rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De Penis (Membrum virile; männlichs Gliid) isch bim männliche Süüger s Organ zum uriniere und um Nochkome z züge. Er entsprecht anatomisch de wiibliche Klitoris. Zäme mit de Hode bildet er die primäre Gschlechtsmerkmol bim Maa. S Wort Penis werd im alemannische Sprochruum nu gad bim Dokter brucht. Die allgemaini Bezaichnig isch Schwanz oder Pfiife, und de stiif Penis wird im Volksmund oft Latte oder Ständer gnennt. Denebet gits no vill Usdrück, wo je noch Umfeld ener derb (Seckel, Rieme) oder humorvoll (de chlii Fründ) sind oder au nötigefalls rücksichtsvoll-vernidlichend (Schnäbi, Gliid, Spitzli). Im kultische Zämehang redt me vomene Phallus. De Penis vomene Tier haisst Ruete, dailwiis spricht mo au vumene Wadel oder wi bim Mänsch vum Seckel. D Peniswurzle (Radix penis) isch mit Muskle und Bänder am undere Becki agmacht. De Schaft (Corpus penis) hanget vorenabe und endet mit de Aichle (Glans penis). Die seb werd vom Vorhütli (Praeputium) gschützt. Da isch a de Untersite vo de Aichle mitem Vorhutband (Frenulum praeputii) verbunde und cha zruggzoge werde, so ass d Aichle frailit. Die Aichle isch sehr emfindlich uf Berüerig und dient zur sexuelle Stimulation. A de Aichle befindet sich oft sogenannti Hornzipfeli, wo aber kai Erchrankig darstelled. Es isch
Häg-Ehrschberg isch e chleini Gmei am Rand vom Wiisetal im Landkreis Lörrach in Bade-Württeberg. D' Gmei bstoht us mehrere chleine Ortsteil un isch in den 1970er Johr durch de Zsämmeschluss vo de Gmeie Häg und Ehrschberg entstande. Häg-Ehrschberg hätt 820 Iiwohner (Stand: 31. Dezember 2022). Durch e Teil vo de Gmei fließt de Angebach, wo bi Mambach (Ortsteil vo Zell) in d' Wiise fließt. Häg-Ehrschberg litt in 540 bis 1192 Meter Höchi am Rand vom Wysedal im Naturapark Südschwarzwald. D Gmeind gränzt im Norde an Fröhnd und an de Todtnauer Ortsdeil Herreschwand, im Oste an Todtmoos, im Süde an de Schopfener Ortsdeil Gerschbach und im Weste an Zell im Wysedal. Ältste Ortsdeil isch Happach, wo scho im Johr 1113 erwähnt worre isch. Ehrschberg isch 1439 zum erschte Mol erwähnt worre. S Gebiet vo de hüttige Gemind hät über Johrhundert zum Damestift Säckinge und dodemit zu Vorderöstrych ghört. Noch de Züeordnig zum Großherzogtum Bade 1806 sin Ehrschberg und Häg 1811 selbständigi Kommune worre, wo 1975 zämme mit andere Dörfer d Gmeind Häg-Ehrschberg bildet hän. Im Gmeindegebiet vo Häg-Ehrschberg isch au di abgangeni Burg Altestei gläge. Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke Internetsite vo de
Perl /pɜːɹl/ isch a freie, plattform-oabhängige, interpretierte Programmierspraach. Dr Larry Wall, en Linguischt hot se 1987 als Verbindung von dr C Programmierspraach, UNIX-Befehl on andere Eifliss entwickelt. Eigentlich hät die Spraach a Werkzeig for Syschdeem- ond Netzwerkadministratore sei solle, aber Perl hot au bei dr Entwicklung von Webaawendunge ond en dr Bioinformatik a groß Eisatzgebiet gfonde. For was Perl hauptsächlich guat sei soll, isch bestimmte Problemstellunge schnell z'leeset ond em Programmierer soviel Freiraim wie möglich z'lasset. Dr Omgang mit Text ond die viele freie Modul, wo for die Spraach verfiegbar sen, machet mitonder d'Stärke von derre Spraach aus. Dr Name Perl kommt von ema Zitat aus'm Matthäus-Evangelium [13,46], wo dr Jesus s'Hemmelreich mit em Händler vergleicht, wo sei ganz Hab ond Guat verkaufe will, damit'r a wertvolle Perle kaufe kaa. Bevor dr Larry Wall sei Spraach no hot vreffentliche kenne, hend se dr Name von Pearl en Perl omgändert, weil's scho a Programmierspraach gä hot, wo Pearl ghoise hot. S'werret allgemein ond vom Larry Wall selber au die Backronyme Practical Extraction and Report Language ond Pathologically Eclectic Rubbish Lister akzeptiert. Wenn mr "Perl" sagt, moint mr drmit d'Spraach, on mit ema kloigschriebene "perl" s'Programm, wo die Spraach interpretiert. http://www.perl.org/ -
Setaas isch a klis Dörfle im Bezirk Fealkirch (Region Walgau) z Vorarlberg, Öschtriich. Setaas lit im Walgau, uf 496 Meter Höhe am Fuaß vom Walserkamm. Settaas hätt a Fläche vu 12,71 km² und liegt uf 495 m Seehöhe. Vo dr Fläche siand im Johr 1996 39,2 % Landwirtschaftsfläch, 45,2 % Wald, 3,8 % Alpa, 6,5 % Sidlungsfläche und 5,4 % sunschtige Fläche gsi. Sattas hat koa wittere Iteilig vo Regiona. Nochburdörfle siand Fraschtez, Gefis, Rankl, Übersaxa, Dünserbearg, Düns, Rös, Schlis und Nenzig. D Habsburger honnd dia Orte in Vorarlberg wächselnd vo Tirol und Vorderösterrich us regiert. Vo 1805 bis 1814 hot der Ort zu Bayern, denn widr zu Österrich kört. Zum österrichischa Bundesland Vorarlbärg kört Sattaas sit dr Gründung 1861. Dr Ort isch 1945 bis 1955 an Teil vu da französischa Besatzungszone in Österrich gsi. S Gemeindegebiet vo Sattaas isch infolge vo da geografischa und klimatischa Lag scho vor Christi Geburt bsiedelt gsi. A paar Funde dütand druf hi, dass dia Sidlig uf dr Vatlära us dr Urnafelderzit (1200-800 v. Chr.) stamma künnt. A dr einstiga Römerstroß, dia durch Sattaas führt, stoht a römischas Landhus. Si isch im Johr 1920 entdeckt wora und isch im ersta Johrhundärt n. Christus baut
Monemvasia (Betonig uf "-vás") au Monemvassia, Monembasia, Malvasy, (grichisch: Μονεμβάσια) isch e grichischi Chleistadt, wo im Byzantinische Riich e bedütende Stützpunkt un e Festig gsi isch. Si lit uf eme Felse vor dr Chüste vu dr Präfektur (nómos) Lakonie im Südoste vu dr Halbinsle Peloponnes. D'Stadt het e grossi Bedütig in dr nöigrischische Gschichte: Si isch die ledst frei, byzantinisch Stadt gsi un die erst, wo d'Türke au wiider hän ufgäbe müesse. Ihr Namme verdankt d'Stadt ihrer Lag: moni embasia = einziger Zuegang. Sie het bis zue dr grichische Uabhängigkeit 1821/30 wäge ihrer schwere Inähmbarkeit als s'Gibraltar vum Oste golte. D'Stadt isch au d'Nammensgäberi fer dr Malvasier, e Rotwi, wo vu dert us exportiert worre isch. Monemvasia lit uf dr seewärtige Südost-Site vume Felse vu ca. 300 Meter Höchi un 1,8 km Längi. D'Asidlig bestot us zwei Deile: Dr ummurte middelalderliche Understadt am Abhang vum Felse und dr Zitadelle uf dr Höchi vum Felse, wo numme iber ei einzige, vilfach gwundene, steilen un guet gsicherte Wäg erreicht werre cha. D'Zitadelle isch sit dr 1920er Johre nimmi bewohnt. 583 isch die erst Asidlig uf Felse vu Monemvasia vor dr Chüste vu dr Halbinsle errichtet, als Schutz fer d'Bewohner vu dr umligende
Baklava isch e Gebäck us Blätterteig, wo meischtens e Füuig us Nüss wie Baumnüss, Pischtazie oder Mandle het. Baklava sind Honig-Nussschnitte, wo mer i nä Honig-Zuckerwassersauce ielajt und si dänn no warm isst. Meischtens trinkt mer dezue no ä Tasse türkische Mokka. Baklava döfed normaalerwiis uf käm türkische Fäscht fäälä. Baklava oder Baklava-äänlichi Spiise händ sich über s Orient und de Balkan verbreitet, und jedes Land säjt si hegäd die ursprünglichi Variantä. baklava // www.oxfordlearnersdictionaries.com
Bodeseealemannisch oder Mittelalemannisch schwätzt mer im Oschtdeil vum niideralemannische Sprochruum. Im Johr 15 v. Chr. hot de Kaiser Auguschtus d Unterwerfung vu de Kelte und Rhäter bfohle. Denn hond d Römer am Bodesee Kaschtelle in Bregenz, Arbon, Eschenz und Konschdanz aaglegt. Scho um 260 n. Chr. isch es nördliche Ufer vum Bodesee vu de Alemanne ignomme worre. Erscht am End vum 4. Johrhundert n. Chr. hond d Alemanne de Raum bis zu de Alpe ibbernomme. D Nordgränz vum Bodeseealemannisch bildet s Schwebische, im Weschte stoßt es Bodeseealemannisch ufs Oberrheinalemannisch, im Süde uf es Hochalemannisch (Südalemannisch). Mit em Namme Bodeseealemannisch firs Niideralemannisch im Oschte sind ville it z fride. Aber seller Usdruck isch anno 1983 durch de Hugo Steger un de Karlheinz Jakob ind Sprochwisseschaft (Dialäktgeografi) igfiehrt und anerkannt worre und wird drum weiter verwendet. Am Schweizer Südufer vum Boddesee wird bis uff Usnahme hochalemannisch und it Bodeseealemannisch gschwätzt. Drum isch de Usdruck Boddeseealemannisch fir d boddeseeferne Alemanne vu Villingen oder Liechtenstein it so leicht zum verstande. Es Bodeseegbiet hot in sinem Sprochraum immer Iflüss vu de fünf Länder, wo aan de See aagrenzet und wo d Verwaltungsleut her kummet: Bade, Wirtteberg (heut Bade-Wirtteberg), Bayern, Öschtreich, Schweiz. S nideralemannisch Bodeseeumland und
Mistrás (noigr. (amtl.) Μυστράς; früener Μιζιθρᾶ, Mizithrá) isch e byzantinischi Ruinestadt auf dr grichische Halbinsle Peloponnes nordwestlich vu Sparta. Nooch em 4. Chrüzzug (1202 bis 1204) isch Mystras vum Chrüzritter Gottfried I. von Villehardouin us em nordfranzösische Bar-sur-Aube zum Zentrum vu sinere Herrschaft in Achaia (dr middelalderlich Namme fer dr Peloponnes) worre. Im Gottfried si Suhn Wilhelm II. (reg. 1245 bis 1278) het die byzantinischi Region Laokonie wo bis dert noch freii gsi isch erobert un het Mystras, näbe dr Ruine vu Sparta gläge, zue eme Standort fer eini vu sine Burge gmacht. E andere Stützpunkt isch Monemvasia gsi, wo 1248 erobert worre isch; e witteri Burg het uf dr Halbinsle Tigani gstande. Dr Villehardouin isch vu byzantinische Truppe 1263 gfangegnumme worre un het sich numme dur d'Rusgab vu Mystras un Monemvasia chänne freichaufe, wo so wiider under grichisch-byzantinischi Herrschaft chumme sin. Die wiidergwunne Region isch als Despotat Morea byzantinischi Provinz worre und Mystras isch nooch Konstantinopel zum wichtigste kulturelle Zentrum vu dr Griche ufgstiige. Dr berüehmt Philosoph Georgios Gemistos Plethon het die platonische un nöiplatonisch Philosophi ernöieret; er isch e füehrendi Persönlichkeit im kulturelle Läbe vu Mystras gsi un d'Medici in Florenz hän ihn hoch gschätzt. D'Statthalter (Titel: Despot,
Montenegro isch ä Schdaad in Südoschdeuropa. Er grenzt an Serbie, Alboonie, Kroazie un Bosnie-Herzegowina. Montenegro isch ä Republik. De Präsident isch de Milo Đukanović, de Minischterpräsident de Duško Marković. Montenegro isch sitter 1878 ä indernazional onerkannder selbschdändiger Schdaat gsi. Noch em Erschde Weltkrieg isch es mit Serbie zemme in Jugoslawie uffgonge. Im Zweite Wältchrieg isch s Land vo Idalie bsetzt worde. Noch em Zerfall vo Jugoslawie isch es als einzige ehemolig jugoslawisch Republik innere Union mit Serbie bliebe; selle Union het sitter 1992 „Bundesrepublik Jugoslawie“, sitter 2003 „Serbie-Montenegro“ gheiße. Am 21. Mei 2006 het Montenegro in eme Referendum fir d Ufflösung vun sellem Schdaatebund gschdimmt un het am 3. Juni 2006 d Unobhängigkeit erglärt. Paić, Scherb: Cèrnagora. Eine umfassende Schilderung des Landes und der Bewohner von Cèrnagora Suppan, Agram 1851 (Digitalisat); Reprint: Kessinger 2010, ISBN 978-1-161-02939-0 Jens Becker, Achim Engelberg (Hrsg.): Montenegro im Umbruch. Reportagen und Essays. Westfälisches Dampfboot, Münster 2003, ISBN 3-89691-546-0 Walter Lukan et al.: Serbien und Montenegro. LIT, Münster 2006, ISBN 3-8258-9539-4 Elizabeth Roberts: Realm of the Black Mountain. A History of Montenegro. Ithaca 2007, ISBN 978-0-8014-4601-6 Reinhold Fleischhacker: Montenegro – das wiederentdeckte Paradies. Ein Reise-Almanach. USP, Oberhaching 2008, ISBN 978-3-937461-26-7 Katrin Boeckh: Serbien – Montenegro. Geschichte
Brokeback Mountain esch e Film vom taiwanische Regisseur ond Oscar-Priisträger Ang Lee usem Jahr 2005 ond basiert of de glichnamig Chorzgschecht vode US-amerikanische Schreftstelleri E. Annie Proulx. S' Drama öber d Liebi zwösche zwe Cowboys, wo vode Filmstudios Focus Features ond Paramount Pictures produziert worde esch, esch am 9. März 2005 z Düütschland ond z Öschtrich ide Kinos gstartet. Ide Schwiiz esch Brokeback Mountain bereits am 16. Februar id Kinos cho. De Ennis del Mar bewerbt sech im Früehjahr 1963 im Auter vo 19 Jahr bi de Arbetsvermettlig für Farm- ond Ranchpersonau omne Stöu. Er landet us Hert imne Schafzochtbetreb in Wyoming, wo er d Bekanntschaft metem glichautrige Jack Twist macht. De Jack schafft bereits de zwöit Sommer am Brokeback Mountain. De donkuhaarig Ma schwärmt för aues, was met Rodeo ztue hed. Dör die lang Ziit wosi nors zwöite metde Schafherdi am Brokeback Mountain send, chömed sech die zwe Manne langsam nöcher. Üs de Fröndschaft entweckled sech scho baud e Liebi. Aus die beide nach dere Saison weder hei gönd, verlüred sech die 2 Manne us de Ouge. Si wennds zwar ned zuegäh, doch ennerlech liebed si sech. Trotzdem hüratet de Jack ond de Ennis 2 attraktivi Froue ond bedi
Serbie isch ä Binnestaat in Südoschd-Europa mit dr Hauptstadt Belgrad (Београд, Beograd). Serbie lait im Zendrum vun de Balkanholbinsel. Es gränzt im Norde an Ungarn, im Oschde an Rumänie und Bulgarie, im Süde a d Republik Nordmazedonie, Alboonie un Montenegro, un im Weschde an Kroazie un Bosnie-Herzegowina. Sinni längschti Usdähnung isch vun Norde nach Süde 500 Kilometer un d längschdi Oschd-Weschd-Usdähnung 350 Kilometer. Dä jetzig Präsidänt isch de Aleksandar Vučić. Sid 2017 isch d Ana Brnabić Prömierminischterin. De sǜǜdligst Deil vù de Große Ungarische Diefebeni höört sǜǜdlig vù de Donau ùn de Save ùf, ìm Morava-Daal allerdings zieht si sich bìs witt ìn d'Balkanhalbinsle ine. Westlig vù sällem Daal lìt s Dinari-Gebirg, wùù durch s Gebiet vù Montenegro bìs an s Adriatisch Meer längt, östlig devùù s Balkangebirg ùn di Serbische Karpate, sìì sìn durchzoge vù chleinere Flùssdäler ùn Becke. De höchst Punkt vù Serbie isch ìm Mokra-Gebirg ùf 2755 Meter ǜber em Meerspiegel. Di wichtigste Flǜss sìn d'Donau, d'Theiß, di (Großi) Morava, d'Save, d'Drina ùn de Temesch. D'Theiß mündet ùf serbischem Gebiet, nämlig zäh Kilometer sǜǜdlig vù Titel, ìn d'Donau; d'Save mündet bi Belgrad ùn d'Morava bi Smederevo. S Chlima bewegt sich zwüsche me kontinentale ìn de Vojvodina ùn
Kroazie (kroat. Hrvatska) isch ä Land, wo sich zum greßere Teil in Südoschdeuropa (Zentralkroazie, Kroatischs Küschdeland, Dalmazie un Ischdrie) un zum kleinere Teil in Oschdmitteleuropa bfindet. Dr Schdaad lait am Adriatische Meer un grenzt an Slowenie, Ungarn, Serbie, Bosnie-Herzegowina un Montenegro. S Gebiet vum heudige Kroazie isch sit em 8. Johrhundert v. Chr. vun de Illyrer bsidelt worre. Ab em 7. Johrhundert hen d Grieche ogfonge dert zu sidle; uff sii geht zum Beischbil d Gründung vun Split zrick. Schbäder isch des Gebiet Teil vum Römische Riich un dann vum Byzandinische Riich worre. Im Zweite Wältchrieg isch s Land vo Nazi-Dütschland und Italie bsetzt worde. Kroazie het 1991 zemme mit Slowenie d Unabhängigkeit vun Jugoslawie erklärt, worufs zum Krieg mit Serbie komme isch. Sit em 1. Juli 2013 isch Kroatie Mitglid vo de Europäische Union. Kroazie isch ä parlamentarische Republik mit eme Mehrpardeiesyschdem. Commons: Kroazie – Sammlig vo Multimediadateie Kroazie: Land und Lüt (englisch, französisch, kroatisch) Länderinformatione vom dütsche Uswärtigen Amt zu Kroazie CIA- The World Factbook IMF: Nominales Bruttoinlansprodukt pro Einwohner in Dollar
Bosnie-Herzegowina isch ä Schdaad in Südoschd-Europa uf em Balkan. Er grenzt an Kroazie, Montenegro un Serbie. Bosnie-Herzegowina isch vo 1918 bis 1941 und ab 1945 ä Republik vun Jugoslawie gsi. Im Zweite Wältchrieg isch s Land vo Nazi-Dütschland und Italie bsetzt worde. Noch em Zerfall vun Jugoslawie 1991 isch es in Bosnie-Herzegowina zum Bürgerkrieg komme, wo erschd mit em Abkomme von Dayton 1995 het beendet werre kenne. Sitter sellem Abkomme beschdeht de Schdaad us zwei Entitäte, de Republik Srpska („Serbeschi Republik“) un de Föderazion Bosnie und Herzegowina („Bosniakisch-Kroateschi Föderazion“). Commons: Bosnie und Herzegowina – Sammlig vo Multimediadateie Website vom Staatspräsidium (u. a. englisch) Offizielli Tourismus-Website vo Bosnie und Herzegowina (u. a. dütsch) Länderinformazione vom dütsche Uswärtigen Amt zu Bosnie und Herzegowina
Dr Frédéric Auguste Bartholdi (* 2. Augscht 1834 z Còlmer; † 4. Oktob´r 1904 z Bàris) ésch e b´riehmt´r elsassischer Bildhöj´r gsin, de Kinschtl´r wo de b´riehmt Fréjhetsstatue, de „statue de la Liberté éclairant le monde“, g´macht het, wo Frànkrich de Vereinigte Staate g´schenkt het (1886 ém Gedenke àn d´Unàbhängigkeit - centenaire de l´indépendance 1776) un wo àm Hafeingàng vun New York steht, un öi de Leew vun Belfort (Lion de Belfort), geböjt züem Gedenke àn de hart Widerstànd vun de Stadt bim Siège, de Belajerung vun Belfort em ditsch-frànzeesch Kriej 1870. Uf d Walt kumme ésch`r ze Còlmer àls Sohn vum Jean Charles Bartholdi, Prefectürrot, un vun dr Augusta Charlotte, geboreni Beysser. D Fàmili Bartholdi, ésch urspringli üss Ob´ritalie kumme un éww´r de Thurgau un Siedditschlànd én´s Elsass züeg´wàndert. Nooch`m Doot vum Vàt´r 1836 ésch sini Mued´r mét`m uf Bàriss gezéglet, wo schun e Branche vun de Fàmili g´lebt het. Mét nin Johr het`r sini Geburtsstàdt Colmar v´rlàsse, `r ésch`r àwwr émmr vrbunde gebliwwe un zuem Bispiil én de Ferie émmr widdr zerüekkumme. Ze Bàriss het`r d´„Ecole des Beaux-Arts“ b´suecht un vun`m domols bekannt Kinschtlr Ary Scheffer Molerei un Zeichne sowie bi àndri Skülptür un Architektür glert - selbsch
S Elsass isch métm Buech vum Julius Cäsar "De bello gallíco - De gallisch Kriej" én de offizielli Gschichtsschribung ingeträte. De Grund (Vorwand) fr de reemisch Intervention tief én Gallie vun zellemols àm Rhin ésch öi noch de "erschti" Rhiniwwrquerung vun Suebe gsin, wo de keltisch Stämme én dem Gebiet bedroht han. Die hen sich vun de Reemer Hilf erhofft. Noochdäm de Cäsar de Helvetier, wo noochm Rhonetàl han welle üsswàndere, weddr éns (Schwizr) Mittellànd (zwésche Jura (Gebirge) un Alpe) zrickgebrocht het, gehtr widdrsch dur de Doubs-Region noochm Rhin, wil de Suebekünni Ariovist versuecht de keltisch Stämme vun de Region ze beherrsche. De Cäsar schlaat de Suebe un triebt se ewwer de Rhin én´s Lànd, wo er domols àls "Germanie" ansieht, was awwer genöi so keltisch bwohnt ésch wie uffm Weschtufer vum Rhin. Wie mr wisse, hens d Alemanne nit drbi gelon! D Alemanne, wu zum große Deil üs suebische Stämm kumme, hän ab em 5. Johrhundert s Elsass bsiidlet un sin d Vorfahre vume Grossdeil vu de hittige Bevelkerung. Noochm Zàmmebruch vun dr reemisch Herrschaft ab circa 400 n. Chr. éschs Elsass zeerscht e Teil vum alemannisch Herzogtum gsin, wo 496 under fränkischi Herrschaft kumme isch. Noch dr Deilung
De Elsasser Belche (frz.: Ballon d'Alsace) g´heert mét siner Heehe vun 1.247 m züem Teil vun de Sidvogese wo àlli heechschti Erhebunge vum Gebiri bisamme sin: d´Hochvogese. De Elsasser Belche esch de Treffpunkt vun drei Regione: Haut Rhin (Elsass), Vosges (Lorraine), Territoire de Belfort un Haute-Saône (Franche-Comté). Nit wit vun-nem ésch de Quell vun de Mosel. Mitte-n-im Parc naturel régional des Ballons des Vosges, g´lege ésch de Elsasser Belche als "grand site national" - e Platz vun national´r Bedittung ingestuft. Als siadlichscht Gipfel vum Massiv biet d´r Elsasser Belche e grandios Panorama, vum Schwàrzwald ém Oschte eww´r d´ Kett vun d´ Berner Alpe ém Süede bis àn de Mont Blanc wo m´r b´sundersch ém Winter bi klarem Wetter sehn kann. Commons: Ballon d'Alsace – Sammlig vo Multimediadateie Le Ballon d'Alsace: site du Syndicat Mixte Interdépartemental du Ballon d’Alsace (SMIBA) Webcam du Ballon d'Alsace D Belche én Bade, ém Elsass un én d´r Schwiz
De Albert Schweitzer (* 14. Januar 1875 ze Kayserschbari – bi Còlmer – ém Owerelsass, (domols Ditsches Riich); † 4. Septemb´r 1965 ze Lambaréné, Gabun -Äquatorialafrika) isch evangelisch´r Theologe un Pfàrrer, Organischt un Müsikforscher, Philosoph un Philantrop, Dokter un Humanischt sowij Träjer vum Nobelpris f´r Friide gwe. Mét´m Ànfang vum Erschte Weltkriej sin de Albert und d Helene Schweitzer (beidi!) àls ditschi Burjer im-e frànzeesch Territorium verhaft un bis fascht ans End vum Kriej (wu Ditsche Riich in Weschtafrika schun verlore het g´het) interniert wore. 1917 ésch´s Ehepaar Schweitzer vun Afrika nooch Frànkrich iwwerfihrt un én Bordeaux, Garaison und St. Rémy de Provence interniert wore. 1918 sin se in´s Elsass durich en Gfàngeneüüstüsch zurickkehrt, wu öi offiziell (per Versailler Verträä) widder franzeesch wore ésch. Do het de Albert Schweitzer widder sini àlt Position àls Vikar ze St. Nicolai angetrete un noochher e Stell àls Assistenzarzt àm Spital vun Strosburi. In de evangelische Kirch isch sin Gedenktag am 4. September. Goethepriis 1928 Friidenspriis vom ditsche Buechhandel 1951 Hebelpris Nobelpris f'r Friide 1952 Orde vo dr Friidensklass vom 'Pour le Mérite' 1954 Ehreburjer var Stadt Frankfurt am Main 1959. Theologischi Warik Geschichte der Paulinischen Forschung von der Reformation bis auf die Gegenwart.
Dr Karl Bohnenberger (* 26. Aügschte 1863 z Riedbach, † 29. Oktober 1951 z Dibinge) isch e schwebische Dialäktforscher gsii, wu sich arg ums Alemannisch verdiänt gmacht het. Dr isch 1863 als Suhn vum Heinrich Bohnenberger († 1919) un dr Sophie geb. Berg (1837–1927) z Dibinge) uf d Wält kumme un het si Kindheit im Pfarrhüüs vu Flacht (Kreis Leonberg, Schwobeland) verläbt. Speter het er Theologii un Germanischtik gstüdiärt. Wiä si Vatter isch er Pfar wore, het aber ab 1888 e Stell as Bibliothekar an dr Uni Dibinge agnumme. Promoviert het er iber „Die Ortsnamen des schwäbischen Albgebiets nach ihrer Bedeutung für die Besiedlungsgeschichte“. Ab 1891 het er e Lehrstuehl fir Germanischtik an dr Dibinger Uni gha. Noch sinre Habilitation 1892 isch er vu 1899 bis 1930 Professor fir Ditschi Sproch un Literatur gsi un 1920/21 aü Direktor vu dr Universitätsbibliothek. Ab 1892 het er verschiidini Abhandlunge iber sprochgeografischi, linguischtischi un gschichtligi Problem vum Alemannische un sinene einzelne Spiilarte gschriibe. Si Wärk gipfelt in „Die alemannische Mundart“, e Gsamtdarstellung vum Alemannische, ebis was es bishär un speter nur sälte gää het. Dä Forscher het allerdings nimmi erläbt, wiä si Haüptwärk 1953 erschiine isch, er isch sch anne 1951 gstorbe. Dr
D' Landbsetzig vo Caledonia isch e Usenandersetzig zwüsche irokesischi Uriiwohner vo Kanada un dr Provinzialregierig vo Ontario gsi. Vo Februar bis Mai 2006 hen irokesischi Bewohner vo Ohswé:ken (Six Nations) e Streife Land bi Caledonia i Ontario bsetzt. Dr Protescht het sich gäge e Huusbauprogramm grichtet, wo vo dr Firma Henco betrybe worre isch. D'Irokese hen d'Meinig verträte, dass ihne s'Land im 18te Johrhundert gstohle worre isch un hen sich gäge s'Projekt gwehrt. Nooch mehreri, zum Teil gwalttätige, Usenandersetzige zwüsche de Irokese, dr Polizei un Yheimischi sin d'Blokade Endi Mai grüümt worre un Verhandlige ufgnumme worre. Caledonia leit im südlichi Ontario in dr Nähi vo Hamilton, über 80km vo Toronto eweg un 60km vo St. Catharines. Dr Konflikt wird oft mit dr Oka Krise vo 1990 un dr Ipperwash Krise vo 1995 vergliche, wo zu ähnlichi Konfrontatione gfüehrt hen. Im Gägesatz zum derdemols het's dismol aber kei Toti gää. Ufem Höhipunkt vo dr Krise isch e wyser Pöbel uf d'irokesischi Barikade zuemarschiert un het müesse vo dr Polizei zrugghalte werre. E Bwohner vo Caledonia het de Irokese “gönn heim!” zuegruefe, woruf e irokesischi Bsetzerinn “mer sin deheim!” zrugggruefe het. D'Wurzle vum Konflikt gönn uf d amerikanischi Revolution zrugg. D'irokesischi Langhuuskonfederation
Henri de la Tour d'Auvergne-Bouillon, vicomte de Turenne, allsits bekannt unt´r´m Nàmme Turenne (* 11. Septemb´r 1611 z Sedan; † 27. Juli 1675 z Sasbach), franzeesch´r Armeefihr´r unt´r´m Louis XIII un Kardinal Richelieu un´m "Sunnekünni" Louis XIV (Ludwig de Vierzehnt), 1643 züem maréchal de France ernannt. Uf d'Walt ko em Schloß vun Sedan en e (protestantisch!) Familli üss de hoh Aristokratie, trett´r unt´r´m Influß vun Jacques Bossuet un´m Druck vum Künnijstum züem Katholizismus eww´r un stiegt uff bis züe de heechschti Ehre. Em Drissigjohrig Kriej het´r teilg´numme an d´Schlachte vun Friburi (1644) un Alerheim (1645). 1675 folgt´r sinem alt Gejespiel´r Montecuccoli eww´r d´ Rhin. Zwei Monet lang beluure sich de zwei Heerfihr´r met ihri Armee bis am 27. Juli Turenne, als´r gràd maant, de Gegner an de gued Stell ze han, um attackiire ze kenne, an de Schlacht vun Sasbach e Köjel kriejt vum e eeschtrichisch Füsiliir. D´Stell wo´r g´schtorwe ésch, ésch noochher vum Bischof Rohan vun Strosburi köift un wie e diplomàtisch extrterritorial Gebiet b´hàndelt wore. M´r het e Monument druff beböjt, wo vor e paar Johr in e ditsch-frànzeesch Frédesmàhl umg´wàndelt wore ésch. André Michel, chevalier de Ramsay: Histoire du Vicomte de Turenne, maréchal-général des armees du roi