rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Bestimmung, Identifikation (Identifizierig), Determinazioon oder Spezifikazioon isch in dr Biologii d Zueordnig vom ene indiwiduelle Lääbewääse, sig s e Pflanze, e Dier, e Bilz oder en äizällige Mikroorganismus, zun ere taxonomische Äihäit (Taxon), mäistens dere vo dr Art. Vo doo chunnt mä zum ene Naame us dr wüsseschaftlige Nomenklatur, zum Bischbil „Panthera leo“, mänggisch cha mä aber e Bestimmig nume uf ere hööchere taxonomische Eebeni mache, z. B. uf dere vo dr Gattig oder Familie. E wüsseschaftligi Bestimmig wird immer uf dr Basis vo natürlige, vererbbare Merkmol gmacht, also charakterisierende Äigeschafte, wo in dr Diagnose vom Taxons beschriibe si. Die Merkmol chönne z. B. uf dr Morfologii, dr Anatomii, dr Füsiologii, em Verhalte oder uf molekulare Merkmol basiere. Bestimmige wärden manuell oder computergstützt gmacht und mä brucht drbii Bestimmigsschlüssel oder stützt sich uf Vergliichsexemplar us Naturkundmuseum oder brivate Sasmmlige. J. Winston: Describing Species. Columbia University Press 1999. Liste vo Bestimmigsschlüssel (änglisch), mit ere Suechfunkzioon.
D Chyburg isch es Schloss in dr Gmäind Chyburg im Kanton Züri. Es lit südlig vo Winterthur hoch über dr Tööss und goot uf e Burg vom Middelalter zrugg. D Burg, wo uf eme Hügelspore über em Taal vo dr Töss baut worden isch, wird 1027 as Chuigeburg zum erste Mol erwäant. Dä Naame erklärt me als «Chüeburg». 1155 het me ne Kieburg gschribe, und gege s Ändi vom 12. Joorhundert dänn Chiburg. Mä nimmt aa, ass dr Liutfried II. vo Winterthur d Burg baut het. Si isch woorschinlig 1025 e Zuefluchtsort gsi für e Groof Werner vo Winterthur, wo er sich im Herzog Ernst vo Schwoobe aagschlosse und mit im gege däm sim Stiifvater Kaiser Konrad II. kämpft het. Wo dr Kaiser die Rebellion bodiget het, si dr Groof Werner und dr Ernst vo Schwoobe uf d Chyburg gflüchdet. 1027 het dr Kaiser d Burg eroberet und zerstört. Dr Werner vo Winterthur isch am 17. August 1030 bi dr Burg Falkestäi im Schwarzwald im Kampf gege d Lüt vom Bischof Warmann vo Konstanz uf dr Baar gfalle. Wo s Gschlächt vo de Winterthurer in dr Middi vom 11. Joorhundert usgstorben isch, isch iir Erb dur d Hüroot vo dr
Yello Yello isch e Schwizer Musiker-Duo (Dieter Meier und Boris Blank), wo elektronischi Muusig macht. Yello het vil mit em Billy Mackenzie und dr Shirley Bassey zämmegschafft. Dr Naame Yello isch e Wortspiil vom Dieter Meier und stoot für „a yelled Hello“ („e gschroues Hallo“). Dr Boris Blank Dr Dieter Meier Dr Carlos Perón, bis 1983 S Duo isch in de spoote 1980er und in de 1990er Joor am erfolgriichste gsi. 1988 het si in Dütschland mit dr Singel «The Race» e Durchbruch gschafft, wo bis uf Blatz 4 in de Tscharts klätteret isch. S Album «Flag» (au 1988) het Gold in Dütschland und Ööstriich überchoo und Blatz 3 in dr Schwiz. Druf häi si «Baby» uusegee (1991; Blatz 1 in Ööstriich) und «Zebra» (1994; Blatz 4 und Platin in dr Schwiz). 2009 isch «Touch Yello» in dr Schwiz uf Blatz 1 cho isch aber In Dütschland mit Blatz 20 weniger erfolgriich bliibe. 1979: I.T. Splash – Glue Head 1980: Bimbo 1980: Night Flanger 1980: Bostich 1981: Bostich / Temptation (mit The Mothmen) 1981: Pinball Cha Cha 1982: She’s Got a Gun 1982: Zensation 1983: You Gotta Say Yes to Another Excess 1983: Let Me Cry / Haunted House (A
Humphrey B. Bear isch dr Ditel von ere australische Färnseeserii für Chinder. Dr Ditel chunnt vo dr Hauptfigur vo dr Serii, eme groosse, zottlige, bruune Bär mit eme gääle Huet, ere gääle Grawatte und eme Chutteli mit Schottemuster, wo Humphrey B. Bear häisst. S Programm isch zum erste Mol am 24. Mai 1965 uf em NWS-9-Sänder z Adelaide gsändet worde und isch äins vo de populärste Brogramm für Chinder im Vorschuelalter z Australie worde. D Rolle vom Humphrey isch vom Edwin Duryea verkörperet worde, eme Schauspiiler, Sänger und Dänzer, wo d Identidäät von em umbekannt gsi isch.
D Kladistik (griechisch κλάδος klados „Ast“, „Verestelig“) – ungnau vilmol au mit dr fülogenetische Süstematik gliichgsetzt – isch e Methode vo dr biologische Süstematik in dr Ewoluzionsbiologii. Si isch vom dütsche Zoolog Willi Hennig in de 1950er-Joor in iire Grundzüüg umrisse und in sim Leerbuech Phylogenetic Systematics 1966 beschriibe worde. Mit Hilf vo dr Kladistik will mä e fülogenetischi Süstematik vo de Organisme ufstelle, wo usschliesslig uf dr fülogenetische Verwandtschaft basiert. Gruppe innerhalb vom ene sonige Süstem si mäistens, aber nit immer, monofületisch. Bi dr Kladistik si alli Grubbe au monofületisch, das häisst jedi Grubbe (oder Klade) enthaltet alli Noochfaare von ere Stammart und au d Stammart sälber, aber käni Arte, wo nit Noochfaare vo dere Stammart si. Monofületischi Grubbe definiert mä uf Grund vo gmäinsame Merkmol, so genannte Sünapomorfie. S Resultaat von ere kladistische Analüüse isch e Verwandtschaftshüpothese, wo as Kladogramm daargstellt wird. Das underschäidet sich vom ene Stammbaum wil s Kladogramm nume terminali Taxa zäigt, das häisst im ene Kladogramm chan e rezänti Art nie von ere andere reznte Art abstamme. Fossili Arte chönne in e Kladogramm integriert wärde, bilden denn aber terminali Taxa, das häisst dass e fossili Art nid die datsächligi Stammart cha si. S Bild
D Krokodil (Crocodylia; altgriech. κροκόδιλος krokódilos, „Krokodil“) si en Ornig vo de amniotische Landwirbeldier. Si si näbe de Vögel äins vo de bäiden rezänte Taxa vo de Archosaurier, wo under anderem au die usgstorbnige Pterosaurier und d Dinosaurier drzue ghöre. D Artevilfalgalt vo de hütige Krokodil isch aber seer vil chliiner as die vo de Vögel. Dass d Vögel und d Krokodil relativ nooch verwandt si, cha mä an ere ganze Räije vo Merkmol gsee, vor allem wie s Härz-Kräislauf-Süstem ufbaut isch. Wägen eme Ruggepanzer, wo us Chnocheblatte in dr Hut bestoot, säit mä de Krokodil mänggisch au Panzeräggse. D Krokodil, wo hüt lääbe, wärde in 25 Arte iidäilt, wo sich uf 8 bis 9 Gattige in drei Familie verdäile. Si lääbe in Flüss und See in de Troope und Subtroope, nume s Salzwasserkrokodil cha au im Meer lääbe und chunnt hüfig an de Küste vo Australie und verschiedene Insle in Südostasie vor. Iiri Lääbenswiis isch die vo Jeeger, wo im Wasser versteckt uf iiri Büti warte. Mit iirem Schwanz, wo uf de Site abgflacht isch, chönne si schnäll schwümme. Iiri Auge und Naselöcher ligi hooch uf em Chopf, sodass si fast vollständig chönne underdauche, aber drotzdäm no chönne schnuufe
Fähler bir Vorlage * Pflichtparameter fählt (Vorlage:Infobox Fußballklub): liga; saison; rang Nea Salamina Famagusta isch ä zyprisch Fuessballclub. Der Club isch 1948 gründät worde. D Farbe vom Verein si rot-wiss. Sit dass türkischi Truppe dr Nordteil vo dr Insle besetzt häi, isch dr Verein z Larnaka dehei. Dr Verein wird zur Zit vom Präsident Giorgos Genagritis gleitet. Dr Trainer vo der erste Mannschaft isch der Dimitrios Kalaitzidis. Nea Salamis spiilt im Stadio RAFAEL GROUP Ammóchostos, wo 8.000 Zueschauern Blatz häi. 1-mol zyprische Pokausiiger Commons: Nea Salamis Famagusta FC – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website (griechisch, englisch)
De Schwimmstil isch d Art wie gschwume werd. Im Schwimmsport wered i de Regle vier Schwümm glernt, denebet gits no Schwümm wo bi üüs weniger hüüffig vorchömed. Di verschidnige Schwimmstiil wered unterteilt i Gliichschlaag und Wechselschlaag, je nochdem, wie d Ärm biweggt wered. De Brustschwumm isch de Schwumm wo bi üs zerschte glernt werd und au em hüüffigste gschwumme werd. D Arm und Bai wered gliichmeessig und symmetrisch biweggt. De Chopf sött im Wasser ligge, weniger gueti Schwimmer aber lönd de Chopf immer öberem Wasser. De Chraul isch de Schwumm, womer em schnellste schwimme cha. De Aatriib werd vor alem mit de Ärm und Händ gmacht, wo im Wechselschlaag biwegt wered. D Ootetechnik bim Chraule mue guet igüebt were und isch nöd aifach. De Hundeschwumm isch en aifacheri Art vom Chraule. Debii werd de Chopf immer öberem Wasser ghalte und de Körper litt nöd ase flach im Wasser. D Bai und d Ärm biweget sich nöd symmetrisch. I üsne Braitegraad isch de Schwumm nöd biliebt, i anderne Kultuure isch de Schwumm aber gang und geeb. De Delphiinschwumm isch de Schwumm, wo em schwerste isch. Wel er uf Englisch butterfly ("Summervogel") haisst, werd er mengisch au as Schmetterlingschwumm bizaichnet. Bim Delphiinschwumm
Fähler bir Vorlage * Parametername unbekannt (Vorlage:Infobox Fußballklub): "pattern_la3; pattern_so3; socks3; body3; pattern_sh3; leftarm3; pattern_b3; pattern_ra3; shorts3; rightarm3" Dr APOEL Nikosia (griech.: ΑΠΟΕΛ - Aθλητικός Ποδοσφαιρικός Όμιλος Eλλήνων Λευκωσίας / Athlitikos Podosfairikos Omilose Ellinon Lefkosias, dütsch: Athletische Fuessballklub vo de Hellene us Nikosia) isch e Schuttveräin us dr züprische Hauptstadt Nikosia. Er isch am 8. Novämber 1926 under em Name POEL im ene Süesswarelaade gründet worde und isch e Gründigsmitgliid vom züprische Fuessballverband gsi. Dr Veräin spiilt zur Zit in dr erstklassige First Division. Er het bis jetz 24mol d Mäisterschaft gwunne und 21 mol dr Pokal und isch dr erfolgriichst Veräin im Land. Offizielli Website Offizielli Fän-Website Gruppe G: Der Spitzenreiter kommt aus Zypern - APOEL Nikosia rockt die Königsklasse, spox.com vom 2. Novämber 2011, abgrüeft am 21. Novämber 2011
Sauber Motorsport isch e Schwizer Motorsport-Rennstall mit Sitz z Hinwil im Zürcher Oberland, wo vo 1982 bis 1991 in dr Gruppe C vo dr FIA-Sportwage-Wältmäisterschaft gstartet het und gegewärtig in dr Formle-1-Wältmäisterschaft angaschiert isch. Scho vo 1993 bis 2005 isch s Tiim bi dr Formle 1 drbii gsi. Am Ändi vo 2005 isch s vom Autihärsteller BMW meerhäitlig überno worde und het as Formle-1-Tiim under em Naame BMW Sauber F1 Team bestandet, bis sich BMW Ändi 2009 zrugzooge het. Denn isch s wider ganz in Bsitz vom Peter Sauber choo. S Tiim isch technisch und politisch äng mit dr Scuderia Ferrari verbunde. 2016 isch s Tiim vo de Schwizer Investmentgesellschaft Longbow Finance AG übernoh und 2018 an d Islero Investments AG übertraid worde. Dur e Partnerschaft mit em Fiat-Konzern treted sie aktuell unter em Sponsoring-Namen Alfa Romeo Racing Orlen und mit Ferrari-Motore in de Formel 1 a. Commons: Sauber – Album mit Multimediadateie sauber-motorsport.com – Offizielli Website vom Tiim
Sina (* 28. Mai 1966 z Visp; bürgerlig Ursula Bellwald) isch e Schwizer Mundart-Popsängere us Gampel im Kanton Wallis. 1983 het si dr erst Blatz bim Oberwalliser Schlagerfestiwal mit em Song «The House of the Rising Sun» überchoo. Denn isch si bi Konzärt in dr Schwiz und im Usland ufdräte und het Hauptrolle in de Miusicl «Annie Get Your Gun» und «Jesus Christ Superstar» gspiilt. In dere Zit het si z Züüri Muusigunderricht gnoo in klassischer Muusig, Dschääs und Rock. 1990 het si dütschi Schlaager under em Psöidonüüm SINA CAMPELL gsunge. Vo 1993 bis 1996 isch si Radiomoderatorin bim DRS gsi. 1994 isch iir ersts Mundartalbum «Sina» erschiine, wo 23 Wuche in de Schwizer Tscharts bliibe isch und mit Gold und Platin uszäichnet worde isch. 1995 isch iir zwäits Album «Wiiblich» e Wuche lang uf em erste Blatz in dr Schwiz gstande und im Ganze 12 Wuche in de Schwizer Tschharts bliibe. Si het Gold und Platin überchoo. Uf dr Wiiblich-Tuur isch si bi öbbe 70 Konzärt ufdräte. Iire erst Prix Walo het d Sina 1996 as «erfolgriichsti Sängere in dr Sparte Pop im Joor 1995» überchoo. 1997 isch au s Album «Häx odär heilig» erfolgriich gsi und druf het
S Institut polytechnique des sciences avancées (IPSA) esch e staatlichi Technischi Hochschuel für Aeronautik z Ivry-sur-Seine. Si isch sit 1998 Mitgliid vo der IONIS Education Group. D IPSA isch im Summer 1961 z Paris gründet worde. 2007 het si e Zwiigstell z Toulouse ufdoo. Sit 2009 het d IPSA iire Sitz und iiri Bildigsiirichdige z Ivry-sur-Seine. Commons: Institut polytechnique des sciences avancées – Sammlig vo Multimediadateie (Frànzeesch) ipsa.fr IPSA ÉCOLE D'INGÉNIEURS DE L'AIR ET DE L'ESPACE IPSA : 50 ans avec l'aéronautique Saint-Agne. Epitech et l'Ipsa misent sur la Ville rose L'IPSA, école d'ingénieurs aéronautique depuis 1961
D Ecole nationale de l’aviation civile (ENAC) esch e Hochschuel für zivili Luftfaart z Toulouse. Si isch Mitgliid vo der Conférence des grandes écoles und vo der France AEROTECH. D ENAC isch im Summer 1949 z Orly bi Paris gründet worde. Sit 1968 het si iire Sitz und iiri Bildigsiirichdige z Toulouse, dr französische Hochburg vom Flugzüügbau und vo dr Forschig im Beriich vo dr Luft- und dr Ruumfaart. Am 1. Januar 2011 het d ENAC mit em SEFA (Service d'Exploitation de la Formation Aéronautique) fusioniert. Sit denn isch si die grössti öiropäischi Hochschuel für zivili Luftfaart. D ENAC isch äini vo vier französische Aeronautikhochschuele und die äinzigi, wo d Fluglotse und d Luftfaarttechniker vo dr französische Luftfaartbehörde DGAC usbildet. Si bildet aber hauptsächlig Pilote, Ääscheniöör und Flugdienstberooter us. Commons: Ecole nationale de l'aviation civile – Sammlig vo Multimediadateie ENAC Fondation ENAC ENAC Alumni änglisch (frànzeesch) enac.fr:About ENAC Archivlink (Memento vom 17. Augschte 2011 im Internet Archive)
D Universität Versailles esch e Technischi Hochschuel vu Versailles. Si isch Mitgliid vo der Universität Paris-Saclay. D Universität het meereri Standort im Département Yvelines und e Medizin-Pol z Garches im Département Hauts-de-Seine. Im Joor 1985 het d Universität Paris-Nanterre en Ussestell z Saint-Quentin-en-Yvelines gründet, wo zur Fakultät für Rächt, Wirtschaft, Sprooche und Gäistes- und Sozialwüsseschafte worde isch. Zwäi Joor spööter isch z Versailles en Ussestell vo dr Universität Pierre und Marie Curie ufdoo worde und e Technologiizentrum mit eme Institut Universitaire de Technologies (IUT) und Forschigslabor in der Region, zerst z Vélizy, in de Joor druf z Rambouillet und z Mantes-la-Jolie. D Universität Versailles-St-Quentin-en-Yvelines, wo am 22. Juli 1991 gründet worde isch, veräint alli die Iirichdige. 2002 isch no e Institut Universitaire Professionnel (IUP) für Kunst, Naturwüsseschaft, Kultur und Multimedia iigrichdet worde, und 2002 isch s Medizincluster z Garches in d UVSQ integriert worde. D Universität het hüte Standort in acht Gmäinde. Commons: Université de Versailles Saint-Quentin-en-Yvelines – Sammlig vo Multimediadateie (Frànzeesch) uvsq.fr 0V d’ Üniwärsiteeta ìm Frànkrììch — un d’ Ìnschtituzioona, wo dr Schtàtüss vun’ra Üniwärsiteet hann
f Dr Napf isch dr höggst Bärg im Napfbärgland in dr Schwiz. Der Gupf isch uf 1'408 m ü. M. Es het es Bärgrestorant druff, wo uf em Gebiet vo dr Gmäind Trueb lyt. E chli im Norde vom Gipfel isch d Gränze zwüsche de Kantöön Bärn und Luzärn. Dr Napf isch e Däil vom ene hooche Bärgkamm, wo vo Weschte gägen Oschte lauft und vom Farnli-Esel über e Höchänzi und dr Napf bis zum Hängst goot. D Abhäng vom Napf gege Norde und Süüde si seer stotzig und dicht bewaldet mit Danne und Bueche. D Kwelle vo dr Luthere und vo dr Änziwiggere si doo mit de andere Bech, wo zum Iizugsgebiet vo dr Wiggere ghööre. D Bärgbech fliesse dur dief ygcherbti Dääler gege Norde. Am Südhang vom Napf het d Trueb iiren Ursprung, wo denn dur e Fankhuusgraabe zur Ilfis abefliesst, eme rächte Nääbefluss vo dr Ämme. Chly wyter im Oschte foot imene andere Daal der Goldbach a, wo en Kwellbach isch vo der grosse Fontanne; die goot zu der chlyne Ämme abe. Dr Bärg bestoot us Gstäischichte, wo zur Zit vo dr Oobere Süesswassermolasse vo mächtige Flüss us den Alpe am nördligen Alperand abglaageret worde si. Die
f f1 p1 p5 D Bündner Alpe si d Alpe im Kanton Graubünde in dr Schwiz, wo dr ganz Südostdäil vo de Schwizer Alpe umfasse. Iire höggst Gipfel und äinzige Vierduusiger isch dr Piz Bernina mit 4'049 m ü. M. D Bündner Alpen zele zu de Zentralalpe, s schwizerisch-italiänische Gränzgebiet vo dr Alperhii–Hinderrhii-Furche ostwärts zu de Ostalpe (Westligi Ostalpe). Adulagruppe Nordengadiner Alpe Plessurgruppe Rhätikongruppe Südengadiner Alpe Luganeralpe Tamina Alpe und Plessur-Alpe Bündneroberland und Rhiiwaldgebiet (Lukmanierpass – Domleschg) Oovers – Misox – Calanca (San Bernardino-Pass bis Septimer) Südligi Bergeller Bärg mit em Monte Disgrazia Berninagruppe Albula-Alpe (Septimer – Flüela) Rätikon Silvrettagruppe und Samnaun Münstertaler Alpe und Umbrailgruppe Mittlers Engadin und Puschlav (Spöl – Berninapass/Puschlav) Clubfüerer SAC Bündner - Alpen: Bernard Condrau: Tamina- und Plessurgebirge. 1988, ISBN 978-3-85902-092-4 Manfred Hunziker: Bündneroberland und Rheinwaldgebiet. 1996, ISBN 978-3-85902-154-9 Manfred Hunziker: Avers - Misox - Calanca. 1994, ISBN 978-3-85902-140-2 Ruedi Meier: Südliche Bergellerberge und Monte Disgrazia. 1990, 2006, ISBN 978-3-85902-252-2 Pierino Giuliani: Berninagruppe. 1993, 2007, ISBN 978-3-85902-212-6 Manfred Hunziker: Albula (Septimer - Flüela). 1986, 2000, ISBN 978-3-85902-187-7 Paul Meinherz: Rätikon. 1989, ISBN 978-3-85902-099-3 Bernard Condrau: Silvretta und Samnaun. 1985, ISBN 978-3-85902-048-1 Martin Perret: Engiadina Bassa / Val Müstair. Münstertaler Alpen und Umbrailgruppe. 1986, ISBN 978-3-85902-058-0
Moesa ([mɔˈesa], veraltet dt. Moësa) chan folgendes bedüte: Moesa (Fluss), de Hauptfluss, wo dur s Misox flüüsst, Kanton Graubünda, Schwiz Bezirk Moesa, de gliichnamig Bezirk im Süde vom Bündnerland, wo bis Endi 2015 bestanda hät Region Moesa, e Verwaltigsainhait im Bündnerland, wo dur d Gebietsreform uf da 1. Januar 2016 entstanda isch
Napf chan folgendes bedüte: e schüssleähnlichs Gfäss Napf (Berg), en 1'408 m höche Bärg i de Schwiz Napf (Tennengebirge), en 2'167 m höche Bärg im Tennegebirg im Land Salzburg, Öschtriich (2.167 m ü. A.) Napf (Einheit), es alts Volumemass Napf isch de Familiename vo folgende Persone: Karl Napf (* 1942), en schwäbische Mundartdichter
Kastell (vom latinische castellum ‚Burg, Feschtig‘) chan folgendes bedüte: allgemain en befestigten Ort, e Befestigungsaalag oder es befestigts Militärlager, lueg under Burg en antiki Befestigung, lueg under Römisches Militärlager en spezielle Bautyp von ere Burg, d Kastellburg e Wappefigur i de Heraldik, lueg under Kastell (Heraldik) de wehrhafti Uufbau vom ene Schiff, lueg under Schiffskastell am Name noch: Mainz-Kastel, en Stadttail vo Wiisbade (alti Schrybig) Lueg au: Kastel Castel, Castell, Castellum Kastal (Turm)
fpd3pd5 Dr Piz Bernina isch dr äinzig Vierduusiger in de Oschtalpe und dr höggst Bärg im Kanton Graubünde. Zu der Gschicht vom Name Bernina git’s verschideni Erklärige; er chönt vom ene Personename cho, oder vilecht au vom ene vorrömische Gwässername; lueg do derzue im Artikel BERNINA im Dicziunari Rumantsch Grischun online. D Landescharte vo dr Schwiz, Usgoob 2001, git si Hööchi mit 4'048,6 m ü. M. aa. Dr Piz Bernina ghört wie sini Noochbere, dr Piz Palü, dr Piz Roseg und d Bellavista, zur Berninagruppe oder äifach dr Bernina. D Gränze zwüsche Italie und dr Schwiiz goot über e Bärgstock. Dr Bärg bestoot us drei Gipfel; dr middleri isch dr höggsti. E chli niidriger und ganz nooch am Hauptgipfel isch dr Südgipfel Spalla (La Spedla, 4'020 m). Dr Piz Pernina, er het denn no kä Naame gha, isch am 13. Septämber 1850 dur e Vermässer Johann Wilhelm Coaz (1822–1918) us S-chanf im Dienst vom Dufour für di topogafischi Uufnam vo dr Schwiiz zum erste Mol bestiige und vermässe worde. Anton Mayr: Ersteigung des Piz Bernina (4052 m) unter Vermeidung des Hauptgrates mit Bezugnahme auf die häufigen Unfälle in den Alpen. In: Der Alpenfreund, Heft 5/1896, (VI. Jahrgang), S. 45–50. (Online
S Ämmitau (bärndütsch: Ämmitau) isch e Bärner Hügellandschaft im Schwizer Middelland. S Ämmedaal umfasst d Iizugsgebiet vo dr Ämme und dr Ilfis vom Hohgant bis Burgdorf und s Underämmedaal vo Burgdorf bis zur soledurnische Kantonsgränze. Politisch entspricht s em Verwaltigskräis Ämmedaal. Hüfig wird au dr ehemoolig Amtsbezirk Konolfinge zur Region Ämmedaal zelt. Die grösste Ortschafte si Burgdorf, Langnau, und Sumiswald. S Landschaftsbild isch brägt vo Matte und Wäide. E Hufe vo de Hügel si zum e groosse Däil mit Noodleböim bewaldet. Tüpisch für s Ämmedaal si die stattlige Buurehüüser mit riisige Walmdächer, wo uf de Site fast an Bode aabe chömme. Es git e Hufe Buurebetriib und die mäiste lääbe vor allem vo dr Veezucht. D Veebeständ bilde d Grundlaag für d Brodukzion vom bekannte Ämmedaaler Chääs, wo immer no in vile Dorfcheesereie broduziert wird. D Döpfereie vom Ämmedaal ghööre zu de bekanntiste in dr Schwiz. Die bekannti Langnauer Keramik wird sit em 17. Joorhundert immer no fast gliich wie denn broduziert. Näbe de Landwirtschafts- und Handwärksbetriib häi sich sit em früeje 20. Joorhundert au Industriinetriib aagsiidlet. D Dääler si scho früe mit äinere vo de erste vollelektrifizierte Iisebaane (sit 1899) uf dr Wält erschlosse worde und dank däm, dr
Tatort: Kennwort Fähre ischt a deitscher Fernsehfilm us-em Jôhr 1972 vom Reschisseer Theo Mezger, wo am ond uff-em Bodasee schbiilt. S Drehbuech vorfasst hôt dr Wolfgang Menge. Uruffgfihrt wôrra isch der Film am 3. April 1972 em Erschda Programm vo dr ARD. Dô drbei hôt der Stroifa a Eischaltquode vo 64 % ghet. Bei dr nächtlicha Fahrt mit-ra Bodasee-Fähre vo dr Schweiz nôch Deitschland fellt d Edith Reiser iber Bord. Zwar wuud glei a Suechaktioo eigleidet, aber dui bleibt erfolglos. D Tempradur vom Wasser ischt saumäßich kalt. Drom isch-es zemlich oowahrscheinlich, dass dui Frau ibrleaba hôt kenna. D Kriminalbolezei ondrsuacht dean Fall aber trotzdem, om ausschliaßa zo kenna, dass a Vorbrecha vorligt. Vo dr Vormissda ihrem Môô erfehrt dr Kriminalhauptkommissar (KHK) Lutz, dass er zom frôglicha Zeitponkt z Friedrichshafa bei dr Bootsmesse gwäa wär ond somit a Alibi häb. Neababei kriagt dr Lutz aber au noh mit, dass dui Vormissda a hoha Lebensversicherong abgschlossa ghet hôt ond dass sich dr Robert Reiser gern ond oft em Schbiilkasino uffhalda dät. Dô druff kommet-em Zweifel am Ofalldod vo dr Edith Reiser. Seine Zweifel vorsterket sich, als sich raustellt, dass dr Robert Reiser a Geliibde hôt. De sell, d Vera Beermann, behaupdet au,
D Christophoruskiirche isch e römisch-katholischi Kiirche in dr Schwizer Stadt Baasel. Si befindet sich im Stadtdäil Gläihünige. Wo Gläihünige iigmäindet worde isch und sich dört Industrii aagsiidlet und mä d Haafenaalaag baut het, häi sich im Stadtdäil mee und mee Arbäiter niidergloo und under iine au nid wenig Katholike. Dorum het mä näbe dr evangelisch-reformierte Pfarrkiirche au e katholischi Kiirche brucht. 1935 isch dr Grundstäi für d Christophoruskiirche gläit und 1936 isch si iigweiht worde. Vom häilige Christophorus, wo dr Schutzhäilig vo dr Kiirche isch, stoot e barocki Statue uf eme Mosaik mit öbbe 9000 Stäinli in dr Kiirche und er isch au uf eme Glasfänster daargstellt. S Innere vo dr Kiirche isch ebaar Mol umbaut worde. Am Aafang si d Kiirchgänger vor allem Schiffslüt gsi. Dorum isch vo 1948 aa e niiderländische Schifferkaplan as Seelsorger iigsetzt worde. 1960 het d Christophorusgmäind dur e bischöfligs Dekret en äigeni Pfarrei überchoo. 1974 het mä zum Aadänke e groosse Anker ufgstellt. 1976 isch en Orgle installiert worde. Sit em Joor 2000 si d Pfarreie St. Joseph im Matthäus-Kwardier und St. Christophorus en äinzigi Gmäind. 47.583647.59351Koordinate: 47° 35′ 1,1″ N, 7° 35′ 36,6″ O; CH1903: 611652 / 270339
Dr Begriff Modärne bzw. Modernismus bezäichnet in dr Gschicht vo dr Archidektur e Periode, wo mä allgemäin nid genau cha abgränze. Vilmol mäint mä drmit die internazional verwändeti Formesprooch, wo sich innerhalb vom Kunstgebiet am Aafang vom 20. Joorhundert, wo mene em hüte die klassischi Modärne säit, entwigglet het und zum Däil bis hüt verwändet wird. Mä gränzt mit em Begriff die modärni Archidektur vo dr klassische noch em Vitruv ab. Aber au d Tendänze sit dr Rewoluzionsarchidektur und em Klassizismus in dr Zit um 1800 wärde as Modärne bezäichnet, nid nume die jüngste und zitgenössische Strömige, und dorum muess mä dr Kontext kenne, zum wüsse, weli Bedütig gmäint isch. So cha mä au d Postmodärne oder dr hütig Neohistorismus as modärn bezäichne, je noch em Zämmehang. Im 20. Joorhundert goot mä mäistens drvo us, ass sich d Modärne mit dr Arts and Crafts-Beweegig in Groossbritannie am Ändi vom 19. Joorhundert und mit em Juugedstiil (um 1895–1906) in ganz Öiropa het afo entwiggle. Im Dütsche Wärkbund si die erste Theorie ufcho und mä het afo experimentiere. Die äigentligi Modärne het denn noch em Erste Wältchrieg 1918 aagfange und umfasst verschidnigi Ströömige, wo mä vilmol nit äidütig cha vonenander abgränze: Grob