rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Arrondissement Strossburi (frz. Arrondissement de Strasbourg) ìsch e Verwàltungsbezirk im Département Bas-Rhin ìm Elsàss, ìn dr frànzeesche Region Grand Est. S Arrondissement ìsch àm 1. Janner 2015 üs em ehmolige Arrondissement Strossburi-Stàdt un Deil vum ehmolige Arrondissement Strossburi-Lànd grìndet wora. S Arrondissement granzt ìm Norda àn s Arrondissement Hàwenau-Waisseburch, ìm Oschte àn dr Regierungsbezirk Kàrlsrüei z Bàde-Wìrttebari (Ditschlànd). Ìm Sìde granzt s àn s Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain un ìm Weschte àn s Arrondissement Zàwre un s Arrondissement Molse. S Arrondissement Strossburi ìsch ingedäilt in elf Kanton mìt ìnsgsàmt 33 Gmeina: Kanton Bröömt (3 Gmeine gheere zem Arrondissement Strossburi, 19 Gmeine gheere zem Arrondissement Hàwenau-Waisseburch) Heene Ìllkìrich-Gràffestàde Lìngelse Schìlige Strossburi-1 Strossburi-2 Strossburi-3 Strossburi-4 Strossburi-5 Strossburi-6
Fieschertau isch e Munizipalgmeind im Bezirk Goms vom Kanton Wallis i de Schwiz. Fieschertau bildet mid dr Nochbergmaind Fiesch zäme e Pfarrei. Für d Volksschuel ghöre si zum Biet vo dr Schuel Unnergoms. S Dorf Zer Flie ligt am Wysswasser und nume zwöiehalb Kilometer nördlech vo Fiesch. S Dorf isch under em Fieschergletscher, fasch am undere Ändi vo däm Siitetau rächts vom Rottu. D Bärggmaind hed e Flechi vo 17'295 Hektaare und zellt do drmit zu de gröschte Gmainde vo dr Schwiiz. S Gmaindbiet goot im Norde über d Gletscher bis a d Kantoonsgränze vom Wallis zum Kanton Bärn. Di Gränze ligt uf dr Wasserscheidi zwüsche de Tääler, wo a Rottu abe laufe, und em Iizugsbiet vo dr Aare. Uf dere Lini si es baar vo de höchschte Bärge vo de Bärner Aupe: s Oberaarhorn, s Fiischteraarhorn, s Grosse Fiescherhorn, dr Mönch und d Jungfrau. Vo dene Bärge chöme i zwöi töife Bärgtääler di beidi lengschte Gletscher vo de Aupe n abe, dr Fieschergletscher und dr Gross Aletschgletscher mid sine vier Afangsgletscher, em Grüeneggfirn, em Ewigschneefirn, em Jungfraufirn und em Gross Aletschfirn. Dr Fieschergletscher isch ganz uf em Gmaindbiet, der Gross Aletschgletscher öppe zu zwöi Driddel bis zum Siitetau Märjela.
Fiesch isch e Munizipalgmeind im Bezirk Goms vom Kanton Wallis i der Schwiz. D Gmaind liit am Rand vom Wältnatuurerb Schwiizer Aupe Jungfrau-Aletsch. S Dorf isch grad underhalb vo dr Gmaind Fieschertau, dört, wo dr Bach Wysswasser in Rottu mündet. Im Oschte goot d Gmeindgränze übere Bärgchamm vo der Gibelegg und im Weschte bis zum Eggishorn und zu der Elselicka ufe. In ere Urkund vo 1203 chunt e Persoon mid em Name Rudolf de Vios vor. Der Ortsname wird erklärt als Ableitig vom latinische vicus, wo uf dütsch Dorf bedütet. Sid em Afang vom 20. Joorhundert isch Fiesch mid em Bärggebiet uf dr Fiescheraup es Wintersportgebiet. D Gmaind het vierzää Hotäl und vil Feriewonige. Me chunt mid ere Säilbaan vo Fiesch uf e Chiebode vo dr Fiescheraup und uf s Eggishorn. Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 17,8 % glägu. 80,7 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 6,1 % evangelisch-reformierti. Dr Ggmeindspresident va Fiesch ischt dr Bernhard Schwestermann (Stant Oktober 2017). Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 996 Iwonru 87,6 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,7 % Franzeesisch, 0,1 % Talienisch und 11,6 % anneri Spraache. Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Fiesch gcheert zen
Laksch isch e Munizipalgmaind (politeschi Gmaind) im Bezirk Goms vom Kanton Wallis i de Schwiz. D Gmaind ligt am undere Ändi vom Goms. Dr Gmaindbann goot vom Rottu im Taal unde a dr rächte Taalsite z duruff bis uf s Bettmerhorn. S Land vo Laksch ligt zwüschet em Alte Bach, wo d Gmaindgränze zu Fiesch bildet, und em Deischbach mid dr Gränze zu Martischbärg witer im Taal unde, wo sid 2014 zu dr Gmaind Bättmeralp im Bezirk Eschtlich Araro ghört. Oben am Dorf vo Laksch, wo a dr Kantonsstrooss is Goms und a dr Iisebaanlinie ligt, isch am Bärghang dr Lakscherwald und drüber denn dr Schtafel Meiggera und d Lakscheralp. Vannr Ggmeindsflechi sint 37,1 % landwirtschaftlechi Flechi, 38,9 % Wald, 6,4 % Sidligsflechi und 17,6 % süschtigi Flechi. Laksch ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1295 als Lacx. Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 15,7 % glägu. 85,5 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 4,1 % evangelisch-reformierti. Dr Ggmeindspresident va Laksch ischt dr Marco Imhasly (Stant Oktober 2017). Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 290 Iwonru 94,1 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0 % Franzeesisch, 0,3 % Talienisch und 5,6 %
Da Bezirk Bernina (italienisch Distretto di Bernina) isch bis am 31. Dezember 2015 a Verwaltigsainhait vom Kanton Graubünda gsii. Am 1. Januar 2016 isch er dur d Region Bernina ersetzt worda. Zum Bezirk Bernina händ die Krais und Gmainda im Puschlav khört: Stand 31. Dezember 2015 Commons: Bezirk Bernina – Sammlig vo Multimediadateie Jürg Simonett: Bernina. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geschlecht, Staatsangehörigkeit und Alter (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.pxweb.bfs.admin.ch
Da Bezirk Imbode (rätoromanisch ) isch bis am 31. Dezember 2015 a Verwaltigsainhait vom Kanton Graubünda gsii. Am 1. Januar 2016 isch er dur d Region Imbode ersetzt worda. Zum Bezirk Imbode händ die Krais und Gmainda khört: Stand 31. Dezember 2015 Gmainda bis 1942 1943: Namensänderig vo Ems → Domat/Ems 1943: Namensänderig vo Trins → Trin Commons: Bezirk Imboden – Sammlig vo Multimediadateie Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geschlecht, Staatsangehörigkeit und Alter (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.pxweb.bfs.admin.ch
Da Bezirk Landquart (rätoromanisch District da Landquart) isch bis am 31. Dezember 2015 a Verwaltigsainhait vom Kanton Graubünda gsii. Am 1. Januar 2016 isch er dur d Region Landquart ersetzt worda. Zum Bezirk Imbode händ die Krais und Gmainda khört: Stand 31. Dezember 2015 Gmainda bis 2007 Gmainda bis 2011 Gmainda bis 2015 2008: Fusion Says und Trimmis → Trimmis 2012: Fusion Igis und Mastrils → Landquart 2016: Bezirkswechsel vo Haldenstein → Region Plessur Commons: Bezirk Landquart – Sammlig vo Multimediadateie Adolf Collenberg: Bezirk Landquart. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geschlecht, Staatsangehörigkeit und Alter (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.pxweb.bfs.admin.ch
Dr Hermann Sernatinger („Herimann aus der Zelle“; * 30. Juli 1870 z Radolfzell; 8. Juni 1950 ebedert) isch e dytsche Bfaarer, Bruuchdumspflääger un Haimetschriftsteller gsii. Dr Sernatinger isch e Suhn vum Senes Sernatinger (1841–1929), eme Schuemachermaischter, un dr Luise geb. Zopf (1846–1946) gsii. Är het sechs Gschwischtrig ghaa, fimf Schweschtere, Luise Theresa (1871–1947), Frieda Johanna (1872–1961), Maria (1874–1875), Anna Maria (1875–1954), Klara Katharina (1880–1960), un ai Brueder, Eugen (1883–1890). Är isch us ere kadolische Familie chuu, vor allem sy Mueter isch diefglaibig gsii. Anne 1876 isch er z Radolfzell uf d Volksschuel gange un ab 1883 uf s Großherzogli Gimnasium z Fryburg, wun er 1890 s Abitur gmacht het. An dr Universitet Fryburg het er derno kadolischi Theology studiert un isch 1894 in syre Haimetstadt zum Prieschter gweit wore. Noch eme Vikariat z Säckinge, z Neistadt un z Schwarzach isch er Bfaarverwäser z Zunswier wore, derno Bfaarverwäser z Haiwiler un z Luuse. Anne 1901 isch er schließli Bfaarer z Huuse wore. Scho frie het er aagfange si au kulturäll un sozial z engaschiere, z Zunswier het er Sorg ghaa zum Kadolische Arbaiterverain, au het er um des Zyt scho chunschthischtorischi oder volkskundligi Vordreg ghalte. Z Huuse, wun er 27 Johr
Da Bezirk Maloja (rätoromanisch , italienisch Distretto di Maloggia) isch bis am 31. Dezember 2015 a Verwaltigsainhait vom Kanton Graubünda gsii. Am 1. Januar 2016 isch er dur d Region Maloja ersetzt worda. Zum Bezirk Maloja händ die Krais und Gmainda khört: Stand 31. Dezember 2015 Gmainda bis 1942 Gmainda bis 1949 Gmainda bis 1970 Gmainda bis 2009 1943: Namesänderig vo Scanfs → S-chanf 1943: Namesänderig vo Madulein → Madulain 1943: Namesänderig vo Ponte-Campovasto → La Punt-Chamues-ch 1943: Namesänderig vo Bevers → Bever 1943: Namesänderig vo Celerina → Schlarigna/Celerina 1943: Namesänderig vo Samaden → Samedan 1943: Namesänderig vo Sils im Engadin → Sils im Engadin/Segl 1950: Namesänderig vo Schlarigna/Celerina → Celerina/Schlarigna 1971: Fusion Casaccia und Vicosoprano → Vicosoprano 2010: Fusion Bondo, Castasegna, Soglio, Stampa und Vicosoprano → Bregaglia Adolf Collenberg: Maloja. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Bezirk Maloja – Sammlig vo Multimediadateie Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geschlecht, Staatsangehörigkeit und Alter (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.pxweb.bfs.admin.ch
Da Bezirk Moesa (rätoromanisch District da la Moesa, italienisch Distretto di Moesa) isch bis am 31. Dezember 2015 a Verwaltigsainhait vom Kanton Graubünda gsii. Am 1. Januar 2016 isch er dur d Region Moesa ersetzt worda. Zum Bezirk Moesa händ die Krais und Gmainda khört: Stand 31. Dezember 2015 Gmainda bis 1942 Gmainda bis 1979 Gmainda bis 1981 Gmainda bis 2014 1943: Namesänderig vo Busen → Buseno 1980: Fusion Arvigo und Landarenca → Arvigo 1982: Fusion Augio, Rossa und Santa Domenica → Rossa 2015: Fusion Arvigo, Braggio, Cauco und Selma → Calanca Commons: Bezirk Moesa – Sammlig vo Multimediadateie Jürg Simonett: Moesa. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geschlecht, Staatsangehörigkeit und Alter (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.pxweb.bfs.admin.ch
Dr Josef Anton Bueb (* 13. Merz 1897 z Brysach; † 26. Oktober 1974 ebedert) isch e dytsche Kommunalbolitiker un Haimetdichter gsii. Dr Bueb isch in sym Elterehuus am Lange Wäg as Suhn vum Hermann Bueb (1855-1913), eme Rotsschryber un Grundbuechbeamte uf d Wält chuu. Är het zee Gschwischtrig ghaa. In dr Volksschuel isch er ain vu dr Klassebeschte gsii. D Realschuel het er 1913 no dr Untersekunda verloo. Wel dr Vater frie gstorben isch isch, het er us finanziälle Grind nit uf s Gimnasium chenne. Statt däm het er e Lehr as Chaufmann bi dr Dabetefabrik Erismann gmacht. Im Erschte Wältchrieg het er si freiwillig gmäldet. Noch em Chrieg het er as Induschtrychaufmann bi Erismann gschafft, ab 1921 au as Uuslandsverdrätter. Dernäbe het er si an dr Fryburger Handelsschuel wyterbildet. Anne 1928 isch er in d Niderlausitz, wun er an dr Hechere Fachschuel fir Textilinduschtry studiert het. Z Soltau in dr Niderlausitz het er d Gertrud Klenke un schließli ghyrote, Ab 1935 het er im Berliner Uusliferigslager vu Erismann gschafft, speter no z Frankfurt. Im Zweete Wältchrieg isch er yyzoge wore un an d Front chuu. Är isch in amerikanischi Gfangeschaft grote un anne 1946 wider in s verwieschtet
Dr Bezirk Plessur (rätoromanisch ) ischt bis am 31. Dezember 2015 ä Verwaltigsäinhäit vam Kanton Graubündä gsin. Am 1. Januar 2016 ischt är dur d Region Plessur ersetzt chon. Zum Bezirk Plessur hend diä Chräisä und Gmäindä ghöört: Stand 31. Dezember 2015 Gmainda bis 1850 Gmainda bis 2007 Gmainda bis 2008 Gmainda bis 2009 Gmainda bis 2012 Gmainda bis 2015 1851: Abspaltig va Tafaas und Bezirkswächsel va Bezirk Oberlandquart → Arosa zum Bezirk Plessur 1852: Fusion Khuur und Hof Khuur → Khuur 2008: Fusion St. Peter und Pagig → St. Peter-Pagig 2009: Fusion Tschiertsche und Pròòda → Tschiertsche-Pròòda 2010: Fusion Karwòòlda, Malix und Parpan → Karwòòlda 2013: Fusion Arosa, Cafräissä Castiel, Lenggwis, Lüen, Molinis, Peist und St. Peter-Pagig → Arosa 2016: Bezirkswächsel: Haldestai wächslet us em Bezirk → Landquart Commons: Bezirk Plessur – Sammlig vo Multimediadateie Jürg Simonett: Plessur. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geschlecht, Staatsangehörigkeit und Alter (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.pxweb.bfs.admin.ch
Dr Bezirk Prättigä-Tafaas (rätoromanisch ) ischt bis am 31. Dezember 2015 ä Verwaltigsainhait vam Kanton Graubündä gsin. Am 1. Januar 2016 ischt är dur d Region Prättigau/Davos ersetzt chon. Zum Bezirk Prättigau-Tafaas hend die Chräisä und Gmäindä ghöört: Stand 31. Dezember 2015 Gmainda bis 2006 Gmainda bis 2008 Gmainda bis 2010 Gmainda bis 2015 2007: Fusion Santantöniä und Ascharina → Santantöniä 2009: Fusion Tafaas und Wiesen → Davos 2011: Fusion Grüsch, Fanas und Valzeina → Grüsch 2016: Fusion Bim Chlooschter-Sernöis und Saas im Prättigau → Bim Chlooschter 2016: Fusion Luzein und Santantöniä → Luzein Commons: Bezirk Prättigau/Davos – Sammlig vo Multimediadateie Redaktion: Prättigau/Davos. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geschlecht, Staatsangehörigkeit und Alter (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.pxweb.bfs.admin.ch
D Landschaft Tafaas liit im obere Deil vom Landwassertaal im Bündnerland i dr Schwiiz. Si isch i dr Region Prättigau/Tafaas. Zu dr Gmäind ghööre sächs Dörfer (bis 2018 Frakzioonsgmäinde): Dorf, Platz, Frauechilch, Glaris, Meschtein und Wise; as Frakzioonsgmäind gits hüt nume no die vo Meschtein. Sid em 19. Joorhundert isch d Landschaft berüemt für Kuure i dr Höchi und für e Winterschport. S Taal vo dr Landwasser foot am Wolfgangpass a. Uf dr Nordsyte vo däm nidere Bärgübergang goot dr Gmeindbann vo Tafaas e chly is Taal vom Prättigau übere. Zwüsche Tafaas-Wolfgang und Dorf liit dr Tafaasersee. Vo Süde chöme vier Sytetääler is Landwassertaal, s Taal vo dr Flüela, s Taal vo dr Dischma, s Sertigtaal und s Taal vo Meschtein. Dur die erschte drü chunt me zu de Bärgpäss ufe, wo is Engadin gönd, zum Flüelapass, em Wäg über e Grialetsch, em Scalettapass, em Sertigpass, zu dr Bergüner Furgga und dr Ducanfurgga. Die Päss ligge uf dr Gränze vo Tafaas. D Bärge im Süüde, gäge s Engadin zue, heisse: Jakobshorn, Flüela Wisshorn, Schwarzhorn (das isch mid 3'147 m dr höchscht Punkt vo dr Gmeind), Chüealphorn und dr Höch Ducan. D Gemäindgränze im Norde goot über d Bärgchetti vom Casanna
Hinterrhii (uf rätoromanisch Valragn) isch es Dorf, wo zu dr politische Gmeind Rhiiwald ghört. Hinterrhii isch s erschti Dorf ganz oben im Gebiet vom Rhiiwald, s obere Taal vom Hinterrhii, wo im Südweschte vo dr Region Viamala im Bündnerland liit. Vo dört chunt me übere San Bernardinopass is Misox abe und z Fuess übere Fallerbärg uf Falsch übere. Öppe i de 1270er Joore sind Walser, wo us em Pomatt, vo Simplu und vo Brig usgwanderet sind, dur d Tessiiner Tääler is Rhiigebiet cho. Ganz oben am Rhii händ si do di erschti Bündner Walsersidlig gründet. Sid denn isch Hinterrhii es dütschsproochigs Dorf. Über d Bärgpäss vo Kuur uf Bellenz und Chiavenna sind bis is 19. Joorhundert nume Soumpfad gange. Und so händ au d Lüt vo Hinterrhii e gueti Rolle i dr Säumerei übere Bärg gspilt. Wo denn ane 1820 e richtegi Strooss übere Bernardino-Pass bout worden isch, het das ufghört. Im 1967i isch dr Stroossedunel under em Pass dure ufgange. Uf de 1. Jänner 2019 händ di bishärige Gmeinde Hinterrhii, Nufene und Splüüge zur neue Gmaind Rhiiwald fusioniert. Hinterrhii hät zletscht en Stüürfuess vo 75 Stürprozänt kha. Erika Hössli (1944), Walser Mundartdichteri (in Hinterrhii ufgwachse, läbt z Splüge) Commons:
Dr Ernst Schulin (* 12. Oktober 1929 z Kassel; † 13. Februar 2017 z Fryburg) isch e dytsche Hischtoriker gsii. D Vorfahre vum Schulin sin vu dr Vatersyte här hessischi Jurischte un oschtpreußischi Chauflyt gsii. D Vorfahre vu syre Mueter sin schlesischi Guetspäächter un Handwärcher gsii. Sy Vater isch Vizebresidänt am Hessische Verwaltigsgrichtshof gsii. Dr Schulin isch z Kassel ufgwachse. Är het vu 1949 bis 1955 z Göttingen un fir ai Semeschter z Dibenga Gschicht, Germanischtik un Religionswisseschaft studiert. Anne 1952 isch er fir fimf Monet uf Spanie gange. Im Johr 1954 het er fir vier Monet Kurs am Institut d’études politiques de Paris bsuecht. Vu syne akademische Lehrer het en vor allem dr Orientalischt un Religionshischtoriker Hans Heinrich Schaeder bregt. Anne 1956 isch er bim Percy Ernst Schramm z Göttingen promoviert wore mit dr Arbet Die weltgeschichtliche Erfassung des Orients bei Hegel und Ranke. Vu 1958 bis 1965 isch er wisseschaftlige Assischtänt zerscht bim Martin Göhring am Institut für Europäische Geschichte z Mainz gsii, derno an dr Universitet Gießen. Dert het er si dr Arbeit Handelsstaat England. Das politische Interesse der Nation am Außenhandel vom 16. bis ins frühe 18. Jahrhundert au habilitiert. Dr Schulin het as Brofässer fir
Schwändè (au Schwändbau; engl. swidden) isch im ängerè Sinn è annodubaki hauptsächlich z Europa, abber au i dè Subsahara vobreiteti Form vom Fäldbau. Dõdeby wörd potenzièlls Ackerland (sèltner Grüèland) vo Grüèzüüg (Bäum, Stuudè) befreit, woby s Wègmachè vo dè Stögg (d Wurzlè) nit gmacht wörd. Im witterè Sinn un im änglischsprõchigè Ruum (engl. „slash-and-burn“); sowiè z Schwedè (schwed. „Svedjebrug“) wörd au dè Brandfäldbau als Schwändè benamst. S Ykerbè vo dè Rindè (Ringelung) nennt mò Schwändè, dõdurrè sin d Bäum abgschtorbè un uusdröchnèt. S Rodè vo dè Baumstümpf hèt mò dõdeby wägglò, well diè gwunneni Flächi für dè Stockfäldbau z bruuchè gsi isch un s voblibène Wurzelwärch bsunders a dè Haaldè d Erosion vohinderèt hèt. Prähistorisch isch s Schwèndè vomuètlich durch Übbererntè vo dè Wälder als Waldweid un durch Vobrennè unterschtützt worrè. Im Alpèraum umfasst dè Schwändbau bis i d Neuzit vobreitet au diè langsami Erwiterung un d Pfleeg vom offenè Land am Rain, au im Almbedryb (Sömmerig). Dõdeby bruucht mò è Abfolg vo Schwändè durch Ringlè (abber au chlyflächigè Kaalhièb odder Entnaam vo Einzelbäum), denn d Übbergangsphasè vo dè Stockung (Nidderwald) für Raufuètter un Laubheu (Schnytelung) sowiè Flèchtmatriaal für s Yhaagè, Zeinè un andres Züüg, denn d Freilandgwinnung. È letschti
D Ida Huck-Guldenschuh (* 26. Augschte 1881 z Chilche as Ida Guldenschuh; † 6. Dezämber 1955 z Uhldinge) isch e dytschi Haimetdichteri gsii. D Ida Guldenschuh isch z Chilchen im Merkgreflerland uf d Wält chuu un dert ufgwachse. Si isch uf d Volksschuel in ihrem Haimetdorf gange un derno uf d Furtbildigsschuel. Mit 19 Johr isch si in di franzesisch Schwyz go dert Huuswirtschaft lehre un derzue au Franzesisch. Wu si wider haimchuu isch het si Klavier glehrt. Anne 1905 het d´si dr Dokter Ludwig Huck ghyrote, wu au vu Chilche gsii isch. Si sin zäme uf Singe zoge, wu si dr Ludwig Huck as braktische Dokter nidergloo het. Si het fryndschaftligi Verbindige bflägt zue dr Maria Hesse, dr erschte Frau vum Hermann Hesse, un zum Ludwig Finckh, speter au zue dr Lina Kromer un zum Hermann Burte. Anne 1928, no 23 Johr, isch d Eh gschide wore. D Ida Huck-Guldenschuh isch uf Unteruhldinge zoge un het dert e Pension fir Feriegescht ufgmacht. In däre Zyt het si si au mee em Schrybe gwidmet. Ändi 1930er, aafangs 1940er Johr het ihre dichterisch Schaffe ne Hegschtpunkt ghaa. Si het vor allem Gedicht iber ihri Haimet im Markgrelferland gschribe. Aafangs Dezämber 1955
Dr Alois „Al“ Johann Imfeld (* 14. Jänner 1935 z Lachen; † 14. Februar 2017 z Züri) isch e Schwyzer Theolog, Publizischt un Schriftsteller gsii. Dr Al Imfeld isch as erschts vu dryzeh Chinder vun ere Buurefamilie uf d Wält chuu. Ufgwachsen isch er im Wyler Etzenerlen bi Ruswil am Rand vum Napfbiet. No dr Matura am Gimnasium Immensee isch er in d Missionsgsellschaft Bethlehem yydrätte un het s Prieschterseminar absolviert. Är het d Prieschterwei empfange, het wyter Theology un Philosophy studiert, zletscht an dr Päpschtlige Universitet Gregoriana, wun er wäg syne Positione drab verwise woren isch un het derno in dr USA in evangelischer Theology promovoert. Derno het er Verglychendi Religionswisseschaft, Entwickligssoziology, Schurnalismus un Tropelandwirtschaft studiert. Är het vier Studienabschliss ghaa un isch uf vier Kontinänt derhaim gsii. Vum Prieschteramt isch er in dr USA schließli suschpändiert un no aigene Aagabe au exkommuniziert wore. Dr Imfeld het as ain vu dr beschte Afrikachänner gulte, as engaschierte Ufklerer zwische Schwarzafrika un Europa. Aafangs 1970er Johr het er s Informationszentrum Dritte Welt i3w grindet, isch Mitrusgeber gsii vu dr Romanraie Dialog Afrika un au Mitgrinder un Autor vu dr LiteraturNachrichten. Är het unter anderem as Redaktor vu dr Zytschrift Neue Wege
Düdinge oder früecher oo Didinge isch a Gmiin im Seisebezirk vom Kanton Fryburg i de Schwyz. Z Düdinge redt mu a Tialäkt vo de alemannische Spraach, s Seislertütsch, wo iini vo de Dütschfryburger Mundarte isch. Das isch de Ort am wytischte im Nordweschte vom Biet mit högschtalemannische Tialäkt. D Gmiin ligt a de Spraachgrenza vom dütschfryburgische Kantonstüu zum wäutsche Tüu im Weschte, wo mu sid um Mittuauter der Fryburger Patua und hüt ging mee Französisch redt. Im Fryburger Patua hiisst de Ortsname vo Düdinge [dʒjə̃], im Französische siit mu Guin [gɛ̃]. De Name muess im früeche Mittuauter entschtane sy und bedütet vermuetlich ds Dorf by de Lüüte vom Dudo. Ds erschta Mau chunt de Name i de Form Duens inera Urkunde vom Chloschterarchiiv vo Hauterive vor, wo 1182 gschrübe isch cho. Im Jahr 1258 isch de Name Tiudingen ds erschta mau imena Dokument vorchoo. I de Völcherwanderig im früeche Mittuauter si d Alemanne dur s Schwyzer Mittuland bis a d Saana cho und hii bis dete ines nüe Dörfer agliit. Wyter äne, wo Burgunder und Romane gwoont hii, hed sich di nüi Spraach Frankoprovenzalisch entwickled, wo di hütigi Wäutschschwyzer Patois derzue ghööre. Äne a de Spraachgrenza chunt Tüdinge a di
Plassäub isch e Gmiin im Seisabezirk vam Kanton Frybùrg i de Schwyyz. S Dorf Plassäub ligt 11 Kilometer südöschtlech vo dr Kantonshauptstadt Fryburg, am Taal vo dr Ärgera mid em Plassäubschlund. En Deil vom Gmiinsbann isch i de Fryburger Voralpe und goot bis zum Bärg La Berra. Zu Plassäub ghöre d Wiiler und Sidlige Neuhuus, Birchi-Hubu, Spitu-Vorsatz und Muelers. Va de Gmiinflechi si 38,2 % landwirtschaftlichi Flechi, 55,7 % Waud, 3,6 % Sidligsflechi ù 2,5 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Plassäub si Plaffeie, Val-de-Charmey, La Roche, Le Mouret, St. Silvester ù Giffers. Dr Ortsname chunt im Joor 1236 s erschte Mol in ere Urkunde vor aus plana silva (das heisst üf Dütsch ebene Wald). Spööter schribt me Plannaseyva (1324), Blanselp (1364), Plasselb (1445) oder Plannasewa (1472). Sid em 1486i hed Plassäub zu de Alte Landschaft va Fryburg ghört, und sid 1798 isch s e Gmiin vam Kanton Fryburg. Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 10,7 % gläge. 81,3 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 7,8 % evangelisch-reformiert. Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 980 Yywoner 93,2 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 2,2 % Franzöösisch ù 4,6 % anderi Spraache. Plassälb ghört
En Soumpfaad oder au Soumwääg isch en alte Wääg, meischtens e Bärgwääg über ne Pass im Gebirg vo eim Taal is andere, wo besser isch als en eifache Fuesswääg, aber nid so guet, ass Faarzüüg und Fuerwärch drüber chönnte faare. Dr Name hed mid dr Art vom Waaretransport z tue. S Wort Soum chunt vom latynische sauma und bedütet d Laschd für nes einzels Trägdier; es isch im Transportgwärb im Middelalter au es Mäss für d Waaremängi und für Abgoobe a de Zollstelle gsi. Saume isch d Bezäichnig für d Arbet vo de Säumer gsi. En Soumpfaad isch für e Waarevrcheer gmacht, wo d Säumer mid Transportdier, also Rösser, Esel oder Muuldier, Sache vo m ene Uuftraggäber an en andere Ort bringe. D Packige sind uf Gstell und Säddel so a de Dier agmacht worde, ass s Gwicht uf beide Syte vom Rügge glych gsi isch. Drum hed en Soumwääg öppe drü Meter breit müesse sy, ass s Dier underwägs sicher niene agstoosse isch. Psunders i den Alpe sind die guete Päss deils sid dr antike Zyt als Soumpfaad uusbout gsi. Nume bi wenige hed me mid Faarzüg drüber chönne. I de Bärgdörfer hend d Lüüt Gnosseschaft gründet; me het