freudenau isch en ehemoligi Burg, wo uf em Gmeindsbann vo Undersiggetal im Kanton Aargau ligt. Dr Burgplatz isch direkt am Ufer vo de Aare. D Freudenau isch bauet worde zum en Brugg über d Aare, wo ums Johr 1240 vo hiir uf Schtilli baut worde-n-isch, z sichere. An dere Schtelle hei sich es baar Schtrosseverbindige gchrüzt, will numme ein Fluss z überquere isch gsi und nöd, wie e chli witer im Süde oberhalb vom Wasserschloss, grad drüü. Näbe de Schtroose hei au d Flussverbindige vo Bärn, Lozärn und Züri uf Basel hiir vorbi gführt. Vermuetlich isch ind e Burg au en Umschlagsplatz gsi, wil si grossi Chällerrüüm het gha. Aber scho am Aafang vom 14. Johrhundert het d Burg vil vo ihre Bedütig verlore. D Brugg isch durch e Fähri ersetzt worde, wo nöd uf di Art het müesse gschützt werde. De gröschti Teil vo de Burgaalag isch dann am 25. Däzember 1351 bi eme Chriegszug vo de Zürcher zerschtört worde, de Räscht bi em Grossbrand am Aafang vom 15. Johrhundert. D Burg isch dann verlasse worde und mit de Ziit immer witer zämmegheit. Max Baumann, Peter Frey: Freudenau im unteren Aaretal. Burganlage und Flussübergang im Mittelalter. Gemeindeverwaltung
Dr Damiano Cunego (* 19. September 1981 z Verona) isch en italiänische Velorennfahrer. Dr Cunego het mit sächzähni mit Velorenne aagfange. Drei Johr spöter isch er in siner Heimetstadt Verona 1999 Juniore-Stroossewältmeister worde. Vo denn aa het en d Press hüfig as «dr neu Pantani» bezeichnet. 2002 isch dr Cunego Profi worde und het 2004 als Fahrer vom italiänische Team Saeco zerst d Trentino- und denn d Apennine-Rundfahrt gwunne. E baar Wuche druf het er bim Giro d’Italia vier Etappene gwunne und isch Gsamterste worde, au wenn er eigentlig as Hälfer vo sim Teamkolleg Gilberto Simoni, wo d Giro schio zweimol gwunne gha het hätt sötte fahre. Am Ändi vo dr Saison het er d Lombardei-Rundfahrt gwunne und isch eso dr erst Fahrer sit em Laurent Jalabert 1995, wo im gliiche Johr eini vo de groosse drei Toure und eine vo de Eidag-Klassiker het chönne gwünne. Am Ändi vo 2004 isch dr Cunego Erste in dr letschte konventionelle UCI-Wältrangliste gsi. Im Johr 2005 isch dr Cunego für s Team Lampre-Caffita gfahre. Bim Giro d’Italia het er am Pfeiffersche Drüesefieber glitte und isch nume Achzähnte worde. Bi dr Tour de France het er denn gar nid mitgmacht wäge dr Chranket. 2006
S «Landvogteischloss Bade» isch e Burg in de Schtadt Bade im Kanton Aargau. Es stoot diräkt an de Limet und an de ängschte Schtell vo de Badener Klus am rächte Ufer. dört het’s im Fluss wäge de Felse e chline Lauffe. Im 12. Johrhundert isch an de Limet s «Niderhus», e chlini Burg, entstande und im 1265i wird es erschtmols «Niederi Feschte» gnennt. Zerscht hei Vasalle vo de Länzburger drin gläbt. Wo d Badner Linie vo de Länzburger im 1173 im Mannesschtamm usgschtorben isch, isch d Burg an d Kyburger gfalle und nach dene ihrem Usschtärbe im 1264 hei d Habsburger zerscht d Verwaltig vom Huus übernoh, ab 1273 isch es ganz in ihrem Bsitz gsi. Wo Bade im 1360 sini Schtadtmuure und Befeschtigungsaalage erwiteret het, isch s «Niderhus» mit iibezoge worde und het als Brüggechopf de Übergang über d Limet mit dr Holzbrugg und de churzi Durchgang bis zum Schartefäls am Fuess vo de Lägere gsicheret. D Stadt het so di ganzi Klus zwüsche de Burg Schtei und em Schartefäls abgriglet und chönne kontroliire. Wo d Eidgnosse im 1415 d Grafschaft Bade eroberet hei, isch s «Niderhus» schwär beschädigt worde, me het s de aber wider gflickt. Sider het
p3 S Schloss Gaueschtei isch es Schloss am Dorfrand vo Gaueschtei im Schwiizer Kanton Aargau. S Schloss ligt uf eme Fälse, wo ursprünglich en Insle in de Aare gsi isch. Hüt sind's öppe 50 Meter bis zum Fluss. Di ursprünglich Burg isch im 13. Johrhundert bauet worde, vermuetlich im Uftrag vo de Herre vo Gowenstein. Im 1307 wird d Burg in ere Urkund erwähnt und het de Herre vo Rinach ghört. Wo's im 1389 zu Gfecht zwüsche de Habsburger und de Eidgnosse cho isch, hei d Bärner d Burg gschtürmt und aazündt. D Burg isch zerscht nöd wider ufbaut worde. Wil aber zum Bsitz vo de Burg au s Dorf Gaueschtei ghört het, isch si 1465 vo de Rinacher an de Heinrich Hasfurter vo Lozärn verchauft worde. Im 1487 het si de Hans Rudolf vo Luternau kauft, aber scho im 1491 isch si in de Bsitz vo de Müliner cho, ere Brugger Familie, wo au im Bsitz vo de Burg Kaschtle gsi isch. Im 1648 het de Johann Ludwig von Erlach d Ruine kauft und 1732 hei d Erlacher si an d Schtadt Bärn verchauft. Im 1803 isch d Ruine zum Kanton Aargau cho, wo si an Privati verchauft het.
Oberflachs isch en ehemoligi Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau. Si het uf de 1. Jänner 2014 mit de Gmeind Schinznach-Dorf fusioniert. Die noi Gmeind heisst Schinznach. S Dorf ligt im Schenkebärgertal. De Gmeindsbann het e Flächi vo 338 Hektare, dodervo sind 127 Hektare Wald und 30 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 770 Meter, di tüfschti uf 395 m ü. M. S erschti Mol taucht Obernflacht in ere Urkund us em Johr 1301 uf. S Dorf isch aber sicher e chli älter, Scho im 1238 sind d Schenke vo Kastle gnennt, wo Vasalle vo de Kyburger gsi sind. D Burg Kastle hets also scho in dere Ziit gäh. Im 1262 isch uf em gliiche Hubel, uf dem Kastle stoht, d Burg Rucheschtei bauet worde. Im 1264i, wo d Kyburger usgschtorbe sind, hei d Habsburger d Landesherrschaft übernoh. Im 1311 hei d Herr vo Mülinen s Dorf und di beide Burge chauft und d Herrschaft Kastle gründt. Im Johr 1460 hei d Bärner s Schänkebärgertal eroberet und d Landesherrschaft übernoh. D Herre vo Mülinen hei aber ihri aagschtammte Rächt, wi zum Bischpil s Nidergricht chönne bhalte. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde.