rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Günter Wagner (* 4. Juli 1929 z Vogelbach; † 7. April 2017 z Chander) isch e dytsche Buur, Schryyner un Haimetdichter gsii. Dr Wagner isch z Vogelbach ufgwachse un dert au uf d Volksschuel gange. Z Chander isch er uf d Mittelschuel. Wäg em Chrieg isch d Schuel anne 1944 zuegmacht wore. Anne 1945 isch dr Wagner no zue dr Wehrmacht yyzoge wore un au fir e baar Monet in amerikanischi Chriegsgfangeschaft chuu. Noch em Chrieg het er e Schryynerlehr gmacht un langi Johr bi dr Chandermer Tonwärch gschafft. Dernääbe het er no dr Hochzyt mit dr Elisabeth Kiefer uf em Buck z Marzell buuret, mer het em dert dr „Schattelochbuur“ gsait. Är het mit syre Frau drei Chinder iberchuu, zwoo Dechtere un e Suhn. Dr Wagner isch Mitglid bi dr SPD un Vorsitzer vum SPD-Ortsverain gsii un isch fir sy Bartei im Marzäller Gmairot un im Chraisdag ghockt. Derzue isch er Mitglid in verschidene Verain gsii, unter anderem im Skiclub, im Haimetverain un im Waidverband. Zum Dail au het er au in dr Vorständ vu däne Verain mitgwirkt. Fast in allen Vereinen der Berggemeinde war der Verstorbene aktives oder förderndes Mitglied. Besonderes Engagement widmete er dabei dem Skiclub
Rümigche isch e Gmeind im Bezirk Zurzi vom Schwiizer Kanton Aargau. D Gmeind liit uf der lingge Syte vom Hochrhy, a der Gränze zwüsche de Schwiiz und Düütschland. De Rhy macht bi Rümigche, wisawi vom badische Dorf Lienhem (Gmeind Hochetenge), en Kurve noch rächts. Über em Dorf het s gäge Süde en Hügelräje, wo der höchscht Punkt dervo uf em Bruch und am Belche isch. D Flechi vom Gmeindbann het nur 291 Hektaare. Nochbergmeinde vo Rümigche sind Hohetenge im Norde, Fisibach im Oschte, Wislike im Süde und Melike im Weschte. Uf em Bode vom hütige Rümigche sind im vierte Joorhundert zwei röömischi Wachtdürm gstande. Der Name vom Dorf chunt im Joor 1113 s erscht Mol in ere Urkund vor. Er isch vo der eltere Form Rumaninghofun abgleitet. Sid 1803 ghört Rümigche zum Kanton Aargau. Vo 1975 bis 1980 isch z Rümigche en Fabrigg vo der Textilfirma Jäggli vo Winti gsi. Commons: Rümigche – Sammlig vo Multimediadateie Website vo der Gmeind Rümigche Christoph Herzig: Rümikon In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023
D Sabine Dahinden (* 14. Augschte 1968 z Altdorf) isch e Schwyzer Färnsehmoderatori. Syter anne 1995 schafft si bim Schwyzer Färnseh, zurzyt isch si dert Moderatori un Redakteeri vu dr Sändig Schweiz aktuell. Im Johr 1988 het d Sabine Dahinden ihri Matura Typus B am Kollegium Karl Borromäus (Kantonsschuel Üri) z Altdorf gmacht. Derno het si an dr Universitet Bärn Germanischtik studiert. Si het s Studium (dytschi Literatur- un Kulturgschicht, Franzesisch, Gschicht) 1994 mit em Sekundarlehrerpatänt abgschlosse (Master of Education). Vu 1994 bis 1995 het si as Redakteeri/Reporteri bi Radio Sunshine im Kanton Zug gschafft. Anne 1995 het d Sabine Dahinden ihri Arbet eim Schwyzer Färnseh aagfangen as Moderatori un Redakteeri vu dr Sändig TAF (Tagesfernsehen). 1998 isch si as Stagiaire in d Redaktion vu Schweiz aktuell gwächslet, wu sie im Juni 2000 au Reporteri un Redakteeri woren isch. Syt Meerz 2001 isch si derzue au Moderatori vu dr Sändig. Im Johr 2008 het si ne churze Moderationsuusdausch mit em ORF gmacht un isch dert e baar Mol bi «Wien heute» ufdrätte. Näbe uuzellige dagesaktuälle Liveschaltigen in dr ganze Schwyz un Reportasche het si verschideni mehstindigi Livesändige vum Schwyzer Färnseh moderiert. Syter anne 2011 het si au ne aigeni SRF-Summerserie
Full-Röilete isch e Gmeind im Bezirk Zurzi vom Schwiizer Kanton Aargau. Full-Röilete isch die Gmeind vom Kanton Aargau, wo am wytischte im Norde liit. De Rhy macht dört nach der Ymündig vo der Aare en wyte Boge nach Norde bis under d Stadt Waldshuet und flüsst denn gäge Südweschte wyter. I der Ebeni am Rhy liit s Dorf Full mit der Siidlig Jüppe. S dorf Röilete liit zwei Kilometer im Süde vo Full uf em Hügel us Chalchschtei zwüsche der Aare und Löibschtel, der Nochbergmeind vo Full-Röilete im Weschte. Sid em 13. Joorhundert hend Full und Röilete zum Chilchschpiil ghört, zäme mit Lüggere, Böötschde und Löibschtel. Der Oort Röilete isch ane 1258 s erschte Mol i der Form Reuwintal und Full ane 1303 oder 1308 als Wulne in historische Dokumänt erwäänt. 1803 isch s ehemolige Chilchschpiil im nöie Kanton Aargau als en einzigi Gmeind organisiert worde. Scho 1816 het der Grooss Root vom Aargau do drus die drü Gmeinde Böttschde, Lüggere und Oberlöibschtel gmacht. 1832 sind Full und Röilete vo Oberlöibschtel trennt worde, und 1902 isch Jüppe vo Lüggere wägggnoo und zu der Gmeind Full-Röilete too worde. Im Zwöite Wältchrieg het d Schwiizer Armee ufem Felse bi Röilete en Feschtig
Schnäisige isch e Gmeind im Bezirk Zurzi vom Schwiizer Kanton Aargau. D Gmeind liit ganz im Oschte vom Kanton Aargau, a der Gränze zum Kanton Züri. S Dorf sälber isch inere wyte Duele zwüsche der Egg und em Schülibärg. Es beschtoot us de Deil Hünike, Underschnäisige, Middelschnäisige und Oberschnäisige. Chly wyter im Weschte isch no der Wiiler Wide. Der Gmeindbann chunt im Süde an d Surb aa und goot im Norde is Waldpiet vom Bowald und bis zum Eetel. D Nochbergmeinde vo Schnäisige sind Wislike, Siglischterf, Äredinge, Lengnau und Böbike im Aargau und s züürcherischi Niderwenige. Der Name vom Dorf isch i der Form Sneisanch in ere Urkunde us em Joor 1113 s erschte Mol z läse. Commons: Schnäisige – Sammlig vo Multimediadateie Website vo der Gmeind Schnäisige Bruno Meier: Schneisingen In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: VIAF: 242171034
Wislike isch e Gmeind im Kanton Aargau i de Schwiiz. D Gmeind bsteht us de Dörfer Wislike im Weschte un Mellstorf im Oschte. S Dorf liit öppe zwöi Kilometer südlech vo dr Gränze zu Dütschland im Taal vom Tägerbach, wo bi Melike in Rhy flüsst. D Nachbergmeinde vo Wislike sind Rümike im Norde, Fisibach im Nordoschte, Siglischdorf im Oschte, Schnäisige im Süde, Böbike im Weschte und Melike im Nordweschte. Der Ortsname isch ane 1107 s erschte Mol i der Form Wizzilinghofun erwäänt. S Chloschter Sankt Bläsi het im 12. Joorhundert bi Wislike en Probschtei ygrichtet. Commons: Wislike – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Gmeind Wislike Christoph Herzig: Wislikofen In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Christoph Herzig: Mellstorf. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4547113-7 | VIAF: 139591370
Chaiserschtuel (amtlich Kaiserstuhl) isch en alti, chlyni Stadt mid öppe 400 Ywohner und e Gmeind im Bezirk Zurzi vom Kanton Aargau i der Schwiiz. D Stadt Chaiserschtuel lyt am Hochrhy, und zwar am linggen Ufer, und do dermit a der Gränze vo der Schwiiz zu Dütschland. Bi Chaiserstuel goot e Brugg übere Rhy. D Stadt isch ganz z usserscht im Nordoste vom Kanton Aargau, im Egge vom Kantonsbiet, und chunt au an Kanton Züri a. Näbedra lyt uf der Ostsyte d Zürcher Gmeind Weich. Uf der Aargauer Syte isch s Stadtbiet ganz vom Areal vo der Gmeind Fisibach umggä. Ännet em Rhy lyt wisawi im Badische d Gmeind Hochetenge. Vo allne Gmeinde vom Aargau isch Chaiserschtuel die mit der chlynschte Flechi. Yre Gmeindbann isch nume 0,32 Kwadratkilometer gross, grad so vil wie bi der Thurgauer Gmeind Gottliebe und au no bim Waadtländische Rivaz, wo au 32 Hektare hend, und die drü sind überhaupt die chlynschte Gmeinde vo de Schwiiz. Dä chly Platz für d Stadt Chaiserschtuel isch zum grössere Deil am rächt stotzige Abhang zum Rhyufer, und obedra lyt e Bitz vo der grosse Ebeni vo der Schotterterrasse am Rand vom Rhytal. S Sidligsgebiet mit der alte Stadt und wenig
De Cyprien (1935-1994) und d Daphrose Rugamba (1944-1994) sind es ruandischs Ehepaar gsi. Si sind aktiv i de Charismatische Erneuerig gsi. Si händ sich für verstossnigi Chind igsetzt und 1990 de ruandischi Ablegger vo de Gmeinschaft Emmanuel gründet. Warschindli will de Cyprien sich immer sehr für de Fride iigsetzt häd, sind sie zäme mit sächs vo irne zää Chind am zwäite Tag vom Völkermord, am 7. April 1994, umbracht worde. Im Jahr 2015 sind si vo de katholische Chile für iri heroische Tugende als Diener vo Gott erchlärt worde. De Cyprien Rugamba isch 1935 z Süd-Ruanda gebore worde. Er isch is Prieschterseminar iträtte, häd dänns Studium aber nach guet zwäi Jaar abproche. Er hät dänn z Burundi und z Belgie Gschicht studiert. Zrugg z Ruanda isch er en läitende Beamte worde. Als Dichter, Musiker, Komponischt und Choreograph hät er e gwüssi Bekannthäit gha. D Daphrose Mukasanga isch 1944 gebore und im gliche Dorf ufgwachse. Si isch Lehreri worde. Si händ 1965 ghürate. De erschte Jaar sind schwirig gsi: D Daphrose isch fromm gsi und häd pättet, das ire Ma wider zum Glaube findi. Är hät de Glaube im Prieschterseminar verlore gha. Mitenand händs zää Chind gha. D Daphrose häd si
Schweiz aktuell (vu 1981 bis ca. 1993 DRS aktuell) isch e Nochrichtesändig vum Schwyzer Färnseh. Si wird vum Mentig bis am Frytig am sibeni zoobe uf SRF 1 uusgstrahlt. D Sändig bstoht in dr Hauptsach us Reportaschen zue Theme us allne Regionen in dr Schwyz un wird uf Schwyzerdytsch moderiert. Di friejere Sändigen uf däm Sändeblatz sin Antenne, Bericht vor acht (1975–1977) un Blickpunkt (1977–1981) gsii. In dr Sundersändige Schweiz aktuell extra wird zue bsundersch wichtige Theme brichtet, zum Byschpel no Wahlen oder Abstimmige. Doderzue wären au Interviewpartner ýyglade. Dernäbe wären als ufwändigi Spezialsändige, sognännti «Schwerpunktwochen» (2013 zum Byschpelk zue dr Jurafrog) un Reality-Sändige wie Das Internat – Schule wie vor 50 Jahren oder Pfahlbauer von Pfyn produziert. Fascht alli Bydreg syt em 3. Jänner 2000 sin im Sändigsarchiv verfiegbar. Aktuäll (Jänner 2017) wird d Sändig im Wächsel vu dr Sabine Dahinden Carrel, em Michael Weinmann, em Otmar Seiler un dr Katharina Locher moderiert. Redaktionslaiter isch syt em April 2016 dr Basil Honegger. Websyte vu Schweiz aktuell Sändigsarchiv Moderatoren uf dr Websyte vu Schweiz aktuell. Basil Honegger wird neuer Redaktionsleiter von «Schweiz aktuell». In: srf.ch vum 10. Merz 2016.
Dr FC Locarno isch e Schwyzer Fueßballklub vu Locarno, wu aktuäll in dr Promotion League spiilt. Är isch am 1. Juli 1906 vu zuegwanderete Dytschschwyzer un eme Tessiner grindet wore. Dr Klub het derno langi Johr in untere Lige gspiilt, voreb er in dr Saison 1926/27 Tessiner Maischter woren isch un in di hegscht Schwyzer Liga ufgstigen isch. Dr FC Locarno isch derno iber mehreri Johrzehnt in dr zwoo hegschte Fueßballlige blibe. Dr grescht Kluberfolg het dr Klub anne 1951 gfyyrt mit em Yyzug in s Schwyzer Cupfinal, wu mer derno geg dr FC La Chaux-de-Fonds verlore het. In dr letschte Johrzehnt het dr Klub zmaischt in dr 1. Liga gspiilt, dr dritthegtsche Spiilklass, 1998/99 un syt 2005/06 derno aber in dr Nationalliga B bzw. dr Challenge League. In dr Saison 2013/14 isch dr FC Locarno, mit em 10. Rang am Tabällenänd, wider in di dritthegtsch Liga vu dr Schwyz, d 1. Liga Promotion, abgstige. Oliver Neuville Kubilay Türkyılmaz Pasi Rautiainen Websyte vum FC Locarno Saison Archiv | Challenge League, SFL.ch. Normdate: GND: 1032264071 | VIAF: 296613710
Löipschled isch e Gmeind im Kanton Aargau i de Schwiiz. S Dorf liit am Rhii a dr Gränze zu Dütschland. D Gmeind liit i der Ebeni am Rhiiufer und i de Hügel vom Dafelejura. D Nachbergmeinde sind Dogere ännet em Rhy im Norde, Full-Röilete im Nordoschte, Lüggere im Oschte, Mettauertal im Südweschte und Schwatterle im Weschte. Löipschled isch zum erschte Mal im Jahr 1240 als Leibesteit in ere Urkunde gnännt worde. Im Ortsteil Bernau fint me Räschte vom Schloss Bernau. Nördlech vom Wiiler Bernau isch s Stauwehr för s Chraftwärch Albrugg-Dogere, wo sälber chli witer am Rhii no dorab isch. Am Rhii no ufwärts stoht s Chärnchraftwärch Laibstadt. Commons: Löipschled – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Gmeind Löipschled Christoph Herzig: Leibstadt In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Christoph Herzig: Unterleibstadt. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4521672-1 | VIAF: 244730045
Dr Walter Max Füsslin (* 25. Oktober 1897 z Laufe; † 20. Augschte 1978 z Fyburg isch e dytsche Psychiater un Dialäktdichter gsii. Är isch dr zweet Bresidänt vu dr „Muettersproch“, Gesellschaft für alemannische Sprache gsii. No dr Schuel het dr Füsslin z Fryburg, z Heidelberg un z München Medizin studiert. No dr Promotion z Fryburg iber „einen Fall von operativer Reclination der verkalkten Linse bei Amaurose (Amotio retinae) aus kosmetischen Gründen“ het ab 1923 z Züri am „Burghölzli“, z Fryburg, z Ilmenau un z Konstanz/Reichenau gschafft. Im April 1935 het er as Amtsarzt bim Gsundhaitsamt Fryburg aagfange. In dr Zyt vum Dritte Rych isch er mitverantwortli gsii fir Zwangssterilisierige vu psychisch chranke Mänsche, wel er as Amtsarzt Zwangsyywyysige derzue unterschribe het. Au bim Mord an psychisch Chranke un an Gaischtig Behinderte („Euthanasie“) het dr Füsslin dur Zwangsyywyysige in Mordaastalte mitgwirkt. Anne 1971 het er in dr Zytschrift „Deutsches Ärzteblatt“, wu vu dr Bundesärztekammer uusegee wird, e Stuck publiziert, wun er versuecht, sy Verhalte un des vu dr Dekter im Dritte Rych z rächtfertige. D Elena Schöfer kritisiert des Stuck in eme Artikel in dr „Zeit“ massiv. Dr Füsslin diei uf aire Syte schryben iber „die Schuld all derer, keine
Siglischdorf isch e Gmäind im Bezirk Zurzach vom Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf liit im Taal vom Tägerbach, wo vom Rütihof us em Butaal chunt, gäge Norde dur s Dorf flüsst dur d Jurahügel gäge Norde flüsst und bi Melike in Rhy mündet. Der Gmeindbann het 551 Hektaare. Im Weschte vom Dorf isch der höch Felse vo der Hezleflue und im Nordoschte der Hügel, wo Belche heisst. Dört drüber goot d Landschtrooss vo Bade uf Chaiserschtuel und uf Dütschland. D Nachbergmäinde vo Siglischderf sind Wislike, Fisibach und Schnäisige im Aargau und Oberwenige, Schliinike und Niderwenige im Kanton Züri. Siglischdorf isch in ere Urkunde vom Joor 1113 s erschte Mol erwäänt, wo s Chloster Sank Bläsi im Schwarzwald Land i däm Taal gschänkt übercho het. Sid 1803 ghört d Gmäind zum Kanton Aargau. Commons: Siglischdorf – Sammlig vo Multimediadateie Website vo der Gmeind Siglischdorf Christoph Herzig: Siglistorf In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: VIAF: 239073049
Der Sankt Nepomuk oder Johann Nepomuk (* um 1350 i der Stadt Pomuk in Bööme; † 20. März 1393 z Prag) isch e Prieschter vo der Katholische Chile gsi, wo im 14. Joorhundert gläbt het, und gilt für die sid em 18. Joorhundert als Häilige. Me kennt ne bsunders vo de Figure uf vilne Brugge. Der Johann Nepomuk isch mid em Name Jan Welflin uf d Wält cho und vermuetli der Soon von ere dütsch-böömische Familie gsi. Sin Name, won er dermit spööter bekannt worden isch, chunt vo der Stadt Pomuk, wo i der Herrschaft vom Zischterzienserchloschter Pomuk gsi isch. Der Johannes het zu de Dienschtlüt vom Ärzbischof vo Prag ghört und isch ane 1380 zum Prieschter gweit worde. I der Galluschile het er als Pfarrer gwürkt und derzue a der Universität vo Prag studiert, und spöter het er no z Padua s Studium wyter gfüert und dört ane 1387 der Dokter im Chilerächt gmacht. Ane 1389 isch er Generalvikar vom Ärzbischof vo Prag worde, und den het er der Titel vom Ärzdiakon vo Saaz übercho. Im Striit zwüschem Chünig Wenzel IV. und em Ärzbischof vo Prag isch der Johannes vo Pomuk als eine vo de wichtige Kleriker vom Ärzbischof
Saarmischtorf isch e Gmeind im Bezirk Brämgarte im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt im Freiamt. S Dorf ligt uf eme flache Sattel zwüsche em Bünztal un em Seetal, öppe zwöi Kilometer öschtlech vom Hallwilersee, zwüsche de Hügel vom Lindeberg im Südoschte un vom Rieteberg im Nordweschte. Dür s Gmeindsgebiet fliesst Richtig Norde der Erusbach, wo bi Dottike i d Bünz mündet. D Ortsteile sind Chilewinkel, Fröschewinkel, Oberdorf un Vorstatt, wo i de letschte Jahrzehnte zämegwachse sind. D Nachbergmeinde sind Villmärge im Norde, Büttike im Nordoschte, Uezmel im Oschte, Challere im Südoschte, Bepmel un Fahrwange sowie Meischterschwande un Seenge im Weschte. Commons: Sarmischtorf – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vo dr Gmeind Sarmischtorf Anton Wohler: Sarmenstorf In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4448621-2 | VIAF: 247370301
D Surb isch en Fluss i der Schwiiz, wo dur d Kantöön Züri und Aargau und als rächte Näbefluss i d Aare flüsst. Der Fluss isch 16 Kilometer lang. Er het sini Kwelle als chlyne Bach a der Lägere under der Hochwacht uf em Bode vo der Zürcher Gmeind Schöfflischtoorf im Bezirk Tielschtoorf. D Surb flüüsst im Wëëntaal a de Dörfer Oberwenige und Niderwenige verby und chunt denn in Kanton Aargau. Im Surbtaal flüüsst si dur Längnau, Ändige und Tägerfäld im Bazirk Zurzi und mündet z Töttige grad oben am Schtausee vo Chlingle i d Aare. Commons: Surb – Sammlig vo Multimediadateie
ff Dr Häitersbärg isch e lange Bärgrugge im zäntrale Schwiizer Mittelland. Er ligt im Oschte vom Aargau. Dr Bärg isch öppe 13 Kilometer lang und ligt zimli gnau i dr Nord-Süd-Richtig. Dr höchscht Platz drufobe isch uf dr Hööchi vo 787 m ü. M.. Der Bärg ligt uf de Gmeindbänn vo vierzää Gmeinde. Im Weschte ligt s Tal vo dr Rüüss, im Oschte s Limmattal un d Reppischtal. Gäge s Limetaal abe isch dr bärg vill stotziger weder gäge s Rüüsstaal. uf dr Oschtsyte het’s au meh Wald und vill Bech i de Runse. Am Bärg sind es paar Naturschutzpiet, bekant sind bsunders dr Egelsee un dr Tüüfelschäller. Ufem Häitersbärg het’s vil Wald und numen es paar grodeti Flechine, wo zum Puure bruucht wärde. S nördliche Ändi vom Bärgrugge ligt uf em Gebiet vo dr Gmeind Bade bim Chrüzlibärg uf (513 m). Gäge Süde hii chöme de d Baregg (531 m), dr Oberhau (617 m), dr Rüslerhau (649 m), dr Sennebärg (701 m), dr äigetlechi Häitersbärg (787 m) un schliesslech no dr Hasebärg (782 m). Vo dämm us goot’s abe zum 551 Meter höche Mutschellepass, wo d Passhöchi uf 511 Meter ligt. Und de chunt no wyter im Süde dr
Der Johann Jacob Balde (uf französisch: Jacques Baldé) (* 3. Jänner 1604 z Anze im Elsass; † 9. August 1668 z Neuburg) isch en Jesuit und Dichder i der neulatynische Sprooch gsi. Der Vater vom Balde isch Sekretäär vo der Regierig vo Vordereschtriich gsi. Er het sin Soon a der Schuel vo de Jesuite z Anze im Elsass lo usbilde. Wo d Kämpf vom Drissgjöörige Chrieg s Elsass hend afo bedrohe, isch der Johann Jacob Balde a d Universität vo Ingolstadt im Herzogtum Bayern go wyter schtudiere. Ane 1624 isch er em Orde vo de Jesuite byträte und het denn als Lehrer am Wilhelmgymnasium z Münche Schuel ggä. Scho gly het er agfange Gedicht z schrybe und öffentlech vorzträge. Won er ane 1628 als Profässer für Retorik uf Innsbruck cho isch, het er au dört mid syne Vortreeg Erfolg gha. Ane 1633 het der Weibischof Resch vo Eichstett ihn zum Prieschter gweit. Derno het der Balde abwächsligswys z Münche und z Ingolstadt Schuel ggä und er isch für sini retorischi Begabig grüemt worde. Der Kuurfürscht Albrecht VI. het ihn als Lehrer für sin Soon Maximilian zu sich gruefe. Sid em Joor 1638 isch der Balde Hofbrediger vom Kuurfürscht Maximilian gsi.
Dr Gerald Rudolph Ford Jr. (* 14. Juli 1913 z Omaha, Nebraska; † 26. Dezämber 2006 z Rancho Mirage, Kalifornie; gebore as Leslie Lynch King, Jr. nach Adoption ombenannt) isch en US-amerikanische Politiker un vo 1974 bis 1977 dr 38. Bräsident vu de Vereinigte Staate vu Amerika gsi. Er isch Mitglied vo dr Republikanische Bardei worde un 1965 Fraktionsvorsitzender (Minory Leader) vu syner Bardei im Representantehuus, wo er vo 1949 bis 1973 aaghört hed. Nach em Rücktritt vom Vizepräsident Spiro Agnew am 10. Oktober 1973 hed dr Bräsident Richard Nixon dr Ford zum nöie Vizebräsidente nominiierd. Dr US-Senat hed am 27. Novämber zuegstumme, s Representantehuus vo dr Vereinigti Schtaate am 6. Dezämber. Im Auguscht 1974 isch dr Bräsident Nixon sälber wäge dr Watergate-Affäre zruggdrätte. Dr Ford isch uf e bsunderi Aart und Wys Bräsident worde: Er isch dr einzig, wo weder as Bräsidentsschaftskandidat no as Vizebräsidentsschaftskandidat dür ds Wahlmännerkollegium gwäält worde isch. D Präsidentschaftswahl im Novämber 1976 hed er in enere knappe Entscheidig gägä de Demokrat Jimmy Carter verlore. Em Fords sy Präsidentschaft het am 20. Jänner 1977 gändet. Met 93 Johr un füüf Monat hed dr Ford ds bislang hechscht Alter vo allne US-Bräsidente erreicht. Syni Amtsziit vo 895
Dr Ueli Steck (* 4. Oktober 1976 z Langnou, † 30. April 2017 am Nuptse, Nepal) isch e Schwyzer Extrembäärgstyyger gsii. Dr Steck het as ain vu dr wältbeschte Solochläterer gulte, mer het en vor allem gchänt fir syni seli schnälle hochalpine Tuure. Als 12jährige het er mit em Chlättere aagfange, und scho mit achtzehni isch er dur d Eiger-Nordwand gstige. Dr glehrt Zimmermann het mit syre Frau zletscht z Ringgenbäärg bi Inderlache gläbt. Am 30. April 2017 isch er bi me Bäärguufall am Nuptse bim Mount Everest um s Lääbe chuu. Speed. Die drei grossen Nordwände der Alpen in Rekordzeit. Malik, National-Geographic 2010. 8000+. Aufbruch in die Todeszone. Mit Karin Steinbach Tarnutzer. Malik Verlag, München 2012. Der nächste Schritt: Nach jedem Berg bin ich ein anderer. Mit Karin Steinbach. Malik Verlag, München 2016. Ueli Steck im Munzinger-Archiv (Artikelaafang frei abruefbar) Gabriella Baumann-von Arx: SOLO. Der Alleingänger Ueli Steck – Eine Nahaufnahme. Wörterseh, Gockhausen 2006, ISBN 3-033-00636-1. Ueli Steck – Leben am Abgrund. Reportasch vum Schwyzer Färnseh (23. Juni 2005, 25 min) Ueli und sein Schutzengel – Mit dem Bergsteiger Ueli Steck unterwegs im Himalaya. Reportasch vum Schwyzer Färnseh (13. Juni 2007, 26 min) Video: Der schnellste Mann am Berg.
Dr Rhy-Roone-Kanaal isch e Kanaal z Frankrych für d Schiff, wo zwüschem Rhy und de Soone dur s Elsass und d Freigrafschaft (uf franzöösisch: Franche-Comté) fahre. Dr Kanaal isch i dr Zyt vo 1784 bis 1833 hauptsächlech under dr Leitig vom Ingeniör Joseph Liard (1747–1832) bout worde. Vo Weschte bis uf Milhuuse isch er ane 1830 fertig gsi, und vom Rhy bis zu dr Roone isch dr Wääg uf em Wasser sid 1832 offe. Dr offiziell Name vom Kanaal heisst uf Französisch, andersch als im Dütsche, Canal du Rhône au Rhin. Dä künschtlech Wasserwäg isch dozmol stückwys vo Südweschte här, vom middlere Frankrych und em Yzugsgebiet vo dr Roone is Rhytaal übere, bout worde, und d Vermässer hend denn au d Lengi vo Weschte gäge Oschte abgsteckt. Dr Kanaal isch hüt 237 Kilometer lang und goot us em Taal vo der Soone über dä nidrig und breit Saddel zwüschem Jura und de Vogese, wo der Name Burgundische Pfort het und won e kontinäntali Wasserscheidi druff lyt, bis is Piet vom Oberrhy bi Milhuuse und Chems übere. Är lyt uf der Südweschtsyte i vier französische Verwaltigsgebiet: de Departemänt Côte-d’Or, Jura, Doubs und Territoire de Belfort, und im Nordoschte im Departemänt Haut-Rhin.