rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Merowinger si e fränkischi Dynastii gsi, wo s Frankeriich vo 476 bis 750 gregiert het. Noch ihne hai d Karolinger d Macht im Riich übernoh. Si hai die gallisch-römischi Kultur und s Christedum übernoh und sich uf römischi Verwaltigspraktike gstützt. Wil si in dr Übergangszit vo dr Antike zum Middelalter gläbt hai, wo dokumentarisch schlächt beleit isch, isch nume wenig bekannt von ene. Dr Name vo dr Dynastii chunnt vom Name Merowech, vo wäm me wenig weiss, usser dass er König vo de Salfranke im Hennegau mit dr Hauptstadt Tournai (Belgie) gsi isch, ass dr Childerich I. si Sohn gsi isch und ass er öbbe im Johr 457 gstorbe isch. Dr Childerich isch e Föderat vo Rom gsi und het au für d Römer kämpft. Si Nochfolger isch dr Chlodwig I. gsi, wo 481 oder im Johr druf König worden isch. Er het sich zum Herrscher vo alle salische Franke ufgschwunge, het 486 dr letzt römisch Machthaber in dr Gegend, dr Syagrius, abgsetzt und het d Gebiet vo de Rhiifranke und de Alemanne eroberet. Am Schluss het er über fast die ganzi ehemoligi römischi Provinz Gallie gherrscht, mit Usnahm vom Burgund und dr Provence. Noch dr Überliiferig isch er
Di uralische Sproche sin e Sprochfamilie vo de nadürlige Sproche. Si sin vor allem z Nordost- und Mitteleuropa und Nordwestasie verbreitet. 'S git öbbe 24 Millione Sprächer. Bis 1964 hän si finno-ugrischi Sproche gheiße. Mit em Begriff uralischi Völker fasst mer d Sprächer vo de uralische Sproche zämme. Am meiste Sprächer hän under de uralische Sproche Ungarisch, Finnisch und Estnisch; si ghöre alli zu de finno-ugrische Familie, wo z Europa noch de Indoeuropäische di gröschti Sprochgruppe isch. Samojedischi Sproche Nord-Samojedischi Sproche Nenzisch (Tundra-Nenzisch) Wald-Nenzisch Jurakisch (Ostnenzisch, Jurazisch) (usgstorbe) Enzisch (Jenissei-Samojedisch) Nganasanisch (Tawgi-Samojedisch) Süd-Samojedischi Sproche Selkupisch (Ostjak-Samojedisch) Matorisch (usgstorbe) Kamassisch (als samojedischi Sproch usgstorbe) Finno-ugrischi Sproche lüeg im Artikel "Finno-ugrischi Sproche" 'S werre vyl Affix und Suffix brucht. Di meiste Sproche hän meh Kasus wie z. B. di indoeuropäische Sproche (im Finnische 15 und im Ungarische 23) D Ändige hänge meistens vo de Vokalharmony ab. 'S git kkei grammatikalischs Gschlächt. 'S Attribut stoht vor em Wort, wo's sich druff bezieht. 'S Attribut basst sy Genus und Kasus nit a. Noch Zahle und Zahlwörter stoht de Singular. 'S git kei Übersetzig für s Verb "ha"; säll wird umschrybe (bsp: ung. Nekem van macskám, wörtlig übersetzt: mir isch [e] Chatz, woby s Wort
New York City [nuːˈjɔːɹk] (offiziell The City of New York) isch e Weltstadt an dr Ostküste vo de USA. Si het acht Millione Iiwohner und isch die grösst Stadt im Land. Ihre Spitzname isch Big Apple (Dr Gross Öpfel). Uf ihrem Sigel schribt sich d'Stadt mit ihrem latinische Namme Civitas Novi Eboraci: SIGILLVM CIVITATIS NOVI EBORACI - noch em römische Namme vu York in Ängland. Für zum se vom Bundesstaat New York z underscheide, sägen ere d Amerikaner New York City, was as NYC abkürzt wird. Si isch in fünf Boroughs (Stadtbezirk) ideilt: Manhattan, Bronx, Brooklyn, Queens un Staten Island. D Metropolregion New York het 18 Millione Iiwohner und isch ein vo de bedütendste Wirtschaftsrüüm, Handelsplätz und Kulturzentre vo dr Wält. Vili nationali und internationali Konzärn und Organisatione hai ihre Hauptsitz in dr Stadt, drunder die Vereinte Natione. 1524 isch dr Giovanni da Verrazano in dr Gegend vom hütige New York glandet und 1609 dr Henry Hudson. Vo 1610 aa hai holländischi Chauflüt Fäll vo de Indianer, wo dört gläbt hai, afo chaufe und hai e Handelsstation iigrichtet. Am 27. März 1614 het die neu gründeti Compagnie van Nieuwnederlant (Neuniederland-Kompanii) vo de Generalstaate e Monopol für e Handel in däm
Lauchringe isch e Gmeind im dütsche Landchreis Waldshüet, Bade-Württeberg. Lauchringe litt in de Rhyebeni im undere Chlettgau, unde am Küssaberg mit de Burg Küssberg, einem vo de Region ihre Wohrzeiche. D Gmeind gränzt im Norde an d'Gmeinde Öschige und Üehlige-Birkedorf, im Oste an Chlettgau, im Süde an Küssaberg und im Weste an di Großi Chreisstadt Waldshüet-Dienge. D Gmeind Lauchringe bstoht uss de beide Gmeinde Ober- und Underlauchringe, wo friehner selbständig gsi sin. Zu de friehnere Gmeind Oberlauchringe ghört de hüttig Ortsdeil Oberlauchringe, zu de friehnere Gmeind Underlauchringe de Ortsdeil Underlauchringe, s Hus und s Ghöft Am Hohrain, d Hüser Äuleboden, Im Ibrunnen und d Bahnstation Oberlauchringe. Im Gebiet vo de friehnere Gmeind Oberlauchringe litt d Wiestig Rüffehuse. D Sydlig Lauchringe goht uff di friehalemannischi Zit zruck. Des zeige di typischi Namesändig "-inge" und di archäologische Fünd. E erschti schriftligi Erwähnig vo Oberlauchringe hät im Johr 860 in re Urkunde vom Chloster Rhynau statt. D Gmeind isch im Johr 1971 wäge de Gmeindereform z Bade-Württeberg durch de Zämmeschluss vo de Gmeinde Under- und Oberlauchringe gründet worre. D Gmeind isch eigeständig. D Bürgermeister sin bis 1971 de Bertold Schmidt (Oberlauchringe) und de August Strittmatter (Underlauchringe) gsi. Vom 1. Juli 1971 a isch
D Zaza sind e Volksgruppe un schwätze Zazaisch Es sind öppe 4 bis 6 Millione Leüt. Aber nume 1,2 bis 2 Millione schwätze Zazaki, wo zu de nordwestiranische Sproche ghört, as Muetersproch. D'Zaza lebät z Oschtanatolie, also in dr Türkei, z Georgie, Kasachstan, im Iran und im Irak. Ä bedütende Prozäntsatz vo de Zaza si emigriert. Elei z Dütschland läbe öbbe 250.000 bis 300.000 von enä. D Zaza sin zum Teil Sunnite, Alevite un Christe. D Wikipedia uff Zazaisch Ethnologue on Zazaki (änglisch) Academic Research Center of Zazaki Radio Zaza
Dr Childerich I., au Childerich vo Tournai († 481 oder 482) isch e fränkische König us em Gschlächt vo de Merowinger gsi. Er het über d Salfranke gregiert, wo wohrschinlig dr grösst fränkisch Deilstamm westlig vom Rhii gsi si, und wird as deren ihre König zum erste Mol im Johr 463 erwähnt. Si Frau isch d Basena vo Thüringe gsi, und si hai zsämme e Sohn, dr Chlodwig (* um 466; † 511), gha und zwei Döchter, d Audofleda (* um 470; † noch 526) und d Lantechild. Dr Childerich isch dr Sohn und Nochfolger vom Merowech gsi, eme fränkische König in dr Gegend vo Tournai im hütige Hennegau z Belgie. Er isch Verwalter vo dr römische Provinz Gallia Belgica und e militärische Befählshaber gsi. Under em magister militum Aegidius, wo sich noch eme Konflikt mit dr weströmische Regierig in Nordgallie selbstständig gmacht het, het er 463 d Westgote bi Orléans besiigt. 469 hai dr Childerich und dr comes Paulus, dr Nochfolger vom Aegidius, zsämme en Agriff vo dr Westgote under em König Eurich abgwehrt. Au d Sachse, wo sich an dr Loiremündig festgsetzt hai, hai si chönne verdriibe. Bim Kampf um Angers isch dr Paulus gfalle, aber dr Childerich
Dr Chlodwig I. (au Chlodowech, französisch und änglisch Clovis, latiinisch Chlodovechus; * 466; † 27. November 511 bi Paris) isch e fränkische König us dr Dynastii vo de Merowinger gsi. Er het alli andere fränkische Deilkönigriich und anderi germanischi Stämm gwaltsam underworfe. Dorum wird er as dr Gründer vom Frankeriich agluegt, und er het Paris zu siiner Hauptstadt gmacht. Er isch zum Katholizismus überdrätte und nit zum Arianismus, wi s die meiste Germane gmacht hai. Die Entscheidig het dr Verlauf vo dr mittelalterlige Gschicht prägt. Als Herrscher in ere Umbruchsziit het er uf dr einte Siite an spotantiki und römischi Draditione aknüpft, uf dr andere Siite hai sich zu dere Ziit die middelalterlige Verhältnis afo bilde. Dr Chlodwig isch e Sohn vom merowingische König Childerich I. und dr Basena vo Thüringe (Basina) gsi. Er isch noch em Dod vom Childerich ane 482 König vo de Salfranke worde, ein vom ne ganze Hufe vo fränkische Herrscher in däm Gebiet. Si Herrschaftsberiich isch öbbe die weströmischi Provinz Gallia Belgica im Süde vom hütige Holland und im nördlige Belgie, im Biet Toxandrie um d Provinzhauptstadt Tournai gsi. In siim Kampf gege dr letzt römisch General z Gallie im Johr 486 het en si
D Schlacht bi Sämpach (Kanton Luzärn) het am 9. Juli 1386 stattgfunde. Si isch dr Höhepunkt vom Konflikt zwüsche de Habsburger und de Eidgenosse. Sie isch au d Geburtsstund vo dr Heldelegände vom Arnold vo Winkelried, wo im Sämpacher Schlachtelied besunge wird. Donoch söll sich dä heldehaft in d Speer vo de Find gworfe ha, für zum de Eidgenosse d Möglichkeit z ge nooch an d Habsburger ane zcho und se so im Nochkampf z schlo. Sicher isch nume, ass es sich zur Zit vo dr Schlacht um e heisse Summerdag ghandlet het und ass das Ereignis für d Unabhängigkeit vo dr Eidgenosseschaft wichtig gsi isch. Dr Grund für e Chriegszug vo de Habsburger in d Innerschwiz isch gsi, ass Luzärn sich 1332 em Bund vo de Waldstett agschlosse, rächtlig aber immer no zu Habsburg ghört het, und vo 1380 a agfange het, siis Gebiet z erwiitere. Es het d Vogtei über Wäggis kauft, aber au die habsburgische Stedtli Rotheburg und Wolhuse eroberet und s Äntlebuech und die habsburgischi Stadt Sämpach in si Burgrächt ufgnoh. D Vögt Petermann I. vo Grüenebärg, Peter vo Thorbärg und dr Untervogt Claus Trube si drbii verdriibe worde. D Habsburger hai sich in dr Schlachtformation
Rufst du, mein Vaterland (frz: O Monts indépendants; ital.: Ci chiami o patria; rät.: Clomas d’e, tger paeis) isch die ehemoligi Schwiizer Nationalhymne. Der Text, wo dr Bärner Philosophiprofessor Johann Rudolf Wyss 1811 verfasst het, wird zur Melodii vo dr britische Königshymne gsunge. Die Melodii isch früehner emol wiit verbreitet gsi, speziell under de Gegner vom Napoleon. Wie die internationale Kontakt im 20. Johrhundert zuegnoh hai, isch s immer hüfiger bassiert ergab, ass d Schwiizer und die Britischi Hymne nochenander gespiilt worde si. Das isch ein vo de Gründ gsi, ass me e neui Hymne iigfüehrt het. Sit 1961 wird as neui Nationalhymne dr Schwiizerpsalm gsunge. Hützutag erfreut sich "Rufst du mein Vaterland" vor allem in rückwärts gwandte, rechtsnationale und rechtsextreme Kreis grösserer Beliebtheit; nid zletscht uffgrund vom zimli martialische Teggscht. lueg: Text:Rufst du, mein Vaterland
Dr Chlothar I. (au Chlotachar; * um 500; † Ändi November oder im Dezember 561 z Compiègne) isch e Frankekönig us em Gschlächt vo de Merowinger gsi. Dr Chlothar isch dr jüngst Sohn vom Frankekönigs Chlodwig I. und dr Königin Chrodechild gsi. Vo siine drei eltere Brüeder stammte dr eltist, dr Theuderich I., us ere uneheliche Verbindig, die beiden andere – dr Chlodomer und dr Childebert I. – si siini Vollbrüeder. Bi dr Riichsdeilig noch em Chlodwig siim Dod 511 het dr Theuderich as dr Eltist vo de vier Riichsdeil dr grösst, dr Chlothar as dr Jüngst dä Deil, wo am wenigste wichdig gsi isch, übercho; er het Soissons, Laon, Noyon, Cambrai, Tournai, Thérouanne, Arras, Tongeren und Maastricht umfasst. Dr Chlothar het z Soissons gresidiert. Bi dr Deilig hai alli Brüeder e Deil vom Chlodwig siim ursprünglig Riichsgebiet zwüschem Rhii und und dr Loire übercho und e Deil vo Aquitanie, wo dr Chlodwig erst spöter eroberet het. Dr Chlothar het zsämme mit siine Brüedern Chlodomer und Childebert 523 s Riich vo de Burgunde agriffe. Nochdäm dr Chlodomer 524 im Burgundechrieg gfallen isch, hai die drei überläbende Brüeder siis Riich ufdeilt, und dr Chlothar het Tours und Poitiers übercho. Es schiint
Bade-Bade isch e Schtadt z Bade u ghört zum Bundesland Bade-Württebärg. D Schtadt isch emol d Hauptschtadt vo Bade u schpöter vo de Markgrafschaft Bade-Bade gsi. Si isch au en wältbekannte Kurort. Au s Casino het derzu bitrait, dass ma Bade-Bade wit übers Badische usse kennt. Bis zum Johr 1931 het d Schtadt numme Bade gheisse. Um si vo andere Schtädt mit em gliiche Name chönne z unterscheide (Bade bi Wien u Bade im Aargau) het ma meischt Bade z Bade gseit. Scho im 19. Johrhundert hei vili Bsucher (wenn si schriftdütsch gschwätzt hei, hets Baden in Baden schtatt Bade z Bade gheisse) des chli Wort dezwische wegglah u eifach Bade-Bade gseit. So isch de hütigi Name entschtande. Bade-Bade isch bis zum Johr 1535 d Residenzschtadt vo de Markgrafschaft Bade gsi, dodernoch vo 1535 bis 1705 vo de Markgrafschaft Bade-Bade. Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 26. Mai 2019: Arthur Könnemann (1861–1931), ditschi Komponischt Beate Böhlen (* 1966), ditschi Bolitikeri Bade-Bade - Baden-Baden Üssicht vum Louisfelse Augustaplatz Kurhüs Theater Friedrichsbad Stiftskirch Bernhardus Kirch Radhüs Friehling Summer Herbschd Winder Commons: Bade-Bade – Sammlig vo Multimediadateie Offizielle Internetsite vo dr Stadt Bade-Bade Stadtwiki Bade-Bade Statistisches Landesamt Baden-Württemberg: Bevölkerungsstand Normdate: GND: 4004169-4 | LCCN:
Haidelberch, au Haidelberich] isch e Grossschtadt z Bade-Württeberg im Südweschte vo Dütschland. S isch frühener d Residenzschtadt vo de Kurpfalz gsi un isch für d Schlossruine, wo oberhalb vom Neckar u de Altschtadt ligt, wältbkannt. Au d Ruprecht-Karls-Universität, wo di älteschti Hochschuel uf em Gebiet vom hütige Dütschland isch, isch für de wältwit guete Ruef vo de Schtadt wichtig. Mit meh wie 140.000 Iiwohner isch Haidelberch di fünftgröschtt Schtadt vo Bade-Württebärg. Si bildet en eigene Schtadtchreis u isch gliichzitig de Sitz vom Rhy-Neckar-Chreis. Zämme mit Manne u Ludwigshafe bildet Haidelberch d Metropolregion Rhy-Neckar. Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 25. Mai 2014: z Haidelberch uf d Welt kumme: Adelheid Steinmann (1866–1925), Bolitikeri (DDP) un Frauerächtleri Kai Schmidt-Eisenlohr (* 1978), Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene) Blick vom Philosophewäg uf d Altschtadt mit em Schloss, de Heilichgeischtchile u de Alte Brugg Blick vom Schloss uf di alti Brugg und de Necker Richard Benz: Heidelberg. Schicksal und Geist. Jan Thorbecke Verlag, Sigmaringen, 2. Auflage, 1975, ISBN 3-7995-4008-3. Michael Buselmeier: Literarische Führungen durch Heidelberg. Eine Stadtgeschichte im Gehen. Das Wunderhorn, Heidelberg 1996, 2007 (erweiterte Auflage), ISBN 978-3-88423-257-6. Andreas Cser: Kleine Geschichte der Stadt Heidelberg und ihrer Universität. Verlag G. Braun, Karlsruhe 2007, ISBN 978-3-7650-8337-2. Oliver Fink:
Berghoupde isch ä Gmeind im Ortenaukreis in Bade-Wirtteberg. Si het 2525 Iiwohner (Stond: 31. Dezember 2022). Berghoupde läit im Nordweschte vum mittlere Schwarzwald in 170 bis 438 Mäder Hächi im Kinzigdal. Wel Berghaupte ab vun dr Bundesstroß 33 läit, wu im Dal durchlauft, isch s e rueige Ort un isch staatlig onerkonnt als Erholungsort. Dr Bonn bstoht us 37,2 % Londwirtschaftsflächi, 48,6 % Wald, 12,4 % Sidlungsflächi un 1,9 % sunschtiger Flächi. D Gmeind grenzt im Norden on Ohlschbach, im Oschte on d Stadt Gängebach, im Sidweschte on Hohberg un im Nordweschte on d Kreisstadt Offeburg. Zue dr Gmeind Berghoupte ghere s Dorf Berghaupte, d Wyler Hellgritt, Nejhuse un „Unterdal, Mitteldal, Oberdal“, d Gmeindsdeiler Kuehläger un Lindestroß, d Hef Bottebach un Stenglenz (mit Wingerbach) un s Wohngebiet Stiegelmatt (Stiegelmatt- un Dorfbergstroß). Im Gmeindsgebiet sin dr Hof Himmelrich, wu hit zue Berghaupte ghert, un d Ortschaft Kohlegrueb, wu hit zue Nejhuse ghert, userdäm d Wieschtung Mirebach. In Berghaupde wurd d Schwarzwaldvariante vum Oberrhialemannisch gschwätzt, was sich ä kleins bissle onderscht ohärt wie in de Rhinebene drusse. Tybisch fir de Kinzigdäler Dialäkt sin folgende Beischpiele: Rhinebene: Mache, Ranze, Kann, Land, Rand, gschdande, gange, anderscht Kinzigdal: Moche, Ronze, Konn, Lond, Rond, gschdonde, gonge,
Dr Chlothar II., (* 584; † zwüschen em 18. Oktober 629 und em 8. April 630), au Chlothar dr Jung, us em Gschlächt vo dr Merowinger isch König vo de Franke gsi vo 584 bis 629. Dr Chlothar isch erst e baar Mönet alt gsi, wo si Vater, dr Chilperich I., 584 ermordet worden isch. Si Mueter, d Königin Fredegunde, het s Königriich bis zu ihrem Dod im Johr 597 verwaltet. Si Unggle Guntram I., König vom burgundische Deilriich, het en adoptiert. Won er drizäh gsi isch, het er dr Dhron bestiege. Bis 613 isch dr Landrich em Chlothar si Huusmeier gsi. In däm Johr het dr Chlothar d Brunichild (Brunhilde), d Königin vo Austrasie und Burgund besiigt und het se lo hirichte. Eso isch dr Chlothar II. sit em Dod vo siim Grossvater dr erst König über s ganze Frankeriich gsi. Allerdings het er im Johre 614 em fränkische Adel, wo ihm im Kampf mit dr Brunhilde dr Siig möglig gmacht het, im Edictum Chlotharii wichtigi Zuegständnis müesse mache. Drmit het er dr Grundstei für dr spöter Ufstiig vo de Huusmeier, vor allem de Karolinger, möglig gmacht. 623 het dr Chlothar s Königriich Austrasie siim Sohn Dagobert I. ge.
Dr Merowech (latiinisch Merovechus oder Meroveus, französisch Mérovée) isch in dr Middi vom 5. Johrhundert Herrscher vo de salische Franke gsi und het z Tournai im hütige Hennegau (Belgie) gresidiert. Etymologisch het si Name ursprünglig „e berüehmte Kämpfer“ bedütet. Über de Merowech isch sehr wenig bekannt. Dr Gschichtsschriiber Gregor vo Tours sait, ass er dr Vater vom Childerich I. (und so dr Grossvater vom Chlodwig I.) gsi isch, und das schiint glaubwürdig. Er het im Gschlächt vo de spötere Frankekönig, de Merowinger, dr Name ge. Dr Gregor vo Tours verzelt, dass dr Merowech, „wie einigi behaupte“, us em Gschlächt vom Chlodios stammi, em erste König vo de Salfranke, wo me dr Name von em kennt. Ob me das so sött verstoh, dass er dr Sohn vom Chlodio gsi isch, wie d Fredegar-Chronik brichtet, oder öb irgend enanders Verwandtschaftsverhältnis bestande het, isch umstritte. Im Merowech si Regierigsziit isch wohrschiinlig churz gsi. Si Nochfolger Childerich het noch em Liber Historiae Francorum 24 Johr lang regiert, noch däm het dr Childerich 457 oder 458 afo regiere und dr Merowechs muess churz vor däm gstorbe si, doch die Chronologii isch unsicher. Nach ere andere Datierig het im Merowech si Regierig erst um 460 agfange.
S Fränkische Riich, odr s Frankeriich, isch e Königriich in West- und Mitteleuropa zwüschem 5. und 9. Johrhundert gsi, wo sich uf em Gebiet vom Römische Riich bildet het. Es goht uf mehreri westgermanischi Völker us dr Völkerwanderigsziit zrugg. S Riich vo de Franke isch innerhalb vo drei Johrhundert zur historisch wichtigste Riichsbildig vom obeländische Europa sit dr Antike worde, und noch em Zerfall vom Römische Riich zum Machtzentrum und spöter zur Grossmacht in West- und Mitteleuropa. Es isch vo de Dynastie vo de Merowinger und spöter de Karolinger, wo vo de Arnulfinger und de Pippinide abstamme, regiert und vergrösseret worde. E wichtigi Stützi vo dr spötere Karolingerdynastii isch dr Karl Martell gsi, wo 732 in dr Schlacht bi Tours und Poitiers an dr Loire s Vordringe vo de islamische Maure noch Zentraleuropa verhinderet het. Dr Höhepunkt vo siiner Macht und Usdehnig het s Frankeriich under em Karl em Grosse erreicht. Noch dr spötere Deilig vom Riich isch us siim östlige Deil s Heilige Römische Riich und us em westlige Deil Frankriich worde. S Gränzgebiet zwüsche dene beide Blöck isch in Chliistaate zerfalle, won e Deil drvo as unabhängigi Staate bis ins einezwanzigste Johrhundert überläbt hai. Friedrich Prinz: Grundlagen deutscher
D Salfranke (au Salischi Franke, Salier oder Westfranke) hai sit em 4. Johrhundert as eigeständige Deilstamm vo de Franke existiert, zerst in Toxandrie und spöter z Tournai im belgische Hennegau. In de antike Quelle und wäge däm mänggisch au in dr Forschigsliteratur wärde d Salfranke as "Salier" (Salii) bezeichnet. Me sött se aber nit mit em Herrschergschlächt vo de Salier us em Hochmittelalter verwächsle. Im 4. Johrhundert het e Deil vom fränkische Stammesbund dr Rhii noch Weste überquert und isch ins Römische Riich iigfalle. As Afüehrer vo däm Deil vo de Franke im früeche 5. Johrhundert wird in spötere Quelle e König Faramund gnennt, wo aber wohrschiinlig e Sagegstalt isch. D Römer hai sich gege die fränkische Vorstöss mit Erfolg gwehrt. Statt se aber wider z verdriibe, het ene der Caesar Julian, wo spöter Kaiser worden isch, im Jahr 358 erlaubt, sich in Toxandrie azsiidle, enere Landschaft in dr römische Provinz Belgica II, wo zu dere Ziit dünn besiidlet gsi isch. Drfür si die fränkische Chrieger dört im militärische Dienst vo de Römer gstande. Dä Deil vo de Franke wird sit denn als salischi Franke oder Salfranke bezeichnet und isch jetzt vo de andere fränkische Stämm, wo uf dr rächtsrhiinische
D Rhiifranke (Kölner-Franke, Ripuarischi Franke, Ripuarier, Ripuare; vom lateinische "ripa": Ufer) si in dr klassische Gschichtsschriibig eini vo drei Gruppe vo de Franke und am Middelrhii asässig. Noch dr Vereinigung vo de Frankestämm im 4. Johrhundert isch s Hauptsiidligsgebiet vo de Franke am Rhii noch gsi - vo do ihre Name "Rhiifranke" - vo Köln über Frankfurt am Main und Mainz bis nach Worms und Speyer. Nordlig vo de Rhiifranke si d Salfranke im Rhiidelta agsiidlet gsi und d Moselfranke südlig von ene am obere Rhii und an dr Mosel. Si hai sich im Johr 420 vo de Rhiifranke drennt und und si über e Rhii Richtig Weste zoge. In de Quelle si die folgende Herzög und Chliinkönig vo de Rhiifranke mit Name überliiferet: Chlodwig, der Ripuarier, Herzog bis 448 Childebert, Herzog vo 448 bis 461, König vo 461 bis 483 Sigibert vo Köln, au Sigibert dr Lahm, König vo 483 bis 509 Chloderich dr Parasit 509 Über die Dynastii vo de Rhiifranke isch wenig bekannt: 461 si si vo Rom unabhängig worde. 509 het dr Chlodwig I., e Salfrank, s rhiifränkische Riich eroberet und het s in Personalunion bis zu siim Dod im Johr 511 gregiert. Denn het si
D’deitsche Sproch (Deutsch) zählt zur Familie vo de indogermanische Sproche, spezifisch zu de weschtgermanische Sproche. Erforscht wird d deitsche Sproch vú de Germanischte. S Wort „düttsch“ goht zrùck ùf s germanisch Wort þeuðo, ùf s althoochdüttsch diutisk ùn ùf s mìttelhoochdüttsch diutisch/diutsch, tiutsch/tiusch. S Wort hät am Aafang „Volch“ gheiße ùn hät di gliiche Wurzle wie s Verb „dütte“ (deuten), ìm Volk verständlig mache. Als teut daucht's schù ìm 1. Johrhundert ìn römische Quelle ùf, wird abber erscht sitt em 8. Johrhundert au als Bezeichnig fǜr d Sprooch bruucht. Ùs de latinische Bezeichnig theodisca lingua, wùù d Sprooch vù de Franke bezeichnet hät ùn wùù sich vùm westfränkische þeodisk ableitet, isch ìm Ostfränkische duitisk worre, e Voorform vùm Wort deutsch/düttsch. D Bezeichnige fǜr s Düttsch ìn andere Sprooche sìn wäge de lange Gschicht vù de düttsche Staate zimli ùnderschììdlig. Viilmool leite si sich vù de Eigebezeichnig ab (z. B. s idaliänisch tedesco, s dänisch tysk odder s holländisch duits) odder vù Bezeichnige, wùù mer ìm Düttsche nùme ei düttschsproochigs Volch demìt meint, nämlig vù de Alemanne (Französisch allemand, Spanisch alemán, Arabisch arabisch ألمانية‎/ʾalmāniyya/) odder vù de Sachse (Fìnnisch/Estnisch saksa, Inarisamisch säksikiela). Anderi Bezeichnige (z. B. němčina ùf Tschechisch, немецкий ùf
Chillwange isch e Gmeind im Bezirk Bade im Schwiizer Kanton Aargau. Sie ligt im Limmattal zwüsche Bade u Züri. S Dorf ligt zwüschem linke Ufer vo de Limmat u-n-em vo zahlriche Tobel durchzogene, bewaldete Nordoschthang vom Heitersbärg. De alti Dorfkern isch am Fuss vom Heitersbärg, di noie Quartier zwüschem alte Dorfkern u-n-em Bahnhof, wo fascht a de Limmat isch. Uf ere Höchi vo öpper 660 Meter isch uf ere Waldlichtig de chli Wiler Sennebärg. Di tüfschti Schtell vom Gmeindsbann ligt uf 385 Meter am Ufer vo de Limmat, di höchsti Schtell isch mit 702 Meter oberhalb vo Sennebärg. Di Flächi vo de Gmeind isch 243 Hektare, dodervo sin 123 Hektare bewaldet u 47 Hektare überbaut. D Nachbargmeinde vo Chillwange sin Würelos im Norden, Schpreitebach im Oschte, Oberrohrdorf im Südweschte u Noiehof im Nordweschte. Di erschti urkundlichi Erwähnig vo Culliwanch isch us em Johr 1227, wo in eme Zinsverzeichnis vo de Propschtei z Züri s Dorf erwähnt wird. De Name isch Alemannisch u bedütet «bi de Abhäng vom Chullo». Im 1234i het en Ritter Ruom sini Güter u di nidrig Grichtsbarkeit an s Chloschter Wettige verchauft. Im 1259i hets Chloschter au Grundbsitz, wo vorher im Rudolf I. vo Habsbrg ghört het,