rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Karl Jaberg (* 24. April 1877 z Langetal; † 30. Mai 1958 z Bärn) isch e Schwiizer Romanischt gsi. Dr Karl Jaberg isch dr Soon vom Lehrer Christian Jaberg und dr Magdalena geb. Santschi gsi. Er het z Burtlef s Gymi bsuecht und drno a dr Uni Bärn und z Paris (bim Gaston Paris und em Jules Gillieron) studiert. Anne 1900 het er z Bärn s Dokterexame gmacht und denn z Aarau un z Züri Schuel ggä. 1906 het er sich bim Jakob Ulrich mit eren Arbet über südoschtfranzösischi Dialäkt habilitiert. Er het d Emma Herzig ghürootet. 1907 isch er Profässer für romanischi Filology a dr Uni Bärn woorde. Sit 1908 het er Forschige zu de Mundarte im Tessin, im Bünderland und im Piemont gmacht. Bim Jaberg syni Undersuechige isch d Sproochgeografy immer wider e wichtegi Methoode gsi, er het psunders zum Französische, em Iteliänischen und em Rätoromanische gforschet, aber au Sache vo anderen romanische Sprooche bis zum Portugysischen und em Rumänische aglueget. Im akademische Joor 1931 bis 19352 isch er dr Räktr vo dr Uni Bärn gsi. Zäme mit em Jakob Jud het er dr Sprooch- und Sachatlas vo Italien un dr Süüdschwiiz plaanet und useprocht. Für das
Dr Christian Schmid (* 26. Mai 1947 z Rocourt) isch e Schwiizer Dialäktoloog, Schriftsteller und Radiomaa. Er isch im ehemolige Bärner Jura uf d Wält choo und z Basel un z Ittigen uufgwachse und het zeerscht Chemylaborant gleert. Drnäbe het er d Matuur gmacht und de a dr Uni Basel Germanistik und Anglistik studiert, under anderem bim Dialäktoloog Robert Schläpfer. 1983 het er mit eren Arbet über s Middelhochdüütsche promoviert. Er het drufabe und bis 1996 bi dr Redakzioon vom Sproochatlas vo dr düütsche Schwiiz mitgschaffet (wil er für däm sy Band VII e paar Joor lang mit Gfääss z tue ghaa het, hend s im dr «Chübelischmid» gseit) und 1986 em Eugen Dieth sys Buech Schwyzertütschi Dialäktschrift nöi useggää. Sit 1985 si vo iim Mundartkolumne bim Bärner Bund trukt worde. Er isch früener mit dr Bünderin Yolanda Cadalbert, wo men als Politikerin und Schriftstellerin könnt, ghüroote gsi und het z Rieche gwoont, drum isch er i säbere Zyt i dr Öfentlechkäit als Christian Schmid-Cadalbert bekant gsi; und jetz isch er z Schaffuuse und mit dr Autoorin und Journalischtin Praxedis Kaspar vrhürootet. Dr Christian Schmid het zwöi Chind. Dr Schmid schrybt sit de 1970er Joor Gedicht, Büecher und Essay über
← 2014Landdaagswahl 2019 vorlaifig Ändergeebnis ohni wahlkraisfrämdi Wahlchaarte % 50 40 30 20 10 0 43,59 (+1,80) 13,97 (−9,45) 18,78 (+1,64) 9,49 (+0,72) 8,48 (+1,59) 5,69 (+3,70) ÖVP FPÖ GRÜNE SPÖ NEOS Sunscht. 2014 ﻿﻿﻿﻿﻿﻿ 2019 ﻿﻿﻿﻿﻿﻿ Vorlage:Wahldiagramm/Wartung/Fehler in der Farbeingabe - Dunkel Vorlage:Wahldiagramm/Wartung/Fehler in der Farbeingabe - Hell D Landdaagswahl z Vorarlberg am 13. Oktober 2019 isch di 16. Wahl vum Vorarlberger Landdaag syter anne 1945 gsii. Bi däre Wahl, wu nootwändig wooren isch, wel di fimfjeerig Amtsperiod vum 30. Vorarlberger Landdaag anne 2019 abglofen isch, sin sämtligi 36 Abgordnete nei gwehlt woore. Si wehlen im Aaschluss in ihre konschtituierende Sitzig am 6. Novämber 2019 di nei Vorarlberger Landesregierig. Bi dr Wahl hän noch em vorlaifige Wahlergeebnis (ohni wahlkraisfrämdi Briefwahlstimme) di boode bishäärige Regierigsbarteie ÖVP un Grieni Zuegwinn ghaa. Au d SPÖ un NEOS hän lyychti Stimmezuewächs ghaa. Greeschte Verlierer vu dr Wahl isch d FPÖ, wu mit ihrem neie Spitzekandidat Christof Bitschi iber nyyn Brozäntpinkt verloore het un dr zweet Blatz dodermit an di Griene het mieße abgee. Wider aidytig uf em eerschte Blatz isch d Volksbartei, wu unter em Landeshauptmann Markus Wallner fascht 25 Brozäntpinkt vor dr zwaitblatzierte Griene gläägen isch. Termin fix: Vorarlberg wählt am 13.
D Barbara Traber (* 23. Februar 1943 z Thun) isch e Schwiizer Schriftstellerin, Journalistin und Lektorin. D Barbara Traber het z Bärn d Wirtschaftsmiddelschuel bsuecht und denn als Privatsekretärin füre Elias Canetti, als Sekretärin vom Schwiizer Botschafter z Lagos und als Flight Attendant bi dr Trans World Airlines z Paris gschaffet. Spööter isch si bim Hallwag-Verlag und bim Radio Studio Bärn agstellt gsi. 1979 isch si freji Schriftstellerin und Lektorin woorde. Und si tuet au Büecher us em Änglischen und em Französischen übersetze. D Traber schrybt iiri Wäärch uf Hochdüütsch und i dr Bärner Mundart. Si het au es paar Samelbänd mit Tegscht vo Dialäktautooren usegää; so anne 1987 s Buech Gredt u gschribe zäme mit em Dialäktoloog Christian Schmid. Vo 1993 bis 1999 isch d Traber d Generalsekretärin vom Düütschschwiizer PEN-Zäntrum gsi. Bernerinnen. Vierzig bedeutende Frauen aus sieben Jahrhunderten. Wyss, Bern 1980 Berner Gassen. Mit Fotos von Eduard Rieben. Wyss, Bern 1980 Nebenzeit. Roman. In: ...sucht Liebe. Zytglogge, Gümligen 1982 Muttermomente. Gedichte um Mutter und Kind. Edition Erpf, Bern 1985 Stille Tage am Fluß. Roman. Im Waldgut, Frauenfeld 1995, ISBN 3-7294-0218-8 Efföi im Chischtli. Berndeutsche Geschichten. Emmentaler Druck, Langnau 1995 Glismeti Strümpf. Chindsgy i de Füfzgerjahr. Mundartroman. Licorne, Murten
D Stefanie Grob, wo am 14. Dezember 1975 z Bärn uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Schauspilerin, Mundartdichterin, Autorin, Kabarettischtin, Satirikerin, Journalistin und Spoken Word-Literatin. Si chunt vo Bärn, het Journalistik studiert und läbt jetz mit irere Familie z Züri. D Grob schrybt Prosategscht, wo teils i Samelbänd abtrukt worde sind, und eigeti Stuck für uf d Büüni. Die meischte Sache sind i dr Mundart. Me könnt d Bärner Autoorin psunders au als Spoken Word-Literatin. 2019 isch si am Liestaler Poetry Slam gsi. Me cha se immer wider ufem Schwiizer Radio ghöre, wo si anne 2009 i dr Satiresändig Zytlupen agfange het. Am 31. Mai 2019 isch si i dr Live-Sändig vo dr Schnabelweid z Wort choo. Sit 2018 isch si zäme mit dr Sibylle Aeberli uf ere Theater- und Kabaree-Turnee. Im Oktober 2019 isch si am Mundartfestival z Arosa uufträtte, wo si mit em Dialäktoloog Christian Schmid und em Bärner Schriftsteller Pedro Lenz diskutiert het. Au das Gsprööch het d Schnabelweid brocht. 2006 het si mit em Pedro Lenz synere Autorregruppe Bern ist überall uf dr Audio-CD Bern ist überall. Im Kairo mitgmacht. Für s Wäärch Inslä vom Glück het d Stefanie Grob dr Literaturprys vo dr
D Margrith Ladner-Frei, wo anne 1949 uf d Wält choo isch, isch e Schwiizer Mundartautoorin. Si isch vo Schiers und woont z Grüsch im Prättigau, und si het als Awalts- und Grichtssekretärin gschaffet. Si isch Journalischtin und Schriftstellerin; und me könnt sen au als Jeegerin. D Margrith Ladner-Frei schrybt Gschichten im Prättigauer Dialäkt, wo zum Walserdüütsch ghöört. Iri eerschte Stuck sind i de Zytige Prättigauer & Herrschäftler (ab 1975) und Bündner Woche vröfentlicht woorde, dänn im Buech Läsiblüescht vo 2017 und drufabe 2019 imenen äigene Buech mit em Titel Schälleria. Es git vo dr Autoorin au es Buech uf Hoochdüütsch: Emotionen einer Jägerin. D Mundartautoorin isch i de Sändig Schnabelweid vom 22. Oktober 2009, vom 2. Mai 2013 und vom 27. Septämber 2019 z Wort choo. Emotionen einer Jägerin. Grüsch 2009. Schälleria. Ärzelläga, Gädicht, Gschichtä. 2019. Läsiblüescht. Prättigauer und Davoser Dialekttexte aus 159 Jahren. Useggää vo dr Walserveräinigung Graubünde, Projäktläitig: Marietta Kobald. o. O. 2017, S. 276–280. Nachpuure – Gschichte us em Prättigau (Memento vom 29. Oktober 2019 im Internet Archive) d Margrith Ladner-Frei i dr Schnabelweid vom 22. Oktober 2009 Gschichta in ünschr Prättigauer Schpraach d Margrith Ladner-Frei i dr Schnabelweid vom 2. Mai 2013
Trapez (englisch ussako 1979 als The Catch Trap) isch an Roman vo Marion Zimmer Bradley, na US-amerikanischa Schriftstellere. (A komplette Lischte vo era siina Bücha gits do). Trapez isch sicha oans vo Marion Zimmer Bradley’s schönschta Büacha. Agsiedlt 1944 – 1953 vazellt s d’Gschicht vo nara italo-amerikanischa Zirkusfamilie, wo sit vier Generationa untam Nama Flying Santellis als oa vo da beschta und berühmtatschta Trapezkünschtla in da USA schaffan. Mario Santelli isch oana vo da weniga Fliaga zu dera Zit, wo da drüfache Vorwärtssalto, da „salto mortale“ güabt und o künna hot. Salto Mortale, tödlicha Salto“, hoasst a drum, wiil dean bloss a Handvoll Künschtla uf da Wealt künna hond und se bim Üaba viele valetzt hond oda dabi gschtorba sin. Ibettet in dean Rahma us faszinierendam Zirkusleaba spielt a Liebesgschicht zwüschat eba deam Mario Santelli und Tommy Zane, Sohn vom Raubtierdompteur, wo als jüngschta Fliaga in dia Santelli-Familie ufgno wird. Wiil Tommy am Afang vo da Beziehung knapp fuchzehn isch, isch s net nur a homosexuelle Beziehung sondan scho fasch päderastisch – und des zu na Zit, wo Homosexualität in vielna Lända ned bloss totgschwiega, sondan an Straftatbeschtand gsi isch. Ma leabt mit mit Mario und Tommy, mitm net-zoaga-dürfa vo
S Internazionale Mundartarchiv „Ludwig Soumagne“ isch en Yrichtig, wo tuet d Dialäktliteratur vom düütschsproochige Ruum dokumäntiere. Es isch anne 1986 gründet worde und sit 1990 z Dormagen-Zons im Rhy-Kreis Neuss dihäi. Dä Oort lyt zwüsche Düsseldorf und Köln. Dr Name het s Archiv wägem Mundartautoor und Lyriker Ludwig Soumagne (1927–2003) vo Neuss überchoo. Es isch syne Gründer drum ggange, die modärne Schrifte im Dialäkt und d Lieder vo de nöie Mundartsänger z samle. D Mundartautore sälber sind dra inträssiert gsi, en Oort z ha, wo speziell für d Mundartkultur doo isch. S Huus z Zons het e Samlig vo Dialäktschrifte und vo digitale Toonträäger und drzue ane vil süschtigi Dokumänt vo Schriftsteller. Und es stelt e Biblioteek mit Mundartwörterbüecher vo düütschsproochige Dialäkt zäme. Dr Verein zur Pflege und Förderung der Mundart im Rhein-Kreis Neuss e. V. betröit s Zonser Mundartarchiv. All zwöi Joor git s Internazionale Mundartarchiv öpperem, wo öppis Guets für d Mundart too het, dr Friedestrompryys, wo wäge dr Burg Friedestrom bi Zons so häisst, und öpperem us em Rhyland d Franz-Peter-Kürten-Uuszäichnig zum Adänke an rhyländisch Dichter Franz-Peter Kürten (1891–1957) vo Leverkusen. 1992 het dr Schwiizer Mundartautor Julian Dillier und 2018 dr Schwiizer Dialäktoloog Christian Schmid dr Friedestrompryys
S Mundartfestival Arosa isch es Festival für d Dialäktkultur, wo z Arosa im Bündnerland über d Büüni goot. Es goot vier Tääg lang, und me cha de Dichter, wo i dr Mundart schrybe, go zuelose, wie si öppis vo irne churze Verzelligen und us irne Romään lääse, Konzärt vo Naturjutz bis Rap und Slam Poetry-Uuftritt bsueche und bi Diskussioone zu dr Dialäktkultur drby sy. Dr Kursaal Arosa isch s Festivalzäntrum. S erschte Mol isch s Mundartfestival Arosa anne 2017 im Hotäl Schwiizerhof gsi. Ufem Programm, wo vom 12. bis zum 15. Oktober 2017 ggangen isch, isch es Podiumsgsprööch zum Thema vo de Schwiizer Dialäkt gstande, wo dr Bernhard Thurnheer, dr Churer Gimma (Gian-Marco Schmid), d Leonie Barandun-Alig un dr SRF-Mundartredakter Markus Gasser sind cho rede. Am Festival sind Züri West, Liricas Analas, dr Pedro Lenz, dr Renato Kaiser, d Gülsha Adilji, dr Andreas Neeser, dr Walter Lietha, Trummer & Nadja Stoller mit Lieder vo dr Maria Lauber, d Marietta Kobald und dr Christian Schmid ufträtte. Dr Schmid het sys nöie Buech Mir stinkts vorgstelt. S zwöite Mundartfestival Arosa vo anne 2018 het s Thema Mundart-Kultur in den Bergen gha. Im Programm sind gsi: d Steff la Cheffe, Knackeboul, dr Dänu
Dr William-Edouard Pierrehumbert, wo am 14. Augschte 1882 z Cormondrèche im Kanton Nöieburg uf d Wält cho und am 15. Dezämber 1940 z Löibringe gstorben isch, isch e Schwiizer Lehrer, Gschichtschryber und Wörterbuechredakter gsi. Er isch dr Soon vom Edouard-Charles Pierrehumbert (1847-1920) und vo dr Ida-Julie geb. Botteron (1841-1890) gsi. Dr Familiename Pierrehumbert chunt vom erschte bekante Stammvatter vo dr Sippe, em Petrus Humbertus, wo im 14. Joorhundert i dr Gägend vo Nöieburg gläbt het. Dr William-Edouard Pierrehumbert isch Lehrer vom Kanton Nöieburg worde. Sit anne 1900 het er z Boudevilliers im Val de Ruz Schuel ggä. Er het agfange s Gmäindarchiv vo dämm Doorff dureluege und het wäge synere gueten Arbet dr Uftraag vo Auvernier überchoo, au ires Gmäindarchiv z sortiere. Bim Lääse vo den alten Archivdokumänt het er sech mit de tradizionelle französische Schrybforme vo der Gägend vertrout gmacht, de provincialismes romands, und au mit de Wörter vom Nöieburger Dialäkt, em Patois. Er het gmerkt, wie vill vo den alte Uustrück i dr Umgangssprooch vo de Lüüt nümme vorchoo sind und dass es mängs psunders Wort git, wo i de grosse Dictionnaire vom Französische fääle; und so isch er denn gly dra ggange, vom alte Schwiizer Regionalfranzösisch sälber
D Anke Fuchs (* 5. Juli 1937 z Hamburg as Anke Nevermann; † 14. Oktober 2019 z Wilhelmshaven) isch e dytschi Bolitikeri (SPD) gsii. D Fuchs isch vu April bis Oktober 1982 Bundesminischteri fir Juuged, Familie un Gsundhait un vu 1998 bis 2002 Vizebresidänti vum Dytsche Bundesdaag gsii. D Anke Fuchs isch e Doochter vum friejere Hamburger Eerschte Buurgermaischter Paul Nevermann (SPD) gsii. Noch em Abitur 1956 het si ne Studium vu dr Räächtswisseschaft aagfange, wu si mit em Eerschte Staatsexame abgschlosse het. Anne 1964 het si s Zwait Juristisch Staatsexame abglait. Derno isch si bis 1968 Referänti fir Aerbetsräächt un Sozialbolitik bim DGB-Bezirk Nordmark gsii. 1971 bis 1977 het si d Funktion vun eme gschäftsfierende Vorstandsmitgliid vu dr IG Metall ibernuu. D Anke Fuchs isch ghyroote gsii mit em friejere Bremer Staatsroot Andreas Fuchs un het zwai Chinder ghaa. Ihri Brieder Jan un Knut Nevermann sin au in d Bolitik gange un in SPD yydrätte. Syter 1956 isch d Fuchs Mitgliid vu dr SPD gsii. Ab 1979 het si em SPD-Bundesvorstand aagheert. Fir d Landdaagswahl z Niidersachse am 15. Juni 1986 isch s zeerscht as SPD-Spitzekandidati dischpetiert woore. Wu aber dr friejer Juso-Vorsitzer un jinger Verdrätter Gerhard Schröder sy
Combes isch de Name vo däne Ortschafte: Combes NE, es Dorf i de Gmeind Le Landeron im Kanton Neueburg, Schwiz Combes (Hérault), e Gmeind im Kanton Saint-Gervais-sur-Mare, Département Hérault, Frankriich Combes (Texas), e Gmeind im Cameron County, Texas, Vereinegti Staate Combes, en Ortschaft i de ehemolige Gmeind Autafond, si ghört sit 2016 zur Gmeind Belfaux, Kanton Friburg, Schwiz Combes isch de Familiename vo däne Persone: Alphonse Combes (1854–1907), en französische Chemiker Charles Combes (1801–1872), en französische Ingenieur Émile Combes (1835–1921), en französische Politiker François Combes (1816–1890), en französische Historiker Françoise Combes (* 1952), e französeschi Astrophysikeri Joseph Combès (1920–2002), en französische Philosoph und Philosophiihistoriker Louis Combes (fr.), Loís Combas uf okzit. (1925–2006), en französische Sprochwüsseschaftler und Okzitanist Michel Combes (* 1962), en französische Manager Sophie Jacot des Combes (1879–1941), e Schwizer Schriftstelleri Combes isch au: (3446) Combes, en Asteroid, wo noch em Michel-Alain Combes (* 1942) benännt isch Château des Combes, es Schloss z Seyssinet-Pariset, Département Isère, Region Auvergne-Rhône-Alpes, Frankriich Lueg au: Les Combes (Begriffsklärung) Combe
D' Gravitation bezaichnet s'Phänomen vu de gegesitige Aziegig vu Masse. Si isch d'Ursach vu de irdische Schwerchraft oder Erdaziegig, wo d'Erde uf Objekte usüebt. Si bewirkt dodemit bispilswiis, dass Gegeständ uf de Bode gheie. D'Gravitation bestimmt au d'Bahn vu de Erde un vu de andere Planete um d'Sunne, un si spilt ä bedütendi Rolle in de Kosmologi. D'Gravitation isch erstmols vum britische Physiker un Mathematiker Isaac Newton mathematisch beschribe worre. Des vu ihm formuleert newtonsche Gravitationsgsetz isch die erst physikalisch Theori gsi, wo sich in de Astronomi het awende lo. Es bestätigt die beraits vorher entdeckte keplersche Gsetze vu de Planetebewegig un dodemit ä grundlegends Verständnis vu de Dynamik vum Sunnesystem mit de Möglichkait vu präzise Vorhersage bezüeglich vu de Bewegig vu Planete, Monde un Komete. In de 1916 vu Albert Einstein ufgstellte allgmaine Relativitätstheori wird d'Gravitation uf ä Chrümmig vu de Ruumzitt zruckgfüehrt, wo under anderem dur die bedailigte Masse provozeert wird. S'newtonsche Gravitationsgsetz ergit sich debi als nitrelativistischer Grenzfall fer d'Situation hiriichend schwacher Ruumzittchrümmig, wie si bispilswiis in unserem Planetesystem herrscht. Die korrekt Beschribig vu Neutronesterne un Schwarze Löcher oder d'Erklärig vu de Periheldrillig vum Merkur sin aber de allgmaine Relativitätstheori vorbehalde. D'Gravitation isch die schwächst vu de
D Base de données lexicographiques panfrancophone (abgchürzt: BDLP) isch es modärns Wörterbuech, wo mit der Hilf vo Informatikmittel dr gsamt Wortschatz vo der französische Sprooch wott samle. Drhinder stoot es internazionals Projäkt, wo vil vo de ganz oder teilwys französischsproochige – also de frankofoone – Länder oder Landestäil uf dr ganze Wält mitmache: Akadie Algerie d Antille Belgie Burundi Zäntraalafrika d Republik Kongo Frankrych Louisiana Madagaskar Marokko Nöikaledoonie Québec Réunion d Schwiiz d Republik Tschad Es goot also nit numen ume Wortbestand vo dr klassische französische Standardsprooch vom Zäntrum vom Muetterland, nöi, me wott jetz mol dr rych lexikalisch Schatz i de vile andere standard- und umgangssprochliche Varietääte drvo usem gsamte Piet vo dr «Frankofony» aluege. I dr Gschicht het men i de Landschafte, wo do drzue ghööre, vor allem wägem Kontakt mit anderne Sprooche – i dr Wälschschwiiz öppe mit em Schwiizerdüütsche und mit em Frankoprovänzaalische – chly verschideni französischi Umgangssprooche gha. I täil Sproochrüüm het d Forschig scho sit langem die eigete Forme vom Regionalfranzösischen ufgnoo, so wie öppe dr William Pierrehumbert anne 1926 mit sym Dictionnaire historique du parler neuchâtelois et suisse romand; i anderne Regioone het me do drmit erscht spoot agfange, so wie z Afrika
D Federica Diémoz, wo am 28. April 1975 uf d Wält choo und am 19. Augschte 2019 gstorben isch, isch en iteliänischi und Schwiizer Romanischtin und Dialäktoloogin gsi. Si isch vo Roisan im Augschtaal choo. Vo chly uuf isch si drüüschproochig gsi: Si het scho dänn Iteliänisch, Französisch und dr Augschttaaler Patois vom Frankoprovänzaalische chönne. Nach de Schuele in irem Tal isch is uf Turin abe ggange zum döört a dr Uni go Sproochen und Literatur studiere. 1999 het si mit dr volchskuntlichen Arbet über d Landwirtschaftsterminology Mémoire ethnolinguistique. La céréaliculture à Roisan de l’après-guerre jusqu’à nos jours à travers les témoignages ethnotextuels s Studium z änd broocht, und 2004 het si z Nöieburg mit dr Dokterarbet Morphologie et syntaxe des pronoms personnels sujets dans les parlers francoprovençaux de la Vallée d’Aoste promoviert. Dänn isch si Oberassistäntin und 2009 Profässoorin für d Sproochwüsseschaft a dr Uni Nöieburg woorde, mit de Spezialgebiet Galloromanischi Dialäktology und Soziolinguischtik. D Federica Diémoz isch die eerschti muettersproochlichi Frankoprovänzaalin vo de Nöieburger Dialäktologyprofässoore gsi. D Diémoz het bin es paar Forschigsprojäkt uf de Gebiet vo dr Dialäktology vom Patois un vo dr Soziolinguistik speziell im Alperuum gschaffet und au a de Universitääte vo Turin, Aosta und
Dr Jakob Jud (* 12. Jänner 1882 z Wängi im Thurgau; † 15. Juni 1952 z Seelisberg im Kanton Uri) isch e Schwiizer Romanischt gsi. Dr Jud isch dr Soon vom Jakob Jud und vo dr Wilhelmine geb. Hess gsi; d Familie isch vo de Regioon Pfannestiil cho. Er het d Schuel und s Gimnasium z Winterthur bsuecht. Denn isch er a dr Uni Züri bim Heinrich Morf und em Ernest Bovet, z Wien bim Wilhelm Meyer-Lübke, z Berlin bim Adolf Tobler, z Paris bim Jules Gilliéron, em Joseph Bédier und em Mario Roques un z Floränz go d Sproochwüsseschaft studiere. E Zyt lang het er z Züri als Gymilehrer gschaffet, und anne 1922 het er a dr Uni Züri als Profässer für romanischi Sproochwüsseschaft und altfranzösischi Literatur aagfange. 1931 isch er als Nochfolger vom Louis Gauchat Profässer für romanischi Filology woorde und het bis 1950 z Züri glehrt. 1909 het dr Jakob Jud d Anna Maria Hunziker ghürootet. Bi syne Forschige sin d Wortforschig un d Dialäktology öppis Wichtigs gsi. Er het Mundarte vom Iteliänische und em Alpinlombardische, em Französischen und em Rätoromanischen undersuecht und von ere Zylete französische Wörter iry Gschicht im gsamtromanische Zämehang aglueget. S Engadynerromanisch het
De Druck isch ä systemaigeni intensivi physikalischi Zuestandsgrößi und zuedem ä lineari Feldgrößi. Si Formlezaiche isch p (vu engl. pressure) un si abglaititi SI-Ainhait isch s'Pascal. S'Formlezaiche derf debi nit mit de Laistig P (vu engl. power) bzw, mit em Impuls p verwexlet werre. De Druck het näbe siner Bedütig als skalari Zuestandsgrößi in de Physik au ä eher umgangssprochlichi Bedütig. Mer cha öppe Druck uf ä Nagel usüebe, um ihn in ä Holz z'schlage. De Druck (aigentlich d'Druckspannig) zwische Holz un Nagel hängt debi näbe vu de uf de Nagel usgeübte Chraft au vu de Größi vu de Berüehrigsflächi zwische Holz un Nagel ab. Je chlainer sälli Berüehrigsflächi isch, desto größer isch de Druck zwische Nagel un Holz un desto liichter isch es, de Nagel in s'Holz zu drucke. D'Druckspannig isch im Gegesatz zum Druck kai skalari Zuestandsgrößi. Underem Druck p (engl. pressure) verstot mer de Quotient vu ere Chraft F (engl. force) un de Flächi A (engl. area), uf die sälli Chraft senkrecht zue de Flächi wirkt (entgege vu de Flächenormali). Dorus ergit sich die Glichig: p = F A {\displaystyle p={\frac {F}{A}}} De Druck cha in sällere Vorstellig liicht mit de Chraft verwexlet werre: Die Begriff Druck
D Dominique Hasler (* 6. Oktober 1978 z Grabs as Dominique Matt) isch e liechteschtainischi Bolitikeri (VU). Si isch syt em 30. Meerz 2017 as Regieriigsreeti mit Zueständigkait fir s Minischterium fir Inners, Bildig un Umwält Mitgliid vu dr Regierig vum Fiirschteduum Liechteschtai. D Dominique Hasler isch isch im Spital z Grabs uf d Wält chuu un z Muura mit zwee jingere Brieder, Jonas (* 1989) un Valentin (* 1995), im «Kirchapörtle» ufgwachse. Iri Mueter Monika Gantenbein geb. Matt (* 1958) isch Chindergäärtneri, ire Vater Peter Gantenbein (* 1956) Primaarleerer. Dr Vater stammt vu Gams SG, di drei Chinder sin anne 1996 yybuurgeret woore. Wu iri Eltere ghyroote hän, het au si dr Name Gantenbein iberchuu. Dr Bolitiker Egon Matt isch e Brueder zue ihre Mueter. Si isch uf d Kantonsschuel z Sargaas im Schwyzer Kanton St. Galle gange, wu si d Matura un s Leererseminar absolviert het. Fir d Hilfsorganisazioon «One World» isch si fir ai Joor lang uf Afrika un het si fir Strooßechinder z Burkina Faso yygstetzt. Anne 2000 isch si Sonderschuelleereri an dr Hailpedagoogische Daagesschuel Seidenbaum z Trüebbach woore. Parallel zue iirem Beruef as Leereri het si aafange Special Needs Education an dr Interkantonale Hochschuel fir
Dr Adrian Hasler (* 11. Februar 1964 z St. Galle) isch e liechteschtainische Bolitiker (FBP) un syt em 27. Meerz 2013 Regierigsschef vum Fiirschteduum. Derzue isch dr Hasler im aktuälle Kabinett fir s Minischterium fir Bresidials un Finanze verantwoortli. Dr Hasler stammt vu Balzers. Vu 1979 bis 1984 isch er uf s Liechteschtainisch Gimnasium z Vaduz gange, wun er mit dr Aidgnessische Matura Typus E abgschlosse het. No dr Schuel het er vu 1984 bis 1991 Bedriibswiirtschaft, mit em Verdiefigsbiet Finanz- un Räächnigswääse. an dr Hochschuel St. Galle studiert un het e Lizenziat (lic.oec.HSG) iiberchuu. Vu 1992 bis 1996 sich dr Hasler Laiter fir Controlling im Gschäftsberaich Thin Films bi dr Balzers AG gsii un vu 1996 bis 2004 Laiter fir Group Finance un stellverdrättende Diräkter bi dr Verwaltigs- un Privat-Bank z Vaduz. Anne 2001 isch er fir di Fortschrittlich Bürgerpartei (FBP) in liechgteschtainisch Landdaag gweelt woore. As Abgoordnete isch er Mitgliid vu dr Finanzkummission gsii. Im Meerz 2004 het er sy Mandat niiderglait go neie Bolizeischef vu dr Liechteschtainische Landesbolizei wääre. Am 1. April 2004 het er dr interimistisch Bolizeischef Martin Meyer abgleest. Fir dr Hasler isch dr stellverdrättend Abgoordnet Marco Ospelt in Landdaag noogruckt. Bi dr Landdaagswaal aafangs