rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Alt Rhy isch es Gwässer a dr Landesgränze zwüsche dr Schwiiz und Öschtrych. Es isch en 11,6 Kilometer längen Abschnidd vom alte Flussbett vom Rhy, wo bi Sammargreete afoot und bim Dorf Alterhy in Bodesee flüsst. Bi dr Internazionaale Rhyregulierig isch im nördleche Deil vom Sanggaller Rhintel am Ändi vom 19. Joorhundert füre Alperhy vo Sammargreete us näbem Dorf Fuasche verby e breite Kanaal grabe worde, ass s Wasser gschnäller in See use chan flüsse und s zu weniger Überschwemige sell cho. Das isch dr Fuascher Durchstich. Sider flüsst kei Wasser me diräkt us em Rhy in Alt Rhy, sondern nume no s Wasser, wo sech im Rhintel hinder de Sytedämm vom Rhy im nöi boute Binnekanal und a dr Oberflechi us em Yzugsgebiet vo de Apezäller Bärge südlech vo Rhyneck samlet. Die lengschte Bech, wo in Alt Rhy mündet, sind dr Gstaaldebach und dr Kluusbach. Am Alte Rhy sind im Rhydelta grossi Naturschutzpiet entstande. d Mündig vom Rhy in Bodesee vor dr grosse Korrekzioon, es Bild vom Max Bach (1841–1914) dr Alt Rhy bi Höchst E chli witer oben am Rhy, zwüsche Widnau und Diepoldsau, isch de Rhy ebefalls begradigt wore und es isch döt wäg em Diepoldsauer
Dr Adolf Guggebüel isch e Schwiizer Schriftsteller und Publizischt gsi. Dr Guggebüel het a de Universitëëte Züri und Bärn, a dr Humboldt-Universitëët z Berlin und dr Uni vo Montpellier studiert und het ane 1920 z Bärn zum Dr. rer. pol. promoviert. Er het 1925 z Züri zäme mit synere Frau Helen Guggebüel-Huber und em Schwooger Fortunat Huber dr Verlaag Schwiizer Spiegel gründet und en Zytschrift mit em glyche Titel useggëë. Die Heft sind es Spraachroor vom konservatyve Dänke i dr Schwiiz während dr Zyt vo dr Geischtige Landesverteidigung vo de 1930er und 1940er Joor gsi. 1938 het er mit em Zürcher Tieläktoloog Eugen Dieth dr Bund Schwyzertüütsch gründet. Er hät de Verein gleitet und derzue gluegt, ass er als Sekzioon in Schwiizer Heimetschutz uufgnoo worden isch. Im Schwiizer Vorstand vom Heimetschutz het sech dr Guggebüel bsunders für d Frooge vom Tieläkt ygsetzt. D Gruppe Züri vom Bund Schyzertütsch het en zum Eeremitglid gmacht. Dr Adolf Guggebüel het Büecher zu dr Schwiizer Kulturgschicht gschribe und Samelbänd mit Mundartgedicht, so wie dr Schwyzer Meie und es Wörterbuech vom Züritüütsche useproocht. Er isch befründet gsi mit em öschtrychische Physiker und Nobelpryystreeger Wolfgang Pauli, wo sid 1928 a dr ETH Züri gforschet het und
Pilsner Bièr, au Pils odder Bièr nõch Pils(e)ner Brauart, i dè Schwiz Spezialbièr, isch è untergärigs Bièr, wo nõch dè böhmischè Stadt Pilsè (tschechisch Plzeň) benamst isch, mit höchèrèm Hopfèghaalt (un au starkem Hopfèaroma) wiè andri Bièrsortè un högschtens 12,5 °P Stammwürzèghaalt. Bièr, wo nõch Pilsner Brauart hèrgschtellt wörd, bildèd hüt èn Großdeil vo dè Bière, wo z Dütschland broduzyrt un vokauft wörd. S Bièr isch als Lagerbièr un Exportbièr zimli belièbt un au ußerhalb Böhmè wit vobreitet. Schu gly hèn sich vill Bièr nit nu z Dütschland Pilsner, Pilsener odder au nu Pils gnennt. Dõdeby isch d Pilsner Brauart uss dè schu annedubaki berüèmtè Bayrischè Brauart entschtandè, wo vo allem uff èm schonend darrtè un sèllèwäg zimli hellè Malz fuèßt. Sèll Gerschtèmalz, wo hüte als Pilsner Malz benamst wörd, un è langsami, kaalti Gärung un langi Lagerung in kaaltè Höölè un düèfè Keller sin tǜpischo Merkmòl vom Bièr nõch Pilsner Brauwys. Well s Bièr, wo früèner z Pilsè braut worrè isch, nämlich è dunkles, drüèbes, warm vogorenes Bièr, èn so schlèchtè Ruèf ghaa hèt, dass sogar è baar Fässer Bièr uss Protescht öffentlich uff èm Ròthuusblatz uusglèèrt worrè isch, hèt dè Pilsner Braumeischter vom Bürgerlichè Brauhuus Martin Stelzer anno
Alte Rhii oder Altrhii isch de Name vo däne Gwässer: Alter Rhein (Diepoldsauer Durchstich), s alte Flussbett vom Rhii bi Diepoldsau Alter Rhein (Bodensee), s alte Flussbett vom Rhii bi Rhinegg (lut em schwizerische Bundesamt för Umwält ghört de Rhintaler Binnekanal au dezue) Rhiiräschte, wo im Zämehang mit de Rhiibegradigung am Oberrhii entstande sind Lueg au: Oude Rijn en Tail vom Flussdelta Nederrijn i de Niderland Altenrhein
Altenrhein isch de Name vo däne Objekt: Altenrhein SG, en Ortschaft i de Gmaind Thal, Kanton Sanggalle, Schwiz Flugplatz St. Gallen-Altenrhein, en regionale Flugplatz bi Alterhii Flug- und Fahrzeugwerke Altenrhein, en ehmolegi Schwizer Firma, wo Luft- und Schinefahrzüg härgstellt hät Schindler Waggon Altenrhein, en ehmolegi Schwizer Firma, wo Schinefahrzüg härgstellt hät Naturschutzgebiet Altenrhein, es Naturschutzgebiet am Alte Rhii, ghört zum Schwizer Tail vom Rhiidelta am Bodesee Altenrhein (Schiff), es Schiff, wo früener uf em Bodesee underwägs gsi isch Lueg au: Alter Rhein
Märzèbièr odder abchürzt Märzè isch è untergärigs Vollbièr, wo urschprünglich im März braut worrè isch. I dè bayrischè Brauorning anno 1539 un durch è Dekret vom Albrecht V. anno 1553 isch feschtglait worrè, dass nu zwǜschè Michaeli, èm Daag vom Hl. Michaels (29. Septembèr) un Georgi, èm Daag vom Hl. Georgs (23. April) braut wörrè hèt dürfè. I dè füüf Mönèt dènõch isch s Bièrbrauè vobotè gsi. Gründ dõdèfür sin dié höcheri Brandgfòòr i dè Summermönèt bim Bièrsǜdè un diè nötigè niddrigè Temperadurè vo unter zee Grad bim Brauè vom untergärigè Bièr gsi. Well mò bis zuè dè nägschtè Brausaison nit oone Bièr hèt wellè sy, hèt mò im März è bsunders haaltbares Bièr braut. Sèbb Bièr isch mit mee Stammwürzi, Alkohol un Hopfé gmacht worrè. Glagerèt isch sèll Märzèbièr in düèfè Felsèkeller. Sèlli Keller sin möglichscht mit Naduriis zuèsätzlich abbè küèlt worrè. Sèlli Iismöggè isch meischtens uss nõch glegènè Flüss odder sognenntè Iiswyer odder -teich chò. Um dè Keller un dé Ygang gègèd Wärmi vo dè Sunnèstraalè z schützè, hèt mò d Rosskaschtaniè vor èm Ygang odder übber dè Kellerdeggi pflanzt, wo wèg dè großè Blätter rychlich Schattè spendè düèn, mit irè flachè Wurzlè abber kei Gfòòr für d
D Angelia Maria Schwaller (* 28. Ougschte 1987 z Überschtòrf) isch e Mundartdichtere usem Kanton Fryburg. Si isch z Überschtòrf im Seisabezirk ufgwachse und het z Fryburg d Middelschuel bsuecht. Ane 2007 het si für d Maturprüefig en Arbet zumene Thema vo dr düütsche Lyrik gschribe. Wo si ane 2010 dr Bachelor a dr Uni Bärn gmacht het, isch si bim Zytglogge Verlag als Lektorin agstellt worde. Ane 2014 het si s Studium a dr Uni Bärn mid em Masterdiplom abgschlosse. Si het als Bearbeiterin vom Nachlass vom Mani Matter gschaffet. Sid em Joor 2011 könnt me d Angelia Schwaller als Dichtere. Am Afang het si iry Gedicht im Standarddütsch verfasst und derno i dr Mundart; früechi Tegscht sind im Internet publiziert gsi. D Angelia Schwaller het dr Schrybweppewärb vo de Literaturtääg z Thun gwunne, isch i dr Radiosändig Schnabelweid vom 8. Septämber 2011 vorgsteut worde und het e Pryys vo dr Hermann Elsner-Stiftig übercho. Us irem Wärch het si im Kanton Fryburg, z Münche, z Basel z Soledurn, z Züri amenen Aalass vom Verein Schyzerdütsch und a andernen Oorte Gedicht vorgläse, wo si im Seislerdüütsch und deils au uf Französisch schrybt. Sid 2018 isch si im Vorstand vom Verein
Dr Fritz Gugelmeier (* 9. Merz 1901 z Augge; † 9. Merz 1978 ebe dert), isch e Markgrefler Buur un Haimetdichter gsii. Dr Fritz Gugelmeier isch e Räbbuur gsii. Mit syre Frau Luise isch er 51 Johr lang ghyrote gsii. Si hän zäme sechs Chinder ghaa. Friedrich, Rosemarie, Gretle, Christel, Hansjörg un Johanna. Im Novämber 1977 het dr Fritz Gugelmeier im Alter vu 76 Johr e Sammlig vu syne alemannische Gedicht vorglait. Im Gedichtband „Bröckeli“ het s en Uuswahl vu rund 100 Gedicht us eme Gsamtwärch vu iber 300 Täxt. Nume ne baar Monet speter isch dr Fritz Gugelmeier gstorbe, am sym 77. Geburtsdag am 9. Merz 1978. Dr Titel vum Biechli „Bröckeli“, het er eso erklert: Wun er e Chind gsii isch, het d Mueter ihm un syne Gschwischter als Kaffeemeggeli gmacht, also chlai ghaueni Brotstickli, wu mer in Milch yydunkt het, un die het mer im Auggener Dialäkt ebe „Bröckeli“ gnännt. Un au speter, schrybt er, „mer isch alt und älter worde/Bröckeli hets allno ge“. Was är in sym Hametort sälber, in dr Dorfgmainschaft un im Markgreflerland erläbt het, het er in syne Värs bschribe. Uf eme Buurehoof im Räbdorf Augge mit drei Gschwischter ufgwachse, het er scho
Schwäbische Schbidsnama hend s en se. Manchesmol ka, manchesmol derf ma driibr lacha. Los werda duad ma se selda. Em Ondrschied zu de Schembfwerdr isch ned blos a Oizlnr gmoind, sondrn au ganze Grubba, wia d Oiwoonr vo ama Flecka, Dorf odr ara Schdad. Au wann dr Nochbar, dr Käskarle, an schena Schbidsnama hod, en dera Lischd schdandad blos Schbidsnama mo allgmoi send. Se grendad se auf Oigahoida, ob se werkle gäba send, odr ob se vo Andre blos em Guada odr em Besa behaubded werrad. Schempfwerdr A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Äbire moind d Heefanr Brigante send d Karlsruher Bachscheißer send d Aidlengener. Bäre hoissad d Beblenger Beerteverköckler send d Leud en Bõõdorf. Entebrüter hoissad d Eehnenger Füllesdriller send d Pfullenger Froschabschlecker send d Ãmmerbuchr aus em Ordsdoil Breitenholz. Füllesbroter send d Nufrengener Goog isch a Dibenger,. Oigendlich isch es a Dibenger Weigärdner. Grieleshenker send d Benggener Grehekocher send d Waldebuechener Gerstelupfer hod ma d Affelterbacher daufd. Hasaropfer send d Ilsfeldr. Knöpfleswäscher send d Hoidnaer. Pflasterstoascheißer send d Härrabärgr. Seggl send Pforzener. Stäpfelesrutscher send d Härrabärgr. Stoabäuch send
47.5666666666678484Koordinate: 47° 34′ 0″ N, 8° 0′ 0″ O Harplinge isch e chlins Dorf im Hotzewald mit rund 700 Iwohner un isch de östlichst Stadtdail vu Bad Säckinge im dytsche Landkrais Waldshuet am Hochrhi u nid wit vu de Schwizer Gränze. D'Entfernig zum Ortskern vo Säckige isch öbbe sybe Kilometer. E Stroß verbindet's usserdem mit em Säckiger Ortsdeil Ripplinge, wo zwei Kilometer witer westlig litt. Die geographische Koordinate vum Ort (Chilchturm) sin 47° 34′ N, 08° 00′ O Harplinge lit uf etwa 450-500 m ü. NN (Ortszändrum: 484 m) un biitet ä scheene Blick uf d'Schwizer Alpe. Es isch uff em Südhang vom Hotzewald und fallt in Richtig Rhy ab. De Ort isch scho vo de Alemanne bsydelt gsi, wo-n-en wäge siner Lag güet hän chönne bedrätte. Bi de erschte urkundlige Erwähnig im Johr 1281 wird de Ort als Hartpolingen gnännt. Es müeß sällemols e Gschlächt mit em Name von Harpolingen gee ha, wo 1328 und 1402 erwähnt wird. Als Bstanddeil vom Dinghof Murg hän d'Herre vo Wiladige au z Harplinge bis 1376 d'Grichtbarkeit gha. Wo's sälli Meier spöter nümmi gee hät, isch d'Grichtbarkeit an s Stift Säckige übergange, wo's bis zu siner Ufflösig (1806) bhalte hät. Zu de Zit
Dr Martin Werner Walter Horn (* 7. Novämber 1984 z Annweiler am Trifels as Martin Hoffmann) isch e dytsche Sozialwisseschaftler un barteilose Bolitiker. Syt em 1. Juli 2018 isch er Oberburgermaischter vu Fryybeg. Dr Horn isch im e Bfaarhuus as Suhn vu me evangelische Bfaarer ufgwachse un het anne 2009 an dr Evangelische Hochschuel Ludisburg e Studium vu dr Internationale Soziale Arbet aagfange, wun er 2013 mit em Bachelor abgschlosse het. Derno het er an dr Hochschuel Bremen dr Studiegang European and World Politics aagfange un het 2014 mit em Master abgschlosse. Im Studium isch er au zytwys z Botswana, z Jordanie, Georgie, Russland un dr Ukraine gsii. Syt syre Juged isch er in dr chilchlige Jugedarbet un in Verain engaschuiert. Syt 2014 het dr Horn as Europa- und Entwicklungskoordinator im Hauptamt vu dr Stadt Sendelfenga un as freiberueflige Dozänt an dr Evangelische Hochschuel Ludisburg gschafft. Dr Horn isch ghyrote un het mit syre Frau Irina zwee Sihn. Bis zum Umzug 2018 het d Familie z Stuegert gläbt. Anne 2018 het dr Horn fir s Amt vum Fryybeger Oberburgermaischter kandidiert. D SPD het en im Wahlkampf unterstitzt. Im erschte Wahlgang am 22. April 2018 het er mit 34,7 % mee
D Claudia Schmid (* 21. April 1985 z Züri) isch e Schwyzer Sprochwisseschaftleri. D Schmid isch z Stääfe ufgwachse. No dr Matura het si an dr Universitet Züri aafange Anglischtik un Nordischtik studiere, isch aber bal uf Verglychendi germanischi Sprochwisseschaft gwächslet un het Allgmaini Gschicht un Gschicht vum Mittelalter as Näbefächer gmacht. Noch em Bachelor 2010 het si 2014 dr Master gmacht. Ab 2010 het si am Schwyzerische Idiotikon as wisseschaftligi Hilfschraft gschafft, 2011 bis 2014 au bim Projäkt ortsnamen.ch un 2012 bis 2013 bim Projäkt „Verbwortschatz des Gurinerdeutschen“. Zum 1. Merz 2014 isch d Schmid Redaktori am Idiotikon wore as Noofolgeri vum pänsionierte Niklaus Bigler. Im März 2018 isch si us dr Idiotikon-Redaktion uusgschide. Si het dr Artikel «Ziger» verfasst. Ire Noofolger isch de Matthias Friedli. d Claudia Schmid uf dr Websyte vum Schwyzerische Idiotikon Claudia Schmid: Lexikographin beim Idiotikon, Interview mit dr Schmid, Fachportal der Sprach- und Literaturwissenschaften in der Schweiz Claudia Schmid tritt Stelle als neue Redaktorin an, idiotikon.ch
Untergärigi Hefe (Saccharomyces uvarum bzw. Saccharomyces carlsbergensis) isch èn Mischling vo dè klassischè Bièrhefe (Saccharomyces cerevisiae) un dè Hefeart Saccharomyces eubayanus. Bim Bièrbrauè keit nõch èm Gärè diè untergärigi Hefe uff dè Boddè vom Gärbottich abbè, dõhèr chunnt dè Nammè. Dè Hefesatz wörd i dè Fachschprõch au als „Druse“ odder „Geläger“ benamst. Hütt wörrèd hauptsächlich Reinzuchthefe bruucht. Untergärigi Hefe bruucht im Gegèsatz zuè dè obbergärigè Hefe è niddrigi Temperadur zwǜschè 4 un 9 °C für s Gärè. Wèg sellèrè Temperadur chönnèd sich wènniger Spontan-Infektionè vomeerè; ußerdèmm bruucht s untergärigi Brauè è längeri Gär- un Lagerzit. Tǜpischi untergärigi Bièr sin: Pils Export Märzè Lager Wenn un wo zum èrschtè Mòl untergärig braut worrè isch, isch nit bekannt. Diè älteschtè möglichè Hywyys uff untergärigi Brauwys stammt uss dè Fèddèrè vom Nürnbärcher Stadtschriiber, wo asè interpretyrt wörrè cha, dass es Rotbièr schu am Aafang vom 14. Johrhundert untergärig braut worrè isch. In èrè Brauorning vo dè Stadt Nabburg i dè Obberpfalz vo 1474 wörd bschtimmt, dass näbbem obbergärigem Bièr au untergärigs Bièr als Vorrõt für dè Summer braut wörrè sött. I sim Buèch übber s Bièrbrauè, wo 1581 erschinnè isch, unterscheidet dè Christoph Kobrer, wo im obberpfälzischè Kallmünz als Zöllner un Schuèlmeischter gwǜrkt
Renan chan aini vo däne Bedütige ha: Renan, en Vorname, wo vorallem z Frankriich bekannt isch (e Variante vo Ronan), und en Familiename Renan BE, e politeschi Gmaind im Bärner Jura, Kanton Bärn, Schwiz Saint-Renan, e Gmaind im Nordweste vo de Bretagne, Departemänt Finistère, Frankriich Kanton Saint-Renan, en Kanton im Arrondissement Brest, Departemänt Finistère, Frankriich
D Brigitte Bachme-Geiser (* 1941, vo Langetu) isch e Schwiizer Musigetnoloogin. D Bachme-Geiser chunt usere Familie, wo scho sid Generazioone i dr Stadt Langetu im Kanton Bärn deheimen isch, und si isch dört ufgwachse. Si het a de Universitèète vo Bärn, Basel und Tüübinge d Musigwüsseschaft studiert. Als Volchskundlerin het si sech uf d Gschicht vo de Musikginstrumänt spezialisiert. Ane 1979 het si dr Ämmedaaler Kunschtmooler und Plakatgrafiker Eugen Bachme (* 1941) gehürootet, S Bachmes wohne z Bärn. I dr Wüsseschaft isch d Brigitte Geiser ane 1972 bekant worde, wo si en Arbet über d Volchsmusiginstrumänt vom Kanton Schwyz und en anderi über s alte Ämmedaaler Instrumänt “Hanottere” useprocht und en Uusstellig über s Alphorn im Museum vo Grindelwald gmacht het. Im Joor drufabe het si über s Chlefele im Kanton Schwyz gschribe und im Stockalperschloss z Brig en Uusstellig über s Hackbrätt ygrichtet, wo zwöi Joor spöter au im Roothuus vo Apezäll zeigt worden isch. Au im Joor 1974 het d d Musigforschere wider vil z tue gha. Si het z Luzärn ghulfe d Chinderliedersamlig vom Alfred Leonz Gassmann nöi usegää. Und a dr Uni Bärn isch iri Diss Studien zur Frühgeschichte der Violine usecho. Derzue ane het si
Als obbergärigi Hefe benamst mò d Stämm vo dè Bièrhefe Saccharomyces cerevisiae, wo bi dè Gärung Zellvobänd bildèd, i dènnè sich Blôterle uss Gärungsgas aasammlè düèn, wodurrè d Hefe nõch dè Fermentation als sognanntè Gest uff dè Obberflächi vom Jungbièr schwimmt. Obbergärigi Hefe bruucht bi dè Gärung höcheri Umgebungstemperadurè (15–20 °C) wiè untergärigi Hefe (4–9 °C) un isch dõhèr aafälliger für Frèmdpilz un Bakteriè. D Vergärung volauft dõdefür dütlich schneller un isch au ooni Küèlung möglich. Ènèm Bièr, wo mit obbergäriger Hefe braut worrè isch, sait mò obbergärigs Bièr. Dõdezuè zellèd zum Byschpill Kölsch, Altbièr, Wiißbièr, Gose, Dampfbièr, Bèrliner Wiißi un Ale. Untergärigi Hefe
De Martin Hannes Graf (* 10. Mai 1975 z Züri) isch en Spraachwüsseschafter, wo as Redakter am Schwyzerischen Idiotikon schaffet. Aktyv isch er au as Namekundler und as Runoloog. Uufgwachsen isch de Graf hauptsächli z Gòòchlingen im Tuurgi. Vo 1995 bis 2001 hät er Gërmanischtik, Allgimäini Gschicht und Mittellatynischi Filology a der Uniwërsitëët Züri gstudiert. S Lizänziaat hät er 2001, de Tokter 2004 gmachet. Er isch 2001–2002 Assischtänt gsy vo der Elvira Glaser und 2005–2007 wüsseschaftliche Mitarbäiter am Leerstuel für früemittelalterlichi Gschicht, bäides z Züri. 2007 isch er dänn Redakter am Schwyzerischen Idiotikon woorde, as Naachfolger vom Thomas Arnold Hammer. Am Schwyzerischen Idiotikon schaffet de Graf sit em Band XVI mit. Bsunders intressiere tuet si de Graf für Namekund und für früegschichtlichi Theeme. Was d Namekund aagaat, isch er 2001–2004 bim SNF-Projäkt «Datenbank der Schweizer Namenbücher» und 2003–2006 bim SNF-Projäkt «Thurgauer Namenbuch» deby gsy, und ab 2016 hät er zäme mit der Elvira Glaser as Co-Läiter vom SNF-Projäkt «Die Siedlungsnamen des Kantons Zürich» a der Uni Züri fungiert. Nach der Emeritierig vo de Glaser im 19i isch das Züri-Projäkt dän a s Idiotikon züglet woorde, wos im 22i abgeschlosse woorden isch. Dezue ane isch er Co-Läiter vom Projäkt «ortsnamen.ch» (zeerscht
Dè Seerhy isch èn öppè vyr Kilometer langè, im Boddèseebeggi ligendè Fluss. Er isch dè Abfluss vom Obbersee un Hauptzuèfluss vom Untersee. Dè Unterschyd zwǜschè dè Wasserspygel vo beidè Seè bedrait im langjöhrigè Johresmittel 20 cm, im langjöhrigè Monètsmittel zwǜschè 16 un 27 cm. Dè Seerhy isch èn Flussabschnitt vom Rhy, wo als Alpèrhy am Oschtzipfel vom Boddèsee i dè Obbersee mündet un dè Untersee als Hochrhy võlòt. Durch sini Mitti volauft deilwys diè schwizer-dütschi Gränz; gröschti Stadt a sim Ufer isch Konschtanz. Sin öschtlichschtè Pungt markyrt glychzitig dè Aafang (km 0,0) vo dè Rhykilometryrung. Dè Seerhy gòt übber è Längi vo 4,3 km vo dè Aaltè Konschtanzer Rhybrugg im Oschtè bis zuè Inslè Triboldingerbool im Weschtè. Schmali Näbbèmündungsärm volaufèd zwǜschè sellèrè Inslè, dè Inslè Langbool sowiè m Wollmatinger Rièd. Im Konschtanzer Stadtgebièt isch s Ufer befeschtigt un wörd deilwys als Bootsaalegeschtell bruucht. Dè Seerhy isch zwǜschè 100 un 500 Meter breit un zwǜschè 7 un 25 Meter dǜèf. Öppè uff dè halbè Strèggi wyst er è chlyni, nit nôcher benamsti seeartigi Vobreiterung un seichti Stellè uff. I dè Seerhy flǜèßèd è baar chlyni Bäch dèzuè, bsunders gòt vo links dè Saubach (Gränzbach) a dè weschtlichè Stadtgränz vo Konschtanz un
S Naturschutzpiet Wolmedinger Ried – Undersee – Gnadesee isch es Naturschutzpiet vo Baade-Würtebärg und s gröschte Naturreservat am dütsche Ufer vom Bodesee. S Wolmedinger Ried foot am Seerhy bi Choschdez a und goot zu der Halbsinsle vo Rychenau im Undersee und bis zum Gnadesee bi Allensbach-Hegne. Derzue ghöre au no d Insle Triboldingerbohl und Middlere Chopf. D Ortschaft Wolmedinge isch e Deil vom Stadtgebiet vo Choschdez. S Ried vo Wolmedinge isch 1930 under Naturschutz gstellt worde. Zerscht isch s nur 465 Hektaare gross gsi, und ane 1964 het me von em bi Choschdez sogar föif Hektaare abgschnitte, zum es nöis Gwärbareaal bi Underloon yzrichte. Ane 1980 isch neu au d Wasserflechi vor em Riedgländ derzuegrächnet worde, so dass s Naturschutzpiet, wo jetz zuesätzlech au es Landschaftschutzpiet isch, jetzt ebe uf 767 Hektaare chunt. Im Wolmedinger Ried läbe vil Pflanzearte; me het meh als 700 dervo zellt. Und öpe 190 Vogelarte sind do beobachtet worde. Im Herbscht chöme mängmol meh als 40'000 Zugvögel dohi. Im grosse flache Wasserruum vor em Ufer, wo nid darf gjagt wärde, vor allem i der Wolmetiger Bucht, het s vil Fisch und im Seebode Muschle und chlyni Dier. Die sind alli als Fuetter für d Vögel
S Sport- und Erholigszentrum Tägerhard (kurz: Tägi) isch eis vo de gröschte Kultur- und Sportzentre vo de Schwiiz. S Tägi ligd in de aargauische Gmeind Wettige. Es isch im 1974 iigweiht worde und wird sit em März 2018 saniirt. Zum Tägi ghört es Hallebad, es Freibad, e Sauna, es Fitness-Center, zwöi Iisfelder, en Saalbau, es Restaurant und sit em 1992i e Sporthalle. Nebem Freibad isch au no e Minigolfaalag. S Tägi isch am 7. Juni 1974 eröffned worde und wird vo Breitesportler und verschidnige Verei bruuchd. Es isch au en Messestandort. Im 2018i het zum Bischpil d Früehligmess «Baue und Wohne» zum 13. Mol stattgfunde, e Mess wo bis zu 20'000 Bsuecher aaziiht.. Zum 1. Januar 2018 isch s Sport- und Erholigszentrum Tägerhard in en Aktiengesellschaft umgewandelt worde, wo zu 100 % im Bsitz vo de Iiwohnergmeind Wettige isch, während s Land de Ortsbürgergmeind ghörd. Sit em März 2018 wird s Tägi für meh wie 46.5 Millione Franke saniird. Aafangs Mai isch s Hallenbad und s Restaurant gschlosse worde. D Badi sell im 2020 wider eröffned werde. Es Restaurant wirds im «noie» Tägi nüm geh. Commons: Sport- und Erholungszentrum Tägerhard – Sammlig vo Multimediadateie Website vom tägi Portrait uf de
D Barbara Horlacher (* 12. Jänner 1971 uf em Bözbrg) isch e Schwiizer Umwältnaturwüsseschaftlerin und Politikerin. Si isch Stadtamme vo Brugg. D Barbara Horlacher isch in ere Familie vo Bözbrg zäme mit ere Schwöschter ufgwachse und dört id Primarschuel und derno z Brugg id Bezirksschuel ggange. A dr Alte Kanti z Aarau het si d Matuur gmacht und isch a dr ETH Züri go Umwältnaturwüsseschaft studiere. Si het no es Nochdiplomstudioum i dr Wirtschaft gmacht. D Horlacher het in Firmene und bi öffentleche Verwaltige gschaffet. Sid ane 2014 isch si d Läiterin vo dr Umwältabdeilig vom Flughafe Basel-Milhuuse. Sit ane 2010 d Gmeind Umike mit Brugg zämegleit worden isch, wohnt d Barbara Horlacher i dr Stadt. Si isch denn grad für di Grüene in Ywoonerroot gwählt worde. Si isch im Verwaltigsroot vo de Industrielle Betriib Brugg. Am 26. Novämber 2017 isch d Barbara Horlacher vo de Brugger und Bruggerinne mit grossem Vorsprung vor em andere Kandidat zu dr nöie Frau Stadtamme gwäält worde. Si isch i däm Ampt d Nochfolgerin vom Daniel Moser vo dr FDP. d Websyte vo dr Barbara Horlacher d Barbara Horlacher uf dr Websyte vo dr Stadt Brugg Claudia Meier: Barbara Horlacher gewinnt die Stadtammann-Wahl in
Dr Thomas Hengartner (* 5. Novämber 1960 z Sanggale; † 10. Mai 2018 z Stöcken, eme Ortsdail vu dr nidersächsische Gmai Oetzen) isch e Schwyzer Volkskundler gsii. Dr Hengartner het zwische 1980 un 1988 Dialäktology, Volkskund, Neieri Dytschi Literatur un Schwyzer Gschicht an dr Universitet Bärn studiert. Vu 1984 bis 1988 het er do as Hilfsassischtänt an dr Forschigsstell fir Namekund gschafft, dno bis 1996 as Wisseschaftlige Assischtänt an dr Abdailig fir Dialäktology un Volkskund vu dr dytsche Schwyz vum Inschtitut fir Germanischtik. Anne 1989 het er mit dr Dissertation Gott und die Welt im Emmental promoviert, 1996 het er si mit em Titel Zur Frage der Urbanität aus volkskundlicher Sicht habilitiert. Vu 1996 bis 2010 isch dr Hengartner Brofässer fir Volkskund an dr Universitet Hamburg gsii. Syt em Augschte 2010 het er an dr Universitet Züri glehrt. Vu 2003 bis 2007 isch er eerschte Vorsitzer vu dr Dytsche Gsellschaft fir Volkskund (DGV) gsii. Im Jänner 2016 het er uf fimf Johr d Laitig vum Collegium Helveticum ibernuu. Syni Forschigsschwärpinkt sin uf dr Unterhaltigs- un Kommunikationsmedie im 19. un 20. Johrhundert, dr Kultur un Gschicht vu dr Gnussmittel, dr kulturwisseschaftlige Tächnikforschig un uf Stadt un Urbanitet gläge. Dr Thomas Hengartner