rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Rhyynisch Wöörterbuech isch äis von rund dryyssg soginante «groosslandschaftliche Wöörterbüecher», wos im tüütsche Spraachruum git und wo all obertüütsche, mitteltüütschen und nidertüütsche Tialäkt läxikograafisch erfassed. S Rhyynisch Wöörterbuech dokumäntiert de tialäktaal Woortschatz im Rhyyland und im Ruum Mosel und Saar. Usechoo isch es vo 1923 bis 1971. Anderi Wöörterbüecher, wo sich mit de Spraach i dëre Regioon abgänd, sind s Hischtoorisch Rhyynisch Wöörterbuech, es Projäkt us de 2000er-Jaar, wo de mittelalterlich Woortschaftz vom Rhyyland sell dokumäntiere, und s Rhyynisch Mitmachwöörterbuech, es Online-Wöörterbuech, wo 2007 aagfange woorden isch und wo d Usegäber d Lüüt uuffordered, sälber Woort und Bidüütige voorzschlaa. S Rhyynisch Wöörterbuech isch na im alte Tüütsche Ryych uufgläiset woorde, und doo sind d Gränze na ganz andersch gsyy. Es hät di doozmaalig prüüssisch Rhyyprovinz abteckt (aber ooni d Exklaave Wetzlar, für die isch nämli s Hesse-Nassauisch Wöörterbuech zueständig gsyy), dezue ane na s Siegerland (wo äigetli scho zu Weschtfaale ghöört) und di doozmaalig oldeburgisch Exklaave Birkenfeld (am Fluss Nahe). Wä me vo de hüttige staatliche Struktuuren uusgaat, gseets echli andersch uus: S Rhyynisch Wöörterbuech teckt die Mundaarten ab, wo im weschtlichen und im süüdliche Nordrhyy-Weschtfaale (Regierigsbizirk Düsseldorf und Köln, dezue na s Siegerland), im nördlichen und weschtliche Rhyyland-Pfalz
Di Alemannisch Wuche isch e Veraastaltig, wu syter anne 1996 all Johr im Spotjohr z Oberried stattfindet, zmaischt in dr erschte Oktoberwuche. D Idee zue dr Alemannische Wuche het dr domolig Oberrieder Burgermaischter Franz-Josef Winterhalter ghaa, wu syter anne 2007 Bresidänt vu dr Muettersproch-Gsellschaft isch. Im Lauf vu däne zee Däg git s verschideni Veraastaltige un Aaläss rund um di regionali Kultur, dr alemannisch Dialäkt, draditionäll Bruuchtum, Musik, Chunscht, Literatur, regional Ässe. Organisiert wird di Alemannisch Wuche vu dr Oberrieder Verain un dr Buure vu dr Waidgnosseschaft Erlebach. D Wuche fangt fascht all Johr mit eme Konzärt vum Oberrieder Mannegsangverain aa, s git e Mundarttheater, e Kulinarische Oobe, e Buuremäärt un e Chunschthandwärchermäärt. Zäme mit dr Muettersproch-Gsellschaft het s au scho Mundartwettbewärb gee, au Chorwettbewärb sin scho duregfiert wore. Hegschtpunkt all Johr isch dr Viiabdriib vu dr Waidgnosseschaft. Dr Viiabdriib as Volksfescht isch e Dradizion us dr Alpe, im Schwarzwald het mer des friejer nit eso gfyyrt. Mittlerwyli wird d „Alpabfahrt“ aber in mänke Ortschafte au im Schwarzwald as Fescht gfyyrt, ufchuu isch des wohl in dr 1990er Johr. Di rund 120 Chie vu dr Waidgnosseschaft wäre wie in dr Alpe mit Blueme gschmickt un d Lyt laufe mit dr
(13025) Zürich isch en Planetoid. Er isch am 28. Jänner 1989 vom Schwizer Astronom Paul Wild im Observatorium Zimmerwald bi Bern entdeckt wore und het di provisorische Bizaichnig 1989 BA öberchoo. Ane 2001 isch er noch de Stadt Zöri binamst wore. Er isch e stainige S-typ Planetoid miteme Dorchmesser vo rund fööf Kilometer und ghört zo de Phocaea-Famili. Im November het de amerikanische Astronom Brian Warner photometrisch d Rotationszitt vom Planetoid chöne bistime. Si duured 18 Stunde und 53 Minute.
EuroVelo ìsch a europäisch Netz vu lànga Velo-Waga. Ìm gànza ìsch dàs Netz mehr às 70 000 Kilometer làng, 's enthàltet àcht Nord-Süd-Waga, viar West-Oscht-Waga un zwei Rundwaga. S Projakt steht unter dr Veràntwortung vu dr ECF (European Cyclists’ Federation). D Idee vu'ma ìnternàtionàla Stroßanetz fer d Velo ìsch ànna 1995 entstànda. Àm Ààfàng ìsch's vu da ECF, „De Frie Fugle“ (Dänemàrk) un Sustrans (UK) igfiahrt worra. Zitter Àuigscht 2007 ìsch d ECF allei fer dàs Projakt veràntwortlig. Ànna 2009 hàt s Europäischa Pàrlamànt ìn dr EU-Kommission verlàngt, àss sa s Projakt EuroVelo un bsunderscht dr Wag EuroVelo 13 („Iron Curtain Trail“ uf Anglisch) unterstìtzt. Da EuroVelo 13 un dr EuroVelo 15 („Rhiiràdwag“) sìn d letschta vo ìns Netz derzüekumma sìn, ìm Septamber 2011. Ìm Dezamber 2012 hàt s Europäischa Pàrlamànt bschlossa, àss s EuroVelo-Netz ìns Projakt TEN („Trans-European Networks“, uf Anglisch) ufgnumma sott wara. As gìtt a pààr Regel, fer àss a Ràdwag àls EuroVelo-Route kààt ààgnumma wara: Nàtionàla or regionàla Ràdwaga verwanda, wo's ìm Lànd scho gìtt, oder wo scho vorgsah sìn. Dur mìndschens zwei Lander durageh. Mìndschens 1 000 km làng sìì. A klàra Bezeichnung hàà, wo güeta Verkàuifsmeegligkeita brìngt. A effektiva Plànnung hàà (Finànziarung, Pàtnerschàfta...). A
Schwyzerdütsch isch en Sammelbezeichnig für di säbe alemannische Dialekt, wo i de Schwyz gredt wärdet. In sim Buech «Was ist eigentlich Schweizerdeutsch?» definiärt dr Sprachwüsseschafter Arthur Baur scho im erschte Satz, dass Schwyzerdütsch d Umgangssproch sig, wo im alemannische Teil vo dr Schwyzerische Eidgenosseschaft allgemein gültig sig. Es sig die diräkti Fortsetzig vom Idiom, wo die alemannische Ywanderer mit sich broocht heige, wo sii sich in dr Schwyz niidergloo heige. Der Underschid zwüschem schwyzerdütschen und den anderen alemannische Dialäkt isch nid en Underschid im Sprachsystem (Syntax), sondern im Sprachgebruuch (Pragmatik). Di schwyzerdütsche Dialäkt underscheide sech also nid daderdür vo den anderen alemannische Dialäkt, das es bestimmti Merkmal oder Isoglosse gub, wo se vo den andere Dialäkt trennti, sondern daderdür, das ds Schwyzerdütsche fasch ohni Yschränkig als einzigi Umgangssprach bbruucht wird, während im Räschte vom alemannische Sprachgebiet näbem Dialäkt o ds Standarddütsche bzw. ds Französische gsproche wärde. E Folg dervo isch, das ds Schwyzerdütsche scharff und ohni d Müglechkeit vo Zwüscheforme vom Standarddütsche trennt isch. I de wenige Situatione, wo i d Standardsproch gwächslet wird, passiert dä Wächsel bi vollem Bewusstsy und wird oft o thematisiert. Das sech ds Schwyzerdütsche nid dür Merkmal im Sprachsystem uszeichnet, isch ir Sprachwüsseschaft unbestritte. So
D Làrg ìsch a Strom ìm Süda vum Elsàss (Frànkrìch). Sa ìsch 50,5 km làng, sa geht vu Owerlàrg bis uf Ìllfìrth, wo sa mìt dr Ìll zammakummt. D Qualla vu dr Làrg befìndet sìch z Owerlàrg, ìm Glàsbarg, àn'ra Heecha vu 500 m, nooch àn dr Schwitzer Granza. Dr Bàch geht dur dr Sundgàui, bi 28 Därfer, wia zum Beipiel Owersept, Nìedersept, Dàmmerkìrch, bis uf Ìllfìrth, wo-n'r a Nawafluss vu dr Ìll ìsch, àn'ra Heecha vu 250 m. Ìn dr reemischa Zitt hàt's a Ort gaa, wo „Larga“ gheißa hàt; da Ortsnàmma hangt zamma mìt em Nàmma vum Bàch. Da Reemischa Ort ìsch ìn dr Gegend zwìscha d hìttiga Gmeina Frìesa, Làrgìtza, Owerlàrg un Mooslàrg gsìì. Noh ìhra Qualla (47° 27′ 20″ N, 7° 14′ 20″ E), hàt d Làrg 14 Züeflìss: bis ìhra Mìndung mìt dr Ìll (47° 39′ 46″ N, 7° 14′ 22″ E). Wo d Làrg mìt dr Ìll zammakummt, hàt d Làrg a mìttlera nàtiirliga Àbflussmanga vu 3,46 m³/s; s Izugsgebìet umfàsst do 277,1 km². S Johr dura ìsch dia Àbflussmanga zìmlig unregelmaßig. Dr Strom ìsch àm strärkschta ìm Wìnter, zwìscha Dezamber un März. D Àbflussmanga vu dr Làrg ìsch zwìscha da Johra 1969 un
De Mnevis (altägyptisch: mr-wr; altgriech. Μνεῦις) isch i de ägyptische Mythologii de hailig Stier vo Heliopolis. Siin Kult isch nöd nu us ägyptische Quele sonder aus us griechische Bricht guet bizügt. De Mnevis isch wie de Apis, de hailig Stier vo Memphis, de Soo vo de hailige Chue Hesat. Er isch d Seel und de Herold vom Sunegott Atum-Re. Scho im Alte Riich isch de »Stier vo Heliopolis« vereert wore, siin Name isch aber erst abem Noie Riich öberliferet und werd zum Biispil zäme mitem Apis au i de Inschrift vom Stai vo Rosette gnennt. D Agoob vom Manetho, as d Vereerig vom Mnevis vom Pharao Choos vo de Zwaite Dynastii igfüert woren sai, isch wenig woorschiinli. De Stier isch ganz schwarz gsii und hett Hoor gege de strich ghaa, e Fettwulst am Nagge und Riisehöde. Em isch e Herde us scharze Chüe zutailt wore. Isch de Stier gstoorbe isch er zum Gott Osiris wore. De Fridhoof doe de hailige Stiere isch nördlich vo Heliopolis glege und s Bigräbnis isch e groosses Fest gsii und ganz Ägypte het müese näbis dezue biträäge. De Underägyptischi Pharao Bokchoris (öppe 720 bis 715 v. Chr.) het e gwöönliche Stier gege de Mnevis ghetzt,
D Hesat (altägyptisch: ḥs3.t "Grimmigi") isch i de ägyptische Mythologii e hailigi Chue gsii, wo as Näärmuetter vom junge Pharao agluegt woren isch. Si isch im 22. Oberägyptische Gau Atfih vereert wore und het as d Muetter vo de beede hailige Stiere Apis und Mnevis ggulte. Si isch as "Ersti vo de Chüe" agredt wore und mit de Isis verbunde gsii. Si isch a d Näärmuetter vom junge Pharao aagluegt wore. Hans Bonnet: Reallexikon der ägyptischen Religionsgeschichte. de Gruyter, Berlin/ New York 2000, ISBN 3-11-016884-7, S. 298 → Hesat, S. 402-405 → Kuh
De Bokchoris (öppe 720 bis 715 v. Chr.) isch en underägyptische Pharao vo de 24. Dynastii gsii. Sii Vatter isch de Tefnachte vo Sais gsii. I de Antiki hett as ann vo de groosse Gsetzgeber ggulte. Vom Bokchoris isch nume wenig bikannt. Er het mit de Nubier chrieget und het versuecht Ägypte wider z veraine. Nochdem de nubischi König Schabako ganz Ägypte underworffe ghaa het, het er de Bokchoris bi lebigem Liib verbrennt. De Bokchoris söll au gege de Stierkult gsii sii und het gege de hailig stier Mnevis vo Heliopolis gfrevlet. Kurt Sethe: Bokchoris. In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band III,1, Stuttgart 1897, Sp. 666–667. Jürgen von Beckerath: Chronologie des pharaonischen Ägypten. Die Zeitbestimmung der ägyptischen Geschichte von der Vorzeit bis 332 v. Chr. (= Münchner Ägyptologische Studien. Nr. 46). Philipp von Zabern, Mainz 1997, ISBN 3-8053-2310-7, S. 89–94.
D Bundesschtrõß 31 (Abkürzung B 31) isch è Bundesschtrõß z Südbaddè, wo in Oscht-Wescht-Richtung volauft. Si volauft vo Briisach a dè Gränz zuè Frankriich bis zuè dè Aaschlussschtell Sigmarszèll a dè Bundesautobaan 96 (A 96) bi Lindau. Zwǜschè m Übbergang vo dè Bundesautobaan (A 98) i d B 31 bi dè Aaschlussschtell Stockach-Oscht un dè Aaschlussschtell Sigmarszèll a d A 96 isch si è Deilschtugg vo dè Europaschtrõß E 54 Paris–Münchè. Wichtigi Ortschaftè a dè B 31 un Aaschlüss a andri Fèrnstrõßè: Briisach am Obberrhy (Bundesgränz D 415 – bis 2006 N415) Fryburg im Briisgau (A 5, B 3) Kirchzartè Buèchèbach Hinterzartè (B 500) Titisee-Neuschtadt (B 317) Löffingè (zwei Tankschtellè dirèkt a dè B 31, Schwarzwaldpark, Wuètèschlucht) Hifingè (B 27) Eschingè (B 33) Geisingè (A 81, B 311) Immèdingè (Vulkankrater Höwènegg un Donauvosickerung, B 311) Ängè (B 491) (B 31 isch dört abbègschtuèft) Stockach (A 98, B 14, B 313) Bodman-Ludwigshaffè (B 34) Übberlingè Uuldingè-Mühlhoffè Meersburg (B 33) Fridrichshaffè (B 30) Krèssbronn am Boddèsee (B 467) Wyßèbärg (B 12) Sigmarszèll (A 96, B 308) Lindau Iri Urschprüng hèt d Bundesschtrõß 31 in èrè aaltè Römerschtrõß für d Vobindung vo Feschtungè am Rhy (Briisach) mit dè römischè Heerschtrõß öschtlich vom Schwarzwald.
Skardhamúla (Maniotisch: Σκαραμαμούλα, älter: ʼσ Καρδαμοῦλα), amtlich Kardhamíli (noigriech. Καρδαμύλη) isch en Ort uf de Halbinsle Mani uf de Peloponnes z Griecheland im Nomos Messini. Skardamula litt imene fruchtbare Tal am Meer zue und het e guete natürliche Hafe. Nördlich vom Ort litt di mittelalterlichi Festi Varussi (Βαρούσια), wo im 12. Joorhundert baut woren isch. Di antiki Akropolis lit ufeme staile Fels öppe zwee Kilometer vom Meer ewegg und 800 Meter nördlich vom moderne Ort. Uf dem Hügel stoot d Cherche Ajia Sofia usem früene 17. Joorhundert. Us de antiki sind nume wenige Muure und Öberrest erhalte. Öppe 200 Meter vo de antike Akropolis ewegg isch en antiks Doppelchammeregraab, wo in Fels ineghaue woren isch und wo vo die Iihaimische »Grab vo de Dioskure« (τάφοι Διοσκούρων táfi Dhioskúron) gnennt werd, nöd wiit ewegg dodevo isch no e dritts Graab. D Altstadt vo Skardamula litt underhalb vo de Akropolis, me gege s Meer hii. Si bistoot us Hüser imene Mischstil us venezianische und maniotische Eliment, Woon- und Weertürn. D Cherche Ajios Spiridon isch i de erst Hälfti vom 18. Joorhundert vom Panagotis Trupakis baut wore. De isch de Vatter vom Michalis Trupakis, wo vo 1773 bis 1784 de Bey vo de
D Eleutherolakonen (altgriech. Ἐλευθερολάκωνες „Fraji Lakone“) sin e Bund vo merere eemoolige spartanische Periökestedt gsii, wo a de Chüste vom Lakonische Golf glege hend. Si sind uursprünglich Städt gsii, wo vo Sparta abhängig gsii sind. Noch de Niderlaag vom spartanische König Nabis ane 195 v. Chr. sind si vo Sparta loosglööst wore und vo de Römer under de Schutz vom Achäische Bund gstellt wore. Im Joor 146 v. Chr. hend die Städt e Bund bildet, wo sich noch de Noiorganisation ane 21 v. Chr. dör de Chaiser Augustus denn „Bund vo de Eleutherolakone“ gnennt het. D Mitglider sind selbständigi Poleis gsii. Vo dene hend e paari i de Römisch Chaiserzitt aigni Münze usegee. De Bund vo de Eleutherolakone isch ane 297 vom Chaiser Diokletian uufglööst wore, won de s Römische Riich umglideret hett. Nochem Pausanias hend im Aafang vierezwanzg Städt dezueghört, zo sinnere Zitt sinds achtzee gsii, wo zo de Eleutherolakon ghört hend: uf de Halbinsle Mani: Aigiai, Gythion, Las, Teuthrone, Pyrrhichos, Kainepolis am Vorpirg Tainaron, Oitylos, Leuktra, Thalamai, Alagonia, Gerenia. uf de Halbinsle Parnon: Asopos, Akriai, Boiai, Zarax, Epidauros Limera, Brasiai, Geronthrai, Marios Karl-Wilhelm Welwei: Eleutherolakones. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 3, Metzler, Stuttgart 1997, ISBN 3-476-01473-8, Sp.
Tschelefá (Maniotisch: Ḱελεφἀ), amtlich Kelefá (noigriech. Κελεφά; venedisch: Chielafa) isch e Festig (κάστρο, kastro) oberhalb vo Vítulo uf de Halbinsle Mani. Tschelefa isch ufere Hööchi baut wore, öber de Liméni-Bucht. Si messt rund 150 x 250 Meter, und hett mit öppe 15 Tuusig Quadrootmeter Platz för e Bsatzig vo 500 Maa botte. Di hööche Muure vo de Festig mit de drai Bastioone im Süüdweste sind no guet erhalte. D Festig isch ane 1670 vom Kuesy Ali Pascha baut wore, im Uuftraag vom türkische Groosswesir Küprülü. Di törkischi Bsatzig het e starche Drugg uf di Iihaimisch uusgübet, so as 1671 guet tuusig Biwonner vo Vitolo uf Korsika uusgwanderet sind under de Füerig vo de beede Familene Stefnópuli und Jatráni. 1685 hend Biwonner vo Vitulo Tschelafa bilageret und wo glii drufabe e venezischi Flotte underem Bifeel vom Francesco Morosini i d Liméni-Bucht iigloffe isch, hend sich Törgge ergee und Tchelefa isch zo de Republik Venedig cho. Zwoor hend Törgge e Joor druff versuecht Tschelefa zruggzerobere, aber ooni Erfolg. Denn im Joor 1715 isches a de Törgge glunge Tschelefa ooni Widerstand iznee. Um 1780 hend d Törgge d Festigg uufgee.
S Lied vom Ullikummi isch e hurritische Mythos, wo de Champf zwöschet em Staimonster Ullikummi und de Götter bischribt. Es isch e Tail vom Kumarbi-Zyklus. De Mythos isch uf hethitisch öberliferet, aber offesichtlich en Öbersetzig vom ene hurritische metrische Lied, wo z Syrie entstanden isch. Di wichitgste Schauplätz sind s Mittelmeer und de Berg Ḫazzi, wo i de antiki Kasion ghaisse hett und hütt Jabal Aqra oder Keldag. De Kumarbi, uuzfride, wel er vom Tessub enthront woren isch und den ono sii Soo Ḫedammu tödt hett, schlooft miteme Fels und zügt ase en andere Soo. D Schicksalsgöttine Ḫudena-Ḫudellurra helfet em Fels s Chind uf d Welt bringe, wo e Körper us Diorit het. Si trääged de Bueb zum Kumarbi, wo em de Name Ullikummi gitt und de Wunsch üsseret, as er s Königutm im Himmel gwüni. De Tessub aber söler wie Strau verschnetzle, wiene Ambaise vertrample und all Götter vom Himmel obaneabe schmaisse. De Ullikummi werd vom Impaluri, da isch de Wesir vom Meer, zo de Irsirra-Gotthaite broocht, di setzed en i d Underwelt uf di recht Schultere vom Riis Ubelluri. Er wachst zimmli schnell usem Meer use. De Sunegott Simigi gsiet en as erste und wert tooteblaich. Er goot
De Ḫedammu isch e Seetraach, wo im hurritsche Mythos d Götter und d Welt bidroot. De Mythos isch e Tail vom Kumarbi-Zyklus. De Kumarbi, uuzfride, wel er vom sim Soo Tessub enthront woren isch, zügt mit de Serdapsuruḫi, de Töchter vom Meer, de Ḫedammu. De wachst im Meer uuf und werd e riisigs Monster, wo tuusigi vo Tier uuffresst und d Chüste verwüestet. D Liebesgöttin Sauska gsiet en und rennt verschreggt zo erem Brüeder Tessub. Er merggt as näbis nöd stimmt und fröögt si, wa loos sai, si aber sait nume: »I ha Angst vor Schlange!« D Götter versuechet si uufzmuntere und si verzellt denn, wa si gsie hett. De Tessub förchtets und foot a gränne. De Eya, de Gott vo de Waishait, goot zom Kumarbi und frööget en, wiso er denn d Menschhait vernicht wöll: „Wenn Du d Menschhait zerstörsch, wer werd denn no a de Götter opfere? Niemert mee werd a der Broot opfere und Trankopfer. D Tessub werd müese e Pflueg i d Hand nee und d Ḫebat und d Sauska wered s Chorn selber male müese.“ D Sauska, wo sich wider erholt hett, griift zonere List. Si macht sich schöö und goot an Strand, zäme mit
D Ḫannaḫanna isch e hethitischi Muettergöttin und ghört zo de wichtigste Gotthaite. Ere Name isch e verdoppelig vo hethitisch ḫanna- „Groossmuetter“. Si isch waise und d Götter frööget si um Root. As Muettergöttin isch si för d Giburt zueständig und werd dromm hüüffig i hethitische Giburtsritual aagrueefe. Si luegt aber nöd nume för de menschlichi Noowuchs. Öberhopt isch si eng mit Fruchtbarkait verbunde und för si isch e Sichelfest gfiiret woore und e Fest vo e erste Feldfrücht. Ere Bott isch d Biine. Imene Mythos werd brichtet, wie verschidnigi Gotthaite inere Stadt ere Sitz nemed, d Ḫannaḫanna aber heb ere Sitz i de Mentschhait gnoo: „A de Götter sind Landloos ggee wore. D Sunegöttin het sich z Arinna hiigsetzt, d Ḫalmasuit z Ḫarpisa und d Ḫatepinu z Maliluḫa, d Schutzgotthait aber z Karaḫna und de schrecklich Telipinu z Tawiniya und de Ḫuzziya z Ḫakmis. För d Ḫannaḫanna isch aber kann Platz öbrigblebe, dromm isch för si d Mentschhait ere sin Sitz.« Gary M. Beckmann: Hittite Birth Rituals; StBoT 29; Harrassowitz 1983. ISBN 3-447-02310-4. Volkert Haas: Die hethitische Literatur., Walter de Gruyter GmbH & Co. KG, Berlin 2006, ISBN 978-3-11-018877-6. Galina Kellermann: La deesse Ḫannaḫanna; in Hethitica VII, 93-107. ISBN 90-6831-081-X
D Bundesstrõßè 34 (Abkürzung B 34) isch è Bundesschtrõß z Dütschland. Si füürt vo Basel am rächtè Hochrhyufer un s Chläggi un s Reièt un dè südliche Hegau gu Ludwigshaffè am Boddèsee. D Bundesstrõß fangt am Gränzübbergang Gränzach-Wyylè bim Gränzacher Horn aa, un gòt am Hochrhy nõch am Nordufer uèzuès übber Rhyfäldè, Säckingè un Waldshuèt bis Ärzingè. Dort gòt si witter als Schwizer H 13 übber Territorium vom Schaffuuserland, gnauer am linkè Rand vo dè Chläggirünni gu Schaffuusè un vo dört als Schwizer A4 nõch Tääingè i s Reièt. Als dütschi Bundesstrõß füürt si witter übber Gottmèdingè, Singè un Radolfzèll bis Ludwigshaffè am Boddèsee, wo si uff d B 31 drǜfft. Zwüschè Rhyfäldè un èm Gränzübbergang Ärzingè/Traadingè sowiè zwǜschè m Gränzübbergang Tääingè/Biètingè un dè Aaschlussschtell Gottmèdingè a dè A 81 isch d B 34 è Deilschtugg vo dè E 54 Paris-Münchè. D Fèrnstrõß vo Basel nõch Konschtanz, d Hochrhyschtrõß, isch i dè früè Neuzit als Könnigsschtrõßè benamst worrè un um 1767 zuè nèrè Chaussee uusbaut worrè. Dörtzmòls sin au neui Bruggè übber d Steina, d Wuètè un Schlüècht baut worrè. 1780 isch è zweimòl wöchentlich vokeerendi Boschtkutsch zwüschè Basel un Konschtanz ygrichtet worrè. D Landschtrõß vo Basel nõch Schaffuusè isch
D Marie Heim-Vögtlin (* 7. Oktober 1845 z Böze, Kanton Aargau; † 7. Novämber 1916 z Züri) isch di erscht Schwyzer Dokteri gsii. Si isch di erscht Schwyzeri gsii, wu an dr Universitet Züri e Medizinstudium absolviert het, un si isch Mitgrinderi vum erschte Schwyzer Frauespital gsii. D Marie Vögtlin isch e Dochter vum Julius Daniel Vögtlin gsii, em Dorfpfaarer vu Böze, un däm syre Frau Henriette geb. Benker. Anne 1868 het si verchindet, ass si Medizin studiere wett un e Dokteri wett gee. Des het e schwyzwyte Skandal verursacht. Bis dert hän si nume ne baar Uusländerne an dr Universitet Züri, wu as erschti Universitet z Europa Fraue zum reguläre Studium zuegloo het, chenne immatrikuliere, di erscht isch d Russi Nadeschda Suslowa gsii. D Verlobig vu dr Vögtlin mit ihrem Kusäng Friedrich Erismann, wu au Medizinstudänt gsii isch, isch vu däm no zwai Johr ufglest wore. Ass d Marie Vögtlin 1873 zum Exame zuegloo woren isch, het ihre Vater e schriftligi Bewilligung mieße yyhole. Noch em Exame het si si z Leipzig zur Gynäkologi spezialisiert un het e baar Monet in ere Entbindigsklinik z Dresden gschafft. Am 11. Juli 1874 het si z Züri ihri Doktorpriefig abglait mit dr
Wenkerböga send au fir Kempte im Allgai – Alteschried gmachd worra. Dr Boga hod d Nommr 40961. Dr Boga hod zwoi Doil. Fr Süddeidschland send a baar Froga drzua komma. 1 Im Winter fliegen die trockenen Blätter in der Luft herum. Im Winter flieget de dürä Blötter in dr Luft rum. 2. Es hört gleich auf zu schneien, dann wird das Wetter wieder besser. S hört gléi auf z' schneiet, nu (no?) wird s Weatter wieder bösser. 3. Tu Kohlen in den Ofen, damit die Milch bald zu kochen anfängt. Thua Kohla in Ofa, daß d Mill bald suit (= siedet). 4. Der gute alte Mann ist mit dem Pferd(e) auf dem Eis eingebrochen und in das kalte Wasser gefallen. Dr guat alt Ma ischt mit seim Roß dur's Eis braha und ins kalt Wassar nei g'falla. 5. Er ist vor vier oder sechs Wochen gestorben. S send 4 oder 6 Waha daß nar gschtorba isch. 6. Das Feuer war zu heiß, die Kuchen sind ja unten ganz schwarz gebrannt. S Fuir ischt z' schtark gwea, d' Datscha send ja unta ganz schwaz brennt. 7. Er ißt die Eier immer ohne Salz und Pfeffer. Ear ißt d Oier alleweil ohne
In däre Lischt wäre wichtigi Komponischte us dr europäische Chunschtmusik ufgfiert. 1514/15–1594 Giovanni Pierluigi da Palestrina 1532–1594 Orlando di Lasso 1557–1613 Giovanni Gabrieli 1563–1626 John Dowland 1566–1613 Carlo Gesualdo 1567–1643 Claudio Monteverdi 1571–1621 Michael Praetorius 1583–1643 Girolamo Frescobaldi 1585–1672 Heinrich Schütz 1632–1687 Jean-Baptiste Lully um 1637–1707 Dietrich Buxtehude um 1643–1704 Marc-Antoine Charpentier 1644–1704 Heinrich Ignaz Franz Biber 1653–1713 Arcangelo Corelli 1659–1695 Henry Purcell 1660–1725 Alessandro Scarlatti 1668–1733 François Couperin 1678–1741 Antonio Vivaldi 1681–1767 Georg Philipp Telemann 1683–1764 Jean-Philippe Rameau 1685–1759 Georg Friedrich Händel 1685–1750 Johann Sebastian Bach 1685–1757 Domenico Scarlatti 1697–1773 Johann Joachim Quantz 1699–1783 Johann Adolph Hasse 1714–1787 Christoph Willibald Gluck 1714–1788 Carl Philipp Emanuel Bach 1719–1787 Leopold Mozart 1732–1809 Joseph Haydn 1737–1806 Michael Haydn 1743–1805 Luigi Boccherini 1750–1825 Antonio Salieri 1756–1791 Wolfgang Amadeus Mozart 1770–1836 Anton Reicha 1770–1827 Ludwig van Beethoven 1778–1837 Johann Nepomuk Hummel 1782–1840 Niccolò Paganini 1784–1859 Louis Spohr 1786–1826 Carl Maria von Weber 1789–1860 Friedrich Silcher 1791–1864 Giacomo Meyerbeer 1792–1868 Gioacchino Rossini 1797–1848 Gaetano Donizetti 1797–1828 Franz Schubert 1801–1835 Vincenzo Bellini 1803–1869 Hector Berlioz 1804–1849 Johann Strauß (Vater) 1804–1857 Michail Glinka 1809–1847 Felix Mendelssohn Bartholdy 1810–1849 Frédéric Chopin 1810–1856 Robert Schumann 1810–1849 Otto Nicolai 1811–1886 Franz Liszt 1813–1883 Richard Wagner 1813–1901 Giuseppe Verdi 1818–1893 Charles