rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Im Komplott-Brozäss anne 1928 sin 15 Elsässer wäge Verstoß gege d Staatssicherheit aglagt wore. Vorüsgange sin kulturkampfartigi Widerstandswälle vu dr elsässische un lothringische Bevelkerung gege Zentralisiärungsversuch vu dr Pariser Regiärung. Fir d franzesisch Juschtiz und Regiärungsbolitik isch dä Brozäss zum e Schlag ins Wasser wore. Im Komplott-Brozäss isch e Zuespitzung vu dr politische Situation im Elsass vorüsgange. Im Mai 1924 hets e linke Wahlsiig bi dr Kammerwahle (zu dr Nationalversammlung) gä. Dr neij Minischterpräsidänt Edouard Herriot vu dr Radikalsozialischte isch e Ahänger vun ere laizischtische Kültürpolitik (Drännung vu Staat un Kirch) gsii un het welle diä letschte Räscht vu dr elsässische Eigeständigkeit uf d Sitte schaffe. So het solle s Generalkommissariat fir Elsass-Lothringe – „e letschti blassi Erinnerung an d friähjer Sälbschtverwaltung“ - abgschafft wäre un d Gsetzgäbung vu Frankrich iigfiährt wäre. Des hätt vor allen d Drännung vu Staat un Kirch bedittet. Do druf isch im Elsiss e Broteschtbewegung entschande, Bolitiker vu allene Barteie un d Konfessione sin zämme gruckt; iberal hets Demonschtatione un Versammlunge gege d Regiärung gä. E Unterschrifteaktion, wu fascht 600.000 Katholike unterschriibe hän, isch gege d Iifiährung vu dr Simultanschuel gange, wu e Vorspiil fir d Laisiärung vum Schuelwäse hätt sotte sii. Uf des hii
Andalusie, uf Spanisch Andalucía [anðaluˈθia], isch e autonomi Region im Süde vo Spanie. D Hauptstadt isch Sevilla. Dr Name „Andalucía“ kunnt vom arabische Al-Andalus (arabisch الأندلس‎), do Andalusie lang vo de Araber bewohnt gsi isch. No hütte sind ihri Spure sichtbar, am dütlichschte z Granada, an de Alhambra. Andalusie lìt ìm üsserste Sǜǜde vò Spanie ùnd ìsch mìt re Flächi vò 87.268 km² di gröschti autonomi Region. Ìm Wèste gränzt's an Pòrtugal ùnd ìm Nòrde (vò Wèste noch Òste) an di autonome Regione Extremadura, Castilla-La Mancha ùnd Murcia. Ìm Nòrde vò de autonome Region lìt d'Sierra Morena, ìm Sǜǜde s baetìsch Gèbìrg. Dùrch di ganzi Region fließt de Guadalquivir dùùre, e Flùss, woo ìm Cazorla-Gèbìrg ìm Nòrdòste vò Andalusie èntsprìngt ùnd ìm Wèste ìn de Atlantik mǜndet. Ìhm sìn frùchtbaari Däler z verdanke ùnd an sinne Ùùfer sìn zahlriichi Städt èntstande. Während s Guadalquivirbècke e flachi Landschaft ìsch, erhèbt sìch ìm Sǜǜdòste vò Andalusie d'Sierra Nevada, e Gèbìrg, woo d'Gìpfel no ìm Juli schneebèdèckt sìn. Di höchste Bèrg vò de Sierra Nevada sìn de Mulhacén (3482 Meeter) ùnd de Veleta (3396 m); de Mulhacén ìsch gliichzittig au de höchst Bèrg vò Spanie. E Kòndrast zù dère chalte Landschaft bìldet d'Costa
D` Haupstadt odr da Hauptort vomma Staat oder Verwaltungsgebiit isch i da Regl des bolitische Zentrum, wo di oberschda Organe ihren Sitz hend. Des isch i Staate it immer gaz aideitig, weil es heifig mehrere oberschde Organe geit, wo au i unterschiidlicha Ort ihren Sitz hond. Zudemm isch de Titl mit Brestiisch verbunda, sodass manche Staate aus bolitischa Grind vo derre Regl abwaichet. Deswega muaß mer letschdenendes immer gnau gucka, wia des i de einzelna Staate (oft i de Verfassung) greglet isch. Normâlerwys si d Hauptstadd vomma Staat und dä Regiirigssitz glych, es git abr au pâr Ûsnâmä, wi zum Byschpil Holland (Hauptstadd Amschterdamm, Regiirigssitz Dén Hâg). Im iibertragena Sinn wird au di Stadt, wo uf ama Gebiet a Vorrangstellung het oddr beasprucht, als a Haupstadt bezaichnet. Dä Regierigs- und Parlamäntssitz vo de Schwiz isch Bärn. Offiziell isch Bärn d «Bundesstadt» und nöd d «Hauptstadt», aber trotzdem lisst mr mängmol vo de Schwizer Hauptstadt Bern. D Stadt und de Kanton Bärn nennet sich au «Hauptstadtregion». Wils nöd in allna Kantön Städt hät, sait mr juristisch «Hauptort» zo da Gmainda oder Ortschafta (vgl. Appezäll Inneroode), wo Sitz vo da Regierig sind. Wenn da Hauptort a Stadt isch, sait mr dänn au
Alatri isch e Stadt in der italienische Provinz Frosinone in der Region Latium. Sie lit 84 km östlig vo Rom und 13 km nördlig vo Frosinone. Alatri lit in der Hügellandschaft vo der Ciociaria. Es isch e Mitgliid vo der Comunità Montana Monti Ernici. Sini Nochbergmeinde si Collepardo, Ferentino, Frosinone, Fumone, Guarcino, Morino (AQ), Trivigliano, Veroli und Vico nel Lazio. D Staatsstross SS 155 verbindet Alatri mit de Ort Fiuggi und Frosinone und mit der A1, Autostrada del Sole. Alatri isch vermuetlig im 6. Johrhundert v. Chr. vo de Herniker gründet worde. Nochdäm Alatri und anderi Ortschafte am zweite Samnitechrieg deilgno hai, si d Herniker 306 v. Chr. zu stüür- und dienstpflichtige Underdane vo Rom gmacht worde. Noch em Untergang vom Weströmische Riich isch Alatri verfalle. Die zivili Macht isch verschwunde und nume d Chille mit em Bischof het no für Ornig gsorgt. Im 5. Johrhundert under em Theoderich em Grosse het dr Patrizier Liberius e Chloster lo baue, eins vo de eltiste im Weste. Dr St. Benedikt het sich dört churzi Ziit ufghalte im Johr 528. Währed de Gothechrieg het dr Totila 543 Alatri eroberet und zerstört. Im 12. Johrhundert isch d Stadt e wichdige Stützpunggt vo de Bäbst
f De Haaberj isch en 374 Meter hocher Berg im nördliche Schwarzwald uf de Gemarkung vun de Stadt Bade-Bade. Iber viile Wäägle ischs schee zum laufe. De Haaberj isch nur Wald; im Dezember 1999 isch der durch de Orkan "Lothar" ziimli verwüschtet worre. Im Nordweschte vum Haaberg isch Balli, in Stadttôil vun Bade-Bade mit de Stadtklinik. Ewäng obberhalb vun de Stadtklinik isch'n alter Stoibruch, wo hit als Naturdenkmôl gschitzt isch. In Richtung Weschte zur Rhiiebene isch därt ä 25 Meter hoche un ugfähr 100 Meter brôide Wônd us Buntsôndschtôi, unne drô mit eme Bolzplatz. Uf de weschliche Sit vum Haaberj verlaaft de Unnere Ussichtswäj in d Weststadt, zum Hardbergbad un zu de Jugendherberg. De Obere Ussichtswej fihrt oberhalb vom Harbergbad zum Naje Schloß. Im Oschte, zwischen Haaberj un Battert isch Kellersbild, wo d Litt gärn môl Rascht iilege bim Spazierelaafe. Von dert us nufzuus Richtung Oschte geht's zum Alde Schloß.
Di finno-ugrische Sproche ghöre mit de samojedische Sproche zu de uralische Sproche. Si glydere sich in e finnische und e ugrische Zwyg. Am bekannteste sin uss derre Sprochfamilie Finnisch, Estnisch und Ungarisch. Herchunft vo de finno-ugrische Sproche isch de Ural. Dört isch um 4000 v. Chr. e Ursproch gschwätzt worre, wo sich deno uffgspalte hät: De finnisch Zwyg, also Finnisch, Estnisch usw. hän ihr Ursprung dört, wo si hütt gschwätzt werre. Ungarisch hät sich um 3000 v. Chr. vo-n-em abgspalte, was di große Underschyd zum Finnisch erchlärt. De Magyare-Stamm isch im 10. Johrhundert ins hüttig Ungarn gwandert. Zur Situation hütt lüeg under #Verbreitig. Ugrischi Sproche Ungarisch Obugrischi Sproche Chantisch (Ostjakisch) Mansisch (Wogulisch) Finnopermischi Sproche Permischi Sproche Komi Komi-Syrjänisch Komipermjakisch Udmurtisch (Wotjakisch) Wolgafinnischi Sproche Marischi Sproche Mari (Tscheremissisch) Mordwinischi Sproche Ersjanisch Mokschanisch Usgstorbeni wolgafinnischi Sproche (d Position isch unchlar) Merjanisch † Muromisch † Meschtscherisch † Finnosamischi Sproche (Finnolappischi Sproche) Samischi Sproche (Lappischi Sproche) Westsamischi Sproche Südsamisch Umesamisch Lulesamisch Pitesamisch Nordsamisch Ostsamischi Sproche Kemisamisch † Inarisamisch Akkalasamisch † Kildinsamisch Skoltsamisch Tersamisch Ostseefinnischi Sproche Estnisch Finnisch (inklusive Meänkieli bzw. Tornedalfinnisch, Kvenfinnisch bzw. Quänisch und Ingermanlandfinnisch) Ischorisch (Ingrisch) Karelisch eigentligs Karelisch Lüdisch Olonetzisch Livisch Wepsisch Võro (Võru; inklusive Seto bzw. Setu) Wotisch Hauptsächligi Verbreitigsgebiet
Wasserstoff isch es chemisches Element mit em Symbol H (für latinisch hydrogenium „Wassererzüger“; vo autgriechisch ὕδωρ hydōr „Wasser“ u γίγνομαι gignomai „wärde, entstah“) u dr Ordnigszahl 1. Im Periodensystem steits ir 1. Periode u dr 1. Gruppe, isch auso uf em erste Platz. Wasserstoff isch ds hüfigste chemische Element im Universum, aber nid i dr Ärdrinde. Er isch Bestandteil vom Wasser und vo fasch aune organische Verbindige, da dermit chunnt bungene Wasserstoff o i sämtliche läbenden Organismen vor. Wasserstoff isch ds liechteste chemische Element, ds hüfigste Isotop besteit us nume eim Proton und eim Elektron u heisst Protium. Unger Bedingige, wo normalerwis uf der Ärde herrsche (lueg o Normalbedingige), chunnt dä atomar Wasserstoff nid vor, derfür ligt Wasserstoff i dr dimerisierte Form vor, äm molekulare Wasserstoff H2, em ne farb- u gruchlose Gas. Trotzdäm chunnts vor, dass bi bestimmte chemische Reaktione Wasserstoff sehr churz atomar aus H uftritt u abreagiert. Entdeckt het dr Wasserstoff dr änglisch Chemiker u Physiker Henry Cavendish im Jahr 1766. Wo n är mit Quecksilber u Süri het experimentiert. Wo är die beide Substanze zämebracht het, si im Gemisch chlini Gasbläterli entstande. Är het se bi re nächere Ungersuechig nid aus es bekannts Gas chönne bezeichne.
Feldberg chan folgendes bedüte: Berg: Feldberg (Kaisergebirge), 1813 m, en Näbezug vom Wilde Kaiser, Tirol, Öschtrych Feldberg im Schwarzwald, 1493 m, de höchsti Bärg vo Bade-Würtebärg, Dütschland Großer Feldberg, 879 m, de höchsti Berg vom Taunus, Hesse Kleiner Feldberg, 826 m, de zweithöchsti Berg vom Taunus, Hesse Feldberg (Hessische Rhön), 815,2 m, en Berg i de Hessische Rhön bi Gersfeld-Sandberg im Landchreis Fulda, Hesse Feldberg (Bayerische Rhön), 570,2 m, en Berg i de Bayerische Rhön bi Sandberg im Landchreis Rhön-Grabfeld, Bayern Feldberg (Olpe), 556,2 m, en Berg im Chreis Olpe, Nordrhy-Westfale Feldberg (Berg in Mecklenburg), 145,8 m, en Berg im Naturpark Feldberger Seenlandschaft und Namensgeber vom Mecklenburgische Ort Ort: Feldberg (Schwarzwald), e Gmei bi de Passhöchi uff em Feldberg im Schwarzwald, Bade-Würtebärg, Dütschland Feldberg (Müllheim), ä Ortsdeil vo de Stadt Mülle im Badische, Bade-Würtebärg, Dütschland Feldberg (Mecklenburg), en Ortsteil vo de Gmeind Feldberger Seenlandschaft, Landchreis Mecklenburgischi Seeäplatte, Mecklenburg-Vorpommern, Dütschland Feldberg (Gemeinde Ebbs), e Sidlig bi Ebbs, Bezirk Kufstei, Tirol, Öschtrych Feldberg isch de Familiename vo folgende Persone: Ernst Feldberg (1866–1928), baltedütsche klassische Archäolog Lore Feldberg-Eber (1895–1966), Moleri us Hamburg Wilhelm Siegmund Feldberg (1900–1993), dütsche Pharmakolog und Physiolog Feldberg bezeichnet au no: Feldbergpass, e Passstross im Schwarzwald, Bade-Würtebärg, Dütschland Feldberg Foundation,
De Rudolf I. vo Habsburg (* 1. Mai 1218 uf Burg Limburg in de Nöchi vo Saschbe; † 15. Juli 1291 z Speyer) isch de erscht Kaiser vom heilige römische Riich us em Gschlecht vo de Habsburger gsi. Mit em Name Rudolf IV. isch er Graf vo Habsburg, Kyburg un Löwestei un Landgraf vom Tuurgi gsi. Em Rudolf sini Familie, d Habsburger, sin es Gschlächt gsi, wo im Elsass, im Badische un in de Nordweschtschwiiz Bsitzige gha het. D Schtammburg vom Gschlecht isch d Habsburg z Habsburg gsi. De Rudolf isch als Sohn vom Albrecht IV. von Habsburg un de Hedwig von Kyburg uf d Wält cho. Wo de Albrecht bim Chrüzzug ums Läbe scho isch, het de Rudolf sis Erbe als Graf vo Habsburg aaträte. Er isch Gfolgsmann vo de Schtaufer gsi un het – anderscht wi sini Brüeder – de Friedrich II. unterstützt. Wege dem isch er in Kirchebann gleit worde. Um 1254 umme het de Rudolf d Gertrud vo Hoheberg ghürote, wo sit 1273 Anna gnennt worde-n-isch. Bim Usschterbe vo de Kyburger isch es im Rudolf als Konkuränt vom Peter II. vo Savoye glunge, s Erb vo dem Gschlächt z übercho. So het er sis Herrschaftsgebiet chöne
Dr Alsatia-Verlag isch e große elsässische Verlag gsii; dr het e wichtigi Roll gspiilt im Widerstand gege dr Pariser Zentralismus noch em Erschte Wältkriäg un vu 1940 bis 1945 im geischtige Wiiderstand gege dr Nationalsozialismus. D Verlag isch anne 1897 grindet wore un het bis anne 2000 publiziärt. Dr Alsatia-Verlag het standardditschi, elsässischi un franzesischi Publikatione rüsbrocht. Zum Deil, bsunders noch 1945, isch er unter em Namme Édition Alsatia oder Éditions Alsatia ufdrätte. In dr 30er Johr vum letschte Johrhundert het dr Alsatia-Verlag si greschti Üsdähnung erreicht. Dr het si Haüptsitz z Colmar in dr Bartholdi-Stroß gha; zum Verlag hän aü e Druckerei un e Buechbinderei ghert. In dr Kopfstroß (hit: Rue de Têtes) isch d Colmarer Verkaüfsstell gsii; aü in andere Ortschafte im Elsiss sin Verdrättunge un Iirichtunge gsii - so aü z Paris. Zu dr Brunksticker üs em Alsatia-Verlag ghert "Das Elsass von 1870 - 1932", e viärbändigs Wärk mit ca. 2.000 Sitte ganz üs eigener Härstellung. D Alsatia het bis zu 500 Arbeiter un Agstellti bschäftigt. Unter dr ditsche Bsetztung vum Elsass sin aü e Hüffe Verfolgti im Verlag unterkumme, wiä d Schuelschweschtere vu Rappschwiir un aü Ditschi wiä dr Rupert Gießler. Zum diä enorm Broduktion miigli
Mit em Begriff Verdrag vo Paris chönne verschiideni Verdragsschlüss gmeint si. In der französische Hauptstadt Paris si vili internationali Verdräg abgschlosse worde. Au d Friidensverdräg wo z Paris abgschlosse worde si, si do uf dere Liste. Verdrag vo Paris (1229), wo am 12. April 1229 s Ändi vo de Albigenserchrieg brocht het, d Grafe vo Foix zu Vasalle vo Frankriich gmacht und em Raimund VII., Graf vo Toulouse, erhebligi Zuegständniss abverlangt het. Verdrag vo Paris (1259), wo sich am 4. Dezember 1259 de Heinrich III. vo Ängland und dr Ludwig IX. vo Frankriich über änglischi Gebiet in Frankriich verständigt hai. Verdrag vo Paris (1295) (au „The Auld Alliance“ gnennt), wo Frankriich Schottland militärischi Unterstützig zuegsicheret het. Verdrag vo Paris (1303), wo am 20. Mai 1303 dr Philipp IV. vo Frankriich s Lääche vom Eduard I. vo England anerkennt het. Verdrag vo Paris (1310), wo sich dr Philipp IV. vo Frankriich und der dütsch König Heinrich VII. verständigt hai. Verdrag vo Paris (1320), wo e Versöhnig vom Robert III., Graf vo Flandere, mit em französische König Philipp V. bewirkt het. Verdrag vo Paris (1355), wo am 5. Januar 1355 dr Amadeus VI., Graf vo Savoye, Bsitzarrondierige mit em Iiverstoh vom König
fpd3 Dr Feldberg im Schwarzwald isch ä Berg im Südweschde vo Dütschland, midde vum Naturpark Südschwarzwald. Er isch 1493 m über NHN hoch un dodemit isch er de högschde Berg vom Schwarzwald, aber au vo Bade-Württeberg un vo alle dütsche Mittelgebirg. Am Feldberg het d Wiise ihre Quell, un au de Feldsee, ä ehmolige Gletschersee, wo über de Seebach i d Wuete entwässered, würd vom Feldbergwasser gschpeist. De Zaschtlerbach un d Alb hän äbefalls ihre Quell am Feldberg. Geographisch lit dr Feldberg südöstlich vu Friburg im Brisgau, umgäbbe vu dr Ortschafte Hinderzarte (nordöstllich), Titisee (östlich), Menzeschwand un Bernau (südlich) un Todtnau (südwestlich). Vum Hauptgipfel, wo zur Gmeind Feldberg ghört, erstreckt sich nooch Südost e zerst sanft abfallendi un no zum ebefalls zum Feldberg ghörige Seebuck wiider astigendi Berglähne, vu dere dr Baldewäger Buck (1460 m ü. NHN) abzwigt. Vum Seebuck us fallt dr Feldberg nooch Nordoste steil zum Feldsee ab. Dief igschnitteni Däler erstrecke sich au nooch Nordweste in Richtig vu Friburg (Zastlerdal, St. Wilhelmer Dal) un nooch Südweste in Richtig Basel (Wiisedal). Am Feldberg isch Wintersportgschicht gschribe worde, wo am 8. Februar 1891 de Robert Pilet (1858–?, französische Diplomat) mit "norwegische Schneeschue" uf de Gipfel ufe glaufe isch. En
Dr Eugen Gotthard Gabriel (* 3. Februar 1937 z Doarabira) isch e eeschdryychische Schbroochforscher. Syyni Eldere sin dr Karl Eugen Gabriel (* 1901), e Wasserwärchverwalter, ùn d Anna geb. Mayr (* 1914) vù Pfreimd (Bayre) gsi. Är hed no zwoo elderi Schweschdere. Dr Gabriel isch z Doarabira ùfgwagse. Ùf d Schuel gangen isch er vù 1943 bis 1947 ùf Volchsschuel Doarabira-Oberdorf, derno ùf d Bundesrealschuel Doarabira. 1955 hed er d Matura gmachd. Ab 1955 hed er an dr Universität Wien Klassischi Philologie, Germanischtik, Filosophyy un Sprochpsychologyy schdudierd, ab 1957 au no Psychologyy. Ab 1958 hed er bim Prof. Eberhard Kranzmayer e Dokteraarbed aagfange iber dr Vokalismus der Mundarten von Dornbirn, Hohenems und Lustenau im Vorarlberger Rheintal. Ane 1960 hed an dr Universität Wien zum „Dr. phil.“ promovierd. 1961 hed dr Gabriel s Staatsexame in Ladyynisch un Dydsch gmachd, derno isch er fir e Forschigsstipendium an s Forschungsinstitut Marburg (Lahn) gange. Ane 1963 isch dr Eugen Gabril fir segs Wùche Midarbeiter an dr Universität Züri am Schwyzer Schbrochatlas gsi. Dèrd isch er vùm Rudolf Hotzenköcherle in d Methodik vùm Schbroochatlas ùn in d Explorationsarbed yyglèèrd woore. Mid eme Forschigsstipendium vùm eschdryychische Minischterium fir Unterricht hed er 1963 e Habilitationsarbeit bim Prof.
S Schlagzüüg isch e Kombination vo verschiidene Schlaginstrument. In dr klassische Musig redet mä vo Schlagwärk, wo alli Perkussions- und Schlaginstrumänt iischliesst Im Pop, Rock und Jazz hänggt s vom Musigstil und vo de Musiker ab was für e Kombination bruucht wird und si wird vom Schlagzüüger uf dr Bühni um si Sitz uf Stativ und Grüst ufbaut. Zu de Instrumänt ghöre die verschiidnige Drummle: Chliini Drummle (Snare drum)–# 5 im Bild rächts, Grossi Drummle–# 4, Tom Tom–# 2 und # 3, Chesseldrummle und Tamburin; verschiideni Becki: Hi-Hat–# 6, Crash Becki–# 1; und Chliiperkussioninstrumänt wie zum Bispil dr Holzblock, d Cowbell oder dr Schällechranz. Näben em akustische Schlagzüüg gits hüte au s elektronische. D Note für s Schlagzüüg wärde mit der normale Noteschrift notiert. Zur Kennzeichnung bruucht me dr so genannt neutrali Noteschlüssel. Drummle wärde öbbe eso notiert: und d Becki eso:
Vorlage:Infobox Fluss/Veraltet D Wiise isch eine vo dr rechtssitige Näbeflüss vom Rhy. Zu dem Fluss het dr Schriftsteller Johann Peter Hebel es längs schöns Gedicht gschribe. D Wiise entspringt am Feldberg im Südschwarzwald un fliesst durs Wiisedal bis uff Basel abe, wo si in dr Rhi mündet. Ihr wichdigschde Näbefluss isch die Chlaine Wiise, wo am Belche ihri Quell het un grad underhalb vo Schopfe in d'Wiise mündet. Mit änere Längi vo 55 Kilometer isch d Wiise de viertlängschte Fluss im Schwarzwald. Etymologisch goht dr Flussname Wiise uf di vorindogermanisch Wortwurzel fir Wasser oder Gwässer, *vis, *is-, zruck. Är het nyt z due mit em dytsche Wort Wiese (e gmaiti Grasflechi heißt im Wiisedäler Dialäkt im Ibrige Matte, nit Wiise wie eschtlig vum Schwarzwald). D Wiise chunnt vom Feldberg abe und fließt as Bergbach iigzwängt vo steile Berghäng an de Ortschafte Fahl, Brandeberg und Todtnau vrbi. Vo dört fließt si witer uf Schlechtenau, Gschwänd un Utzefeld, dann an Schöne vrbi uf Wembech, Fröhnd, Mambech, Atzebach und bis uf Zell. Zwüsche Zell un Huuse düet sich's Wiisedal züe'n'ere wite Ebeni verbreitere. D'Wiise fließt no an Fahrnau, Schopfe un Gündehuse vrbi, bevor d'Chlei Wiise in sini großi Schwöster iimündet. Als nägschtes bassiert
S`Wiisedal isch e Tal im Südschwarzwald un erstreckt sich vom Feldberg öbbe in südweschdlicher Richtig bis uf Basel. De Name hets vom glichnamige Fluss, dr Wiise. S Wiisedal ghert mit Uusnahm vo dr bode Schwyzer Gmeine Rieche un Basel an dr Mindig ganz zum Landchreis Löörech. S goht iber 55 Kilometer in ere sidweschtlige Richtig vom Fäldbärg (wo d Wiise uf rund 1.200 Meter i. M. entspringt) bis uf Basel (244 M. i.M.). Derzue git s no s Chlei Wiisedal, s Dal vo dr „Chleine Wiise“, em greschte Zuefluss vo dr Wiise. Di Groß un di Chlei Wiise fließe eppe in dr Mitti vom Dal zämme hinter vo Schopfe. Di greschte Stedt vom Wiisedal sin Löörech mit rund 48.000 Yywohner un Schopfe mit rund 19.000. Im hintere Deil vom Dal findet mer vor allem Gneis un Granit. Uugfähr bi Zell änderet sich des aber, vo dert s Dal duruus het s uf dr rächte Syte vor allem Sandstei, uf dr linke Syte ender Chalchstei (lueg z. B. Dinkelberg, Eichener See). Im Wiisetal liege folgende Ortschafte, agfange am Füess vom Feldberg: Fahl un Brandeberg, ä Ortsteil vo Dodtnau d'Stadt Dodtnau Schlechtnau, ä Ortsteil vo Dodtnau Gschwend, ä Ortsteil vo Dodtnau Utzefeld,
◄ | 1. Jh. | 2. Jahrhundert | 3. Jh. | ► ◄ | 130er | 140er | 150er | 160er | 170er | 180er | 190er | ► 160 | 161 | 162 | 163 | 164 | 165 | 166 | 167 | 168 | 169 Säller Artikel behandlet d Johr 160 bis 169 vu dr christliche Zittrechnig. Germanischi Stämm falle z Pannonie ii und löse drmit d Markomannechrieg us, wo bis 180 duure. D Römer erobere e Deil vo Mesopotamie, wo bis 363 e römischi Provinz bliibt. Die römische Legione verbreite orientalischi Religione wie d Kult vom Mithras und vom Jupiter Dolichenus. Dr Justinus vo Sichem schriibt zwei Apologie vom Christedum Dr Gaius (117–180) schriibt siis Lehrbuech über s römische Privat- und Prozässrächt Die eltiste datierbare Maya-Dänkmöler Dr Favorinus vo Arelate (öbbe 85–160), e griechische Schriftsteller, wo d Buntschriftstellerei erfunde het. Dr Viktor vo Damaskus, e römische Soldat und christlige Mertyrer. Dr Marc Aurel wird römische Kaiser, bis 169 zsämme mit em Lucius Verus Dr Herodes Atticus baut es Odeon z Athen Dr Lucius Aurelius Commodus Antoninus (31. August 161 – 31. Dezember 192), römische Kaiser vo 180 bis 192 Dr Hao Nong (öbbe 161–205), e chinesische
Schänis isch ä politischi Gmeind im Linthgebiet und ghört zum Wahlchrais See-Gaster vom Kanton Sanggalle. Schänis lit uf dr rächte Syte vo de Linth. Dr Speer isch dr höchst Punkt im Gebiet vo dr Gmeind mit 1'950 Meter über Meer. Dr Federispitz mit 1'865 m ü.M. ghört au zur Gmeind. An der Gränze zu Weese isch dr Biberlichopf, wo d Ruine vom ene römische Wachdurm und e Fernsehdurm druf stöhn. Döt isch au de zwait Bahnhof vo Schänis, de Bahnhof Ziegelbrugg. Der «Bänkener Büchel» drennt Schänis vo der Nochbergmeind Bänke. E Zyt lang isch Schänis (sowie au Weesä und Amdä) a de Grenze vom Römische Riich gläge. Wo i dr Schwiiz d Christianisierig agfange hät, isch Schänis im Linthgebiet ä wichtigän Oort gsi. Bis 1811 isch d Gschicht vom Dorf vom adlige Damestift Schänis prägt worde. D Chile, wo no Spuure vo de uralte Bouwärch hät, und bsunders dr rund Gallusturm züüged vo de Afäng vo de lange Dorfgschicht. dr alt Gallusturm di romaanisch Krypta vo dr ehemolige Chlooschterchile s Dracheloch s Dänkmool für d Linthkorrekzioon, bi Ziegelbrugg ane 1832 zum Gedänke an Hans Konrad Escher vo dr Linth ufgstelt Commons: Schänis – Sammlig vo Multimediadateie Internetsite vo Schänis Stefan
D Stadtpfarrkirche Maria Himmelfahrt isch di römisch-katholisch Pfarrchile z Bade i de Schwiiz. In ihrer hütige Form isch sie im 15. Johrhundert bauet worde. De erscht Vorgängerbau vo de hütige Chile isch im 9. oder 10. Johrhundert bauet worde. Er isch us de Ziit vo de Karolinger. Bi de Usgrabige vo 1967/68 het ma d Grundmuure vo dere älteschte Chile untersuecht. Si isch in Form vo eme Rechteck aaglägt gsi mit ere Sitelängi vo e chli me wi 26 Meter un ere Breiti vo ugfähr 11 Meter. An de gliiche Stell isch im 12. Johrhundert e noii Chile im romanische Schtil bauet worde. D Südwand vo dere Chile isch ugfähr en Meter witer südlich gsi un an de Oschtsite het si e-n Apsis ka, wo halbkreisförmig isch gsi. In Urkunde isch d Exischtenz vo-n-ere Pfarrei z Bade s erscht Mol im Johr 1241 nachzwiise. Di hütig Pfarrchile isch als dreischiffige gotische Chile i de Johr 1457 - 1460 un 1490 bauet worde. S Mittelschiff het di glich Breiti gha wi di vorherig Chile. Uf de Nord- un uf de Südsite het ma aber Siteschiff aabauet. D Weschtsite het ma vierehalb Meter verlängeret un d Mauritiuskapelle, wo uf de Nordsite isch