rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Misox isch e Gmaind vom Kanton Graubünde. D Gmaind lyt i dr Region Moesa. Dr offiziell Gmeindname isch uf Iteliänisch Mesocco; uf Raetoromanisch heisst d Gmeind Mesauc. S Gmeindwappe zeigt d Zinne vo dr Burg mit em glyche Name. Misox het e grossi Gmeindflechi im ganze obere Deil vom Misox. Do foot dr Fluss Moësa aa. Uf dr Oschtsyte lauft uf dr Bärgchetti mid em Tambohorn, wo 3279 Meter höch isch, d Landesgränze vo dr Schwiiz zu Itaalie dure. Im Nordoschte het d Gmeind Misox d Alpe Rog und Curciusa im Curciusataal, wo uf Nufene zum Hinderrhy abegoot. Im Weschte trennt d Bärgchetti mid em Piz Pian Grand und em Piz Trescolmen d Gmeind Misox vo Rossa im Calancataal. Am Ändi vom Calancataal ghört die stotzegi Alp Stabi aber au zum Gmeindbiet vo Misox. Im Gmeindbann sind d Ortschafte San Bernardino, Fregeira, Spina, Pian San Giacomo, Andergia, Cebbia, Logiano, Mesocco und Doira. Nördlech vo San Bernardino lyt dr Bernardinopass mid dr Strooss Nummere 13, wo is Dorf Hinderrhy vo der Gmaind Rhywald übere und witer uf Chur goot. Übere Bärg goot d Houptstrooss und unde dure isch es Dunäll, s Bernardinodunäll. Bi Doira im Süde vom Gmeindbann isch im Taal
Brenntar odr Brennt's Muas, Schwarzmuas, Häbresmuas, Habermus, Schwarzer Brei isch a traditionells Gricht vo dr Schwäbisch Alb und vom Allgai. Es isch a Muas aus Muasmähl, a griaßi gmahlenes Vollkoarnmähl us Haber odr Dinkel, huit au Woiza, wo mer vorm Mahle röschte duet. Es wor fir lange Zit a Art schwäbsches Müesli. D Nam Brenntar, Brennt's Muas, Schwarzmuas, Schwarzer Brei sin epper ironisch gmoint. S Brenntar isch braun, wenns richti gmacht isch. Schwarz werds bloos, wennsd it ufbassed und s Muas verbrennt. S Habermuasmähl ka abr au durs zlang Röschte vom Droid in dr Darr schwarz were. S Brenntar bzw. s Muasmähl isch eng verwandt mid em tibetische Grundnahrigsmiddl Tsampa. Tsampa ka ma huit iberall z Dytschland und dr Schwyz koufe, Muasmähl it. Scho d Hildegard vo Binge hod Habermuas fir a gsunds Lebe empfohle. Ihr Schwarzer Brei werd aus Dinkelschrot gmacht und isch huit no als druckane Mischung – in Biolädle etc. – z koufa. D Hildegard hod agebli au gmoint, dass Haber mehr mit Lebesgeist (vgl. Habergoiß) z due hed als mid em Droid Haber. Im Schwäbische Wertrbuach stoht, dass anno 1540 d Bevelkerung uf dr Schwäbisch Alb durs Brenntar vorm Verhungere grettet wore isch. Jahrhundertelang isch s
Dr Felix Hemmerlin (* 1388 oder 1389 z Züri; † öpe 1460 vermuetli z Luzärn) isch e Schwiizer Theoloog, Jurischt, Chilepolitiker und Schriftsteller gsi. Dr Felix Hemmerlin isch ine alti Zürcher Bürgersfamilie gebore worde. Sid öpe 1411 isch er Kanoniker am Stift z Züri gsi. Ane 1413 het er z Erfurt s Studium vom Chilerächt agfange und vo 1425 a het er z Bologna wyter studiert, won er dr Doktertitel übercho het. 1430 isch er zum Prieschter gweit worde. Vo 1411 bis 1437 isch dr Hemmerli Chorherr vom Stift Sankt Mauritius z Zofige gsi und vo 1412 bis 1454 au Chorherr am Grossmöischter z Züri. Vo 1421 bis 1455 het er derzue s Amt vom Probscht a dr Kathedraale z Soledurn im Bischtum Losann ghe. Er het die beide Chilekonziil i dr erschte Helfti vom 15. Joorhundert bsuecht, ane 1414 das vo Kostnitz und vo 1432 bis 1435 das z Basel. Immer wider het er dr schlächt Läbenswandel vo Pruefskollege i synere Zyt beklagt und het sech do dermit mänge zum Find gmacht. Bi de Schwiizer het e Spottschrift vom Hemmerlin wägem Alte Zürichrieg für Erger gsorgt. Ane 1454 het dr Bischof vo Kostnitz dr Felix Hemmerli wäge däm syne
Collonges (fp. [a kɔlɔ̃dzə]) isch e Munizipalgmeind im Bezirk vo Sankt Moritz im Kanton Wallis. Collonges liit zwüsche Sankt Moritz und Martinach. S Dorf isch uf dr rächte Syte vo dr Rhone wisawi vo Evionnaz. Dr Gmeindbann goot vom Taalbode ganz stotzig dr Bärghang im Oschte z duruff bis zu dr Kreete vo de Dents-de-Morcles (2968.9 m.ü.M.). Dr Bärgbach L'Aboyeu chunt us em riisige Chrache bi dr Alp Arbignon obenabe und het im Taal unde sid der letschte Yschzyt e wyte Schuttfächer gschaffet, wo d Rhone gäge Weschte abglänkt het. Am südleche Rand vo däm Hügel liit s Dorf Collonges. Vo Collongres goot e Brugg über d Rhone zum Baanhof vo Evionnaz. Collonges isch ane 1239 s erschte Mol erwäänt. Es isch vermuetli neu bout worde, wil dr Wildbach L'Aboyeu s früenere Dorf Arbignon zerschtöört het. Ane 1723 het me d Chapelle vo dr Heilige Anna z Collonges zunere Pfarrchile gmacht. Früener isch obenam Dorf imene Bärgwärch Antrazit gunne worde. Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 10,8 % glägu. 79,1 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 9,6 % evangelisch-reformierti. Dr Ggmeindspresident va Collonges ischt dr Fabrice Blanchut (Stant Oktober 2017). Bi dr Volchszellig
Dr Martin Rößler (* 28. März 1934 z Pforze) ischt a deitscher Kirchamusiker, evangelischer Theolog ond Hochschuellehrer em Ruhestand. Dr Martin Rößler ischt am 28. Merz 1934 z Pforze uff d Welt komma. Noch-em Abidur hot’r z Esslenga Kirchamusik studiirt ond hendrher noh evangelischa Theologii druffgsaddlet. Als Ausstudiirder hott’r am Diibenger Stift dui Stell vo-ma Musikdirekdor ausgiabt ond neabaher en sellra Stadt da Organischdadenscht an dr Stiftskirch vorseha. Späder isch dr Rößler Gemeindepfarrer vo Hagelloch ond Bronnweiler worra. Noch seira Dokdorarbet ond dr Hochschuelpriafong isch der Moo vo dr Universideet Diibenga zom außerordentlicha Professor ernannt worra. Sei Fachgebiit isch Praktische Theologii mit de Schwerpunkt Liturgik, Hymnologii ond Kirchamusik gwäa. Gega Ende vo de 1980er Johr hot mr bei dr Evangelischa Kirch vo Deitschland (EKD) beschlossa, s alde Evangelische Kirchagsangbuach (EKG) durch a vellich neis zo ersetza. Dr wichdigschde Kopf bei de Vorarbeida zo dr Eifihrong vom Evangelischa Gsangbuach (EG) isch dr Martin Rößler gwäa, zomal sich dr sell sowohl als musikalischer wia au als theologischer Hymnologe bereits an Nama gmacht hot. E-ma Haufa Vorträg, Seminar ond Vroostaldonga bei vorschiidene Kirchagmoinda hot’r fir d Akzepdanz vom EG gworba. Des ischt schliaßlich vo 1993 bis 1996 en de oinzlne Landeskircha eigfihrt worra.
Dr Lindabergr Wenkerboge isch e Blatt vo dr grosse Ufnahm vu dr dytsche Sproch, wo im 19. Johrhundert vum Georg Wenker vum Dytsche Sprochatlas aagfange wore isch. D viarzg Sätz vom Wenkerboge allgairisch und dytsch (kursiv); Schreibweis wie im Wenkerboge: Im Winter flieget die truckene Blätter i der Luft umanand. // Im Winter fliegen die trocknen Blätter durch die Luft herum. S hört glei uf z'schneia, denn wird s'Weattar wieder besser. // Es hört gleich auf zu schneien, dann wird das Wetter wieder besser. Thuar Kohla in Ofa, daß d'Mil bald z'Kocha afot. // Thu Kohlen in den Ofen, daß die Milch bald anfängt zu kochen. Der guat alt Ma ist mit d'm Roß durs Is brocha und is kalt Wasser gfalla. // Der gute alte Mann ist mit dem Pferde durch’s Eis gebrochen und in das kalte Wasser gefallen. Ar ist voar viar odr sechs Wucha gstoarba. // Er ist vor vier oder sechs Wochen gestorben. S' Füair ischt z'schtark gsi, do sind Kuacha unta ganz schwarz worra. // Das Feuer war zu stark/heiß, die Kuchen sind ja unten ganz schwarz gebrannt. Ar ißt d'Oier allat ohne Solz und Pfeaffer. // Er ißt die Eier immer ohne Salz und
Dr Fiassar Wenkerboge isch e Blatt vo dr grosse Ufnahm vu dr dytsche Sproch, wo im 19. Johrhundert vum Georg Wenker vum Dytsche Sprochatlas aagfange wore isch. D viarzg Sätz vom Wenkerboge allgairisch und dytsch (kursiv); Schreibweis wie im Wenkerboge: Im Wintr fliaget die truckena Blöttr i der Luft rum. // Im Winter fliegen die trocknen Blätter durch die Luft herum. S heart glai auf z'schneiba, nocha weards Wöttr wiedr bössr. // Es hört gleich auf zu schneien, dann wird das Wetter wieder besser. Dua Kohla in Ofa, daß d'Milch balds Kocha afangt. // Thu Kohlen in den Ofen, daß die Milch bald anfängt zu kochen. Dr guat alt Ma ischt mitm Rooß durchs Ais brocha und ins kalt Wassr gfalla. // Der gute alte Mann ist mit dem Pferde durch’s Eis gebrochen und in das kalte Wasser gefallen. Ear ischt voar vier odr sögs Wucha gstoarba. // Er ist vor vier oder sechs Wochen gestorben. S' Fuir ischt gar zschtark gwösa, Kuacha send ja unta ganz schwarz brennt. // Das Feuer war zu stark/heiß, die Kuchen sind ja unten ganz schwarz gebrannt. Ear ißt d'Oaer alla ohne Salz und Pföffr. // Er ißt die Eier immer ohne Salz und
Landmannahellir isch a gloina Grodda, onda am Hellisfjall, en Berg middla en Suðurland (Südisland). Wenn dr Hekla losgoht, gohsch besser in d Landmannahellir nei, damit nex abgriegsch. D Landmannahellir gaht 14 Meder en d Berg nei ond isch, 8 m breid ond hat e 4 m diefe Degga. Frihr senn'd Baura mid d Schoof nei. Heit isch se für'd Urlauber doh. A paar Hüdda hen se domrom nogschdelld. Landmannahellir a tourist service and accommodation center in the highlands of Iceland. Abgruefen am 10. August 2017. Cave Landmannhellir. Abgruefen am 10. August 2017.
S Zwärchfell (au Diaphragma, sèll chunnt vom altgrychischè διάφραγμα diáphragma „Drènnwand“ bzw. „Zwärchfell“) isch èn Muskel-Seenè-Blattè, wo bim Mènsch un dè übbrigè Säugedyr i d Bruscht- un d Buuchhöölè vonènand drènnt. S hèt è kuppelförmigi Gschtalt un isch dé wichtigschte Atemmuskel. D Muskelkontraktion vom Zwärchfell füürt zuè nèrè Yatmung (Inschpiration). Bim Mènsch isch es 3 bis 5 mm dick un leischtet in Ruè 60 bis 80 % vo dè Muskelarbèt, wo für d Inschpiration bruucht wörd. È Struktur, wo im Zwèrchfell glych chunnt, hèn ußer dè Säugedyr nu d Krokodyl. Dè Nammè „Zwärchfell“ leitet sich vom voaltetè dütschè Wort zwerch („quer“) ab. Dè Bstanddeil „Fell“ stammt vom germanischè *fel- für „Hutt“ (indogermanisch *pel-, vgl. Pellè, sich pellè für „hüttè“) ab, in dè glychè Bedütung au in Trommelfell, Buuchfell odder Dyrfell. Well s Lachè è stark beschlünigti Folgè vo Atembewegungè darschtellt un s Zwärchfell a sellèm Vorgang bedeiligt isch, git s im Dütschè è Reiè dysbezüglichè Redewendungè un Wortzämmèsetzungè („Zwärchfellattacke“, "Aagriff uff s Zwärchfell", "zwärchfellerschütternd"). Im antikè Grychèland hèt mò s Zwärchfell für dè Sitz vo dè Seelè ghaaltè, dõrum stòt s Wort „phren“ (φρήν) für beidi Begriff. Dõhèr chunnt s Wort au i dè Bezeichnung vo dè psǜchischè Krankèt Schizophreny
Arme Riddr, en Obrschwoba Bavesa, en dr Schwyz, em Elsass un em Markgräflerland Fotzelschnitte, isch a traditionells Gricht em ganze alemannische Roum. S isch e Esse, wo mer in viil Länder unter verschiidne Name kennt, z. B. als french toast odr pain perdu. Albaches Weissbrod odr albachene Wegga werde en Scheiba gschnidda. Nacher d Schnidde in Millich dungga und drnoch i gschlogne Oir odr in e Mischung aus gschlogne Oir und Mehl. Jetz em Fett ausbacha. Bevor mers isst, ka ma Zucker und Zimt odr Kakao drüber struia und mid Fruchtmuas etc. serviere. Bi d reiche Riddr werde je zwoi Schnidde vorm Bacha mid Zwetschgemuas etc. gfüllt. D Scheiba sind dicker als bi d Arme Riddr, sonscht identisch. Bi d Versoffene Jungfern sin d Scheiba dicker und d Millich werd mid Moscht odr Wing ersezt. Dia Variante isch z Fasching recht beliabt. E witare Variation isch, en Moscht odr Wing mid Millich z vermische. Des darf it verwexlet werde mid de ebefalls traditionelle Versoffene Jungfern aus Franke, wo süasse Nocke sin und wo au z Schwobe und z Allgai gern kochd und gesse werde. D schwäbisch Kuche Ofaschlupfer Aegidius Kolb, Leonhard Lidel : D’ schwäbisch’ Kuche, 18. Auflage, 2017. ISBN
Maria Veschperbild isch en Ortsdeil vo dr Gmeind Zeamatshausa im Landkreis Günzburg vom Regierigsbezirk Schwaabe z Bayre und e berüemte Wallfaartsort 30 Kilometer südlech vo Augschburg. Jedes Joor pilgere es baar hunderttuusig Mönsche uf Veschperbild zum i dr Chilche vor em Bild vo dr Muettergottes en Adacht z fyre; bsunders vil chöme zum Fyrtig Maria Himmelfaart am 15. Augschte. D Bezeichnig Veschperbild isch dr dütsch Name für en Figuregruppe, wo i dr Kunschtgschicht Pietà heisst. Sid 1650 isch am Wäg vo Zeamatshausa uf Langeneufne e Fäldchappele gstande, wo ane 1725 dur e Wallfaartschilche ersetzt worden isch. Scho im Joor 1754 het me di neui Chilche bout. Dr Hochaltar isch us em 1960i. Nid wyt vo dr Veschperbild-Chilche isch bim Schloss Seyfridsbärg e Lourdes-Grotte, wo d Pilger bi dr Figur vo dr Maria Cherze azünde und Votivgabe ablegge. d Wallfahrtschilche Maria Veschperbild dr Hochaltar mid em Veschperbild im Straalechranz Commons: Maria Veschperbild – Sammlig vo Multimediadateie Website vom Wallfaartsort Maria Veschperbild
D Kathedrale Maria Himmelfaart i dr Stadt Chur im Kanton Graubünde isch d Chilche vom Bischof vo Chur. Si treit dr Name vo dr Maria Himmelfaart. Uf em Hügel, wo markant über dr Stadt Chur liit, isch dr «Hof» mid Ringmuure und Dürm, wo dr Sitz vom Bischof isch, und am öschtleche Rand vo däm Areal stoot d Kathedrale. Es isch aznää, ass scho dr erscht Bischof vo Chur, wo me dank ere Kwelle us em Joor 451 kennt, dr Asinio, e Bischofschilche gha het. D Chilche, so wie me se im Ganze no hüt gseht, isch vo dr Middi vom 12. Joorhundert a im spotromanische Stil bout worde. Si het d Grundform von ere Basilika mit drü Joch überem Middelschiff, zwei Syteschiff und em Chorruum. Am 19. Juni 1272 isch d Kathedrale fertig gsi und ygweit worde. Vo der früemiddelalterleche Bischofschilche sind schöni Reliefplatte us Vinschgauer Marmor vo Laas erhalte blibe. Vor dr Krypta het s grossi romaneschi Steifigure vo de vier Aposchtel. Dr Hochaltar und es Veschperbild het dr Jakob Russ i dr Zyt bis ane 1492 gschnitzlet. Ane 1811 isch s im Hof zum ene Grossbrand cho, und drufabe het me näbem nördleche Syteschiff dr neu Durm
Santa Maria im Calancataal isch e politeschi Gmeind i der Region Moesa vom Kanton Graubünde. S Wappe vo Santa Maria zeigt uf blauem Hindergrund und uf ere wysse Wulche die guldegi Gstalt vo der heilige Maria, wo in Himmel ufstygt und e Chrone und e Heiligeschyn het. Das Bild verwyst uf s Patrozinium vo dr Dorf- und Wallfaartschile Maria Himmelfaart. Die Chile isch ane 1291 s erschte Mol gnännt. Santa Maria liit am üsserschte Ändi vom Calancataal, mee als 600 Meter über em Taalbode vo dr Moesa näbe dr Gmeind Grono. S alte Dorfzänturm mid dr Chile isch bim ene markante Felsvorsprung bout, wo druff d Ruiine von ere Burg sind, der Torre Santa Maria. Weni underhalb vom Dorf liit d Nochbergmeind Castaneda. Der Dorfbann vo Santa Maria ziet sech wyt über de höch Bärghang bis zu dr Bärgchetti mid em Piz di Renten, em Piz di Rüss und em Molera und zum Näbegipfel vom Piz de Groven (2674 Meter über Meer). I de Bärgwälder verstreut lige Mäjesäss und Alpe, wo deils nümm bstosse und scho wider vo Büsch und Wälder zuetekt wärde. Die andere Nochbergmeinde vo Santa Maria sind Calanca und Buseno. Commons: Santa Maria in Calanca – Sammlig
Vals ([fals], im Walsertiitsch Falsch [faɫʃ], rätoromanisch Val , uf Underländer-Schwizertütsch au Wals) isch e Gmaind i dr Region Surselva vom Kanton Graubünde. Vals isch es Biet, wo me Alemannisch redt, im ehemolige rätoromanische Sproochruum, sid im Middelalter Walser i das Taal cho sind. Im Taal, uf den Alpen und a de Bärge vo Vals bruucht me no hüt näbe de Walser Fluernääme vil alti romaneschi Ortsbezaichnige, wo vo der früenere rätoromanische Bevölkerig här chöme, öppe d Näme Vals, Camp, Zameia, Zorts, Tomül, Pradätsch, Kartütscha, Soladüra, Fanella, Bucarischuna, Lunschania, Munt, Travisasch, Montaschg, Mariaga, Val Buera, Calasa, Ampervreila, Zerfreila, Guraletsch, Valäta, Canal und Schambrina. Im Lugnez uf der Nordsyte vo Vals wird die rätoromaneschi Sprooch gredt, im Rhywald im Süde isch au walserdütsches Gebiet, und Blenio im Weschte ghört zum Areal vo de lombardische Dialäkt. S Gmaindbiet vo Vals lyt im Valser Taal, wo drin der Valser Rhy gäge Norde zum Glenner abe flüsst. Am Rhywaldhorn ganz im Südweschte vom Gmaindgebiet, em högschte Punkt vo dr Gmaind, isch under em Läntagletscher d Kwelle vom Valser Rhy, wo den durs Bärgtaal Länta ums Zervreilahorn ume zum Zerfreilasee flüsst. Früener isch do, wo jetz dr See lyt, s Bärgdörfli Zerfreila gsi. Usem Canaltaal
Dr Valser Rhy isch e Fluss im Quellgebiet vom Vorderrhy im Bündnerland. Der Fluss foot under em Läntagletscher und em Grauhorngletscher uf dr Nordsyte vom Rhywaldhorn a. Durs Läntatal und über d Lampertschalp chunt er zum Zerfreilasee, emene Stausee, wo di ehemolig Alp Zerfreila zuetekt het. Dr Canalbach vo dr Canalalp, wo ne Sytebach vom Valserrhy isch, dr Horabach und dr Finsterbach sind jetz au Zueflüss vom Zerfreilasee. Under em See und em Chraftwärch flüsst der Valserrhy durs Valsertaal und d Gmeind Vals. Er nimmt de Peiler Bach, won am Fanellgletscher afoot und under em Fallerbärg durechunt und synersyts en huuffe Sytebech het, de Tomülbach, de Bach usem Träitobel und es baar Bech vo dr Leiseralp uuf und flüsst den dur d Schlucht vo Sankt Martin. Im Biet vo dr Gmeind Lumnezia chunt no dr Tersnausbach in Valserrhy, wo denn noch dr Brugg vo Uors und im Tobel unden a der Burg Überkaschtel mit der Lauränzechile in Glenner ymündet. E Deil vom Wasser vom Valserrhy lauft vom Zerfreilasee uf d Maschine vom Chraftwärch Zerfreila und denn no wyter bis zum Chraftwärch Rootebrunne im Domleschg. Bi Camp isch linggs vom Fluss d ARA vo Vals. Commons: Valser Rhein – Sammlig vo
Rootrischt isch e Gmeind im Bezirk Zofige im Kanton Aargau. S Dorf liit a dr Aare zwüsche de Aargauer Gmeinde Aarburg, Oftrige, Strengelbach, Voremwald und Murgede und de soledurnische Gmeinde Bonige und Olten ännet der Aare. Zu Rootrischt ghöre d Ortsdeil Dietiwart, Oberwil, Niederwil, Sennhof, Fläckehuuse, Gfill, Gländ und Säget. Im Gmeindbiet münde d Pfaffnere und d Wiggere i d Aare. S Dorf Wile wird s erschte Mol ane 1242 imene Dokumänt vom Stift vo Zofige gnännt, s Dorf Routrist s erschte Mol ane 1263 in ere Urkunde vom Chloschter Santurbe. Im Mittelalter het s Dorf zum Gebiet vo de Grafe vo Frohburg ghört, sid 1299 zum Land vo de Habsburger und vo 1415 a de Bärner. I der Helvetik isch Rootrischt zum Distrikt Langete vom Kanton Bärn cho, ane 1803 denn zum Aargau. Die ehemoligi Gmeind Niiderwil het ane 1889 der offiziell Name Rootrischt übercho. Rivella AG Christian Lüthi: Rothrist In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Georg Boner, Robert Oehler: Rothrist mein Dorf. Aarau 1959. Commons: Rothrist – Sammlig vo Multimediadateie Website vo der Gmeind Rootrischt Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023
D Virginie Schaeffer isch a französische Sängere, mo en 1974 em Elsaß gebora worra isch. D Schaeffer Virginie isch en ara oifacha Elsäßer Familie ufgwachsa. Mid sieba Joor hod se mid ihre eldre Schweschdra em Mandolinaocheschdr vom Ord gschbield. Mid 13 Joor, hod se en erschda Erfolg ghedd mid em Liad Bambina vo dr Dalida. Mid 18 ische se auf s Conservatoire de musique, danse et art dramatique en France en Strossburi ganga. Gleichzeidig hod se Relations Internationales schdudierd. Drneba hod se au no s Festival « Jeunes espoirs » (Région Nord-est) gwonna. Mid 24 Joor hod se bschlossa, blos no Musik z macha. 1996: S erschde Solo-Album Le jour se lève em Oigavrlaag. 1999: Haubdsängere em Musikal La trace ond Le sixième élément. 2000: Zwoi Alben (Kompilatioo)Gospel g'sang, Thorgal ond Zen. 2001: Single Il y a des signes bei dr Warner Music Group (Warner Music) ond a Album Kompilation Barabli hit. 2004: S zwoide Solo-Album La fille des highways bei dr BMG Entertainment. 2005: Autor ond Kompostion vo dr Single Le virage du Krimmeri mo dr Racing Club de Strasbourg als sei Hymne gnomma hod. 2006: Album (Kompilatioo) Métamusik as a Aadenga an da Léo Ferré. 2007: Dridds Solo-Album
È Quèllè isch èn Ort, wo pèrmanent odder zitèwys Grundwasser uff natürlichi Wys a d Gländeobberflächi uusdrèttè duèt. Meischtens handlèt s sich dõdeby um Grundwasser, wo us Nidderschlääg gschpisè wörd. Nu in sèltènè Fäll stammt s Wasser us dè düèfèrè Deile vom Èrdinnèrè (juveniles Wasser). Quällè chönnèd nõch meerèrè Aschpèkt klassifizyrt wörrè: nõch èm hǜdroschtatischè Drugg uff s Grundwasser, nõch èm zitlichè Volauf vo dè Quällschüttung, nõch dè Quälltemperadur, nõch èm Ghalt a glöstè gasförmigè un feschtè Stoff, nõch dè Strukturmerkmõl odder nõch dè Art vo gschaffenè Läbbensrüüm, wo bim Uusdritt entschtônn. Uusdritt freis Grundwasser: Dè Drugg a dè Grundwasseruusdrittsschtell isch im atmosphärischè glych, mò sait sèllèrè au abschtygendi Quällè. Uusdritt gschpannts Grundwasser (Artesischi Quällè, Springquällè): Dè Drugg a dè Grundwasseruusdrittsschtell isch größer als dè atmosphärische, mò sait sèbbè au uffschtygendè Quällè. Perennyrendi Quällè flǜèßèd permanent, woby iri Schüttung stark schwankè cha. Intermittyrendi Quällè sin zitèwys drochè. Intermittyrendi Karschtquällè wörrèd au Hungerbrunnè dauft. Normalerwys isch d Wassertemperadur von èrè Quèllè glych wiè dè örtlichè mittlerè Johrestemperadur vo dè Luft un isch im johreszitlichè Volauf konschtant. Z Mitteleuropa lyt d Temperadur öppè bi 6 bis 10 °C, in tropischè Gebièt bi 20 bis 25 °C. Lyt dè Grundwasserleiter, wo d Quèllè
Voremwaud isch e Gmeind im Bezirk Zofige im Kanton Aargau. Voremwaud liit im Taal vo der Pfaffnere, wo us em Kanton Luzern chunnt und unden a Voremwaud bi Rootrischt i d Aare flüsst. Näbem Dorfzäntrum het d Gmeind no d Dörfer und Wiiler Rümlischbärg, Oeschlisweier, Underbänzlige, Oberbänzlige, Weierguet und Chratzere. D Nochbergmeinde vo Voremwaud sind Rootrischt, Strängubach, Brittnau und Murgete. D Siidlige im Pfaffneretaal sind s erschte Mol im Urbaar vo de Habsburger vo öpe ane 1308 gnännt. Ane 1803 sind d Hööf zu dr Gmeind Voremwaud zämegleit worde. Sid 1898 het s uf em Sennhof es Heim für Buebe ggä, wo sid 1931 es Pflägheim für chronisch chranki Lüüt isch. Commons: Voremwaud – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Gmeind Voremwaud Christian Lüthi: Vordemwald In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4531179-1 | VIAF: 241208498
Als Kwelle bezeichnet me i der Gschicht alli Sache, wo me drus Informazione über früeneri Zyte cha gwünne. D Gschichtswüsseschaft bruucht do derzue Schriftdokumänt, Bilder und aller Gattig Gägeständ, wo vo früner no vorhande sind. Deils sind d Dokumänt dozmol grad prezis gmacht worde zum de Lüt i spöterer Zyt öpis z verzelle, wie s denn gsi isch, zum Bischpiil bi de Inschrifte und de Verträäg. Dene Kwelle säge d Historiker «Überliferig» oder mid em Frömdwort «Tradition», wil s vo Afang aa dänkt gsi isch, me sell se sorgfältig für spöter ufbewaare, so wie d Schrifte i de Archiiv (Bischpiil: s Archiiv vo der Basler Mission). E Huuffe Sache, wo vo de Möntsche emol gmacht und bruucht worde sind, het me i der neuere Zyt nur dur Zuefall gfunde oder erscht spoot als Träger vo Informazione verstande. Mit sonige Kwelle schaffe bsunders d Archäolooge und deils au d Architekturhistoriker. Dene Grundlage seit me «Überräschte», wil si früener nid absichtlech ufghobe, sondern mängmol sogar ufggää, veränderet oder furtgheit worde sind und derno erscht nochträglich vo der Forschig undersuecht wärde (Bischpiil: Vindonissa). D Forschig het sech dra gwöönt, d Gschichtskwelle mit ere systematische Kwellekritik z dokumäntiere, ass me sicher isch, drus die