rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Hexedal isch e dur d Hauptbruchzone vum Oberrhigrabe bildets Dal umiddelbar südli vu Friburg im Brisgau, wo s Schimbergmassiv mit Schimberg un Hohfirst im Weschte vum Schwarzwald im Oste abtrennt. Am Nord- und Südend lits uf ebba 250m, in dr Middi bi Wittnau uf ebba 400m. Nooch Süde hi wirds dur d Meehlin entwässeret. Näbe Sidligsbiite gits Wald an dr Berghäng, am Schimberg bsunders bi Wittnau am Chapuzinerbuck un am Eelberg bi Bollschwil au Räbe. Im Norde bilde Merzhuse, Au, Horbe, Wittnau mit Biezighofe un Sailede d Verwaltigsgmeinschaft Hexedal. Im Süde schliesst sich Bollschwil mit Ellighofe a. Güetighofe ghert sowohl zue Bollschwil als au – wie Ehrestette am Südend vum Dal, zue Ehrechilche. Verchehrsmässig erschlosse wirds Hexedal dur d L123, wo bis uf Wittnau iberall Ortsdurfahrte het, Denäbe verchehrt d Buslinie 7208 vu dr Südbadebus. Fier Aluegensswürdigkeite lueg au under dr einzelne Ortschafte. Uf dr andere Site vum Schimberg sait mer zum Hexedal numme s Däli un e Redewendig, um d Sau rüs zlo, isch ins in Däli go Latschare go.
f Dè Chapèllèchopf isch èn 1.273 m ü. NHN hochè Bärg im Hochschwarzwald südöschtlich vom Fäldbèrg-Massyv un weschtlich vom Schluchsee im Landchrais Briisgau-Hochschwarzwald. D Weschthaaldè vom Chapèllèchopf ghört zum Yzugsgebièt vo dè Menzèschwander Alb, d Oschthaaldè entwässerèt in Aahabach un dõdemit in Schluchsee. Dè Chapèllèchopf ghört zuè nèrè Bärgchettè, wo s Fèldbärg-Massyv mit èm Bläsiwalder Bärgland vobindèt. Sèll Bärgland zwǜschè Schluchsee un èm Bläsiwälder Dal bschtòt us èm Habsbärg un sinè Näbbèbüggel sowiè dè Schnepfhalde. D Schnepfhaldè isch s Gschpönli vom Chapèllèchopf, isch 26 m höcher wiè dè Chapèllèchopf un isch durch d Passhöchi Ülèmer Chrütz vom Chapèllèchopf abdrènnt. Dè Gipfel vom Chapèllèchopf lyt 1400 m öschtlich vom Menzèschwander Hinterdorf un 1600 m weschtlich vom Obberdorf vo Aha. Dè Chapèllèchopf è Gschpönli in uumittelbarer Nöchi, sèll isch dè Silberfelsè, wo 1277 m hoch isch un dõdemit 4 m höcher wiè dè Chapèllèchopf isch. Dè Silberfelsè lyt zwǜschè Chapèllèchopf un èm Ülèmer Chrütz. Vo irer Form hèr, sowoll horizontal un vertikal aagluègèt, erinnèrèt an è wyblichi Bruscht, s Gräble zwüschè dè Brüscht, ergo dè eigentlich Busè isch d Schartè, welli è Schartèhöchi vo öppè 50 m. Kapellenkopf 1273 m uf hikr.org
Liestig isch e Stadt und e Gmäind im Kanton Sanggale i dr Schwiiz. S Dorf ghört zum Waalkrais Toggeburg. S Dorf liit uf dr rächte Syte vom Thur und am Fuess vom Wasserflueh. D Nochbergmeinde sind Oberhelffetschwil, Bötschwil-Gantertschwil und Wattwil. S Dorf isch ane 1228 s erschte Mol erwäänt worde. D UBS-Filiale z Liestig, gründet als Toggeburger Bank im Johr 1863, isch Ursprung vo de hüüt gröschte Bank vo de Schwiiz. Commons: Liestig – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vo de Gmeind Liestig Hans Büchler: Lichtensteig. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4392453-0 | LCCN: n79040475 | VIAF: 152429215
Uf dr Roote Lischt vu dr gfeerdete Saiger z Baade-Wiirtebäärg sin im Joor 2001 46 vu dr insgsamt 73 fir s Biet vu Baade-Wiirtebäärg noogwisene Saigeraarte gstande. Ufgnuu sin alli Aarte, wu im Zytruum ab em Mittelalter bis hit in sicher noogwisene Populazioone im Biet vum hitige Baade-Wiirtebäärg gläbt hän, au soonigi, wu mittlerwyyli uusgstoorbe sin. Aarte, wu nit gfeerdet sin, wäre nit ufgfiert. Legänd: 0: uusgestorbe oder verscholle 1: vum Uusstäärbe bedroot 2: stark gfeerdet 3: gfeerdet R: extreem sälteni Aarte und Aarte mit geografischer Reschtriktion i: gfeerdeti Dieraarte, wu wandere G: Vermuetli gfeerdet, mer waißt es aber nit V: Aarte uf dr Voorwaarnlischt D: Daate defiziteer Monika Braun, Fritz Dieterlen: Die Säugetiere Baden-Württembergs Band 1. Allgemeiner Teil. Fledermäuse (Chiroptera). 2003. 687 S., 320 Farbf., 49 sw-Fotos, 186 Diagramme u. Zeichn., 46 Verbreit.-Karten, 55 Tab. geb. (Pp.), 49,90 Euro. ISBN 3-8001-3282-6. Aktuelle Rote Listen Baden-Württembergs, Landesanstalt für Umwelt Baden-Württemberg Rote Liste der gefährdeten Säugetiere in Baden-Württemberg (pdf), Uuszug us Braun/Dieterlen 2003
De Emil Chlöti (hoochtüütsch Klöti; * 17. Oktober 1877 z Winterthur; † 30. Septämber 1963 z Züri) isch en Zürcher Politiker gsy. De Emil Chlöti isch als Soo vom Lehrer Konrad Chlöti und der Elisabeth Chlöti-Baumgartner am 17. Oktober 1877 uf d Wält cho. Er hät a de Uni Züri Volchswirtschaft gstudiert. Er isch Sozialdemokrat und Mitglid vom VPOD gsy. Vo 1902 bis 1907 isch er bim Kanton Züri aagstellt gsy. Ane 1907 isch er in Stadtraat vo Züri gwèèlt worde, won er vor alem als Bouvorstand gwürkt hät, und vo 1928 bis 1942 hät er als eerschte Sozialdemokrat Stadtpresidänt vo Züri ggamtet. Er hät de Stadtraat au dur di ganz Zyt vo de 1930er Jaar, wo z Züri üsserscht dramatischi politischi Verheltnis ghèrscht händ, gfüert. Im Jaar 1919 hät me n en im Kanton Züri dezue ane in Nazionalraat gwèèlt, und bis 1930 hät er i dèm Raat d Bundespolitik mitprèègt. Vo 1930 bis 1955 hät er dän na de Kanton Züri im Ständeraat verträtte. De Chlöti hät sich z Züri für de gnosseschaftlich Wonigsbou ygsezt. Er hät d Regionalplanig gförderet und e wichtigi Role gspilt, wos drum ggangen isch, dass d Stadt Züri wyteri Nachbergmäinde chönt ufnèè; das
Moslig isch e Gmeind im Waalkrais Toggeburg im Kanton Sanggale i dr Schwiiz Moslig lyt nordöschtlich vu dr Hulftegg, wo e 1867 eröffnete Passstrooss ins Tösstal im Kanton Züri drüber fiert. Zur Gmeind ghöre d Derfer Libinge, Mülirüti und Dreie. D Nachbergmeinde sind Chirchbärg, Fischinge, Fischetaal, Eschebach, Wattwil, Bötschwil-Gantertschwil und Lütischburg. S Dorf isch ane 854 s erschte Mol erwäänt worde. Commons: Moslig – Sammlig vo Multimediadateie d Offizielli Websyte vu dr Gmeind Moslig Hans Büchler: Mosnang. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Hans Büchler: Libingen. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Hans Büchler: Mühlrüti. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4102236-1 | LCCN: n2008049696 | VIAF: 145646996
Brisbane [ˈbɹɪzbən] isch d Hauptstadt vom Bundesstaat Queensland im Nordoschte vo Auschtralie. D Stadt liit am Brisbane River i de Nöchi vo de Mündig i d Korallesee. De Balligsruum het zwöi Millione Iiwohner. Brisbane isch katholische und ou anglikanische Erzbischofssitz. E wichtige Wirtschaftszwiig isch d Erdölinduschtrii. Brisbane isch 1824 unter em Name Moreton Bay als Strafkolonie gründet worde und isch spöter no em Sir Thomas Brisbane, em domolige Gouverneur vo New South Wales, gnännt worde. Me kännt Brisbane für siini Hochschuele (u. a. d Queensland University of Technology, d University of Queensland und d Griffith University) und ou für d Feriebaradiis Sunshine Coast und Gold Coast im Norde und Süde vo de Stadt, für d Meereslag und s allgmein guet Wätter. Im australische Änglisch wird Brisbane mänkmol ou Brissie gnännt, scherzhaft ou Bris Vegas oder Brisneyland. Commons: Brisbane – Album mit Multimediadateie Bschriibig vo de Stadt, de Umgäbig und irne Sehenswürdigkeite d offizielli Siite für Turischte und Bewohner mit Aktivideete und Sehenswürdigkeite d offizielli Websiite vo de Stadt Brisbane Brisbane City Infos Normdate: GND: 4212528-5 | LCCN: n79115478 | SUDOC/IdRef: 05863276X | VIAF: 123070772
S-chanf ( isch e Gmaind vom Kanton Graubünde. D Gmaind lyt im Engadin und i dr Region Maloja. S Dorf S-chanf isch uf dr linke Syte vom Inn under dr Felswand vom La Sassa, und zu dr Gmaind ghöre d Wyler und Frakzioone Chapella, Susauna und Cinuos-chel. Nördlech vo Cinuos-chel isch d Punt Ota, en alti Brugg über de Bach, wo Ova da Punt Ota heisst und d Gränze zwüschet em Oberengadin und em Underengadin bildet. Uf dr rächte Talsyte chunt dr Varuschbach zum Inn abe; dä Sytebach entstoot us de beide Bärgbech Chaschaunabach und Trupchunbach. S Trupchuntaal lyt im Schwiizerische Nazionalpark. Im Norde vo S-chanf isch s Sytetaal Susauna. Vo dem chunt dr Bach Vallember bi Chapella zum Inn. Vom Susaunataal uus chamer über de Scalettapass oder de Sertigpass uf Tafaas übere goo. Oben a S-chanf lyt im Engadin d Gmaind Zuoz, undedra isch Zernez. Di meischte Lüüt vo S-chanf redet Rätoromanisch, und zwar s Idiom Putèr. Florian Melcher, dr eerscht Redakter vom Dicziunari Rumantsch Grischun Constant Wieser: S-chanf. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: S-chanf – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Gmaind S-chanf Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen
E Chlystadt isch e Gmaind, wo nach statistische Kriteerie oder us gschichtleche Gründ als Stadt definiert isch und derby käi sehr grossi Bevölkerigszaal het. Z Düütschland gälte ofiziel Stedt, wo zwüschet 5.000 und 20.000 Ywooner hend, als Chlystedt. Historeschi Stedt wärdet au wyterhin zu de Stedt grächnet – grad au i dr Schwiiz –, au wänn si nur e ganz e chlyni Ywoonerzaal hend. Grösseri Stedt tüend d Geograafe und d Statistiker als Middelstedt bezäichne, wänn si zwüschet 20'000 und 100'000 Ywooner hend. Stedt mit mee als 100'000 Persoone gälte als Grossstedt. Modärneri Modäll möchdet d Obergränze vo chlyne Stedt bi der Zaal vo 50'000 Ywooner asetze. Wider anderi Diskussioone git’s do drüber, ob dr Status von ere Stadt au vo generelle geograafische Faktoore, vom kulturelle Aagebot, wäg de Zentraalfunkzioone oder nach anderne Gsichtspünkt chönt bestimt wärde. Commons: Stedt – Sammlig vo Multimediadateie
D' Arche (Jupiter XLIII) isch ein vu dr sehr chleine Mönd vum Planet Jupiter. S/2002 J 1 isch am 31. Oktober 2002 vum Astronom Scott S. Sheppard entdeckt worre. Der Mond hat am 30. März 2005 de offiziell Namme Arche vu de Internationale Astronomische Union IAU erhalde. Arche umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 22.931.000 km in 723 Däg, 22 Stund un 36 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2588 uf. Mit ere Naigig vu 165,001° isch d'Bahn retrograd, d. h., de Mond bewegt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. Ufgrund vu ihrene Bahnaigeschafte wird Arche de Carme-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Carme, zuegordnet. Arche bsitzt ä Durmesser vu etwa 3 km. Ihr Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt, sofern si iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Si wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihr schinbari Helligkait betrait 22,8m.
Arche (vu lat. arca ; hebr. tevah Chaste, Chästli bzw. vu gr. αρχή Afang, Ursprung) bezaichnet s Rettigsboot vum Noach, wo im Buech Genesis vu de Bible bschriibe isch, lueg Arche Noah s'Chäschtli, wo d Jochebed us Papyrus hergstellt un mit Asphalt un Pech wasserdicht gmacht het. Si het denn ihr drei Mönet alts Buschi drin versteckt, und d Doochter vom Pharao het s im Schilf am Nilufer gfunde un s Moses gnennt. im ibertragene Sinn e Gmainschaft, e Ort, e Reservat, wo Läbewese Schutz un Borgehait finde. e gaistligi Gmainschaft, wo vum Jean Vanier gründet worden isch, wo behinderti un nit behinderti Mensche din zämmeläbe, lueg L’Arche d'Gsellschaft fer d'Erhaldig un Verbraitig vu de Kulturpflanzeviilfalt z Schiltern, Niideröschtriich, lueg Arche Noah (Pflanzen) ain vu de sehr chlaine, ussere Mond vum Planet Jupiter, lueg Arche (Mond)
Celerina (rätoromanisch ) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde. D Gmaind lyt i dr Region Maloja und im Engadin. Obedra isch St. Moritz, wyter unden im Daal Samaade und im Südoschte, em Berninapass zue, Pontresina. Bi Celerina flüsst dr Flaz, won usem Roseggdaal chunt, in Inn. Im Weschte vom Dorf isch s Daal Saluver mit em nördleche Deil vom Schygebiet vo St. Moritz und dr Bärghütte Chamanna Saluver. Uf dr Südsyte vom Inn lyt s grosse Waldgebiet, wo dr Stazersee drin isch, wyter oben isch d Stazeralp und überem Ygang vom Roseggdaal dr Piz da Staz. D Meerhäit vo de lüüt z Celerina redet hüt Düütsch, und das isch au di ofiziel Behördespraach i dr Gmaind. Bis im 19. Jaarhundert isch Celerina e Gmaind gsi, wo die mäischte Rätoromanisch gredt hend und wo zum Tradizionele Rätoromanische Spraachgebiet ghört het. Celerina isch eini vo de grossi Engadiner Feriestazioone. Ludmila Seifert-Uherkovich: Celerina/Schlarigna. Bern 2011, ISBN 978-3-03797-024-9. Commons: Celerina/Schlarigna – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Gmaind Celerina/Schlarigna Ottavio Clavuot: Celerina/Schlarigna. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4089090-9
La Punt Chamues-ch (soo amtlich sit em 1. Oktober 2020, aber au scho vorane vil esoo) oder früener offiziell La Punt-Chamues-ch, , italienisch und bis 1943 offiziell Ponte-Campovasto, isch e Gmaind vom Kanton Graubünde. D Gmaind lyt i dr Region Maloja. Si lyt zwüschet Bever und Madulain. Vo La Punt uus gaat d Bärgstraass über de Albulapass uf Bergün. Z La Punt redt no fasch d Helfti vo de Lüüt Rätoromanisch. Diego Giovanoli, Constant Wieser: La Punt-Chamues-ch. Siedlung und Bauten. Chur 1990, zwöiti Uuflaag 2007. Constant Wieser: Punt-Chamues-ch, La. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: La Punt Chamues-ch – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Gmaind La Punt Chamues-ch Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4611724-6 | VIAF: 244740259
St. Moritz (rätoromanisch ) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde. D Gmaind lyt in dr Region Maloja. Si het d Ortsdäil St. Moritz-Dorf, St. Moritz-Bad, Suvretta und Champfèr. Under em Dorf isch dr St. Moritzersee, wo eine vo de Oberengadiner Seeè am Inn isch. Bis zu dr Middi vom 19. Jaarhundert hend d Lüüt z St. Moritz Rätoromanisch gredt, und zwar s Idiom Putèr. Hüt redet vil mee vo de Ywooner düütsch und Iteliänisch. St. Moritz isch eini vo de bedüütendschte Feriestazioone nid nu vom Bünderland, sondern au vo dr Schwiiz und vo de ganze Alpe und e wältwyt bekanten Ort für de Sport. Lucius Pol (1754–1828), en refermierte Pfarrer und Naturwüsseschaftler Hans Peter Danuser: St. Moritz einfach. Chur 2014, ISBN 978-3-906064-30-7. Heini Hofmann: Gesundheitsmythos St. Moritz. Sauerwasser, Gebirgssonne, Höhenklima. St. Moritz 2017 Commons: St. Moritz – Sammlig vo Multimediadateie d Website vo dr Gmaind St. Moritz d Website vo St. Moritz Turismus Jürg Rageth, Silvio Margadant: Sankt Moritz. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4105326-6 | LCCN: n82108024 | VIAF: 158300220
Die Häilegi Agatha oder alemannisch Agete (au Agathe) isch gmäss dr Überliferig vo dr katholische Chile e Jungfrau gsi, wo im 3. Joorhundert i dr sizilianische Stadt Catania gläbt het und öppen um s Joor 251, i dr Zyt vo dr Herrschaft vom römische Kaiser Decius, als Märtireri gstorben isch. Me fyret ires Adänken am 5. Februar. D Gschicht vom Läbe vo dr Agatha vo Catania chame imene Buech, wo öppe ane 1000 gschribe worden isch und dr Nazionalbiblioteek vo Frankrych ghört, s erschte Mol läse. D Agate sig, wie d Legände verzelt, z Catania als Dochter vo vermögende Eltere uf d Wält cho. Si heig ires Läbe in dere Zyt, wo d Chrischte im römische Rych no starch verfolgt gsi sind, scho in junge Joore mid em Säge vom Bischof vo Catania em Dienscht vom chrischtleche Gott gweit. Wo den dr römisch Stathalter uf Sizilie, dr Prokonsul Quintinian, wärend ere stränge Kampagne gäge d Chrischte se heig welle hüroote zum se vor dr Stroof z schütze, het si das doch abgleent. Dr hooch römisch Funkzionäär heig das nid akzeptiert und se dr Hoofdame Afrodisia ggä, ass die se würd vom chrischtleche Glaube abbringe. Wil das nid glunge sig, heig
Goosse (amtlech Gossau) isch e Gmeind im Kanton Sanggale i dr Schwiiz. Goosse isch iibettet zwüsched Alpstei und Bodesee und vu de Tore vu dr Kantonshauptstadt gläge. D Gmeind umfasst d Kwartier Mettendorf, Niederdorf, Oberdorf, Watt und d Wiiler Albertschwil, Enggetschwil, Geretschwil, Hochschoren, Hueb, Matten, Neuchlen, Rain, Rüeggetschwil, Rüti, Wilen, Zinggenhueb, Erlen, Herzenwil, Stöcklen und s Dorf Arnegg samt de Wiiler Hölzli, Landegg, Neuegg. Oberarnegg ghört zur Gmeind Andwil. D Nachbergmeinde sind Gaiserwald im Oschte, Waldcherch und Andwil im Norde, Niderbüüre, Oberbüüre und Flowil im Weschte und Herisau im Süde. Goosse isch zum erschte Mol im Jahr 824 als Cozesaua gnännt wore. Goosse liit im Schnittpunkt vu de Verbindigsachse Sanggale–Züri und Süddütschland–Thurgau–Appezällerland. D Gmeind liit a dr SBB-Hauptlinie Gämf–Bärn–Züri–Sanggale. D FC Goosse isch d Tschutiverei vo de Stadt Goosse. Commons: Goosse – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Websyte vu dr Stadt Goosse Offizielli Websyte vu dr Dorf Arnegg Websyte vu dr Henessemühle Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4021646-9 | SUDOC/IdRef: 160258286 | VIAF: 2554153532503248820007
Wittebach (amtlech Wittenbach) isch e Gmeind im Kanton Sanggale i dr Schwiiz. Vo doo chunnt de Sales Hueber. S Dorf liit nördlig vu dr Stadt Sanggale. D Gmeind bstoot us de Derfer Kronbühl, Bruggwaldpark und Hinterberg. D Nachbergmeinde sind Roggwil, Bèèrg, Mörschwil, Sanggale, Waldcherch, Gaiserwald und Häggeschwil. S Dorf isch ane 1297 s erscht Mol erwäänt worde. Am 3. Oktober 1910 isch d Bodesee-Toggeburg-Baan (BT) mit em Bruggwaudtunnel, wo zumene großi Deil i dr Gmeind Wittebach liit, ufgmacht worde. Commons: Wittebacz – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vu dr Gmeind Wittebach Marcel Mayer: Wittenbach. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: VIAF: 148429645
De Frank Huttelmeier (* 7. Jänner 1943 z Friburg) isch e ditscher Dialektautor. De Huttelmeier isch z Friburg ufgwachse. Er het langi Johr as Laitende Aagstellte bi de Friburg Energi- un Wasserversorgigs-AG (FEW) gschafft. Sit er in Rente isch, lebt er mit sire ditsch-franzesische Frau Regina Huttelmeier-Ciccione di meischt Zit im Johr im sidfranzesische Tourves. Aagfange mit Alemannisch schriiwe het er in de 1980er Johr. In de Firmezittig vu de FEW het si unter em Name „FEW-Bruddli“ mit de Zueständ im Bedrib ussenandergsetzt: „In der Mundart lassen sich knallharte Dinge sagen und sie klingen trotzdem verbindlich.“ Anne 2010 het er bim Dialäktwettbewärb „s menschelet“, wu d Muettersproch-Gsellschaft, di Badisch Zytig un de SWR mitenander veraastaltet hän, mit de Verzellgi „D Steuersünder“ de 1. Priis in de Kategori Prosa gwunne. Im nämlige Johr het er e Uuswahl vu Anekdote un autobiografische Verzellige unter em Titel „Mir Alemanne“ im Friburger Lavori-Verlag uusegee. Er schribt zum Deil au uf Markgreflerisch un orientiert si do an de lange Tradition vu de Markgrefler Dialektliteratur. Zum Dialekt in sim erschte Buech „Mir Alemanne“ het er emol gsait: „Sprachlich habe ich mich an dem orientiert, was rheinaufwärts von Freiburg gesprochen wird. Man kann ja einen Schwarzwälder Bauern
Dr Gunther Lehmann (* 18. Merz 1936 z Lohr) isch e dytsche Architäkt un Dialäktdichter. Dr Lehmann isch z Lohr ime Huus in dr Goethestroß ufgwachse as Suhn vum Bankchaufmann Hans Lehmann. Är het vu syne Eltere ne humanistischi Bildig kriegt mit Literatur, Musik un Gschicht. Är het Querflete glehrt un isch mit eme Pflanzebstimmigsbuech groß wore. Dr Alldag im Elterehuus hebe altbadischi Grundsätz bregt, wän syy Vater derhaim gsii isch, heb s nume badisch Ässe gee. Sy Mueter isch us em Schwebische chuu. Noch em Abitur am Lohrer Gimnasium het er an dr Tächnische Hochschuel z Charlsrue bim Egon Eiermann Architäktur gstudiert. Noch em Abschluss as Diplom-Ingenieur het er zerscht no am Lehrstuel gschafft, speter het er z Haidelberch un z Kähl gschafft, Schließli het er si 1964 z Lohr as Architäkt sälbschtändig gmacht. Är het mit syne Mitarbaiter Gebei fir d Induschtry böue un Wohnhyyser, aber au Sportstätte un Schuelgebei. No drei Härzimfarkt, ere Niere- un ere Härzoperazion isch er 1994 in Ränte gange un het het s Biroo an syni Mitarbaiter ibergee. Syterhär duet er schrybe, uf Hochdytsch un uf Alemannisch, Prosa un Gedicht, nyyn Johr lang jet er au Kolumne uf Alemannisch fir d Lohrer Zytig
Dr Martin Grüner (* 19. Juli 1929 z Stuegert; † 4. Februar 2018 z Bonn) isch e dytsche Bolitiker (FDP) gsii. Är isch vu 1972 bis 1987 Barlemäntarische Staatssekreteer bim Bundesminischter fir Wirtschaft un vu 1987 bis 1991 bim Bundesminischter fir Umwält, Naturschutz un Reaktorsicherhait gsii. Noch em Abitur 1949 z Schramberg het dr Grüner Rächtswissenschaft z Dibenga un z Hamburg studiert. S Studium het er agschlosse mit em erschte un 1959 mit em zwaite juristische Staatsexame. Derno het er bis 1968 as Syndikus un Gschäftsfierer im Verband der Schwarzwälder Uhren-Industrie e. V. z Schwenninge gschafft. Anne 1961 isch er as Rächtsaawalt zuegloo wore. Vu 1968 bis 1972 isch dr Grüner Hauptgschäftsfierer vum Verbandes der Deutschen Uhren-Industrie gsii. Syter anne 1950 isch dr Grüner Mitglid vu dr FDP gsii; in sye Studiezyt z Dibenga het er di Liberal Hochschuelgruppe glaitet. Vu 1963 bis 1967 un vu 1969 bis 1988 het er em FDP-Landesvorstand z Bade-Wirttebärg aaghert. Mitglid vum FDP-Bundesvorstand] isch er vu 1976 bis 1990 gsii. Vu 1964 bis 1972 het d Grüner em Gmaitrot vu sym Haimetort Schramberg aaghert. Är isch vu 1969 bis 1994 Mitglid vum Dytsche Bundesdag un derrt vu 1969 bis 1972 bildigsbolitische Sprächer vu dr
Oberhelffetschwil isch e Gmeind im Waalchreis Toggeburg im Schwyzer Kanton Sanggale. S Dorf lyt uf ere Aahöchi zwüsched de Flüss Thur und Necker. Zur Gmeind ghöre d Derfer Necker und Wasserfluh und d Wyler Metzwil, Rennen, Schwanden, Wigetshof und Füberg. D Nochbergmeinde sind Bötschwil-Gantertschwil, Neckertal, Wattwil und Liestig. S Dorf isch ane 882 s erscht Mol erwäänt worde. 1874 sind d Ortschafte Hof, St. Loretto und Blatte vu dr Gmeind Oberhelffetschwil a Liestig ibertrage worde. 1952 hend Mogelschpërg und Oberhelffetschwil eme Gebietsabduusch zuegstumme. Commons: Oberhelffetschwil – Sammlig vo Multimediadateie Website vu dr Gmeind Oberhelffetschwil Hans Büchler: Oberhelfenschwil. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 7727701-6 | VIAF: 236628375