rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Vorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-FLÄCHEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-SEEBREITEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-VOLUMENVorlage:Infobox See/Wartung/SEELAENGE f De Schluchsee, i dr Mundart vo dr Umgäbig Schluechs oder Schlues, isch ä Stausee im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald südöschtli vom Titisee un öschtli vom Feldbärg. Dr See isch èn alte Gletschersee, wo 1929–1933 zum Stausee uuspaue worren isch. S Nutzwasser für d Wärksgruppè Schluchsee (kurz als Schluri) wörd übber s Ylaufbauwärk us èm See entnõ. In èrèn Urkundè vo 983 isch vom lacus Sluochse d Reed, 1125 wird d Schenkig vom predium Sluocse „Guet Schluchsee“ an s Chloschter St. Bläsi um 1076 bstetigt, un 1312 haißt s der sê ze Sluoze. In èrè Bullè vom 8. Oktober 1095 bstetigt dè Papscht Urban II. dè Bsitz un s Chloschtèr vo Allerhailige; dodrin haißt s In nigra silva in locis Gravenhusin et Schluochsee et monte Stouphin dictis. De Name chan aso nöd vom Woort „Schluuch“ (wil er „schluuchförmig“ sei) choo, suscht hetts i den alte Quälen und i de hüttige Mundaart ekäin Diphthong -uo- resp. -ue-. Nach ere Düütig vom Albert Krieger sell de Name vo mittelhoochtüütsch sluocht choo, wuur dän aso „See in der Schlucht“ bidüüte (das hät natüürli de chlyner See gmäint, wos vor em Stausee scho ggèè hät). Sicher isch das aber au nööd.
Dr Max Oskar Lütolf (au Lütolf-Hunkeler; * 1. Dezämber 1934 z Autishofe; † 23. Novämber 2015) isch e Schwyzer Musikwisseschaftler gsii. Dr Lütolf het anne 1967 promoviert un sich 1976 an dr Universitet Züri habilitiert. Vu 1977 bis zue syre Emeritierig anne 2000 isch der derno Profässer am Musikwisseschaftlige Inschtitut vu dr Universitet Züri gsii, glychzytig mit em Ernst Lichtenhahn. Syter anne 1984 isch er au stellverdrättende Vorsitzer vum Inschtitut fir himnologischi un musikethnologischi Studie z Köln gsii. Im Johr 1973 isch er mit dr Dent Medal uuszaichnet wore un 1986 het er dr Ehredokterwird vum Päpschtlige Inschtitut fir Chilchemusik iberchuu. 1992 isch er in d Academia Europaea ufgnuu wore. Är isch ghyrote gsii mit dr Sylvia Hunkeler. Bernhard Hangartner, Urs Fischer (Hrsg.): Max Lütolf zum 60. Geburtstag: Festschrift. Wiese, Basel 1994. Kürschners Deutscher Gelehrten-Kalender. 22. Uusgab (2009). Bd. 2, S. 2541. Dodesdaazaig vu dr Familie (Memento vom 4. März 2016 im Internet Archive), Tagesanzeiger, 26.11.2015 Institut / Geschichtliches (Memento vom 21. Juli 2015 im Internet Archive), Websyte vum Musikwisseschaftlige Inschtitut vu dr Universitet Züri, abgruefen am 3. Mai 2013. Normdate: GND: 119237660 | LCCN: n86107127 | SUDOC/IdRef: 029539552 | VIAF: 12339470
D Ayyubide (kurdisch دەوڵەتی ئەییووبی‎ Dewleta Eyûbiyan; arabisch بنو أيوب‎, DMG Banū Ayyūb oder الأيوبيون‎ Aiyūbiyūn) si e sunnitisch-muslimischi Dünastii vo kurdischer Härkumft gsi, wo vo 1171 bis 1252 z Egüpte gherrscht het. Dr Naame vo dr Dünastii chunnt vom Nadschmuddin Ayyub, em Vater vom Saladin. Wo d Fatimide in Egüpte häi afo schwecher wärde, häi d Chrüzfaarer vom Köönigriich Jerusalem iiri Aagriff versterkt. D Fatimide häi druf d Zengide wo über Sürie gherrscht häi, zu Hilf grüft. Die häi Drubbe under em Sirkuh uf Egüpte gschiggt, und dä het sich zum Wesir lo ernenne. Noch sim Dood isch si Nöwöö Saladin 1169 Wesir worde. Er het 1171 d Dünastii vo de ismailitische Fatimide-Kalif abgsetzt und die kurdischstämmigi Dünastii vo de Ayyubide gründet. Under em Saladin (1171–1193) isch Egüpte reorganisiert worde. Er het d Landwirtschaft und dr Handel gförderet und eso d Wirtschaft witer gsterkt, zum d Chrüzfaarer us Jerusalem und Palestina chönne verdriibe. Bis 1181 het er si Riich über Sürie, Obermesopotamie, dr Jemen und Nubie usdeent, sodass er dr grösst Däil vo de arabische Kärnländer regiert het. Er het denn d Chrüzfaarer am 4. Juli 1187 in dr Schlacht bi Hattin in dr Nööchi vo Tiberias entschäidend besigt
47.575958.577898Koordinate: 47° 34′ 33″ N, 8° 34′ 40″ O; CH1903: 685716 / 270094 f1 D Rhybrugg Rüèdlingè isch è Strǒssèbrugg, wo zwǜschè Rüèdlingè un Flaach dè Hochrhy sowiè d Gränz zwǜschè dè unterè Deil vum Kanton Schaffiusè un èm Kanton Züri übberschpannt. D Brugg isch für zwei Faarschtreifè un ei sitlichs Trottoir uusglait. È Fäärvobindig bi Rüèdlingè hèt woll schu im Johr 1417 exischtyrt. Zu dè Vobesserig vo dè Strõssèvobindigè zwǜschè Flaach un èm Rafzerfäld hèn im Johr 1870 diè Kantön Züri un Schaffuusè èn Vodraag übber dè Bau von èrè der Rhybrugg gschlossè. Drei Virtel vo dè Baukoschtè in èrè Höchi vo 126'000 Frankè hèt dè Kanton Züri gschprochè. S 121 Meter lange Bauwärch isch i dè Johr 1871–73 baut worrè. Als Unterbautè sin nebbè dè Widderlager drei gmauèrti Flusspfyler 7 bis 8 Meter hoch, 1,5 bis 1,9 Meter dick un 4,5 Meter breit ybaut worrè. Si sin uff dè Fels druff baut worrè. Dè Übberbau vo dè Balchèbrugg hèt vir Öffnigè mit Stützwittènè vo 27,2 Meter bi dè Endfälder un 33,3 Metern bi dè Innèfälder. Er hèt èn Wannèquerschnitt, wo uss zwei übber dè Faarbaan, sitlich aagordnetü iisernè Gitterdräger bschtandè hèt, wo 2,4 Meter hoch gsi si sin
As Dhimmi ذمّي‎ / ḏimmī bezäichnet mä in dr islamische Rächtsdradizioon Monotheiste, wo vom Staat duldet und gschützt wärde, aber en iigschränkte Rächtsstatus häi. Alli Mensche, wo weder Muslim no Dhimmi gsi si, si as Harbī („die wo zum Chrieg ghööre“) bezäichnet worde, as Völker, wo sich s Huus vom Islam mit ene im Chrieg befunde het. Im Koran chömme die nitmuslimische Religionsgmäinschafte vor: d Juude (al-yahūd bzw. banū Isrāʾīl = „d Chinder vo Israel“), d Christe (an-naṣārā), d Zoroastrier (al-maǧūs), d Sabier (aṣ-ṣābiʾa), d Mandäer und d Polytheiste (al-mušrikūn). Die, wo scho in dr Zit vor em Islam häiligi Büecher gha häi, d. h. d Tora (at-tawrāt), d Psalme (az-zabūr) und s Evangelium (al-inǧīl – immer im Singular), si d ahl al-kitāb, d „Schriftbesitzer“. „D Chinder vo Israel“ wärde im Zämmehang mit dr biblische Gschicht vom Juudedum erwäänt und au im Bezug uf d Juude in dr Umgääbig vom Mohammed, wäärend dr Begriff al-yahūd im Koran nume für d Juude vo Medina und Umgääbig verwändet wirde, wo dr Mohammed mit ene Kontakt gha het. In dr Jurisprudänz wird bi dr Daarstellig vom Umgang mit Schutzbefoolene nume d Bezäichnig al-yahūd brucht. Dr Koran nennt au witeri Schrifte: d Schriftrolle vom
47.5751548.521823Koordinate: 47° 34′ 31″ N, 8° 31′ 19″ O; CH1903: 681499 / 269946 f1 D Eglisauer Rhybrugg isch è Strõssèbrugg, wo z Eglisau übber dè Hochrhy gòt un d Hauptschtrõss 4 übber dè Stròm füürt. D Brugg isch für zwei Faarschtreifè, ein Rad- un ei Trottoir uusglait. Im Johr 2008 bassyrèd däglich 19'000 Faarzüüg s Bauwärch. È Furt i dè Nôchi vo Eglisau isch vomuètlich schu i dè Römerzit vorhandè gsi. È èrschti Holzbrugg isch um 1240 uff Voaalassig odder mit Unterschtützig vo dè Freihèrrè vo Tèngè baut worrè. D Exischtenz vo dè Rhybrugg bi Eglisau, ènèrè offenè Holzbrugg mit öppè füüf Pfòòljoch, sin im Johr 1249 urkundlich erwäänt worrè. È Erneuerig vo dè Brugg nõch èm Hochwasser isch für 1542 übberliferèt worrè. S isch è übberdachti un deilwys ygschalti Holzbrugg, deilwys mit offènè Vorbruggènè, wo vyr gmuèrti Pfyler un è Pfòòljoch uss Holz ufgfwisè. Bsunders Unterschpüèligè vo dè Bruggèfundamänt bi Hochwasser abber au Iisgang im Winter 1789 hèn zu Reparaturè a m Bauwärch gfüürt, wo mit Bruggèzoll finanzyrt worrè sin. Wôrend èm Dryssgjöhrigè Chrièg isch es zum Ybau von èrè Zugbrugg i dè èrschtè Bruggèöffnig uff Zürcher Sitè cho. Im Johr 1799 hèn französischi Truppè uff èm Rüggzug vo
Dr Benjamin vo Tudela, au Benjamin ben Jona, äigentlig Benjamín bar Jonás de Tudela (* in de erste Joorzäänt vom 12. Joorhundert in dr nordspanische Stadt Tudela, Navarra, Baskeland; † öbbe 1173 z Kastilie) isch dr bedütendst jüdisch Räisendi im Middelalter gsi. Alles was mä über en wäiss, chunnt us sim Räisebricht „Massaot Binjamin mi-Tudela“ (D Räise vom Benjamin us Tudela), won er uf Hebräisch verfasst het. Dr Benjamin isch zwüsche 1160 und 1173 über d Köönigriich Navarra und Aragonie, Süüdfrankriich (Languedoc und Provence), Italie, Griecheland und s Häilige Land bis uf Mesopotamie an d Gränze vo Persie gräist und denn witer uf Egüpte. Nitjüüdischi Autore bezäichnen e vilmol as „Rabbi“, aber usser em Buechstabe ר, won en Abchürzig für Rabbi isch und in hebräische Kwelle vor sim Naame stoot, git s käni Bewiis drfür, ass er as Rabbiner amtiert het. Über Saragossa, Tarragona, Barcelona und Girona isch er zerst in d Provence, won er d Stedt, s Wirtschaftslääbe und die jüüdische Gleerte z Narbonne, Béziers, Montpellier, Lunel, Posquières und Arles zimligt gnau beschriibe het. Z Marseille isch er uf e Schiff uf Genua und vo dört isch er über Pisa uf Rom. Z Rom isch er woorschinlig zimlig lang
Dr Petachja us Räägensburg (* z Prag 12. Joorhundert; Petachia vo Räägensburg, Petachja ben Jacob us Räägensburg) isch e jüüdische Räisende im Mittelalter gsi. Er isch vo Räägensburg uf Prag züüglet, und het vor 1187 e Räis über Pole, Kiew, d Krim (won er vo de Karäer dört wärtvolli Noochrichde häimbrocht het), witer über Armenie, Mossul, Sura, Pumbedita und Bagdad in s persische Susa gmacht. Uf em Wäg zrug isch er über Palestina und Griechland gräist. Er het sich vor allem für s jüüdische Lääbe und die jüüdische Häiligegräber intressiert. Wider dehäi häi meereri Autore, under iine dr Jehuda ben Samuel, uf dr Grundlaag vo de Notize, wo dr Petachja gmacht het, uf Hebräisch dr Räisebricht Sibbuv (Umkräisig) verfasst. Er isch 1595 zum erste Mol z Prag druckt worde und isch no witeri 24 Mol ufgläit worde. Dr Bricht isch in meereri Sprooche übersetzt worde, zum Bischbil isch 1905 e hebräisch-dütschi Usgoob erschiine. Sibbuv (Umkräisig). Prag 1595. Travels of Petachia of Ratisbon. Mit ere Übersetzig uf Änglisch vom A. Benisch. Trubner, London 1856, online. Lazar Grünhut (Hg.): Die Rundreise des Rabbii Petachja aus Regensburg. Frankfurt 1904/1905. Stefan Schreiner (Hg.): Benjamin von Tudela, Petachja von Regensburg: Jüdische Reisen im Mittelalter. Sammlung
Dr Jechiel ben Josef vo Bariis (* am Ändi vom 12. Joorhundert z Meaux; † um 1286 in Palestina) isch e Rabbiner, Talmudist und Tosafist us Nordfrankriich gsi. Dr Jechiel ben Josef isch e Schüeler vom Rabbi Juda ben Isaak Messer Leon gsi und si Noochfolger as Rosch Jeschiva vo Bariis. Er het e hufe Tosafot gschriibe. Bekannt isch er as Gegner vom Nikolaus Donin bi dr Bariiser Talmuddisputazioon vom Joor 1240 worde, wo zur erste groosse Verbrennig vom Talmud gfüert het. Er isch aber witer dr Läiter vo dr Bariiser Schuel bliibe, bis er um 1260 mit eme Däil vo sine Aahänger uf Israel usgwanderet isch und sich z Akko niidergloo het. Dört het er d Talmudschuel Midrasch ha-Gadol de-Paris gründet und isch in de spöötere 1260er Joor gstorbe. Es git aber au sonigi, wo sääge, ass er nie Alija gmacht häig und bis an sis Lääbensänd z Bariis gläbt häig. Israel Moses Ta-Shma: «Jehiel ben Joseph of Paris». In: Encyclopaedia Judaica. 2. Uflaag. Band 11, Detroit/Nöi York u. a. 2007, ISBN 978-0-02-865939-8, S. 103 (änglisch). 1286 isch s Doodesjoor noch dr Jewish Encyclopedia (1901–1906). Noch dr Encyclopaedia Judaica, 2. Uflaag (2007) isch er um 1265 gstorbe. Michael Krupp:
Dr Obadiah da Bertinoro (Rabbi Obadiah vo Bertinori, Obadja ben Abraham da Bertinoro; * öbbe 1465 z Bertinoro (Forlì); † öbbe 1515 z Jerusalem) isch en italiänische Talmudist gsi. Dr Rabbi Obadiah isch z Bertinoro Rabbiner gsi. 1486 het er über Egüpte Alija gmacht und het sich 1488 z Jerusalem niidergloo. Er het e Kommentar zur Mischna (us Raschi und Maimonides) verfasst, wo in fast alle Mischna-Usgoobe abdruckt isch. Uf em Wääg in s Globte Land het er Bricht über d Verfassig vo de Juude verfasst, wo mit iirer Objektiwidäät von ere groosse historische Bedütig für d Forscher vom östlige Juudedum si. Er beschribt, wie under de Mameluke die jüüdische Gmäinde verarmt si und immer mee vo iire Mitgliider dr Glaube vo iire Väter verloo häi. Er het au über d Karäer z Alexandria gschriibe und sä globt für Tugende, wo d Rabbinite iine vilmol abgsproche häi, und über d Samaritaner z Egüpte. Dr Obadiah het d Jerusalemer Gmäind, wo die Gmäindieltere korrupt gsi si, nöi organisiert. Für d Flüchtling, wo 1492 us Spanie gflüchdet si, het er e Jeschiva ufdoo. Louis Ginzberg: «Bertinoro, Obadiah (Yareh) b. Abraham». In: Isidore Singer (Hrsg.): Jewish Encyclopedia. Funk and Wagnalls, Nöi York 1901–1906
D Mamluke (DMG Mamlūke) oder Ghilman (DMG Ġilmān) si in e hufe islamische Herrschaftsgebiet Milidäärsklave vo zentralasiatischer oder ostöiropäischer Härkumft gsi, d. h. mäistens Türke oder Kaukasier. Under de Abbasidekalife si si e Machtfaktor worde, und häi iiri dominierendi Stellig as Generääl und Königsmacher vom 9. Joorhundert immer wider emol usgnützt, zum äigeni Dünastie und Riich z gründe. Die bäide bedütendste vo dene Riich si s Sultanat vo Delhi gsi, wo vo 1206 bis 1526 über Indie gherscht het, und s Riich vo de Bahri- und Burdschi-Mamluke z Egüpte. S egüptische Mamelukeriich het vo 1250 bis 1517 bestande. Es isch vo de Osmane underworfe worde, aber d Mamluke dört si no bis zu iirer Niiderlaag gegen e Napoleon in dr Schlacht bi de Püramiide (1798) die lokali Herscherelite bliibe und erst 1811 vom Muhammad Ali Pascha ändgültig entmachdet worde. Ulrich Haarmann: Das Herrschaftssystem der Mamluken, in: Halm / Haarmann (Hrsg.): Geschichte der arabischen Welt. Beck, Münche 2004, ISBN 3-406-47486-1 Lothar Rathmann (Hrsg.): Geschichte der Araber – Von den Anfängen bis zur Gegenwart, Band 2: Karam Khella: Die Araber im Kampf gegen osmanische Despotie und europäische Kolonialeroberung. Akademie-Verlag, Berlin 1975; 4. Auflage, Nikol, Hamburg ISBN 978-3-937872-62-9. Albrecht Fuess: Verbranntes Ufer: Auswirkungen
Dr Meshullam ben Menahem da Volterra (* vor 1443, gstorbe 1508 z Volterra) isch en italiänisch-jüüdische Kaufmaa und Räisende us Floränz gsi. Er het von ere jüüdische Familie us dr toskanische Stadt Volterra abgstammt und het z Floränz zämme mit sim Vater Menahem ben Aaron da Volterra e bedütende Edelstäihandel gfüert. D Familie da Volterra het zu de riichste Familie in dr Stadt ghöört und het e groosse Grundbsitz bi Floränz gha. So wird zum Bischbil brichdet, ass dr Meshullam en änge Fründ vom Lorenzo de’ Medici (1449–1492) gsi isch, mit em e brivate Briefwäggsel gfüert het und iim gläägentlig Wild zum Gschängg gmacht het, won er sälber döödet het. Dr Meschullam da Volterra isch vor allem bekannt für si Bricht über d Räis, won er 1481 in d Lewante gmacht het. Alessandra Veronesi: Meshullam da Volterra. In: Mario Caravale (Hrsg.): Dizionario Biografico degli Italiani (DBI). Band 73 (Meda–Messadaglia), Istituto della Enciclopedia Italiana, Rom 2009 (italienisch). Wärch vu un iber Meschullam da Volterra in dr Dytsche Digitale Bibliothek Volterra, Meshullam ben Menahem. In: Isidore Singer (Hrsg.): Jewish Encyclopedia. Funk and Wagnalls, New York 1901–1906 (englisch). Léon Poliakov: Jewish bankers and the Holy See from the thirteenth to the seventeenth century.
Im Joor 1481 het dr italiänisch-jüüdischi Edelstäihändler Meschullam da Volterra e Gschäfts- oder Bilgerräis uf Jerusalem in Palestina gmacht, und isch drbii z Rhodos, Alexandria, Kairo, Gaza und Hebron verbiichoo. Dr Meschullam het e detäijierte und sachlige Räisebricht über si Räis verfasst, und din d Stedt beschriibe, won er gsi isch, iiri Stadtbilder, Hääfe, Geböid und Verdäidigungsaalaage, d Bevölkerig und die wirtschaftlige Verheltniss. So het er zum Bischbil d Stadt Rhodos as en usserordentlig schööni Stadt beschriibe und erwäänt usdrücklig die beiidruckende Befestigungsaalaage, wo in relativ churzer Zit baut worde si, numen e Joor noch dr Belaagerig vo 1480 dur die osmanischi Armee under em Sultan Mehmed II., wo si stark beschädigt worde si. Z Alexandria het en s Süsteem vo dr Wasserversorgig und vo dr Abläitig vom Wasser us dr Stadt fasziniert. Er verzelt, ass jedes Woonhuus zwäi Zistärne häig, äini für s Drinkwasser, wo vom jöörlige Hoochwasser vom Nil ufgfüllt wurd, und äini für s Abwasser. Die Stadt Alexandria sig wäge alle dene Brünne gwüssermaasse underhöölt. E groose Däil vom Bricht isch über d Situazioon vo dr jüüdische Bevölkerig in dene Stedt. Er beschribt die jüüdische Gmäinde, wievil jüüdischi Familie dört woone und was iire sozial Status sig.
De Niklaus (Chlaus) Bigler (* 1. Februar 1949 z Wolen im Aargöi) isch en Schwyzer Gërmanischt, wo über dryssg Jaar lang Redakter bim Schwyzerischen Idiotikon gsy isch. De Bigler isch as Soo vo bëërnstämige Puuren uf eme Hoof im aargauische Freiamt uufgwachse. I s Gimnaasium isch er z Aarau, und nachanen hät er a den Uniwërsitëëte Bëërn und Wien Gërmanischtik und Musigwüsseschaft gstudiert. S Tüütschstuudium hät er na bim Paul Zinsli aagfange, aber wil dëë dänn gly emeritiert woorden isch, hät er 1978 bim sym Naachfolger, em Roland Ris, promowiert. S Theema vo synere Tokteraarbet sind d Mundaartverheltnis im aargauischen Übergangsgibiet zwüsched em weschtlichen und em öschtliche Schwyzertüütsch gsy. 1976 hät er bim «Bëërner Oortsnamebuech» (ere Gründig vom Zinsli) afa mitschaffe; 1982 isch er dänn Redakter am «Schwyzerischen Idiotikon» woorde. Gröösseri und wichtigeri Woortfamilie, won er im Wöörterbuech abghandlet hät, sind öppe Trotten, wëben, Wëg, wol, Tag-wan, Wand, Ge-wand, winken, wërben (mit ge-wërben), wërffen, Wësen, Wãt, Wuet und Zëdel. Dezue sind na s «Alfabeetisch Regischter zun Bänd I–XI» und d Bandregischter zun Bänd XV und XVI under synere Läitig uusgschaffet woorde. Näbetdure hät er sich em Archyv vom «Idiotikon» aagnaa und hät d Koreschpondänz und d Manuskript us de Früezyt
Der Albert Weber (uusgsproche Wäber oder synerzyt na Wääber; * 16. Juli 1883 z Tann bi Düürnte; † 17. Mäie 1957 z Mexiko-Stadt), isch en Schwyzer Leerer und Gërmanischt gsy. Sy züritüütsch Gramatik vo 1948 isch di eerscht umfassend und äxakt Tialäktgramatik gsy, wos vomene schwyzertüütsche Tialäkt git, und s züritüütsch Wöörterbuech, won er aagfange hät (eerschti Uuflaag usechoo 1961), hät nach de dritten Uuflaag vo 1983 en Buum vo Tialäktwöörterbüecher uusglööst, wo bis hüt umprochen isch. De Weber isch as Soo vomene Schlosser und ere Leererstochter im Zürioberland, aber as Bürger vo Wintertuur, uufgwachse. 1903 hät er am Seminaar Chüsnacht (de hüttige Kantonsschuel Chüsnacht) s Primaarleererbadänt überchoo und 1904 oder 1908 a der Uniwërsitëët Züri s Sekundaarleererstuudium abgschlosse. Sy Abschlussaarbet isch über de Rudolf Hildebrand (1824–1894) gsy, en Volchserziier und drüberuus en Mitarbäiter vom «Tüütsche (oder Grimmsche) Wöörterbuech». 1906 hät er e Stell a de Sekundaarschuel Züri-Wiediken überchoo, isch aber scho 1910 uf London, zum sys Änglisch perfäktzioniere. Wider dihäime, hät de Weber de Leererprueff wider uufgnaa, aber au es Gërmanischtik- und Anglischtikstuudium a der Uni Züri aagfange. S Tokteräxaame hät er 1918 bim Albert Baachmen abgläit; sy – erwyteret – Dissertazioon über d Luut und d Forme vom
D Gschicht vo de Juude in dr Nöizit umfasst d Gschicht vo de jüüdische Gmäinschafte und Minderhäite sit em Aafang vom 16. bis zum Aafang vom 20. Joorhundert. Die het sich in de verschiidene Kontinänt und äinzelne Ländersituazioone seer underschiidlig entwigglet. D Reformazioon im 16. Joorhundert het nid nume d Chraftverheltniss zwüsche de verschiidene christlige Gmäinschafte veränderet, si het au d Laag vo de Juude in gwüsse Regioone vo Öiropa beiiflusst. D Bedütig vo dr hebräische Litratuur für s öiropäische Gäisteslääbe het scho sit dr Rönessans zuegnoo, wo Bibelhandschrifte vo de Masorete wiiderentdeggt worde si. Näben em Tanach, dr hebräische Bible, het mä mee und mee au dr Talmud und anderi jüüdischi Wärk studiert, und das het s Aasee vom Juudedum verbesseret. Wo dr Martin Luther 1543 gsäit het, ass mä d Juude söll verdriibe oder si zur Aarbet zwinge, häi die evangelische Fürschte nit uf en gloost, und au in de katholische Länder isch die antijudaistischi Ritualmordlegände in Hindergrund dräte. Im Zitalter vo dr Geegereformazioon und de Konfessioonschrieg, wo im Drissigjöörige Chrieg iire Höhepunkt gfunde häi, si d Juude je noch Region gege hoochi Abgoobe duldet worde, oder mä het sä verfolgt, wil me bhauptet het, si täte d
As Geegereformazioon bezäichnet mä allgemäin d Reakzioon vo dr katholische Chille uf d Reformation, wo dr Martin Luther in Wittebärg aagstoosse het. Si het sich mäistens im Beriich vo dr Theologii und de Chille abgspiilt und sich uf gäistigi Usenandersetzige beschränkt. Dr Begriff Geegereformazioon bezäichnet au e Brozäss in dr römisch-katholischen Chille, wo im Zuug vom Konzil vo Trient sit öbbe 1545 brobiert het, dr Brotestantismus, wo sich politisch wie au instituzionell etabliert het, au gwaltsam mit Hilf vom katholische habsburgische Kaiser zruggzdränge. D Maassnaame vom Katholizismus si im chillepolitische und au im wältliche politische Beriich umgsetzt worde und häi d Rekatholisierig vo brotestantische Territorie umfasst. Zämme mit andere Faktore het das zum Usbruch vom Drissigjöörige Chrieg gfüert, wo aber scho bald nid vo religiööse Motiv sondern vo machtpolitische dominiert worde isch. Au noch em Westfälische Friide, wo die groosse Chille häi afo iigsee, ass mit Chrieg d Religionsfroog nid cha glööst wärde, het die katholischi Chille dr Brozäss vo dr Geegereformazioon bis ins 18. Joorhundert witer understützt. Iiri Middel si d Bekämpfig vo brotestantische Machthaaber und Länder gsi, Diplomatii, staatligi Repressioon und missionarischi Rekatholisierig. So het s Fürstbistum Baasel mit em Baadener Verdraag 1585 die reformierti Konfessioon im Birsegg
Dr Charles-Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu (dauft am 18. Januar 1689 uf em Schloss La Brède bi Bordeaux; † 10. Februar 1755 z Bariis), bekannt under em Naame Montesquieu, isch e franzöösische Schriftsteller, Filosoof und Staatstheoretiker vo dr Ufkläärig gsi. Er gältet as e Vorlöifer vo dr Soziologii, as e bedütende politische Filosoof und as Mitbegründer vo dr modärne Gschichtswüsseschaft. Für sini Zitgenosse isch er e Vordänker vo dr Ufkläärig und en erfolgriiche belletristische Autor gsi, aber in dr Gäistesgschicht isch er vor allem as e gschichtsfilosofische und staatstheoretische Dänker vo Bedütig, wo au hüte uf aktuelli Debatte en Iifluss het. Si Brinzip vo dr politische Gwaltedäilig, wo hüte in Demokratie wenigstens as Grundsatz gang und gääb isch, isch zum erste Mol 1755 in dr Verfassig vo dr churzlääbige Republik Korsika, wo scho 1769 undergange isch, iigfüert worde. Mee Erfolg het s as Grundstäi vo dr Verfassig vo de Veräinigte Staate vo Amerika gha, wo sit em Joor 1787 in Chraft isch. In dr französische Verfassig vo 1791 isch si aber nid umgsetzt worde. De l’esprit des loix (1748), dt. Vom Geist der Gesetze. Reclam, 1994, ISBN 3-15-008953-0. Vom Geist der Gesetze I und II
47.5776138888898.5103777777778Koordinate: 47° 34′ 39″ N, 8° 30′ 37″ O; CH1903: 680634 / 270207 f1 D Eglisauer Ysèbaabrugg (au Rhybrugg Eglisau) isch è eingleisigi Ysèbaabrugg übber dè Rhy weschtlich vo dè Schwizer Stadt Eglisau. Si füürt d Baanschtreggi vo Büli nõch Schaffuusè über de Fluss un isch i dè Johr 1895 bis 1897 durch diè dòmòligi Schwizerischi Nordoschtbaan für 980'000 Schwizer Frankè baut worrè. D Brugg hèt è Gsamtlängi vo 457 Meter un è Höchi vo 50 Meter übber m Rhy. S Bauwärch isch è iisernè Fachwärchbrugg, welli uss èrè 90 Meter langè un 9 Meter hochè gniètetè, doppletè Ständerfachwärchkonschtruktion bschtòt, wo vo dè Guètèhoffnigshüttè gliferèt worrè isch. D Fachwärchsbrugg isch nõch dè Fèrtigschtellig mit èrè Schotterwannè uusgschtattet worrè. D Montage hèt füüf Mönèt duèrèt un hèt öppè ei Drittel vo dè Gsamtkoschtè uusgmacht. Nebbè m Mitteldeil stôn uff dè rächtè Rhysitè zwölf mit kalchschtei vo de Lägèrè gmuèrti Steibögè, dènnè ir Gwölbe jewyls è lichti Witti vo 15 Metern uffwysèd. Uff dè linkè Rhysitè, wo s Viadukt im Grundriss bogè isch, sin nüü Steibögè, ebbèfalls mit 15 Meter Öffnigsbreiti, vorhandè. Nõch dè Inbedrybnaam vo dè Brugg isch a dè beidè Gewölbe nebbè dè Hauptöffnig Senkungè un Riss am Scheitel festgschtellt