rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Paul Grüninger (* 27. Oktober 1891 z Sanggalle; † 22. Februar 1972 z Sanggalle) isch e Schwizer Polizeihauptmaa und e Schutter z Sanggalle gsi. 1971 isch er as Fluchthälfer vo Juude vor em Zwäite Wältchrieg in d Liste vo de Grächte under de Völker ufgnoo worde. Dr Grüninger het churz vor em Zwäite Wältchrieg d Iiräisvisa vo Juude vordatiert und/oder anderi Dokumänt gfelscht, so dass si in d Schwiz häi döfe iiräise. Er het eso bis zu 3600 Lüt s Lääbe grettet. 1939 isch er wäge däm vom Dienst suspendiert worde und het si Aaspruch uf d Pangsioon verloore. 1940 het en s Gricht wäge Amtspflichtverletzig zun ere chliine Buess verurdäilt. 1972 isch dr Grüninger verarmt in Sanggalle gstorbe. S Schicksal vom Grüninger isch under anderem wäg eme Ardikel im Tages-Anzeiger-Magazin 1984, Aktenzeichen Grüninger – ungelöst? vom C. L. Sandor, ere bräite Öffentligkäit bekannt worde. 1995, 23 Joor noch sim Dood, het s Bezirksgricht Sänggalle s Urdäil gegen e Paul Grüninger ufghoobe und iin freigsproche. 1998 het d Regierig vom Kanton Sanggalle an d Noochkomme vom Grüninger en Entschädigung zaalt. Mit däm Gäld isch d Paul-Grüninger-Stifdig gründet worde, wo sich under anderem für hütigi Verdäidiger vo Menscherächt iisetzt. S
Dr Lamisch Chrieg (altgriech. Λαμιακόν πόλεμος, Lamiakón pólemos) isch e milidäärischi Usenandersetzig im antike Griecheland im 4. Joorhundert vor dr Zitewändi gsi. E Bündnis vo griechische Stadtstaate under dr Füerig vo Athen het sich ooni Erfolg gege d Hegemonii vo Makedonie erhoobe. Dr Naame vom Chrieg stammt us dr Biografii vom Fokion vom Autor Plutarch. In meerere zitgenössische Inschrifte wird er as „Chrieg vo de Hellene“ (altgriech. Ἑλληνικοῦ πολέμου) bezäichnet. Dr politisch Füerer vo Athen, dr Hypereides, het dä Chrieg as Kampf vo de freije Grieche gege Barbare beschriibe. Im Joor 323 zur Zit vom Dood vom Alexander em Groosse häi sich fast alli Grieche usser de Boioter zämmedoo. Dr athenisch Strateg Leosthenes het bi Plataiai d Boioter gschlaage und denn d Thermopyle bsetzt. Dr Makedonier Antipater isch mit ere Armee dur Thessalie marschiert und het sich im Winder in Lamia verschanzt, wo as äinzigi thessalischi Stadt iim iiri Door ufdoo het, und isch vo de Grieche belaageret worde. Dr Leonnatos het in dere Zit en Armee vo 20'000 Makedonier über e Hellespont und dur Thessalie gfüert. D Grieche häi d Belaagerig vo Lamia abbroche und dr Leonnatos im Früelig 322 gschlaage. Underdesse het dr Antipater si Armee us Lamie
Dr Aitolischi Bund isch e Zämmeschluss vo Stedt in dr antike griechische Landschaft Aitolie gsi. Bis ins 3. Joorhundert v. d. Z. iine isch Aitolie en eender umbedütendi Region vo Griecheland gsi, au wenn e Zämmeschluss vo de Poleis därt zum ene Bund (koinon) scho für s Joor 367 v. d. Z. dokumentiert isch. Wo in de Diadochechrieg vo 321 v. d. Z. aa Makedonie und anderi Diadocheriich iiri Komflikt au uf griechischem Boode usdräit häi und d Kelte, wo d Grieche ene Galater gsäit häi, vo öbbe 280 v. d. Z. iigfalle si, isch d Bedütig vo de griechischi Stadtbünd gwaggse und si häi sich in Bundesstaate afo verwandle, wo d Mitgliider vor allem ere gmäinsame Ussepolitik verpflichdet gsi si. Näbe de bäide alte Groosspoleis Athen und Sparta und dr Insle Rhodos häi vor allem dr Achaiisch Bund (u. a. mit Sikyon und Korinth) uf em Peloponnes und dr Aitolisch Bund, wo s Gebiet von em zwüsche Epirus, Akarnie und Böozie gläägen isch, d Rolle vo nöije Regionalmächt übernoo. Alli die hellenistische Middelmächt häi brobiert, nid nume iiri Inträsse im Schatte vo de Groossmächt z verdäidige, sondern au iire Iifluss uf Chöste vo ihre Noochbere z vergröössere. Bald häi
Mit Wüsseschaft isch d Erwiterig vom Wüsse dur Forschig gmäint, si Witergoob dur d Leer, dr gsellschaftligi, historischi und instituzionelli Raame, wo mä das in em organisiert macht, und s ganze Wüsse, wo so erworbe worde isch. D Forschig isch die methodischi Suechi noch nöije Erkenntniss und iiri süstematischi Dokumentazioon und Veröffentligung in dr Form vo wüsseschaftlige Arbäite. D Leer isch d Witergoob vo de Grundlaage vom wüsseschaftlige Forsche und d Vermiddlig vom ene Überblick über s Wüsse vom ene Forschigsfäld (dr sogenannt aktuell Stand vo dr Forschig). D Wüsseschaftstheorii isch e Däilgebiet vo dr Filosofii, wo sich mit em Sälbstverständnis vo dr Wüsseschaft in dr Form vo dr Analüüse vo iire Vorussetzige, Methode und Ziil beschäfdigt. Dodrbi wird bsundrigs iire Woorhetsaaspruch kritisch hinderfrogt. Für d Forschig, wo noch nöije Erkenntniss suecht, isch bsundrigs d Froog noch de Methode und Vorussetzige für d Erkenntnisgwünnig vo Bedütig. Die Froog wird in dr Erkenntnistheorii behandlet. Scho dr Aristoteles het d Wüsseschaft in Däilberiich, sogenannti Äinzelwüsseschafte iidäilt. Die klassischi nöizitligi Iidäilig underschäidet Natur-, Gäistes- und Gsellschaftswüsseschafte und Gebiet, wo dank dr Verwüsseschaftligung drzue cho si: Agrar-, Ääscheniöör-, Wirtschafts-, Rächtswüsseschaft und Medizin. D Iidäilig vo dr Wüsseschaft isch bsundrigs für organisatorischi Zwäck (Fakultääte, Fachberiich)
Akte Grüninger isch de ofizielli Titel vome Film öber en churze Usschnitt us em Läbe vom Paul Grüninger, wo de Alain Gsponer drait hät und em 30. Januar 2014 i de Schwiz und im Öschtrych is Kino cho isch. D Wältprömiere isch drü Täg vorhär, am 27. Januar, a de Solothurner Filmtäg und d Erstuustrahlig im Färnseh isch am 19. Oktober vom gliiche Johr uf SRF 1 gsi. D Gschicht im Film spillt i de Johr 1938 und 1939, also vor em Usbruch vom Zwaite Wältchrieg. D Grenzä isch ab Mitti Augste 1938, uf Grund vo me Bundesrotsbschluss, för Mensche ohni gültigs Visum zue. Trotzdäm chömed im Sanggaller Rhintl mehreri Tuusig jüdischi Flüchtling dank eme Hilfssystem, wo vo braite Tail vo de Bevölkerig trait und vom Sanggaller Polizeihoptma Paul Grüeninger ermöglicht werd, öber d Grenzä. De Eidgenössisch Chef vo de Fremdepolizei schickt en Beamte vo Bärn uf Sanggalle, zum däm Sachverhalt uf d Spur z cho. De Grüeninger hät offesichtlich bi e paar Tuusig Flüchtling, wo illegal öber d Grenzä cho sind, e Aug zue truckt oder sogär Dokumänt gfälscht, indäm as er s Iiraisedatum gfälscht hät. Ebefalls e trägendi Rolle spillt de Sidney Dreifuss (Vater vo de spötere Bundesröti
Pergamon (altgriech. τὸ Πέργαμον, s Pérgamon, sältener ἡ Πέργαμος, d Pérgamos; latiinisch Pergamum) isch e griechische Stadt in dr Antike gsi öbbe 80 km nördlig vo Smyrna, em hütige İzmir. Si isch in dr Nöchi vo dr Westküste vo Chläiasie in dr hütige Türkei glääge, am nördlige Rand von ere Eebeni, wo vom Fluss Kaïkos (em hütige Bakırçay) bildet worde isch. Si isch um und uf eme daafelbärgförmige Massiv us Andesitgstäi, wo öbbe 335 Meter hooch isch, baut gsi. Dr Burgbärg fallt gege Norde, Oste und Weste seer stäil ab, wäärend s uf dr Südsite drei natürligi Absätz git, won e flachere Übergang zur Eebeni bilde. Im Weste fliesst dr Selinus (hüte Bergamaçay) an dr Akropolis vorbii dur d Stadt, im Oste fliesst dr Ketios (hüte Kestelçay). Der hütig türkischi Naame vo dr Stadt isch Bergama. Wääred em 3. und 2. Joorhundert v. d. Z. isch Pergamon d Hauptstadt vom Pergamenische Riich gsi, wo groossi Däil vom westlige Chläiasie drzueghöört häi. Die kunstsinnigi Dünastii vo de Attalide het us Pergamon e nöis Athen welle mache und het d Stadt zu äim vo de bedütendste Kulturzentrum vom Hellenismus gmacht. Im Joor 133 v. d. Z., wo dr Attalos III. vo Pergamon
Dr Filippos V. (altgriech. Φίλιππος, latiin. Philippus; * 238 v. d. Z.; † 179 v. d. Z.) isch vo 221 v. d. Z. aa Köönig vo Makedonie gsi. Er het us em Huus vo de Antigonide gstammt und isch dr Soon vom Köönig Demetrios II. Aitolikos und vo dr Fthia/Chryseis gsi. Wil dr Filipp non e Chind gsi isch, wo si Bater gstorbe isch, het si Groossunggle und Stiefvater Antigonos III. Doson d Herrschaft über Makedonie übernoo und dr Filipp adoptiert. 221 v. d. Z. isch er Köönig vo Makedonie worde und Hegemon über dr grösst Däil vo Griecheland (dr hellenisch Bund). Im sogenannte Bundesgenossechrieg (220–217 v. d. Z.) het dr Filipp das Erb erfolgriich chönne verdäidige. Wäge sine Chrieg gege die hellenistische Groossriich vo de Ptolemäer und Seleukide und gege chlineri griechischi Mächt het sich Rom mee und mee in Griecheland iigmischt. Im Zwäite Punische Chrieg het dr Filipp 215 v. d. Z. woorschinlig e Bündnis mit em Hannibal abgschlosse und es isch zum erste makedonisch-römischen Chrieg choo. Im Friide vo Phoinike im Joor 205 v. d. Z. isch d Macht vom Filip e chli beschnitte worde. Won er si Macht in dr Egeis uf Choste vom Ptolemäerriich het
Kandertal chan folgendes bedüte: es Tal, wo vo de Kander (Schwarzwald) durflosse wird, in Bade-Würtebärg, Dütschland es Tal, wo vo de Kander (Schweiz) durflosse wird, im Bärner Oberland, Schwiz Vorderes Kandertal isch de Name vo me Gmaindsverwaltigsverband im Landchrais Lörrach, Bade-Würtebärg, Dütschland
De Chrais Lugano Nord bildet zäme mit de Chrais Agno, Breno, Capriasca, Ceresio, Lugano Oscht, Lugano Wescht, Magliasina, Paradiso, Sessa, Taverne, und Vezia de Bezirk Lugano vom Kanton Tessin i de Schwiz. De Sitz vom Chraisamt isch z Lugano. De Chrais isch per Dekret vom 17. Juni 2013 uf de 13. August 2013 gründet worde und setzt sich us de ehemolige Gmainde Sonvico, Cimadera, Villa Luganese, Davesco-Soragno, Certara, Bogno, Valcolla und Cadro zäme, wo hüt zur Stadt Lugano ghöred. D Quartier, wo bishär em Chrais Lugano Oscht zuetailt gsi sind (Davesco-Soragno sit 2003 bi Lugano und Villa Luganese sit 2007 iigmaindet) händ zum Chrais Lugano Nord gwächslet. Die Nöiorganisazion vo de Chraisstruktur isch mit de Iigmaindig vo Valcolla nötig worde, wil e paar Ortschafte vo däre Gmaind (Scareglia, Signora, Colla, Cozzo und Bogno) ligged uf am rächte Ufer vom Fluss Cassarate und hettid em Chrais Lugano Wescht zuetailt wärde müese, di andere Ortschafte am lingge Ufer (Certara, Cimadera und Piandera) hingege em Chrais Lugano Oscht. Dr Chrais setzt sich zämme us dr Quartier entlang vum Fluss Cassarate nördlich vu däre Gmai:
Di Olympische Winterspiil sin e Dail vu dr Olympische Spiil un wäre syter anne 1924 durgfiert. Dodervor het s Wintersportwettbewärb (wie Yyschunschtlaufe) as Dail vu dr Olympische Summerspiil z London 1908 un z Antwerpen 1920 gee. Bis anne 1992 hän d Winterspiil im nämlige Johr stattgfunde wie di Olympische Summerspiil. Syter anne 1994 wäre si im zwaijehrige Wächsel mit dr Summerspiil durgfiert. Im Gegesatz zue dr Olympische Summerspiil wird bi dr Winterspiil d Zahl vu dr Spiil un nit d Zahl vu dr Olympiade zellt (Olympiade hän d Grieche em Zytruum zwische zwai Summerspiil oder zwische zwai Winterspiil gsait, wu im Normalfall 4 Johr isch). Spiil, wu wäge dr Chrieg uusgfalle sin, wäre wäge däm in dr offiziälle Zellig nit mitzellt. Di XXIV. Olympische Winterspiil finde vum 4. bis 22. Februar 2022 z Peking (Volksrepublik China) statt. Ibersicht zue allene bishär durgfierte olympische Wettkämpf in Wintersportarte. Anmerkung: D Zahle, wu do ufgfiert sin, sind Aagabe vum IOC, un chennen abwyche vu anderen Ufstellige, wu d Zahl vu dr wirkli aagraiste Wettkämpfer uffiere oder d Pressemitdailige vo dr Spiil. D = Demonschtrationswettbewärb 2D = zuesätzlige Demonschtrationswettbewärb (derzue 3D, 4D) Top 10 vu dr Medalliegwinner bi Olympische Winterspiil (Stand: 26. Februar 2018)
D Europäischa Chàrta vu da Regionàl- oder Mìnderheitasprocha ìsch a europäischer Vertràg, wo àm 5. Novamber 1992 vum Europarot ààgnumma worra ìsch. Es isch e Froog vo der Politik für die viile Forme vo dr Kultur bi de Völker und Gselschafte. S Ziel vu dr Chàrta ìsch, d Regionàl- oder Mìnderheitasprocha z'unterstìtza. Zu dana Sprocha gheera: regionàla Sprocha, oder Dialekta wo zu-n'ra fremda Sprochkültür gheera (zum Beispiel, ìm Frànkrich: Elsassisch, Bretonisch, Bàskisch, Korsisch). Bi dana gìtt's aui Sprocha wo nìt territoriàl gebunda sìn (zum Beispiel: Jiddisch, Romani). Mìnderheitasprocha, dàs heißt fremda Sprocha, wo gredt wara vu Litt wo ìn Mìnderheit ìn dam Stààt sìn (zum Beispiel: d ditscha Sproch ìn Dänemàrk). Do gheera nìt derzüe: d Sprocha vu kìrzliga Migrànta (zum Beispiel, ìm Frànkrich: Polnisch, Italianisch, Àràwerisch). d Dialekta vu dr offiziella Sproch vum Stààt (zum Beispiel, ìn Ditschlànd: Àlemànnisch, Fränkisch). d offiziella Sprocha vu'ma Stààt (zum Beispiel, ìn Irlànd: d irischa Sproch, wo zwàr doch a Mìnderheitsproch ìsch). D Chàrta enthàltet 5 Hàuptteiler. S erschta Teil enthàltet a sehr breita Definition vum Thema. Do wìrd erklärt wella Àrt Sprocha fer d Unterstìtzung vorgsah sìn. S zweita Teil formuliart Zielsetzunga. D Stààta wo mìtmàcha, känna, fer a pààr Sprocha, a
As Makedonisch-Römischi Chrieg (au: Makedonischi Chrieg) bezäichnet mä die drei Usenandersetzige zwüschen em Römische Riich und em Antigonideriich Makedonie im 3. und 2. Joorhundert v. d. Z. In dere Zit isch Rom zur herrschende Macht über Griecheland worde. Rom und Makedonie si noch 229 v. d. Z. us zwäi Gründ politischi Gegner worde: Dr äint isch gsi, ass Illyrie e Protektorat vo Rom worde isch und dr anderi, ass dr Filipp V. vo Makedonie 215 e Bündnis mit em Hannibal, em Gegner vo Rom, abgschlosse het. Dr Erst Makedonisch-Römischi Chrieg isch vo 215 bis 205 v. d. Z. gange und het weenig veränderet. Im Zwäite Makedonisch-Römische Chrieg vo 200 bis 197 v. d. Z. het Makedonie d Hegemonii über Griecheland verloore. D Römer häi sich mit verschiidene griechische Middelmächt verbündet, wo de Makedonier findlig gsi si. 196 isch dr Filipp schliesslig zum ene Friidensschluss zwunge worde. Er het drbii goossi territoriali Verlust gmacht, isch aber au zum römische Alliierte worde. Rom het Griecheland für frei erkläärt und sich us em Balkan zruggzooge. Spööter häi d Römer iiri Politik gegenüber Griecheland verscherft, und am Ändi vom Dritte Makedonisch-Römische Chrieg (171–168 v. d. Z.) isch s makedonische Köönigdum under em Soon vom
Dr Hannibal, au Hannibal Barkas, phön. חניבעל (ħanibaʕal): „Baal isch gnädig“, (* um 247 v. d. Z. z Karthago; † 183 v. d. Z. z Bithynie) gältet as äine vo de grösste Fäldhere in dr Antike. Wäärend em Zwäite Punische Chrieg (218–201 v. d. Z.) het er e baar Mol römischi Armeä gschlaage. Dr Hannibal isch dr eltiste Soon vom karthagische Fäldher Hamilkar Barkas gsi, sini jüngere Brüeder, dr Hasdrubal und dr Mago si au karthagischi Fäldhere gsi. Wo si Schwooger Hasdrubal, wo die karthagische Drubbe in Hispanie aagfüert het, ermordet worde isch, isch dr Hannibal 221 v. d. Z. Oberbefäälshaaber vo dr karthagische Armee worde. D Sagunter häi die karthagische Verbündete d Turboleter aagriffe und sich denn mit Rom verbündet. Dr Hannibal het Sagunt zerst belaageret und denn 219 v. d. Z. gstürmt und d Bevölkerig lo dööde. D Römer häi vo Karthago verlangt, ass si dr Hannibal wurde usliifere. Dr Hannibal isch denn mit mee as 50'000 Soldate, 9'000 Riter und 37 Chriegselifante vo Hispanie gege Italie zooge. In de Alpe het er schweeri Verlust gha, het aber in de Kelte nöiji Verbündeti gfunde. Er het denn die römischi Legione, wo mäistens sterker gsi si as si äigeni
Der Engel, der seine Harfe versetzte ischt a deitscher Schbiilfilm en Schwarz-Weiß us-em Jôhr 1958 vom Regisseur Kurt Hoffmann. S Drehbuach hend zamma dr Heinz Pauck ond dr Günter Neumann gschriiba. Des beruaht uff-em gleichnamiga Roman vom Charles Terrot. Dr Franz Grothe hôt d Musik beigschdeiret. Dia Tekscht vo de Liadr, wo en sellem Film gsonga werdet, hôt dr Günter Neumann vrfasst. En dr Bundesrebublik Deitschland isch der Stroifa zom erschda Môl am 12. Februar 1959 ens Kino komma. Dr Josua Webmann ond sei Lehrleng Klaas betreibet en-ra kloina Stadt an dr Nordseekischde a Pfandleihe, wo mr abr au noh ällerloi Krimskrams kaufa kôô. A-ma scheena Dag daucht en deam Lada a wonderschees Mädle auf, wo uff dia zwoi Manna wia a ibrirdischs Wesa wirkt. En ihrem Gepäck hôt-se a goldena Harf, wo-se beleiha will. Dr Pfandleiher ond sei Stift fihlet sich wia vorzaubret ond glaubet, dass des weibliche Wesa a Engl sei muaß, wo grad uff dr Erde Urlaub macht. Ab jetzt vrendret sich so nôch ond nôch des Leaba vo selle zwoi. De meischde Ôôbet vrbrengt dr Klaas em ertlicha Jugendklub, so au heit. Des englsgleiche Mädle, wo am Middag bei-nem en dr Pfandleihe gwäa ischt, ischt seira
De Hans-Peter Schifferle (oder Schiferli, wie men uf Schwyzertüütsch säit) (* 27. Januaar 1954 z Lüggere) isch en Schwyzer Tialäktoloog und Lexikograaf und de sibet Scheffredakter vom Schwyzerischen Idiotikon gsy. De Schifferle isch i sym Häimetdoorff Töttige im underen Aaretaal uufgwachse und isch dän für s Gimi uf Äisidle, won er a de Stiftsschuel d Matuur gmachet hät. Z Züri hät er a der Uni Gërmanischtik, italienischi Literatuur und Volchskund gstudiert, und promowiert hät er bim Stefan Sonderegger. I synere Tokteraarbet gaats um d Tialäkt im nordöschtlichen Aargöi (aso em Verfasser syneren ängere Häimet) und im grad änet em Rhy glägene süüdbadische Waldshuet. Si zäiget, das die Mundaarte, wo gschichtlich gsee äigetli eso zimli di glyche wëëred, sich i de jüngere Zyt mee und mee usenandentwickled, wil em Rhy naa di schwyzerisch-tüütsch Staatsgränze gaat. 1987 isch de Schifferle für de Ruedi Trüeb (wo doo ganz zum Spraachatlas übereggangen isch) Redakter am Schwyzerischen Idiotikon woorde, und vo 2005 bis zu synere Pänsionierig 2019 isch er – as Naachfolger vom Peter Ott – de Scheffredakter gsy. I dëre Zyt händ d Redakzioon, d Lüüt vo der IT und di wytere Aagstelte vil taa, das s Idiotikon de hüttigen Aasprüch vo Wüsseschafter und
Dr Carlo Edoardo Lischetti (* 18. Oktober 1946 z Brugg; † 30. November 2005 z Bärn) isch ä Schwizer Maler, Bildhauer u Aktionskünstler gsi. 1986 «Bäredräck»-Priis vo der Stadt Bärn 1996 Stadtbärner Kunstpriis «Ich bin mein Beruf», 1999, ISBN 3-7165-1110-2 Im 2013 entstandene Dokumentarfilm Der Gegenwart hei dr Bernhard Nick und dr Stephan Ribi s Läbe u s Wärch vom Carlo E. Lischetti verfilmt. Carlo E. Lischetti. In: Sikart (Lexikon un Datebank zue dr Chunscht in dr Schwyz un im Firschtetum Liechtestei). Der Gegenwart abgruefe am 12. Februar 2014 Normdate: GND: 120141906 | LCCN: n99034735 | VIAF: 74676304
Dr Titus Quinctius Flamininus (* um 230 v. d. Z.; † 174. v. d. Z.) isch e römische Politiker und Fäldherr gsi. Er isch vor allem für si Siig über Makedonie im Zwäite Makedonisch-Römische Chrieg bekannt. Er het zum Gschlächt vo de Quinctii Flaminini ghöört und hette e Brueder ghaa, dr Lucius Quinctius Flamininus, wo öbbe e Joor elter gsi isch. Dr Flamininus het in de letschte Joor vom Zwäite Punische Chrieg in meerere Funkzione as Soldat dient und het noch em Chrieg as Decemvir Veterane aagsiidlet. Öbbe 200/199 v. d. Z. isch er Kwestor gsi und isch scho 198 v. d. Z. zum Konsul gweelt worde, au wenn er die andere Ämter vom cursus honorum nonig usgüebt het und er erst öbbe drissgi gsi isch. As Konsul het er dr Oberbefääl im Chrieg gegen e Filipp V. vo Makedonie übernoo, und het dä au in de Joor as Prokonsul bhalte. Im Juni 197 v. d. Z. isch em in dr Schlacht vo Kynoskefalai dr entschäidendi Siig über e Filipp glunge. Er het mit em Köönig e Friide abgschlosse, wo Makedonie din versproche het, sich us Griecheland zruggzzie. Bi de Isthmische Spiil im Früelig 196 v. d. Z. het dr
D Schlacht vo Pydna isch d Entschäidigschlacht im Dritte Makedonisch-Römische Chrieg gsi. Si het am 22. Juni im Joor 168 v. d. Z. stattgfunde. Römischi Legione under em Lucius Aemilius Paullus häi d Makedonier under em Köönig Perseus entschäidend gschlaage. Das het s Ändi vo dr makedonische Dünastii vo de Antigonide bedütet. D Schlacht isch au e wichdige Punkt in dr Erwiterig vo dr römische Herrschaft uf dr östligi Middelmeerruum gsi und gältet as e klassischs Bischbil für e Komflikt zwüschen ere makedonische Falanx und de römische Legione, wo sich d Schwachpünkt vo dr Falanx zäigt häi. Commons: Schlacht von Pydna – Sammlig vo Multimediadateie Im Plutarch si Biografii vom Aemilius Paullus (änglischi Übersetzig) 40.2614522.397688333333Koordinate: 40° 15′ 41,2″ N, 22° 23′ 51,7″ O
Dr Perseus (altgriech. Περσεύς, *; um 213/212 v. d. Z.; † um 165 v. d. Z. z Alba Fucens) isch dr letscht Köönig vo dr Dünastii vo de Antigonide gsi, wo dr Diadochestaat Makedonie regiert het, wo noch em Dood vom Alexander em Groosse entstande isch. Er het d Schlacht vo Pydna am 22. Juni 168 v. d. Z. gege d Römer verlore und Makedonie isch denn under die römischi Herrschaft choo. Dr Köönig Filipp V. vo Makedonie het e prorömische Soon, dr Demetrius, ghaa. Dr Perseus isch iifersüchtig gsi uf dä, wil er as Gsandte z Rom erfolgriich gsi isch, und er het sim Vater iigreedet, ass si Brueder chönnt Usurpator wärde und er dorum müess stärbe. Dr Filipp het dr Demetrios lo vergide und isch e Joor spööter, 179 v. d. Z. sälber gstorbe. Bi de Römer, wo dr Demetrius vorzooge gha häi, isch dr Perseus wäge sinere Rolle bim Dood vo sim Brueder nit beliebter worde, au nit, won er uf e Droon gstiige isch. Öbbis vom erste wo dr Perseus as Köönig gmacht het, isch d Ernöijerig vom Verdraag mit Rom gsi. Was er denn aber gmacht het, het d Römer aber beunrueigt: Er het sich
Die römische Prowinze si Verwaltigsäinhäite vom Römische Riich gsi. Die römisch Prowinzialverwaltig isch verantwortlig gsi für d Stüüre, d Doodesstroof und s Milidäär in iirem Gebiet. Si het d Iirichdige vo dr Verwaltig und vo dr Rächtsprächig, wenn s sonigi überhaupt gee het, umfasst. In de Prowinze dusse vom Middelmeerruum het’s vilmol nit ales gää, wo zun ere komplete Verwaltig ghört hett. Für die Ufgoobe het dr Statthalter e chliine Staab gha. S Iidriibe vo de Stüüre isch vilmol d Sach vo Iihäimische gsi, wo persöönlig verantwortlig drfür gsi si. D Bevölkerig isch under de Römer nüme vo dr Willkür vo lokale Despote abhängig gsi. E römische Bürger in dr Prowinz het, wenn er zum Dood verurdäilt worde isch, bis zum e Proprätor und in dr Kaiserzit bis zum Kaiser sälber chönne appelliere und die freije Iiwooner vo dr Prowinz bis zum Statthalter. Das het de Prowinziale e Rächtssicherhäit verschafft, wo vili von ene vor dr römische Herrschaft nie kennt häi. Au wenn s vor allem under dr Republik immer wider Usbütig dur korrupti Statthalter gee het, isch s dr Bevölkerig vo de Prowinze under de Römer im groosse Ganze besser gange as vorhär. 700 Joor lang häi römischi Beamti
Macedonia (latiinisch) isch e Browinz vom Römische Riich gsi. S Köönigriich Makedonie het drei Chrieg gege Rom gfüert und isch noch jeedem Chrieg e chli chliiner worde. 168 v. d. Z. het Rom noch dr Schlacht vo Pydna im makedonische Köönigdum en Ändi gmacht und s Land in vier sälbstständigi Gebiet (Amfipolis, Thessalonike, Pella und Herakleia Lynkestis) ufdäilt. Die si vo Beamte verwaltet worde, wo jedes Joor nöi gweelt worde si und wo käi Kontakt underenander häi döfe ha. Dr Ufstand vom Andriskos, wo sich as Soon vom letschte Köönig vo Makedonie Perseus usgee het, isch vo de Römer zämmegschlaage worde und Makedonie het si Sälbstständigkäit verloore. 146 v. d. Z. si die makedonische Gebiet dur e Quintus Caecilius Metellus Macedonicus zämme mit Epirus und Däil vo Illyrie die römischi Browinz Macedonia worde Dr erst Prokonsul vo dr nöije Browinz isch dr Gnaeus Egnatius gsi. Noch dr Zerstöörig vo Korinth 146 v. d. Z. isch ganz Griecheland zur Browinz worde. D Browinz Macedonia isch im Jahr 27 v. d. Z. ufdäilt worde. Dr Peloponnes, Attika und Däil vo Epirus si die senatorischi Browinz Achaea mit dr Hauptstadt Korinth worde. Mit dr Riichsreform vom Diokletian isch d Dioecesis Macedoniae entstande, wo