rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Èn Keerdunnel isch èn Dunnel, wellè im durrèfaarendè Vokeersmittel (Zuug odder Auto) è stark voänderti Richtig gitt. Wendetunnel mit èm Drèèwinkel vo bis zuè 270° wörred als Keerdunnel bezeichnèt. Dunnel mit größerè Winkel odder sogar meefachè 360°-Spiralè wörred als Spiraldunnel oder Kreiskeerdunnel bezeichnèt. S exischtyret au Wendedunnel, wo im Innerè d Richtig wechslet un dõher è S-Form aanimmt. Diè meischtè Wendedunnel, bsunders selli mit Dreywinkel über 180°, diènet èm Höhègwinn vo dè Faartrassè. Im Gegèsatz zu Dunnel, welli è vorhandenes Hindernis unterirdisch überwindè söllet, hèn Wendedunnel meischt è anderi Fungtion: Bi dè Durchquerig vo gebirgigè Gegèndè ka für alli Vokeersmittel, speziell abber für d Ysèbaan im schwerè Güètervokeer, è Stygig zum Broblem wörrè. Selli ka zwar, falls gnüègend Platz vorhandè isch, durch diè gschickti Aaordnig vo langè Rampè umgangè wörrè, wa zum Byschpill bi dè Baanè i dè USA wit vobreitet isch. Bi bsunders steiler Topografy ohni uusreichendè Blatz für Rampè sin dodègegè Wendedunnel è Option, well doomit diè Streggi künschtlich volängeret un doomit diè Stygig verringeret würrè ka. S Brobleem von èrè limitiertè Stygig stellt sich bi dè normalè Ysebaan ohni Zaaschtangè (Adhäsionsbaan) in besunderem Maaß, während im Strõßèvokeer uffgrund vo dè hohè Rybig zwischè Reifè un Strõßèbelag hochi
Dr 22. Merz isch dr 81. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 82. in Schaltjohr), dodermit blybe no 284 Däg bis zum Änd vum Johr. 1499: Im Schwobechrieg chunnt s zum erschte greßere Gfächt: Im Gfächt am Bruederholz (Bild) bi Basel erlyde Druppe vum Schwebische Bund e Niderlag gege d Aidgnosse. 1599: Uf Ghaiß vum Friedrich I. Herzog vu Wirttebärg wird d Ideal- un Blanstadt Freidestadt grindet. 1459: Maximilian I., Herzog vu Burgund, dytsche Chenig, Erzherzog vu Eschtrych un Chaiser vum Hailige Remische Rych 1907: Eberhard Meckel, dytsche Schriftsteller 1918: Gion Deplazes, Schwyzer Schriftsteller 1923: Marcel Marceau, franzesische Pantomim 1926: Franca Falcucci, italienischi Bolitikeri 1941: Bruno Ganz, Schwiizer Schaupiiler 1944: Jutta Kammann, dytschi Schauspileri 1957: Uli Führe, dytsche Musiker 1687: Jean-Baptiste Lully, italienisch-franzesische Komponischt 1832: Johann Wolfgang von Goethe, dytsche Dichter Wältwasserdag Commons: 22. Merz – Sammlig vo Multimediadateie
Dr 23. Merz isch dr 82. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 83. in Schaltjohr), dodermit blybe no 283 Däg bis zum Änd vum Johr. 1153: Im vum Chenig Friedrich Barbarossa beaidete Vertrag vu Konschtanz sin d mit em Papscht Eugen III. uusghandlete Bedingige fir syy Chaiserchrenig feschtglait. 1793: Di Raurakisch Republik wird ufglest un in di Franzesisch Republik yyglideret. 1860: In dr Nechi vu dr Stadt Tétouan erlydet Marokko di entschaidend Niderlag im Chrieg gege Spanie un bittet um e Waffestillstand. 1889: Dr Mirza Ghulam Ahmad grindet z Indie d Glaubesgmainschaft vu dr Ahmadiyya as Reformbewegig im Islam. 1962: Unter em Boschtminischter Richard Stücklen wäre z Dytschland vierstelligi Boschtlaitzahle yygfiert. 1859: Carl Hess, Schwyzer Musiker 1887: Juan Gris, spanische Moler 1912: Wernher von Braun, dütsche Rageeteääscheniöör 1923: Ralph Giordano, dütsche Schurnalist und Schriftsteller 1947: Christiane Brunner, Schwyzer Bolitikeri 1964: Bettina Obrecht, dytschi Schriftstelleri un Ibersetzeri 1966: Silke Krebs, dytschi Bolitikeri 1970: Gianni Infantino, Schwyzer Fueßballfunktionär 1800: Franz Feyerabend, Schwyzer Moler un Karikaturischt 1860: Ferdinand Biecheler, dytsche Jurischt 2011: Bernhard Stirnemann, Schwyzer Liedermacher un Bolitiker 2011: Elizabeth Taylor, US-amerikanisch-britischi Schauspileri 2017: Ursula Brunner, Schwyzer Aktvischti fir Faire Handel Commons: 23. Merz – Sammlig vo Multimediadateie
Dr 24. Merz isch dr 83. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 84. in Schaltjohr), dodermit blybe no 282 Däg bis zum Änd vum Johr. 1084: Nodäm dr Chaiser Heinrich IV. im Inveschtiturstryt mit em Papscht Gregor VII. Rom yygnuu het, wird dr am 25. Juni 1080 gwehlt Clemens III. as Gegepapscht indronisiert. 1401: D Mongole unter em Timur chenne di mamelukisch Stadt Damaskus erobere. 1882: Dr Robert Koch brichtet in sym Vordrag Aetiologie der Tuberkulose vu syre Entdeckig vum Erreger vu dr Tuberkulose. 1933: Mit syre Verchindig dritt s Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich, s sognännt Ermächtigungsgesetz, in Chraft. Dodermit cha d Rychsregierig Gsetz erloo, wu vu dr Weimarer Verfassig chenne abwyche. 1962: S Militär bstimmt General Park Chung-hee zum Bresidänt vu dr Republik Korea. 1989: Im Prinz-William-Sund vor Alaska lauft dr Eltanker Exxon Valdez uf Grund un verursacht aini vu dr bishär greschte El- un Umwältkataschtrofe uf See. 2008: Z Bhutan wird zum erschte Mol in dr Gschicht vum Land e Nationalversammlig gwehlt. 2015: Bi mene vorsätzlech herbygfüehrte Absturz vo mene Airbus A320 vo der Germanwings stärbe z Massif des Trois-Évêchés i de französische Seealpe alli 150 Passagier a Bord. 1681: Georg Philipp Telemann, dytsche
S Ordenauer Riäd isch eini vun vile Landschafte in de ditschschprochige Länder wu mer Riäd heiße dued. Riäd isch e Word üs de Oberdytsche Dialäkt fir Moorlandschaft. S'Ordenauer Riäd isch e ganz flachi Gegend in de Oberriihische Diafebini wu vun de erschte Vorberg vum Schwarzwald nüs bis zuem Rhiin geht. Bis zuem End vum 19. Johrhundert het's ganze Riäd zuem Iwerschwemmungsgebiäd vum Rhiin g'hert. Dr Rhin isch vor sinnere Begradigung jo nit in einem Bett gflosse, är het mehreri Ärm g'het, wu sich grad bi Hochwasser immer widder mol verschowe hän. Bi Hochwasser sin d'Wasser vum Rhiin manchmol bis in'd Unidiz (hitzedags e kleiner Bach eschdlig vun Kirrzl un Schudderzäll) g'flosse, un hän uf de Fälder un in de Derfer als emol vil Schade angriichded. S'Ordenauer Riäd isch uff'ere alde dopografische Kaard z'sähn, wu hitzedags im Generallandesarchiv z'Karlsrue uder de Nummer Hf 118 uffg'howe wurd. Uff derer Kaard isch-es in e oberes un e unders Riäd iideilt. Zuem owwere Riäd g'here: Ichene Kirrzl Schudderzäll Dungene Aldene Zuem undere Riäd g'here: Almeschwier Missene Oodene Nunnewihr Widdewihr
Dr 25. Merz isch dr 84. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 85. in Schaltjohr), dodermit blybe no 281 Däg bis zum Änd vum Johr. 0717: Dr Leo III. wird Chaiser vu Byzanz. 0775: Dr Leo IV. wird Chaiser vu Byzanz. 1655: Dr niderländisch Aschtronom Christiaan Huygens entdeckt mit sym sälbschböute Teleskop dr Titan, dr grescht Mond vum Saturn. 1957: D Bundesrepublik Dytschland, Belgie, Frankrych, Italie, Luxeburg un d Niderlande unterzaichne z Rom dr EWG-Verdrag zur Grindig vu dr Europäische Wirtschaftsgmainschaft un dr Verdrag zur Grindig vu dr Europäische Atomgmainschaft. Zämme mit dr fimf Johr friejer grindete Europäische Gmainschaft fir Chohle un Stahl bilde d Organisatione, wu dur di Remische Verdreg grindet wore sin, di Europäisch Gmainschaft. 1990: Im Schwyzer Kanton Appezell Innerrhode wird per Aaornig vum Oberschte Gricht vu dr Aidgnosseschaft s aktiv un passiv Frauestimmrächt yygfiert, des fiert zue Protescht vu dr (männlige) Stimmburger. 2001: S Schengener Abchuu dritt fir Dänemark, Finnland un Schwede un au fir d Nit-EU-Staate Island un Norwege in Chraft. 1538: Christophorus Clavius, dytsche Jesuit un Aschtronom 1621: Matthäus Merian dr Jünger, Basler Moler, Chupferstächer un Verleger 1865: Alexej von Jawlensky, russisch-dytsche Moler 1871: Hermann Abert, dytsche Musikforscher 1905: Hans Wanner, Schwyzer Sprochwisseschaftler un Lexikograf
En Oase [oˈaː.zə] (vo altgriechisch ὄασις us em Demotische. Im Koptische, wo vom Demotische abstammt, isch wahe or ouahe as Woonblatz beläit.) isch e Vegetationsfläcke in dr Wüesti, möistens an ere Kwelle, Wasserstell oder eme Wadi. Es git groossi Underschiid zwüsche dr Gröössi und em Charakter vo de verschidnige Oase, vo chliine Däich mit e baar Palme drum ume bis zu gröössere Stedt mit Industrii- und Landwirtschaftsbedriib. Die dradizionelli Wirtschaftsform, wo verschiideni Kulturen kombiniert, isch d Oasewirtschaft. E bsundrigi Form zu Wasser z gwünne si d Qanat. Mä däilt d Oase in Grubbe ii, je nochdäm vo wo iir Wasser chunnt. Es git d Grundwasseroase, d Flusswasseroase, d Quellwasseroase, d Oase mit eme artesische Brunne und d Foggara-Oase. Commons: Oases – Sammlig vo Multimediadateie Die Wüste und die Oasen Douglas Harper: Etymonline - Origin of 'Oasis'. Online Etymology Dictionary. Abgrüeft am 30. Juli 2011.
Dr 26. Merz isch dr 85. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 86. in Schaltjohr), dodermit blybe no 280 Däg bis zum Änd vum Johr. 1828: Dr eschtrychisch Komponischt Franz Schubert git sy erscht un ainzig effetli Konzärt. 1955: Z Nürnberg wird d Oper Das Bad auf der Tenne vum Friedrich Schröder urufgfiert. 1979: Dr Menachem Begin un dr Anwar as-Sadat unterzaichne z Washington D. C. dr israelisch-ägyptisch Fridensverdrag. Ägypte erkännt as erschte arabische Staat Israel aa. 1997: In dr Sandline-Affäre um e Kontrakt vum Staat Papua-Neiginea mit dr Seldnerdruppe Sandline International im Konflikt um Bougainville erklert dr Premier Julius Chan syy Ruckdritt. 1997: Im Bünderland erfolgt dr Durschlag vum Vereinatunäll, eme Yysebahntunäll, wu ne wintersicheri Verbindung vum Engadin ins Prättigau soll megli mache. 2010: Dr Film Drachenzähmen leicht gemacht chunnt in d Kino. 1835: Valentin Bühler, Schwyzer Jurischt und Lexikograph 1851: Marguerite Duvillard-Chavannes, Schwyzer Frauerächtleri 1851: Johannes Meyer-Rusca, Schwyzer Sideninduschtrielle und Kantons- und Gmäindsbolitiker 1882: Hermann Obrecht, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1885: Karl Rudolf Wirz, Schwyzer Moler 1909: Fritz Hockenjos, dytsche Forschtdiräkter un Naturschitzer 1921: Rudolf Bernhard, Schwizer Schauspiiler 1925: Pierre Boulez, französische Komponist, Dirigänt und Muusigtheoretiker. 1931: Leonard Nimoy, amerikanische Schauspiiler, Reschissör, Filmbroduzänt, Autor, Musiker und Fotograf 1935: Mahmud
Dr 27. Merz isch dr 86. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 87. in Schaltjohr), dodermit blybe no 279 Däg bis zum Änd vum Johr. 1745: Im King's Theatre wird s Oratorium Belshazzar vum Georg Friedrich Händel urufgfiert. 1940: Z Los Angeles wird Rebecca urufgfiert, dr erscht Hollywoodfilm vum Alfred Hitchcock un dr ainzig, wun er je en Oscar as Beschte Film derfir iberchuu het. 1994: D Barlemäntswahle z Italie gwinnt d Bartei Forza Italia vum Medienunternämmer Silvio Berlusconi. 2011: Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg verliert d CDU no 58 Johr d Macht an e grien-roti Mehrhait. 1740: Niklaus Franz von Bachmann, Schwyzer General 1871: Ernst Laur, Schwyzer Agronom 1891: Berta Ottenstein, dytschi Dermatologi 1937: Miriam Klein, Schwyzer Jazzsängeri 1938: Hansjörg Schneider, Schwyzer Autoor und Dramatiker 1949: Eberhard Walde, dytsche Bolitiker 1949: Verena Diener, Schwyzer Politikeri 1961: Tony Rominger, Schwyzer Radrännfahrer 1988: Brenda Song, US-amerikanischi Schauspiileri 1770: Giovanni Battista Tiepolo, italienische Moler 1828: Johann Gottfried Tulla, badische Ingenieur 1840: Philipp Albert Stapfer, Schwyzer Bolitiker, Diplomat un Theolog 1922: Lucian W. Parrish, US-amerikanische Bolitiker 1968: Juri Alexejewitsch Gagarin, sowjetische Kosmonaut un erschte Mänsch im Wältruum 2000: Frank Strecker, dytsche Schauspiler, Regisseur un Autor 2006: Stanisław Lem, polnische Schriftsteller 2017: Rainer Kussmaul, dytsche
Guazhou (瓜州县; Pinyin: Guāzhōu Xiàn), früener Anxi (安西县), isch e Kräis in dr chinesische Browinz Gansu. Er ghöört zum Verwaltigsgebiet vo dr bezirksfreije Stadt Jiuquan. Guazhou het e Flechi vo 23'150 km² und öbbe 90'000 Iiwooner (Ändi 2004). Dr Kräis bestoot us säggs Groossgmäinde und siibe Gmäinde. anxi.net.cn
D` Aztekä hai im 13. Jarhundert bis is 16. Jorhundert im Hochtau vu Mexiko gwont. Si si vom Nordä igwanderät, aber mä weiss nid genäu vo wo. Wahrschinläch chomä si aber us de nöchi vom grossä Salzsee, wil ihri Sprach, wo si redät, s`Nahua, bis det ufä gredt wird und si au en ähnlichä Körperbau wie d` Indianer vum Nordweschtä vo Nordamerika. Im Gägäsatz d`Maya wo vorhär igwanderät si, sis zum Bischpil generell grösser und händ ä anderi Chopfform. D` Aztekä si s mächtigschta Vouk vo de Mesa Central gsi. Iri gröschti Stadt isch Tenochtitlan gsi, wo mit 250'000 Iwoner damals eini vo de grösschtä Stedt wäutwit gsi isch. Dürd Spanier ischs Volk vo de Aztekä untergangä und Stadt Mexiko-Stadt isch uf Tenochtitlan erbäut wordä. No hüt träit d`Flaggä vo Mexiko de Adler mit de Schlangä uf em Kaktus, wo demit z`tue hät, das d`Aztekä wäg däm, vorusgsäitä Zeichä d`Statd Tenochtitlan erbäut hägät. D` Aztekä hei Meis, Bohnä, Chürbis, Amarant (hirseähnlichs Getreide), Chia (Chrut, wo hochwertigs Protein und vili Vitaminä liefärät), Agave, Kaktee und Heilchrüter aabout. Si hei au d`Kakaobohnä kennt und us ene Schoggi gmacht. Usser Hünd u Truthüener hei si praktisch kei Viehzucht betribä. Bi de Aztekä hets
D Stadt Yumen (玉门市, Yùmén Shì) isch e kräisfreiji Stadt in dr bezirksfreie Stadt Jiuquan in dr chinesische Browinz Gansu. 1999 het si 199'811 Iiwooner ghaa. Iiri Flechi isch 13'500 km². Dr Hauptort isch d Groossgmäind Yumen 玉门镇. D Stadt setzt sich us em Altstadt-Verwaltigsusschuss zämme, vier Groossgmäinde und siibe Gmäinde, wo äini von ene e Nazionalidäätegmäind isch. D Stadt Yumen sött nit mit Yumenguan in Dunhuang verwäggslet wärde. D Huoshaogou-Stett (Huoshaogou yizhi) us dr früeje chinesische Bronsezit stoot sit 2006 uf dr Liste vo de Dänkmööler vo dr Volksrepublik China (6-206). 1932 isch d Gmäind Changma im Epizentrum vom ene schweere Ärdbeebe gsi. Offizielli Website Infoseite - Chinesisch A Study on Donghuishan Cemetery http://www.people.fas.harvard.edu/~chgis/work/downloads/faqs/1999_pop_faq.html
d kronika vo narnia isch a fantasy-roman-raja für kindar vom britischa schriftschtelar Clive Staples Lewis, wo i da jor 1950 bis 1956 ussegia wora isch. Mit rund 100 milliona varkofta exemplara sind se mit abschtand sis bekanteschte werk. D büachar sind beraiz i 47 schprocha übarsezt wora. Abgseaha davo git's a vilzal vo adapziona für da fernse, da radio, s tjatar und o s kino. I inhaltlicha raiafolge (wobai da rit noch Narnia (engl. The Horse and His Boy) i da gschicht wearand am band da könig vo Narnia (engl. The Lion, the Witch and the Wardrobe) schpilt): 1955 – Das Wunder von Narnia, ISBN 3-8000-5264-4 (engl. The Magician’s Nephew) 1950 – Der König von Narnia, ISBN 978-3-8000-5168-7 (engl. The Lion, the Witch and the Wardrobe) 1954 – Der Ritt nach Narnia, ISBN 978-3-8000-5265-3, (engl. The Horse and His Boy) 1951 – Prinz Kaspian von Narnia, ISBN 978-3-86506-084-6 (engl. Prince Caspian) 1952 – Die Reise auf der Morgenröte, ISBN 978-3-8000-5349-0 (engl. The Voyage of the Dawn Treader) 1953 – Der silberne Sessel, ISBN 978-3-86506-086-0 (engl. The Silver Chair) 1956 – Der letzte Kampf, ISBN 978-3-8000-5380-3 (engl. The Last Battle) D büachar sind i da folganda raiafolge arschina: 1950 – Der
Da Clive Staples Lewis (* 29. novembar 1898 z Belfast, Nord-Irland; † 22. novembar 1963 z Oxford, England), odar o filfach C. S. Lewis, isch an irischa schriftschtelar und sachbuach-autor us am 20. jorhundart. Sis bekanteschte werk isch wol d raja fo da Kronika fo Narnia (original: The Chronicles of Narnia), fo dera's alloa übar 100 milliona farkofte exemplare git. Als froind und koleg fom schriftschtelar J. R. R. Tolkien giltat da C. S. Lewis als begründar fom moderna fantasy-genre. Untar andaram isch da C. S. Lewis mitglid bi da Inklings (an litararischa diskussionskrais a da University of Oxford i da 1930ar jor) gsi. Garbaitat heat ar als professor für englische litaratur us am mittalaltar und da renaissance a da University of Cambridge. Neabat sinara raja fo da Kronika fo Narnia heat da C. S. Lewis u. a. o d science-fiction-trilogi Perelandra (orig. The Space Trilogy) und s i fachkrais bekante litaraturwissaschaftliche Werk Studies in Words gschriba. Commons: C. S. Lewis – Sammlig vo Multimediadateie Normdate: GND: 118640526 | LCCN: n79003974 | SUDOC/IdRef: 026988879 | SELIBR: 206537 | VIAF: 22144877
Grooss-Chan oder Khagan (alttürkisch 𐰴𐰍𐰣 (kaɣan); mongolisch хаган; chinesisch 可汗, pinyin kèhán, Hangul 가한, McCune-Reischauer kahan; persisch und arabisch خاقان‎, DMG ḫāqān; au Chagan, Khaghan, Kagan, Kağan, Qagan, Qaghan gschriibe), isch im Mongolische und in de Turksprooche e Ditel, wo em Kaiserditel entspricht und no über däm vom ene Khan stoot. Si Territorium wird as Khaganat oder Groosskhanat bezäichnet, mänggisch aber au ungnau as Khanat, wo äigentlig chliiner isch. Im modärne Mongolisch häisst dr Ditel Khaan, dr g-Lut isch fast ganz (er isch no as seer schwache stimmloose velaare Frikativ vorhande) oder ganz verschwunde, im modärne Türkisch isch dr Lut vom "ğ" im Wort Kağan ebefalls lutlos. Sovil mä wäiss isch dr Ditels zum erste Mol im ene Bricht brucht worde, wo dr Herrscher vo de Xianbei Murong Tuyuhun zwüsche 283 und 289 vor sim jüngere Stiefbrueder Murong Hui vo dr Halbinsle Liaodong zum Ordos-Blatoo gflüchdet isch. Äine vo de Generääl vom Murong, dr Yinalou, het en kehan (可寒, spööter 可汗) gnennt. Anderi Kwelle verzele, ass dr Tuyuhun dr Ditel brucht häig, won er sich am Qinghai-See niidergloo het. Au d Aware häi dä Ditel hennt, es isch mööglig ass d Rouran, wo si vo de Göktürke gschlaage worde si,
Dr Wolfram Graf (* 20. Dezember 1965 z Dornstedda em Landkreis Freidastadt) ischt a deitscher Kombonischt, Organischt, Musikwissaschaftler ond Hochschuellehrer. Dr Wolfram Graf ischt 1965 en deam kloina Städtle Dornstedda em nerdlicha Schwarzwald uff d Welt komma. Oiner vo seine Vorfahra isch dr Kombonischt ond Kantor Johannes Graf (1853 bis 1923) gwäa, wo vo 1889 bis 1918 als Kirchamusiker am Ulmer Minschdr gwirkt hôt. Uffgwachsa isch dr Wolfram Graf de meischt Zeit d Sendlfenga em Kreis Beeblenga. Nôch seim Abi hôt’r zerscht amôl a Studiom Generale am Freia Hochschuelkolleg Stuegert hendr sich brôcht ond dô drnôch an de Musikhochschuala Karlsruha ond Saarbricka beim Professr Leo Krämer Orgl studiirt. Finanziirt hôt’r sei Studiom zo-ma graußa Doil mit Einahma us-em Orglschbiila an vrschiidene Kircha, haubtsächlich an dr Sendlfenger Chrischduskirch. Weil abr dr Klang vo dr Orgl en sellem Goddeshaus nemme zo seira Zfriidaheit ausgfalla ischt, hôt’s dr Wolfram Graf gschafft, dass a graußa Schbendaaktioo durchgfihrt wôrra ischt, wo so viil Geld eibrôcht hôt, dass d Chrischduskirch a nuia Orgl hôt ôôschaffa kenna. Sendlfenga hôt a reicha Chorlandschaft. Neaba drei weltliche Cheer vom Liaderkranz hôt fascht jeda Kirchagmoid an oigena Chor. Bsonders ôôschbruchsvoll en ihre Uffihronga send dr jonge Chor ond dr Kendrchor
Dr 28. Merz isch dr 87. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 88. in Schaltjohr), dodermit blybe no 278 Däg bis zum Änd vum Johr. 0364: Dr Valens wird Chaiser vum Oschtremische Rych. 0845: Unter dr Fierig vum Ragnar Lodbrok brandschatze Wikinger d Stadt Paris. Si verleen d Stadt erscht wider, wun ene dr weschtfränkisch Chenig Karl dr Kahl e Lesegäld zahlt. 1802: Dr dytsch Aschtronom Heinrich Wilhelm Olbers entdeckt dr Asteroid Pallas, wun er zerscht as Planet aasiht. 1930: Konstantinopel chunnt offiziäll dr Name Istanbul iber, wu scho lang in dr Bevelkerig brucht wird. Di tirkisch Hauptstadt Angora wird in Ankara umgnännt. 1939: Dr Francisco Franco eroberet mit dr Hilf vu dr „fimfte Kolonne“ di spanisch Hauptstadt Madrid. Dodermit hert dr Spanisch Burgerchrieg uf, Spanie isch ändgiltig unter dr Kontrolle vu dr franquistische Diktatur. 1488: Baslius Amerbach dr Elter, Basler Buechdrucker 1754: Lucius Pol, Schwyzer Pfaarer und Naturwüsseschaftler 1871: John C. Box, US-amerikanische Bolitiker 1889: Desiré Lutz, elsässische Lehrer un Dialäktdichter 1934: Martin Rößler, dytsche Musiker, Organischt un Theolog 1939: Ludwig Hillenbrand, dytsche Lehrer un Dialäktdichter 1960: Heidi Wiesler, dytschi Skirännlaiferi 1969: Thekla Walker, dytschi Bolitikeri 1986: Lady Gaga, US-amerikanischi Sängeri 0592: Guntram I., merowingische Frankechenig 0596: Childebert II., fränkische
Dr 29. Merz isch dr 88. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 89. in Schaltjohr), dodermit blybe no 277 Däg bis zum Änd vum Johr. 1166: Dr Stauferchaiser Friedrich I. Barbarossa haltet z Laffa an da Soizoch (Laufen an der Salzach) e Hofdag ab. 1693: Z Brasilie wird d Stadt Curitiba grindet. 1807: Dr dytsche Aschtronom Heinrich Wilhelm Olbers entdeckt e vierte Asteroid, wu speter Vesta gnännt wird un aafangs no as Planet aagsää wore isch. 1958: Am Schauspilhuus z Züri wäre d Theaterstuck Biedermann und die Brandstifter un Die große Wut des Philipp Hotz vum Max Frisch urufgfiert. 2010: Bi Sprängstoffaschleg uf zwee Zig z Moskau cheme 40 Mänsche um s Läbe 1901: Fritz Pümpin, Schwyzer Moler 1920: Gottfried Weilenmann, Schwyzer Radrännfahrer 1939: Terence Hill, italienische Schauspiler 1940: Regula Frei-Stolba, Schwiizer Historikerin 1953: Fritz Hauser, Schwyzer Schlagzyger un Komponischt 1588: Christian Wurstisen, Basler Mathematiker, Theolog un Historiker 1847: Micurà de Rü, ladinische Sprochwisseschaftler 1855: Daniel-Henri Druey, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1921: John Burroughs, US-amerikanische Naturforscher un Schriftsteller 1929: Meta von Salis, Schwyzer Frauerächtleri 1952: Katherine Sophie Dreier, US-amerikanischi Moleri 1965: Ewald Mataré, dytsche Moler un Bildhauer 1974: Basile Luyet, Schwyzer Prieschter und Forscher 1977: Eugen Wüster, eschtrychische Interlinguischt 1989: Jo
Dr 30. Merz isch dr 89. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 90. in Schaltjohr), dodermit blybe no 276 Däg bis zum Änd vum Johr. 1282: Am Aafang vu dr Väschper am Oschtermentig bricht z Palermo en Ufstand gege d Herrschaft vum Karl I. vu Anjou uus. Die Sizilianisch Väschper goht sechs Wuche un bringt dr Peter III. vu Aragon uf dr sizilianisch Droon. 1474: In eme Ewigi Richtig gnännte Frides- un Bindnisvertrag verständige sich acht Ort vu dr Schwyzer Aidgnosseschaft mit em Habsburger Herzog Sigismund vu Tirol. 1777: Dr Ufkläärer Isaak Iselin grindet mit andere Basler zämme d Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige Basel. 1794: Franzesischi Revolution: D Indulgente um dr Georges Jacques Danton wäre wäg ere aageeblige Verschwerig vum Wohlfahrtsuusschuss unter em Maximilien Robespierre verhaftet. 1856: Mit dr Unterzaichnig vum Dritte Pariser Fride chunnt dr Krimchrieg zum Änd. 1135: Maimonides, jidische Religionsphilosoph un Theolog 1432: Mehmed II., osmanische Sultan 1697: Faustina Bordoni, italienischi Mezzosopranischti 1746: Francisco de Goya, spanische Moler 1754: Auguste Pidou, Schwyzer Bolitiker 1826: Friedrich Staub, Schwyzer Dialäktforscher 1853: Vincent van Gogh, niderländische Moler 1895: Josef Bürckel, nationalsozialistische Bolitiker 1925: Karlfrieder Elsner, dytsche Zaandokter un Dialäktautor 1931: Bernhard Sowinski, düütsche Germanischt und Forscher zu dr Mundartliteratur
Dr 31. Merz isch dr 90. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 91. in Schaltjohr), dodermit blybe no 275 Däg bis zum Änd vum Johr. 1272: Papscht Gregor X. rieft s Zwait Konzil vu Lyon zämme. 1723: Di waadtländisch Miliz unter em Jean Daniel Abraham Davel marschiert z Lausanne yy go s Waadtland vu dr Herrschaft vu Bärn z befreie. Dr Ufstand wird no wenige Däg nidergschlaa. 1856: Dr Hermann Mayer Salomon Goldschmidt entdeckt dr Aschteroid (40) Harmonia. 1889: Z Paris wird zue dr Wältuusstellig dr vum Gustave Eiffel böue un no ihm gnännte Eiffelturm yygweit. 1997: D Schwyzeri Martina Hingis wird as jingschti Tennisspileri (mit 16) d Nummere 1 in dr WTA-Ranglischt. 1596: René Descartes, franzesische Philosoph 1685: Johann Sebastian Bach, dytsche Komponischt 1732: Joseph Haydn, eschtrychische Komponischt 1861: Otto Gittinger, schwebische Bfaarer un Dialäktdichter 1908: Hermann Guggenbühl, Schwyzer Architekt 1914: Octavio Paz, mexikanische Schriftsteller 1959; Markus Hediger, Schwyzer Schriftsteller un Ibersetzer 1971: Véronique Reymond, Schwyzer Schauspileri, Regisseuri un Draibuechautori 1751: Friedrich Ludwig vu Hannover, Prince of Wales 1928: Gustave Ador, Schwyzer Bolitiker 1995: Selena, US-amerikanischi Schauspiileri 2004: Hedi Lang, Schwyzer Bolitikeri 2016: Hans-Dietrich Genscher, dytsche Bolitiker 2016: Zaha Hadid, en irakisch-britischi Archidektin, Archidektuurbrofässore und Disäinere Commons: 31. Merz –