rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr rund 1.120 km lang Fly mit eme Yyzugsbiet vu 76000 Quadratkilometer un eme Abfluss vu 6000 bis 8000 Kubikmeter pro Sekund isch noch em Sepik dr zweetlengscht Fluss uf dr Insle Neiginea (Ozeanie). Dr Fly entspringt im eschtlige Dail vu Neiginea, wu zue Papua-Neiginea ghert, in dr Victor-Emanuel-Chette, eme Dail vum Maokegebirg. S Yyzugsbiet isch vor allem am Oberlauf mit urspringligem, dichtem Rägewald deckt. Ab dr Ortschaft Kiunga (rund 30 m iber NN) fließt er di letschte 800 Kilometer mit seli gringem Gfell wie ne Mäander dur s sumpfig Diefland Richtig Side. Do dominiere liechte, savannenartige Wald, Sumpfwald un saisonal iberfluetet Grasland. Wäg em arg flache Terrain un dr hoche Niderschleg vu 4 bis 12 m pro Johr het sich s grescht Iberschwämmigsbiet vu dr Insle mit 4,5 Millione Hektar bildet. Fir e baar Kilometer bildet er d Gränze zum Weschtdail vu dr Insle, zue Wescht-Papua (friejer „Irian Jaya“ gnännt), wu zue Indonesie ghert. Schließli mindet dr Fly mit eme rund 55 km braite Ästuar in dr Golf vu Papua (au Papuagolf gnännt). Im Flussdelta lige vil chlaini, sumpfigi Insle, wu mit Mangrove bstande sin. Zue däne Insle ghere unter anderem: Di greschte Zuefliss vum Fly sin dr Strickland
S Kartuunmuseum Basel isch de Themene Kartuun mit und ooni Teggst, Parodie und Pastiche über Kunstwärk und Künstler, Karikature, Daarstellige zu Themene us dr Kultur und em Alldaag und au vo allgemäinpolitischer Natur gwidmet. S Basler Museum isch s äinzige vo sinere Art im e Radius vo 500 Kilometer und isch e Baasler Kulturgueter, wo nazionali Bedütig het. In dr Sammlig het s mee as 3000 Originalwärk vo über 700 Künstler us em 20. und 21. Joorhundert us öbbe 40 Länder, wie dr Jean-Maurice Bosc, d Claire Bretécher, dr Paul Flora, dr George Grosz, dr Olaf Gulbransson, dr Heinrich Kley, dr Loriot, dr H.G. Rauch, dr Ronald Searle, dr Jean-Jacques Sempé, dr Erich Sokol, dr Saul Steinberg und dr Tomi Ungerer, und wo in Wäggselusstellige usgstellt wärde. Drzue finde jeedes Joor zwäi bis drei Usstellige statt, wo thematisch oder monografisch usgrichdet si und näbe Wärk us em Äigebestand au Leihgoobe zäige. D Sammligspolitik vom Museum het s Ziil, e representativi und kwalidäätvolli Uswaal an Kartuun und Karikature us dr ganze Wält z dräffe. Näbe de Usstellige git s im Museum non e Presenzbibliothek mit Litratuur zum Thema Kartuun, Karikatur und Comic. Es het öbbe 5'000 fachspezifischi Publikatione drunder Zitschrifteserie wie
D Basler Babbiirmüüli, au s Schwizerische Museum für Babbiir, Schrift und Druck, isch e Museum in dr Schwizer Stadt Basel und widmet sich hauptsächlig dr Heerstellig vo Babbiir, dr Buechdruckkunst, em Buechbinde und dr Schrift im Allgemäine. S Babbirmüülimuseum und au s Geböid vo dr Gallizianmüüli, wo s din isch, stöön uf dr Liste vo de Kulturgüeter z Baasel, wo nazionali Bedütig häi. S Museum befindet sich im ene Geböid, wo scho vor über 500 Joor Babbiirmüüli gsi isch und wo detäidröi restauriert worde isch. Es lit am Dalbe-Däich, eme Gwärbkanal, wo sit em Middelalter bestoot. In de historische Rüüm het s Bilder und Objekt, wo äim en Iiblick in die alte Handwärkstechnike vom Babbiirschöpfe, vo dr Druckerei und vom Buechbinde gääbe. An ere Bütte, wo speziell für d Bsuecher iigrichtet worden isch, chönne die iir äignigs Babbiir schöpfe, Mä cha denn uf ere chliine Abzugs-Press das Blatt Babbiir bedrucke. Es git e Schribstuube, wo mä brobiere cha, wien e Kalligraf schöönn z schriibe, und au e Blatt Marmorbabbiir cha mä sälber härstelle. S Hauptgeböid vom hütige Babbiirmuseum isch e Chornmüüli gsi, wo bis 1428 em Chloster Klingedaal ghöört het. 1453 het sä dr Antonius Galliciani zun ere Babbiirmüüli umbaut,
Dr Ägerisee isch e 7,3 km² grosser See ir Schwyz, Kanton Zug, wo dür Gletscherschurf entstange isch. Sy Houptzuefluss isch dr Hüribach, Houptabfluss isch d'Lorze. Dr Ägerisee wird syt 1992 aus Trinkwasserreservoir brucht. Hier het 1315 d'Schlacht am Morgarten statt gfunge.
S Gebiet vor hütige Schwiz isch im Früehmittelalter territorial unter anderem im Karolingerriich iigliideret gsi, wie das au scho bim voherige Frankeriich vo de Merowinger der Fall gsi isch. Uus der damalige Zit isch urkundlich sehr wenig überliiferet, und es fallt dorum relativ schwär, sich es Bild über d Läbensumschtänd vo der damalige Bevölkerig z mache. D Oschtschwiz isch in Bezug uf d Karolinger-Zit urkundlich no am beschte dokumentiert, was nitt nur mit de beide Sakralbaute Müstair und Mistail in Graubünde zämehangt, wo als UNESCO-Wältkulturerb deklariert worde si. In ere einzelne Churer Urkund stoht, dass der dörtig Bischof Constantius vom Karl em Gross mit der wältleche Verwaltig (= Regierig) vo der Region Churrätie betraut worde isch. Dodermit hett der Karl e Strategii agwändet, wo n er für sis ganze Grossriich pflegt hett: Engeri Aabindig an siis Riich. Kontrolliert worde sind die kaiserliche Statthalter vo Zit zu Zit vo sog. Königsbote. Über feudali Verhältnis und Abhängigkeite vo der Buureschaft isch für die Zit im Schwizer Gebiet offebar nüt bekannt. Überliiferet isch zuedäm en Rihwin, Graf im Thurgau, wo sinerzit au St. Galle derzue ghört hett. Der Rihwin isch im Todesjohr vom Karl, 814, bereits sechs Jahr im Amt gsi und nachhär
Uriiwohner nennt me die Bewohner vom ene Land wo früehner als alli andere in däm Land gläbt hän, wo aber us verschidene Gründ hend müessen andre Völker wiiche odr suscht kulturell an Rand drängt worde sin. Im Dütsche git's ou die Bezeichnung indigeni Völker. Im Fall vom alemannische Schproochruum cha me wohrschinlich sage, dass d Uriiwohner vom Ruum um e Bodesee d Räter gsi sin. Das wird au in antike Tekscht so erwähnt. Uf d Räter sin d Vindeliker gfolgt, d Kelte, d Römer und schliesslich d Alemanne. D Räter si vor allem im öschtliche Rùùm gsi. I de hütige Weschtschwiz, hi zwüsche Saane u Aare (auso im dütsche Teil vo de Weschtschwiz) d Helvetier gläbt. Si chä vor allem vom Julius Cäsar i sim De bello Gallico erwähnt. Um 58 v. Chr. hi si ines Hüser abbrennt u si gäge Jura gwanderet. De Cäsar het si bi Bibracte gstoppt u inera Schlacht vernichtend gschlage. Vo de Helvetier chunt o de latinisch Name vo de schwizerische Eidgenossenschaft: Confederatio Helvetica.
Dr Fasnachts-Brunne (au: Tinguely-Brunne bzw. Carnaval) isch e Brunne , wo dr Künstler Jean Tinguely gmacht het und wo uf em Theaterblatz in dr Schwizer Stadt Basel stoot. Er zelt zu de Baasler Kulturgüeter, wo vo nazionaler Bedütig sin. Dr Brunne isch zwüsche 1975 und 1977 am Blatz vo dr Büüni vom alte Stadttheater, wo 1975 abbroche worde isch, ufgstellt worde und isch e Gschänk vom 50-jöörige Migros an d Stadt Basel gsi. Dr Brunne het zää maschinelli Skulpture im ene groosse Wasserbecki, wo zum Däil us Versatzstück, d. h. us beweeglige, versetzbare Däil vo dr ehemoolige Büüniusstattig vom Stadttheater konstruiert worde si, und zäigt Wasserschbiili, wo für e Jean Tinguely tüpisch si. Si wärde mit Schwachstrommotor bewegt und sprüeje Wasserfontääne in d Luft. Die 10 Skulpture häisse eso: dr Theaterkopf, d Spinne, dr Waggler, d Fontääne, dr Spritzer, dr Suuser, dr Wäädel, dr Schuufler, s Seechter und dr Querpfyffer. Kunstfüerer: Von Böcklin bis Tinguely, Wiese Verlag, Basel 1993 Commons: Tinguely-Brunnen (Basel) – Sammlig vo Multimediadateie Fasnachtsbrunnen im Schweizer Brunnenführer Videofilm auf YouTube 47.55377.5906Koordinate: 47° 33′ 13″ N, 7° 35′ 26″ O; CH1903: 611440 / 267009
S Huus zum Kirschgarte isch e Stadtbalast an dr Elisabethestrooss z Basel in dr Schwiz. S Huus zum Kirschgarte isch zwüsche 1775 und 1780 as Woon- und Gschäftshuus vom Archidekt Johann Ulrich Büchel (1753–1792) für e Basler Siidebandfabrikant Johann Rudolf Burckhardt, wo denn 25 Joor alt gsi isch, baut worde. Dr Burckhardt het s Huus aber nit lang brucht. Scho 1797 isch er uf si Landguet Ernthalde z Gälterchinde züüglet. S Huus zum Kirschgarte, wo vor allem mit sinere filigrane Sandstäifassade, mit dr grosszügige Kutschepassaasche dur s Hauptportal und mit eme imposante Stäägehuus besticht, stellt für Basler Verheltniss en eender ungwöönlig hooche Representazionsaaspruch. Im Huus spieglet sich dr Status vom Burckhardt, wo äine vo de vermöögendste und iiflussriichste Basler zu sinere Zit gsi isch. Lueg au: s Kirschgaardemuseum Im Lauf vo dr Zit het s Huus meermols si Bsitzer gwäggslet. Sit 1951 isch s as Däil vom Historische Museum Basel für s Publikum offe. D Duurusstellige im Huus zum Kirschgarte si hauptsächlig dr Basler Woonkultur vom 18. und 19. Joorhundert gwidmet. Eebefalls cha mä do Spezialsammlige gsee, wo internazionali Bedütig häi, wie d Borzellansammlig vo dr Pauls-Eisenbeiss-Stifdig, d Uuresammlige vo dr Leni und vom Carl Nathan-Rupp und Eugen Gschwind, und
Oute esch e Schtadt ond e politeschi Gmeind im Kanton Soledurn, Schwiiz. Si esch ou dr Houptort vom gliichnamige Bezerk. D Schtadt lyt geografisch am Jurasüdfuess, a dr Aare, em Kanton Soledurn. Oute het zwöi Stadtteil wo dor ne auti Houzbrogg verbonde se, die Brogg met der Fassade vom mettelalterleche Zilemp ond em Ildefons-Torm präge s Schtadtböud vo Oute. S Schtadtgebiet esch scho set Urzyte (5000 v. Chr.) besedlet, wöus e günstigi Lag het. Die erschte Sedler se wahrschinlech wäg de Füürschtei (Silex, Flint) blebe, wo me e de Wälder rond om d Schtadt höt no fendt. D Pass-Verbendig öbere Houeschtei esch scho vo de Römer pruucht worde ond ou z Oute hei sy darom Spure henderlo («Ollodunum»). Dr Name Oute isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1201 aus Oltun. Im Mettelalter, wo dr Gotthard-Pass meh pruucht worde esch, het s Schtedtli Oute vom Nord-Süd-Vercher chönne profitiere, wöus a dr Linie zom Houestei-Pass lyt. Zor Zyt vo de erschte Ysebahne esch dr Vercher no wechtiger worde för Oute, ond der Kilometerschtei 0 (Null) vo der damalige Central-Bahn, esch e Oltner Bahnhof ine gleit worde. Set denn esch Oute e Verchers-Chnote-Ponkt vo der Schwiiz, nomeh wäg de Outobahne, wo
Dr Johann Ulrich Büchel (* 27. Dezämber 1753 z Basel; † 23. Dezämber 1792 z Basel) isch e Schwizer Baumäister, Zäichner und Radierer im Spootbarock und früeje Klassizismus gsi. Näben em Johann Jacob Fechter (1717–1797) und Samuel Werenfels (1720–1800) gältet er as äine vo de bedütendste Baumäister vo dr Stadt Basel im 18. Joorhundert. Dr Ulrich Büchel isch dr Soon vom Stäimetz Daniel Büchel und e Groossnöwöö vom Basler Beck, Groossroot, Mooler und Zäichner Emanuel Büchel gsi. Er het z Basel e Leer zum Stäimetz gmacht, woorschinlig im Bedriib vo sim Vater und het 1775 au d Mäisterbrüefig bestande. Zwäi Joore spööter het er d Anna Maria Fatio ghürootet. 1789 isch er Säggser vo dr Spinnwätterzumft, also Mitgliid vom erwiiterete Vorstand und eso au Groossroot worde, und spööter Oberstwachmäister. Mä vermuetet, ass dr Archidekt Achilles Huber (1776–1860) si erste Underricht bim Büchel überchoo het. 1775: D Iigangshalle vom Huus zum Goldige Löi, Basel (nit erhalte) 1775–80: s Huus zum Kirschgarte, Basel; won er für dr Basler Siidebandfabrikant Johann Rudolf Burckhardt baut het 1787: dr Gartebavilliong vom Landguet Bellevue vor em Basler Santihansdoor 1781–84: s Roothuus vo Winterthur 1782: D Pfarrchille vo Gräntzinge im Elsass Dr Büchel het au e Hufe
Dr Johann Rudolf Burckhardt (* 12. Merz 1750 z Basel; † 19. Juli 1813 z Gälterchinde) isch e Siidebandfabrikant, Politiker und Fründ vo de Schööne Künst gsi. Er het zum Basler Patriziat ghöört. Dr Johann Rudolf Burckhardt isch as Soon vom Basler Siidebandfabrikant Gedeon Burckhardt uf d Wält choo. Won er achzääni gsi isch, het er d Anna Maria de Bary, d Dochder vom Johannes de Bary, ghürootet. In zwäiter Eh isch er vo 1781 aa mit dr Sarah Rohner, dr Dochder vom Spiddaalooberschriiber, verhürootet gsi. Mit sinere Siidebandfabrik und ere Spedizioonsfirma isch dr Burckhardt zu äim vo de vermöögendste und iiflussriichste Basler zu sinere Zit worde. Eso het er 1795 si Stadtbalä, s Huus zum Kirschgarte, chönne in Uftraag gee. Dr Burckhardt het in dr Wirtschaft, dr Politik und im Milidäär Karriere gmacht. Er isch im Groosse Root vo Basel gsässe und isch 1771 Diräkter vo dr iiflussriiche Kaufmaaschaft vo dr Stadt worde. Er het in schweedische und änglische Dienst kämpft. Dr Burckhardt isch e Verfächter vom Ancien Régime gsi und het die nöije politische Ideä abgleent, wo sit 1789 vo Frankriich usgange si. Er isch e Geegner vom Peter Ochs gsi, won e Verdräter vo dr Ufkläärig gsi
Posamänt (us em franzöösische passement) si Bsatzardikel, wo käi äigeständigi Funkzioon häi, sondern nume as Schmuckelimänt uf andere Teggstiländbrodukt wie Chläider, Bolstermööbel, Lampeschirm, Vorhäng und anderi Häimteggstilie appliziert wärden. Zu de Posamänt zelt mä Zierbändel, gwoobeni Bort, Zottlebort, Kordle, Zottle, Volant, alli mööglige Spitze, kunstvoll gspunnigi Zierchnöpf und Äänligs. Ursprünglig si passements nume Teggstilie gsi, wo us (Edel-)Metalldrööt gwirkt gsi si, also Borde und Bordsträife. D Wiis, wie mä Metallgwirk häärgstellt het, het d Spitzeherstellig wääsentlig beiiflusst, denn mit dr Posamänterii het mä e figurals Teggstil chönne härstelle, ooni dass es vom e Grund dräit worde wer. (S Geegestück isch d Stickerei, wo ooni Dräägergrund ummööglig isch.) S gliiche Brinzip gältet in dr Härstellig vo Spitze. Kordle, Zottle und und soonigs si über e Metalldroot ins Posamäntiererhandwärk choo, wil si früener zum grösste Däil us Metalldrööt gmacht gsi si. Bsundrigs bi Uniforme het mä für d Posamänt no lang Metall brucht. Ass mä vilmol nume Faasere brucht, wie s hüte gläägentlig bassiert, isch e spööteri Entwicklig und drennt s Posamänt äigentlig vo sim ursprünglige Wärkstoff. Hüte umfasst dr Begriff fast alles, was zur Dekorierig vo Chläider brucht worde isch. D Posamänt wärde vom Posamäntierer in Handarbäit und mit Säilmaschine, Flächtmaschine
D Gschicht vo der Technik isch so alt wie d Gschicht vo der Menschheit. Vo siine Afäng aa het der Mensch versuecht, siis Läbe dur Hilfsmittel z erliechtere. D Technik isch en wichtige Beschtandteil vo der menschliche Kultur- und Zivilisations-Gschicht. Do unde sind einigi wichtigi Meileschtei vo der Technik-Entwicklig: Vor öbbe 600'000 Johr, eventuell au scho früecher: D Hominide stelle Wärkzüüg us Schtei här. Vor öbbe 350'000 Johr: S Füür wird in China zum erste Mol brucht. 4. Johrtuusig vor Christus: S Wage-Rad isch erfunde. 3. Johrtuusig v. Chr.: Papyrus zum druf schriibe z Ägypte 3. Johrtuusig v. Chr.: Sägelschiff in Ägypte; dr Bau vo de Pyramide 3. Johrtuusig v. Chr.: Dr eltischt Bärgbau z Europa 2. Johrtuusig v. Chr.: Bronze um 1600 v. Chr.: Metall- und Glasschmelze z Ägypte ca. 500 v. Chr.: Aatrieb vo technische Vorrichtige (z. B. Müli) mit Göpel, wo vo Dier atrybe wärde, bi de Grieche 3. Johrhundert v. Chr.: Iiseguss z China um 275 v. Chr.: manuelli Cholbe-Pumpi erfunde um 180 v. Chr.: Druck-Wasserleitig vo Pergamon mit öbbe 18 bar Druck öbben am Afang vo unserer Ziträchnig: Wassermüli z Rom 1. Johrhundert nach Chr.: Glasfänschter z Rom 5. Johrhundert: Stygbügel zum Ryte, z China
Klassizismus bezäichnet as kunstgschichtligi Epoche d Zit zwüschen öbbe 1770 und 1840. Dr Klassizismus het dr Barock abglööst. Äi Form vom Klassizismus isch s Biedermeier (1815 bis 1848). D Epoche vom Klassizismus isch in dr Moolerei und dr Litratuur vo der Romantik begläitet und in dr Archidektur vom Historismus abglööst worde. Mä cha dr Klassizismus im Verheltnis zum Barock as künstlerischs Geegebrogramm uffasse. Gege s Ändi vom 18. Joorhundert isch er noch ere erste Faase vo Koexistänz dur die ständige Diskussioone über die esthetische Läitbilder vom Barock vorherrschend worde. Dr Klassizismus in dr Archidektuur basiert uf em Formekanon vom antike griechische Tämpelbau, het sich däilwiis aber au an die italiänischi Früerönessans aagläänt. Usserhalb vom dütschsproochige Ruum wird dr Klassizismus as 'Neoklassizismus' bezäichnet, drgege bezäichnet Neoklassizismus im Dütsche die klassizistische Ströömige im 20. Joorhundert. D Fridolinskiirche z Lörrach D Kunsthalle Baasel Dr Arc de Triomphe z Bariis S Roothuus vo Zofige Angelika Kauffmann: Bild vom Johann Joachim Winckelmann, 1764 Jacques-Louis David: D Horatier bim Schwööre, 1784 Johann Heinrich Wilhelm Tischbein: Goethe in der Campagna, 1786/87 François Gérard: Bordret vo dr Julie Récamier, 1802 Joseph Anton Koch: Heroischi Landschaft mit Räägeboge, 1805 Fritz Baumgart: Vom Klassizismus zur Romantik. 1750-1832. Die Malerei im
D Alemanne oder Alamanne (latiin. Alamannī; ahd. Alaman) sin e antiki un friemittelalterligi Stammesgruppe us em germanische Kulturchreis gsi. Alemannischi Bevelkerigsgruppe cha mer dur archäologischi Quälle idäntifiziere, wie Begräbnissitte, un au dur historischi (schriftligi) Zyygnis. Noch dr Velkerwanderig hän si vor allem ihri Sidligs- un Herrschaftsbiete, d Alemannia, vor allem im hitige Sidweschtdytschland, im Elsass, im öschterrichischa Vorarlberg, im Förschtatum Liachtaschtaa un in dr Schwyz gha, wu si vilmol zämme mit galloremische un rätische Bevelkerigsgruppe gläbt hän. Zwische em 6. un 9. Johrhundert isch d Alemannia bolitisch un kulturäll im Oschtfrankerryych ufgange. D Sprooch vo de Alemanne ghert zuem Weschtgermanisch. För gnauers lueg: Alemanne (Name). Diä Volksmasse sin vu dr antike Gschichtsschriiber Alamanni gnännt wore, des latiinisch Lehnwort üs em Germanische kennt "alli Manne" beditte – gmeint isch do drmit, noch em Bruno Boesch, "Mänsche oder Männer alli zämme". Des isch hit e verbreiteti Dittig, wil scho de griechisch Historiker Agathias im 6. Johrhundert de Name als "zsammegspielts und vermischts Volk" ibersetzt hot. E anderi Dittig vu ala- isch "Voll-", "Ganz-", also "Vollmänsche" oder "Ganzmänsche" (Wolfgang Haubrich). Wie d Sälbschtbezeichnig vu dr Alemanne gsi isch (und obs iberhaupt one ggäe hot) isch uusicher. De reemische Dichter Ausonius nennt i me
Sitterviadukt sait me zu e paar Brugge, wo öber d Settere füered und vo däne gits underanderem folgendi: Sitterviadukt (Autobahn), e Betonbrugg vo de Autobahn A1 öber s Sittertobel bi Sangalle Sitterviadukt (SBB), e Bogebrugg vo de Baanstrecki Sangalle-Gossau Sitterviadukt (Südostbahn), e Brugg vo de Südostbahn SOB a de Strecki Sangalle-Herisau Sitterviadukt (SGA), e Staibogebrugg vo de Appezällerbaane AB a de Strecki Appezäll-Gais bi Appezäll
Als Wätter (vo althochdütsch wëtar „Wind, Wäije“) bezäichnet mä dr spürbar, churzfristig Zuestand vo dr Atmosfääre (au: dr mässbari Zuestand vo dr Troposfääre) am ene bestimmte Ort uf dr Ärdoberflechi, wo under anderem as Sunneschiin, Bewölkig, Rääge, Wind, Hitz oder Chelti erschiint. S Wätter uf em Planet Ärde isch e Mix vo physikalische Phänomen, wo sich i der Ärd-Atmosphäre, em Luftgürtel um d Ärde, abschpile. Wärde z. B. d Meer und, mit begränzter Wirkig, au chlini Gwässer vo der Sunne erwärmt, so verdunschtet ds Wasser i d Atmosphäre, chunnt dört i chüeleri Luftschichte, kondensiert und bildet do dermit die sichtbare Wulke. D Windsyschtem verfrachte die Wulke ufs Feschtland, und wenn si i chüeleri Luftmasse oder Luftschichte ine chöme, kondensiere si no schtärcher und rägne denn uus. D Erwärmigs-Grade vom Meer oder vom Feschtland variiere bekanntlech mit de Johresziite. Grund drfür isch der astronomisch Uusrichtigs-Schtand vo der Ärde zur Sunne, wo uufgrund vo der schiefe Ärdachse übers Johr variiert: Im Summer uff der Nord-Halbchugele isch der Iischrahligs-Winkel vo de Sunnestrahle do ungefähr rächtwinklig; dodermit dringe d Strahle optimal tief in de Bode iine und wärme ne soo verglichswiis starch uuf. Dodermit bliibt d Wärmi au z Nacht bode-noch erhalte, die warme
D Basler Hauptbost isch e Geböid us Sandstäi in dr Groossbasler Altstadt. Dr Bau befindet sich an dr Rüüdegass und uf dr äinte Site isch die Freiji Strooss und uf dr andere d Gärbergass. S Geböid isch vo 1376 bis 1378 as stedtischs Kaufhuus entstande. Zwüsche 1559 und 1596 het mä e Doorbooge baut, wo men em Daniel Heintz zueordnet. Wo s Kaufhuus im Joor 1853 zum Bostgeböid umbaut worde isch, het män en an die Freiji Strooss versetzt. 1881 het dr Wiener Dombaumäister Friedrich von Schmidt s Geböid erwiteret. 1886-1888 het mä im Börsesaaldrakt gege d Gärbergass zue Bildnismedallion vo Manne us dr Wüsseschaft und Technik ufghänkt (Rowland Hill, Heinrich von Stephan, Samuel Morse, Alessandro Volta, George Stephenson, Louis Favre, Joseph Munzinger, Johann Heinrich Speiser, Wilhelm Eduard Weber, Daniel Bernoulli), wo dr Achilles Schlöth gmacht het. Dr Burkhard Mangold het 1909/1910 d Wandbilder gmoolt und dr Coghuf am Ändi vo de 1920er Joor s Bild „Beweegig“; 1973 bis 1977 si si restauriert worde. INSA. Inventar der neueren Schweizer Architektur 1850–1920: Basel, Basel 1986, S. 153 f. online Commons: Main post office building in Basel – Sammlig vo Multimediadateie 47.5568617.588713Koordinate: 47° 33′ 24,7″ N, 7° 35′ 19,4″ O; CH1903: 611297
Dr Coghuf (äigentlig Ernst Stocker; * 28. Oktober 1905 z Basel; † 13. Februar 1976 z Spiegelbärg), isch e Schwizer Mooler, Zäichner und Bildhauer gsi. Er het au Wanddeppig und Glasfänster entworfe. Dr Ernst Stocker isch e Soon vom Gärtner und Zugfüerer Johannes Stocker gsi und dr jüngeri Brueder vom Hans Stocker. Vo 1920 bis 1924 het er e Usbildig as Kunstschlosser gmacht und bim Louis Weber Bildhauerei gleert. Vo 1925 bis 1927 isch er z Bariis bi sim Brueder gsi, het as Kunstschlosser gschafft und het dr Jacques Lipschitz kennegleert. Er het au no bim Willi Baumeister studiert. Under em Psöidonüüm Coghuf het er sich ganz dr Moolerei verschriibe. Sid 1928 isch er Mitgliid vo dr Künstlergrubbe Rot-Blau II gsi, wo wider nöi gründet worden isch. Vo 1927 aa het er Wandbilder an öffentliche Geböid gmoolt, under anderem s Bild «Beweegig» für d Basler Hauptbost. Denn het er sich meermols im Usland ufgthalte, unter anderem isch er vo 1931 bis 1932 z Bariis an dr Académie de la Grande Chaumière gsi. 1934 het er ghulfe die churzlääbigi Künstlergrubbe BBZ 8 z gründe. 1935 isch er in d Freibärg züüglet, vo 1946 bis 1976 het er z Spiegelbärg (Muriaux) gläbt.
Dr Daniel Heintz dr Elter (* um 1530–35 z Alagna, Piemont; † 1596 z Bärn) isch e Baumäister, Archdekt und Bildhauer in dr Noochgotik und dr Rönessans gsi. Dr Heintz het vor allem z Basel und z Bärn gschafft. 1559 isch er Bürger vo Basel worde und 1591 Burger vo Bärn. E isch bewiise ass er 1580 dr Oobemooldisch im Basler Münster gmacht het. 1581/82 het er d Stääge im Basler Roothus und dr Spiesshof baut. S Zumfthuus zu Wiilüt z Basel wird iim zuegschriibe. Z Bärn het er 1571 bis 1574 s Gwölb vom Middelschiff vom Münster baut. Usserdäm het er dr Rönessanslettner, wo 1864 abbroche worden isch, und 1575 d Justitia-Figur am Münsterportal (hüte im Historische Museum Bärn) gmacht. 1588 isch er für immer uf Bärn züüglet und het dört s Amt vom stedtische Wärkmäister übernoo. C. H. Baer: Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Stadt I. Geschichte und Stadtbild. Befestigungen. Areal und Rheinbrücke; Rathaus und Staatsarchiv (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 3). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1932. Patricia Bielander: Die beiden Justitia-Statuen des Südwalser Baumeisters und Bildhauers Daniel Heintz I, in: Blätter aus der Walliser Geschichte, 1996, 28. S. 7–79. Paul Koelner: Geschichte der
Dr George Stephenson (* 9. Juni 1781 z Wylam bi Newcastle upon Tyne, Northumberland; † 12. August 1848 im Tapton House bi Chesterfield) isch en änglische Ääscheniöör und Haupterfinder vom Ysebahnwääse gsi. Er isch Autodidakt gsi und het sich sini umfangriiche technische Kenntniss sälber biibrocht. Im Stephenson sini Eltere si arm gsi. Scho mit verzääni het er müesse in e Choolegruebe go schaffe. Dürt het er e Dampfmaschine bedient. Si Vater isch bim ene Umfall mit ere Dampfmaschine blind worde. Wäge däm Umfall het dr Stephenson aagfange, sich intensiv mit de Dampfmaschine z beschäftige. Bald het men em im Nordoste vo Ängland Maschinedokter gsäit. Er isch Ufseher worde und het spööter d Choolewärk vom Lord Ravensworth bi Darlington gläitet. 1803 isch si Soon Robert uf d Wält choo, und zwäi Joor spööter isch si Frau gstorbe. Dr Stephenson het zwar e zimli gueti Stellig im Choolebärgbau gha, er het aber äinewääg müesse Schue flicke, zum sim Soon die gueti Schuelbildig mööglig z mache, won er sälber nid überchoo ghaa het. Zämme mit sim Soon het er denn sini äigene Kenntniss im Lääse und Schriibe verbesseret. 1814 het er e Dampfloki für en Iisebaan in dr Umgääbig baut, wo lang as