rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Birgit Klaus (* 17. Novämber 1964 z Bade-Bade) isch e dytschi Schurnalischti, Rundfunk- un Färnsehmoderatori un Autori. Di braiter Effetligkait chännt si vor allem dur s Magazin Planet Wissen, wu vum SWR Färnseh, vu BR-alpha un em WDR Färnseh all Dag vu Mentig bis Frytig uusgstrahlt wird. Ase chlai isch d Birgit Klaus z Bade-Bade ufgwagse. Anne 1971 sin iri Elter mit ere uf Sao#Paolo z Brasilie zoge, wu s di negschte segs Johr vu ire Chindhait verbrocht het. Noch em Abitur z Bade-Bade anne 1984 het si vu 1985 bis 1987 Psichology, Bolitik un Germanischtik an dr LMU München studiert. Noch ere Hoschpitanz bim Bayerische Rundfunk het di Dreiezwanzgjehrig zum erschte Mol chenne moderiere, nämli d Sändig „Live aus dem Schlachthof“. 1987/1988 het si d Klaus ire Sprächerzieig gwidmet, 1988 het si bim Radiosänder „Welle Fidelitas“ z Charlsrue ne Volontariat gmacht un 1991 e Redaktions-Volontariat bim Sidweschtfunk z Bade-Bade. Näbe ire Arbet as Redakteri un Moderatori vu dr Heerfunkprogramm SWF3 un speter SWR1 chännt me d Klaus vor allem dur s Magazin Planet Wissen, wu vum SWR Färnseh, vu BR-alpha un em WDR Färnseh im Wägsel all Dag vu Mentig bis Frytig uusgstrahlt wird. Si moderiert syt 2002
Sylheti (ꠍꠤꠟꠐꠤ odder সিলেটি) isch a Sprooch wo von äpper 11,8 Millione Mänsche waltwiit gschwätzt wird, vor allem in der Division Sylhet vo Bangladesch und z Indie im Barak-Tal z Assam und in Teil vo Tripura. So wie Alemannisch gilt Sylheti als Dialäkt (a Dialäkt vom Bengalisch), au wenn viili Lüt meinet, es sigi an eigeständigi Sprooch. Sylheti isch a tonali Sprooch. In Indie und Bangladesch isch Sylheti näd als offizielli Sprooch anerkannt. Sylheti hat an eigeni Schrift, Sylheti Nagari. Wie Alemannisch hat's abber kei standardisierti Orthographie. Sylheti teilt äpper 70 % vo sim Vokabular mit Standard-Bengalisch.
Mit em Wort Volk (mittelhochdütsch volc us althochdütsch folc, vo urgermanisch fulka „Abdäilig vo dr Armee“) wärde allgemäin (groossi) Grubbe vo Mensche bezäichnet, wo dur kulturelli Gmäinsamkäite, reali oder fiktivi gmäinsami Abstammig oder e politisch und rächtlig organisierte Persooneverband zun ere underschäidbare Äihäit zs#mmegfasst si. E Definizioon, wo alle wurd basse, git s nit. Dr Begriff umfasst e bräits Spektrum vo alle mööglige soziologische, ethnische, nazionaale und vornazionaale politische, demokratiitheoretische, staatsrächtlige und theologische Bedütige. Sit em 18. Joorhundert isch er emozionaal hooch ufglaade und wird brucht zum Revoluzioone, Chrieg und verschidnigi Herschaftsforme z legitimiere. Und immer wider goot s drum, wär zum Volk gehöört und wär nit. Hüte goot mä drvo us, ass e Volk e sozials Konstrukt isch, das häisst, dass es erst entstoot, wenn im Diskurs entschiide wird über d Fremd- und Sälbstzueschriibig vo de Mitgliider. Verwandti Begriff mit Bedütige, wo sich zum Däil überschniide, si Ethnii, Stamm, Nazioon, Bevölkerig und Staatsvolk. Peter Brandt: Volk. In: Historisches Wörterbuch der Philosophie, Bd. 11, Schwabe Verlag, Basel 2001, S. 1080–1090 (online). Peter Brandt: Volk. In: Staatslexikon der Görres-Gesellschaft|Staatslexikon. Recht, Wirtschaft, Gesellschaft. 8., völlig neu bearbeitete Auflage, Bd. 6: Volk–Zweites Vatikanisches Konzil. Herder, Freiburg 2022, ISBN 978-3-451-39516-1, Sp. 1–9. Franz-Josef Deiters:
Weimar isch e kräisfreiji Stadt z Thüringe in Dütschland, wo für iir kulturells Erb bekannt isch. Es isch e Middelstadt und lit am ene Booge vo dr Ilm südöstlig vom Ettersbärg, wo mit 478 Meter dr höggst Punkt im Thüringer Becki isch. D Stadt het öbbe 65'000 Iiwooner (2021) und isch noch Erfurt, Jena und Gera die viertgrössti Stadt z Thüringe. Weimar isch e Middelzentrum, wo zum Däil Funkzioone vom ene Oberzentrum erfüllt, und sich sit 2004 Uniwersidäätsstadt säit. Nääbe dr «Bauhaus-Uniwersidäät» isch au d «Hochschuel für Muusig Franz Liszt» und d «Herzogin Anna Amalia Bibliodeek» dört dehäi, und Behörde wie s Thüringer Oberverwaltigsgricht, s Thüringer Landesverwaltigsamt, dr Thüringer Verfassigsgrichtshoof und s Thüringische Landesamt für Dänggmolpflääg und Archeologii. Weimar isch sit 1547/52 Haupt- und Residänzstadt vom Herzogdum Saggse bzw. Saggse-Weimar, spööter Saggse-Weimar-Eisenach (sit 1815: Groossherzogdum) gsi. Es isch 1816 dr erst Staat z Dütschland gsi, wo sich e Verfassig gee het. Paralleel zur Daaging vo dr Nazionaalversammlig vom 6. Februar 1919 bis zum Septämber 1919 isch Weimar au dr Sitz vo dr Regierig vo dr Weimarer Republik gsi, wo sich denn konstituiert het. Vo 1920 bis 1952 isch Weimar d Hauptstadt vom Land Thüringe gsi. 1999 isch si d Kultuurhauptstadt
Dr Max Haufler (* 4. Juni 1910 z Baasel; † 25. Juni 1965 z Züüri) isch e Schwizer Schauspiiler und Mooler gsi. Näben em Emil Hegetschweiler, em Heinrich Gretler, em Alfred Rasser, em Schaggi Streuli, em Ruedi Walter und dr Margrit Rainer het er zu de groosse Dütschschwizer Volksschauspiiler vo sinere Zit ghöört. Wie dr Sigfrit Steiner isch er au as Filmreschissör und Dräibuechautor bekannt gsi. Vor sinere Filmlaufbaan isch er e Kunstmooler gsi. Dr Haufler isch e Soon vom Schwizer Glaasmooler Fritz Haufler und dr Italiäänere Anna Artaria gsi. Si Unggle isch dr Paul Artaria gsi. Noch dr Schäidig vo sine Eltere isch d Mueter mit iim und sinere jüngere Schwöster Esther 1917 uf de Monte Verità in dr Noochberschaft vom Hermann Hesse züüglet. Spööter si si uf Agnuzzo, wo si Mueter e chliini Bangsion gfüert het und dr Haufler uf d Schuel het chönne. Dr Haufler het sich scho mit zwölfi welle umbringe. Mit sibzääni het er sich sälber s Moole biibrocht und gliichzitig Underricht bim Paul Camenisch gnoo. 1928 het er zum erste Mol sini Bilder usgstellt und isch e Fründ vom Coghuf worde. Er isch as Mooler in Öiropa umegräist, het sich aber s Lääbe vilmol
D Resslirytti isch vo 1935 bis 1939 e politischs Gabare in dr Stadt Baasel gsi. S Gabare Resslirytti (baaseldütsch für Karussell; vollständig Naame: Das kleine Zeittheater ‹Resslirytti›) isch 1935 vom Willy Ackermann, Charly Terffola (äigentlig Affolter) und em Naum Mitnik-Gauss z Baasel gründet worde as politischs, antifaschistischs Gabare, wo aber au anderi aktuelli Thema us em Schwizer Alldaag behandlet het. S erste Brogramm isch am 16.9.1935 im Gambrinus-Saal z Basel ufgfüert worde. Vo denn aa het d Resslirytti dört und im Kiechli ufgfüert: «Eingang verboten», «Immer luschtig!», «Kaibe Zytte!» und anderi. Si isch au regelmäässig uf Durnee in dr Schwiz gsi, wie im Zürcher «Hirschen» und im «Corso-Theater» z Bärn. Mitgspiilt häi under anderem dr Alfred Rasser, d Sylvia Wagner, dr Walter Hoffmann, d Claire Kaiser, dr Ettore Cella, d Lotti Krauss, d Margrit Rainer, dr Peter W. Staub, d Bessie Hoffart, d Gretl Henar, d Gretl Bömly, dr Willy Ackermann und dr Marc Doswald. Dr Charly Treffola, dr Jakob Stebler, dr Rudolph Bolo Maeglin, dr Hans Wilhelm Keller und dr Charles Ferdinand Vaucher häi d Text gschriibe. As Komponiste und Begläiter am Klavier häi dr Erich Ziegler und vo 1937 aa dr Robby Frey gschafft, wo au die künstlerischi
S Gabare isch e Form vo dr Chliikunst, wo daarstellendi Kunst (schauspiilerischi Szeene, Monoloog, Dialoog, Pantomiime), Lüürik (Gedicht, Ballade) oder Muusig vilmol in dr Form vo Satire oder Polemik mitenand verbindet. D Motivazioon vom Gabare isch gsellschaftskritisch, komisch-unterhaltsam und/oder künstlerisch-esthetisch. S Wort Gabare stammt vom französische cabaret (Bäiz) und isch as Kabarett [kabaˈʀɛt] iidütscht worde. S Wort Cabaret sälber wird internazionaal und histoorisch vilmol as Sünonüüm für Revue verwändet. S Wort Kabarett het au d Bedütig von ere dräibaare Spiiseblatte mit chliine Fächer oder Schüsseli. D Gränze zwüsche Gabare und Comedy und Stand-up-Comedy si fliessend; so isch s mänggisch schwiirig z sääge, öb Künstler wie zum Bispil dr Michael Mittermeier, dr Django Asül, dr Josef Hader oder dr Alfred Dorfer zum Schanr vom Gabare oder vo dr Comedy ghööre. Grundsetzlig stoot im Gabare eender d Kritik vo öffentlige Eräigniss oder Persoone us dr Politik und dr Gsellschaft im Middelpunkt, wääred sich d Comedy und d Stand-up-Comedy vilmol uf eender die komische Fassette vo Komflikt mit dr äigene Umwält konzentriere. Vor allem bim Gabare muess dr Zueschauer die gsellschaftligi Realidäät zimlig genau kenne, für zum alli Hiiwiis und Wortspiil z verstoo. Gwendolyn von Ambesser: Schaubudenzauber – Geschichte und Geschichten eines legendären
Dr Valentinian III. (* 2. Juli 419 z Ravenna; † 16. Merz 455 z Rom), mit vollständigem Naame Flavius Placid(i)us Valentinianus, isch vo 425 bis 455 Kaiser vom Weströömische Riich gsi. Er isch wääred sinere Regierigszit lang under em Iifluss vo sinere Mueter Galla Placidia und vom mächdige Magister militum Flavius Aëtius gstande. E Joor bevor er zum Augustus erhoobe worde isch, het dr Valentinian die käiserligi Würde vom e Caesar vo sim Halbgusää und Mitkaiser Theodosius II. (regiert 402–450) überchoo. Wääred sinere früeje Regierigszit häi dr Aëtius, dr Generaal Flavius Felix und dr Comes africae Bonifacius um d Macht im westlige Riich kämpft. Dr Aëtius het sini Riwaale besigt und isch denn gege die germaanische Stämm ins Fäld zooge, wo ins Riich iigfalle si. Au gege d Hunne under em Attila und sini Vasalle het dr Aëtius kämpft und si schliesslig 451 mit Hilf vo de Westgoote under em Theuderich I. in dr Schlacht uf de Katalaunische Fälder gschlaage und sä us Gallie verdriibe. Dr Aëtius het möögligi Riwaale uf d Site gschafft und het si Stellig z Ravenna welle verbessere mit dr Verloobig vo sim Soon mit dr Dochder vom Kaiser Valentinian III. Dä het denn 454 si
Dr Pius X. (làtiin. Pius X; itàl. Pio X; aigentlig dr Giuseppe Melchiorre Sarto [dʒuˈzɛppe melˈkjɔrre ˈsarto]; * 2. Jüüni 1835 z’ Riese, Lombardo-Venezia; † 20. Àuigscht 1914 z’ Rom) ìsch vu 1903 bis 1914 Pàpscht vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch gsìì. Dr Pius X. bezaichnet maa-n-oft àls „konsärwàtiiver Reformpàpscht“, wial’r vìela Reforma un Ernäijerunga unternumma hàt, fìr d’ kàthoolischa Kìrìch geega dr Iifluss vum Modärnischmus z’ schtärka. Ar hàt zem Biischpìel litürgischa Reforma unternumma un d’ scholastischa Gotteslehr un Filosofii bfärdert. Sii Wàhlschpruch ìsch Instaurare omnia in Christo („Àlles ìn Chrìschtüs ärnäijera“) gsìì. Sii Priaschtertumm hàt dr Pius X. ìn dr Jumpfra Mària gwìdmet, unter’m Tìtel „Unsra Liawa Fràui vu dr Vertroithait“. Ìn siim Motu proprio Tra le sollecitudini ànna 1903 hàt’r d’ „litürgischa Beweegung“ unterschtìtzt. Züadam hàt’r ìn da Glàuiwiga-n-ämpfoohla, uff a reegelmaassiga-n-Àrt d’ Kommünioon z’ bikumma. Ar hàt àui d’ Äärschtakommünioon fìr da Kìnder àb 7 Joohra züagloo —dàs ìsch a düürhàfta Veränderung ìn dr Kìrìch gsìì. Wia siina Vorganger hàt’r dr Thomischmus àls d’ hàuiptliga theoloogischa Rìchtung ìn da kàthoolischa Lehrànschtàlt bfärdert. Àls Pàpscht hàt’r sìch schtark geega mehrera filosoofischa Rìchtunga vum 19. Joohrhundert gschtällt, wo ìn siina Àuiga unverainbàr mìt da kàthoolischa Glàuiwensprìnzipia gsìì sìnn. Dr
Die hoochdütsche Dialäkt oder Mundarte wärde südlig vo dr Benrather Linie (mänggisch wird au d Uerdinger Linie zur Drennig gnoo) gschwätzt und umfasse middel- und ooberdütschi Underdialäkt. Si umfasse regionaali Sproochwarietäate in de hööcher gläägene Gebiet vom dütsche Sproochruum und iir gmäinsaams Charakteristikum isch die zwäiti oder (alt)hoochdütschi Lutverschiebig, wo vollständig oder däilwiis bassiert isch. D Churzbezäichnig «Hoochdütsch», wo allgemäin brucht wird, cha liicht missverstande wärde, wil si vo de mäiste Lüt sünonüüm mit «Standarddütsch» bzw. «Schriftdütsch» brucht wird. In däm Ardikel goot s bim Hoochdütsche im Sinn von ere regionaale Sproochwarietäät in de hööcher gläägene Gebiet vom dütsche Sproochruum, wo sich, histoorisch gsee, im ene änge Dialäktkontinuum mit de regionaale Sproochwarietääte (Niidersäggsisch und Niiderfränkisch) in de niidere Gebiet vom dütsche und niiderländische Sproochruum befunde het. Zu de Sprooche, wo us hoochdütsche Mundarte entstande si, ghööre s Standarddütsche (mäistens äifach as „Dütsch“, „Hoochdütsch“ oder „Schriftdütsch“ bezäichnet), s Jiddische und s Luxeburgische. Die hütigi hoochdütschi Schriftsprooch isch in de vergangene 500 Joor noch dr Erfindig vom Buechdruck entstande. As Amts- und Schuelsprooch het si siider die gschwätzte dütsche Dialäkt immer mee verdrängt. Hoochdütschi Dialäkt wärde in de middlere und südlige Gebiet vom dütsche Sproochruum gschwätzt, nämlig in Dütschland, Ööstriich, dr Dütschschwiz,
D Fédération Internationale de Ski (abkürzt FIS) isch dr internazionaali Schi-Verband. Dr Sitz vom Verband befindet sich z Ooberhoofe am Thunersee in dr Schwiz. D Abchürzig FIS wird in alle Sprooche benützt. Dr FIS isch zueständig für e Bräite- und au für e Spitzesport, zum Bispil het si d Reegle erloo, wie mä sich uf Schipiste muess verhalte. Zur Zit si 132 Mitgliidverbänd aagschlosse (Stand: 2018). Dr Wältgöp isch die höggsti vo de FIS-Wettkampfserie. In de Sportarte, won er din veranstaltet wird, git s näben em Gsamtwältgöp, dr sogenannte „Groosse Kristallchuugele“, no Wältgöp in de äinzelne Diszipline, die sogenannte „Chliine Kristallchuugele“. En Usnaam bildet dr Grasschi-Wältgöp, wo nume d Gsamtsiiger e Wältgöptrofäe überchömme. Für d Nazioone- oder Tiimwältgöp wärde d Wärtige vo de Fraue undde Manne zsämmegrächnet. Äänlig wie bi de Groosseräigniss git s au underklassigi Wettkampfserie. Näbe de Kontinentalgöp (im alpiine Schisport bsundrigs dr Öiropagöp und dr Nor-Am Cup) und em Schilanglauf-Marathon-Göp zelle au FIS-Renne drzue und dr B-Wältgöp, wo in mängge Diszipliine usdräit wird. In dr Nordische Kombinazioon het sich bis zur Säson 2007/2008 e Süsteem etabliert, wo d Athlete je noch iirer Läistig vom B-Wältgöp zum A-Wältgöp häi chönne ufstiige oder bi schlächte abgstiige si. Commons: Fédération
48.137211.6357Koordinate: 48° 8′ 13,9″ N, 11° 38′ 8,5″ O Die Süüddütschi Zitig (SZ) isch e dütschi überregionaali Abonnement-Daageszitig. Si wird sit 1945 vo dr Süddeutsche Zeitung GmbH, wo zum Süüddütsche Verlaag gehöört, z Münche uusegee. Dr Süüddütschi Verlaag ghöört sit em 29. Februar 2008 zu 81,25 Brozänt dr Süüdwestdütsche Medie Holding (SWMH) mit Sitz z Stuegert, wo d Hauptgsellschafter von ere d Medien Union und d Grubbe vo de Württebärgische Verleeger si. Aaddäil het au d Verleegerfamilie Friedmann. D Shefredaktöör si dr Wolfgang Krach und d Judith Wittwer. Dr Vorsitzend vom Uusegääberroot isch dr Thomas Schaub. Im eerschte Quartal 2022 si 309.050 Exemplaar verchauft woorde (das sind 25,3 Brozänt weeniger als 1998). Die Süüddütschi Zitig het noch dr Bulwarzitig Bild die zwäithöggsti Uflaag vo de dütsche Daageszitige. Si wird vo Schurnaliste as äins vo de dütschsproochige Leitmedie iigstueft. Noch iirem Redakzioonsstatut sträbt die Süüddütschi Zitig (SZ) e „freihäitligi, demokratischi Gsellschaftsform noch liberaale und soziaale Grundsätz“ aa. D Öffentlikäit gseet si as linggsliberaal bzw. „e chli linggs vo dr Middi“. Spezifisch für die Süüddütschi Zitig isch s Gwicht, wo si dr Kultuur git. S Föiton chunnt diräkt noch em bolitische Däil. Näbe dr Glosse Streiflicht oobe uf dr Diddelsite isch d
Dr Georg Cornelissen (* 1954 z’ Kevelaer, Nordrhii-Westfààla) ìsch a diitscher Schproochwìssaschàftler un a Schpeziàlìscht fìr d’ nììderrhiinischa Mundàrta. Ar hàt zàhlriicha Biacher verfàsst ìwwer d’ Diàläka un Regioläkta vum Rhiilànd, d’ regionààla Schproochgschìcht un d’ diitsch-nììderlandischa so wia d’ rhiilandisch-westfäälischa Schprooch- un Diàläktforschung. Dr Cornelissen hàt d’ Schproochwìssaschàfta, Gschìcht un Nììderlandisch àn dr Üniwärsitäät z’ Köln un Bonn gschtudiart. Sii Dokterwìrda hàt’r ànna 1983 àn dr Üniwärsiteet vu Bonn bschtànda. Siina Hàbilitàzioonsschrìft hàt’r ìwwer d’ nììderlandischa Schprooch ìm pröissischa Gelderlànd un siina Àbleesung durs Hoochdiitscha-n-ìm 18. un 19. Joohrhundert gschrììwa. Drnooh ìsch’r ìn da Joohra 1980 Mìtàrwaiter àm Àmt fìr rhiinischa Làndeskund vum Làndschàftsverbànd Rhiilànd gsìì. Doo hàt’r ìwwer d’ Äntwìcklung vu da Rhiinischa Dokumenta gforscht, era aifàcha Lüütschrìft fìr d’ lokààla Schproocha un Diàläkt vum Nììderrhii bis ìm süüdliga Pfàlz. Vu 2007 bis ìm Àwrìl 2021 ìsch’r Laiter vum Ìnschtitüüt fìrs rhiinischa Làndeskunda un Regionààlgschìcht vum Làndschàftsverbànd Rhiilànd gsìì; dàs Àmt hàt’r vum Fritz Langensiepen ìwwernumma, wo ìn Rüahjschtànd gànga-n-ìsch. Sitter 2008 ìsch dr Cornelissen Mìtglìed ìm Biiroot vu dr Akademie för uns Kölsche Sproch (d’ „Àkàdemii fìr unsra Kölscha Schprooch“). Fìr sii Engaschment ìn dr Schproochwìssaschàft ìsch dr Cornelissen ìm Jüüni 2021 mìt’m Verdianschtkritz àm Bànd vu
D Maja Beutler (* 8. Dezämber 1936 z Bärn as Maja Maroni; † 13. Dezämber 2021 au dert) isch e Schwyzer Schriftstelleri un Dramatikeri gsii. D Maja Beutler isch z Bärn ohni Gschwischtrig as Dochter vun eme Druckereibsitzer ufgwagse un isch ab 1956 z Züri uf d Dolmetscherschuel gange. Noch em Diplomabschluss as Prässe- un Gschäftsibersetzeri isch si fir ai Semeschter uf Paris an d Sorbonne. Z London het si ne Änglisch-Zertifikat (Cambridge Proficiency) gmacht un im Buechlade vu dr „Times“ gschafft. An dr Uniwersitet im italienische Perugia het si ne Zuesatzexame fir italienischi Literatur gmacht un um die Zyt au as Ibersetzeri in dr Schokoladefabrik Perugina gschafft. Derno het si z Rom as Dolmetscheri bi dr Mueterfirma, Buitoni International, gschafft. Aafangs 1960 het si fir di italienisch Unesco-Kommission di dritt europäisch Unesco-Konferänz fir dr Fride organisiert, wu z Sizilie gsii isch. Wel ire Vater zwee Monet speter veruufallt isch, isch si in d Schwyz retuurgange un het d Familie-Druckerei wytergfiert. Anne 1961 het si dr Urs Beutler ghyrote, wu friejer z Bärn in dr Nochberschaft gläbt het, aber langi Johr z Lausanne un z New York gschafft het. Si hän zäme drei Chinder iberchuu, zwee Sihn (Martin, * 1963
Ecône ìsch a Wiiler vu dr Gmaind Riddes ìm Bezirk Martinàch ìm Kàntoon Wallis ìn dr Schwiiz. Ànna 2000 hàt dr Ort 509 Iiwoohner ghàà. Bekànnt ìsch Ecône vor àllem àls Sìtz vu dr tràdizionàlischta kàthoolischa Priaschterbriaderschàft St. Pius X., wo vum Arzbischoof Marcel Lefebvre grìnda worra-n-ìsch. Schuu-n-ìn dr reemischa Zitt ìsch Ecône bsìedelt gsìì. Ìn dara Zitt ìsch dr Ort unter’m làtiinischa Nàmma Esquinium bekànnt gsìì. Ìm 13. Joohrhundert hàt dr Bsìtz Ecône ìn da Härra vu Turn gheert. Ànna 1302 hàt dr Peter vum Turn dr Hoof mìt siina Giater ìn da Chorhärra vum Groossa St. Bärnhard verkàuift. Ànna 1822 ìsch Ecône Sìtz vu dr kàntonààla Làndwìrtschàftsschüal worra, wo d’ Chorhärra verwàltet hann. D’ Schüal ìsch bis 1922 ìn Betriib blìewa. Ànna 1968 ìsch s’ Güat àn Prìwààtlitt verkàuift worra, wo ’s ànna 1970 ìn dr Priaschterbriaderschàft St. Pius X. ìwwerloo hann. S’ Güat bsìtzt d’ Briaderschàft sitter 1979 nìmm, àwwer dr Priaschterseminàri-n-ìsch noch hìtt därt. Frédéric Giroud: Ecône. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. B. Meizoz: Bref aperçu historique sur la commune de Riddes, in Ann. val., 1935, S. 429–438 J. Anzévui: Le drame d'Ecône, 1976 Commons: Écône – Sammlig vo Multimediadateie Normdate: GND: 4234831-6 | VIAF:
D’ Priaschterbriaderschàft St. Pius X. (làtiin. Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X, Kìrzel FSSPX; umgàngsschprààchlig oft Piusbriaderschàft odd’r Piusbriader) ìsch a Priaschterverainigung vu kàthoolischa Tràdizionàlischta. Grìnda worra-n-ìsch sa ànna 1970 vum Arzbischoof Marcel Lefebvre z’ Ecône ìm Schwiizer Kàntoon Wallis. Ìhra Hàuiptziil ìsch d’ Üüssbìldung vu reemisch-kàthoolischa Priaschter, wo d’ làtiinischa Mass vu 1962 abhàlta. Mìt dr Zitt hàt d’ Briaderschàft ìmmer mehr Priaschter gwäijt un hàt zàhlriicha Seelsorgazäntra-n-ìn dr gànza Walt grìnda, wo „Priora“ haissa. Ìn jeedem Prior laawa zamma mehrera Priaschter ìn Gmainschàft un versorga ìn da Glàuiwiga ìn da Kàpalla, wo mìt’m Prior verbunda sìnn. Sa lehra àui àn da Schüala vu dr Briaderschàft. Dr Sìtz vu dr Piusbriaderschàft bfìndet sìch hìtt z’ Mänzinge-n-ìm Kàntoon Zuug. D’ Priaschterbriaderschàft betràchtet sìch àls Bschtàndtail vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch, àwwer lehnt s’ Zwaita Vàtikànischa Konzil (1962–1965) àb, un bsunders d’ näija Lehra um dr Religioonabund, Religioonsfräihait, Kollegialitäät vu da Bischääf so wia d’ Litürgiireform, wo-n-uff Ànordnung vum Konzil äntschtànda-n-ìsch. Dia Näijhaita betràchtet sa àls „modärnistisch“; sìe datta-n-a Bruch dàrschtälla mìt wàs d’ Kìrìch bisharig glehrt hàt. Schtàttdässa bfärdert sa-n-a Ärnäijerung vum Priaschtertumm so wia d’ „Verbraitung un Wìederhärschtällung vu dr achta kàthoolischa Lehr“. Sitter 2018 ìsch dr Itàlianer Davide Pagliarani dr
D Quantidäät bezäichnet in dr Linguistik d Duur vo Sproochlut. In dr Fonetik goot s drbii um die absoluti Kwantidäät, in dr Fonologii hingege um d Kwantidäät, wo entschäidend isch für d Bedütig, zum Bispil die underschiidligi Duur vo de Vokaal bim dütsche Minimaalbaar „lahm“ /laːm/ (langs a) vs. „Lamm“ /lam/ (churzes a). Je noch dr Sprooch cha d Kwantidäät bi Vokaal oder bi Konsonante e Rolle spiile. Isch e lange Vokaal sproochgschichtlich uus eme churze entstande, redt me von ere Deenig. D Kwantidäät vo Konsonante wird in vile Theorie mit dr Geminazioon gliichgsetzt. Lutlig het sich im Früenöihochdütsche s Middeldütsche vor allem dur Verändrige im Vokaalsüsteem vom Alemannische abdrennt und isch vonere "Kwantidäätssprooch" zunere "Akzäntsprooch" worde, wääred s Alemannische nööcher am Middelhochdütsche bliibe isch und d Vokaal-Kwantidääte bhaltet het. Helmut Glück (Hrsg.), mit dr Friederike Schmöe: Metzler Lexikon Sprache. 3., Uflaag. Metzler, Stuttgart/Weimar 2005, ISBN 3-476-02056-8. Nikolaj S. Trubetzkoy: Grundzüge der Phonologie. 4. Uflaag. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttinge 1967 (1. Uflaag postum Prag 1939). E Minimalbaar bestoot us zwäi Wörter mit underschiidlige Bedütige, wo die gliichi Zaal und Räijefolg vo Lut häi und sich nume in äim Lut oder Foneem underschäide. Geminazioon (latiinisch geminare ‚verdobble‘) bezäichnet in dr Linguistik
D Foneetik (altgriechisch φωνητικός phōnētikós, dytsch was zum Dööne, Sschwätze ghöört, vo φωνή phōnḗ, dytsch Stimm), au Lutleer, isch e wüsseschaftligi Diszipliin, wo sich mit dr gschwätzte Sprooch beschäfdigt und d Sprächlut under deene Aspäkt undersuecht: wie d Lut in de Beriich vo dr Guurgele (Keelchopf), vom Rache, vom Muul und vo dr Naase broduziert wärde, iiri akustische Äigeschafte und wie si woorgnoo und im Oor und im menschlige Hirni veraarbäitet wärde. D Foneetik isch en äigeständigs interdisziplinäärs Fachgebiet zwüsche Linguistik, Anatomii, Füsiologii, Nöirologii, Füsik und Mathemaatik. D Foneetik muess abgränzt wärde vo dr Fonologii (as eme Däilgebiet vo dr Sproochwüsseschaft), wo en andere Aspäkt vo de Sproochlut undersuecht. D Fonologii isch Däil vo dr Grammatik und behandlet Lut mit Hiisicht uf d Funkzioon, wo si im Süsteem vo verschiidene Sprooche häi. D Foneetik hingeege befasst sich mit de füsikaalische, nöiroloogische und füsioloogische Aspäkt, wo relewant si bim Broduziere vo Lut, iirer Überdräägig und Woornäämig, und drbii natuurwüsseschaftligi Methoode aawändet. J. C. Catford: A Practical Introduction to Phonetics. Oxford University Press, Oxford 1988, ISBN 0-19-824217-4. John Laver: Principles of Phonetics. Cambridge University Press, Cambridge 1994, ISBN 0-521-45655-X. Bernd Pompino-Marschall: Einführung in die Phonetik. 3. Uflaag. Walter de Gruyter, Berlin 2009,