rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr hoochdütsch Usdruck Heiden bezäichnet: in dr christlige Leer Lüt, wo nit im christlige Glaube dauft und käini Juude sin in dr dütschsproochige Islamwüsseschaft usschliesslig d Polytheiste (arab. Muschrik). Heiden (mäistens mit dr Bedütig umbebauts Land) isch dr Naame vom ene Ort im Kanton Appezäll Usserrhode in dr Schwiz vom ene Ort in dr Gmäind Helledaal im Landkräis Euskirche z Nordrhii-Westfale vom ene Ort in dr Gmäind Lage im Landkräis Lippe z Nordrhii-Westfale von ere Gmäind im Landkräis Borke z Nordrhii-Westfale Heiden isch dr Familienaame vo deene Persone: Anita Heiden-Berndt (1929–2005), e dütschi Schriftstellere Anne von der Heiden (* 1968), e dütschi Medie- und Kunstwüsseschaftlere Beth Heiden (* 1959), en amerikanischi Schlittschuelöifere Eduard Heiden (1835–1888), e dütsche Agrikulturchemiker Erhard Heiden (1901–1933), e dütschs NSDAP- und SA-Mitgliid Eric Heiden (* 1958), en amerikanische Schlittschuelöifer Fjodor Loginowitsch Heiden (1821–1900), e russische Generalguwernöör vo Finnland Friedrich von Heiden (1633–um 1706), e pröissische General Friedrich August Heiden (1887–1954), e dütsche Politiker (SPD, KPD, SED) Günter Heiden (1943–1991), e dütsche Schutter Heino Heiden (1923–2013), e dütsch-kanadische Ballettdänzer und Choreograf Joachim Heiden (* 1955), e dütsche Klassische Archeoloog Johann Sigismund von Heiden (1641–1724), e dütsche General vo dr Kavallerii, Guwernöör vo Lippstadt Johann Sigismund von Heiden
Häidedum oder Paganismus (vo lat. paganus ‚häidnisch‘; lat. pagus ‚Ort‘) isch in christlig brägte Kultur e Sammelbegriff, wo dr Zuestand vo dene bezäichnet, wo nid zum Christedum bekeert si. In de Religioonswüsseschafte vermiidet mä dä Begriff, wil er hüte as abwärtends Pejorativum ufgfasst wird. Uf Atlascharte us em 19. Joorhundert isch er no as Sünonüüm für sogenannti „Stammesreligioone“ verwändet worde. In dr Religioonsgschicht wird Häidedum/häidnisch und Pagane/pagani Kult, wenn s uf d Antike und s Middelalter bezooge isch, wie in historischi Teggst wärtnöitral brucht, zum drmit d Aahänger vo verschiidene Götterkult vo Christe, Juude, Zoroastrier und Manichäer underschäide, ooni dass mä mit de Begriff e Wärtvorstellig verbindet. Elisabeth Begemann: Altes oder neues Heidentum? Die Rückwirkungen des Christentums auf die Theologie und Religionspolitik Iulianus Apostatas. Darmstadt 2006 Alan Cameron: The Last Pagans of Rome. Oxford University Press, Oxford u. a. 2011, ISBN 978-0-19-974727-6. Robin Lane Fox: Pagans and Christians: In the Mediterranean World from the Second Century AD to the Conversion of Constantine. Viking Penguin Books u. a., Harmondsworth 1987, ISBN 0-670-80848-2 (Penguin, London u. a. 2006, ISBN 0-14-102295-7). Reinhard Feldmeier, Ulrich Heckel, Martin Hengel: Die Heiden. Juden, Christen und das Problem des Fremden. (= Wissenschaftliche Untersuchungen zum Neuen Testament. 70).
S Ballehuus isch e kulturelli Instiduzioon in dr Stadt Baasel gsi. Ursprünglig isch s e Sportsaal für Ballespiil gsi, spööter het mä s bis in s 19. Joorhundert au für Theateruffüerige verwändet. Sit em 13. Joorhundert häi d Baasler dusse im Freije uf em Petersblatz mit Balle gspiilt. S erste Ballehuus isch 1604 an dr Nöije Vorstadt ufdoo worde. S isch uf dr hütige Liigeschaft Hebelstrooss 11 gsi, und e zitlang het s d Liigeschafte 9 bis 15 umfasst. 1645 het e gwaltige Sturm das Ballehuus über e Hufe bloost. 1655 het denn d Wääberzumft d Erlaubnis bechoo, am Rossmäärt, an dr hütige Theaterstrooss 10/12, e nöis Ballehuus z baue. 1659 isch s fertig baut gsi. D Reegle vo sällem Spiil kennt mä nid genau, aber es isch en Art Dennis gsi. Sit 1734 häi im Ballehuus au Uffüerige vo wandernde Theaterkompanie stattgfunde. Das isch zwar sälte gnueg vorchoo, het aber immer e guets Publikum aazooge, wil dr Iidritt nume zwäi Schilling kostet het. Im Lauf vo de Joorzäänt isch s Ballehuus aber immer baufelliger worde. S «jeu de paume» isch us dr Mode choo, und dorum isch s Geböid vo 1807 aa bis 1822 nume no as Theater brucht
Mit Ballehuus cha gmäint si en ehemooligs Geböid z Baasel, wo für e Ballesport baut worde isch und spööter Theateruffüerige din stattgfunde häi en ehemooligs Geböid z Bärn us em Joor 1678, wo zerst Sport din driibe worde isch und Theateruffüerige stattgfunde häi und wo dr Root 1820 dr Bärner Muusiggsellschaft zur Verfüegig gstellt het. Denn isch an däm Blatz s Bärner Casino baut worde. en ehemooligs Waarelaager z Schongau, hüte e Bäiz e Geböid z Soledurn us em Joor 1676, wo drus e Kornhuus und 1886 e Schlachthuus gmacht worde isch dr Aasitz Ballehuus in dr Gmäind Matrei am Brenner im Bezirk Innsbruck Land vom Tirol Aarauer Zeitung, 29. April 1820 Christian Vollrath von Sommerlatt, Adressenbuch der Republik Bern für Wissenschaft-, Kunst-, Handel- und Gewerbe sammt Beschreibung der Merkwürdigkeiten, öffentl. Anstalten und sonstigen nützlichen Einrichtungen: Hauptstadt Bern, 1. Band, Jenni, 1836, S. 159
Salz (idg. *sal-, eigentl. s Schmutziggraue) chan bedüte: Salze, chemeschi Verbindige, wo us Ione i Kristallgitter bestönd Speisesalz (s Chochsalz), s Salz, wo bim Choche oder zum wörze vo Spiise bruucht wörd Pökelsalz, s Salz, wo zum konserviere vo Fleisch, Fisch und Worschtware bruucht wörd Natriumchlorid, en chemische Stoff, Hoptbestandtail vom Chochsalz Mineralsalze, e Bezaichnig för anorganischi Nährstoff und au för Salz, wo för d Ernährig vo Bedütig sind Halit, s Mineral us Natriumchlorid Steinsalz, s Sedimentgstai, wo fast usschliesslich us Halit bestood Uuftausalz (Streusalz), wo zum Schmelze vo Iis und Schnee bruucht wörd und im Wesentliche us Natriumchlorid bestood Meersalz, Spiissalz, wo us Meerwasser gwunne wörd Himalayasalz, e Handelsbezaichnig för Staisalz, wo rosafarbig isch Regeneriersalz, au bekannt als Spüelmaschinesalz Geografischi Objekt: Salz (Fluss), en Bach im Vogelsbärg z Hesse, Dütschland Salz (Westerwald), e Gmaind im Westerwaldchrais, Rhiiland-Pfalz, Dütschland Salz (Unterfranken), e Gmaind im Landchrais Rhön-Grabfäld, Bayern, Dütschland Salz (Freiensteinau), en Ortstail vo de Gmaind Freiensteinau im Vogelsbärgchrais, Hesse, Dütschland Groß Salze, hüt Hallein, e Stadt im Bundesland Salzburg, Öschtriich Groß Salze, hüt Schönebeck (Elbe), e Stadt im Salzlandchrais z Sachse-Ahalt, Dütschland Groß Salze, hüt Wieliczka, e Stadt z Pole Witeri Bedütige: Salz (Zeitschrift), en öschtriichischi Literaturzitschrift Salz (Heraldik), e
Dr Eugen Anton Meier (* 4. August 1933 z Baasel; † 4. Mai 2004 z Naters) isch e Baasler Autor vo Schrifte über d Gschicht vo dr Stadt Baasel gsi, e Groossrat und e lokaale Sportfunkzionär. Dr Eugen A. Meier het e Bibliodekaar-Leer an dr Uniwersidäätsbibliodeek Baasel gmacht. In de 1960er Joor isch er Assistänt im Staatsarchiiv Baasel-Stadt gsi und zwäite Börseschriiber an dr Baasler Effäktebörse. Er isch Autodidakt in dr Gschichtskund gsi und het vo de 1960er Joor aa e Hufe Büecher und Ufsetz über Themene vo dr Baasler Lokalgschicht in Stadt und Land verfasst und uusegee oder verläit. Wägen em iigängige Schribstiil und dr vilfältige Thematik si sini Publikazioone bin ere groosse Lääserschaft seer populäär worde. D Fachhistoriker hingeege si weeniger zfriide, wil er käni Kwellenoochwiis aagit und s in de Zitat us historische Kwelle vilmol Feeler het. Im Meier sini Büecher gälte aber as e Fundgruebe für historischi Bildkwelle, wo mä sust schweer draachunnt, wil vili von ene sich im Brivatbsitz befinde. Vo 1972 bis 1988 und no äinisch vo 1992 aa het dr Meier im Groosse Root Politik gmacht, zerst für d CVP und spööter für d DSP. Er isch au im Bürgergmändiroot gsässe und im
Dä Suomar isch ä alamannischa Gaukini (rex) usm 4. Johrhundart gsi, wo gegenüber vo Mainz im hütige Rodgau gherrscht het. Dä römisch Historiker Ammianus Marcellinus het yber dän gschribi: "Noch ra sigriche Schlacht gegä dä römisch Heermeischter Barbatio (357) bi Rauracum (Kaiseraugst), hänn sich di Alamannakinig Suomar, Hortar, Ur, Ursicin un dä Vestralp unta d Fyhrung vum Chnodomar und em Serapio ihri Heer vesommlät un sinn in d Schlacht vun Strossburi zoga. Noch dä verloreni Schlacht het dä Suomar, dä römisch Bfehlshaber Severus um sin Läbe un Lond bettlat, was ihm unter dä Uflagi vun Soldate- un Lebensmittellieferungi, gwährt wore isch." 358 het dä Caesar Julian mit em Suomar ä Friedensvrtrag gschlosse. Ammianus Marcellinus 16,12,1; 17,10,3; 10,9; 18,2,8. Dieter Geuenich: Geschichte der Alemannen. Kohlhammer, Stuttgart 2004 ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Dr Johannes Hampel (* 24. Augschte 1925 z Troppau; † 4. April 2016 z Augschburg) isch e dytsche Pedagog un Profässer fir Didaktik vu dr Sozialkund an dr Universitet Augschburg gsii. Dr Johannes Hampel isch dr Brueder vu dr Maria-Ward-Schweschter Renata Hampel. Är het z Regensburg, z Minche un z Ellensburg/Washington Gschichte, Filosofy un Bolitikwisseschaft studiert. Anne 1957 het er an dr Ludwig-Maximilians-Universität München bim Fritz Stippel promoviert. 1959 isch er wisseschaftlige Assischtänt an dr PH Augschburg wore. Zäme mit em Franz Seilnacht (Lehrbeufdraite vu dr Pedagogische Hochschuel Minche) het er s Schuelbuech Wir erleben die Geschichte gschribe. Vu 1972 bis 1985 isch er Schefredakteer vu dr Zytschrift Politische Studien, wu vu dr Hanns-Seidel-Stiftig uusegee wird. Dr Hampel isch iber vyl Johr Landes- un Bundesvorsitzer vu dr Katholische Erziehergmainschaft (KEG) un Vorsitzer vu dr Gsellschaft fir chrischtli-jidischi Zämenarbet z Schwabe. Syter anne 1988 isch er Vorsitzer vum Augschburger Bukowina-Inschtitut gsii. Das erzieherische Vorbild. Grundlagen, Wesen, Bedeutung. München 1957. (Mit em Walter Grulich), Politische Plakate der Welt. München 1971. (Mit em Ambros Schor), Sozialkunde in der Hauptschule. Donauwörth 1980. Machtergreifung vor 50 Jahren. Zur Tragik des Widerstandes. München 1983. (Mit em Stefan Vogel), Augsburg. Bild einer 2000-jährigen Stadt. Augsburg 1985. (Hrsg.)
Dr Hans Christof Sauerländer (* 28. Jänner 1943 z Aarau; † 9. April 2016 ebedert) isch e Schwyzer Verleger gsii. Dr Sauerländer isch uf s Gimnasium in syre Haimetstadt gange. No dr Matura het er an dr Universitet Bärn Rächtswisseschaft studiert. Anne 1969 het er s Studium mit em Lizentiat vu baide Rächt abgschlosse un derno bis 1971 bi verschidene Verlag z New York gschafft, voreb er d Unternämeslaitig vum Verlag Sauerländer ibernuu het. Är isch vu 1973 bis 2001 dr Inhaber un Verleger vu Verlag Sauerländer gsii un het s Familieunternäme in dr sechste Generation gfiert bis zue dr Ibernahm dur dr Cornelsen Verlag anne 2001. Unter syre Laitig het dr Verlag sy Bedytig as ain vu dr fierende Aabieter vu dytschsprochige Chinder- un Jugedliteratur un as Lehrmittelverlag bhauptet. Nooruef bim Fischerverlag Normdate: GND: 139488847 | VIAF: 101222791
Fähler bir Vorlage * Pflichtparameter ohni Wärt (Vorlage:Infobox Fußballklub): saison; rang Dr FC Nordstärn Baasel isch e Schwizer Fuessballveräin. Er isch am 21. Merz 1901 gründet und 1903 in dr Schwizerisch Fuessball-Verband ufgnoo worde. 1908 isch dr FC Nordstärn Serii-B-Mäister vo dr Zentralschwiz worde. 1910 si d Young Fellows Basel aagschlosse worde. 1924, im Joor wo s Stadion Rankhof iigweit worde isch, isch die ersti Mannschaft under em Drääner Izidor "Dori" Kürschner ufgstiige und d Juniore si Mäister vo dr Zentralschwiz worde. 1935 isch dr Klub zum erste Mol im Göpfinal gstande, het aber 0:10 gege Lausanne verloore. No äinisch isch er 1939 in Final cho, het aber au das Spiil gege Lausanne verloore (0:2). 1923, 1927 und 1928 isch dr FC Nordstärn Vizemäister vo dr Schwiz gsi. 12 Spiiler vom FC Nordstärn häi im Lauf vo dr Zit für d Schwizer Nazionalmannschaft gspiilt. Im Stadion vom FC Nordstärn si 13 Länderspiil gspiilt worde. Vo 1966 bis 1968 het dr spööter "Wältebummler" Otto Pfister bim FC Nordstärn gspiilt und dräniert. Bis hüte het dr FC Nordstärn im Ganze 35 Säsong lang in dr höggste Schwizer Fuessballliga gspiilt. (1911-1943; 1978/79 und 1980-1982) Zur Zit isch dr FC Nordstärn Baasel uf em
Dr Christian Wolfgang Lindner (* 7. Jänner 1979 z Wuppertal) isch e dytsche Bolitiker (FDP). Syt em 8. Dezämber 2021 isch er Bundesminischter fir Finanze im Kabinett Scholz un syt em 7. Dezämber 2013 Bundesvorsitzer vu dr FDP. Syt Mai 2012 isch er, wie au scho vu 2000 bis 2009, Mitglid vum Landdag z Nordrhy-Weschtfale. Är isch derzue au Vorsitzer vum Landesverband un dr Landdagsfraktion vu dr FDP Nordrhy-Weschtfale. Vu Oktober 2009 bis Juli 2012 isch dr Lindner Mitglid vum Dytsche Bundesdag gsii, vu Dezämber 2009 bis Dezämber 2011 au Generalsekretär vu dr Bundes-FDP. Vu 1997 bis 1999 un 2002 bis 2004 het er as freiberueflige Unternämesberoter gschafft. Vu 2000 bis 2001 isch er Gschäftsfierer vu dr Internetfirma Moomax GmbH gsii. mit em Hartmut Knüppel (Hrsg.): Die Aktie als Marke. Wie Unternehmen mit Investoren kommunizieren sollen. Frankfurter Allgemeine Buch, Frankfurt am Main 2000, ISBN 3-933180-83-X. (Hrsg.): Avatare. Digitale Sprecher für Business und Marketing. Springer-Verlag, Heidelberg u. a. 2003, ISBN 3-540-43992-7. mit em Philipp Rösler (Hrsg.): Freiheit. gefühlt – gedacht – gelebt. Liberale Beiträge zu einer Wertediskussion. VS Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden 2009, ISBN 978-3-531-16387-1. mit em Hans-Dietrich Genscher: Brückenschläge. Zwei Generationen, eine Leidenschaft. Hoffmann und Campe, Hamburg 2013, ISBN 978-3-455-50296-1.
Barchinas (rätoromanisch (Vallader) für «Schiffli» [Plural], usgsproche wie «bartschiinas») isch en Bruuch im Underängadiner Hauptort Scuol im Kanton Graubünde, wo der Übergang vom alte i s neu Jaar simbolisiert. Er ghört dademit zu de Tradizione vo de Wintersunnewändifäschter. Am Silväschterabig lönd d Chind vom Dorf Schiffli us Föreholz oder us Nussschale uf de Brünne vo de alte Schulser Quartier la faare. Uf jedem Schiffli brännt e Cherze. Me säit dem «s Jaar usbränne», uf Romanisch arder oura l’on vegl. Me wäiss nöd, wänn me mit dem Bruuch agfange hät. S erscht Mal über in gschribe wird 1936, wo me für de schwyzerisch Volchskundatlas Ufnaame im Ängadin gmachet hät. De Name vom Bruuch, Barchinas, chönt jünger sy. Im Artikel barcha «Schiff» im Dicziunari Rumantsch Grischun, wo um 1950 ume gschribe worde isch, staat ämel ekäs Wort dezue. Alli Zäddel, wo de Bruuch agönd, sind under Silvester versorget – und dä Artikel isch nanig truckt. Men Gaudenz: Nos cumün da Scuol in temps passats. Stamparia engiadinaisa, Samedan/Scuol 1982, S. 179 (wo as Zytpunkt d Wienacht statt em Silväschter aagää isch). Atlas der schweizerischen Volkskunde. Originalufnaame i Bündner Ortschafte, bsorget vom Dr. Gian Caduff um 1936. Im Bsitz vom Dicziunari Rumantsch Grischun. –
Dr Edward Benjamin Britten, Baron Britten, OM CH (* 2. Novämber 1913 z Lowestoft, Suffolk; † 4. Dezämber 1976 z Aldeburgh, Suffolk) isch e bedütende änglische Komponist, Dirigänt und Pianist gsi. Dr Benjamin Britten isch as s jüngste Chind vom Zahnarzt Robert Victor und sinere Frau Edith Rhoda Britten uf d Wält choo. Won er fümfi gsi isch het em d Mueter afo Klavierunderricht gee. Im Joor 1921 get dr Britten sini erste Komposizioone gschriibe. Wäärend dr Schuelzit het en dr Frank Bridge im Klavier- und Bratschespiile underrichdet, und er het em spööter si Komposizioon Variazioone zum e Thema vom Frank Bridge gwidmet. 1930 bis 1933 het er am Royal College of Music z London Klavier und Komposition. Dr Britten isch wie dr Dichder W. H. Auden vor im uf d Gresham’s School z Norfolk gange. Die bäide häi sich aber erst kennegleert, wo dr Britten 1935 für d GPO Film Unit gschafft het. Dr Auden het uf en nit nume e persönlige, sondern au e künstlerische Iifluss gha. Dr Britten het e baar Teggst vom Auden verdoont (z. B. Our Hunting Fathers, op. 8 und On this Island, op. 11). Dr Britten het 1937 dr Tenor Peter Pears kenneglert
S Gfächt bi Schindellegi isch e milidäärischi Usenandersetzig wääred em Franzoseniifall gsi zwüschen em Land Schwyz und Frankriich. Si het am 2. Mai 1798 im Bezirk Höfe im Kanton Schwyz stattgfunde. Noch dr Niiderlaag im Gfächt bi Wollerau am 30. April häi sich d Schwyzer zerst emol zruggzooge. Das Gfächt het dr Vormarsch vo de Franzoose wenigstens gstoppt, so dass si nid uf en Etzelbass uufe si, wo dr in dr Nacht vom 30. April uf en 1. Mai umbesetzt gsi isch. Am Morge vom 1. Mai isch dr Pater Marianus Herzog mit 800 Maa, wi am Oobe vorhäär vo Wollerau zruggchoo si, uf en Etzel uufe. Er het em Kommandant vo de Schwyzer an dr Schindellegi, em Alois vo Reding, lo mälde, ass si sich wurde uf e Wääg mache und het um Munizioon bittet und um Aawiisige, was si sölle mache. Aber as Antwort häi si nume dr Bricht überchoo, ass am Oobe vom 1. Mai z Rothethurm e Chriegsroot abghalte wurd, und dass d Beschlüss iine am negste Daag mitdäilt wurde. D Lüt häi dr Fäldbreediger überreedet und er isch zu däm Chriegsroot gange, wo mä scho beschlosse gha het, ass mä die ersti Verdäidigungslinie an dr
S Gfächt bim Rothethurm isch e milidäärischi Usenandersetzig wääred em Franzoseniifall zwüschen em Land Schwyz und Frankriich gsi. Si het am 2. Mai 1798 im Bezirk Schwyz im Kanton Schwyz stattgfunde. Noch dr Niiderlaag im Gfächt bi Wollerau am 30. April, wo aber dr Vormarsch vo de Franzoose gstoppt het, häi sich d Schwyzer zerst wmol zruggzooge. Vor em Gfächt bi Schindellegi isch dr Kommandant vo de Schwyzer Drubbe dr Major Balthasar Bellmont uf em Wääg zum Chriegsroot z Rothethurm vo sine äigene Lüt umbrocht worde, wil er e Verrööter und e Feigling sig. Wo d Franzoose am 2. Mai gege die schwache schwyzerische Vorboste aagruckt si, si d Schwyzer ooni Füerig doogstande. Si häi d Franzoose aber äinewääg bi Schindellegi chönne uf Wollerau zruggdränge, bis dr Landeshauptmä Reding aachoo isch und iine befoole het sich zruggzzieh, wil Äisiidle gfalle sig und sich die schwache Hüfe uf em Jostebärg wurde zruggzie und dorum d Schwyzer Drubbe chönnte abgschnitte oder iikesslet wärde. D Schwizer häi sich uber d Sihl zruggzooge und d Brugg zerstöört und si in d Wälder bim Rothethurm. No am gliiche Daag, am 2. Mai, häi d Franzoose under em General Freyssinet in dr Hochebeni vo Rothethurm uf
De Makrian (lat. Macrianus) isch en alamannische Gaukini (rex) im 4. Johrhundert gsii, wo zäme mit sim Brueder Hariobaud im Grenzgibiet zu de Burgunder gherrscht het, aso öppe im Mündigsgibiet vo Joogst und Kocher. Öb er identisch isch mitem Makrian, wo König vode Bukinobante gsii isch, blibt umstritte. Es schint aber, dass de Makrian die andere Gaukönige öberlebt het und so sis Gibiet het chöne bis zude Bukinobante uusdeene. Wo de Julian im Joor 359 de Rhii öberschritte het, hend de Makrian und sin Brüder Hariobaud bi Capellati-Palas en Fridesvertrag mit de Römer gschlosse. Im Joor 370 het de Kaiser Valentinian I. sich mit de Burgunder verbündet, wo im Maintal gsidlet hend, um de Makrian vo zwo Siite azgriiffe. Doch wo de Kaiser im Joor 372 öber de Rhii isch, um de Makrian z fange, sind d Burgunder nöd uftaucht und de Kaiser het wider müese zruggchere, aber es ischem glunge de Makrian i d Flucht z tribe. De Valentinian het den de Fraomar as König öber d Bukinobante igsetzt. Well aber de ganzi Gau i Urue verwüestet worden isch, isch de Fraomar uf Britanie abkommandiert worde und de Makrian het sich wider as König chöne bhopte. Im Joor 374
S Gfächt bi Wollerau isch e milidäärischi Usenandersetzig wäared em Franzoseniifall zwüschen em Land Schwyz und Frankriich gsi. Si het am 30. April 1798 im Bezirk Höfe im Kanton Schwyz stattgfunde. Noch dr Niiderlaag und Kapitulazioon vom Stadtort Bärn am 5. Merz 1798 het s zerst usgsee, wie wenn s in dr Alte Äidgenosseschaft nit vil Widerstand gege die franzöösisch Bsetzig wurd gee, wil in de mäiste Kantöön under em Druck vom Direktorium z Bariis d Regierige gstürzt und d Verfassige gänderet worde si. Am 12. April het sich die Helvetisch Republik z Aarau konstituiert, und zwölf Kantöön si bidräte. D Landsgmäindkantöön Uri, Schwyz, Nidwalde, Zug und Glarus und die zuegwandte suwerääne Republike Wallis und die Drei Bünd (s hütige Graubünde) häi die nöiji Verfassig abgleent. D Äihäitsrepublik und d Angst, ass d Religion abgschafft wurd, het die Haltig in dr Bevölkerig vo dene Ort, wo zum grösste Däil katholisch gsi isch, beiiflusst. Bsundrigs d Schwyzer si empöört gsi über d Verwüestig vom Chloster Äisiidle, wo dr franzöösisch General Schaueburg as e „Zentrum vom Aberglaube und vom Fanatismus“ bezäichnet het. Geges Ändi vom April isch dr Landeshauptmä Alois vo Reding zum Oberbefäälshaaber von ere Armee vo öbbe 10'000 Maa us
D Hélène Boschi (* 11. August 1917 z Lausanne ; † 9. Juli 1990 ze Strossburi) isch e schwizerisch-französischi Pianistin gsi. D Hélène Boschi hed 1952 un 1959 de Grand Prix du disque gwunne. De Priis isch en Uszeichnig für Musigufnahme, wo vo de Académie Charles Cros z Frànkrich vergäh wird. 1975 hed sie vo de Stadt Zwickau de Robert Schumann-Priis iberchoo. Notre histoire Gramophone - The world's best classical music review
D Marlies Schoch (* 18. Novämber 1940 z Herisau; † 23. April 2016) isch e Schwyzer Gaschtwirtin un barteilosi Bolitikeri gsii. D Schoch isch z Nöieburg uf d Handelsschuel gangen un het dert s Lehrerdiplom gmacht. Noch em Ärdbidem vu Agadir 1960 het si ne Johr lang z Marokko gläbt un het bim Widerufböu ghulfe. In dr USA isch si Kolaiteri vun eme Lager fir jidischi Chinder vu New York un New Jersey gsii. Speter het si zeh Johr as Primarlehreri z Vasön im Taminatal gschafft. Si isch ab 1971 d Wirti vum Uusflugsreschtaurant uf dr Hondwiler Höchi gsii. Da Reschtaurant hät si vu ihrem verstorbnige Vater öberno. Si hät im Johr druf bschlosse, de Bärggaschthof, wo nu z Fuess erraichbar isch, au im Winter offe zbhalte. Da hät si dänn au gmacht, und zwor a 365 Täg im Johr, inklusiv de Öbernachtigsmöglichkait im Madrazelager oder de drei Doppelzimmer. Sit 1993 gits e chlinni Luftsailbahn (Materialbahn) zum Läbesmittel un anderi Güeter uf d Hondwiler Höchi z transportiere. Si isch e Wirti für Gäscht us allne soziale Schichte gsii, hät es offes Härz für Ussesitter gha un hät Lüt ufgno, wo in ere schwirige Läbesphase gsi sind. Nöd umesuscht hät si
D Joggelihalle isch e Meerzwäckhalle, wo am 26. September 1976 offiziell eröffnet worde isch, aber scho sit 1975 brucht wird. Si befindet sich uf em Sportareal St. Jakob in dr Schwizer Gmäind Münchestäi, am Stadtrand vo Baasel. Dr Archidekt isch dr Giovanni Panozzo gsi. S Geböid het Halle und Rüüm in verschiidene Gröössine, wo für alli mööglige Arte vo Aaläss brucht wärde. Die Groossi Halle het e Flechi vo 2800 m², e Kapazidäät vo 9000 Sitzblätz und isch en Arena mit eme Charakter wo usgsproche multifunkzionell isch. Es brucht ni lang und mä het sä für e Rockkonzärt umbaut, oder für e Forum für Generalversammlige vo groosse Undernääme, e groossi Mäss für Fachlüt, e riisigi Kulisse für e Färnsee-Schou wie Wetten, dass..?, e Centre-Court für internazionali Dennisdurnier wie s Swiss Indoors, en Operebüüni, e Sportarena für Wältmäisterschafte oder e Ritpiste für Lipizzanerross. Die Chliini Halle het e Flechi vo 1050 m² und mä cha dört alli mööglige Sportaaläss veraastalte, aber au gsellschaftligi Funkzioone. Die Halle het e Kapazidäät vo 1500 Blätz. D Halle 2 het e Flechi vo 1782 m² und isch fast idäntisch mit dr Chliine Halle, nume e bitz gröösser. S Fuayee het e Bruttoflechi vo 3500 m²
Dr Albrecht Ludwig Berblinger (* 24. Juni 1770 z Ulm, wo-nr am 28. Januar 1829 au gschdorba ischt) ischt a deitscher Erfender ond Flugpioniir gwäa. Besser bekannt bei de Leit ischt seller Moo ondr dr Bezeichnong Schneider von Ulm. Dr Albrecht Ludwig Berblinger kommt am 24. Juni 1770 en dr Freia Reichsstadt Ulm an dr Donau uff d Welt. Seine Eltra geabet-em da gleicha Nama, wia-nr scho dr Vadder hot. Dr sell schafft em städtischa Zeighaus ond nemmt oft sein Jonga an sein Arbeitsplatz mit. Uff dui Weis kommt dr Albrecht junior scho en friher Jugend en Kondakt mit ällerloi technische Modell ond Gerätschafda, was uff dean Bua an graußa Eidruck macht. Dr alde Berblinger stirbt, wia sei Soh grad amol 13 Johr alt ischt. Vo jetzt oo muaß’r da Rescht vo seira Jugend em Woisahaus vorbrenga. Deet entscheidet au seine Erziher, welchan Beruaf er gefelligscht zo lerna hot: Schneider soll’r werra! Dr Berblinger lernt fleißich ond därf sich em Alder vo 21 Johr mit-em Moischdr-Titl schmicka. Dr Berblinger ischt so tichdich, dass’r bald an oigena Schneiderbetriib uffmacha koo. Weil sei Gschäft so guad lauft, stellt’r au mehrere Gsella ei, manchmol bis zo viir. Bis 1794 hot’r so viil vordäanet,