rlitschk/wikidir huggingface dataset:
47.5861111111118.3025Koordinate: 47° 35′ 10″ N, 8° 18′ 9″ O; CH1903: 664985 / 270959 f1 D Rhybrugg Zurzi–Rhyènè isch è Strõßèbrugg, wo zwǜschè Zurzi un Rhyènè dè Hochrhy sowiè d Gränz zwǜschè dè Schwiz un Dütschland übberschpannt. D Brugg isch für zwei Faarschtreifè un beidsitigi Fuèßwäg uusglait. Si voknüpft im Strõßènetz diè rächtsrhynischi dütschi Landesschtrõß 161 mit dè linksrhynischè schwizer Hauptschtrõß 7. È steinernI Rhybrugg hèt schu um 368 n. Chr. exischtyrt, wo d Römer dè dòmòligè Stützpunkt Tenedo, a dè Heeresschtrõß vo Windisch nõch èm Wuètèdal glègè, uusbaut hèn. Nõchgwisè isch au è Holzbrugg um s Johr 1269. Uff Initiativè vom Fabrikant Jakob Zubberbüèler isch Aafang vom 20. Johrhundert widder è feschti Rhyübberquerig entschtandè, wo 1907 ygweit worrè isch. D Fèrtigschtellig isch für 1906 blaant gsi, allerdings isch s Montageholzgrüscht mitsamt èm Bruggèübberbau wèg èm Hochwasser am 21. Mai 1906 zämmèkeit. S Bauwärch hèt öppè 200.000 Schwizer Frankè koschtet. Dè dòmòligè Übberbau bschtòt uss zwei stäälernè, barallelgurtigè Fachwärchdräger, wo in Längsrichtig dè Durchlaufdräger als Bauwärchsischteem uffwyst un mit drei Öffnungè dè Rhy übberschpannt. In Querrichtig isch dè Übberbau als Trogquerschnitt uusbildet. Zwǜschè dè beidè Fachwärchdräger, welli 6,0 m hoch gsi sin un èn Achsabschtand vo 6,0 m ghaa hèn, isch
World's Greatest Dad isch en US-amerikanische Film us em Johr 2009, wu dr Robin Williams, dr Daryl Sabara un d Alexie Gilmore d Hauptrolle din spile. D Reschy het dr Bobcat Goldthwait gfiert. Dr Lance Clayton, gspiilt vom Williams, isch en elläierziende Vater, Änglischleerer und erfolgloose Schriftsteller. Si fufzääjöörig Bueb, Kyle (gspiilt vom Sabara), cha niemer usstoo, vor allem nid si Vater. Wil er sich schlächt benimmt und nüt leert, schloot dr Schueldiräkter (Geoff Pierson) sim Vater vor, in uf e Sonderschuel z schicke. Äi Nacht verstickt dr Kyle bim ene autoerotische Spiili und si Vater macht, ass si Dood wien e Sälbstmord wurd usgsee. Dr Sälbstmordbrief, wo dr Vater schribt, wird öffentlig und spricht zun e Hufe Lüt. Dr Lance foot druf aa, e falschs Daagebuech im Naame vo sim Soon schriibe, wo zum ene Kultfenomeen an dr Schuel wird. S Buech wird veröffentligt und d Schuel will dr Bibliothek dr Naame vom Kyle gee. Dr Lance git schliesslig zue, ass nit si Soon sondern äär sälber s Buech gschriibe häig. World's Greatest Dad in dr Internet Movie Database
Dr Ethiopische Kalender isch e Wariante vom Koptische Kaländer, wo z Ethiopie verwändet wird. In dr Jooreszelig isch dr Ethiopisch Kaländer em Koptische um 276 Joor vorus. D Jooreszelig lauft em Gregorianische Kaländer 7 Joor und öbbe 9 Mönet hindedrii. S Kaländerjoor foot am 11. Septämber, beziejigswiis im Joor vor eme Schaltjoor am 12. Septämber aa. Zum Bischbil het s ethiopische Joor 2000 am 12. Septämber 2007 aagfange. Die ethiopisch Ziträchnig wird wie im Gregorianische Kaländer uf d Geburt vom Christus zrugggfüert. Dr Underschiid in dr Jooreszelig chunnt drvoo, ass d Ethiopier s vor-dionysianische Geburtsjoor vo Christus biibhalte häi, wo 5500 Joor noch em Datum vo dr Schöpfig, wie mä s denn agnoo het, aagsetzt worde isch. D Joor vor Christus wärde z Ethiopie mit ዓመተ ዓለም (amätä aläm; „Joor vo dr Wält“) bezäichnet und mit ዓ.ዓ. abkürzt; de Joor noch dr Geburt vom Christus säit mä ዓመተ ምሕረት (amätä mïhrat; „Joor vo dr Barmhärzigkäit“; abkürzt: ዓ.ም.). Wil dr Äthiopisch Kaländer so wie dr julianisch, im Underschiid zum gregorianische, käini Usnaame vom Vier-Jooreszüklus vo de Schaltjoor kennt, si die christlige Fiirdig zu denen in de westlige Chille zitversetzt. Wie dr Koptisch Kaländer, wo vom altegüptische abstammt, het dr ethiopisch Kaländer
D Terrorherrschaft, d Schreckensherrschaft oder dr Schrecke (franzöösisch la Terreur ‚dr Schrecke‘) isch e Periode in dr Französische Revoluzion gsi, wo vo Aafang Juni 1793 bis Ändi Juli 1794 duurt het und wo alli Persone brutal underdruckt worde si, wo im Verdacht gstande si, ass si nit mit dr Revoluzion iiverstande sige. D Terrorherrschaft isch vom Woolfaartsusschuss, eme Komitee vo zwölf Manne, gläitet worde. Zerst isch er vom Georges Danton aagfüert worde und denn mee und mee vom Maximilien de Robespierre. D Terrorherrschaft het mit em Ufstand vo de Bariiser Sansculotte gegen e Konvänt vom 31. Mai bis 2. Juni 1793 aagfange und dr Aanaam vo dr Verfassig vom 24. Juni 1793, wo allerdings nie in Chraft dräte isch. Iire Höhepunkt isch im Juni und Juli 1794 gsi; die Zit wird au as Groosse Terror (frz. la Grande Terreur) bezäichnet. Si isch über gsi, wo dr Robespierre verhafdet und hiigrichdet worde isch und d Thermidorianer am 9. Thermidor II (27. Juli 1794) d Macht übernoo häi. In dr Zit vo dr Terrorherrschaft si öbbe 21'000 „Überwachigsusschüss“ bildet und 35'000 bis 40'000 Lüt umbrocht worde, weniger as d Helfti si vom ene Gricht verurdäilt worde und 85 Brozänt vo de Opfer
S Schwärt isch e Hau- und Stichwaffe mit ere Chlinge, wo lenger isch as öbbe 40 Santimeter, und eme Griff. D Chlinge cha graad oder booge si und äi- oder zwäischniidig. Je noch dr Epoche und em Land, vo wo s chunnt, cha s e Barierstange haa und e Chnauf. S Wort „Schwärt“ isch us em althoochdütsche Wort swert oder au swerd entstande. Dr Ursprung vo däm altgermanische Substantiv isch aber umbekannt. Schwärter git s sit dr früeje Bronsezit, wil mä nume mit Metall Chlingene het chönne mache, wo lang und elastisch si. D Hauptwaffe isch aber lang no d Lanze bliibe, won e lengeri Riichwiti het. E groossi Bedütig het s Churzschwärt, dr Gladius, in dr römische Armee gha. Das isch spööter vo dr lengere Spatha, wo ursprünglig e Kawalleriischwärt gsi isch und denn au mee und mee bi dr Infanterii iigsetzt worden isch, abglöst worde. In dr Spootantike isch d Spatha schwerer worde und mee und mee brucht worde zum driizschloo. Eso si denn au d Zwäihänderschwärt entstande, wo in dr Zít vo de Landschnächt im Zwäikampf iigsetzt worde si, wenn dr Gwalthufe emol usenanderbroche isch. D Landschnächt si aber vilmol mit eme Churzschwärt, em Chatzbalger, as Zwäitwaffe
D Chlinge isch dr Hauptbestanddäil vo verschidnige Wärkzüüg und Waffe. Im äigentlige Sinn isch si s ganze Gräät, mit Usnaam vo de Däil, wo zum Heebe oder zum Schutz diene. Chlinge bezäichnet in dr Umgangssprooch au d Schniidi, dr gscherft Däil vo dr Chlinge. Chlinge bestöön mäistens us Metall, hützudags fast immer us Mässerstaal. Es git aber Spezialchlinge us Keramik, Titan-Legierige oder andere Legierige ooni Iise (z. B. Talonite). No sältener wärde au Kunststoff verwändet, wo zwar nid so guet schniide, aber vo Metalldetektore nit chönne ufgspürt wärde. Historisch si die erste Chlinge us Stäi, vilmol Füürstäi, gmacht gsi. Chlinge het s bi Mässer, Dolch, Schwärter, Scherene, Äxt, Bütel und vile andere Wärkzüüg und Waffe zum Schniide und Stäche.
S Muusigwüsseschaftlige Seminar vo dr Uniwersidäät Baasel isch e Bildigsinstidut vo dr Filosofisch-Historische Fakultäät vo dr Uniwersidäät Baasel. Es isch 1912 as Seminar für Muusigwüsseschaft under em Extraordinarius Brofässer Karl Nef gründet worde. 1923 het mä dr Nef zum Ordinarius gmacht und eso s Instidut mit de andere Instidut vo dr Fakultäät gliichgstellt. D Forschigsschwerpünkt vom Seminar lige uf dr äinte Site uf dr Alte Muusig (u. a. het s e bedütends Mikrofilmarchiv), uf dr andere Site uf dr Nöie Muusig (u. a. git s e Gsamtusgoob vom Anton Webern). S Instidut schafft äng mit dr Paul-Sacher-Stifdig, dr Schola Cantorum Basiliensis und dr Muusig-Akademii zämme. 1923–1935: Karl Nef 1935–1955: Jacques Handschin 1958–1964: Leo Schrade 1967–1991: Hans Oesch 1991–2007: Wulf Arlt 1994–2003: Anne C. Shreffler (alternierend mit Wulf Arlt) Seit 2007: Matthias Schmidt Website vom Muusigwüsseschaftlige Seminar Basel 47.55897.5846Koordinate: 47° 33′ 32″ N, 7° 35′ 4,6″ O; CH1903: 610987 / 267587
Nöiji Muusig (ängl. new music, frz. nouvelle musique) isch dr Sammelbegriff für die underschiidlige Ströömige vo dr komponierte, middelöiropäisch brägte Muusig vo öbbe 1910 bis zur Geegewart. Iire Schwerpunkt lit in Komposizione vo dr Muusig vom 20.Joorhundert. Si isch bsundrigs dur Erwiterige vo der klanglige, harmonische, melodische und rhüthmische Middel und Forme charakterisiert, wo zum Däil radikal si. Si suecht die ganz Zit nöiji Kläng und Forme oder brobiert alti Stiil uf e nöiji Art z verbinde, was zum Däil eso bassiert, ass mä alti Dradizione witerfüert, aber zum Däil au bewusst bricht und das cha as Fortschritt erschiine oder as Ernöijerig (Neo- oder Post-Stil). Die Nöiji Muusig cha grob iidäilt wärde in d Zit vo öbbe 1910 bis zum Zwäite Wältchrieg – vilmol as Modärne bezäichnet – und dr Nöiorientierig noch em Zwäite Wältchrieg, wo hüfig as "radikal" empfunde und mäistens as Awanggarde apostrofiert wird, bis zur Geegewart. Die zwäit Periode wird mänggisch iidäilt in d "50er-, 60er-, 70er-Joor", die letschte drei Dezennie vom 20. Joorhundert wärde mäistens nid witer differenziert (dr Begriff Postmodärne het sich nit duuregsetzt). Wemm mä über d „Muusig vo dr Geegewart“ im ängere Sinn schwätzt, wird dr Begriff Zitgenössischi Muusig (ängl. contemporary music, frz.
Alti Muusig bezäichnet öiropäischi Muusigstil us verschiidene Epoche bis öbbe zum Joor 1750. Si umfasst d Muusig vom Middelalter, d Muusig vo dr Rönessans und vom Barock, aber nit d Muusig vo dr Antike. Für die zämme mit dr Muusig vom Middelalter wird d Bezäichnig „Früeji Muusig“ verwändet. S Uffüere und Ufnee vo Alter Muusig isch im Wääsentlige e Domäne vo spezialisierte Musiker und Ansambel, wil mä bsundrigi historischi Muusiginstrumänt muess kenne und vil Fach- und Braxiswüsse über d Gschichte vo dr Muusig, d Instrumäntekund, Spiilwiise, Stimmigssüstem usw. muess haa, zum usezfinde, wie d Muusig in früenere Epoche cha döönt haa. Bim Rekonstruiere stützt mä sich uf Bilddokumänt und Noteteggst. Alti Muusig isch zwar z Ängland mit relativ weenig Lugge vo Generazion zu Generazion überliiferet worde, aber d Muusig het sich bim Witergee (Dradiere) halt doch gänderet. Early Music Network (änglisch) Early Music FAQ (änglisch) Ensembles für Alte Musik in Deutschland Forum für Alte Musik Normdate: GND: 4691269-1 | LCCN: sh85088768
Die Paul-Sacher-Stifdig z Baasel (Schwiz) isch en Archiv und Forschigszentrum für d Musik vom 20. und 21. Joorhundert. Es befindet sich sit 1986 im Huus uf Burg am Münsterblatz 4/6. S Geböid und d Sammlig si Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si. D Stifdig isch 1973 vom Chemii-Industrielle, Mezeen und Dirigänt Paul Sacher gründet worde. Iire Schwerpunkt isch am Aafang uf em Sammle vo Muusikernoochläss vo dr Modärne gsi, und vo dene si bsundrigs d Noochläss vom Igor Strawinsky und Anton Webern wichdig. D Stifdig het denn aber au afo elteri Noochläss chaufe, so dass si nit nume Muusig us dr jüngere Vergangehäit und Geegewart het. D Stifdig und iiri Mitarbäiter beroote Forscher uf dr ganze Wält, wo sich mit zitgenössischer Muusig, deren iiri Dokumentazion oder au analütischi Undersuechig beschäfdige. D Stifdig understützt die muusigwüsseschaftligi Forschig dur s Publiziere vo Forschigsresultat. Si organisier au regelmäässig Usstellige. Im Archiiv het s mee as 110 Sammlige vo Komponiste us em 20. Joorhundert, wo us Noochläss, Däilnoochläss und Vorläss bestöön. E baar vo de Muusiker, wo verdräte si, sin Luciano Berio Pierre Boulez Henri Dutilleux René Leibowitz Jim Grimm György Ligeti Witold Lutosławski Bruno Maderna Frank Martin Conlon Nancarrow Igor
E Füürwaffe isch e Schusswaffe, won e Projektil mit Hilf vo häisse Gaas, wo sich schnäll usdeenene, dur oder us ere Rööre oder eme Lauf gschosse wird. Die Gaas wärde bim Verbrenne vom ene entsprächende pürotechnische Driibmiddel wie Schwarzbulver, Schiessbulver oder Sprängmiddel erzügt. S Spektrum vo de Füürwaffe goot vo dr Fustfüürwaffe bis zu de Gschütz vo dr schwere Artillerii. Noch de Definizione vo dr Füsik zele si zu de thermische Chraftcholbemaschine us dr Grubbe vo de Fluidenergiimaschine. Us waffetechnischer Sicht wärde si hauptsächlig in drei Grubbe iidäilt: Gschütz, Granatwaffe und Handfüürwaffe. Si wärde brucht as Wärkzüüg bi dr Jagd, as Chriegswaffe, Verdäidigungsmiddel und Sportgrät (Handfüürwaffe). Drüber uuse häi si, wie anderi Waffen au, zum Däil e kulturelli Bedütig. Die erste, unsichere Hiiwiis, ass Gschütz in Öiropa brucht worde si, stamme us em 13. Joorhundert. Sicher isch, ass Füürwaffen in Öiropa churz noch dr Entwigglig vom Schwarzbulver vo 1324 aa mit em pot de fer z Metz zum Iisatz cho si. Scho 1326 erwäänt dr Walter de Milimete, ass Schwarzbulver in Waasegschütz vom änglische König Eduard II. iigsetzt worde isch Zum erste Mol noochgwiise isch dr Iisatz vo Füürwaffe in Dütschland wääred dr Eltzer Fehde vo 1331 bis 1336, wo
E Maschinegweer (churz MG, in dr Schwizer Armee Mg) isch e vollautomatischi Schusswaffe, wo mit Gweermunizion schiesst. Maschinegweer föngen afo schiesse, wemm mä am Abzug ziet und schiesse so lang, bis mä dr Abzug wider loos loot, bis dass d Munizion usgoot oder bis es stecke blibt. Dr Mechanismus vom automatische Lade wird äntwääder dur e Gasdruck vo de Bulvergaas, dur d Chraft vom Rückstooss oder dur en Aadriib vo usse wie zum Bischbil en Elektromotor realisiert. Die tüpische Mg-Kaliber gönge vo 5,56 mm bis öbbe 15 mm bzw. maximal bis 20 mm. Maschinegweer, wo fest iibaut bzw. uf Lafette montiert si mit eme Kaliber vo 12 bis under 20 mm wärde as schweeri Maschinegweer bezäichnet. Automatischi Schusswaffe mit eme Kaliber vo 20 mm aa si Maschiinekanone und schiesse mäistens Granate anstatt vo Massivgschoss. Maschinegweer, wo mit Bistolemunizion schiesse, wärde as Maschinebistole bezäichnet und si im allgemäine chliiner as Maschinegweer. F. W. A. Hobart: Das Maschinengewehr. Die Geschichte einer vollautomatischen Waffe. 3. Auflage. Motorbuch-Verlag, Stuttgart 1976, ISBN 3-87943-277-5. Daniel Musgrave: Deutsche Maschinengewehre. Entwicklung, Technik, Typen. Motorbuch-Verlag, Stuttgart 1995, ISBN 3-613-01653-2. Eugen A. Lisewski: Deutsche Maschinengewehre im Einsatz. MG 01 bis MG 42. Podzun-Pallas Verlag, Wölfersheim-Berstadt 1999, ISBN 3-7909-0681-6 (Das Waffen-Arsenal
Dr Panzer, churz für Panzerkampfwage oder Panzerfarzüüg, oder Tank, isch e motorisierts Milidäärfaarzüüg, wo dur Panzerig gschützt isch gege Beschuss, mäistens uf Chettene faart und vilmol bewaffnet isch. S Publikum dänggt bi dere Kategorii vo Milidäärfaarzüüg mäistens an Kampfpanzer, also an Chettifaarzüüg, wo mit eme dräibare Gschützdurm usgstattet si. Es git aber Panzerfaarzüüg in seer underschiidlige Usfüerige, under ene zum Bischbil au Radpanzer. In dr Vergangehäit isch au im Dütsche dr Begriff Tank üüblig gsi, wo im änglischsproochige Ruum au hüte no verwändet wird. In de skandinavische Länder säit mä Panzerfaarzüüg stridsvagn, wörtlig übersetzt „Stritwage“; wo mit em Stritwage vo dr Antike assoziert isch, mindestens in Hiisicht uf en Iisatz und d Verwändig. Dr Standardpanzer vo dr israelische Armee het dr Naame vo de biblische Stritwääge, Merkava, überchoo. D Panzerig bestoot mäistens us Staallegierige, zum Däil in Kombinazion mit Keramik- und Faasereverbundstoffschichte. D Panzer faare hüte mäistens mit Dieselmotor, zum Däil au mit Gasturbine, wo s im Panzer in Kombinazion mit em Rad- oder Chettilaufwärk möglig mache in fast alle Gländ füürsizchoo. Die charakteristische Äigeschafte vom ene Panzerfaarzüüg si si hoochi Bewegligkäit im Gländ, dr Panzerschutz und je noch em Iisatzberiich groossi Füürchraft. Zwüsche dene Äigeschafte müesse d Konstruktöör vom
Tank stoot für: e Bhälter zum flüssigi und gasförmigi Stoff z laagere oder dransbordiere Tank, en Actionkomödie mit em James Garner dr änglisch und uf Hoochdütsch weniger bruchti Begriff für Panzer e britischi New-Wave-of-British-Heavy-Metal-Band us London e Panzer-Simulazion-Arcade-Spiil en alts indischs Gwicht für Perle, Gold und Silber Persone: Azize Tank (* 1950), e dütschi Politikere, MdB Carsten Tank (1766–1832), e norwäägische Politiker und Undernäämer Carsten Tank-Nielsen (1877–1957), e norwäägische Marineoffizier, zletscht Konteradmiral David Tank (* 1953), en amerikanische Biofüsiker und Nöirofüsiolog Franz Tank (1890–1981), e Schwizer Füsiker Kurt Tank (1898–1983), e dütsche Flugzüügkonstruktöör Maksim Tank (1912–1995), e wissrussische Lüriker und Schriftsteller Stephan Tank (* 1961), e Wirtschaftswüsseschaftler Tank Man, en unbekannte Maa, wo uf em Tiananmen-Blatz vor d Panzer gstande isch zum sä aazhalte Ort: e Distrikt in der North-West-Frontier-Province Khyber Pakhtunkhwa z Pakistan en Ort in der North-West-Frontier-Province z Pakistan
Dr Christoph Merian Verlag (CMV) isch e Schwizer Verlag mit säggs Mitarbäiter (2009). Si Sitz isch im Huus zum Suusebärg an dr Dalbe-Vorstadt 5 z Baasel. Dr Verlag isch en Undernääme vo dr Christoph Merian Stifdig. Dr Verlag isch gründet worde, wo d Christoph Merian Stifdig s Baasler Stadtbuech im Joor 1973 übernoo het. S Baasler Stadtbuech (bis 1959 Baasler Joorbuech) isch 1875 as e tüpischs gschichtsorientierts, nazionalstaatligs und lokalpatriotischs Periodikum entstande, wo vom Historismus vom 19. Joorhundert brägt gsi isch. Am Aafang vo de 1970er Joor het dr domoolig Herusgääber s Stadtbuech finanziell nüm chönne drääge und es isch drvor gstande iigstellt z wärde. In dere Zit het d CMS, wo bis denn vor allem im soziale Beriich däätig gsi isch, iir Wirkigsfäld wägen em gsellschaftlige Umbruch um kulturell-urbani Aktividääte erwiteret, zum «das städtische Bewusstsein der Einwohner Basels zu vertiefen». S Stadtbuech het ere as e wärtvolls Middel gschune für säl Ziil und si het sich entschlosse, es mit eme nöije und aktualidäätsbezogene Konzept z ediere. Zum für d Produkzion und dr Verdriib nit uf e bishärig Verlag aagwiise z si und zum äigeni Buechbrojekt chönne realisiere, het d Stifdig 1976 dr Christoph Merian Verlag gründet, wo no in
Der Eduard Schwyzer – uf d Wält choo na as Eduard Schweizer – (15. Februaar 1874 z Züri; † 3. Mäi 1943 z Berlin) isch en Schwyzer Indogërmanischt – ganz bsunders Grëzischt – gsy, wo au s Läbe lang aktyv em Schwyzerischen Idiotikon verbunde gsy isch. Uf d Wält choo isch de Schwyzer na mit em Naachname Schweizer. Imene gmäinsaame Bschluss händ di mäischte Mitglider vo de Gsamtfamilie ire Naachname 1899 offiziell uf Schwyzer archaisiert. Der Eduard isch daadrüber nöd eso glückli gsy, wil er tank synere Dissertazioon scho as Schweizer bikannt gsy isch. De Schwyzer stamt us eren alte Zürifamilie, wo sit 1401 i dëre Stadt ypürgeret isch. Uufgwachsen isch er as eltischts vo acht Chind im Huus «zum Winkelmass» am Rännwääg 20. De Grossvatter Eduard und de Vatter Johann Eduard sind Chupferschmiid gsy und händ au es Huushaltigsgschäft gfüert, d Mueter Sophie Ernst isch e Tochter vom Bsitzer vo de Pierbrouerei Haldeguet z Wintertuur gsy. En Grosunggle isch de Heinrich Schweizer-Sidler gsy, Profässer für Sanskrit und Spraachverglychig z Züri; de Grëzischt Hans-Ruedolf Schwyzer isch en Soo gsy und de Molekulaarbioloog Robert Schwyzer en Näffe. As eltischte Soo hett der Eduard sele de Prueff vom Vatter übernëë, aber d
Accelerando un Stringendo sin musikalischi Vordraagsbezeichnigè, welli è suksessivi Beschlünigung vom Tempo vorschrybd. Diè gegèdeiligi Vordraagsaawysig lutet Ritardando. Accelerando (italiènisch für brèssyrè, Abk.: accel.) wörd hauptsächlich vowèndet, woby d Längi vom Accelerando mit èrè gschricheltè Linniè odder dè Zuèsätz poco a poco (è bitzele brèssyrè) odder molto (vill bressyrè) zimli bräzys feschtglait wörd. Stringendo (italienisch für zämmedrängend, Abk.: string.) isch èn genèrellèrè Uusdrugg wiè Accelerando, zmòl d Gültigkeit öfter nit gnau feschtglait isch. D Aawysig Stringendo würd vo dè Komponischtè dütlich wènniger bruucht wiè s Accelerando. Agogik Lischtè vo dè musikalischè Vordraagsbezeichnigè
Mit èm Schmotzigè Dunschtig (au Faißè Dunschtig, Dritte Faißè, Gombiger Doschdig, Glombiger Doschdig, Unsinniger Donnerstag u. ä.) fangt i dè schwôbisch-alemannischè Fasnet diè eigèntlichi Fasnetszit aa. Er keit uff dè Dunschtig vor èm Aschermittwoch un isch dõmit dè letschte Dunschtig i dè Fasnetszit. In è Huufè Fasnethochburgè wörred Umzüüg voaaschtaltet un Strõßèfastnachtè gfièrèt, wo d Schuèlchind „befreit“ sowiè d Amtsgschäft un dè Rǒthuusschlüssel vom Bürgermeischter bis zum Fasnetzyschtig sǜmbolisch a d Narrè übbergää wörd. A villnè Ort wörred Fasnetschüechli (mit Hefe Bachènes) gässè, wo in Fètt odder Schmalz bachè sin. Im Rhyland sin selli unter m Nammè Mutzè, a anderè Ortè au als Quarkbällèli bekannt. Im Schmotzigè duèt dè Ruèßige Fritig folgè. Schmotzig chunnt vom alemannische Uusdrugg Schmotz für Schmalz odder Fètt, dõmit isch öppis schmotzig, wenn s fettig, schmalzig odder in Fètt odder Schmalz bachè isch, In aaltè Bruuch, dass am Dunschtig gmetzget un bachè wörd, sin ebbèfalls beidi Wortbedütungè enthaaltè. Dè Dunschtig vor èm Aschermittwoch sich somit diè letschte Metzgerdaag vor dè Faschtèzit un dõmit diè letscht Glegèheit, nòmòl Fleisch z èssè. Sell wörd entschprechend mit Schlèmmè gfièrèt, well s jò wènnig Sinn gmacht hèt, Fleisch z uffzhebbè, wenn vom Aschermittwoch bis Oschtèrè die 40 fleischlosè Dääg uff
E Sprängstoff oder au Explosivmiddel isch e chemischi Verbindig oder e Mischig vo chemische Verbindige, wo under bestimmte Bedingigen seer schnäll reagiere und drbii e relativ groossi Energiimängi in dr Form von ere Druckwälle (vilmol mit Hitzentwicklig) freisetze (Detonazioon). D Gschwindigkäit, wo sich d Reakzion mit ere innerhalb vom Sprängstoff usbräitet, isch hööcher as die innerstoffligi Schallgschwindikäit. D Sprängstoff ghööre zämmen mit de Inizialsprängstoff, Driib- und Schiessstoff (Schwarzbulver und Schiessbulver oder Driibladigsbulver), Zündmiddel und pürotechnische Brodukt zu de explosionsgföörlige Stoff (Explosivstoff S Schwarzbulver isch vom Middelalter aa, wo s erfunde worde isch, bis zur Entwigglig vo de erste modärne Sprängstoff in dr Middi vom 19. Joorhundert dr äinzig milidäärisch und zivili Explosivstoff und s äinzige Driibmiddel für Artillerii- und Handfüürwaffe gsi. Denn häi s brisanteri Sprängstoff - wie s Nitroglyzerin, s Dynamit, wo uf em Nitroglyzerin basiert, d Nitrozellulose (Schiessbauelle), Nitroaromat, Nitramin usw. witgehend as Explosivstoff und Driibmiddel verdrängt. Lexikon der deutschen Explosivmischungen Beschreibung von Waffensystemen – engl. Über die Leichtigkeit, Spreng- und Kampfstoffe herzustellen Chemie im Alltag: Neue Nachweisverfahren für Sprengstoffe.
Der Eduard Hoffmann-Krayer (* 5. Dezämber 1864 z Baasel; † 28. Novämber 1936 am glychen Oort) isch en Schwyzer Volchskundler und gërmanischtische Mediëwischt gsy. Er gilt as «de Vatter vo de schwyzerische Volchskund». Mit syneren antiromantische Haltig hät er i de doozmaalige Volchskund rächt prowoziert, und er hät sich au nöd vo de nazionaalsozialischtische Ströömige la ynëë, wo i sym Fach alewyl stërcher woorde sind. «Hoffmann-Krayer» statt nu «Hoffmann» hät er sich gsäit, syt er 1891 d Hedwig Krayer, e Fabrikantetochter, ghüraate hät. De jung Hofme, Soo vomene Täggschtylfrabikant, hät a der Uni Basel (bim Otto Behaghel), z Fryburg im Brysgau, z Leipzig und z Berlin gäge d Familietradizioon Spraachwüsseschaft gstudiert. 1890 hät er z i synere Häimetstadt i de Fächer Tüütsch, Französisch und verglychendi Spraachwüsseschaft promowiert; s Theema vo synere Dissertazioon isch s Baseltüütsch gsy («Der mundartliche Vokalismus von Basel-Stadt in seinen Grundzügen dargestellt»). Scho 1891 hät er si a der Uni Züri habilitiert. Vo 1896 bis 1899 hät er as Redakter am Schwyzerischen Idiotikon gschaffet. Er hät d Stell übernaa, wo wäg em Tood vom Fritz Staub im glyche Jaar frei woorden isch. Am Idiotikon hät me sit em Staub und em Ludwig Tobler d Spraach äng mit
Felix Hoffmann isch dr Name vu däne Lyt: Felix Hoffmann (1868–1946), dytsche Chemiker un Apedeker Felix Hoffmann (1911–1975), Schwyzer Grafiker un Chinschtler Felix Hoffmann (1896–1968), dytsche Haimetforscher Felix Hoffmann (* 1981), dytsche Badmintonspiiler