rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr James Dewey Watson, KBE (* 6. April 1928 z Chicago) isch en amerikanische Biochemiker und Nobelbriisdreeger. Er het zämme mit em Francis Crick, em Maurice Wilkins und dr Rosalind Franklin d Molekularstruktur vo dr Desoxyribonukleinsäure (DNA) entdeckt, won er 1953 veröffentligt het, ooni d Rolle vo dr Franklin z erwääne oder si überhaupt z frooge, öb er iiri Daate döf bruuche. In dr wüsseschaftlige Gmäinschaft gältet er as äine vo de bedütendste Molekularbiologe vo alle Zite. Er isch meermols ufgfalle wäge sine rassistische, sexistische und homofoobe Ussaage und het 2007 sogar as Kanzler vom Cold Spring Harbor Laboratory müesse zruggdräte drwääge. S Time Magazine het dr Watson zu de 100 iiflussriichste Persoone vom 20. Joorhundert zelt. Sis Buech Die Doppelhelix, won er din verzelt, wie d DNA-Struktur entdeckt worden isch, isch e internazionale Bestseller gsi. Mit andere zämme het er s Human Genome Project aagstoosse, wo s Genom vom Mensch sekwenziert het. Er het 1962 dr Nobelbriis für Füsiologii oder Medizin überchoo. 1977 het er d Freihäitsmedallei („The Presidential Medal of Freedom“), die höggsti ziviili Uszäichnig in de USA überchoo. Die Doppelhelix. Rowohlt, Reinbek 1997, ISBN 3-499-60255-5. (erste deutsche Auflage Rowohlt, 1969) Gene, Girls und Gamow. Erinnerungen eines Genies.
D Woodlark-Insle, au Muyuw oder Murua, Tok Pisin Wudlak Ailan, isch e Insle eschtlig vu Neiginea. Bolitisch ghert si zue dr Provinz Milne Bay z Papua-Neiginea. D Insle isch 739 km² groß, dr hegscht Punkt lyt uf 410 m i. NN. Greßeri Ortschaft sin Kulumadau, Guasopa un Kaurai. Z Guasopa hets e Landebahn fir Flugzyyg. Zue dr Inselgruppe vu dr Woodlark zelle au no Madau un Nusam im Weschte, Nubara im Oschte un d Marshall-Bennett-Insle im Sidweschte. Dr erscht Europäer, wu zue dr Woodlark-Insle chuu isch, isch dr britisch Seefahrer Charles Grimes (1772-1858) anne 1836 gsii, wu d Insle derno Woodlark gnännt het. Im Zweete Wältchrieg isch Woodlark vu dr Japaner bsetzt wore.. Am 30. Juni 1943 sin alliierti Druppe uf dr Woodlark-Insle un Kiriwina glandet („Operation Chronicle“). D Navy-SeaBees hän derno in dr Guasopa-Bucht e große Militerflugblatz yygrichtet, s Woodlark-Airfield, hite dr Guasopa-Flughafe. Uf Woodlark un uf dr Insle vu dr Gruppe wird Muyuw gschwätzt, e auschtronesischi Sproch, wu zue dr Gruppe „Papuan Tip“ ghert. D Insle isch Dail vum Kula-Ring gsii. Suuger, wu uf Woodlark vorchemme: Wildsöu (Sus scrofa) - yygfiert Myys un Ratte: näbe dr yygfierte Pazifische Ratte (Rattus exulans) no d Arte Rattus mordax un Melomys
Dr Begriff Avantgarde stammt ursprünglig us em Sproochschatz vom franzöösische Milidäär und bezäichnet d Voorhuet, also dä Drubbedäil, wo vorus isch und esoo as erste mit em Find in Berüerig chunnt. Im überdräite Sinn verstoot mä under Avantgarde bolitischi und künstlerischi Beweegige, mäistens sonigi us em 20. Joohrhundert, wo alli e starki Orientierig an dr Idee vom Fortschritt häi und sich dur e bsundrigi Radikalidäät gegenüber de bolitische Verheltniss oder de vorherrschende esthetische Norme uszäichne. Im witiste Sinn mäint mä mit em Begriff Avantgarde, ass dä wo so bezäichnet wird, e 'Vorriterrolle' häig. Under Avantgardiste verstoot mä Persoone, wo nöiji Entwicklige, wo für d Zuekumft wäägwiisend si, in Lauf setze. Im Geegesatz zum Trendsetter, wo nume churzfristigi nöiji Moodene under d Lüt bringt, häi d Veränderige, wo vo dr Avantgarde usgöön, e grundsetzligeri und lengerfristigi Wirkig. Mä cha allgemäin d Avantgarde as e kreativi und innovativi Beweegig verstoo, wo sälte zu de vorherrschende gsellschaftlige und ökonomische Machtelite ghöört. Usserhalb vo sim ursprünglige, milidäärische Kontext daucht dr Begriff vo dr Avantgarde in verschidnige Zämmehäng uf. Er beziet sich aber mäistens äntwääder uf e bolitischi, kulturelli oder künstlerischi Beweegig, wo nöiji Wääg iischloot. Als die Surrealisten noch recht hatten. Texte und Dokumente,
Dr Gerard Dou, au Gerard Douw oder Gerrit Dou, (* 7. April 1613 z Leiden; begraabe am 9. Februar 1675 z Leiden) isch e niiderländische Mooler us em Barock gsi. Wäge siner Liideschaft für minuziöösi Detäi und siner volländete Technik gältet er as dr Gründer vo dr Leidener Fiinmoolerei, wo wit bis ins 18. Joorhundert iine pflägt worde isch. Dr Dou het bi sim Vater Douwe Jansz, eme Glasmooler, e Leer gmacht. 1624 isch er zum Bartholomeus Dolendo gange, denn isch er zwäi Joor bim Glasmooler Pieter Clouwenhorn gsi und schliesslig drei Joor in dr Wärkstatt vom Rembrandt z Leiden. Sit 1632 het er sälbstständig z Leiden gschafft. 1648 isch er Mitgliid vo dr Leidener Lukasgilde worde. Scho zu Läbzite isch er seer berüemt gsi. Dr Iifluss vom Rembrandt isch am Aafang grooss gsi. Dr Dou het vo iim vo däm sine Eltere Bortreit gmoolt. Vo 1640 aa si usgezäichneti Schanerbilder vom Dou bekannt, won er in chliinem Format gmoolt het. Die Szeene schbiile sich mäistens in dunkle und änge Rüüm ab. Dr Gerard Dou het e Hufe Schüeler und Noochfolger ghaa. Dr bedütendst und dröist isch dr Frans van Mieris gsi. Öbbe 200 Wärke vom Dou si bekannt. Die
D Trobriand-Insle, au Kiriwina Insle, sin e Inselgruppe im Sidoschte vu Neiginea z Melanesie. Bolitisch ghere si zue dr Provinz Milne Bay z Papua-Neiginea. D Inselgruppe umfasstt e Biet vu 440 km². Di greschte Insle sin: Kiriwina (290,5 km² 46 m hoch, Hauptinsle) Kaileuna Kitava Tuma Vakuta D Hauptinsle Kiriwina isch rund 50 km lang und an den meisten Stellen sehr schmal und gewunden. Dr Hauptort Losuia lyt an ere Bucht an dr Weschtkischte. Dr erscht Europäer, wu zue dr Trobriand-Insle chuu isch, isch dr franzesisch Seefahrer Joseph Bruny d’Entrecasteaux mit em Schiff Espérance anne 1793 gsii. Är het d Inselgruppe no syym Leutnant Denis de Trobriand gnännt. Uf dr Trobriand-Insle läbe rund 20.000 Mänsche. Uf dr Insle wird Kilivila gschwätzt, e auschtronesischi Sproch, wu zue dr Gruppe „Papuan Tip“ ghert. D Insle isch Dail vum Kula-Ring gsii. Dr polnisch-britisch Anthropolog Bronisław Malinowski het in dr Zyt vum Erschte Wältchrieg (1914 bis 1916 un nomol 1917 bis 1918) Fäldforschig uf dr Trobriand-Insle bedribe un het vor allem dr Kula untersuecht, aber au andri Aschpäkt vu dr Kultur wie magischi Vorstellige oder s Sexualläbe vu dr Trobriander. dr Bronisław Malinowski unter Trobriander Bronisław Malinowski: The Trobriand Islands. 1915 Bronisław Malinowski: Argonauts
E Fresnel-Linse [fʀɛˈnɛl-] oder genauer e Fresnelschi Stuefelinse isch en optischi Linse, wo um 1822 vom franzöösische Füsiker Augustin Jean Fresnel erfunde und ursprünglig für Lüüchtdürm brucht worden isch. Wäge iirem Baubrinzip wärde s Gwicht und s Volume vo groosse Linse chliiner, was bsundrigs bi Linse mit churzer Brennwiti e groosse Underschiid macht, wil Linse mit dr normale Form seer dick und schweer si. S Volume vo dr Fresnel-Linse wird chliiner, wil d Linse in ringförmigi Beriich iidäilt wird. In jedem vo dene Beriich wird vo usse gege inne d Dicki verchliineret, sodass d Linse e Räije vo ringförmige Stuefe überchunnt. Wil s Liecht nume an dr Oberflechi vo dr Linse broche wird, isch dr Brächigswinkel nit vo dr Dicki abhängig, sondern nume vom Winkel zwüsche de bäide Oberflechene. D Linse wird dünner und het die gliichi Brennwiti, aber d Kwaliteet vo dr Abbildig wird wäge dr Stuefestruktur schlächter. Im Wääsentlige underschäidet mä zwäi Bauformen vo Fresnel-Linsen: Schiinwärferlinse und Gürtellinse. Schiinwärferlinse si rotazioonssümmetrisch zur optische Aggse. Si bündlet s Liecht in äi Richdig. E Gürtellinse isch e Hoolzylinder, und d Liechtkwelle befindet sich in däm sim Middelpunkt. S Liecht wird in ere Ebeni sänkrächt zur Zylinderaggse bündlet. Schiinwärferlinse im Hinderliecht
D Kollaasche isch e Technik vo dr bildende Kunst, wo verschidnigi Elimänt uf en Underlaag kläbt wärde (frz. coller, „chlääbe“) und so e nöis Ganzes gmacht wird. Au eme Kunstwärk, wo mit dere Technik gmacht isch und wo d Gränze vo dr bildende Kunst überschritet, z. B. Muusigvideos im Stil vo Yes We Can oder literaarischi Kollaasche im Stil vom Walter Kempowski, säit mä Kollaasche. E künstlerischi Kollaasche cha zum Bischbil Zitigsuschnitt, Bänder, farbigi Babbiirstück, Fotografie enthalte, wo uf e feste Undergrund oder uf Liinwand gliimt worde si. Die früeje Kollaasche vom Kubismus nennt mä Papier collé. Witeri Aawändigsgebiet si d Fotikollasche und d Diakollasche, wo ganz oder zum groosse Däil us Fotene, Däil vo Fotene oder Diamaterial bestöön. As Dekollaasche bezäichnet mä, wemm mä Oberflechene abrisst, zum Bischbil s Blakaatabrisse, und eso d Schichte, wo drunder ligge, sichtbar macht. S Brinzip vo dr Kollaasche het mä au uf anderi Kunstgattige überdräit, öbbe uf d Muusig / Akustischi Kunst (Klang-, Doon- oder Muusigkollaasche, uf d Liddratuur und uf e Film. D Assamblaasche isch e Kollaasche mit dreidimensionaale Objekt. Georges Braque Lutz Dammbeck (*1948) John Elsas (1851–1935), en Autodidakt und Verdräter vo dr Art Brut. Max Ernst (1891–1976) La femme 100
Las Meninas (“D Hooffröiläin”) isch e Gmäld vom spanische Mooler Diego Velázquez. Es isch 2,76 Meter × 3,18 Meter grooss, und es isch im Joor 1656 enstande. Hüte befindet es sich im Museo del Prado z Madrid. Las Meninas zäigt e groosse Ruum im Schloss Alcázar vo Madrid, dr Hauptresidänz vom Köönig Philipp em Vierte vo Spanie. Me gseht druf e bar Persoone vom spanische Hoof, wo mä die mäiste äidütig cha identifiziere. Im Middelpunkt stoot die fümfjöörigi Köönigsdochter Margarita, um sä ume si Hooffröiläin, e Wächder, zwäi so genannti Hoofzwärg und e Hund. Linggs von ene stoot dr Velázquez, wo grad an ere groosse Liinwand schafft und in Richdig vo de Bedrachter luegt. E Spiegel hanget im Hindergrund und reflektiert, wie me cha dänke, d Oberkörper vom Köönig und vo dr Köönigin. Es gseet us, ass s köönigliche Bäärli usserhalb vom abbildete Ruum wurd stoo und, äänlig wie dr Bedrachter vom Gmäld, uf die abbildete Persoone luegti. Es git aber au Kunsthistoriker, wo glaube, dr Spiegel reflektieri nume e Deil vom Gmäld, wo dr Velázquez grad draa schafft. Las Meninas isch äins vo de mäistdiskutierte Gmäld in dr Kunstgschicht. Dr Barockmooler Luca Giordano het vom Gmäld gseit, ass es
D „Venus vo Milo“ isch näbe dr Laokoon-Grubbe und dr Nike vo Samothrake äins vo de bekanntiste Bischbil vo dr hellenistische Kunst. Si isch woorschiinlig um 100 v. Chr. entstande und isch am 8. April 1820 vom Buur Georgios Kentrotas uf dr Kykladeinsle Milos in dr Umgääbig vo dr Ruine vom ene griechische Theater entdeckt worde. Er het Stäi as Baumaterial gsuecht und won er bearbäitete Marmor und d Statue entdeckt het, het er s e baar Franzoose gsäit, wo antiki Sache gsuecht häi. Dr Buur het nid begriffe, wie wichdig si Fund gsi isch und isch mit e baar Gäldstück zfriide gsi, won em d Franzoose gee häi. Dr Marquis de Riviere het Kontakt ghaa und het s fertig brocht, d Statue für Frankriich z „chaufe“. Noch eme Duurenander hätt d Statue zerst uf Konstantinopel sötte gschickt wärde, aber d Franzoose häi das rächtzitig chönne verhindere. Dr Marquis het d Venus denn im franzöösische Köönig Ludwig XVIII. gschänkt. Dä het sä im Louvre z Bariis gee, und dört isch d Statue hüte no. D Skulptuur isch us Marmor us de Stäibrüch uf dr Kykladeinsle Paros gmacht und sümbolisiert s Ideal vo dr wiiblige Schöönhäit. Dorum het men ere dr
En Objet trouvé (franz. für ‚gfundnige Geegestand‘) isch e Kunstwärk, beziejigswiis e Däil vom ene Kunstwärk, wo us Alldaagsgeegeständ oder Abfäll, wo mä gfunde het, gmacht wird. Mä säit ene Ready-mades, wenn dr Künstler s Objekt, won er gfunde het, gaar nit oder kuum bearbäitet het. Entstande isch s Objet trouvé im Umkräis vom Dadaismus as skulpturaali Erwiiterig vo dr Kollaasche (Kurt Schwitters, Merz-Baute). Dr Missbruuch und die zwäckfreiji Kombinazioon vo driviaale Geegeständ und Materiaalie in Zämmehäng, wo e nöije Sinn gee häi, und d Erheebig zum Kunstwärk häi spiilerischi, anarchischi und provokanti Züüg ghaa. Im Surrealismus het s Objet trouvé en eender fetischartige Charakter überchoo. Im Lautréamont si Bild, won er scho im 19. Joorhundert formuliert het, „Schöön wie d Begeegnig von ere Näimaschiine mit eme Räägeschirm uf eme Operazionsdisch“ (gmäint isch e junge Maa gsi) isch nit nume zum „Slogan“ vom Surrealismus worde, sondern au s Objet trouvé in dere surreale Form literarisch vorwäggnoo. S bekanntiste Bischbil vom surrealistische Objet trouvé isch woorschiinlig dr Meret Oppenheim iir Das Frühstück im Pelz (1936): e Dasse, Underdasse und Löffel, alle mit Belz überzooge. Dr Franzoos Marcel Duchamp het vor de Dadaiste und Surrealiste s Konzept vom Objet trouvé in sine
D Salomon-Insle sin e Inselgruppe im Sidoschte vu Neiginea z Melanesie im Weschtpazifik. Vor dr Grindig vum unabhängige Inselstaat Salomone isch di ganz Inselgruppe au zum Dail „Salomone“ gnännt wore. D Salomon-Insle gehen vu Nord no Sidoscht iber rund 1.100 Kilometer (5° Sid, 154° Oscht bis 11° Sid, 162 Oscht). Di nerdlige Insle liege 720 Kilometer eschtlig vu Neiginea, di sidlige rund 600 Kilometer nerdlig vu dr Hauptinsle vu Vanuatu. Bolitisch bilde di nerdlige Salomon-Insle hite di Autonom Provinz Bougainville z Papua-Neiginea, di sidlige Insle dr sälbständig Inselstaat vu dr Salomone. Dr erscht Europäer, wu zue dr Salomon-Insle chuu isch, isch dr spanisch Seefahrer Alvaro de Mendaña de Neyra anne 1568 gsii. Är het die Inselgruppe noch em jidische Chenig Salomo gnännt, wel er do großi Mängine Gold vermuetet het. Im Johr 1767 isch dr britisch Seefahrer Philipp Carteret zue dr Salomon-Insle chuu. D Brite hän d Insle anne 1883 in Bsitz gnuu as Reaktion uf di dytsche Expansionsbsträbige in dr Region. Mit em Abschluss vum Samoa-Vertrag vum 14. Novämber 1899 z Berlin isch d Gränz zwische dr baide Inträssebiet im Oschte vu dr Insle Buka un Bougainville zoge wore, wu hite zue Papua-Neiginea ghere. Im Zweete Wältchrieg sin d
E Fümfergricht isch e Grichtshoof, wo fümf Mitgliider het. Fümfergricht het s in verschidnige middelalterlige Stedt gee, drunder Basel, Schaffuuse, Stroossburg und Nürnbärg. De Richder het mä hüfig Fümfer oder Fümferher gsäit. Z Basel isch s Fümfergricht im 14. Joorhundert iigrichdet worde. Es het sich vor Allem mit de Aagläägehäite vo de Handwärker abgee. Es isch e Baugricht gsi und isch us baubolizeilige Gründ iigsetzt worde. Ursprünglig isch s us eme Ridder, zwäi Bürger und zwäi Handwärker zämmegsetzt gsi. Dene het mä Fümferhere gsäit. D Fümfer si vom Root für jewiils äi Joor gweelt worde. Wie im Groossbasel isch denn au im Chläibasel e Fümfergricht iigsetzt worde mit de gliiche Kompetänze im Beriich vom Bauwääse. D Urdäil, wo s Fümfergricht in Meerhäitsentschäid gfellt het, häi Fümferbrief ghäisse. Z Nürnbärg isch s Fümfergricht e Stroofgricht gsi. das mit fuenf ratsherren besetzte rugamt oder fuenfergericht zu Nuernberg, vor welchem verleumdung, scheltworte, frefel ... abgestraffet worden. In Fümfergrichtssache, das häisst Stritsache, wo s Fümfergricht drfür zueständig gsi isch, isch s Fümfergricht die obersti Instanz gsi, und noch eme Beschluss us em Joor 1704 het au s Stadtgricht sich nid döfe in Fümfergrichtssache iimische. Peter Ochs, Geschichte der Stadt und Landschaft Basel, 1796, S.59f
Under em Begriff Fümfer verstoot mä: e Mitgliid vom e Fümfergricht en umgangssproochligi Bezäichnig für fümf richdigi Zaale im Lotto en umgangssproochligi Bezäichnig für d „Fünfer“-Modällräije vo dr Autimarke BMW en umgangssproochligi Bezäichnig für e 5 m -Sprungdurm
Baguette stoot für: e langs, chnusprigs Wissbroot us Frankriich en Art Handdäsche Baguette de chef d'orchestre (franzöösisch), Bezäichnig für e Taktstock E Rächteggschliff bi Schmuckstäi Baguette isch dr Familienaame vo dene Persoone: Bertrand Baguette (* 1986), e belgische Rennfaarer
As Bronse bezäichnet mä Legierige mit mindestens 60 Brozänt Chupfer, usser wenn dr Hauptlegierigszuesatz Zink isch, denn reedet mä vo Messing. D Sammelbezäichnig Bronse wird im Allgemäine nume zämme mit em Hauptlegierigszuesatz, wo vor em Wort Bronse chunnt, brucht. As spezifischi Bezäichnig brucht mä dr Begriff Bronse aber immer no für Zinnbronse, wo die eltisti technischi Legierig überhaupt isch. Die hütigi Bezäichnig für d Legierig isch zum erste Mol im 17. Joorhundert us em Italiänische (Bronzo) usgleent worde, spööter no äinisch us em Französische („bronce“). D Vorgschicht isch etümologisch nid klaar. S Wort isch zum erste Mol im 14. Joorhundert us em Oriänt ins Italienische choo. Vermuetlig chunnt s vom persische Wort birinj (Birindsch), was äifach Chupfer bedütet. Lexikon der Metalltechnik. Handbuch für alle Gewerbetreibenden und Künstler auf metallurgischem Gebiet. Redigiert von J. Bersch. A. Hartlebens Verlag, Wien/Pest/Leipzig, ohne Jahrgang. Bronze – unverzichtbarer Werkstoff der Moderne. Deutsches Kupferinstitut (DKI), Düsseldorf 2003. T. L. Kienlin: Frühes Metall im nordalpinen Raum: Eine Untersuchung zu technologischen und kognitiven Aspekten früher Metallurgie anhand der Gefüge frühbronzezeitlicher Beile. In: Archäologische Informationen. 27, 2004, S. 187–194. Informationsdrucke i15 und i25 des Deutschen Kupferinstituts (DKI), Düsseldorf 2004. Guss aus Kupferlegierungen. Aus dem amerikanischen von Dipl.Ing. Ernst Brunhuber,
D Lithografii (vo griech.: λίθος, lithos, „Stäi“, und γράφειν, grafeïn, „schriibe“) isch s eltiste Flachdruckverfaare und het im 19. Joorhundert zu de Drucktechnike für ei- und meerfarbigi Drucksache ghöört, wo am mäiste brucht worden isch. Mit Lithografii bezäichnet mä: d Stäizäichnig as Druckvorlaag zum se im Stäidruckverfaare z verviilfältige, dr Abzug (Farbüberdrägig) vom Stäi uf geignets Babbiir in dr Stäidruckpress as s Ergäbnis vo dere Vervilfältigung, s handwärklige oder maschinelle Stäidruckverfaare an sich. E Lithograaf isch öbber, wo d Stäizäichnig, also d Text und Bilder, wo mä will drucke, uf eme Lithografiistäi manuell und sitevercheert macht. Dr Stäidruck basiert uf ere Erfindig vom Alois Senefelder us em Joor 1798. Es isch im 19. Joorhundert s äinzige Druckverfaare gsi, wo gröösseri Uflaage vo farbige Drucksache möglig gmacht het. Als Druckdrääger het mä in Dütschland e Chalkschiiferstäi brucht, wo z Solnhofe in Bayre broche worden isch. Bis um 1930 isch dr Stäidruck e Drucktechnik für verschidnigi Drucksache gsi, wo seer hüfig verwändet worden isch, denn isch si aber no di noo vom Offsetdruck abglööst worde und hüte setzt mä sä nume no im künstlerische Beriich für Druckgrafik ii. Für die hütigi Massebrodukzioon vo Drucksache wär dr Stäidruck nid gäignet, wil er im
Under em Begriff Waan verstoot mä in dr Psüchiatrii en inhaltligi Dänkstöörig. Dr Waan isch en inhaltlig falschi Überzüügig, wo d Lääbensfüerig behinderet und wo dr Paziänt nid ufgit, au wenn si mit dr Realidäät, wo mä objektiv cha nochbrüefe, nit im Äiklang isch. Er isch also e Stöörig vom Urdäile. Dr Waan gältet as Zäiche von ere psüchische Stöörig, und cha under anderem bi schizofrene Psüchoose, bi affektive Stöörige (schweri epressioon oder Manii mit psüchotische Sümptoom), bi Demänze und andere psüchische Chrankhäite mit oder ooni diagnostizierbare organische Ursache ufdräte. Innerhalb vo de Demänze isch d Prevalänz bi de Demänzarte verschiide usbrägt: Morbus Alzheimer 59 %; Vaskuläri Demänz 72 %; Lewy-Body-Demänz 57 % und frontotemporaali Demänz 62 %. As singuläärs Sümptoom existiert dr Waan au as sogenannte „isolierte Waan“, zum Bischbil in Form vom ene Iifersuchtswaan bi Alkoholabhängigkäit. Dr Waan isch also zerst emol e Sümptoom für e Chranket, und cha vo verschidnige Chrankäite choo und alli mööglige Ursache haa. Mä gränzt dr Waan ab vom Zwangsgedanke, won em seer äänlig schiint und au im Inhalt nooch fast idäntisch isch, aber bim Zwangsgedanke wüsse die Betroffene, ass iiri Zwangsvorstellige nit dr Realidäät entspräche. Noch em Karl Jaspers cha mä dr
Dr Antoni Gaudí i Cornet ([ənˈtoni gəu̯ˈði i kuɾˈnɛt]; * 25. Juni 1852 z Reus, möögligerwiis z Riudoms; † 10. Juni 1926 z Barcelona), isch e katalanische Archidekt und e Verdräter vom Modernisme Català gsi. Äins vo de bekanntere Bauwärk vom Antoni Gaudí isch si ersts Huus, d Casa Vicens (1883–1885). Do cha mä im Gaudí si Vorliebi für Bruchstäi und Keramikblättli guet gsee. Bi dr Casa Batlló (1904–1906) zäigt sich, wie fest dr Gaudí in d Detäi verliebt gsi isch. An de gschwungnige Dach- und Wandkonstrukzioone cha mä guet gsee, ass er d Natur zum Vorbild gnoo het. D Casa Milà isch d Noochfolgere vom Casa Batlló. Au wenn d Casa Batlló scho e Höhepunkt vo sim Schaffe gsi isch, het er no mee Freihäit welle haa. Au doo cha mä die natüürlige Forme seer guet an de gschwungnige Dach- und Wandkonstrukzioone erkenne. Si Lääbenswärk isch d Sagrada Família-Chille z Barcelona, wo am 7. Novämber 2010 vom Babst Benedikt XVI. gweit und zur bäbstlige Basilica minor erhoobe worden isch. Dr Gaudí het fast sit em Aafang vo sim Bruefslääbe dra gschafft. Hüte isch d Chille daas Woorzäiche vo Barcelona, au wenn si immer nonig fertig isch. Noochbau vom Arbetszimmer
D Belgie-Rundfahrt (ndl. Ronde van België, frz. Tour de Belgique, syt 2013 offiziäll Baloise Belgium Tour) isch e belgisch Radränne. D Rundfahrt wird in mehrere Etappe uusdrait un findet alljohr im Mai statt. S erscht Mol isch s Etapperänne anne 1908 gfahre wore. Syter 2005 ghert s Ränne zue dr UCI Europe Tour in dr Kategori 2.1. Rekordsiiger sin nyyn Fahrer, wu s Ränne je zwaimol gwunne hän: d Belgier Louis Mottiat (1914, 1920), Emile Masson (1919, 1923), René Vermandel (1921, 1922), Henri Van Kerckhove (1952, 1954), Noël Foré (1958, 1962), Eddy Merckx (1970, 1971), Roger Swerts (1972, 1974), Stijn Devolder (2008, 2010) un dr Niderländer Frans Maassen (1988, 1990). Mee wie zwai Mol het s no niemer gwunne. Vu dr 81 Uflage (bis 2011) sin 63 dur Belgier gwunne wore, dr ainzig Siiger vu Dytschland isch dr Tony Martin gsii, wu mit drei Siig vu 2012 bis 2014 au Rekordsiiger isch. Siiger us dr Schwyz het s no kaini gee. Commons: Ronde van België – Sammlig vo Multimediadateie Offiziälli Websyte
Di reformiert Chile vo Gauestei isch di reformiert Dorfchile von de aargauische Gmeind Gauestei in de Schwiiz. Im Johr 1302 isch si zum erschte Mol in ere Urkund erwähnt worde. De hütig Chilebou isch in gotischem und spotgotischem Stil und uf de Fundament von ere romanische Chile bout worde. Si isch nach de erschte Erwähnig vom 1302 immer wider veränderet worde, so zum Bischpil im 15. Johrhundert durch de aaboute Chorruum oder in de Mitti vom 17. Johrhundert, wo me s Chilleschiff erwiteret het. Immer wider isch d Chile renoviert worde. Dokumentiert sind Renovatione in de Johr 1572/73, 1893 (usse), 1943 (usse), 1951/52 (inne), 1966 (usse) und 2004 (inne) und im 1984 het d Chilegmeind de Chileturm laa saniere. Im Chor vo de Chile het's Wappeschiibe, wo in de Ziit um 1500 hergschtellt worde sind. Di Schibe ghöre im Kanton Aargau. D Wappeschiibe, wo im Schiff vo de Chile sind, sind dütlich jünger. Zwei sind us de Ziit vo de Erwiterig vo de Chile ums Johr 1652 und eine us em 1952. Letschteri het de Aargauer Künstler Felix Hoffmann gschaffe. Alli drü Schibe ghöre de Chilegmeind. Sit em August 1966 hanged vier in f, a, c″ und d″ gschtimmti Glocke
Di reformiert Chile vo Böju isch d Dorfchile vo de aargauische Gmeind Böju in de Schwiiz. Böju het ursprünglich zu de lozärnische Pfarrei Pfeffike ghört und wo im Bärner Aargau im 1528 d Reformation isch iigfüert worde, het de Rat vo de Schtadt Bärn sine Untertane, wo zum altgläubige Pfeffike ghört hei, de Bau von erer Chile z Rinach erlaubt. Die Reformierte vo Böju hei dann bis in 1932 zu de Chilegmeind Rinach ghört und sind dann selbschtändig worde. Scho e paar Johr vorher hei si en eigede Friidhof z Böju aagläit und dann im Norde vom Friidhof d Chile poue, wo im 1935 iigweiht worde-n-isch. Commons: Reformierte Kirche Beinwil am See – Sammlig vo Multimediadateie Informatione zu de Entstehig vo de Chilegmeind und de Chile uf de Website vo de Gmeind Böju