rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Neiirland (Tok Pisin Niu Ailan, dytsch veraltet Neumecklenburg) isch e Insle nerdlig vu Neiginea im Weschtpazifik. Si ghert zue dr Provinz New Ireland z Papua-Neiginea. Neiirland isch no Neibritannie di zwotgrescht Insle vum Bismarck-Archipel Si lyt am eschtlige Rand vum Archipel zwische 2 un 3 Grad sidlig vum Äquator un goht vu Nordwescht no Sidoscht. Neiirland umfasst e Flechi vu rund 8.650 km² un isch iber 400 km lang, aber nume im usserschte Sidoschte braiter wie segs bis zeh Kilometer. D Insle isch decktr mit tropische Rägewald un arg bärgig. Dr Mount Taron im Hans-Meyer-Gebirg isch di hegscht Hebig (2.379 m). Dr nerdlig Dail, s Schleinitz-Gebirg isch noch em Georg von Schleinitz gnännt. Neiirland lyt zwischen der Bismarcksee uf dr Sidwescht-Syte un em Pazifik uf dr nordeschtlige Syte. Uf dr Sidoschtsyte verlauft dr St.-Georgs-Kanal zwische Neiirland un Neibritannien mit dr Duke-of-York-Insle. Hauptort isch Kavieng am Nordkap (North Cape), wu au d Hauptstadt vu dr Provinz isch. S sidli Kap vu dr Insle haißt Sankt Georgs-Kap. Di frieschte mänschlige Spure uf Neiirland sin rund 33.000 Johr alt Vor rund 3500 Johr sin Auschtronesier uf d Insle chuu (Lapita-Kultur). Di erschte Europäer, wu zue Neiirland chuu sin, sin di niderländische Seefahrer Jacob
Für dr Begriff Kitsch git s käi gueti Definition. Es wird brucht, für Sache, wo in de Auge vom Bedrachder e minderwärtige Gfüülsusdruck uslööse, wo, im Geegesatz zur Kunst, wo brobiert s Woore oder s Schööne uszdrugge, sentimental, klischeehaft und driviaal, ebe kitschig, isch. Kitsch wird hüfig as Massewaar härgstellt und verchauft, oder gseet eso us. In dr Postmodärne het mä dr Begriff Kitsch zum Däil dur s änglische Wort Trash ersetzt, wo gwüssi Arte vo Kitsch zum Kult erkläärt und eso die negatiivi Konnotazioon umcheert. Mä wäiss nid genau, vo das Wort chunnt, aber es isch in de 1870er Joor im Münchner Kunsthandel bekannt worde. Dr eltisti Beleeg, wo bis jetz bekannt isch, stammt us em Joor 1878. Es handlet sich um e satirischs Epigramm vom Max Bernstein uf s Gmäld „Bosnische berittene Insurgenten“ vom Franz Adam, wo denn z Münche usgstellt worden isch: „Bosnisch Getümmel! Bosnische Schimmel! Bosnische Männer auf ‚itsch‘ und ‚ritsch‘! Bosnische Berge! Bosnischer Himmel! alles echt bosnischer ‚Kitsch‘!“ Es isch mööglig, ass dr Begriff vom mundartlige kitsche (Stroossedräck oder Schlamm zämmewüsche, klatsche und klitsche) stammt. Mä het au vorgschlaage, ass es vom änglische sketch für „Skizze“ oder „flüchdigi Moolerei“ abstammi, wie si änglischi oder amerikanischi
Dr Henrique Capriles Radonski (* 11. Juli 1972) isch a venezolanischer Politiker. Vo 2000 bis 2008 isch der Capriles Schuldes von der Caracas-Gmaai Baruta gsi. Im Johr 2008 hat er als Kandidat für die Regierung im Staat Miranda poschdiert. Im November 2008 isch er dann zum Gouverneur von Miranda gwählt worde. Dr Capriles isch as Kandidat mit Aussichd uff Erfolg bei de venezolanische Präsidentschaftswahle von 2012 aagluegt worde, wo dr Hugo Chávez denn doch gwunne het. Capriles als möglicher Kandidat (Times)
Dr Giorgio de Chirico (* 10. Juli 1888 z Volos, Griecheland; † 19. Novämber 1978 z Rom; anderi Schriibwiis Giorgio Di Chirico) isch en italiänische Mooler und Grafiker gsi. Er gältet as dr Hauptverdräter vo dr Pittura metafisica, dr sogenannte Metaphüsische Moolerei, wo as äine vo de wichdigste Vorlöifer vom Surrealismus aagluegt wird. Im De Chirico sini Eltere si d Gemma Cervetto und dr Evaristo Di Chirico gsi. Bäidi si us Italie cho, aber dr Vater het as Inscheniöör z Griechenland im Iisebaanbau gschafft. Si Brueder Alberto Savinio isch e Komponist gsi. Dr Giorgio de Chirico het zerst dr Inscheniöör gmacht und denn Moolerei studiert, zerst am Polytechnikum z Athen und noch em Dood vo sim Vater vo 1906 bis 1909 an dr Königlige Akademii vo de Künst z Münche. Dört het er im gliiche Zimmer wie dr Jorgos Busianis, wo us Athen cho isch und e chli elter gsi isch, gwoont. In de Münchner Sammlige häi en vor allem die romantisch-müstische Gmäld vom sümbolistische Schwizer Mooler Arnold Böcklin beiidruckt, wo spööter vo Surrealiste wie vom Salvador Dalí und vom Max Ernst as äine vo iire Vorlöifer aagluegt worden isch. Au d Draumbilder vom dütsche Mooler, Bildhauer und Grafiker Max
E Paradox(on) (au Paradoxii; Plural: Paradoxa oder Paradoxie (vo altgriechisch παράδοξον, vo παρα para ‚gege‘ und δόξα dóxa ‚Mäinig, Aasicht‘) isch e Widerspruch, wo schiinbar oder daatsächlig unuflösbaar isch. Es git verschidnigi logischi Forme vom Paradox: Widersprüchligkäit als Folg vo dr Negazioon vo Sälbstbezüügligkäit, d. h. wenn en Ussaag, wo uf sich sälber cha aagwändet wärde, negiert wird. Ere sonige Ussaag, wo sich sälber widerspricht, säit mä in dr Logik au Antinomii. Dr Noochwiis vom ene sonige Widerspruch isch e Retorsion. E Bischbil isch s sogenannte Liegi-Paradox vom Eubulides: Dä Satz isch falsch. (E sonigi Ussaag isch woor, wenn si falsch isch und falsch, wenn si woor isch.) E bsunderi Form vom sälbstbezüglige Widerspruch isch dr sogenannti performativi Widerspruch zwüsche proposizionaalem Ghalt und performativem Ghalt. In dr Rhetorik e Stilfiguur, wo in schiinbaare Widersprüch e dieferi Woorhet will aaschaulig mache (z. B. Oxymoron). Bischbil: Weniger ist meer! Phänomeen und Frooge, wo em menschlige Verstand bzw. dr Intuizioon widerspräche. Dodrzue ghöört zum Bischbil die alti Froog noch dr Ändligkäit bzw. Unändligkäit vom Ruum und vo dr Zit. Für e gsunde Menscheverstand schiint s, ass s Universum nid chönn unändlig aber au nid ändlig si („Alles muess doch äinisch aagfange ha.“ ≠
Sint-Truiden (Limburgisch: Sintruin, Franzesisch Saint-Trond) isch e Stadt im Side vu dr belgische Provinz Limburg. Si lyt rund 15 Kilometer sidweschtlig vu Hasselt in dr fruchtbare Landschaft Haspengau un het 38.828 Yywohner (Stand: 1. Jänner 2008). Stadtdail vu Sint-Truden sin Aalst, Brustem, Duras, Engelmanshoven, Gelinden, Gorsem, Groot-Gelmen, Halmaal, Kerkom-bij-Sint-Truiden, Ordingen, Runkelen, Velm, Wilderen un Zepperen. Dr Beginehof Sint Agnes goht zruck uf Johr 1258. Di hitige Hyyser stamme us em 17. un 18. Johrhundert, derzue chunnt e gotischi Chilche. D Aalag ghert syter 1998 zum UNSECO-Wälterb „Flämischi Beginehef”. S Rothuus mit em Belfried am historische Märtblatz stammt vum Aafang vum 17. Johrhundert, di untere Dail us em 13. Johrhundert. S Gebei ghert syter 1999 zum UNESCO-Wälterb „Belfried z Belgie un z Frankrych”. Di spotgotisch Liebfrauechilche (Lievenvrouwenkerk) het e neogotische Chilchdurm (1847–1852). Dr Grote Markt vu Sint-Truiden isch ain vu dr greschte Märtblätz vu Belgie. Am Nordänd vum Märt stoht dr Chilchdurm vu dr Abdij-Abtei us em 7. Johrhundert. D Benediktinerabtei isch vum hailige Trudo grindet wore. Weschtlig vum Märtblatz stoht dr 1550 böue Durm vu dr Sint-Maartenkerk. An dr Sidsyte vum Märtblatz stoht d Minderbroederskerk vu 1731. Grote Markt Begijnhof Sint-Gangulfuskerk Deodaat Delmonte (1582–1644), flämische Architekt, Ingenieur, Aschtronom un Moler
Dr Jean Louis Ernest Meissonier (* 21. Februar 1815 z Lyon; † 31. Januar 1891 z Bariis) isch äine vo de bekanntiste franzöösische Mooler in de 1850 und 1860er Joor gsi. Dr Meissonier isch no jung gsi, won er uf Bariis cho und Schüeler vom Léon Cogniet worden isch. Gliichzitig het er aagfange, im Louvre niiderländischi Mäister wie dr Peter Paul Rubens oder dr Anthonis van Dyck z kopiere. Us finanzielle Gründ het er am Aafang vo siner Karriere Ufdraagsarbeite für verschiideni Buechdrucker m[esse mache. So si Illustrazioone für meereri Usgoobe vo dr Bible und für verschidnigi Wärke vom Jacques Bénine Bossuet entstande. „Dr raasendi Roland“ vom Ludovico Ariosto isch vo Meissonier genauso illustriert worde wie im Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre si „Paul und Virginie“ und „Dii indischi Hütte“. Won er 21 gsi isch, het dr Meissonier denn 1836 bin ere Usstellig vom Bariiser Salon mit sim Schanerebild „Dr chlii Boot und dr Schachschbiiler“ si Debü gee. Mit däm het er au scho si Stil gfunde und in de neggste Joor het er meereri Wärk gmacht, wie 1838 „E Mönch, won e Chranke duet drööste“ oder 1840 „Dr Lääser“. S Publikum het die Süsche begeisteret ufgnoo und au die offizielli
Pop Art isch e Kunstrichdig, vor allem in dr Moolerei und Skulptuur, wo in dr Middi vo de 1950er Joor unabhängig vonenander z Ängland und in de USA entstande isch. In de 1960er Joor isch si zu äinere vo de vorherrschende künstlerische Usdrucksforme vo Nordamerika und Europa worde. D Motiiv si hüfig us dr Alldaagskultur, dr Wält vom Konsum, de Massemedie und dr Wärbig. D Darstellig isch fotorealistisch und mäistens überdimensioniert. Pop Art – d Bezäichnig wird em änglische Kunstkritiker Lawrence Alloway zuegschriibe – wird hüfig as Reakzioon uf die abstrakti Kunst charakterisiert, wo bedoont intellektuell gsi isch, und git sich mit em Driviaale ab. Dr Popkünstler verlangt die absoluti Realidäät, das häisst, ass alli Elimänte räin und klar definierbari Geegestands-Elimänt müesse si. D Forme wärde von e baar Künstler wie in Comic-Heftli mit schwarze Linie umrandet (Outlines). Vilmol si die dargstellte Geegeständ wie uf eme Blakaat ooni Diefi, also flechig gstaltet. D Farbe si immer klar, es wärde mäistens nume Graudöön und Primärfarbe aagwändet. Banaali Geegeständ us em Alldaag wärde isoliert und äntwääder elläi oder in Kollaasche verfremdet und verarbäitet. D Pop Art verchnüpft Realitäät und Kunst mit äigene abstrakte Middel. Innerhalb vo dr Pop Art cha mä zwäi
Vo Ufersteeig (griech. ανάστασις, Infinitiv ανίστημι; lat. resurrectio) redet mä, wenn äi oder alli Doote noch oder us iirem Dood zum ene nöije Lääbe erweckt wärde. E Hufe Religione hoffe uf en Ufersteeig. Dr Usdruck isch in verschidnige Kulturkräis in dr Antike für underschiidligi religiöösi Vorstellige brucht worde. Mä cha die uf bestimmti Grundtüpe zruggfüere: im Zarathustrismus und spööter im Islam als Ufersteeig vom Liib vo alle Gstorbnige wo denn vo Gott im Ändgricht über Bösi und Gueti sortiert wärde (ethische Dualismus) im Hellenismus, Platonismus und Gnostizismus as Wiiderveräinigung vo dr Seel, wo dur e Dood vom Liib drennt worden isch, mit iirem Liib, wo jetz widerhärgstellt und nüme dr Verwääsig underworfe isch. Die Vorstellig cha sich mit eltere, egüptische oder färnöstlige Gedanke über e Wiidergeburt oder Seelewanderig verbinde. Si setzt d Unstärblikäit vo dr körperloose Seel vorus und begrift si as dr Kärn vom Wääse von ere Persoon und s Organisazioonszentrum vom Liib, wo däm sini Vergängligkäit überläbt. im Juudedum als göttligi Rettig vo de userweelte grächte Israelite us em Dood bzw. us em Ändgricht vo Gott zum ene nöije Lääbe uf dere Wält – oder als umfassendi Nöischöpfig vo dr Wält, wo alli Lääbewääse iibeziet und dr Dood
D Desoxyribonukleinsüüri – churz DNS, änglisch DNA – isch e Biomoleküül, wo d Erbinformazioon träit und in alle Lääbewääse und DNA-Vire vorchunnt. Dr Begriff isch es Kunstwort, wo us latinische, französische und griechische Wortteil zämegsetzt isch. Uf däm Moleküül si d Gen, wo d Informazioon für d Härstellig vo de Ribonukleinsüürene (RNA, im Dütsche au RNS) enthalte. In ere wichdige Grubbe vo de RNA, d mRNA, isch d Informazioon für e Bau vo de Protein din, wo für die biologischi Entwicklig vom ene Organismus und für e Stoffwäggsel in dr Zälle nöötig si. D Abfolg vo de Base innerhalb vo de Protein-codierende Gen läit d Abfolg vo de Aminosüürene vom jewiilige Protein fest: Im genetische Cood stöön jewiils drei Base für e bestimmti Aminosüüri. Im Normalzuestand isch d DNA in dr Form von ere Doppelhelix ufbout. Chemisch gsee handlet es sich um Nukleinsüürene, langi Chettimoleküül (Polymer), wo us vier verschidnige Baustäin, de Nukleotide, ufbaut si. Jedes Nukleotid bestoot us eme Phosphat-Räst, em Zucker Desoxyribose und äinere vo de vier organische Base Adenin, Thymin, Guanin und Cytosin, vilmol abkürzt mit A, T, G und C. In de Zälle vo Öikariote, wo d Bflanze, d Dier und d Bilz drzueghö;re, isch s
DNS isch en Abchürzig für: Desoxzribonukleinsüüri, wo die genetischi Informazioon, s „Erbguet“ vo Zälle enthaltet Domain Name System, e wältwite Verzäichnisdienst, wo dr Naamensruum vom Internet verwaltet Diräkti numerischi Simulazioon, e Verfaare zum instationääri Ströömigsprozäss berächne Did not start (änglisch für „nit aadräte“), bi Wettkämpf Flughaafe Denison (Iowa) in de USA (IATA-Flughafecod) Sündrom vo de dysplastische Nävi, die dermatologischi Chranket Dysplastische Nävus Dinitrosalicylsüüri, e chemischi Verbindig
Dr Francis Harry Compton Crick OM (* 8. Juni 1916 z Northampton, Ängland; † 28. Juli 2004 z San Diego, USA) isch en änglische Füsiker und Biochemiker gsi. Zämme mit em James Watson het er d Molekularstruktuur vo dr Desoxyribonukleinsüüri (DNA) entdeckt. Dr Crick het 1937 am University College z London e Füsikstudium abgschlosse. Er het e Zit lang für die britischi Marine an magnetische und akustische Seemine gschafft. Vo 1947 aa het er no Biologii studiert und het joorelang ooni Erfolg am Cavendish-Laboratorium vo dr Universität Cambridge an siner Promozioon gschafft. Er het sich mit dr röntgekristallografische Undersuechig vom Hämoglobinmoleküül beschafdigt, wo 1951 dr amerikanisch Biochemiker James Watson zun em cho isch und sich die bäide draa gmacht häi, d Strukduur vo dr DNA z entschlüssle. Am 28. Februar 1953 häi si s gschafft und e rüümligs Modäll vo dr DNA-Doppelhelix baut, wo uf d Date vo dr Röntgeböigig vo dr Rosalind Franklin und vom Maurice Wilkins basiert het. Das Modäll, wo si im Ardikel Molecular Structure of Nucleic Acids: A Structure for Deoxyribose Nucleic Acid in dr Zitschrift Nature am 25. April vorgstellt häi, isch wältberüemt worde und hüt no gültig. 1955 het dr Crick sini „adapter hypothesis“
Tenczynek, isch e Dorf in dr Gmina (administrative Distrikt) Krzeszowice, in dr Małopolsnesche Woiwodschaft im südtliche Pole. Es het e chli mee as dreiduusig Iiwooner. S Dorf git em Landschaftsschutzpark Tenczynek si Name, wo 1981 iigrichdet worden isch und 117 Quadratkilometer grooss isch. Z Tenczynek het s e Fabrik, wo Frücht und Gmües verarbeitet und Konsärve, Sirup und Wii broduziert. Si isch im Joor 1700 gründet worde. Tenczynek lit guet 25 Kilometer weschtlich vu Kraków.´ Commons: Tenczynek – Sammlig vo Multimediadateie
Rudno isch e Dorf in dr Małopolsnesche Woiwodschaft im südtliche Pole. Es het 787 Iiwooner. Rudno lit guet 27 Kilometer weschtlich vu Kraków und 6 Kilometer südweschtlich vo Krzeszowice. Z Rudno het d Familie vo de Tęczyński im Schloss Tenczyn (oder Tęczyn) gwoont. S Schloss isch verfalle und isch jetz e Ruine. Die mäiste Iiwooner si Römisch-katholisch, es het e chliini Minderhäit vo Jehovas Züüge. S Tenczyn Schloss D Köönigriich Halle (Jehovahs Züüge) Rudno Rudno (Weste) Dr Orange Durm. Rudno. Rudno. Rudno. Rudno. Rudno. Rudno. Rudno. Rudno. Rudno. Commons: Rudno, Lesser Poland Voivodeship – Sammlig vo Multimediadateie
Rudawa , isch e Dorf in dr Małopolsnesche Woiwodschaft im südtliche Pole. Es het 1'800 Iiwooner. Rudawa ghöört zur Gmäind Zabierzów im Powiat Krakowski. Näben em Dorf fliesst dr Rudawa-bach, wo z Krakau in d Weichsel mündet. Rudawa lit guet 19 Kilometer weschtlich vu Krakau an dr Strooss vo Krakau uf Trzebinia. Commons: Rudawa – Sammlig vo Multimediadateie
Młoszowa , isch e Ort im Gmina (administrative Distrikt) vo Trzebinia, im Powiat (Landkreis) Chrzanowski in dr Małopolsnesche Woiwodschaft im südliche Pole. Es lit öbbe drei Kilometer süd-östlig vo Trzebinia, acht Kilometer östlig vo Chrzanów, and 33 Kilometer westlig vo Kraków. S Dorf het 2610 Iiwooner. Dr Palast us em 16. Johrhundert, wo 1859 im neugothische Stil neu ufbaut worden isch. Im Zweite Wältchrieg isch er vo de Dütsche blünderet worde. Noch em Chrieg isch e Schuel dri cho. Zur Zit isch er in de Händ vo dr Katowice Wirtschaftlige Akademii. Dr Ardikel Młoszowa uf dr änglische Wikipedia Dr Ardikel Młoszowa uf dr polnische Wikipedia
S Colosseum (italienisch: Colosseo) isch en Amphitheater fer 50.000 Zueschauer in Rom und isch zwische 72 und 80 n. Chr. vom Kaiser Titus baut wore. Es isch nid nume s gröscht Amphitheater vom römische Reich, sondern s grösste wo je uf dr ganze Wält baut wore isch. Es het d Form von ere Ellipse und isch 156 Meter bräit, 188 Meter lang und het en Umfang vo 527 Meter und e Hööchi vo 48 Meter. Im Colosseum het s 50'000 Blätz für Zueschauer ghaa. S podium, die ersti Räije vo de Sitzblätz, isch für die römische Senatoore reserviert gsi. Au dr Käiser het do si Losche (pulvinar) ghaa. In de Räije drüüber isch s Maenianum primum gsi, wo d Equites ghockt sii. Witeroobe si d maenianum secundum gsi, wo im underste Sektor drvo (imum) die woolhabende Bürger gsässe si, und im oberste (summum) die ermste Römer. D Fraue vo de Arme häi ganz oobe nooch müesse stoo. D Arena isch elliptisch, 54 Meter bräit und 86 Meter lang. Si het käini Egge ghaa, so dass d Gladiatoren, zum Dood Verurdäilti oder d Dier sich nid im ene Egge häi chönne verstecke. Dr Boode isch us Holz gsi und druf het
D Op-Art oder optischi Kunst isch e Stilrichdig in dr bildende Kunst vo de 1960er Joor, wo mit Hilf vo präzise abstrakte Formmuster und geometrische Farbfiguure bim Bedrachter überraschendi oder irritierendi optischi Effekt erzügt, d Vorstellig vo Beweegig, Flimmereffekt und optischi Düschige. D Op-Art stammt us de experimentelle Dradizioone vom Bauhaus und vom russische Konstruktivismus: Bäidi Schuele häi zwüschen de Fenomeen Liecht und Farb e strängi Drennigslinie zooge, wo mä mit dr jewiils underschiidlige Rezepzioon begründet. Liecht cha im Ruum as en immaterielle Bewegigszuestand worgnoo wärde − Farb het aber e materielli Bindig an e Flechi und brucht s Licht zum sä gsee. Us däm grundsätzlige Underschiid zwüsche rüümligem Liecht und flechiger Farb chömme zwäi Forme von ere optische Kunst: E kinetischi Op-Art im dreidimensionaale Ruum und e statischi Op-Art uf dr zwäidimensionaale Ebeni. Wäge dr Bedoonig vom Optische het dr Josef Albers gsäit, ass alli Moolerei optisch sig. In siner Kritik het er gsäit, ass es genau so sinnloos sig, irgend e Bildkunst as ‘Optische Kunst’ bezäichne wie vo akustischer Muusig z reede oder vo haptischer Skulptuur. Noch em Zwäite Wältchrieg het dr Victor Vasarely sini Farbvibrazioonskunst us de chromatische Experimänt vo dr Bauhuusschuel entwicklet. En Op-Art, wo us
Wind (vom althochdütsche wint «de Wehendi») isch e underschidlich starchi Bewegig vo de Luft innere Atmosfäre. Wind entstoht bi underschidlichem Luftdruck. Es flüssed solang Luftmasse vome Hochdruckgebiet ine Tüüfdruckzoone bis de Luftdruck uusgliche isch. D Gschwindigkait vom Wind wird mit verschidne Maass aagee; Meter pro Sekund (m/s), Kilometer pro Stund (km/h) oder i de Schifffahrt au i Knoote (1 kt = 1,852 km/h). För d Windstärchi gilt d Skala vom Bofor (Beaufort Bft). En Wind zwüschet 2 und 5 Bft wird als Brise bezaichnet. Windstärchene zwüschet 6 und 8 Bft wird als Wind mit de Abstufige starke, stiife und stürmische Wind bezaichnet. Bi Windstärkene ab 9 Bft ret ma vomene Sturm. Ame Wind mit de Windstärki 12 sait me Orkan. E starki aber churzi Luftbewegig isch e Böe. De Wind chan us allne Himmelsrichtige cho. Drumm findt me öpe uf alte Charte oder als Zaichnig uf Plätz d Windrose mit de vier Hauptrichtige (Norde, Oste, Süde und Weste) und de Zwüschebezaichnige (Nordoste, Südoste, Südweste und Nordweste). Je noch Land, Region oder Ort, händ d Lüüt em Wind underschidlichi Näme gee. Bekannti Wind sind; de Mistral z Südfrankrich, de Bora a de östliche Adriaküste, de Passat i Tropische Meeresgebiet und so
Briise sait me ame mittelstarche Wind, wo uf de Bofor-Skale 2 bis 5 Bft erraicht. Die Stärchi vom Luft wird im Normalfall no als aagneem empfunde und richtet kei Schäde a. D Bezaichnig Briise brucht me vorallem för Luftströöm, wo dur Konwekzion, also Wärmeströömig, entstönd. Wänn zum Bispiil d Luft öberem Land a de Küste sich erwärmt, uufstigt und demit chüeli Meeresluft noche zücht. d Briise nöd verwächsle mit de Biise (chalte Wind us Nordoste) Föö
Psüchedelisch (vo gr. ψυχη (psychḗ, „Seel“) und gr. δῆλος (dẽlos, „offebar“)) bezäichnet e veränderete Bewusstsiiszuestand, wo dur dr Konsum vo bestimmte Droge (sogenannte Psüchedelika), aber au dur gäistigi und rituelli Braktike (wie öbbe Dransdanz oder Meditazioon) cha erräicht wärde. Dä isch under anderem charakterisiert dur en Ufheebig vo de Gränze zwüschen em Ich und dr Ussewält, wo spirituelli Erlääbniss und Erfaarige vo Alles-isch-äins mööglig mache. In däm Zämmehang reedet mä vilmol au von ere Bewusstsiiserwiterig. Dr Begriff isch 1956 im Briefwäggsel vom Psüchiater Humphry Osmond mit em Schriftsteller Aldous Huxley brägt worde, wo dr Osmond gschriibe het: To fathom Hell or soar angelic, Just take a pinch of psychedelic. Verschidnigi psüchtroopi Substanze chönne e sogenannte Trip mit psüchedelische Zueständ uslööse. Halluzinogeni Trüptamiin und verwandti Indolalkaloiid wie LSD, Psilocybin, DMT und LSA E baar Fenülethülamiin, z. B. Mescalin und 2C-B Bi hoche Dosierige au verschidnigi Dissoziativa: Ketamin, DXM und Salvinorin A D Stilrichdig vo dr psüchedelische Kunst isch nit genau definiert. Si brobiert Iidrück, wo mä im psüchedelische Zuestand erfaart, darzstelle oder z manifestiere. Gwüssi Richdige in dr Muusig nämme Bezug uf e psüchedelische Bewusstsiiszuestand. Dodrzue ghööre Psychedelic Rock (Acid Rock), Psychedelic Folk, Psychedelic Trance (Goa) und Stoner Rock. Wil s
Dr Louisiade-Archipel (Tok Pisin Luisiad Ailan) isch e Inselgruppe im Sidoschte vu Neiginea z Melanesie. Bolitisch ghert si zue dr Provinz Milne Bay z Papua-Neiginea. Si umfasst ca. 90 Insle un het e Gsamtflechi vu 1.600 km². Dr Hauptort isch Bwagaoia uf dr Insle Misima. Dr Archipel lyt an dr Gränz zwische Korallemeer un Salomonesee. Di greschte Insle si Vanatinai (au Tagula oder Sudest) mit ere Flechi vu 867 km², Rossel (au Yela) mit 260 km², Misima mit 260 km², Sideia mit 107 km², Basilaki mit 100 km² un Panaete (au Deboyne) mit 30 km². Zum Lousiade-Archipel ghere die Insle un Inselgruppe: Basilaki Bonvouloir-Insle, z. B. East, Hastings, Strathord Bramble Haven (Duperré-Insle), z. B. Awanagamwana, Duperre-Insle, Panapwa, Punawan, Siva Calvados-Insle, z. B. Bagaman, Hemenahei, Kuwanak, Motorina, Panatinane, Panawina Conflict-Insle, z. B. Auriora, Ginouri, Irai, Moniara, Panarakum, Panasesa, Panibari, Tubiniguam, Tupit Deboyne-Insle, z. B. Panaeati, Panapompom, Brooker, Ware Duchateau-Insle: Kukuluba, Pana Bobai Ana, Pana Rura Wara Dumoulin-Insle, z. B. Ana Karu Karua, Baiiri Engineer-Insle, z. B. Hummock Island Kwaraiwa, Naluwaluwali, Tubetube Hardman-Insle Jomard-Insle: Pana Rai Rai, Pana Waipona Laseinie-Insle, z. B. Kagawan-Inselgruppe, Koyagaugau (Dawson) Misima Renard-Insle, z. B. Bagaium, Baiwa, Epoko, Kimuta, Niva Beno, Oreia, Pana Wadai, Pana Roran, Topuna Rossel
D Marshall-Bennett-Insle sin e Inselgruppe in dr Salomonensee. Bolitisch ghert si zue dr Provinz Milne Bay z Papua-Neiginea. D Inselgruppe lyt 40 km eschtlig vu dr Woodlark-Insle un 80 km weschtlig vu dr Trobriand-Insle. Zue dr Marshall-Bennett-Insle ghere unter anderem Dugumenu, Gawa, Iwa (au Jouveney-Insle), Kwaiawata un Egum. Dugumenu isch e flachi Koralleriffinsle, di andre Insle sin ghobeni Atoll. Dr erscht Europäer, wu zue dr Marshall-Bennett-Insle chuu isch, isch im Novämber 1836 dr Robert L. Hunter gsii. Är het d Inslegruppe no sym Walfangschiff, dr Marshall Bennett gnännt. Ußer Dugumenu sin alli Insle bewohnt. Wie uf Woodlark wird uf dr Marshall-Bennett-Insle Muyuw gschwätzt, e auschtronesischi Sproch, wu zue dr Gruppe „Papuan Tip“ ghert. D Insle sin Dail vum Kula-Ring gsii. Gawa uf oceandots.com Sprochcharte vu dr Region uf ethnologue.com