rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S dütsch-französische Biosphärereservat Pfälzerwald-Nordvogesen (franzöösisch Réserve de biosphère transfrontalière des Vosges du Nord-Forêt palatine) isch 1998 als ersts Biosphärereservat, wo über d Gränze gaat, vo de UNESCO z Europa usgwise worde. De dütschi Teil isch s 12. vo 16 Biosphärereservat z Dütschland und de französischi Teil isch s 6. vo 14 z Frankrych. Das Biosphärenreservat liit im Pfälzerwald und i de nördliche Vogese a de Nahtstell zwüsched em Bundesland Rhyland-Pfalz und de nordostfranzösische Region Grand Est. D Gsamtflächi vom Biosphärereservat beträit 310.500 Hektar. Devoo entfalled 180.000 Hektar uf s Biosphärereservat Pfälzerwald (bis August 2020 Naturpark Pfälzerwald) z Dütschland und 130.500 Hektar uf de Regionali Naturpark Nordvogese (franzöösisch Parc naturel régional des Vosges du Nord) z Frankrych. De gröschti Teil isch Wald, wie das au im gsamte Gebirgszug us Pfälzerwald und Vogese de Fall isch. De Wald stellt öppe 74 % vo de Flächi, de Sidligsaateil vom Gebiet beträit nume 5 %. 1983 hend d Träger vom Naturpark Pfälzerwald und vom Regionale Naturpark Nordvogese ersti Überleggige aagstellt, wie me dütschi und französischi Wanderwääg über d Gränze chönnt verbinde und uuswyse. 1985 isch e gmeinsami Veryybarig zur Zämenarbet vo de beide Naturpärk underschribe worde. 1989 isch zerst de Regionali Naturpark Nordvogese als
D Elsa Lüthi-Ruth (* 20. Meerz 1909 z Sanggale; † 17. Augschte 2005 z Worb) isch e Schwyzer Chrankeschweschter gsii. D Elsa Ruth isch as Zwooteltschti vu vier Chinder uf d Wält chuu un isch zwoosproochig z Sanggale, z Gämf, z Bärn un z Lozärn ufgwagse. Ire Vater het e Chlaidergschäft ghaa. Z Lozärn isch si uf d Sekundar- un Handelsschuel gange, wu si anne 1927 mit eme Diplom abgschlosse het. 1927 bis 1930 het si as Sekreteeri un Främdsproochekorreschpondänti z Lozärn, z Gämf, z Paris un z London gschafft. Vu 1931 bis 1934 het si z Lozärn, z Züri un z Bärn Chrankeschweschter (Operations- un Narkoseschweschter) glehrt. 1935 bis 1937 het si as Oober-, Operations- un Narkoseschweschter am Schwyzer Spital Ospedale Internazionale z Neapel gschafft, wu mer ere d Intensivpflääg vu Chinder gee het, wu mer nume weenig Schangse zum Iberlääbe gee het. 1937 isch si zwai Mool as Schiffschrankeschweschter uf Auschtralie graist. In dr Zyt vu dr Mobilmachig vu dr Schwyzer Armee 1939 isch si Ooberschweschter z Biel gsii. Zäme mit dr Elsbeth Kasser het si si zum Frauehilfsdienscht (FHD) gmäldet, wu si ne baar Mool mit Ziig gfahre sin mit verwundete russische un alliierte Soldate im Rame
Buddha (Sanskrit, m., बुद्ध, buddha, wörtl.: „dr Erwachti“, chin. 佛, fó, japanisch 仏, ぶつ butsu, vietnamesisch 佛 phật oder 𠍤 bụt) isch im Buddhismus e Mänsch, wo Bodhi (wörtl.: „s Erwache“) erfahre het. Es isch au dr Ehrename vom indische Religionsstifter Siddhattha Gotama. Syni Lehr het d Wältreligion Buddhismus begründet. Im Buddhismus verstaht me under emene Buddha es Wäse, wo us eigener Chraft d Reinheit und Vollkommeheit vo sym Geist erreicht het und so e gränzelosi Entfaltig vom ganze in im vorhandene Potenzial erlangt het: vollkommeni Wysheit (Prajna) und unändlichs, begierdeloses Mitgfühl (Karuna) mit allem Lebändige. Er het scho zu Läbzyte s Nirvana verwirklicht und isch demit nach buddhistischer Überzüügig nümme a Chreislauf vo de Reinkarnation (Samsara) bbunde. S Erwache isch öppis Transzendänts, wo mit em Verstand nid erfasst wärde cha und isch „tüüf und unergründlich wie dr Ozean“. Drum entzieht sich die Erfahrig ere Beschrybig mit sprachliche Begriff. Iri Qualität isch für Mänsche, wo die Erfahrig nid sälber gmacht hend, nid naavollziehbar. E Buddha-Erfahrig tritt aber luut de buddhistische Tradition sehr sälten uuf. Dahär isch es Zytalter, i dem e Buddha erschynt, es „glücklichs Zytalter“. Es git nämli sehr vili „dunkli Zytalter“, i dene kei Buddha uftritt und drum
Die Schweizerische Post AG (franzöösisch La Poste Suisse, italienisch La Posta Svizzera, rätoromanisch La Posta Svizra; Markenauftritt DIE POST, LA POSTE, LA POSTA, SWISS POST) isch s staatliche Postundernähme vo de Schwiiz. Si het im Jahr 2019 rund 1,8 Milliarde adressierti Brief und 148 Millione Päckli beförderet, het 167 Millionen Reisende transportiert und het mit irere Tochtergsellschaft PostFinance AG über 119 Milliarde Schwiizer Franke Chundevermöge verwaltet. Die Ufgabe wärded mit eme Personalbestand von fast 56'000 Persone, devoo über 49'000 i de Schwiiz, bewältiget. Demit gehört d Post zu de gröschte Arbetgäber i de Schwiiz. Jürg Abbühl, Walter Knobel (Hrsg.): Gelb bewegt. Die Schweizer Post ab 1960. Herausgegeben von der Schweizerischen Post, Stämpfli, Bern 2011, ISBN 978-3-7272-1217-8 (eine umfassende Selbstdarstellung der Schweizerischen Post – aus der Unternehmersicht, mit Aussagen von Zeitzeugen) Commons: Di Schwiizerischi Post – Sammlig vo Multimediadateie Offizielle Website Postorganisationsgesetz (POG) Pensionskasse der Schweizerischen Post Karl Kronig: Post-, Telefon- und Telegrafenbetriebe (PTT). In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Historisches Archiv und Bibliothek PTT (PTT-Archiv) Die Post in Zahlen Roberto Cirillo uf post.ch Christian Levrat uf post.ch Geschäftsbericht 2019. (PDF) Die Schweizerische Post, abgruefen am 12. März 2020.
D Nadine Schori (* 6. Februar 1976 z Gossau SG) isch e Schwyzer Schauspiileri. D Nadine Schori isch scho as Schueleri uf dr Bihni vum Stadttheater St. Galle gstande. Di doomoolig Ballettdiräkteri Marianne Fuchs het si fir d Palucca Schuel z Dresden empfohle, wu si no drei Johr ire Studium as klassischi Ballettdänzeri mit Diplom abgschlosse het. Noh et si ne Engaschmänt am Friedrichstadt-Palascht z Berlin ghaa, wu si in fimf Johr in iiber 1000 Vorstellige mitgwiirkt het. Anne 2001 het si ufgheertmit ire Karriere as Dänzeri un het e dreijehrigi Schauspiiliusbildig z Berlin gmacht. Derzue het si ne segsmoonetigi Uusbildig zur Film- un Fäärnsehschauspieler un het Gsangsunterricht gnuu. Parallel het si as Sinchronsprächeri fir Film un Fäärnseh gschafft. 2004 isch si mit em Otto Waalkes uf Tournee gange un isch mit ihm as ainzigi Chinschtleri uf dr Bihni gstande. Im nämlige Johr het si au as aafange Theater spiile. Si het unter anderem in ere Produktion vum Dytsche Theater Berlin an dr Syte vu dr Katja Riemann un em Burghard Klaußner gspiilt, z Worms unter s Dieter Wedels Reschy in Jud Süss un as Kunigunde im Käthchen von Heilbronn bi dr Tiroler Feschtspiil. Zwische 2004 un 2009 het si
Benzin isch es komplexes Gmisch vo öppe 150 verschidene Cholewasserstoff. De Süüdbereich liit zwüsched dem vom Butan und Kerosin/Petroleum. Benzin wird hauptsächlich us veredelte Komponnänte vo de Ärdölraffination härgstellt und als Trybstoff yygsetzt. S Motorebenzin ghöört zu de „Ottokraftstoffen“ und wird au als Brännstoff für Benzinchocher bruucht. Dr ursprünglichi Name stammt vom arabische Wort für Benzoeharz, luban dschawi – „Wiihrauch us Java“. De Usdruck isch über de arabischi Handel mit Katalonie uf Europa cho. Mit em Wägfall vo dr erste Silbe und dr Änderig vom erste a zu e isch im Italiänische benjuì und Mittellatynische benzoë entstande. Druususe het sich s dütsche Wort Benzol entwicklet. 1825 het de Michael Faraday die spöter Benzol gnännti Verbindig entdeckt. Vom Eilhard Mitscherlich isch si i Benzin umbenännt worde, wo de Stoff Benzol nach em vo im benutzte Usgangsstoff, em Benzoeharz, benännt het. D Zueordnig zum hütig Benzin het de Justus von Liebig gmacht. D Bezeichnig „Benzin“ chunnt dahär nid, wie teilwys irrtümlich aagnuu wird, vom Motorebuuer Carl Benz; im Gägesatz zum Diesel, wo tatsächlich nach em Rudolf Diesel benännt wird. D Entdeckig vom Benzin-Luftgmisch als e geignete Trybstoff fürs Auto gaht uf de Siegfried Marcus zrugg. Es git verschideni Sorte vo Benzin, wo
Der Hopfe (Humulus) isch e Pflanzegattig us der Familie vo de Hanfgwächs (Cannavaceae). Alli Hopfen-Arte chömme uf der Nordhalbchugle vor. Der bekanntischt Verträter us dere Gattig isch der Ächti Hopfe, me seit ihm ou eifach numme Hopfe. Der Ächti Hopfe wird zum braue vo Bier brucht. D Humulus-Arte sy schnällwachsendi eijährigi Pflanze. Si sy usduurendi chruutigi Chlätterpflanze, wo sech vo obe us gseh, im Uhrzeigersinn windet. Si ghören also, wi d Geissblatt-Arte, zu de rächtswindende Schlinggwächs. D Stängle u d Blattstiile hei styfi, zwöiarmig gstiilti Haar (Klimmhäkchen). D Stängle sy grob u sächsrippig bis gflüglet. Di gägeständige, gstiilete Loubbletter sy meh oder wenigeer härzförmig u meischtens drü- bis sibe-, ganz sälbe nüünlappig. Es sy Näbebletter vorhande. D Humulus-Arte sy zwoihüüsig trenntgschlächtlech (diözisch). Di männleche Blüete stöh i lockere, rispige Blüeteständ zäme. Di wybleche Blüete stöh i zapfeförmige, ährige zymöse Blüeteständ zäme. Ihri Hochbletter vergrössere sech we d Blüete verblüjt isch. D Nussfrücht sy breit, eiförmig, woby der Kelch no vorhanden isch. Wybleche Blüetestand, postfloral ärnteryf Maschinell geärntete Hopfe Hopfefäld mit Drahtgstell zum rächtswindende Ufechlettere V-förmig agordneti Chlätterhilf Traditionelli Ziehig a Baumstämm im Museumsdorf Kürnbach Hopfe, Teilaspäkt vo nere wybleche Pflanze E Bsunderheit vo der Hopfepflanze isch, dass me di männleche
S Schloss Neuschwanstei staht oberhalb vo Hohenschwangau bei Fiassa im bayrische Allgai. Buut worden isch es ab 1869 für de bayrischi König Ludwig II. als idealisierti Vorstellig von ere Ritterburg us em Mittelalter. D Entwürf stammed vom Christian Jank, d Usfüehrig hend de Eduard Riedel und de Georg von Dollmann übernuu. De König het nume wenigi Mönet im Schloss gläbt. Er isch no vor de Fertigstellig vo dr Aalag gstorbe. Neuschwanstei het ursprünglich Nüüi Burg Hohenschwangau gheisse, sy hütige Name träits syt 1886. Eigetümer vom Schloss isch de Fryystaat Bayern; luege tuet em di Bayrisch Verwaltig vo de staatliche Schlösser, Gärte und See. De Ludwig II. het drü Schlösser la buue: Näbe Neuschwanstei sind das au Herrenchiemsee und Linderhof. Neuschwanstei, wo hüt hüüfig as „Määrlischloss“ gilted, isch s berühmtesti vo dene Schlösser und eini vo de bekannteste Sehenswürdigkeite vo ganz Dütschland. All Jahr chömed s öppe 1,5 Millione Touriste go aaluege. Neuschwanstei ist fast s ganze Jahr für d Bsuecher offe. D Architektur und Innenusstattig sind prägt vom romantischen Eklektizismus us em 19. Jahrhundert; s Schloss gilted als es Hauptwärch vom Historismus. Commons: Schloss Neuschwanstei – Sammlig vo Multimediadateie d Websyte vom Schloss Neuschwanstei (neuschwanstein.de) König Ludwig II. und Schloss
De Seven (* 18. Oktober 1978 z Wohle; eigetlich Jan Dettwyler) isch e Schwiizer Musiker und Sänger i de Sparte R&B und Soul. De Sohn vomene Tenor und ere Pianistin isch scho als 15-Jährige Sänger i de Band Natural Acapella gsi, wo under anderem im Schwiizer Färnseh ufträtten isch. Sys ersten Album Dedicated To … isch 2002 erschine. Bi de Konzärt het er anderem als Vorgruppe vo Destiny’s Child im Zürcher Hallestadion döffen ufträtte. Sys zweiten Album Sevensoul isch 2004 erschine und isch i de Schwiizer Charts uf Platz 35 cho. S 2005er-Album Lovejam het Platz 9 vo de Schwiizer Charts erreicht. De Seven het chönne z Grossbritannie und bim Sundance Film Festival 2006 ufträtte. S Album Home, wo 2007 veröffentlicht worden isch, het i de Charts Rang 5 und e Goldigi Schallplatte erreicht. Im Februar 2009 isch sys Album Like a Rocket erschine. 2011 het de Seven sys ersten Album z Deutschland usegäh mit em Titel Focused und di dezueghörigi Single Lisa. 2012 isch s Album The Art Is King erschine. 2016 het er a de dritte Staffle vo Sing meinen Song – Das Tauschkonzert teilgnuu. 2020 isch de Seven Gastgäber vo dr erste Staffle vo Sing meinen Song
S Schloss Bellige isch e Herrehuus vu dr Freiherre vu Andlau z Bellige (Landchrais Löörech), wu anne 1590 böue woren isch un hite vu dr Gmai as Roothuus bruucht wird. D Habsburger hän scho im 11. Johrhundert Bsitz z Bellige ghaa un hän noch em Uusstäärbe vu dr Zähriger (1218) do au d Landesherrschaft chenne ibernee. D Habsburger hän dr Herren vu Butenheim d Herrschaft Butenheim as Lääche gee, wu Bellige, Butenheim, Homburg un Kleinlandau derzue gheert hän. 1337 het dr eeschtryychisch Landvogt d Herrschaft an dr Friedrich vom Hus verpfändet Däm sy Suhn Hans Ulrich vom Hus isch 1365 Pfandherr un 1401 Läächeherr vu dr Herrschaft wore. Mer nimmt aa, ass där Hans Ulrich Ändi vum 14. Johrhundert en Graabe un e Muure um Bellige het aaleege loo. Mit sym Vetter Hartung vom Hus isch des Gschlächt in dr männlige Linie uusgstoorbe. Em Hartung sy Schwiigersuhn, dr Walter vu Andlau, het anne 1418 d Herrschaft Butenheim as Lääche vu dr Katharina vu Burgund iiberchuu – un dodermit au Bellige. D Herre vu Andlau hän des Lääche au 1473/74 in dr Zyt vu dr burgundische Pfandherrschaft bhalte. 1805 isch d Landesherrschaft vu dr Habsburger uf s Huus Baade iibergange, derwylscht
D Miriam Meckel (* 18. Juli 1967 z Hilden, Nordrhy-Westfale) isch e dütschi Kommunikationswüsseschaftleri. Si isch Profässorin für Undernämeskommunikation a dr Universität Sanggalle und gschäftsfüehrendi Gsellschafteri vo dr ada Learning GmbH, wo digitals Lerne aabietet. De Miriam Meckel isch d Tochter vomene Theolog, wo Schuelleiter vomene Gymnasium z Düsseldorf gsi isch. Det het sie ires Abitur gmacht und het vo 1986 bis 1993 z Münster und Taipeh Kommunikationswüsseschaft, Sinology, Politikwüsseschaft und Jura studiert. Si isch 1994 z Münster i Kommunikationswissenschaft zur Dr. phil. promoviert worde. Syt 1990 het d Miriam Meckel als Färnsehredakteurin für d Regionalnachrichte bim Westdütsche Rundfunk (WDR) z Köln und Düsseldorf gschaffet und isch fryi Mitarbeiteri vo de VOX für d Sändig Welt-Vox gsi. Vo 1994 bis 1995 isch si Chefin vom Dienst und Moderatori bi RTL West Live, vo 1995 bis 1999 Moderatorin bim WDR, under anderem fürs Politmagazin Westpol und s Mittagsmagazin NRW am Mittag gsi. 2006/2007 het si s monatliche Talkformat Miriam Meckel – Standpunkte bi n-tv moderiert. 1995, es Jahr nach de Promotion, het si e Verträttigsprofessur am Institut für Kommunikationswissenschaft vo de Westfälischen Wilhelms-Universität z Münster übernuu. 1999 isch si ordentlichi Profässorin und geschäftsfüehrendi Direktorin vom Institut worde. Syt 2005 underrichtet si
D Augschburger Puppechiste isch es Marionettetheater im historische Heilig-Geist-Spital i dr Altstadt vo Augschburg. Syt 1948 wärded det Märli und ärnsti Schauspil ufgfüehrt. Mit zahlryche Färnsehproduktione (u. a. Stuck über de Jim Knopf und de Urmel) isch d Puppechiste syt 1953 in Dütschland bekannt worde. 1943 hend de Walter Oehmichen (1901–1977), syni Frau Rose Oehmichen (1901–1985) und iri Töchter Hannelore (1931–2003) und Ulla es eigets chlys Marionettetheater ggründet. Di chlyni Bühni, wo ine Türrahme ine passt het, het Puppeschryyn gheisse. werden konnte. In de Nacht zum 26. Februar 1944 isch de Schryyn bimene Bombenaagriff uf Augschburg kaputt ggange. Wil d Figure im Stadttheater d Zerstörig überläbt hend, het de Walter Oehmichen si nach ere Vorstellig vo det heignuu. Nach em Chriegsändi het de Walter Oehmichen es nüüs Puppetheater plant. Im ehemalige Heilig-Geist-Spital het er e ständige Uffüehrigsort gfunde. D Eröffnig vo de Augschburger Puppechiste isch am 26. Februar 1948, also gnau vier Jahr nach de Zerstörig vom Puppenschryyn gsi. Mit em Stuck Der gestiefelte Kater isch s Theater uufggange. Als Puppespiler und Sprächer sind jungi Augschburger Schauspiler uf de Bühni gstande. De Manfred Jenning, eine vo ine, isch schnäll zum Huusautor vo de Puppechiste worde und het am 31. Dezämber
Der Virginisch Tabak (Nicotiana tabacum; alemannischi Pflanzenäme) isch e Pflanzenart us der Gattung vom Tabak us der Familie vo de Nachtschattegwächs (Solanaceae). Es isch di wirtschaftlech bedüdenschti Art vo der Tabakinduschtri u wird in ere Vilzahl vo Sorte aboue. D Art isch ursprünglech us der natürleche Chrüzig zwüschem Waldtabak (Nicotiana sylvestris) u em Nicotiana tomentosiformis entstande. Der Virginisch Tabak isch e eijährigi Pflanze wo zwüsche 1 bis 3 m höch wird. Si isch a einige Stelle behaart. D Stängle sy dick u sy nume wenig verzweigt. Di grössere Loubbletter wärde über 50 cm läng, d Form vo de Blattspreite isch eiförmig bis elliptisch oder verchehrteiförmig. Gäge vüre sy d Bletter zuegspitzt oder spitzig, a der Basis loufe si am Stängel abe oder sy ufsitzend u stängelumfassend. D Blüeteständ sy mehrfach verzeigti Rispe. D Blüetestile sy 5 bis 15 mm läng. Der Kelch erreicht e Längi vo 12 bis 18 mm u isch mit em ne 4 bis 8 mm länge, schmalspitzig, uglych gstaltete Chelchzipfel besetzt. D Chelchzipfle sy chürzer als d Kelchröhre. D Chrone isch stiltällerförmig, der Chronsoum isch wyss, pink oder rot gfärb. D Chronröhre isch grünlech-cremefarbig, pink oder rot. D Chronröhre het e Gsamtlengi vo 3,5 bis 4,5
De Yann Sommer (* 17. Dezämber 1988 z Morges, Kanton Waadt) isch e Schwiizer Fuessballgooli. Mit em FC Basel isch er vo 2011 bis 2014 viermal hinderenand Schwiizer Meister worde. Syt de Saison 2014/15 isch er bim dütsche Bundesligaklub Borussia Mönchengladbach under Vertrag. Er spilt syt em Mai 2012 für d Schwiizer Nationalmannschaft. De Sommer het bim FC Herrliberg mit em Fuessball aagfange und isch mit nüün Jahr zu Concordia Basel gwächslet. 2003 isch er zu de Juged vom FC Basel übereträtte. Bim FC Basel het er im Jahr 2005 syn erste Profivertrag übercho und isch Stammgooli bi de U21-Mannschaft i dr 1. Liga worde. Er isch uf d Saison 2006/07 i di ersti Mannschaft übernuu worde und isch hinder em Argentinier Franco Costanzo und em Liberianer Louis Crayton de dritti Gooli gsi. Im Juli 2007 het er bim FCB e nüüe Vertrag übercho, aber zum Spilpraxis z gwünne, isch er zum liechtensteinische Verein FC Vaduz i d Challenge League usgliehe worde. Det isch er bis Jänner 2009 de Stammgooli gsi. In de Saison 2007/08 isch de Sommer mit Vaduz Meister vo de Challenge League worde und in d Super League ufgstige. Aafang Jänner 2009 isch er vom FC Basel
Haiti (haitianisch Ayiti, frz. Haïti isch Inselstaat, wu uf dr Insle Hispaniola in dr Große Antille lyt. Är umfasst dr weschtli Dail vu däre Karibikinsle, dr Oschtdail nimmt di Dominikanisch Republik yy. Dr Landesname chunnt us dr Sproch vu dr Taíno, dr Uryywohner vu Hispaniola, un bedytet „bärgig Land“. Di hitige rund 9 Millione Yywohner vu Haiti sin zem gereschte Dail afrikanischer Abstammig. Hauptstadt vum Land isch Port-au-Prince. Haiti isch emol dr ryychscht Staat vu Latyynamerika gsii. S isch aber mittlerwyyli s ainzig Land vum amerikanische Doppelkontinent, wu zue dr am wenigschte entwicklete Länder zellt wird. Zue dr schwache Wirtschaft chunnt e instabili bolitischi Lag mit e Huffe Uurueje, wäge däm sin im letschten Johrzehnt iber drei Millione Haitianer uusgwanderet. D Nochbere vu Haiti sin u. a. d Turks- un Caicosinsle, di Dominikanisch Republik, Jamaika, Kuba un d Bahamas. S Staatsgebiet het d Form vun eme „U“, wu no Weschte ufgoht. S wir dur zwoo langi Halbinsle bildet. Doderzwische lyt dr Golfe de la Gonâve, am eschtligen Änd vun em d Hauptstadt Port-au-Prince. Dr hegscht Bärg isch Morne de la Selle mit ere Hechi vu 2.680 m. Är lyt im Sidoschte vum Land in dr Sierra de Bahoruco in dr
Tabak (Nicotiana) isch e Pflanzegattig i der Familie vo de Nachtschattegwächs (Solanaceae). Mit öppe 75 Arte ghört si zu der arterichschte Gattig innerhalb vo dere Familie. Vili Arte broduziere i de Wurzle Nikotin oder anderi Alkaloide, wo si de i de Bletter ylagere u für d Abwehr vo Schädlinge dient. Wirtschaftlech bedütend sy vorallem d Sorde vo der Art Nicotiana tabacum u d Art Nicotiana rustica, die wärde für d Härstellig vo Tabakware bruucht. D Gattig Nicotiana isch vom Carl von Linné ufgstellt worde. Der wüsseschaftlech Name vo der Gattig Nicotiana ehrt der Diplomat Jean Nicot wo 1560 als Konsul vo Frankrich, vo Lissabon us Tabak-Same ga Frankrych gschickt het. Innerhalb vo der Gattig Nicotiana wärde 75 Arte wo natürlech vorchömme, y 13 Sektione underteilt. Molekularbiologischi Undersuechige hei ergä, dass d Sektion Polydicliae nid monophyletisch isch, sondern de Arte vo der Sektion Trigonophyllea beinhaltet. Sektion Alatae Nicotiana alata Link & Otto Nicotiana azambujae L.B. Sm. & Downs Nicotiana bonariensis Lehm. Nicotiana forgetiana Hemsl. Nicotiana langsdorffii Weinm. Nicotiana longiflora Cav. Nicotiana mutabilis Stehmann & Semir Nicotiana plumbaginifolia Viv. Sektion Nicotiana Virginischer Tabak (Nicotiana tabacum L.) Sektion Noctiflorae Nicotiana acaulis Speg. Nicotiana ameghinoi Speg. Nicotiana glauca Graham Nicotiana noctiflora Hook. Nicotiana paa
Nachtschatteartigi (Solanales) sy e Ornig vo de Bedecktsamige Pflanze (Magnoliopsida). Dere Ornig wärde füf Familie zuegordnet. Di wichtigsti Familie isch die vo de Nachtschattegwächs (Solanaceae) u die vo de Windewächs (Convolvulaceae). Es git sowohl verholzendi als ou chrutigi Pflanze. D Loubbletter sy meischtens wächselstänglig. D Blüete sy meischtens rasiäsymmetrisch, d Zygomorphi isch d Usnahm vo wenige Taxa. D Chelchbletter sy ou no uf de ryfe Frücht vorhande. Bi vilne Taxas chömme Alkaloide vor. Di hüüfigschte Alkaloide si d Tropan-Alkaloide. D Solanales bilde innerhalb vo de Euraschteride I d Schwöschtergruppe vo de Lippeblüetenartige. Si umfasst di folgende Familie: Windegwächs (Convolvulaceae) Hydroleaceae Montiniaceae Nachtschattegwächs (Solanaceae) Sphenocleaceae Commons: Nachtschattenartigi – Sammlig vo Multimediadateie Angiosperm Phylogeny Group: An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. In: Botanical Journal of the Linnean Society. Band 161, Nr. 2, 2009, S. 105–121, DOI:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x.
Schloss Enteschtai isch e Wasserschloss im Ortschäärn vu Schlienge, im Landchrais Löörech z Baade-Wiirtebäärg. Mer waißt nit gnau, wänn s Schloss entstande isch. Zum eerschte Mool isch an däre Stell anne 821 e Gebei gee, wu dr Walter vu Schlienge bruucht het. Scho um 1000 isch s schyns e Woonduurm gsii. Im 13. Johrhundert giltet dr Rudolf vu Üseberg (1207–1231) as Bsitzer vum Enteschtai. Anne 1525 isch d Aalaag dur s Gschläächt vu dr Nagel von der Alten Schönstein zue me Schloss uusböue woore. 1725 isch s Schloss vum Fiirschtbischof vu Basel, em Johann Konrad II. vu Riinach-Hirtzbach, gchauft un as Sitz vu dr Obervogtei Schlienge vum Fiirschtbischdum Baasel bruucht woore. 1805 isch s Schloss zue me Oberamtssitz vum Land Baade woore. No 1857 hän s d Groofe vu Andlau wyter umböue. Dr letscht Aigediimer us em Gschläächt vu dr Andlauer, dr Groof Oktav von Andlau, isch anne 1961 gstoorbe un het s Schloss em Jesuiteoorde vereerbt, wu dr Böu aber nit het chenne bruuche. D Gmai Schlienge het s Schloss zeerscht paachtet un e Dail vu dr Gmaiverwaltig deert aane glait. Anne 1965 isch e Zäntraalhaizig yyböue woore. 1970 isch s Schloss mit samt Schlosspark un em Chanzleigebei dur
E Kantonsschuel, salopp churz Kanti, isch i verschidene Schwyzer Kantöön de Name für e Mittelschuel, wo vom Kantoon gfüert wird – und au äxplizit dèè Name hät. I andere Kantöön ghäissed d Gimi, wo de Staat füert, äifach «Gimnaasium», «Mittelschuel» oder «Kantonaali Mittelschuel». Und daa und deet händ s au de früenerig Name «Kollegium» (Koleegi) bhalte. D Kantonsschuele sind zmäischt es Gimnaasium. Es git aber au Kantonsschuelen oder Kantonsschuelabtäilige, wo ekäi Gimi sind, sondern Handels-, Informaatik- oder Fachmittelschuele. Schuelen under dèm Name gits hüt i de Kantöön Aargau, Appenzäll Usserrode, Glaris, Graubünde, Luzèèrn, Obwalde, Sanggale, Schaffuuse, Schwyz, Soletùùrn, Tùùrgau, Zùùg und Züri. Uursprünglich häts Kantonsschuele nu i liberaale und daademit zmäischt refermierte oder täilwys refermierte Kantöön ggèè. I männgem katolische Kantoon händ d Chlööschter d Gimnasiaalbildig na bis wyt i s 20. Jarhundert ine dominiert. Di eerscht Kantonsschuel isch die im Aargöi gsy – di hüttig Alt Kantonsschuel Aarau, ggründet 1802. Wyteri früeni Kantonsschuele sind die i de Stedt Züri (1833, hüt Rèèmibüel), Frauefäld (1847), Chùùr (1850), Schaffuuse (1851), Sanggale (1856, hüt am Burggrabe), Soletùùrn (1857) und Zùùg (1861). Verschideni hüttigi Kantonsschuele sind us katolische, nöd-staatliche Schuelen usechoo wie zum Byspil z Luzèèrn, z Saarnen und z Soletùùrn oder aber