rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Kànton Giromagny ìsch e Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté. Dr Höiptort ìsch Giromagny. Zem Kànton ghere 22 Gmeine: Auxelles-Bas Auxelles-Haut Chaux Évette-Salbert Giromagny Grosmagny Lachapelle-sous-Chaux Lepuix (Lepuix-Gy) Petitmagny Riervescemont Rougegoutte Sermamagny Vescemont
Dr Kànton Grandvillars ìsch e Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté. Dr Höiptort ìsch Grandvillars. Zem Kànton ghere 33 Gmeine: Boron Bourogne Brebotte Bretagne Chavanatte Chavannes-les-Grands Froidefontaine Grandvillars Grosne Méziré Morvillars Recouvrance Suarce Vellescot
Dr Kànton Offemont ìsch bìs 2015 a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté gsìn. Dr Höiptort ìsch Offemont gsìn. Verdratter ìm conseil général vum Départements ìsch zitter ànne 2011 dr Dominique Retailleau gsìn. Bìs zem Johr 1967 hàt s Gebiet zem ehmolige Kànton Belfort ghert. Wie dar ufgedeilt worre ìsch, ìsch s zerscht Deil vum Kànton Valdoie gsin. Ànne 1984 Ìsch üs dr Gmeine Offemont, Vétrigne un Roppe zamme mÌt dr Gmei Éloie üs em Kànton Giromagny dr näi Kànton Offemont gebìldt worre. Zem Kànton han vier Gmeina gheert: Éloie Offemont Roppe Vétrigne
Dr Kanton Rougemont-le-Château ìsch bìs 2015 a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté gsìn. Dr Höiptort ìsch Rougemont-le-Château gsìn. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch dr Didier Vallverdu gsìn. Dr Kànton Rougemont-le-Château ìsch ànne 1871 entstànde, wie d vier frànkophone Gmeine Rougemont, Romagny, Leval un Petitefontaine vum Kànton Masevaux àbdrannt worre sin, wie noch em Ditsch-Frànzesche Kriej mìt em Elsàss zem Ditsche Richt kumme ìsch. Ìm Johr 1984 sìn no d Gmeine Felon, Lachapelle-sous-Rougemont un Saint-Germain-le-Châtelet vum Kanton Fontaine, un öi Anjoutey, Bourg-sous-Châtelet, Étueffont un Lamadeleine-Val-des-Anges vum Kànton Giromagny zem Kànton Rougemont-le-Château kumme. Zem Kànton han zwelf Gmeina gheert: Anjoutey Bourg-sous-Châtelet Étueffont Felon Lachapelle-sous-Rougemont Lamadeleine-Val-des-Anges Leval Petitefontaine Romagny-sous-Rougemont Rougemont-le-Château Saint-Germain-le-Châtelet
Dr Kànton Valdoie ìsch e Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté. Dr Höiptort ìsch Valdoie. Dr Kànton Valdoie ìsch erscht ànne 1967 gebìldt worre, wie dr ehmoli Kànton Belfort ufgedeilt worre ìsch. Ìm Jahr 1984 sìn d Gmeine Offemont, Vétrigne un Roppe vum Kànton Valdoie àbdrannt worre un zem näi gegrìndte Kànton Offemont kumme. Zem Kànton ghere àcht Gmeine: Cravanche Essert Valdoie
Dr Kànton Belfort-Centre ìsch bìs 2015 a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté gsìn. Dr Kànton ìsch üs me Deil vun dr Stàdt Belfort bstànde. Verdratter ìm conseil général vum Départements ìsch zitter ànne 1992 dr Damien Meslot gsìn. Dr Kànton ìsch ànne 1967 entstànde, wie dr friejer Kànton Belfort ufgedeilt worre ìsch. 1961-1967: M. Dietsch (MRP/CD) 1967-1973: M. Dantzer (PS) 1973-1975: M. Clerc (UDR) 1975-1979: M. Garot (UDF-CDS) 1979-198: Lucien Couqueberg (PS) 1985-1992: Philippe Garot (UDF-CDS/DVG) zitter 1992: Damien Meslot (PPR)
Dr Kànton Belfort-Est ìsch bìs 2015 a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté gsìn. Dr Kànton ìsch üs me Deil vun dr Stàdt Belfort bstànde. Verdratter ìm conseil général vum Départements ìsch zitter ànne 1998 dr Christophe Grudler gsìn. Dr Kànton ìsch ànne 1967 entstànde, wie dr friejer Kànton Belfort ufgedeilt worre ìsch. 1961-1967: Xavier Bauer (UNR/DVD) 1967-1979: Jean Bailly (UDR/RPR) 1979-1992: Jacques Bichet (UDF) zitter 1998: Christophe Grudler (DVD/MoDem)
Dr Kànton Belfort-Nord ìsch bìs 2015 a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté gsìn. Dr Kànton ìsch üs me Deil vun dr Stàdt Belfort bstànde. Verdratterin ìm conseil général vum Départements ìsch zitter ànne 1998 d Marie-José Fleury gsìn. Dr Kànton ìsch ànne 1967 entstànde, wie dr friejer Kànton Belfort ufgedeilt worre ìsch. 1967-1979: Émile Géhant (SFIO/PS) 1979-1985: M. Walter (PS) 1985-1992: Denis Allimant (PS) 1992-1998: Lionel Courbey (UDF) 1998-2011: Jean-Claude Chérasse (PS) zitter 2011: Marie-José Fleury (PS)
Dr Kànton Belfort-Ouest ìsch bìs 2015 a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté gsìn. Dr Kànton ìsch üs me Deil vun dr Stàdt Belfort bstànde. Verdratter ìm conseil général vum Départements ìsch zitter ànne 1979 dr Christian Proust gsìn. Dr Kànton ìsch ànne 1967 entstànde, wie dr friejer Kànton Belfort ufgedeilt worre ìsch. 1955-1958: Hubert Metzger (Rad.-UP) 1958-1966: Dr Marcel Braun (MRP) 1966-1979: Michel Dreyfus-Schmidt (FGDS/PS) zitter 1979: Christian Proust (PS/MDC/MRC)
Dr Kànton Belfort-Sud ìsch bìs 2015 a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté gsìn. Dr Kànton ìsch üs me Deil vun dr Stàdt Belfort bstànde. Verdratter ìm conseil général vum Départements ìsch zitter ànne 2008 dr Samia Jaber gsìn. Dr Kànton ìsch ànne 1982 gebìldt worre. 1982-2008 Gilberte Marin-Moskovitz (PS/MDC) zitter 2008: Samia Jaber (MRC)
i1i3i7i10i12i14i16i16i16i18 Dr Bahnhof Basel Dreispitz (bedriibligi Bezäichnig S-Bahn-Haltstell Dreispitz) isch äine vo de säggs Bahnhöf uf em Stadtgebiet vo Basel. Er befindet sich im Dalbe Kwardier im sogenannte Dreispitzareal, ganz nooch zum Bahnhof Basel St. Jakob. D Station wird vo dr Linie 3 vo dr Regio S-Bahn Basel bedient. D Bahnhofsaalag isch vom Archidekturbüro Steinmann & Schmid Architekten entworfe worde. Es het nid wenig Widerstand in dr Bevölkerig gee gegen e Bahnhof, er isch aber 2005 drotz allem baut worde und im Mai 2006 in Bedriib gnoo worde. Er isch Däil vom Bahnnetz vo dr Regio S-Bahn Basel. 2008 het dr Bahnhof dr Brunel Award vo dr Watford Gruppe überchoo und dr Neubaubriis vom Basler Heimetschutz. Projektbeschreibung des Architekturbüros (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.steinmann-schmid.ch (PDF-Datei; 1,83 MB) SBB Brunelawards-Eingaben 2008. Archiviert vom Original am 11. September 2009; abgruefen am 2. Oktober 2011. Chronik der Regio-S-Bahn Basel Archivlink (Memento vom 21. Juli 2014 im Internet Archive)
i1i3i7i10i12i14i16i16i16i18 Dr Bahnhof Basel St. Jakob isch eine vo de säggs Bahnhöf uf em Gebiet vo dr Stadt Basel. Er befindet sich im Dalbe-Kwardier grad näben em Joggeli Park im Sportzentrum St. Jakob. Dr Bahnhof het nume äi Gläis und dient hauptsächlig as Haltstell für Pändlerzüüg zum Bahnhof Basel SBB an de Dääg, wo dr FC Basel Häimspiil het (Joggeli-Shuttle). Sältener wird er für uswärtigi Stadionbsuecher brucht für diräkti Zugverbindige zu ihre Heimetstedt. Währed dr Fuessball-Europamäisterschaft 2008 isch dr Bahnhof hüfig für Pändlerverbindige brucht worde. Sust git s braktisch käini Verbindige an s nazionale Bahnnetz und er zelt dorum as en Art Gäisterbahnhof.
i7i11i12i13i15i16i16i18 Dr Bahnhof Basel St. Johann isch eine vo de säggs Bahnhöf uf em Gebiet vo dr Stadt Basel. Er befindet sich im Santihans-Kwardier in dr Nööchi vo dr Nordtangänte und wird zurzit vo dr SBB brucht. Wil er schlächt an s Bahnnetz aabunden isch und s dorum wenig Zugverkehr im Bahnhof het, het er dr Ruef vom ene Gäisterbahnhof. Sit Aafang 2009 isch dr Bahnhof aber mit ere Haltstell vor em Hauptgebäud diräkt an s Dramnetz (Linie 1 und 21) vo dr BVB aagschlosse und sit em Septämber 2009 halten 18 zuesätzligi S-Bahn-Züüg im Bahnhof Basel St. Johann. D Zuglinie goht vo Basel SBB in Richdig Saint-Louis/Mülhuuse und chunnt noch öbbe fümf Minute am Bahnhof St. Johann aa. 1840 isch d Däilstrecki Mülhuuse-Saint Louis vo dr Iisebahnlinie vo Stroossburg uf Basel, wo d Compagnie du chemin de fer de Strasbourg à Bâle baut het, iigweiht worde, und bis 1841 sich dr französisch Däil vo dr Linie fertig gsi. S het denn no drei Johr brucht für die letschte baar Kilometer bis zur Basler Stadtmuure und für s Iisebahndoor, und denn het dr Archidekt Friedrich uf em Schällemättli in dr Stadt sälber non e Bahnhof müesse baue. Es het dört
i7i11i12i13i15i16i16i18 Dr Bahnhoof Basel SNCF (au Bâle SNCF, Französische Bahnhoof, sältener Elsässerbahnhoof) isch äine vo de säggs Bahnhööf uf em Gebiet vo dr Stadt Basel. Dr Bahnhoof isch e Gmeinschaftsbahnhoof mit em Bahnhof Basel SBB und isch em aagliideret. Er het aber en äigeni Perronhalle mit äigene Gläis und es het e Zollbarriere zwüschen em und em SBB Bahnhoof. Am 6. März 1838 het mä aagfange d Iisebahnlinie vo Stroossburg uf Basel baue, dr Chemin de fer de Strasbourg à Bâle (StB). Sofort het d Basler Regierig en Iisebahnkommission iigsetzt und die het d Möglikeit studiert, d Bahnstrecki bis in d Stadt z verlengere. Im Mai 1840 het d Regierig en entsprächends Konzessionsbegehre vorgläit überchoo. Am 25. Oktober 1840 isch d Bahnstrecki Stroossburg–Saint-Louis eröffnet worde und d Elsässerbahn isch fast scho bis an d Schwizer Gränze choo. In dr Basler Regierig het mä heftig über d Froog diskutiert, öb dr Bahnhof innerhalb oder usserhalb vo dr Stadtmuure sött baut wärde. Am 22. Januar 1841 het dr Groossi Root vo Basel beschlosse, ass dr Bahnhoof intra muros (innerhalb vo de Muure) baut wurd. Es si bolitischi, religiöösi und städtebauligi Argumänt für und gege sone Aalaag in de Diskussione uffchoo, wil Basel
S Biili oder d Iime (Apis mellifera; alemanischi Näme), mengisch zur Underschaidig vo Wildbiili au Europäisches Hungbiili gnennt, isch e Huustier, wo zu de Insekte ghört. Biili wered ghalte um Hung und Wachs z gwüne. Dezue spiled si e wichtigi Role as Bistoiber vo Kultur- und Wildpflanze. S gitt meriri Underarte, i de Schwiiz isch s Dunkli Europäische Biili (Apis mellifera mellifera) haimisch, wo guet de chalti Winter vertrait. Di ursprünglichi Haimet vo de Wildform isch vermuetli i Chliiasie, wo d Kulturform vor öppe 7000 Joor züchtet woren isch. Hüt isch s Hungbiili weltwiit verbraitet, d Wildform selber chunnt nüme vor, woll gits aber verwildreti Völcher. S Biili het en ovaale Chopf mit Füeler, grosse Facettenauge, wo au im UV-Biriich gsie chönd. D Brust und de Hinderliib isch länglich und bruu. A de geel bihoorte Brust sind di sechs Bai agmacht. De Hinderliib isch schwarz, jedes Segment het hine e helle Straiffe, so ass de Hindertail gstraifflet uusgsiet. D Flügel sind dorsichtig. D Wiibli hend am Hinderliib e Stachel mit eme Widerhooge, bim Wiisel isch de zugunste vom Legapparat weniger guet uusbildet. Wen e Biili e Warmblüeter anglet, bliibt de Stachel wegem Widerhoogge i de Huut stecke und werd us
Falter oder Schmetterling (Leptidoptera; alemanischi Näme) sind en Ornnig vo de Insekte. Si bildet 127 Familie und zälet weltwiit öber 180000 Arte; i Mitteleuropa chömed rund 5000 Arte vor. Falter mached e Metamorphose döre. Im erste Lebesstadium sind si Raupe, den verpuppet si sich und lebed deno im letschte d Stadium als Falter. Sproochlich werd zwösched tagaktiive Summervögel (oder Pfifolter) und nachtaktiive Flipper underschide. Aber au d Motte ghöred dezue und vili tagaktiivi Falterarte, wo nöd as Summervögel agluegt wered. Summervögel (Pfifolter) flüüged em Taag und sind maist höbsch bunt und spilet i de Fantasii vo de Mensche e gwüssi positivi Role. Flipper flüüged z Nacht und sind eener groilich oder brüünlich. I de menschliche Fantasii wered si mengisch mit negatiive Aigeschafte verbunde. Motte oder Schabe hend meriri Arte, wo vo de Mensche uusdrücklich as Schädlig agluegt wered. Biologisch isch die Iitailig aber nöd ganz korrekt und drumm gits hüt kai wösseschaftlich anerchannti Näme mee för d Gruppe vo de Summervögel (früener Diurna) oder de Flipper (früener Phalaena). D Falter wered i vier Underornnige und 127 Familene iitailt. Di vier Underornnige sind: Zeugloptera Aglossata Heterobathmiina Glossata Falter sind uf Pflanze aagwise. Si chömed i Waldliechtige und am Waldrand vor, uf
Summervögel oder Pfifolder (alemanischi Näme) sind e Gruppe vo Falter, wo dör de Tag döre aktiv sind. Si hend hüüffig farbigi Flügel mit uuffällige Muster. Mit eme Suugrüssel suuged si Blüetesaft uuf und spiled i de Bistoibig vo Pflanze e wichtigi Role. I de Schwiiz sind öppe 200 Summervogelarte bikannt. I de wösseschaftliche Systematik bildet si kai aigni Gruppierig und hend drum au kai wösseschaftlichi Bizaichnig. Zo de Summervögel ghöred meriri Famili: Bloilig (Lycaenidae): mereri Totzed Arte i Mitteleuropa Wörfelfalter (Nemeobiidae): ai Art i Mitteleuropa Dickchopffalter (Hesperiidae): öppe zwai Totzed Arte i Mitteleuropa Ritterfalter (Papilionidae): mit 6 Arte i Mitteleuropa Edelfalter (Nymphalidae): öppe drai Totzed Arte i Mitteleuropa Augefalter (Satyridae): öppe drai Totezed Arte i Mitteleuropa Wiisslig (Pieridae): öppe zwai totzed Arte i Mitteleuropa Himmelblaue Bloilig Polyommatus bellargus Dunkle Dickchopffalter Erynnis tages Apollo Parnassius apollo Alpe-Apollo Parnassius pheobus Schwalbeschwanz Papilio machaon Rüebliraupe vom Schwalbeschwanz Pfauenaug Inachis io Tüüfels-Chatz vom Pfauenaug Truurmantel Nymphalis antiopa Rauppe vom Truurmantel Alpe-Wiislig Pontia callidice Groosse Wiislig Pieris brassicae Chabiswurm vom Wiisslig Zitroonefalter Gonepteryx rhamni Rauppe vom Zitroonefalter
De Schwalbeschwanz (Papilio machaon; alemanischi Näme) isch e groosse Summervogel, wo zo de Ritterfalter ghört. D Raupe werd Rüebliraupe gnennt. Vom Schwalbeschwanz gits meriri Underarte. De Schwalbeschwanz isch en uuffälige schööne Summervogel, wo öppe 45 mm lang werd und e Spannwiiti vo 65 bis 75 mm het. Sini Flügel sind hellgeel mit ere schwarze Musterig, d Hinderflügel hend e blaue Straiffe und je ann roote Tupfe. D Hinderflügel hend je e spitze Uusloiffer. ♂ ♂ △ ♀ De Schwalbeschwanz isch i ganz Europa verbraitet, ussert uf Irland und z Schottland. Er mag Magerwise, Waide, und Gmüesgärte und isch au am Waldrand z finde. Er suugt am liebste a Hungsügler (Trifolium pratense), Chetteleblueme (Taraxacum officinale) und Tistle (Carduus).) De Schwalbeschwanz schlüüfft im Aprile us de bruune Puppe. S Wiibli lait im Mai d Aier ainzeln uf Blätter vo Doldegwächs (Apiaceae). Di tagaktive Raupe schlüüffet nochere Wuche und verpuppet sich e Monet spööter. Noch drai Wuche schlüüfft di zwoot Faltergeneratio. Die isch i de Regle grösser as die erscht und hett chräftigeri Farbe. Im Augste lait die wider Aier und d Raupe verpuppet sich im September und bliibt öber de Winter a Pflanzestengel hange, bis in uusgeende Aprile ine. I warme Herbst
D A35 ìsch d Autostroß wo durch s Elsàss fiahrt, zwìscha Norda und Süda, ungfahr pàràllel àm Rhii. Dia Autostroß heißt „D Elsassischa“. 's ìsch eina vu da saltena Autostroßa ìm Frànkrìch wo gànz ummasunscht sìn. Àm And, gega Bàsel, ìsch Saint-Louis d letschta frèia Üssfàhrt; noochhar kummt ma àn d schwitzer Granza, wo ma d schwitzra Autostroß-Vignette müeß hàà. Dia Autostroß ìsch nìt privàt, sa gheert ìm Stààt. D Nummeriarung vu dr A35 ìsch komisch: vu Lüterbürri bis Herdt gehn d Üssfàhrta Nummer àwa bis uf 49; dernoh ìsch a Strecka wo sìch mìt dr A4 Autostroß teilt (uf 9 Kilometer làng), d Nummer stiiga vu 49 bis 51; vu Stroßburri àb, fàngt's wìder àà àm Nummer 1. bis 37. gega Bàsel. Z Härdt lìnkt d A35 mit dr frànzeescha A4 Autostroß, wo uf Lothrìnga fiahrt. Z Lüterburri lìnkt d A35 mìt dr ditscha B9 Stroß. Z Sàuisha, nooch vu Milhüsa, ìsch d Kritzung mìt dr frànzeescha A36 Autostroß. 's ìsch a sahnswartiger Bàui, uf drèi Ewena. vu Milhüsa gega Bàsel uf dr A36 (Oschta-Weschta) Z Bàsel lìnkt d A35 mìt dr schwitzra A3 Autostroß. 59 Schaiwert Lüterbürri Waisseburch (0.5 km) 58 Schaffhüse Wínzebàch Minichhause Modere (7 km) 57
S Pfauenaug (Aglais io; Syn.: Inachis io; alemanischi Näme) isch e groosse Summervogel und ann vo d hüüffigste haimische Summervögel. D Raupe wered Tüüfels-Chatze gnennt. S Pfauanaug chunnt i ganz Europa vor und feelt nume im nördlichs Skandinavie. Es lebt am Waldrand, i Waldliechtige, Pärk, Gärte und Füechtpiet. Er sugt vor alem a de Blüete vo Wasserdost (Eupatorium), Holder (Sambucus), Tistle (Carduus), Gaisszötteli (Centaurea). S Pfauenaug werd 35 mm lang und het e Spannwiiti vo 55 bis 65 mm. Es isch e röötsch-bruune Summervogel mit uuffälige blaue Tupfe uf jedem Flügel, wa an Auge erinneret. D Auge uf de Vorderflügel hend ono rooti und geeli Stele. Tagpfauenauge △ Tagpfauenauge De Falter chunnt im Früelig us de Winterstarri und lait sini Aier im Mai a d Undersiite vo Brenessle (Urtica), wo d Raupe zwoo Wuche spööter druus schlüffet. Nocheme Monet tüend si sich verpuppe. D Puppe hanged a Pflanzestengle und de Falter schlüfft noch zwoo oder drai Wuche im Juli. De Falter öberwinteret i Wurzelstöck, hoole Bömm oder Holzbiigene und i chüele Rüüm, z. B. im Estrich oder Tene. D Raupe vom Pfauenaug werd Tüüfels-Chatz gnennt. Si wered 40 bis 45 mm lang und sind schwarz und hend langi Stachle. Si
D Anna Schnidenwind, geb. Trutt (* um 1688 z Wyhl am Kaiserstuehl; † 24. April 1751 z Ändinge am Kaiserstuehl) isch eini vu dr letschte Fraüe gsii, wu z Ditschland as Häx effentlig hiigrichtet wore sii. Si isch am 24. April 1751 z Ändinge am Kaiserstuehl im Brisgaü zerscht verdrosslet und drno verbrännt wore. Dr 63 Johr alte Biiri isch e Pakt mit em Deifel un Brandstiftung vorgworfe wore. Si isch verantwortlig gmacht wore fir d verheerend Brunscht z Wyhl am 7. März 1751, wu d Großdeil vu dr Ortschaft zerstert gha het. Si het zuegää, dass si dr Brand wohl bim Abraike vu ihrem Vih uusglest gha het un isch derno gfolteret wore, bis si zuegää ghat het, ass si ne Häx sej. Anna Schnidenwind geborene Trutt (Broschüre), Endingen, 2001 Anna Schnidenwind im dütschsprochige Wikisource Klaus Graf: Der Endinger Hexenprozess gegen Anna Trutt von 1751 uf academia.edu abgruefen am 14. Jänner 2019
S Badisch Dagblatt (BT) isch e Dageszittung fir dr Landgreis Raschti un d Stadt Bade-Bade, wu z Bade-Bade erschint. Si unterhaltet vier Lokalredaktione z Bade-Bade (Badener Tagblatt), z Raschti (Rastatter Tageblatt), z Gaggenau (Der Murgtäler) un z Bihl (Bühlot-Acher-Kurier). D Uflag litt zurzitt bi rund 32.207 Exemplar.. Chefredakteur isch dr Markus Langer. S Badisch Dagblatt isch anne 1951 üs em Zämmeschluss vu dr Zittunge Südwest-Echo (Raschti) un Badener Tagblatt (Bade-Bade) firigange S Badener Tagblatt isch ürspringlg unter em Name Anzeigenblatt für die Großherzogliche Stadt Baden im Johr 1811 as Kür- un Aazeigezittung grindet wore. Anne 1941 het d Zittung wäg em Krieg nimmi derfe erschine, dr Verdrib isch drno im Mantel vum Völkische Beobachter erfolgt. Im Aügschte 1945 het s Badener Tagblatt as erschti Dageszittung in dr franzesische Besatzungszone e Lizänz bikumme. S Südwest-Echo geht zruck uf s Rastatter Wochenblatt üs em Johr 1803. Dr Verlag, d Badisches Tagblatt GmbH, git aü zwo koschtelosi Wuchezittunge rüs, s Wochenjournal (WO) (mit ere Uflag vu rund 162.000 Exemplar) un s WO am Sonntag (Uflag rund 127.500). Druckt wäre d Verlagsprodukt bi dr Greiserdruck GmbH & Co. KG z Raschti. no IVW, dritts Quartal 2016, Mo–Sa (Detail un Quartalsverglych uf ivw.eu) Badisches Tagblatt
Dr Rudolf Paul (* 30. Juli 1933 z Kirchheim ondr dr Teck; † 1. April 2021) ischt a deitscher evangelischr Pfarrer gwäa, wo sich em Schwôbalendle durch seine em schwäbischa Dialekt ghaldene Goddesdenscht ond als Ibrsetzr vo dr Bibl ens Schwäbische an Nama gmacht hôt. Dr Rudolf Paul ischt em Jôhr 1933 z Kirchheim ondr dr Teck uf d Welt komma. Nôch seira Schualzeit hôt’r sich am Babdischda-Seminar en Hamburg zom Theologa ausbilda lau. Neabaher isch’r noh Gaschtheerer bei de Vorleasonga vo dr theologischa Fakuldeet an dr Uni gwäa. Wia-nr mit seim Studiom ferdich gwäa ischt, hôt’r bei dr Babdischda-Gmoid em schleswig-holsteinischa Ratzeburg sei erschda Stell als Pfarrer kriagt. Deet isch’s iblich gwäa, dass manche Pfarrer emmr môl wiidr em Goddesdenscht uf Pladddeitsch predigt ond so mit ihrer Botschaft au Leit erreicht hend, wo et so arg mit dr Kirch vrbonda gwäa send. Des hôt uf da Rudolf Paul an graußa Eidruck gmacht. Drom hôt’r sich vorgnomma, s Gleiche mit-em schwäbischa Dialekt zo probiira, wenn’r amôl wiidr en seira Hoimet ischt. Zäa Jôhr schbätr isch’s nô soweit gwäa: En dr Zeit vo seira erschda wirdabergischa Pfarrstell z Kuacha em Landkreis Gebbenga hôt’r ôôgfanga, d Weihnachtsgschicht us-em Lukas-Evangeliom ens Schwäbische zo
D Rosalie Küchler-Ming (* 3. Jenner 1882 z Sarnä; † 24. Brachet 1946 oi z Sarnä) isch ä Obwaldner Heimatschriftschtelleri gsi. Uf d Wäld cho isch d Rosalie Ming 1882 z Sarnä. Irä Vatter isch dr Dokter, Politiker und Mundartdichter Peter Anton Ming gsi. 1904 hed si mid em Jurischt Josef Küchler, em Chiächler Sepp, ghiraate. Zämä hend si fiif Chind gha. D Rosalia Chiächler-Ming hed z Sarnä ä Wiisswaaräladä gfiärd. 1920 hed si mid dr Wiähnachtsgschicht «Das Schaukelpferd und die kleinen Engelein» zerschtmal literarisch uf sich uifmerksam gmachd. Irä Durchbruch als Schriftschtelleri isch 1923 mid em Mundartluschtschpil «Dr Amerikaner» erfolgd. Dä Fiifakter isch imenä Obwaldnerdiitsch ghaltä, wo oi scho fir diä damaligi Ziit ä chli altertimlich gsi isch. Si sälber hed diä Schpraach als «urchig» bezäichned. Schuscht hed si meischtens uf Schriftdiitsch gschribä. I irer Schpraach gfindid sich aber immer wider Elemänt us em Dialäkt. Wirklich bekannt wordä isch si aber mit irnä historischä Romään. I dr Lauwisertrilogie (1935–39) hed si Iblick ggä is Läbä vo Lungrä im 19. Jaarhundert. So beschriibd si eppä, wiä dr Lungerersee abgsänkd wordä isch, so das mä hed chennä zuäsätzlichs Land gwinnä. I irem Buäch «Unseres lieben Herrgotts Orgel» gahds umä Bruäder Chlois.
Pfersee isch a 4,4 km² groaßer Schtodtdoil vo Augschburg und isch mit ra Aiwohnerzoahl vo ca. 20.000 Lait oine vo der greschde Stadtbezirke. S Woahrzeicha vom Bezirk isch d Herz-Jesu-Kirch. Bis 1911 war Pfersee a oagne Gmoand. Im Oschte vom Stadtbezirk fliasst d Wertach. Commons: Augsburg-Pfersee – Sammlig vo Multimediadateie d Website vo Pfersee
Oberhause isch a 7,13 km² groaßer Schtodtdoil vo Augschburg und hoad ca. 22.000 Aiwohner. S Woahrzeicha vom Bezirk isch s Gaswerk Augschburg. Am nördlichschta Punkt vom Bezirk fliesst d Wertach in dr Lech. Marianne Schuber: Geschichten aus dem alten Oberhausen. context verlag Augsburg, Augsburg 2011, ISBN 978-3-939645-41-2. Marianne Schuber: Oberhauser Chronik. Selbstverlag, Augsburg 1986. Commons: Augsburg-Oberhausen – Sammlig vo Multimediadateie Detaillierter Strukturatlas der Stadt Augsburg (PDF-Datei; 25,2 MB)
S Surselvisch (sur. oder romontsch sursilvan, au Surselvischi Sprooch, Oberländisch oder Oberländer Romanisch, friener au „Churwelsch“) isch eis vo de fümf Idiom vùm Rätoromanische, ùn wird im Bündner Oberland im Vorderrhydaal gschwätzt. Es isch mit öbe 18'000 Sprecher (Volchszäälig 2000) mit Abstand (aa zweiter Stell isch s Vallader mit 6'500 Sprecher) des romanischi Idiom wo am meischte Sprecher het. De Name Sursilvan bedütet ‚ob em Wald‘, ùn beziegt sich ùff de Flimser Wald. S Surselvisch wird im grööschte Deil vùm Bündner Oberland, de Surselva, gschwätzt. Scho immer dütschsproochig sin aber d Walserdörfer Obersaxe, Valsch, St. Martin ùn s Safiental mit de Gmeie Valendas, Versam, Tenna ùn Soofia. Usserhalb vùm Bezirk Surselva ghört au no Flims zum Surselvische Sproochbiet. Dernäbe isch s Surselvisch in Deil vùm Sutselvische Sproochbiet als Schriftsprooch bruucht worde. Wo 1944 e eigni Sutselvische Schriftsprooch gschaffe worde isch, sin die Gmeie Bonaduz, Rhäzüns, Ems ùn Trins im Bezirk Imbode bim Surselvische blybe. Im Rescht vo de Sutselva isch sowiiso vor allem Dütsch als Schriftsprooch bruucht worde. Dernäbe isch s Surselvisch au im Oberhalbstei langi Zyt als Chilchesprooch bruucht worde. Vo dänne Gmeie wo traditionell Surselvisch gschwätzt wird, hen hüt no di meischte e romanischi Mehrheit. D Ussnaame sin