rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Kànton Schirmeck ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Molse im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin. Dr Kànton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Schlettstàdt grindet worre. 1795 ìsch dr Kànton em Département Vosges un em Dischtrikt Saint-Dié züegordnet worre. We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Saint-Dié (Vosges) nej züegschnitte worre. Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Molse un dodemét wéder zem Bezirk Unterelsàss ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Molse. We s Elsàss im Zwete Waltkriej bsetzt gsin ésch, hàt s bi Schirmeck zwei nàtionalsozialistische Làjer gan: S KZ Nàswil-Struthof ìsch vun 1941 bìs 1944 s einzi Konzentrationslàjer z Frànkrich gsin, s Sicherungslàjer Vorbruck-Schirmeck ìsch vun 1940 bìs 1944 fér d Umerziehung vun Elsasser un Lothringer gsi, we Wéderstànd gleischtet hàn. Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora. Ém e Deil vum Kànton Schirmeck redt mer ken Elsassisch sundern Welche. Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Lorquin ìm Arrondissement Sarrebourg ìm Département Moselle (Lothringe) un
Dr Thomas Müntzer (au Münzer, * um 1489 z Stolberg (Harz); † 27. Mai 1525 bi Mühlhuuse z Thüringe) isch en evangelische Theolog und Revolutionär in dr Ziit vom Buurechrieg gsi. Dr Müntzer isch as Priester e engagierte Ahänger und Bewunderer vom Martin Luther gsi. Aber er isch nit nume gege die geistligi Obrigkeit gsi, wo vom Papst beherrscht worden isch, sondern au gege die wältligi Ordnig, wo ständisch prägt gsi isch. Wäge sine radikale, sozialrevolutionäre Besträbige und siiner spiritualistische Theologi, wo sich in vile kämpferische Text und Predigte spiegle, het sich dr Luther am Afang vom Buurechrieg vom Müntzer distanziert. Dr Müntzer isch 1486 oder 1489/1490 (me weiss es nit genau) z Stolbärg in dr Harz uf d Wält cho. Bevor er sich 1506 an der Universität Leipzig immatrikuliert het, het er vermuetlig sit 1501 z Quedlinburg gwohnt. Noch sächs Johr z Leipzig het er sich 1512 an der Universität Viadrina zu Frankfurt an dr Oder iigschriibe. Me weiss nit an welere Universität dr Müntzer sini Titel Baccalaureus artium, Magister artium und Baccalaureus biblicus übercho het. Wil er as Studänt z Aschersläbe als Hilfslehrer gschafft het, isch siis Studium ungwöhnlig lang gsi. 1513 isch dr Müntzer in dr Diözese
Dr Kànton Wàssle ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Molse im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Stroosburi nej züegschnitte worre. Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Molse ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Molse. Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora. Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Màschmìnschter ìm Arrondissement Zàwere, ìm Oschte àn dr Kànton Trüdersche ìm Arrondissement Arrondissement Stroosburi-Lànd, ìm Side àn dr Kànton Molse un ìm Weschte àn dr Kànton Phalsbourg ìm Arrondissement Sarrebourg ìm Département Moselle (Lothringe). D grescht Gmein vum Kànton ìsch Wàssle mìt 5542 Inwohner ànne 1999 gsin. Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Wàssle 17 Gmeine ghet:
D Cassini–Huygens-Mission isch e gmeinschaftligs Projekt vo dr NASA und dr ESA, wo dr Planet Saturn und siini Mönd duet erforsche. Si bestoht us em Orbiter Cassini und dr Landesonde Huygens D Huygens isch e Sonde gsi, wo d Atmosphäre un d'Oberflächi vom Saturnmond Titan erforscht het. D Huygens het ihre Name vom holländische Astronom us em 17. Johrhundert, em Christiaan Huygens, übercho. Si isch vo dr Europäische Ruumfahrt Agentur as Deil vo dr Cassini-Huygens-Mission baut worde und ihre Ufdrag isch d Erforschig vo dr Atmosphäre vom Saturnmond Titan gsi. D Cassini-Huygens isch am 15. Oktober 1977 vo dr Ärde us gstartet. D Huygens het sich am 25. Dezember 2004 vom Cassini-Orbiter drennt, und isch am 14. Januar 2005 uf em Titan in dr Nöchi vo dr Xanadu-Region glandet. Au wenn si nit as Lander konzipiert gsi isch, het si währed 90 Minute noch dr Landig no Date zrugggsändet. Dr Cassini isch e Satellit wo si Name vom italiänisch-französische Astronom Giovanni Domenico Cassini übercho het. Er isch vo dr NASA baut worde und het siibe Hauptufdräg: er undersuecht die dreidimensionali Struktur vo de Saturnring und ihr dynamischs Verhalte, us was d Oberflechi vo de Mönd gmacht isch und ihri geologischi
Dr Maximilian I. vo Habsburg (* 22. März 1459 z Wiener Neustadt; † 12. Januar 1519 z Wels, Oberöschtriich) isch vo 1508 bis zu siim Dod Kaiser vom Heilige Römische Riich gsi. Er het scho vorhär sit 1483 zsämme mit siim Vater, em Friedrich III., gregiert. Er het dr Iifluss vom Huus Habsburg mit Chrieg und Hürote vergrösseret, het aber im Gebiet vo dr hütige Schwiiz im Schwobechrieg die meiste habsburgische Bsitz an d Eidgenosseschaft verlore. Im Friide z Basel het er 1499 de Eidgenosse de facto Unabhängikeit vom Heilige Römische Riich zuegstande. Er isch e Humanist und Renaissancemensch gsi und het sich für Kunst, Literatur und Wüseschaft intressiert. Me sait em mänggisch noch, ass er "dr Letzt Ritter" gsi sii. Hermann Wiesflecker: Kaiser Maximilian I. Oldenbourg, München 1971–1986 (5 Bänd). Hermann Wiesflecker: Maximilian I. Die Fundamente des habsburgischen Weltreiches. Verlag für Geschichte und Politik, Wien, München 1991, ISBN 3-7028-0308-4. Manfred Hollegger: Maximilian I., 1459–1519, Herrscher und Mensch einer Zeitenwende. Kohlhammer, Stuttgart 2005, ISBN 3-17-015557-1. Hermann Wiesflecker: Maximilian I. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 16, Duncker & Humblot, Berlin 1990, ISBN 3-428-00197-4, S. 458–471. Commons: Maximilian I. – Sammlig vo Multimediadateie Maximilian I. (HRR) im dütschsprochige Wikisource Yytrag über
Metallica Metallica isch a erfolgreiche amerikanische Heavy-Metal-Band, wo 1981 z Los Angeles, Kalifornie, gründet worre isch. Metallica hen offiziell übr 100 Milliona Alba verkauft, do drvo übr 50 Milliona in de Vereinigta Stoota von Amerika. Vier Alba sind an Nummr eins de Billboard Charts gstande; koi Band verkauft mehr aus ihrm Backkatalog wie Metallica. Die 6 letschta Metallica-Alba hen in Dütschland d Charts über e Zitrum von 12 Johra toppt. Älle Metallica-Alba hen weltweit Multi-Platin-Status erreicht. Des meischtverkaufte Album isch es "Black Album" mit übr 20 Mio. verkaufta Einheita und 14 mal Platin. S letschte Album "St. Anger" hat sofort in 30 Länder Nummer eins vo de Charts gschafft. Des sagat zumindescht Metallica in ihrm neueschta Pressebricht. Metallica isch die erfolgreichschte Band von de 90er Jahre gwä un ghört zu de erfolgreichschta amerikanischa Künschtler, wo's git. Alloi in de letschte 10 Johr hen se in de Vereinigte Staate von Amerika vor über 12 Milliona Zuschauer gschpilt. Unzähliga Tourneea mit übr 1500 Konzerta vor Dutzenda Milliona Zuschauera machet Metallica zu oim von de erfolgreichschte Live-Acts und zu oinr von de einflussreichschte Heavy-Metal-Bands, wo's git. Metallica hem bis heit 7 Grammys gwonna un mehrere andere Preis, da drunner dr MTV-Awards, der VH1
Huygens isch der Familienname vo: Christiaan Huygens (1629–1695), e holländische Astronom, Mathematiker und Physiker Constantijn Huygens (1596–1687), e holländische Diplomat und Dichter, Vater vom Christiaan Huygens Constantijn Huygens III., e holländische Landschaftsmoler Huygens bezeichnet au: en elementare Grundsatz vo der Wällelehre in dr Physik en Asteroid e Bärg uf em Mond vo dr Ärde e Masseiheit für en Impuls (1 Hy = 1 N·s), wo sälte bruucht wird s europäische Landemodul vo der Raumsonde Cassini-Huygens e holländische Supercomputer
Cassini isch en italiänisch-französischi Glehrtefamilie, wo im Wasserschloss Fillerval bi Thury-sous-Clermont residiert het: Dr Giovanni Domenico Cassini (französ. Jean Dominique), Astronom und Mathematiker Dr Jacques Cassini (Cassini II.; 1677–1756), Astronom und Geodät Dr César François Cassini de Thury (Cassini III.; 1714–1784), Geodät Dr Jean Dominique Comte de Cassini (Cassini IV.; 1748–1845), Kartograph Anderi Familiemitgliider hai als Geologe und Botaniker gschafft, drunter: Dr Alexandre Henri Gabriel de Cassini (1781–1832), französische Botaniker anderi Persone Dr Oleg Cassini (1913–2006), en US-amerikanische Modeschöpfer e Mondkrater, wo noch em G. D. und em J. Cassini benennt worden isch und zwei Subkrater Cassini A und B het e Saturnsonde vo der NASA, wo zsämmen mit eme Titanlander vo der ESA als Doppelsonde Cassini-Huygens abgschosse worden isch Cassini-Webserver, en HTTP-Server vo Microsoft zum Usfüehren vo ASP.NET-Awendige der Name von ere mathematische Kurve, em Cassini Oval oder Cassinische Kurve
Dr Kànton Buxwiller ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Buxwiller. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Buckenum kumme We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Zàwere nej züegschnitte worre. Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Zàwere ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Zàwere. Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Niderbrunn ìm Arrondissement Hàwenau granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Hàwenau ìm Arrondissement Hàwenau un dr Kànton Huffalde ìm Arrondissement Stroosburi-Lànd, ìm Side àn dr Kànton Zàwere un ìm Weschte un Nordweschte àn dr Kànton Lìtzelstään. Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Buxwiller 53 Gmeine: Nur d Flech vun dr ehmolige Gmain Ringeldorf, dr Rascht ghert zem Kanton Reichshoffen.
Dr Kànton Drulìnge ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Zàwere im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Buckenum kumme We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Zàwere nej züegschnitte worre. Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Zàwere ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Zàwere. Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora. Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Rohrbach ìm Arrondissement Saargemind im Département Moselle (Lothringe) granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Lìtzelstään, ìm Side àn dr Kànton Fénétrange im Arrondissement Saarburch im Département Moselle un ìm Weschte un Norde àn dr Kànton Buckenum. Ém Kànton Drulìnge hàt s 26 Gmeine ghet:
Dr Kànton Màschmìnschter ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Zàwere im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Buckenum kumme We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Zàwere nej züegschnitte worre. Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Zàwere ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Zàwere. Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora. Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Zàwere granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Drüdersche ìm Arrondissement Stroosburi-Lànd, ìm Side àn dr Kànton Wàssle ìm Arrondissement Molse un ìm Weschte àn dr Kànton Pfàlzburi ìm Arrondissement Saarburch ìm Département Moselle (Lothringe). Ém Kànton Màschmìnschter hàt s 25 Gmeine ghet:
Dr Kànton Lìtzelstain ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Zàwere im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Buckenum kumme We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Zàwere nej züegschnitte worre. Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Zàwere ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Zàwere. Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora. Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Bitche ìm Arrondissement Saargemind ìm Département Moselle (Lothringe) granzt, ìm Nordoschte àn dr Kànton Niderbrunn ìm Arrondissement Hàwenau, ìm Oschte àn dr Kànton Buxwiller, ìm Side àn dr Kànton Pfàlzburi ìm Arrondissement Saarburch ìm Département Moselle (Lothringe) un ìm Weschte àn dr Kànton Drülìnge. Ém Kànton Lìtzelstain hàt s 20 Gmeine ghet:
Dr Kànton Buckenum ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Zàwere im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin. We z Frànkrich ànne 1790 d Départements ingricht worre sìn, hàt s Gebiet vum Kànton Buckenum no züe dr Grofschàft Saarwerde, dr Herrschàft Dììmerìnge, dr Grofschàft Lìtzelstain un dr Herrschàft Asswiller ghert. Ànne 1793/94 ìsch s Krumm Elsàss vun Frànkrich annektiert worre, deno ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Buckenum kumme We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Zàwere nej züegschnitte worre. Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Zàwere ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Zàwere. Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora. Dr Kànton hàt ìm Nordweschte, Norde un Nordoschte àn dr Kànton Saaralbe granzt, Kànton Saargemind-Lànd und dr Kànton Rohrbach ìm Arrondissement Saargemind im Département Moselle (Lothringe), ìm Sidoschte àn dr Kànton Drülìnge, ìm Side àn dr Kànton Fénétrange ìm Arrondissement Saarburi ìm Département Moselle (Lothringe) un ìm Sidweschte àn dr Kànton Alstroff im Arrondissement Kànton Sàlzburi ìm Département Moselle. D grescht Gmein ìm Kànton ìsch Buckenum mìt 3.356 Inwohner (ànne 1999)
Dr Kànton Zàwra ìsch ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Zàwra. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Buckenum kumme We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Zàwra nej züegschnitte worre. Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Zàwra ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Zàwra. Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Lìtzelstään un dr Kànton Buxwiller granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Huffalde ìm Arrondissement Stroosburi-Lànd, ìm Side àn dr Kànton Màschmìnschter un ìm Weschte àn dr Kànton Pfàlzburi ìm Arrondissement Saarburi ìm Département Moselle (Lothringe). Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Zàwra 49 Gmeine:
Burg Lichtenberg isch der Name vo dene Burge und Burgruine: z Dütschland Burg Liechtebärg bi Oberstefäld in Bade-Württebärg. Burg Lichtenberg bi Kusel in Rhiiland-Pfalz. Burg Lichtenberg bi Salzgitter z Niidersachse. Burg Lichtenberg bim oberfränkische Liechtebärg z Bayre. z Frankriich Buri Leechtebari (Chateau de Lichtenberg) in Leechtebari im Elsass im italiänische Südtirol Burg Lichtenberg in der Fraktion Lichtenberg vo Prad am Stilfserjoch.
p3 D Burg Liechtebärg isch e Burg oberhalb vo dr Gmeind Oberstefäld im Landkrois Ludisburg z Bade-Württebärg. D Burg isch 1197 zum erste Mol urkundlig erwähnt worde und zelt zu de eltiste Stauferburge z Dütschland. Si isch bewohnt und es het din e Restaurant, wo nume an bsundrige Aläss ufgmacht wird. Si isch e Wohrzeiche vom Bottwardal und lit uf em Gebiet vo Oberstefäld. Die ersti urkundligi Erwähnig stammt us em Johr 1197. Im 13. Johrhundert hai d Liechtebärger e chliis Territorium um Grossbottwar beherrscht. Si si hochi Würdedräger im Dienst vo der Chille worde. 1302 bis 1314 isch dr Sibotho Bischof vo Speyer gsi. Dr Hermann isch Kanzler vom Ludwig em Bayer gsi und 1333 bis 1335 Bischof vo Würzburg. 1407 isch d Familie usgstorbe. 1357 si d Burg und d Herrschaft Liechtebärg an dr Graf Eberhard dr Greiner verchauft worde. 1361 het Württebärg d Burg und s Dorf der Chrone vo Böhme as Lehe ge. Die Lehensherrschaft het bis 1805 bestande. Sit 1483 isch d Burg im Bsitz vo der Familie vo und zue Weiler gsi. Dr Burghof, Durm und d Kapelle si vom April bis November am Sunndig für s Publikun offe, und wenn dr Burgherr nit
Mansisch oder Wogulisch (моаньсь, moańś) ghört zum ugrische Sprochzwyg vo de finno-ugrische Sproche. 'S hät ungfähr 3000 Sprächer und isch de nöchst Verwandt vom Chantische und Ungarische. S Mansisch underscheidet drei Dialäkt, wo sich so stark underscheide, dass d Kommunikation zwüsche ihre Sprächer nümmi möglig isch: Nördligi Dialäkt (Sos'va, obers Loz'va). De Underdialäkt Tavda isch in de 1960er-Johr usgstorbe. Östligi Dialäkt (Konda) Westligi Dialäkt (Pelym, Vagil, mittlers und und obers Loz'va) Südligi Dialäkt (Tawda). Er isch braktisch usgstorbe. D Standardsproch vom Mansische isch de Sos'va-Dialäkt, 's wird aber zum Deil au uff Konda gschrybe. E Rächtschrybig isch im Johr 1932 uff Basis vom Sos'va-Dialäkt entwickelt worre; s latynisch Alphabet isch spöter durch s kyrillisch ersetzt worre. No spöter hät mer sällem no Büechstabe für d Darstellig vo de lange Vokal dezüegfiegt. D Büechstabe Б, Д, Ж, З, Ф, Ч und Щ werre numme in Lehnwörter verwändet. Di mansischi Grammatik isch (wie die vo allne finno-ugrische Sproche) durch d Agglutination brägt. D Nome chönne in sechs Kasus stoh (Nominativ, Lativ, Lokativ, Translativ, Instrumental, Ablativ). De Genitiv wird durch Possessivsuffix usdruckt. Verbe känne zwei Zite (Gegewart und Vergangeheit) und vier Modi stoh. Dodeby ändere sich d Suffix je nochdëm, ob s Verb
De Johann Wolfgang vo Goethe (* 28. August 1749 z Frankfurt a. M.; † 22. März 1832 z Weimar) isch en Dichter, Naturwüsseschaftler, Kunsttheoretiker und Staatsmaa gsi. Vili Lüüt säged, er syg dä grööscht tüütsch Dichter überhaupt. Und das isch nöd lätz: Syni Werk, wi öppe syni Fauschtdichtige oder D Lyde vom junge Werther sind i brilliantem, schönschtem klassischem Tüütsch gschribe. De Goethe hat sich aber au i de Theeme Filosofy, Theology und Natuurwüsseschaft eso guet und bräit uusgchänt wie suscht ekän Dichter i synere Zyt. Er isch von ere Einheit vom mäntschliche Wüsse und de mäntschliche Erfaarige uusggange und hät en Zämehang gsee vo Kunscht und Natuur, vo Wüsse und Poesy und vo Religioon und Tichtig. De Goethe sys Würke isch vilsytig gsy. De Psychoanalytiker Kurt R. Eissler redt i synere umfangryche Goethe-Studie vo 1987 vomene „kreative Genie“ und umryßt im syn unglaublich wyte Gsichts- und Aktivitätschreis esoo: „Da gibt es Liebe und Freundschaft und Haß und Reisen und Feste und Krieg und Nächstenliebe; da gibt es Goethe den Höfling, den Abenteurer, den Wissenschaftler (Physiker, Mineraloge, Botaniker, Meteorologe, Anatom und Biologe), den Lehrer, den Liebhaber, den Ehemann, den Vater, den Verwalter, den Diplomaten, den Direktor der Theater und Museen,
D Schwiizerhalle isch e bedütends Industriigebiet diräkt am Rhii in de basellandschaftlige Gmeinde Muttez und Brattele bi Basel. D Schwiizerhalle ghört zum Wirtschaftsgebiet Nordwestschwiiz und isch dr Standort vo de Schwiizer Rhiisaline und vo bekannte Chemiikonzärn wie Novartis und Clariant. Der Name chunnt vo "Schwiizer Halle", ere eltere Bezeichnig vo de Schwiizer Rhiisaline. „Halle“ isch dr Plural vo „Hall“, e Wort für Saline, wo me nüm bruucht. Wo me em Undernähme si Name ge het, het me dänggt, ass „Hall“ e keltische Usdruck für Salz siig. D Schwiizerhalle isch im Johr 1986 uf druurigi Art berüehmt worde, wo am 1. November e Grossbrand bim Chemiikonzärn Sandoz usbroche isch. S grosse Füür, dr dick Rauch, dr Gstank und die unbekannti Zsämmesetzig vo de Verbrennigsgas hai d Behörde vo de Nochbergmeinde (u. a. Basel) veralasst, d Bevölkerig am Morge früeh mit eme allgemeine Sirenealarm z alarmiere und au e mehrstündigi Usgangssperri azordne. Keini Persone hai Schäden erlitte, aber s versüchte Löschwasser het dr Rhii versüücht und e grosses Fischstärbe usglöst. Die Giftwälle, vor allem Pestizid wie Disulfoton, Thiometon, Parathion und Fenitrothion, won e Halbwärtsziit vo 30 bis 50 Däg het, het uf ere Lengi vo 400 km die ganzi Aalpopulation usglöscht. S
Umgagssprâchlich wird ä grôssi Âzâl vo Vögel wo uff Binnesée un -flüss läbet, als "Änte" bézeichnet. Si werdet drby dur irä churzä Hals vo Gäns und Schwään unterschiddä. Diä verschidenä Gschlächt bsitzed bir Änte au äs unterschidlichs Federchleid. Nur einigi Wuche nachr Mûser im Spâtsummer bsitzed d Männli, aso d Erpel, äs äänlichs Federchleid wid Wybli au. Änte hûsed am Bodä odr i Hööle. Schwümmentä lebet i Sée un Flüss wo nöd so tüüf sind, dét tüends denn gründele. Schwümmentä flüüget oni Âlauf sofort vom Wasser. D Tauchentä lebet i tüüfere Gwässer un sueched dét Wasserpflanze und chlyneri Wassertiär. Tauchentä müend bim Flüügä überd Wasseroberflächi rännä, bivôr si ûfstyge chönd. D Bei vodä Tauchentä sind wyter zrugggsétzt als bidä Schwümmentä. Säägrentä tauched nach Fisch und anderi Wassertiär. Charakteristisch sind dezue no ddünneri Schnäbel mittä chliine Hornzää am Rand. Wüsseschaftlich ghöred d Entä zu verschiddenä Gattige wo innrhalb vodä Familiä vor Entävögel (Anatidae) zur Unterfamiliä vi dä Entä (Anatinae) zämmegfasst werdät. S git übr hundärt verschidini Entäarte. D bekanntischti vo däne ghöred zu de Gattig vo dä "Eigentlich Entä" (Anas). Da'annä ghört au d`Stockentä, wo d`Stammform vor Hûsentä isch. Und denn git's no die sogenannti Zytigsänte: s'handlet sich do nid um
Dr Bernhard Jäggi (* 17. August 1869 z Mümliswil , † 13. April 1944 z Muttez) isch e Schwiizer Politiker und Gnosseschafter gsi. Dr Bernhard Jäggi isch am 17. August 1869 z Mümliswil uf d Wält cho und isch dört au ufgwachse. Er isch Bankagstellte worde und Mitgliid vo dr SP. Sit de 1890er Johr het er sich für gnosseschaftligi Gedanke iigsetzt. Sit 1900 isch er dr Revisor vom Verband vo de schwizerische Konsumverein z Basel gsi, sit 1909 Präsident vo der Verwaltigskommission und het füehrendi Böste in mehrere Undernähme gha, wo mit der Gnosseschaftsbewegig verbunde gsi si. Vo 1902 bis 1916 isch er Grossroot für d SP z Basel gsi, 1910 Bresidänt, 1911 bis 1916 Nationalroot. Ändi 1916 isch er vo siine Böste zruggdräte und het d SP verlo, wil dere ihre Kurs z radikal gsi isch für en. 1919 het er agfange, d Idee vom ene Freidorf, won er scho lang dra dänggt het, z verwirklige, und es isch vo 1919 bis 1921 zwüsche dr Stadt Basel und dr Baselbieter Gmeind Muttez baut worde. Wo s fertig gsi isch, isch er in eini vo de Wohnige im Freidorf iizoge. Dr Jäggi het 1923 au s gnossenschaftlige Seminar im