rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Bim Ysebahnunglück im Dürrenascht z Thun isch am 17. Mai 2006 e Dienschtzug, wo nümm het chönne brämse, uf offener Strecki mit Bouzugwäge zämetätscht. Um grössere Schade z verhindere, hei d Fahrdienschtleiter dä Dienschtzug ufe nes Gleis greiset, wo wäge Bouarbeite isch gsperrt gsi. Die drei Mitarbeiter uf em Zug sy derby um ds Läbe cho. D Unglückslok mit der Nummere Tm 235 099-9 isch e diiselelektro Traktor vo der BLS gsi. Si isch im Jahr 1996 Boue worde, het e Leischtig vo 588kW gha, isch zwöi Achsig gsi u het es Gwischt vo 38 t gha. Der Diiseltraktor isch mit em Gschwindigkeitsmässer TEL 500 usgstattet gsi. Dä het e elektronischi Räschtwägregistrierig gha. Dä het d Gschwindigkeit vo de letschte 4000 Meter i Meterschritte ufzeichnet. Systembedingt het das Grät nur Gschwindigkeite bis zu 100km/h chönne erfasse. Der Traktor isch mit ere elektronische Widerstandsbräms u ere mechanische Druckluftbräms usgstattet gsi. Der elter Lokfüeherer het e Usbildig für Gschwindigkeite bis zu 60km/h gha. Mit Personezüg het är nid dörfe desume Fahre. D Prüefige het är im Jahr 1986 abgleit. Im Jahr 2003 het är di periodischi Prüefig abgleit u bestande. Der jünger Lokfüeherer het d Usbildig für 100km/h gha. Är het ou
En Niderflurwage isch en Isebahnwage, wo der Wagebode so tief ligt, dass praktisch e äbeärdige Istig möglich isch. Für d Schweizer Schmalspurbahnen isch d Perronhöchi hüt uf 35–37 cm gnormt, sodass de Wagebode vo Niderflurwage uf 35–42 cm über Schineoberkante lige chan. De Artikel git e chlini Übersicht über d bishär baute Fahrzeugtypen in Niderflurtechnik wo bi Schwizer Schmalspurbahne im Iisatz sind. D Brig-Visp-Zermatt-Bahn (BVZ) het 1972 e Pendelvercher Täsch–Zermatt ufgnoh, wo ab 1975 mit Pendelzügen abgewickelt worde isch. D Zilgruppe für de Vercher, Autofahrer, wo wäg em Fahrverbot uf der Strasse Täsch–Zermatt ned bis an ihr Endzil fahre chöne, het anderi Vorstellige und Methode zum Transport vo de Gegeständ, wo für d Ferie notwendige sind, als Bahnfahrer. Uf der Suchi nach Lösige, um disbezüglich konkurrenzfähig z blibe, sind ab Dezember 1983 Schiebewandwäge i de Pendelzüg mitgefüert worde, wo übere Rampi ds diräkti Ilade vo Kofferkulis erlaubt het. Ned ganz glücklich isch d Lösig bezüglich Türschliessig gsi. Darum het d BVZ zämme mit Stadler e Kofferkuliwage entwickelt, wo s Mittelteil so wit abgsenkt isch gsi, as dermit vom Perron här durch breiti Türe in der Niderfluerteil igfahre wärde het chöne. D Sitzplätz über em Drehgestell sind gäge di Zugmitti gerichtet
Dr plan incliné de Saint-Louis-Arzviller ìsch a Lift fer d Schìff, uf em Rhii-Marne-Kànal, ìm Département Moselle. Dia Ànlàg ersetzt a Strecka mìt sìbzeh Schliaßa, wàa ìn da Schìfffàhrer ei Tàg Reis màcht spàra. Ànna 1853 hàt's d Eräffnung vum Rhii-Marne-Kànàl gaa. Ar ìsch 314 km làng, ar hàt 178 Schliaßa, a Reis uf dam Kànàl düürt 6 bis 9 Tag. Derbii ìsch d Strecka zwìscha Saint-Louis un Arzwiller; d Reis uf dara Strecka düürt 1 Tàg, sa ìsch 4 km làng un hàt 17 Schliaßa. A so-n-a Schliaßa hàt a Heecha vu 2,6 m un a Länga vu ungfahr 200 m. Dàs System brüücht vìel Wàsser, wàs bi truckenem Watter a Problem kààt wara. Ààgstellta han àn dana Schliaßa gschàfft, jeder Tàg vu dr Wucha; àls Pflìcht han sa müeßa d Schìff lo dura geh, d Schliaßa un d Umgawung vum Kànàl unterhàlta, un uf d Sìcherheit lüega. Ànna 1962 ìsch a Wettbewerb orgànisiart worra, fer a Bàuiwark wo d 17 Schliaßa sott ersetza. 40 Projakta, mìt verschììdena Prìnzip, mehr oder weniger geignet, sìn vorgstellt worra. Vu 1964 bis 1969 ìsch dr Plan incliné bàuia worra. Ar ìsch vum Frànzeescha Ingénieur Robert Vadot entworfa worra. Dr Plan incliné funktionniart
S Woort Tächnik chunnt vu noigriech. τεχνικός un isch abglaitet vu τέχνη téchne, uf alemannisch Chunscht, Handwärch, Chunschtfertigkait. Mit em Uusdruck „Tächnik“ cha des gmaint syy: d Artes mechanicae oder di „praktisch Chinscht“. Si sin in dr Zyt vum Alterdum, em Mittelalter un dr Renaissance unter „Tächnik“ zämegfasst wore. alli Gegeständ, wu vu Mänsche gmacht sin (Maschine, Gräät, Apperat, Gschiir usw.); wänn eber ebis bsundersch guet chaa oder in ebis gschickt isch; e Art vum Handle un Wisse (Blanmäßigkait, Zwäckrationalitet, Widerholbarkait usw.); D VDI-Richtlinie 3780 definiert Tächnik uf Dytsch eso: „die Menge der nutzenorientierten, künstlichen, gegenständlichen (Artefakte oder Sachsysteme)“ „die Menge menschlicher Handlungen und Einrichtungen, in denen Sachsysteme entstehen“ „die Menge menschlicher Handlungen, in denen Sachsysteme verwendet werden“ Gschicht vu dr Tächnik Äidgnössischi Tächnischi Hochschuel VDI-Richtlinie 3780: Technikbewertung – Begriffe und Grundlagen. 2000. Duden Basiswissen Technik. Mannheim 2001. Brockhaus Naturwissenschaft und Technik. 3 Bd. Mannheim/Heidelberg 2003. Wie funktioniert das? Technik. Mannheim 2010. Commons: Technology – Sammlig vo Multimediadateie Technik. (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.naturphilosophie.org In: Online-Lexikon Naturphilosophische Grundbegriffe VDI-Richtlinien. VDI 3780: Technikbewertung. Begriffe und Grundlagen. September 2000, S. 2 Normdate: GND: 4059205-4 | LCCN: sh87003681
Guntershausen oder Guntershuuse isch de Name vo däne Ortschafte: Guntershausen bei Berg, en Ortschaft und ehmolegi Gmaind, sit 1995 Ortstail vo Bärg im Bezirk Wiifälde vom Kanton Thurgau, Schwiz Guntershausen (Aadorf), en Ortschaft und ehmolegi Gmaind, sit 1996 Ortstail vo Aadorf im Bezirk Münchwiile vom Kanton Thurgau, Schwiz Guntershausen (Baunatal), es Dorf und ehmolegi Gmaind, sit 1972 Ortstail vo Baunatal im Landchrais Kassel z Hesse, Dütschland
De Begriff Oberflächi bezaichnet d Flächi vu ere Flüssigkait, wo de Flüssigkaitsspiegel markiert; fer die physikalisch-chemische Aspekte lueg Grenzflächi. d'Gsamthait vu de Fläche, wo ä physikalische Körper vu usse begrenze. (Spezialfall: die zwaidimensional Grenzi zum Ussere vume drideimensionale geometrische Körper). d'Größi vu de Oberflächi - de Flächeinhalt - gmesse in ere Flächeainhait in de Möbelindustri ä dünne Belag fer d'Versiegelig vum Korpus gege usseri Iflüss. im Maschinebau ä dünni Schicht uf eme Trägermetall. Maistens zum Schutz vor Korrosion, us optische Gründe, als Verschliißschutz usw.. Benutzerschnittstelle am Computer/ Display (maistens Benutzeroberflächi, au GUI gnennt). Es isch z'bedenke, dass de Begriff vu de Oberflächi nit so chlar defineert isch, wie mer naiv anämme chännt. Die erste baide Definitione werre spätistens im mikroskopische Beriich problematisch. Do wird's uchlar, was als Oberflächi anzsähe isch, denn ä „Begrenzig vum Körper“ isch nimmi z'entdecke. D'Oberflächeatome sin kaini scharf begrenzte Chugle. Liicht iz'sähe isch die Problematik z. B. au bi Wolke oder de Sunne.
D' Dichti, Formlezaiche: ρ (grichisch: rho), isch ä physikalischi Aigeschaft vume Material. Si isch iber s'Verhältnis vu de Masse m vume Körpers zu sinem Volumen V defineert: ρ = m V {\displaystyle \rho ={\frac {m}{V}}} in Wörter: Dichte = Masse Volumen {\displaystyle {\text{Dichte}}={\frac {\text{Masse}}{\text{Volumen}}}} Dr Chährwert vu de Dichti haißt spezifischs Volume un spilt vor allem in de Thermodynamik vu de Gase un Dämpf ä Rolle. D'Dichti sott nit mit em spezifische Gwicht verwexlet werre, denn sälli isch zwar sehr ähnlich zue de Dichti, underschidet sich aber in ainem Punkt: Während bi de Dichti s'Volume im Verhältnis zue de Masse stot, gschiht des bim spezifische Gwicht mit em Volume un de Gwichtschraft. S'Verhältnis vu de Dichti vume Stoff zue de Dichti im Normzuestand wird als Relativi Dichti bezaichnet. Bi poröse Stoffe wird zuedem zwische de Raudichti (Hohlrüüm inclusiv) un de Raindichti (Volume ohni Hohlrüüm) underschide. Die abglaitet SI-Ainheit vu de Dichti isch Kilogramm pro Kubikmeter (kg/m3). Witt verbraitet un bsunders bi Feststoffe gebrüchlicher isch zuedem d'Agab in g/cm3. Witteri in Spezialfälle gnutzti Ainhaite sin Gramm pro Liter (g/l) bzw. Gramm pro Kubikdezimeter (g/dm3). Dodebi giltet: 1.000 kg/m3 = 1 kg/dm3 = 1 kg/l oder 1 g/cm3 = 1 g/ml. Alli
D' Pasiphae-Gruppe isch ä Gruppe vu Monde vum Planet Jupiter, wo sich uf ähnliche Bahne bewege. Die große Halbaxe vu ihre Bahne verlaufe debi zwische 22,8 un 24,1 Millione km, wiise Exzentrizitäte zwische 0,25 un 0,43 sowi Inklinatione (Bahnnaigige) zwische 144,5° un 158,3° uf, wobi d'Monde sich retrograd, d. h. entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter, um de Planet bewege. Die drizehn Mitglider vu de Gruppe sin (mit zuenämmendem Abstand vum Jupiter): Eurydome S/2003 J 23 Hegemone Pasiphae, de größt Mond un d'Nammensgäberi Sponde Cyllene Megaclite S/2003 J 4 Callirrhoe Sinope Autonoe Aoede S/2003 J 14 Anderst wie bi de andere retrograde Gruppe vu Jupitermonde, de Ananke-Gruppe un de Carme-Gruppe, sin d'Bahnnaigige vu de Pasiphae-Gruppe relativ underschidlich. Vermuetlich handelet es sich um ä älderi Gruppe, bi der d'Bahne vu de Mitglider iber sehr langi Zittrüüm hiwegg gravitativ gstört worre sin. Die International Astronomisch Union (IAU) vergit fer die retrograde Monde vum Jupiter Namme mit de Endig e.
D BOB ABeh 4/4 I sind meterspurige Elektrotriebwagen vo der Berner-Oberland-Bahn (BOB) iner Schwiz für gemischten Adhäsions- und Zahnradbetrieb gsi, härgstellt vo der Schweizerische Industrie Gesellschaft (SIG), der Schweizerische Lokomotiv- und Maschinenfabrik in Winterthur (SLM) und vo Brown, Boveri & Cie. (BBC). Nach der Inbetribnahm vo de erschte drei Tribwage ABDeh 4/4 im Jahr 1949 het me d Fahrleischtige erhäblich chönne erhöhe. Da me mit drei Tribwage aber nur d Hälfti vo de Leischtige het chöne übernäh, chöme d Lokomotive HGe 3/3 21 bis 28 u 29 witerhin zum Isatz, di aber de Nachteil vore dütlich nidrigere Maximalgschwindigkeit hei gha. Us Chostegründ isch e witeri Ufstockig vom Tribwagebestand ned möglich gsi. 1957 trit es neus Schweizer Eisenbahngesetz in Chraft, wo finanzielli Hilf vo de Kantön und vom Bund vorschribt. Mit der finanziell Verbesserig macht sich d BOB sofort an d Entwicklif und Planig vome passende Fahrzüg. Im Jahr 1965 sind zerst die füf Tribwage 304 bis 308 gliferet worde, was glengt het für zämme mit de drei ABDeh 4/4 de gsamt Betrib mit Tribwage zu übernäh, d Lokomotive wärdent im Normalbetrib nüme brucht. Im Jahr 1979 sind zwei weiteri baugleichi Tribwage 309 und 310 abglifert worde, wobi der Tribwage 309
D Pia Solèr (* 1971 z Vrin) isch e Schwyzer Schriftstelleri. D Pia Solèr het e Detailhandelslehr in eme Musikgschäft gmacht un het derno im Summer z Alp gschafft un isch im Winter go raise gange. Im rätoromanische Film «Levzas Petras» (‚Bitteri Lippel‘, 1994) het si di wybli Hauptroll gspiilt. In ihrem autobiografische Buech Die Weite fühlen (2011) het si ihre Lääbe as Alphiirti gschilderet. S Buech isch uf Aaregig vum dytsche Verleeger Rainer Weiss entstande, wu s Buech derno au verlait het. Är het d NZZ-Reportasch Von der Herausforderung, Schafe zu hüten, und von der Distanz zur Welt glääse ghaa, wu d Solèr din porträtiert wooren isch. S Buech het e Hufe positivi Rezensione iberchuu, u. a. in dr NZZ, SRF, dr Südostschweiz un em Aviva Onlinemagazin fir Fraue. Anne 2013 isch d Däschebuechuusgaab im Diana Verlag uusechuu. D Solèr het zwai Gschwischter un läbt z Vrin, z Vanescha un uf dr Alp Scharboda. Pia Solèr: Die Weite fühlen: Aufzeichnungen einer Hirtin. 1. Auflage. weissbooks.w, Frankfurt am Main 2011, ISBN 978-3-86337-009-1. Publikatione vo und über Pia Solèr im Katalog Helveticat vo dr Schwiizerische Nationalbibliothek Rezensione zue Wärch vu Pia Solèr bi perlentaucher.de Daniela Kuhn: Von der Herausforderung, Schafe zu
D Astrid Alexandre (* 5. April 1981 z Port-au-Prince, Haiti) isch e Schwyzer Liedermacheri un Radioschurnalischti. D Astrid Alexandre isch z Belgie un in dr Schwyz in ere belgisch-schwyzerische Familie ufgwachse, isch in dr Schwyz uf d Schuel gange. Derno het si s Lehrerseminar z Khuur absolviert un am Musikwisseschaftlige Seminar vu dr Universitet Baasel studiert. Si schafft as Redaktori bi Radiotelevisiun Svizra Rumantscha. D Alexandre singt vor allem uf Sursilvan, aber au uf Änglisch, Franzesisch un Schwyzerdütsch. Im Spootjohr 2014 isch ihre eerscht Soloalbum uusechuu. Vorhär het si zäme mit dr Corin Curschellas d CD Triada un Origins yygspiilt. As Musikeri duet si bi Feschtival un uf Bihne in dr ganze Schwyz un au z Frankrych ufdrätte, as Solochinschtleri, Ensemblemitgliid un vylmol au zäme mit em Mario Pacchioli un dr Corin Curschellas. Si het fir Radiotelevisiun Rumantscha s erfolgrych Projäkt chant au tour iniziiert, wu rätoromanischi Sänger in dr Schwyz uf Tournee gange sin. Mit dr Corin Curschellas un dr Ursina Giger het d Alexandre s Trio „La Triada“ grindet, wu rätoromanische Volkslieder sammlet un dreistimmig uffiert. astrid alexandre, R-tunes, 2014 Umbrivas, R-tunes, 2018 2015: Mediebryys SRG.R fir d Sändig Med Ursina i København 2016: Feerderbryys vu dr Stadt
D BOB ABeh 4/4 II sind meterspuregi Elektrotriibwage vo der Berner-Oberland-Bahn (BOB) iner Schwiz für gmischten Adhäsions- und Zahnradbetriib, härgstellt vo der Schwizerische Loki- und Maschinefabrik und vo Brown, Boveri & Cie. Bi der BOB het me drei witeri Triibwage bstellt als Nachfolger für d ABeh 4/4 I us de Jahr 1965 und 1979. Im Jahr 1986 sind di drei neue ABeh 4/4 II (311-313) Tribwage abgliferet worde. So cha me zämme mit de Stürwage BDt 401-403 als Pendelzüg verchere und i der Näbesaison im Frühling und Herbscht fast de ganz Betriib allei abwickle. Durch d Ablifrig vo de drei ABeh 4/4 II sind di drei ABDeh 4/4 us em Jahr 1949 nüme brucht worde und sind us em reguläre Personevercher zrugzoge worde. Wo im Jahr 2017 di neue ABDeh 8/8-Triibzüg abglifert worde sind, sind au d ABeh 4/4 us em fahrplanmässige Isatz zrügzoge worde. Falls mal eine vo de neue Triibzüg usfalle sötti, übernimmt eine vo de ABeh 4/4 II sini Fahrleistig. Commons: BOB ABeh 4/4 II – Sammlig vo Multimediadateie Ysebahn.ch 4/2003 e-periodica.ch: Neue Triebwagen für die Berner Oberland Bahn. Abgruefen am 17. September 2019. sbeb.ch: Themen / BOB. Abgruefen am 17. September 2019.
D' Ananke-Gruppe isch e Gruppe vu Mönd vum Planet Jupiter, wo sich uf ähnliche Bahne bewege. Die große Halbaxe vu ihre Bahne verlaufe debi zwische 19,3 un 22,7 Millionen km, wiise Exzentrizitäte zwische 0,02 un 0,28 sowie Inklinatione (Bahnnaigige) zwische 145,7° un 154,8° uf, wobi d'Mönd sich retrograd, des heisst entgege vu dr Rotationsrichtig vum Jupiter, um dr Planet bewege. D'Azahl vu de Mitglider betrait zwische acht un sechzehe, je noochdem, wie d'Definition vu dr Gruppe gnau festglegt wird. Die acht Mönd, wo in jedem Fall dr Gruppe zuegrechnet werre, sin (agordnet nooch zuenämmendem Abstand vum Jupiter): S/2003 J 16 Mneme Euanthe Harpalyke Praxidike Thyone Ananke (dr grösst Mond un d'Nammensgäberi) Iokaste Die acht andere Mönd sin: Euporie S/2003 J 3 S/2003 J 18 Orthosie Thelxinoe Hermippe Helike S/2003 J 15 Die International Astronomisch Union (IAU) vergit fer die retrograde Mönd vum Jupiter Nämme mit dr Endig e. Carme-Gruppe Pasiphae-Gruppe
D' Carme-Gruppe isch ä Gruppe vu Monde vum Planet Jupiter, wo sich uf ähnliche Bahne bewege. Die große Halbaxe vu ihre Bahne verlaufe debi zwische 22,9 un 24,1 Millione km, wiise (mit ainere Usnahm) Exzentrizitäte zwische 0,25 un 0,43 sowie Inklinatione (Bahnnaigige) zwische 164,9° un 165,5° uf, wobi d'Monde sich retrograd, des haißt entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter, um de Planet bewege. Die sibzehn Mitglider vu de Gruppe sin (mit zuenämmendem Abstand vum Jupiter): S/2003 J 17 S/2003 J 10 Pasithee Chaldene Arche Isonoe Erinome Kale Aitne Taygete S/2003 J 9 Carme (de größt Mond un d'Nammensgäberi) S/2003 J 5 S/2003 J 19 Kalyke Eukelade Kallichore S/2003 J 10 fallt aweng us de Gruppe nus, wil si Exzentrizität mit 0,4295 größer isch, ansunste isch d'Gruppe bemerkenswert homogen. Die International Astronomisch Union (IAU) vergit fer die retrograde Monde vum Jupiter Namme mit de Endig e. Ananke-Gruppe Pasiphae-Gruppe
D Bianca Mayer (* 17. Mai 1979 z Scuol) isch e Schwyzer rätoromanischi Musikeri un Sängeri, wu mer unter ihrem Chinschtlername Bibi Vaplan chännt. D Bianca Mayer isch z Scuol im Engadin ufgwachse. Ihre Vater Reto Mayer isch Volksmusiker gsii. No d Schuel het si an dr Musikhochschuel Züri (ZHdK) Klavier studiert un anne 2005 mit em Lehrdiplom abgschlosse. Scho im Studium het si fir Film un Theater kumpeniert (u. a. fir Vitus), gege Änd vum Studium het si sälber mit Unterrichte aagfange. Anne 2009 het d Chinschtleri, wu in dr Zwischezyt scho ne braiteri Effetligkait gchännt het, dr Kulturfeerderbryys vum Kanton Graubünde gwunne. Vu 2013 bis 2014 isch si Radiomoderatori bi Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) gsii. Ihre eerscht greeßer CD-Projäkt «Alba da la Clozza» (2009) het in di romanisch Musik e neii, ganz aigeni Note broocht. Mit dr Albe «Ingio vasch» (alem. Wu goosch aane?), «Eu vegn cun tai» (alem. Ich chumm mit dir) un «Sdruogliar» (alem. Verwache) het si d Aigenart un Qualitet vu ihre Musik uf e nei, professionäll Level glupft. Ihri Ufdritt sin chraftvoll un voll vu Intimitet. Mit ihrem Duett mit em Carlos Leal «Vaplan», aber au mit Solo-Stuck wie «Lascha a Mai» isch d
Es Chacheli isch es Gfäss zum öpis druus trinke. Die meischte Chacheli sind us Cheramik. Es isch eini vo den eifachschte Forme, wo dr Chachler – das isch im Hochdüütsch dr Töpfer – us em Toon macht, und me cha se au als e chlyni Schaalen aaluege. Früener het me Chacheli au vom Drächsler us Holz lo mache. I dr nöiere Zyt git s Chacheli au us vil anderne Materialie, öppn us Glas, Bläch und Plastigg. Me hebt s Chacheli eifach zwüsche beede Händ zum s uuflüpfen und druus trinke. A de bessere Chacheli het s en chlyne Hänkel, ass me se gäbig mit einere Hand cha uuflüpfe. Dr nöier Naame für die Gfäss mit emene Hebi isch Tassli. Das Wort könnt men im Düütsche sit em 16. Joorhundert, womes as Leenwort usem Französischen übernoo het. S schwyzerdüütsche Wort Chachle het me früener algemein für verschideni Cheramikgfäss bruucht, wie me bim Schwyzerischen Idiotikon gseet. Im Öschtrychische seit men zu däne Gfäss au Häferl; im Schwyzerdüütsche isch es Häfeli aber meischtens a chlyni Channe. Wemmen es Chacheli odr au es anders Cheramikgfäss vrbricht, goot me zum Chacheliflicker, wo s wider ganz macht. Wie die fyni Arbet vom Chacheliflicker goot, het dr
D Emilie Kuschter-Weder, wo vo anne 1893 bis 1970 z Dipilzou gläbt het, isch e Oschtschwiizer Mundartdichteri gsi. Dipilzou isch im im Sanggaller Rintl, es isch s Doorff wyt ussen i dr Ebeni i dämm groosse Boge, wo dr Rhy gägen Oschte macht. Dr Alperhy, wie me dämm Abschnidd säit, isch grad zu Läbzyte vo dr Emilie Kuschter-Weder bi dr grosse Rhyregulierig korigiert woorde; iires Doorff isch mit em grade Dipilzouer Duurstiich vom Räschte vom Sanggallerland abgschnitte woorde; es isch jetz wien en Insle zwüsche nöie Flussbett und em Altlouf. D Kuschter-Weder het im Dipilzouer Ortsteil Schmitter gläbt, wo es grosses Gebiet uf dr Nordsyte vo dr Dorffsidlig isch. Das Kwartier lyt a dr Kantonsstrooss, wo zu dr Zollbrugg übere alt Rhy goot, wemme diräkt uf Dornbirn wott. Es het z Schmitter und im ganze Doorff scho sit es paar Gänerazioone vil Lüüt vo dr Familie Kuschter gha. Dr Kuschter-Weder het me bi de Lüüt im Doorff Dipilzau dr Naame «Wissemas Emilie» gää. Wo si vil füüf Joor alt gsi isch, het d Emilie iri Muetter vrloore, und si isch lang bim Vatter dihäi bliben und het iim ghulfe im Huus, im Stall und im Gaarte. In irere freie Zyt
Dr Werner Fischer (* 29. April 1931 z Santa Cruz de la Sierra, Bolivie) isch e dytsche Lehrer un Haimetautor. Dr Fischer isch 1931 z Bolivie uf d Wält chuu un het dert di erschte Johr verbrocht. Sy Vater Karl Fischer isch Mitti 1920er Johr vu Mille uf La Paz uusgwanderet, wel er in dr Wältwirtschaftskirse arbetslos gsii isch, sy Verlobti Gertrud isch derno 1927 uf Bolivie chuu. Dr Werner isch 1931 as eerscht Chind uf d Wält chuu, si hän derno no ne Dochter iberchuu. Dr Vater het in dr Banco Alemán z La Paz gschafft un isch Generalverdrätter vu dr IG Farben gsii. Är isch au Ehrekonsul gsii un het e dytschi Schuel grindet. Anne 1938 isch d Mueter mit dr Chinder uf Dytschland chuu go d Großeltere im Markgreflerland bsueche, dr Vater isch im Juli 1939 noochuu. Wu dr Chrieg uusbrochen isch, hän si nimi retuur chenne uf Sidamerika, si hän derno im Huus vu dr Großeltere z Mille gwoont. Mit em Chriegsyydritt vu Bolivie het d Familie derno au s ganz Vermeege dert verloore. Dr Werner Fischer isch z Mille uf d Schuiel gange un het dert 1950 Abitur gmacht. No dr Schuel het er an
Dr Andreas Neeser, wo am 25. Jänner 1964 z Schlossrued im Aargou uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Schriftsteller. Er macht au Wärch i dr Mundart. Dr Neeser het a dr Uni Züri Germanistik, Anglistik und Literaturkritik studiert und denn langi Zyt as Düütschleerer a dr Alte Kanti z Aarau gschaffet. Sit 2003 het er s Literaturhaus z Länzbrg ygrichtet und gläitet. Er isch as freie Schriftsteller z Suhr dihäi. Anne 2012 isch er ufs Internazionale Poesiefestival z Medellín yglade woorde. Und er macht bim Verband Autorinnen und Autoore vo dr Schwiiz und bim Düütschschwiizer P.E.N. mit. Es Zytli het dr Neeser im ussland gläbt, öppe z London, z Paris und z Berlin. Vom Neeser git s es paar Romään und Churzgschichte, Theaterstuck und e Zylete Gedicht. Derzue chöme Leermiddel füre Literaturunderricht i dr Schuel. Teil Stuck vo iim sind vo anderne fürs Theater umgsetzt und uf Musig gsetzt woorde. Musiker, wo em Neeser sine Tegscht für iri Wäärch gnoo händ, sind dr Michael Schneider, dr Aurel Nowak, dr Meinrad Schütter un dr Martin Merker. Drzue ane sind Schrifte vom Neeser in anderi Sprooche übersetzt woorde. Ane 2010 het er uf de Soledurner Literaturtääg us syne Wäärch glääse,
Dr Desiré Lutz (* 28. Merz 1889 z Nìdernahn; † 27. Februar 1977 z Fryburg isch e elsässische Lehrer un Dialäktdichter gsii. Dr Desiré isch e Suhn vum Michel Lutz (1859–1926) un syre Frau Marie Philippine Schaub (1865–1934) gsii. Är het vier Schweschtere un zwee Brieder ghaa: Augusta (1887–1979), Marie Justine (1893–1985), Lucie Celestine (1900–1990), Eugenie Cecile (1903–1983), René Alphonse Max (1906–1999) un Charles. Är het en Uusbildig zum Lehrer gmacht an dr Ecole Normale z Ewernahn un isch derno Lehrer z Dànn woore. Schließlig isch dr Lutz us em Elsass uf Dytschland emigriert. Anne 1924 het er zäme mit andere us Frankrych verdribene Elsass-Lothringer z Fryburg im Haimetsaal vu dr „Harmonie“ in dr Grienwälderstroß s Laietheater Elsässische Theater im Breisgau grindet. S isch e rain Mundarttheater gsii, ebis, wu s bis dert z Sidbaade nonig gee het. Mitgmacht hän Lyt us verschidene Schichte, Lehrer, Beamti, Aagstellti, Handwärcher. S Elässisch Theater het bis in dr erschte Johr vum Zweet Chrieg gspiilt, ab 1941 isch s yygstellt woore, wel all mee Aktivi in Chrieg yyzooge woore sin. Im Zweete Wältchrieg isch dr Lutz im bsetzte Stroßburg Theaterreferänt vu dr KdF gsii. Noch em Chrieg isch dr Lutz wider retuur uf Fryburg
Der American-Airlines-Flug 1420 isch e Inlandslinieflug i de USA vom Internationale Flughafe Dallas/Fort Worth zum Flughafe Little Rock z Arkansas gsi. Bi der Landig am 1. Juni 1999 z Little Rock isch d MD-82 über d Landebahn uus gschosse. Bi däm Unfall sy der verantwortlech Pilot u zäh Passagier ums Läbe cho. D Pilote vom Flug 1420 isch der Käpten Richard Buschmann u der Kopilot Michael Origel gsi. Der Käpten isch 48i gsi u der Kopilot 35i. Der Buschmann isch e erfahrene Chefpilot vo de American Airlines gsi. Är het 10'234 Flugstunde uf em Buggel gha u öppe d Helfti dervo het är i der MD-80 absolviert. Der Kopilot Origel het hingäge weniger als es Jahr für d Airline gschaffet gha. Är het bis zum Unfall 4'292 Flugstunde absolviert gha. Lut em Flugunfallbricht vom National Transportation Safety Boards (NTSB) hei d Pilote vo de wächselhafte Windbedingige u vo de sogenannte Shear Wind (Wind Shear Alert uf änglisch), wäg em Gwitter, wo im choo gsi isch, gwüsst. Ursprünglech het d Flugsicherig d Pilote agwiise, d Landig uf der Pischte 22L dürezfüere. Wil der Wind geng ume d Richtig gänderet het, het du der Buschmann d Flugsicherig gfragt, öp är d Landig