rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Direktorium (vo lat. dirigere, "leite"; directorium, "Leitigsorgan") bezeichnet: allgemein e Leitigsgremium, e Leitigsamt oder e Sammlig vo Richtlinie drei churzläbigi Herrschaftssystem und/oder gschichtligi Periode z Böhme (1618/19), z Frankriich (1795-1799) und in dr Schwiiz (1798-1800): s böhmische Diräktorium, die provisorischi Regierig wo die protestantische Ständ noch em Prager Fänstersturz z Böhme iigsetzt hai s französische Diräktorium wo sowol e Periode währed dr französiche Revolution (Directoire) bedütet, as au d Regierig zu dere Ziit s Helvetische Diräktorium, vo 1798-1800 die obersti Exekutive vo dr Helvetische Republik. Wird au as Begriff für die entsprächendi Periode bruucht. s Riichsdiräktorium vom Riichsdag im Heilige Römische Riich s liturgische Direktorium, dr liturgisch Kaländer vo dr römisch-katholische Chille e Bezeichnig für es Gremium wo mehreri Diräkter von ere Organisation umfasst.
Dr Eduard Merike (* 8. Sebtembr 1804 en Ludwigsburg, † 4. Juni 1875 en Stuegert, isch a deitscher Schriftsteller, Lyriker ond evangelischr Pfarrer gwäa. Dr Eduard Merike kommt am 8. Sebtembr 1804 en Ludwigsburg uf d Welt. Sei Vaddr isch a Doktr em Staatsdinscht ond sei Muedr a Dochtr vo ma Pfarrer. Wia der Bua 13 Johr alt ischt, vorliirt’r sein Vaddr. S Johr druff schickt en sei Muadr ufs evangelische Seminar en Urach. Uf dr Grenz zwischa Kendheit ond Jugend vorliabt’r sich zom erschda Mol en a Mädle. S isch sei Bäsle Klärle Neuffer, a Pfarrersdechderle vom Land. Ibr sei Schwermerei schreibt’r schbätr s Gedicht Erinnerung Jenes war zum letztenmale, Daß ich mit dir ging, o Klärchen! Ja, das war das letztemal, Daß wir uns wie Kinder freuten. Als wir eines Tages eilig Durch die breiten, sonnenhellen, Regnerischen Straßen, unter E i n e m Schirm geborgen, liefen; Beide heimlich eingeschlossen Wie in einem Feenstübchen, Endlich einmal Arm in Arme! Em Wendr 1822 fangt’r em Diibengr Stift â, Theologii zom Studiira. Em Johr drnoch lernt’r en seira Hoimetstadt a Mädle kenna, en dui’r bald ganz vornarrt ischt, d Maria Meyer. Dui ischt fir-en sei Peregrina, wo-nr en mehrere Gedicht
As Mediation oder Mediationszit wird dr Abschnitt in dr Gschicht vo dr Schwiz zwüsche 1803 und 1813 bezeichnet, wo d Schwiz faktisch e französische Vasallestaat gsi isch. Dr Begriff leitet sich vom französische Médiation (Vermittlig) ab, wil dr Napoleon Bonaparte 'vermittlet' het zwüsche de Unitarier und de Föderaliste, wo die zentralistischi Helvetischi Republik noch em Stäcklichrieg nüm in dr Lag gsi isch sich gege die ufständische Föderaliste z behaupte. Mit sim Diktat, wo as Mediationsakte (franz. Acte de Médiation) bezeichnet wird, het er de Schwizer neui Verfassige sowohl für e Bund, die Schwizerischi Eidgenosseschaft, wie au für d Kantön ufzwunge, wo vo 1803 bis 1813 in Chraft gsi sii. Die zentralistischi Helvetischi Republik het währed ihrer ganze, churze Existänz Agriff vo de Föderaliste müesse abwehre und isch sehr instabil gsi. In vier Johr het si vier Staatsstreich erläbt, dr letzt im April 1802. Die wichdigsti Stützi vom egalitäre Eiheitsstaat isch s revolutionäre Frankriich gsi. Wo denn im Juli/August 1802 dr Napoleon Bonaparte, dr Erst Konsul vo dr französische Republik, die letzte französische Druppe us dr Helvetische Republik abzoge het, isch d Position vo de Unitarier, wo dr Eiheitsstaat verfochte hai, praktisch unhaltbar worde. Vili Föderaliste hai uf e Restauration vom
D Mediationsakte isch en Erlass vom 19. Februar 1803, wo dr Napoleon Bonaparte, dr «Erscht Konsul vo dr französische Republik», drmit dr Helvetische Republik, wo faktisch Frankrych agschlosse gsi isch, e neui Verfassig uferleit het. D Staatsornig vo dr Helvetik isch drmit abgschafft und dur öpis neus ersetzt worde. D Mediationsakte isch bis zum Ändi vo dr französische Herrschaft 1813 in Chraft gsi; drum seit me dere Zit d «Mediation». Die Urkunde isch eini vo de bedütendschte Kwelle vo dr Schwizer Gschicht. Nodäm die Helvetischi Republik sid de Unrue vo ane 1802 ufghört het as Stat richtig z funktioniere, het dr Napoleon Bonaparte z Paris e Versamlig vo Politiker us dr Eidgnosseschaft, d Consulta, iiberüeft, wo über d Zuekumft vo dr Schwiz het sötte berote. Dr Napoleon sälber het sich drbii as Vermittler (franz. médiateur) zwüsche de Schwizer Parteie vo de Unitarier und de Föderalischte gseh, won elei kei gmeinsami Staatsornig me gfunde hai. Im Vorwort duet sich dr Napoleon drfür rächtfertige, ass er d Schwiz politisch neu wurd organisiere, und bestimmt, ass d Struktur vo dem Land vo Natur us föderalistisch siig. D Akte het drum glychzytig em Bund als Ganzem und alle nüünzäh Kantön, ufgfüehrt as Appezäll, Aargau,
Unitarier si Ahänger vo dr religiöse Gmeinschaft vom Unitarismus e politischi Fraktion in dr Helvetische Republik wo dr Eiheitsstaat understützt het. e politischi Fraktion z Argentinie im 19. Johrhundert. Mitgliider im Verband vo de Wüsseschaftlige Katholische Studäntenverein Unitas.
D Unitarier si e Partei in dr Helvetische Republik gsi. Si hai sich noch de Staatsstreich vom Johr 1800 bildet as Zsämmeschluss vo de gmässigte Republikaner, wo s stedtische Bürgerdum representiert hai, und de radikale Patriote, wo vor allem in de ehemolige Underdanegebiet stark verdrätte gsi si. As Fraktion si d Unitarier de Föderaliste gegenübergstande und hai die eiheitsstaatligi Verfassig verdeidigt, währed d Föderaliste as Minimum d Uflösig vom Eiheitsstaat und d Errichdig vom ene Bund, wobii d Kantön groossi Autonomii wurde ha, und vili von ene au d Restauration vo dr Alte Eidgenosseschaft verlangt hai. Dr helvetisch Eiheitsstaat isch au bi de Franzose immer weniger beliebt worde. In dr helvetische Verfassig vo Malmaison vom Johr 1801 isch d Republik in e Bundesstaat umgwandlet worde, wo d Kantön ihri eigene Verfassige hai chönne schriibe, d Ussebolitik, d Armee, d Bolizei, d Bildig und anders isch aber Aaglägeheit vom Bund bliibe, was d Föderaliste entdüscht het. Si hai wiiter agitiert und im dritte Staatsstreich im Oktober 1801 hai si d Macht übernoh. Si hai under em Druck vom Napoleon sächs Unitarier müesse in dr Chlii Root ufneh, hai aber ihri Mehrheit dört und im Senat bhalte. E föderalistischi Verfassig isch im
Esslenga am Neckor [IPA: ˈeslẽŋə] isch a Stadt ogfär 10 Kilometor eschtlich vo dor Stadtmidde vo dor Bada-Wirttabergisch Landeshaobtstadt Stuagort am Neckor. Bis ogfär 1950 hend d’Leid en dor Umgebung Essleng gsaet. Esslenga isch a so genannta Groaßa Kreisstadt ond d’ graescht Mittelstadt vo Bada-Wirttaberg. D’Stadt Esslenga isch dor Sitz vom Landratsamt ond d’ graeschta Stadt vom Landkreis Esslenga. Fir d’Flegga dromrom isch Esslenga a Middlzentrum mit älle Eikaofsmeglichkeida. Wenn ed Stuagord direkt dornäaba wär, nå hedd Esslenga ao dor Rang vomma Oberzentrum kriagt. Em ganza Middlaltor isch Esslenga a „freia Reichstadt“ gwäa, ond isch aerscht durch dor Napoleo zo Wirttaberg komma. Sae bsondora Bedeidung isch ganz frior amål vo dor Brugg komma, må bei Esslenga ibor dor Neckor ganga isch (d’heidiga Pliensaubrücke). Em einschtiga Kenigreich Wirttaberg isch Esslenge no vår dor Landeshaobtstadt Stuagord dui Stadt gwäa, dui må am meischta Induschtrie khed håd. Esslenga isch heid ed blos a Statio em bada-wirttabergischa Abschnitt vo dor Deitscha Fachwerkstråß, s’isch bis heid ao a Stadt mit-ra wondorscheena mittlaltorlicha Altstadt, må mor obedengd gsäa hao sodd. Esslenga am Neckor leid an-re Engstell vom Neckordaal sideschtlich vo Stuagort. Dor Fluss gåt durchs Stadtgebiet vo Sidoschta nåch nordweschta, d’ Esslengor Altstadt leid nerdlichg dorvo.
Esslingen stoht fir: Esslenge am Necker, e Stadt z Bade-Wirttebärg, Dytschland Landkreis Esslenge, en Landkreis z Bade-Wirttebärg, Dytschland Esslingen ZH, e Ortschaft in dr Gmei Egg im Kanton Züri, Schwiiz Eßlingen stoht fir: Eßlingen, e Gmei z Rhyyland-Pfalz, Dytschland Eßlingen (Solnhofen), en Ortsdeil vu Solnhofen z Bayern, Dytschland Eßlingen (Tuttlingen), en Stadtdeil vu Duttlinge z Bade-Wirttebärg, Dytschland
As Reisläufer si d Schwizer Söldner bezeichnet worde, wo bis ins 17. Johrhundert im Dienst vo zahlriiche europäische Herrscher gstande si. S mittelhochdütsch reise bedütet «chriegerische Uszug, Chriegszug, Fäldzug»; s isch s Vorläuferwort vom moderne und ganz zivile Reis im Sinn vo «Gschäfts- oder Ferieräis». Die grossi Ziit vo de Reisläufer si d Chrieg um s Herzogtum Mailand um 1500 gsi. D Schlachte z Italie zele zu de bluetigste, wo sich Söldnerarmeä je gliiferet hai. Um die Zit isch dr Widerstand gege d Reisläuferei vor allem in de riiche Stedt immer sterker worde. Lüt wie dr Baasler Autor vo Fasnachtsspiil, dr Pamphilus Gängebach, häi die hooche Here, wo Söldner vermiddlet häi, aaklagt, ass si d Chinder vo dr Stadt wurde verkaufe. Das het denn 1521 z Baasel zum Bangsionesturm gfüert, und d Rootshere, wo Bangsione vo Frankriich aagnoo häi, si us em Root gheit worde. In dr Äidgenosseschaft as Ganzem isch dr Solddienst wirtschaftlig aber z wichdig gsi und bis 1792 isch dr Kaputulazionsverdraag mit Frankriich immer wider verlengeret worde, wo am 29. Novämber 1516 as Folg vo dr Schlacht bi Maignano z Friiburg im Üechtland abgschlosse worde isch. Dä Verdraag isch au as Vorbild für Verdrääg mit andere öiropäische
Ludisburg, jenger au Ludigsburg oder Ludwigsburg, isch a Stadt z Bade-Wirttebärg, rund zwelf Kilometer nerdlig vu dr Innestadt vu Stuegert. Si isch d Chreisstadt un di grescht Stadt vum Landchreis Ludisburg, un no Esslenge am Necker di zwotgrescht Mittelstadt vu Bade-Wirttebärg. Zämme mit Kornweschte bildet Ludisburg a Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Syt em 1. April 1956 isch Ludisburg a Großi Chreisstadt. S Stadtbild isch bregt dur s Residänzschloss. Ludisburg lyt am so gnännte Lange Fäld uf ere Hochflechi vum Neckerbecki, zwisch em Neckerdal un em Hohenaschperg. Dur s inner Stadtgebiet fließt dr Tälesbach, wu eppe drej Kilometer nordeschtlig in dr Necker mindet. Neckarweihenge, Hoheneck un Poppeweiler, wu mittlerwyyli as Stadtdeil yygmeindet sin, lige diräkt am Necker. Dr hegscht Punkt vum Stadtgebiete isch uf 365,1 Meter iber Normalnull uf em Lemberg. Dr diefscht Punkt lyt am Necker uf 196 Meter Hechi. Weschtlig vu Ludisburg lige d Ortschafte Meglenge, Aschberg un Tamm. Im Norde gränze Freiberg, Bennenge, Marbach un Erdmeschhouse an s Stadtgebiet. Eschtlig vu Ludisburg hinter em Lemberg, wu zem greschte Deil zue dr stadt ghert, lyt Affelterbach. D Städt Remseck un Kornweschte lige sidlig vu dr Stadt zwische dr Stadtgebiet vu Ludisburg im Norde und Stuegert im Side. Alli Nochberort
Ludwigsburg stoht fir d Chreisstadt Ludisburg z Bade-Wirttebärg dr bade-wirttebärgisch Landchreis Ludisburg s Residänzschloss Ludisburg e Ortsdeil vu dr Gmei Schenkenberg im Landkreis Uckermark z Brandeburg e Ortsdeil vu dr Gmei Loissin im Landkreis Ostvorpommern z Meckleburg-Vorpommern e Ortsdeil vu dr Gmei Waabs im Kreis Rendsburg-Eckernförde z Schleswig-Holschtein s Guet Ludwigsburg z Waab un s glyychnamig Herrehuus Lueg au Ludwigsberg
Ludwigsberg stoht fir e Ortsdeil vu Türkheim, Landkreis Unterallgäu, Bayern e Ortsdeil vu Bad Kötzting, Landkreis Cham, Bayern e Ortslag z Saarbrücken-Malstatt e Guetshof im ehmolige Landkreis Dramburg, Westpommern dr dytsch Namme vu dr Ortschaft Ludvické Hory in dr Tschechische Republik e Bärg bi Wiesloch, Rhyy-Necker-Chreis, Bade-Wirttebärg e ehmolig Schloss z Saarbrücken Lueg au Ludwigsburg
Wallonisch (Eigebezeichnig Walon) isch e Sprooch us dr Familie vo dr Langue d'oïl, wuu z Belgie, z Frankriich un im Nordweste vum US-amerikanische Bundesstaat Wisconsin gschwätzt wird. Es isch vu de französischsprochige Gmeinschaft vu Belgie als endogeni Minderheitesproch aaerkännt un isch z Belgie d'Minderheitesproch mit de meiste Bedüttig. An Variante gitt's in erschter Linie vier großi Dialäktgruppe un e Standardsproch. D'Sprächer heiße ùff Wallonisch walon-cåzant. S Wort Walon goht ùffs zimlig alt gèrmanisch Wort Walh zruck, wuu – wie d Form Welsch im Alemannische – allgemein d'Sprächer vu keltische un romanische Sproche bezeichnet hät. S Wort sälber hät sich verändert un sii Definitionsberiich isch iigschränkt worre, während's anderi Bezeichnige mit de Zitt verdrängt hät. S Wort daucht zum erschte Mol im Jean de Haynin sinne Mémoires de Jean, sire de Haynin et de Louvignies ùff, wuu uss em Johr 1465 stammt un di romanischsprochigi Bevölcherig in de Burgundische Niderland bschribt. Di semantischi Bedüttig vum Wort hät sich noch de französische Bsetzig, em holländische Regime un de belgische Uuabhängigkeit no moll verändert un vu doo aa numme no di romanische Variatione z Belgie bezeichnet. Di dialektologische Undersüechige hän im 19. Johrhundert iigsetzt un langsam aagfange, zwüsche de wallonische Dialäkt z underscheide;
Fähler bir Vorlage * Parametername unbekannt (Vorlage:Infobox Fußballklub): "pattern_la3; pattern_so3; adresse; socks3; body3; pattern_sh3; leftarm3; pattern_b3; spitzname; pattern_ra3; manager; shorts3; rightarm3" Dr FC Arsenal isch ä Fuessballverein us London in England, wo i dr Premier League spiilt. D Vereinsfarbä si rot-wyss. Dr FC Arsenal isch im Johr 1886 gründet worde. Är zählt näbe Manchester United, FC Chelsea und em FC Liverpool zu de grosse Vier vo dr Premier League. Dr Klub spiilt im Emirates Stadium, es het 60.355 Plätz. Zu de bekannte ehemolige Fuessballer ghöret de Thierry Henry, Dennis Bergkamp, Patrick Vieira, Jens Lehmann und de Tony Adams. Commons: FC Arsenal – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website Arsenal-Fansite Arsenal News
Dibenga isch a Universidedsstadd en Bada-Wirddabärg ond Graesstadd vom Landgraes Landgraes Dibenga, ogfär 45 Kilomedor sidlich vo Sduagord, mid ebba 90.000 Aewonor (2019). Zsẽma mid dor Nåchborsdadd Reidleng bilded Dibenga a gemeinsams Oborzendrum. En Dibenga sitzed viile zendrale Emdor ond Aerichdonga: S Regirungspräsidium vom Regirungsbezirk Dibenga mid viile weidore zuagheriche Emdor, s Landradsamt Dibenga, d Universität Dibenga mid ihre Fakultäta ond Forschungsaerichdonga. S Unversitätsklinikum Dibenga mi saene zahlreiche Nuibauda uff-m Schnarrabärg isch s graesde vo saenor Ard en ganz Wirddabärg. Dor glaena Stadddåel Bebahausa sdåd komplädd ondor Denkmalschutz. S dordiche Schlessle isch ao dor Sitz vo dor Vorwaldong vom Naturpark Scheebuach. An scheene Sonndich em Sommor nemmed dausede vo Wandoror vo dord ihrn Ausgang zo Scheebuach-Wandoronga. Dor Ãdåel vo Sdudirende an de Aewonor machd scho lang ibor 30 Prozent aus. A Alds Bonmot ibor Dibenga saed: "Dibenga håd koe Universtät, Dibenga isch a Unversität." Dibenga leid em Härza vo Bada-Wirddabärg, ao geografisch gsäa. A bissle ondorhalb vom "Neuen Botanischen Garten" leid s offiziälle geografische Zendrum vom Bundesland. Ã sällora Sdell isch a Skulptur uffgsdelld. D Aldstadd vo Dibenga mit ire hervorragend resdaurirde Fachwärkheisor håd a schees Flair ond isch ausorordendlich sehenswärd. Dor Raez vo Dibenga kommd aus dor Kombinaziõ vo
E Satellitestaat isch e Bezeichnig für e chliinere Staat, wo vom ene grössere abhängig isch. Hüfig si Satellitestaate formal unabhängig, wärde aber politisch vom sterkere Staat dominiert. Klassischi Bispil si öbbe die Staate, wo churz vor oder währed em Zweite Wältchrieg under dr Kontrolle vo Dütschland, Italie oder Japan „unabhängig“ worde si (Vichy-Frankriich, d Slowakei, Kroatie, Montenegro, Mandschukuo), oder d Mitgliidstaate vom Warschauer Pakt, wo d Politik von ene zum e grosse Deil vo dr Sowjetunion dominiert worden isch. Die hai im Allgemeine nume wenig eigeni Macht gha und hai sich in grundsätzlige Entscheidige immer noch dr Sowjetunion müesse richte (Breschnew-Doktrin). Die erste Satellitestaate si scho im Alterdum errichtet worde, vor allem am Rand vom eigene Herrschaftsberiich zur Gränzsicherig oder zum wiit entfärneti Gebiet, wo schwer kontrollierbar gsi si, über e lokale Vasall an sich z binde, ohni ass me allzu vili eigeni Mittel hätt müesse iisetze (z. B. d Königriich Mauretanie und Judäa under de Römer). Die gliichi Überlegig het au in dr Kolonialziit zu mehrere europäische Protektorat gfüehrt. Drbii het s grossi Underschiid ge in dr lokalen Autonomii: mänggisch si nume einzelni Garnisone vo dr Schutzmacht im Land stationiert gsi si, meistens in dr Nöchi vo dr Hauptstadt;
Tübingen stoht fir: d Universitetsstadt Dibenga z Bade-Wirttebärg dr Landchreis Dibenga d Tübingen-Klasse, e Böuraie vu Frachtschiff vu dr Reederei Hamburg-Amerika-Linie d Tübingen, e dytsch Lazarettschiff, wu 1944 vu britische Flugzyyg versänkt woren isch
Dr Begriff Restauration (dütsch: "Widerhärstellig") stoht für: Historisch-politisch Restauration (Geschichte), en allgemeini Bedütig vom Begriff im historische Kontext, d Stuart-Restauration (ängl. "Restoration"), Epoche in dr änglische Gschicht zwüsche 1660 und 1689, d Restauration z Frankriich, d Epoche vo dr Widerhärstellig vo dr Bourbonemonarchii z Frankriich (1814–1830) d Restauration z Spanie, d Epoche vo dr Widerhärstellig vo dr Monarchii z Spanie (1874–1931) zwüsche dr Erste und dr Zweite Spanische Republik d Restauration in dr Schwiiz, d Epoche vo dr deilwiise Widerhärstellig vo de vorrevolutionäre politische Zueständ in dr Schwiiz zwüsche 1814 und 1830 d Meiji-Restauration; dr politisch Umbruch im Johr 1868 und dr Afang von ere neue Regierigsform z Japan Anderi Bedütige Restaurierig, e Begriff im Sinn vo dr Widerhärstellig vo Kunstwärk und historische Objekt, wo volkstümlich verbreitet isch Gastronomii, wäge dr Widerhärstellig vo de menschlige Chreft mit Spiis und Drank. Dental-Restauration im Sinn von ere Zahnrestauration und Milchzahnrestauration
E Putsch, Staatsstreich oder Coup d'État isch en überraschendi, meistens gwaltsami Aktion von ere Gruppierig, im Allgemeine von ere gsellschaftlige Minderheit, mit em Ziil, d Regierig z stürze und d Macht im Staat diktatorisch z überneh. Putschiste si meistens hochi Militäroffizier oder Afüehrer vo paramilitärische Organisatione. Hüfig übernimmt aber au e Gruppe d Macht, wo scho Deil vom Staat legitim kontrolliert. Das isch öbbe dr Fall, wenn d Legislative vo dr Exekutive usgschaltet wird. Im Allgemeine folgt uf e Putsch e Militärdiktatur oder d Herrschaft vom ene autoritäre Regime. Dr Sproochgebruuch isch schwankend: S Wort „Putsch“ wird hüfig nume für e Putsch bruucht, wo glungen isch, und eim wo fehlgschlage het, sait me denn „Putschversuech“. Putschiste si die, won e Putsch usfüehre. Ursprünglig stammt dr Begriff us dr Schwiiz, won er 1839 z Züri, wo d Parteikämpf hert und usduurend gsi si, für e plötzlige Menscheuflauf, wo rasch verbii gsi isch, oder Ufstand gege d Regierig verwändet worde (lueg Ustertag). S schwiizerdütsche Dialäktwort Putsch bedütet ursprünglig luutmolerisch e 'Stooss', 'Zsämmestooss'. Das Wort isch aber scho im 16. Johrhundert au im überdragene Sinn milidärisch für e plötzlige Vorstooss, en Ufschlag gegen e Hindernis oder en Initiative zum ene Undernähme bruucht worde.
Dr Philipp Emanuel vo Fellebärg (* 27. Juni 1771 z Bärn; † 21. Novämber 1844 z Hofwil bi Münchebuchsee) isch e Schwiizer Pedagog und Agronom gsi. Dr Philipp Emanuel vo Fellebärg isch us eme alte Bärner Patriziergschlächt cho. Zerst het en si Mueter underrichdet und denn isch er uf Buebeschuele vom Gottlieb Konrad Pfeffel z Colmar gange. Er het z Tübinge Rächtswüsseschafte und Philosophii studiert, het währed lengerer Ziit Bildigsreise gmacht und het denn z Paris gwohnt. Won er in d Scheiiz zruggcho isch, het er sich mit em lokale Patriziat verstritte, nochdäm er däm si Herrschaft kritisiert het. Noch em Iifall vo de Franzose 1798 het er au mit dene ghändlet, isch denn aber rehabilitiert und as Gsandte uf Paris geschiggt worde, won er sich mit Erfolg für en Erliichterig vo dr Situation in dr Schwiiz iigsetzt het. Scho bald het er sich aber freiwillig us dr Politik zruggzoge und sich uf Aregig vo siine Eltere as Volkserzieher beschäfdigt. 1799 het er zsämme mit siim Vater s Guet Hofwil in dr Nöchi vo Bärn kauft, und het das ganz übernoh, wo si Vater 1801 gstorben isch. Er het e landwirtschaftlige Musterbedriib gründet und het agronomischi Schrifte verfasst. Zum Musterbedriib
Pestalozzi stoht für: (2970) Pestalozzi, en Asteroid Pestalozzi + Co AG, e Schwiizer Metall- und Stahlhandelsundernähme, wo 1788 gründet woren isch Dr Pestalozzi Verlag z Erlange (Deil vo dr VEMAG Verlags- und Medie AG z Köln) Pestalozzi isch dr Familiename vo dene Persone: d Anna Pestalozzi, geb. Schulthess (1738−1815), e Schwiizer Pedagogin, d Frau vom Johann Heinrich Pestalozzi d Ariane Pestalozzi (* 1969), e dütschi Schauspiilere dr Hans A. Pestalozzi (1929–2004), e Schwiizer Gsellschaftskritiker dr Hans Konrad Pestalozzi (1848–1909), e Schwiizer Politiker und Architekt dr Heinrich Pestalozzi (1790–1857), e Schwiizer Ingenieur und Oberst, dr 1. Presidänt vom Schwiizerische Ingenieur- und Architekteverein, SIA dr Heinrich Karl Pestalozzi (1825–1891), e Schwiizer Oberst, Stadtroot und Profässer (dr Uränkel vom Pedagog) dr Johann Heinrich Pestalozzi (1746–1827), e Schwiizer Pedagog dr Yvan Pestalozzi (* 1937), e Schwiizer Iiseplastiker
Ds Prättigä old Prättegä old Prättig, Brättig; uf Hoochtüütsch und bi dn Underländer Prättigau, rätoromanisch , ischt äs Bäärgtaal im Bündnerland. Ds Taal ischt ättä viärzg Kilometer lenngs. Dr Taalfluss ischt d Landquart, waa bim Oort Landquart in Rhii flüüsst. Nördli vam Prättigä ärhebt schich ds Chalchmassiv vam Rätikon. Di Salginatobel-Brugg, waa ufm Wääg va Schiärsch uf Schuudersch liit, ischt äs international anärchennts architektonischs Wääldmonument. D Iiwohner redend zäm grööschtä Täil Walser­tüütsch (nun di Seewiser-Mundaart ischt im Übergang zäm Rhiitaalertüütsch) und sind traditionell reformiärt. Schi läbend vam Wintertourismus, vam Chläigwäärb und vam Puurä. Bäkannt ischt ds Taal im Sumer zum Wanderä oder zum Bäiknä. Di wichtigschtä Ortschaftä im Prättigä sind Chlooschtersch und Schiärsch (ds äinzigä Schattädorf näbä Chüblisch). Bis var churzem heds – va undä ufä uufgäzellt – diä Gmäindä ggään: Seewis, Valzäinä, Grüsch, Fanòòs, Schiärsch, Furnä, Jenaz, Fiderisch, Luzäi, Santantöniä, Chüblisch, Guntersch, Saas und Chlooschtersch. Jetz aber fusioniärt naadinaa äini nach dr andrä. D Habsburger händ bis 1496 acht Gricht im Prättigä gchauft gchan, und anderi Gäbiät im Bündnerland händ au inä gchöört. Wäge däm hed schich dr Bischof va Chur mit dn Habsburger vrstrittä, und us denä Hendel ischt dr Schwaabächriäg ussärgwaggsä. Im Fridä va Basel sind di
D Anna Pestalozzi (* 9. August 1738 z Züri; † 17. Dezember 1815 z Yverdon-les-Bains; gebürtigi Anna Schulthess) isch d Frau vom Johann Heinrich Pestalozzi, het d Huuswirtschaft vo siine Chinderheim gfüehrt und d Chinder as Huusmueter und Pedagogin bedreut. D Anna het dr Pestalozzi im Septämber 1769 z Gäbestorf gege dr Wille vo ihre Eltere ghürotet. Wäge siine revolutionäre Ideä isch d Familie scho churz noch dr Hochziit bankrott gsi. Dr Pestalozzi het sich Gäld vo meh as sächzig Persone usglehnt und d Anna het sich ihr Erbdeil vo de Eltere lo uszahle, zum im Pestalozzi si Vision von ere landwirtschaftlige Erziehigsastalt verbunde mit Bauelleindustrii chönne realisiere. Dr Pestalozzi het versuechswiis 37 Chinder in sim Huus ugfnoh, und d Anna het se im Eleigang versorgt. 1780 het dr Pestalozzi s glehnte Gäld und s Vermöge vo siiner Frau verwirtschaftet und das isch s Ändi vo däm Versuech gsi. 1770 isch ihr ersts und einzigs Chind, dr Johann Jakob, uf d Wält cho. Er het an Epilepsii glitte, und d Anna het sich sälber d Schuld dra ge. D Anna het s Läbe vo ihrem Ma deilt und siini Waise- und Chinderheim z Stans und z Burgdorf gleitet. Wie si