rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Liecht isch dä Däil vo dr elektromagnetische Strahlig, wo für s menschlige Aug sichtbar isch. Im elektromagnetische Spektrum umfasst dr Beriich vom Liecht Wällelengene vo öbbe 380 nm bis 780 nm. Das entspricht Frekwänze vo öbbe 789 THz bis 384 THz. E gnaueri Gränze cha mä nit aagee, wil d Empfindligkäit vom Aug an de Gränze vo dr Woornäämig nit uf äi Chlapf sondern nodino abnimmt. D Berich vo dr Infrarot- (Wällelengene zwüsche 780 nm und 1 mm) und Ultraveielettstraalig (Wällelengene zwüsche 10 nm und 380 nm), wo oobe resp. unde vom sichtbare Liecht lige, wärde vilmol eebefalls as Liecht bezäichnet. In dr klassische Füsik het s zwäi Uffassige vo dr Natur vom Liecht gee, im Newton si Korpuskeltheorii, wo gsäit het, Liecht wurd us chliine Däili bestoo, und d Wälletheorii vom Christiaan Huygens, wo alli die Fenomeen erkläärt het wie die optischi Büügig und d Interferänz, wo d Däilitheorii sich schweer do het drmit. Bis im Einstein sini Theorii cho isch, wo gsäit het, ass Liecht e duali Natur häig, het d Wälletheorii d Naase vorne ghaa. Dr Einstein het in sinere Relatiwidäätstheorii au festgläit, ass Materie mit Masse d Gschwindikäit vom Liecht im Vakuum nid chönn erräiche.
Als Färnsee (au churz TV, vom griechisch-latiinische Kunstwort Television) bezäichnet mä zerst emol e Massemedium, wo zentral konzipiert und produzierti audiovisuelli Sändige unidirekzional und sünchron an e dispärses Massepublikum vermiddlet. Under Färnsee wird aber au e soziotechnische Komplex vo Organisazioone (öffentlig-rächtligi oder brivatwirtschaftligi Sänder) und Technike (Ufnaam-, Ufzäichnigs-, Brodukzions-, Sänd- und Empfangstechnike) verstande. Usserdäm bezäichnet s Wärb färnsee d Däätigkäit vo de Zueschauer, wo mit eme Empfangsgräät s Massemedium konsumiere. Michael Grisko (Hrsg.): Texte zur Theorie und Geschichte des Fernsehens. Reclam, Ditzingen 2009. Albert Abramson: Die Geschichte des Fernsehens. Wilhelm Fink Verlag, Münche 2002, ISBN 3-7705-3740-8. Bommert, Dirksmeier, Kleyböcker: Differentielle Medienrezeption. Münster 2000, ISBN 3-8258-4897-3. Pierre Bourdieu: Über das Fernsehen. Suhrkamp, Frankfurt 1998. Guy Debord: Die Gesellschaft des Spektakels. Berlin 1996. Ralf Kaumanns, Veit Siegenheim, Insa Sjurts: Auslaufmodell Fernsehen? – Perspektiven des TV in der digitalen Medienwelt. Gabler, Wiesbade 2008, ISBN 978-3-8349-1215-2. Jerry Mander: Schafft das Fernsehen ab. Eine Streitschrift gegen das Leben aus zweiter Hand. Rowohlt-Verlag, 1979, ISBN 3-498-04265-3. Karl Nikolaus Renner: Fernsehen, 1. Auflage. UTB Stuttgart 2012, ISBN 978-3-8252-3685-4. Siegfried Zielinksi: Audiovisionen: Kino und Fernsehen als Zwischenspiele in der Geschichte. rororo-Verlag, Reinbek b. Hamburg 1989. Horace Newcomb (Hrsg.): Encyclopedia of television. Fitzroy Dearborn, Nöi York 2004, ISBN 1-57-958394-6.
Radar isch d Abchürzig für Radio Detection and Ranging (frei übersetzt: „Radioortig und -abstandsmässig“), e Zitli lang au Radio Aircraft Detection and Ranging (frei übersetzt: „funkbasierti Flugzüügortig und -abstandsmässig“) und isch d Bezäichnig für verschiideni Erkennigs- und Ortigsverfaare und -gräät uf dr Basis vo elektromagnetische Wälle im Radiofrekwänzberiich (Funkwälle). E Radargräät isch e Gräät, wo bündleti elektromagnetischi Wälle as sogenannts Primärsignal ussändet, und d „Echo“, wo vo Objekte reflektiert wärde, as Sekundärsignal empfangt und noch verschiidene Kriterie uswärtet. So chönne Informazioone über die Objekt gwunne wärde. Mäistens handlet es sich um en Ortig (Bestimmig vo dr Entfärnig und vom Winkel). Es git je noch em Zwäck unterschiidligi Radarprinzipie wie s Wätterradar, s harmonische Radar und s Überhorizontradar. Us de Wälle, wo vom Objekt reflektiert und vom Ragargräät empfange wärde, cha mä u. a. die Informazioone überchoo: dr Winkel bzw. d Richdig zum Objekt d Entfärnig zum Objekt (wo us dr Zitverschiebig zwüschen em Sände und em Empfange usgrächnet wird, lueg Liechtgschwindigkäit) die relativi Beweegig zwüschen em Sänder und em Objekt – si cha dur e Doppler-Effekt us dr Verschiebig vo dr Frekwänz vom reflektierte Signal berächnet wärde wenn äinzelni Mässige in Serii aagluegt wärde, cha d Wäägstrecki und eso die
Made in Heaven Made in Heaven isch s fufzääte Studioalbum vu dr britische Rockband Queen. Es isch s letschte, wo under em Naame „Queen“ veröffentligt worde isch. S isch 1995 erschiine. Uf em Album si die letschte Lieder, wo dr Freddie Mercury, wo 1991 gstorbe isch, gsunge het. Das si You Don’t Fool Me, e Popsong, wo vom Disco beiiflusst isch, A Winter’s Tale, won e winterligs Idüll beschribt, und Mother Love, wo explizit sich druf bezooge het, wie s em Freddie Mercury gange isch: „I’m a man of the world and they say that I’m strong / But my heart is heavy and my hope is gone.“ „I long for peace before I die.“ Wil dr Mercury Mother Love nüm het chönne fertig ufnee, het dr Brian May die letschti Stroofe gsunge. It's A Beautiful Day - 2'32 Made In Heaven - 5'25 Let Me Live - 4'45 Mother Love - 4'49 My Life Has Been Saved - 3'15 I Was Born to Love You - 4'49 Heaven for Everyone - 5'36 Too Much Love Will Kill You - 4'20 You Don't Fool Me - 5'24 A Winter's Tale - 3'49 It's A Beautiful Day (reprise) - 3'01 Yeah
Babylonischi Gfangeschaft stoot für: en Epoche in dr jüdische Gschicht (öbbe 597 bis 539 v. d. Z.), au s Babylonische Exil. die Babylonischi Gfangeschaft vo dr Kiirche, en Epoche in dr Gschicht vom Bapstdum under französischem Iifluss zwüsche 1309 und 1377 e Gmäld vom Eugène Delacroix (1798–1863).
Mit Gsang (au: Singe) beäichnet mä, was dr Mensch macht, wenn er mit sinere Stimm Muusig macht. Woorschinlig isch s die eltisti und ursprüngligsti musikalischi Usdrucksform vom Mensch. Dr Gsang existiert in seer underschidlige Forme und umfasst e wits Spektrum vo musikalische Mögligkäite, vo Vokal inde verschiidenste Doonhööchene, Lutsterkene und Rhüthme, wo völlig frei anenander gräit si, über liedhafte, volksdümlige Gsang bis aane zum virtuos verzierte Kunst-Gsang (Belcanto). Dr Gsang orientiert sich drbii hüfig äntwääder an ere Doonesthetik, wo für en entsprächende Zitruum, en entsprächendi Kultur oder für e bestimmte Muusigstil üüblig isch. Bim Gsang wie bim Schwätze wärde s Zwärchfäll, d Lunge, d Stimmlippe und dr Vokaltrakt brucht, aber bim Singe si s Doonspektrum, die dünamische Underschiid und d Underschiid in dr Doonhööchi gröösser. S Singe het au e rhüthmischi Struktur, wo mee oder weniger genau definiert isch, und vilmol wärde brezis definierti Doonhööchene im Raame von ere Skala oder Räije iigsetzt. Für d Muusig het dr Gsang e hervorragendi Bedütig, wil er s mööglig macht, uf dr äinte Site Würter in e musikalischi Linie iizbinde und uf dr andere dur die indiwiduelli Äigenart vo dr menschlige Stimm seelischi und emozionali Inhalt au nonverbal ummiddelbar zum Usdruck z bringe.
E Kiibord (vo ängl. keyboard [ˈkiːbɔːd]: Dastatur) im witere Sinn isch en elektrofons Dasteinstrumänt, wo sich us de elektronische Piano und Orgle entwigglet het und wo d Döön von em elektro-mechanisch, elektronisch oder digital erzügt und versterkt wärde. Im ängere Sinn bezäichnet Kiibord nume sälli Instrumänt, wo tüpischerwiis mee as 61 Daste häi, wo vo dr Orgle-Klaviatur abgläitet si, und s charakteristische Merkmol von ere Begläitautomatik, d Arranger Keyboards. Dene, wo das Instrumänt spiile, säit mä hüfig "Elläiunderhalter" (oder öifemistisch "Entertainer"). Wil mä wäge dr historische Entwigglig nid genauer zwüschen em Kiibord und de elektronische Piano, Synthesizer oder Häimorgle im Bezug druf, wie dr Doon erzügt oder wie s Instrumänt usgstattet isch, cha underschäide, brucht mä dr Begriff hüte mäistens im ängere Sinn, aber Kiibord wird mänggisch au für Masterkeyboard und allgemäin für alli elektronische Dasteninstrumänt as Anglizismus in sinere ursprünglige Bedütig verwändet. In de Bezäichnige vo de Instrumentaliste von ere Bänd stoot "Keyboarder" für alli, won e Dasteinstrumänt spiile, wo kä Klavier oder Flügel isch. D Kiibord im ängere Sinn si, wil iiri Dastatur im Vergliich zum ene E-Piano weniger umfangriich und liichter isch, im Ganze chliiner und liichter, so dass mä sä cha umedrääge und vo do isch
Dä Bruggemor Haaldegoest isch a Sagefigur us Brugge. Brugge isch a glei Eertli zwische Brilinge un Woltordinge un liit uf dä räechte Syte vu dä Bräeg. Uf dä räechte Syte vu dä Bräg gohts steil än Hang uffe, nämlech d Bruggemor Haalde, zum Eschingor Bärg, odor wi d Eschingor saget, dä Schellenberg. Un do spilt di Sag, wo mor sech i Brugge scho Ewigkeite vozellt un dä Eschingor Schriftstellor Rippli Max ufgschribe hät. Dä Bruggemor Haaldengoest isch än Waaltkobolt gsi. Am Eschingor Bärg ibor Brugge hät är ghuuset, di Giizige gfuchset un di Fuule vogellstoret un sech i allorlei Gstalt vostegglet. Är hät abor au gueti Sache dau, wo Not gsi isch. Ämol sott ä arm Byyrli no spät i da Naacht gi Brugge abe messe ha. Ä rechdig Päggli Sorge hät s uf em Rugge drait. Des hät mee drugget, wi wänn dä schlaff Ruggsack voll mit Ajor gsi wär. S Byyrli hät a baarmoö gherig gseiftzt, wyl s a dä grang Bue dähom un s Ugligg im Staal denkt hät. Do isch uf oemol da Haaldegoest hintorem Bom veri, hät ym dä Wäeg vostellt un gsait: “Gugg, sällor Blättorhuufe dert däne muesch i dyn Ruggsagg due!” Dä Buur
As Elektrofoon bezäichnet mä Muusiginstrumänt, wo mä zum ene zueloose, äntwääder e Chopfhöörer benützt oder d Muusig mit Versterker versterkt und über Lutsprächer abspiilt. Dr Doon cha drbii uf akustischi oder elektronischi Wiis erzügt wärde. Mä underschäidet drei Grubbe vo Instrumänt: akustischi, wo elektrisch in Gang gsetzt wärde, akustischi, wo elektrisch versterkt wärde und Instrumänt, wo d Schwingige elektrisch erzügt wärde. Im erwiterete Sinn chönnte au MIDI-Gräät zu de Elektrofoon ghööre, wo kä äigeni Dooniigoob-Vorrichdig häi oder nume brucht wärde, zum entsprächendi MIDI-Befääl (Sekwänzer) z spiichere. Wil do d Gränze zur Kompiuter-Technologii fliessend si, isch e genaui Kategorisierig nit mööglig und mä brucht sä äigentlig au nid. Commons: Electrophones – Sammlig vo Multimediadateie Elektrophon im dütschsprochige Wikisource Das Denis d´or: Urahn der elektroakustischen Musikinstrumente? uf de Site vo dr Universität Köln (PDF-Datei; 297 kB)
En integrierte Schaltkräis (au integrierti Schaltig, änglisch integrated circuit, churz IC) isch en elektronischi Schaltig, wo uf eme Halbläiter sitzt und us elektronische Bauelimänt bestoot, wo mitenander verdrootet si. Er wird dorum au as Festkörperschaltkräis oder monolithische Schaltkräis bezäichnet. En äinzelns Halbläiterblättli häisst Tschip (änglisch Chip), bsundrigs zämme mit em Schaltkräis au Mikrotschip. Eme Tschip ooni s Ghüüs drumume säit mä änglisch Die. Dr erst integrierti Schaltkräis isch e Flipflop gsi und isch im Septämber 1958 vom Jack Kilby entwigglet worde. Er het us zwäi Bipolardransister bestande, wo uf eme Germanium-Substrat aagmacht gsi si und mit Golddrööt verbunde worde si. Dr erst „monolithisch“ IC, d. h. er isch uf eme äinzige äikristalline Substrat broduziert worde, isch 1959 vo Robert Noyce batentiert worde. S Entschäidende an dr Erfindig vom Noyce isch gsi, alli Bauelimänt zämme mit iirer Verdrootig uf eme Substrat härgstellt worde si. Mä het scho denn für das fotolithografischi Verfaare und Diffusionsprozäss usgnützt, wo Fairchild Semiconductor churz vor fürhär entwigglet gha het. Vo dere small-scale integration (SSI) mit e baar Dotzed Dransister bro Tschip, isch s über d medium-scale integration (MSI) zur large-scale integration in de 1970er Joor cho, won e baar duusig Dransister uf eme äinzige Tschip blaziert
E Halbläiterspiicher isch e Spiicher für Daate, wo us eme Halbläiter bestoot. In und uf eme Halbläiterkristall wärde mikroelektronischi Spiicherstrukture realisiert, sodass e Spiichertschip entstoot. Die Tschip wärde zu integrierte Schaltkräis zämmegsetzt oder au unverkappt witerverarbäitet. D Daate wärde in dr Form vo binäre elektronische Schaltzueständ in de integrierte Schaltige gspiicheret. D Vorgänger vo de Halbläiterspiicher si d Kärnspiicher gsi, wo uf Magnetismus basiert gsi si. In de früeje 1970er Joor si die vo de Halbläiterspiicher abglööst worde. Nöijeri Entwicklige brobiere, s magnetische Spiicherbrinzip mikroelektronisch dichder z mache und sä eso zu nit flüchtige Spiicher z kombiniere (MRAM). Jürgen Plate: Einführung Datenverarbeitungssysteme – 7. Speicherwerk (Arbeitsspeicher). FH München. Interaktive CMOS 6T SRAM CELL Fortschritte in der MRAM Technologie (Memento vom 13. April 2016 im Internet Archive). itse-wissen.de. Abgrüeft am 30. Septämber 2010.
Halbläiter si Festkörper, wo abhängig vo iirem Zuestand elektrischi Läiter oder Nidläiter si. Halbläiter chönne verschiideni chemischi Strukture hä. Mä underschäidet zwüsche Elimänthalbläiter, wo us eme äinzige chemische Elämänt ufbaut sin (vor allem Silicium, Germanium, Selen), und Verbindigshalbläiter, zu dene ghööre au die organische Halbläiter. Die elektrischi Läitfähigkäit vo Halbläiter hängt stark vo dr Tämpratur ab. In dr Nööchi vom absolute Tämpraturnullpunkt si Halbläiter Isolator. Bi Ruumtämpratur sin si je noch em materialspezifische Abstand vom Läitigs- und Valänzband läitend oder nitläitend. Die elektrischi Läitfähigkäit vo Halbläiter wird gröösser, wenn si wermer wärde, si ghööre also zu de Häissläiter. Mä cha d Läitfähigkäit in wite Gränze ziilt beiiflusse, wemm mä s Material mit Fremdatom us ere andere chemische Hauptgrubbe dotiert. Halbläiter wärde in äikristalliner, polykristalliner und amorfer Form verwändet. Bedütig häi Halbläiter für d Elektrotechnik und bsundrigs für d Elektronik. Doo cha iiri Läitfähigkäit veränderet wärde, wenn mä, wie zum Bischbil bim Dransister, an gäignete Strukture e Stüürspannig oder e Stüürstrom aaläit, oder mä nützt s us, ass iiri Läitfähigkäit vo dr Richdig vom Stroom abhängig isch und cha eso Wäggselstroom in Gliichstroom umwandle (Diode, Gliichrichder). Witeri Aawändige sin Häissläiter, Wariater, Straaligssensore (Fotoläiter, Fotowiderständ, Fotodiode beziejigswiis Solarzälle), thermoelektrischi Generatore, Peltierelimänt und
E Solarzälle oder fotovoltaischi Zälle isch en elektrischs Bauelimänt, wo churzwälligi Straaligsenergii, mäistens Sunneliecht, diräkt in elektrischi Energii umwandlet. D Aawändig vo dr Solarzälle isch d Fotowoltaik. Die füsikalischi Grundlaag vo dr Umwandlig isch dr fotowoltaischi Effekt, won e Sonderfall vom innere fotoelektrische Effekt isch. Wenn mä äinzelni Solarzälle in Serii schaltet und denn abkapslet, bechunnt mä d Solarmodul, wo verwändet wärde, zum Energii z erzüüge. Bi Dünnschichtmodul isch d Räijeschaltig in dr Brozäss vo dr Härstellig vo de Zälle integriert, bi de wit verbräitete kristalline Modul macht mä sä dur s Uflööte vo Verbinder uf fertigi Solarzälle. Mänggisch wärde au Elimänt vom ene Sunnekolläkter as Solarzälle bezäichnet. Si erzüüge aber kä elektrische Strom, sonder Brozässwermi und ersetze zum Bischbil Warmwasser-Boiler. Die mäiste Solarpanel, wo hüte installiert wärde, chömme us China. Bi de biligste Zälle, dene us amorfem Silicium, won e Wirkigsgraad vo 5 bis 10 Brozänt häi, si 2012 d Modulchöste under 0,6 Euro bro Watt gsi, polykristallini und monokristallini Silicium-Zälle mit eme Wirkigsgrad vo 14 bis 22 Brozänt häi e chli weniger as 90 Cent pro Watt kostet. Christoph Brabec: Organic photovoltaics – materials, device physics, and manufacturing technologies. Wiley-VCH, Weinheim 2008, ISBN 978-3-527-31675-5. Guillermo Diaz-Santanilla: Technik der
Waiting for the Sun Waiting for the Sun isch s dritt Studioalbum vu dr US-amerikanische Rockband The Doors. S isch am 11. Juli 1968 bi Elektra Records uusechoo. S isch s erscht Nummere-ais-Album vu dr Band in dr USA gsii. Di glychnamig Single isch erscht anne 1970 uf em Studioalbum Morrison Hotel vereffetligt wore. "Hello, I Love You" (2:22) "Love Street" (3:06) "Not To Touch The Earth" (3:54) "Summer's Almost Gone" (3:20) "Wintertime Love" (1:52) "The Unknown Soldier" (3:10) "Spanish Caravan" (2:58) "My Wild Love" (2:50) "We Could Be So Good Together" (2:20) "Yes, The River Knows" (2:35) "Five To One" (4:22) Waiting for the Sun bi Allmusic (änglisch) 0V The Doors Jim Morrison • Robby Krieger • Ray Manzarek • John Densmore • * Auszeichnungen für Musikverkäufe
Silicium (au Silizium) isch e chemischs Elimänt mit em Sümbol Si und dr Ordnigszaal 14. Es stoot in dr 4. Hauptgrubbe (Choolestoffgrubbe) und 3. Periode vom Periodesüsteem vo de Elimänt. Silicium isch e klassischs Halbmetall. Es het Äigeschafte vo Metall und au vo Nitmetall und isch e Elimänthalbläiter. Räins, elementars Silicium isch grau-schwarz und glänzt wien e tüpischs Metall, vilmol bronsefarbig bis blöilig. Elementars Silicium isch für e menschlige Körper ungiftig, in bundniger silicatischer Form isch Silicium für e Mensch wichdig. Im menschlige Körper het s öbbe 20 mg Silicium uf äi Kilo Körpermasse; die Mängi nimmt ab. je elter mä wird. Tracy L. Simpson, Benjamin E. Volcani: Silicon and siliceous structures in biological systems. Springer-Verlag, New York 1981, ISBN 3-540-90592-8. Thomas Thomson: On the Daltonian Theory of Definite Proportions in Chemical Combinations. In: Annals of Philosophy. Band 2, 1813, S. 32. Commons: Silicium – Sammlig vo Multimediadateie Wikibooks: Praktikum Anorganische Chemie/ Silicium — Lern- und Lehrmaterialie Wikibooks: Siliciumverarbeitung — Lern- und Lehrmaterialie Rutherford online: Silicium Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente. S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3. D Wärt für d Äigeschafte in dere Infobox sin, wenn nüt anders agee isch, us www.webelements.com Dasch dr Standartwärt, wien
Dr elektrisch Stroom isch d Beweegig vo elektrische Laadigsdrääger imene Läitermaterial. Im verallgemäinerete Sinn bezieht sich elektrische Stroom au uf e Verschiebigsstroom, wo sich bin em käini Laadigsdrääger beweege, sondern dr elektrisch Fluss sich tuet verändere. Und denn verstoot mä under em elektrische Stroom au no alli elektrische Erschiinige, wo d Ursach von ene e Magnetfäld isch. Fliessendi Laadigsdrääger sin tüpischerwiise Elektroone im ene Metall oder im ene Vakuum, oder öppen au Ione, wo sech z. B. im ene Elektrolüt oder in ere Haasentlaadigslampe beweege. Zu de Wirkige vom Stroom ghääre magnetischi, thermischi und elektrochemischi Effekt und derzue au d Lüüchterschiinige in Gaas, wo aagregt sind. In dr Fachsprooch mäint mä mit „Stroom“ eigentlech vilmol däm si Sterki, also die füsikalischi Gröössi vo dr Stroomsterki mit em Formlezäiche I {\displaystyle I} und dr Äinhäit Ampere, in dr Umgangssprooch dänkt mä bi däm Wort mäistens ad Überdräägig vo elektrischer Energii, oder au nume ad Elektroinstallazioone, wo under elektrischer Spannig chönd gsetzt wärde. As Gliichstroom (änglisch direct current, abkürzt DC) wird elektrische Stroom bezäichnet, wo über d Zit si Richdig und Sterki nit änderet. Braktisch alli elektronische Gräät im Hushalt wie Radio- und Färnseeempfänger, Kompiuter oder au d Stüürige vo modärne Wöschmaschine
Bruggen haissed folgendi Ortschafte: Bruggen (Bräunlingen), en Ortstail vo de Stadt Briilinge, Schwarzwald-Baar-Chrais, Bade-Würtebärg Bruggen (Greifenburg), e Ortschaft vo Greifenburg, Bezirk Spittal an der Drau, Kärnte Bruggen (Landeck), en Stadttail vo de Stadt Landeck, Bezirk Landeck, Tirol Bruggen (Längenfeld), e Rotte i de Ortschaft Huben, Gmaind Längenfeld, Bezirk Imst, Tirol Bruggen (Matrei in Osttirol), en Ort bi Matrei, Bezirk Lienz, Osttirol Bruggen (Sankt Veit), e Frakzion vo St. Veit in Defereggen, Osttirol Bruggen SG, en Ortstail vo de Stadt Sanggalle Bruggen isch de Familienname vo folgende Persone: Carry van Bruggen (1881–1932), niderländischi Schriftstelleri Coosje van Bruggen (1942–2009), niderländisch-amerikanischi Bildhaueri, Kunsthistorikeri und Kunstkritikeri Heinrich van Bruggen (1927–2010), niderländische Botaniker
D Frekwänz (vo lat. frequentia, Hüfigkäit) isch in dr Füsik und dr Technik e Määss drfür, wie schnäll bim ene periodische Vorgang d Widerholige ufenander chömme, z. B. bin ere Schwingig. D Frekwänz isch dr Cheerwärt vo dr Periodeduur. D Äihäit vo dr Frekwänz isch die abgläiteti SI-Äihäit mit em bsundrige Naame Hertz (Einheitenzeichen Hz), dodrbii isch 1 Hz = s−1. Gläägentlig wärde aber au anderi Äihäite verwändet, wie z. B. min−1 oder h−1. Bi dr Frekwänzaagoob us Zaalewärt und Äihäit säit dr Zaalewärt, wie vili Periode wäärend ere gweelte Zitäihäit stattfinde. Bi mängge Vorgäng wärde au d Bezäichnige Folgfrekwänz, Impulsfolgfrekwänz oder Huubfrekwänz verwändet, bi Dräibeweegige Dräizaal. Horst Stöcker: Taschenbuch der Physik. 6. Auflage. Verlag Harri Deutsch, Frankfurt am Main 2010, ISBN 978-3-8171-1860-1. Michael Dickreiter: Handbuch der Tonstudiotechnik. 7. Auflage. K.G. Saur, Münche 2008, ISBN 978-3-598-11765-7. Commons: Frequenz – Sammlig vo Multimediadateie Umrächnig vo Frekwänz in Wällelengi und zrugg bi Schallwälle (Schall in Luft) und Radiowälle (Liecht) Umrächnig vo Frekwänz f in Periodeduur T und zrugg Frekwänze mit Notenääme – Klavierdastatur Robert Wichard Pohl: Pohls Einführung in die Physik - Erster Band. Springer-Verlag, ISBN 3-540-76337-6. Fehler in Vorlage:Literatur – *** Parameterkonflikt: Unbekannte Parameter: Seite Dieter Meschede: Gerthsen Physik. Springer, 2010,
E Kondänser (vo latiin. condensare ‚verdichde‘) isch e passivs elektrischs Bauelimänt wo elektrischi Laadig und d Energii wo mit däm zämmehänggt, cha spiichere. D Fähigkäit, Laadig z spiicher, wird as elektrischi Kapazidäät bezäichnet und in dr Äihäit Farad gmässe. Wil er Laadige spiicheret, isch d Wirkig, won e Kondänser uf e Änderig vo dr Spannig het, dere entgeegegsetzt, wäärend d Spuele eso uf Ändrige in dr Stroomsterki reagiert. Technisch gsee bestoot e Kondänser us zwäi elektrisch läitende Flechene, de Elektroode, wo dr Abstand zwüschene mäistens seer chlii isch und wo men e au Kondänserbeleeg säit. Zwüschene befindet sich immer e Beriich, wo isoliert, e Dielektrikum. Bi de mäiste Bauforme wärde d Elektroode und s Dielektrikum ufgröllelet oder ufenander gstaplet. Kondänser wärde in vile elektrische Aalaage und in fast jedem elektronische Gräät iigsetzt, under anderem as elektrischi Energiispiicher, Blindwiderständ oder frekwänzabhängigi Widerständ. Spezielli Bauforme wärde as Sensore verwändet. Bi bsundrige Konfigurazioone si nitlineari Kondensatore bekannt. E Kapazitätsnormal isch e Kondensator mit dr höggste absolute und relative Kapazitätskonstanz gegenüber Tämpraturändrige und em elter Wärde. Drzue chömme mäistens no höggsti Aafordrige an die elektrischi Güeti über e groosse Iisatzfrekwänzberiich und an die dielektrischi Absorption vom Dielektrikum, wo iigsetzt wird; die sött chliner as
47.6093055555568.2340555555556Koordinate: 47° 36′ 34″ N, 8° 14′ 3″ O; CH1903: 659810 / 273484 f1 D Rhybrugg Waldshuèt–Koblänz isch è eingleisigi Ysèbaaübberfüürig a dè Baanschtreggi Waldshuèt–Turgi, wo zwischè Waldshuèt un Choblez dè Rhy un d Gränzè zwischè Dütschland un dè Schwiz übberschpannt. Si isch diè èrscht Ysèbaabrugg unterhalb vom Bodèsee über dè Rhy gsi. Si isch diè einzig größeri Ysebaabrugg übber dè Rhy, wo bis hüt vollschtändig erhaaltè isch un zellt europawit zu dè seltenè Gitterbruggènè im Orginalzuèschtand. Am 26. Auguscht 1857 hèn diè Badischè Staatsysebaanè mit dè Schwizerischè Nordoschtbaan dè Bau vo dè gränzübberschritendè Baanschtreggi Waldshuèt-Koblänz-Turgi mit dè Rhybrugg agfange. Demit isch es bi dè Inbetrièbnaam am 18. Auguscht 1859 diè èrscht Vobindig zwischè dè Badischè Hauptbaan un èm schwizerischè Ysebaanetz gsi. D Vobindigsbaan z Basel isch èrscht 14 Johr spôter in Betrièb gnõ. Dè Badische Baurõt Robert Gerwig hèt s Bauwärch erfundè un hèt d Bauleitig vo sellèrè Brugg durrègfüürt. Dè stäälerne Übberbau hèt d Firma Gebrüder Benckiser uss Pforzè erschtellt un montyrt. D Brugg isch für zwei Gleis uusglait, allerdings isch immer nu ei Gleis vorhandè gsi. Uffgrund vo zuènemmendem Vokeerslaschtè sin in dè Johr 1912 un 1913 èrschti Voschtärkigsmaßnaamè für Achsmassè vo 18 Tonnè unternõ worrè, ußerdèmm