rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Devon isch in dr Ärdgschicht s viert chronostratigrafisch Syschtem bzw. di viert geochronologisch Period im Paläozoikum. S het vor rund 416 Millione Johr aagfange un vor rund 359,2 Millione Johr ufghert. S Devon chunnt noch em Silur un wird vum Karbon iberlageret. Syy Name laitet sich ab vu dr britische Grofschaft Devon. Dr Name isch anne 1839 vu dr änglische Geologe un Paläontologe Roderick Murchison un Adam Sedgwick in di wisseschaftlig Literatur yygfiert wore. Si hän 1839 dr Chärn vum Devon im hitige Sinn as Gstaibildige zwisch em silurische un em au nei yygfierte karbonische Syschtem uusgschide. Si hän vum Paläontolog William Lonsdale d Interpretation ibernuu, ass dr Sandstai vum z Ängland wyt verbraitete „Old-Red-Sandstai“ un dr Chalch im Norde vu dr Grofschaft Devon Ablagerige us dr glyche Zyt sin. Dr Aafang vum Syschtem Devon (un vu dr Stapfle vum Lochkovium) isch mit em Erschtyysetze vu dr Graptolithina-Art Monograptus uniformis definiert. D Obergränz bzw. d Devon-Karbon-Gränz isch dur s Yysetze vu dr Conodonta-Art Siphonodella sulcata definiert. Dr sognännt GSSP (Global Stratotype Section and Point, Globaler Aichpunkt fir Stratotype) isch am Biel Klonk bi Suchomasty im Okres Beroun sidweschtli vu Prag (Tschechie). Dert erschynt Monograptus uniformis zum erschte Mol in
De Pierre-Nicolas Chenaux ([pjɜːʁnikola ʃəno]; * 26. Februar 1740 z La Tour-de-Trême; † 4. oder 5. Mai 1781 bi Posieux) isch en Greyerzer Revolutionär ùn Ùffständische gsi, wo im Joor 1781 en misslùngene Ùffstand, au bekannt als Chenaux-Handel, gäge d Patrizier-Herrschaft vo Fryburg aagfiert het un debi ùm s Läbe cho isch. Er gilt hüt als en Greyerzer Volchsheld. Z Bulle stoot syt 1933 e Statue vùn em, ùn z Fryburg isch e Strooss nooch em benannt. De Chenaux isch am 26. Februar 1740 (Täufdatum) z La Tour-de-Trême, hüt en Stadtdeil vo Bulle, als erschte Sohn vo siibe Chinder ùff d Wält cho. Syn Vater isch de Claude Joseph gsi, en Groossbuur ùn Kastellan, syni Muetter d Marie Marguerite Repond. Di katholischi Familie isch wohlhabend un yyflùssrych gsi, er het drùm e gueti Ussbildig gha ùn au Reise ins Ussland ùnternoo. Ab 1761 isch er Hilfsmajor bim Greyerzer Regiment vo de de Frybùrger Milize gsi. Nooch fümf Joor isch er allerdings ùff eigne Wùnsch abglööst worde, warschynts wyl em bi de Beförderig zum Major en Patrizier vorzoge worde isch. Im Joor 1767 het er d Marie-Claudine Garrin vo Bulle ghürote. Die beide hen zämme acht Chinder gha. Näbe synrer erfolglose
S Silur isch in dr Ärdgschicht s dritt chronostratigrafisch Syschtem bzw. di dritt geochronologisch Period im Paläozoikum. S het vor rund 443,7 Millione Johr aagfange un vor rund 416 Millione Johr ufgghert. S Silur chunnt noch em Ordovizium un wird vum Devon abglest. Dr Name stammt vu dr Silurer, eme keltischen Volksstamm z Sidwales un isch vum Roderick Murchison anne 1833 bregt wore. Friejer isch s Silur au "Gotlandium" gnännt wore, wel Gstaischichte us däm Syschtem uf dr Oschtseeinsle Gotland byschpelhaft verdrätte sin. Dr Sir Roderick Murchison het zämme mit sym Frynd Adam Sedgwick scho in dr 1830er Johr iber di paläozoische Ablagerige z Wales gschafft. Wel dr Sedgwick di vu ihm untersuechte Schichten noch em alte Name vu Wales (Cambria) Kambrium gnännt het, het dr Murchison di vu ihm untersuechte jingere Schichte no dr keltische Silurer gnännt. Si hän zämme s Wärch "On the Silurian and Cambrian Systems, Exhibiting the Order in which the Older Sedimentary Strata Succeed each other in England and Wales" ("Iber di silurische un kambrische Periode. Darstellig vu dr Aaornig, wu di eltere Sedimäntschichte z Ängland un z Wales ufenanderchemme"), wu anne 1835 erschinen isch. Speter isch vum Charles Lapworth fir sälli Gstailage, wu mer
As Nöiji Wildi oder Nöiji Heftigi, wärde Künstler bezäichnet, wo in de früeje 1980er Joor mit ere subjektive, umbekümmerete und lääbensbejooende Moolerei z Dütschland und in Östriich an d Öffentligkäit dräte si. Dr Naame häi si überchoo, wil si an die franzöösische Fauves, d. h. Wilde, erinneret häi, wo am Aafang vom 20. Joorhundert z Bariis Furore gmacht häi. Die Nöije Wilde häi mit iire Wärk die gnormte Wärtmaassstääb vo de bürgerlige Vorstellige kommentiert. Si häi mit iire Bilder, wo vilmol in dunkle Döön ghalte si, gege d Apathii vo de 1980er Joor, wo us em Woolstand choo isch, revoltiert. Si häi dr dradizionelli Kunstbegriff demontiert und si eso in dr Dradizioon vom Dada und Fluxus gstande. E Hauptmerkmol vo dr Kunstrichdig si die groossformatige Bilder mit iirer bedoont moolerische Moolwiis und iirer ziilte Formlosigkäit, eme schwungvolle und heftige Bimselstrich und chreftige Farbe. D Bilder chönne expressiv abstrakt si, sinnlig geegeständlig, neon-grell, odr mit Graffiti-Elemänt dursetzt. Si si us de individuelle Empfindige vo de Künstler und iirem Sälbstdarstelligsbedürfnis entstande. Berlin: Luciano Castelli, Rainer Fetting, Helmut Middendorf, Salomé, Bernd Zimmer, Elvira Bach, Anne Jud, Berthold Schepers, Rolf von Bergmann Dresden: A. R. Penck Düsseldorf: Moritz Reichelt, Albert Oehlen, Markus Oehlen, Martin
D Postmodärne (lat. post „hinder, nooch“) isch im allgemäine Sinn dr Zuestand vo dr oobeländische Gsellschaft, Kultur und Kunst „noch“ dr Modärne. Im bsundere Sinn isch si e bolitisch-wüsseschaftlig-künstlerischi Richdig, wo sich gege d Instituzioone, Methoode, Begriff und Grundaanaame vo dr Modärne wändet und brobiert, die ufzlööse und z überwinde. D Verdräter vo dr Postmodärne kritisiere s Strääbe noch Innovazioon vo dr Modärne wil s nume habituell und automatisiert sig. Si behaupte, ass in dr Modärne e dotaldäärs Brinzip wurd vorherrsche, wo nid legitim sig, wo uf dr gsellschaftlige Ebeni despotischi Züüg häig und bekämpft wärde müss. Maassgääbligi Aasätz vo dr Modärne sige äidimensional und gschiteret. Däm wird d Mögligkäit von ere Vilfalt vo gliichberächtigte Perspektive, wo nääbenenander bestöön, gegenübergstellt (Relativismus). Si nimmt kritische Bezuug uf d Esthetik vo dr Modärne und forderet e brinzipielli Offehäit vo dr Kunst. Sit em Aafang vo de 1980er Joor diskutiert ma drüber, was postmodärn genau sig. S postmodärne Dänke will nit nume as Zitdiagnose verstande wärde, sondern as kritischi Dänkbeweegig, wo sich gege d Grundaanaame vo dr Modärne wändet und Alternative vorschloot. Zygmunt Bauman, Intimations of Postmodernity, Routledge, London 1992 Roger Behrens: Postmoderne, EVA Wissen 3000, Hamburg 2004, ISBN 3-434-46237-6 Christopher Butler: Postmodernism.
D Schwizer Bischofskomferenz (SBK) (franzöösisch Conférence des évêques suisses, italienisch Conferenza dei vescovi svizzeri) isch s Koordinierigsorgan vo de römisch-katholische Bistümer vo de Schwiz. D Schwizer Bischofskomferenz isch 1863 als weltwit ersti Bischofskomferenz gründet worde und isch Mitglid im Root vo de europäische Bischofskonferenze. Si trifft sich normalerwys vierteljöhrlich und hät zur Zyt 12 Mitglider. Da send d Bischöf vo de sächs Bistümer vo de Schwiz, inklusiv d Weihbischöf und di beide Äbt vo Saint-Maurice und Einsidle. Wänns nötig isch träffed si sich au no zu usserordentiche Versammlige. Gleited wöred d Sitzige vom Präsident vo de SBK, wo all paar Johr nöi gwählt wörd – er gilt as «Primus inter pares» (Erste under gliiche). Denäbet gits no regelmässigi Zämekümft i de beide Ordinariekomferenze, eini för d Westschwiz (Conférence des ordinaires de la Suisse romande - Ordinarienkonferenz der französischsprachigen Schweiz - COR) und eini för d Dütschschwiz (Deutschschweizerische Ordinarienkonferenz - DOK). Bistum Basel mit Sitz z Soleturn Bistum Chur mit Sitz z Chur Bistum Lausanne, Gämf und Friburg mit Sitz z Friburg Bistum Lugano mit Sitz z Lugano Bistum Sanggalle mit Sitz z Sanggalle Bistum Sitte mit Sitz z Sitte Abtei Einsidle Abtei Saint-Maurice Pierre-François de Preux, Bischof vo Sitte (1863–1875)
Dr Martin Kippenberger (* 25. Februar 1953 z Dortmund; † 7. Merz 1997 z Wien) isch e dütsche Mooler, Installationskünstler, Performanskünstler, Bildhauer und Fotograf gsi. 1972 bis 1976 het er z Hamburg bim Claus Böhmler, Arnold Hauser und Franz Erhard Walther studiert. Denn isch er uf Floränz und 1978 uf Berlin. Dört het er mit dr Gisela Capitain s „Kippenbergers Büro“ gründet, won er jungi Künstler het lo ustelle. 1980 isch er uf Bariis. Er het Ustellige z Darmstadt und z Düsseldorf organisiert. 1981 isch er in d Lord Jim Loge iidräte. 1988 isch er an dr Biennale z Venedig drbii gsi. 1990 isch er Brofässer un dr Städelschule Frankfurt worde und het vo 1992 aa Vorlääsige an dr Yale University und an de Universidääte Nizza, Amsterdam und an dr Gsamthochschuel Kassel gee. 1996 het er dr Käthe-Kollwitz-Briis überchoo. 1997 het er an dr Documenta X z Kassel und an dr Usstellig Skulptur.Projekte z Münster mitgmacht. Im Kippenberger sini Wärk duet mä de Nöije Wilde zueordne. In dr Dradizioon vom Dada und Fluxus het er an dr Demontaasche vom dradizionelle Kunstbegriff gschafft. Für das het er under anderem Provokazioonen und Spott iigsetzt. 1981: Rundschau Deutschland 1984: Tiefe Blicke 1984: Von
Allaire (Gallo Alaèr, bretonisch Alaer) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne. D Gmai ghert zum Kanton Guer un zum Arrondissement Vannes. Allaire lyt 45 km eschtlig vu Vannes un 90 km eschtlig vu Lorient uf ere Hechi zwische aim un 88 m iber em Meer. D Vilaine bildet di sidlig March. Nochbergmaine sin Saint-Perreux im Nordoschte, Saint-Jean-la-Poterie im Oschte, Rieux im Sidoschte, Saint-Dolay im Side, Béganne im Sidweschte, Saint-Gorgon im Weschte un Saint-Jacut-les-Pins im Nordweschte. Allaire isch zum erschte Mol gnännt wore anne 878 as Alair (11. Jh.: Halaer, 1378: Aller, 1460: Aloir, 1516: Allair). Dr Maire vu Allaire isch dr Jean-François Mary. Allaire ghert zum Kommunalverband Redon Agglomération. Burgermaischter syter anne 1790 Dr traditionell Dialäkt vu Allaire ghert zum Gallo. Château du Plessis Rivault Château du Vaudequip Manoir du Deil Manoir de Coueslé Naas, Irland (syt 1995) Commons: Allaire (Morbihan) – Sammlig vo Multimediadateie http://www.allaire.fr Allaire uf dr Syte vum INSEE Allaire uf geobreizh.com (Internet-Archive) Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) Normdate: VIAF: 123512656
Pessach, au Passa(h), jiddisch Pejssech (hebräisch פֶּסַח pesach; aram. פַּסְחָא pas-cha; griechisch πάσχα pas-cha; vo hebräisch liphsoah ‘verbiigoo, drüber ewägggoo’), isch s wichdigste Fest im jüüdische Kaländer. Es wird jedes Joor im Früelig vom 15. bis 22. Nisan gfiirt. Am Oobe vom erste Fiirdig versammle sich die jüüdische Familie zum Seder, wo si zämme hocke und d Haggada vorlääse, e Kompilazioon vor allem vo Passaasche us dr Biible, wo verzelle, wie d Egüpter d Israelite underdruckt häige, wie Gott si befreit häig und wie si dur d Wüesti Sinai ins Globte Land zooge sige. Denn wird e Festmööli gässe. Zum Gedänke an dr überstürzti Uszuug us Egüpte, wo si nid emol Zit gha häige, iir Broot lo ufzgoo, wird wäärend dr ganze Pessachwuche käi Chametz gässe; das si Lääbensmiddel und anders, wo us gsüürtem Wäize, Haaber, Rogge, Gärste und Dinkel bestöön oder drmit het chönne in Kontakt choo. Das Verbot vom Chametz het bedütendi gsellschaftligi und wirtschaftligi Uswirkige uf die jüüdischi Gsellschaft, won e ganzi Industrii entstanden isch, nume zum däm Gebot z folge. In der Zit vom Zwäite jüüdische Tämpel isch Pessach äins vo de drei israelitische Pilgerfest gsi, wo die Glöibige uf Jerusalem zum Tämpel uf em Tämpelbärg
f Dr Tämpelbärg (hebr. ‏הר הבית‎ Har haBait, arabisch الحرم الشريف‎ al-haram asch-scharif, DMG al-ḥaram aš-šarīf ‚s edle Häiligdum‘) isch e Hügel im Südostdäil vo dr Jerusalemer Altstadt, ooben am Kidrondaal. Uf sim Gipfel het s e künstligs Blatoo. Ursprünglig si doo dr Salomonischi Tämpel und dr Herodianischi Tämpel, wo spööter baut worden isch, gstande. Hüte befinde sich dört dr Felsedoom und d al-Aqṣā-Moschee. Dr Tämpelbärg isch äine vo de umstrittenste häilige Ort uf dr ganze Wält. Noch dr Bible häige do d Israelite vor dreiduusig Joor under em Salomo dr erst Tämpel baut. In däm Tämpel sig s Haupthäiligdum vom Juudedum gsi, wo als Mishkan (hebräisch משכן „S Häim vo Gott uf Ärde“), as „Tabernakel“ oder im Dütsche vo dr Lutherbible au as „Stiftshütte“ bekannt isch. Im bsunders häilige, abgränzte Beriich vo däm Allerhäiligste im Tämpel sig d Bundeslade ufbewaart worde. Ins Allerhäiligste het nume dr Hohebriester nume äinisch im Joor iine döfe. Es isch e Sümbol für s äigentlige Häiligdum im Himmel, Gott, gsi. Dr Tämpel isch s Zentrum vom israelitische Gottesdienst gsi. Wo dr Nebukadnezar II. Jerusalem erobert het, het er dr Tämpel 586 vor dr Zitwändi lo zerstööre. Wo denn d Juude us em Babylonische Exil
Lag baOmer (ל"ג בעומר aschkenasisch) oder Lag laOmer (sephardisch) isch e jüüdischs Fest. Es isch e Halbfiirdig, wo am 33. Daag vom Omer-Zele zwüsche Pessach und Schawuot begange wird und uf e 18. Ijjar fallt. Lag (hebräisch ל"ג) stoot do für 33. Dr Ursprung vom Fest goot uf e Bar-Kochba-Ufstand gege d Römer 132 bis 135 noch dr Zitwändi zrugg. Es isch au e Fest zur Erinnerig an dr Rabbi Schimon ben Jochai, wo noch dr Überliiferig an däm Daag gstorbe isch (vo doo chunnt d Bezäichnig Hillula de Raschbi). Z Meron in Galiläa, nid wit vo Zfat, bsueche jedes Joor am Lag baOmer Zääduusigi vo Lüt im Rabbi si Graab und s Graab vom Elasar ben Schimon. Lag baOmer isch e frööligs Fest. Die verschiidene iischränkende Gebot vo dr Druurzit, wo für die 49 Omer-Dääg zwüsche Pessach und Schawuot gälte, si an däm Daag ufghoobe. Chinder und Erwaggseni veraastalte Picknick und versammle sich um Lagerfüür. Vor allem cha mä an däm Daag hüroote. Mä darf sich wider rasiere und sich d Hoor lo schniide. Am Lag baOmer git s dorum au d Zeremonii vo dr Chalaka. Der 33. Omer-Daag isch au d Nacht vo de vile Fackle. Die gröössti
Under em Begriff Heiligs Grab oder Heilig Grab verstoht me: s Grab Jesu z Jerusalem, lueg bi Grabeskirche künstlerischi Nochempfindige vom Grab Jesu, lueg bi Heiligs Grab (Nochbildig) Kulissebau vom Grab Jesu för d Karwuche, lueg bi Heilig Grab (Kulissebau)
E Heiligs Grab isch e künstlerischi Nochbildig vom Heilige Grab z Jerusalem, wo Jesus noch sim Tod ine glait worden isch. Christlichi Pilger, wo di Heilige Stätte im Heilige Land, also z Palästina (hüt Israel), go bsueche sind, händ s Bedürfnis gha, öpis vo döt mit z bringe oder dehai bildlich darzstelle, was si döt gseh händ. Di bekanntischt originalgetreu verchlinneret Nochbildig vom Grab us de Grabeskirche isch s Heilige Grab i de Stadt Görlitz vo 1504. Aber scho vorher send i Chlöster und Cherche chlinneri Nochbildige erstellt worde. So zum Byspil i de Kapuzinercherche vo Eichstätt (1160), im Münster z Konstanz (1260), im Chloster z Denkedorf usw. Heiligs Grab (Kulissebau) Commons: Heilig Grab – Sammlig vo Multimediadateie S Heilige Grab z Görlitz Archivlink (Memento vom 9. Augschte 2011 im Internet Archive)
Karl David und Martin Lutz D Karl David und Martin Lutz sin e Musik-Duo ussem Briisgau, wo alemannischi Lieder schryybe ùn singe. D Musik vo däm Duo weggslet zwüsche Folk, Blues ùn Rock'n'roll. De Karl David ùn de Martin Lutz sin als Jùngi zwüsche 1982 ùn 1990 in de alemannische Rockband „Hurlibue“ debi gsi. Im Mai 2004 hen si deno für de 40. Geburtsdaag vùm Karl e baar vo dänne alte Lieder yyprobt, ùn drùff bschloo, wiider zämme Musik z mache. Im Novämber 2005 sin si deno zum erschte Mool wiider öffentlig ùffträte, ùn hen debi au neui Lieder gsùnge. 2006 sin verschiidni Ùfftritt gfolgt, so zum Byspil z Neueburg ùn z Mülle. Im Oktober 2007 isch deno di erscht CD „Alemannischi Songs“ ussecho. Es hen regelmässigi Ùfftritt im Bryysgau gfolgt, ùn im März 2009 di zweiti CD „Live im Kuehstall“. Im glyche Joor het di „Frehjoors Straussi-Tour“ im Markgräflerland ùn am Kaiserstuel stattgfùnde. 2011 isch di dritti CD „Mi Stadt - ä baar anderi Heimätleeder“, wo vo Neueburg handlet, ussecho. E vierti CD, „z'Nacht g'macht“, isch 2013 ùff de Märt cho. 2007: Alemannischi Songs 2009: Live im Kuehstall 2011: Mi Stadt - ä baar anderi Heimätleeder 2013: z'Nacht g'macht
S Bistum Sanggalle (lat.: Dioecesis Sancti Galli) isch e Diözese vo de römisch-katholische Chirche i de Schwiz. S Bistum Sanggalle isch am 8. April ane 1847 gründet worde. S Gebiet hät vorher zum Bistum Konstanz und deilwys zum Bistum Chur ghört. Di ehemolig exempti Fürstabtei Sanggalle hät bis 1805 för en grosse Tail vom Gebiet vom hütige Bistum fast alle bischöfliche Rächt gha. Als Kathedrale dienet em Bischof d Stiftskerche vom ehemolige Chloster z Sanggalle, und dr Bischof wohnt au i de Wohnig vom ehmolige Abt. De Patron vom Bistum isch de Heilig Gallus. Zum Bistum ghört hüt de Kanton Sanggalle. Di bede Kantön Appezäll Usserroode und Appezäll Inneroode send diräkt em Vatikan understellt und dromm cha ken Pfarrer us em Appezäll Bischof vo Sanggalle wäre. De Bischof vo Sanggalle isch aber im Uuftrag vom Papst för s Appezällerland zueständig. S Bistum Sanggalle isch i acht Dekanat und 142 Pfarreie undertailt. D Näme vo de Dekanat im Uhrzeigersinn sind: Sanggalle, Rorschach, Altstetta, Sargans, Uznach, Wil/Wattwil, Goosse und Appezäll. I de Seelsorg hät s Bistum Sanggalle under em Motto "ganz schön heilig" thematischi Schwerpünkt gsetzt gha, wo immer uf ene heilegi Person Bezug gnoo hend. Im Johr 2009 isch es de
D Alla Borissowna Pugatschowa (* 15. April 1949 z Moskau) isch e russische Popsängeri un Songschryyberi. D Pugatschowa gältet as d Mueter vo dr russische Pop-Kultur und isch en Ikone vo dr russischen Popmusig. In de 1970er und 1980er het si mit iirem „Theater vom Lied“ nöiji Melodie und Daarstelligsforme iigfüert, wo in Ostöiropa bis denn umbekannt gsi si. Si het sich für d Liberalisierig vo dr Kunst in dr Sowjetunion iigsetzt und mee Individualismus und Kreatividäät uf dr Büüni gforderet. D Pugatschowa hat mit iire nöije Musigforme brobiert, westligi Rhüthme mit russische Melodie z verbinde. Si het au griisse Wärt gläit uf s Nivoo vo dr Lürik in iire Songs. Charakteristisch für iir Wärk isch d Vilsitigkäit; zum nöiji Forme finde het si mit verschiidene Liederarte experimentiert – vom Volkslied und dr Romanze bis in d Nööchi vom Hard-Rock. D Popularidäät vo dr Pugatschowa isch in dr Sowjetunion am Aafang vo de 1980er Joor riisig gsi, iire Songs si joorelang uf de obere Blätz in de Tscharts ufgfüert worde. Sie het e Hufe Briis und Uszäichnige überchoo, het als ersti sowjetischi Sängere Wältturneä gmacht und het under anderem mit ABBA, mit em Udo Lindenberg und mit em Joe Dassin
Schawuot (hebr. שבועות für „Wuche“, Äizaal schawua „Wuche“; jiddisch Schwu(u)ess oder Schwi(j)ess) isch s jüüdische Wuchefest, wo öbbe siibe Wuchen bzw. 50 Dääg noch em Pessachfest gfiirt wird wird. In dr hebräische Bible het s Fest meereri Nääme: חג השבועות Wuchefest (2. Buch Moses 34,22 und 5. Buch Moses 16,10), חג הקציר Fest vo dr Ärnt (2. Buch Moses 23,16), יום הבכורים Daag vo de Erste Frücht (4. Buch Mose 28,26). D Mischna und dr Talmud kenne s Fest au as עצרת Atzeret fiirligi Versammlig. S Wuchefest wird jedes Joor am 6. Siwan gfiirt und isch s letschte vo de Früeligsfest, wo au Pessach und s Zele vom Omer drzue ghööre. Dradizionell drinkt mä Milch und isst milchigi Spiise (Äierchueche mit Quark, Cheeschueche usw.) und Honig, wil d Tora mit Milch vergliche wird, wo s Volk Israel wie en unschuldigs Chind gärn wurd drinke. Die vile Nääme spiegle die verschiidne Bedütige, wo s Fest het. So erinnere sich d Jude drmit an dr Empfang vo de zwäite Zää Gebot am Bärg Sinai. Die erste Zää Gebot het dr Moses, noch dr jüüdische wie au dr christlige Überliiferig, verbroche, wil s jüüdische Volk s Goldige Chalb aabätet het, won er mit
Rosch ha-Schana isch dr jüüdisch Nöijoorsdaag. In dr Mischna, dr wichdigste Sammlig vo religiööse Überliiferige vom rabbinische Juudedum, isch das Fest as dr Aafang vom Joor festgläit und mit iim foot e nöis Kaländerjoor aa. Für «e guets Nöis» säit mä uf Hebräisch «שנה טובה» schana tova oder au «שנה טובה ומתוקה» schana tova u'metuka („e guets und süesses Joor“). Rosch ha-Schana fallt noch em jüüdische Kaländer uf dr 1. Tischri, 163 Dääg noch em erste Daag vom Pessachfest. Im gregorianische Kaländer wäggslet s Datum jedes Joor, mä fiirt en aber immer im Septämber oder in dr erste Helfti vom Oktober. Für d Samaritaner foot s nöije Joor drgeege im Früelig, am Aafang vom Monet Abib, aa. Es git Forscher, wo das für dr ursprüngligi, gsamtisraelitischi Bruuch halte. D Usenandersetzige über dr Zitpunkt vo Rosch ha-Schana göön uf Zit vom Talmud zrugg (Mischnatraktat Rosch ha-Schana). Au noch der Tora (2. Mose 12,2) foot s nöije Joor im Früelig am 1. Nissan aa. S Fest Rosch ha-Schana isch in dr Bible im 3. Mose (Levitikus), 23,24–25, und im 4. Mose (Numeri), 29,1–6 und in Grundzüüg in Hesekiel 40,1 bezügt. Es foot im Herbst, noch em Ändi vom 29. Daag vom jüüdische
Ambon (bretonisch Ambon) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne. D Gmai ghert zum Kanton Muzillac un zum Arrondissement Vannes. Ambon lyt am Atlantik, 19 km eschtlig vu Vannes un 64 km eschtlig vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 57 m iber Normalnull. Ambon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1330 as Ambon. Bis anne 1824 isch Damgan e Dail vu Ambon gsii. Dr Maire vu Ambon isch dr Noël Paul. Ambon ghert zum Kommunalverband Arc Sud Bretagne. Dr traditionell Dialäkt vu Ambon ghert zum Bretonisch. Chilche Saint-Cyr-et-Sainte-Julitte Ambon, Kerprovost Kapäll Bavalan, Saint-Cado Kapäll Mille Secours Brouel, Kerlutu Brunne Sainte-Julitte, Kerguéran Mihli Billion, Kerhuen Commons: Ambon (Morbihan) – Sammlig vo Multimediadateie http://www.ambon.fr Ambon uf dr Syte vum INSEE Ambon uf geobreizh.com (Internet-Archive) Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) Normdate: VIAF: 242310757
Arradon (bretonisch Aradon) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne. D Gmai ghert zum Kanton Vannes-2 un zum Arrondissement Vannes. Arradon lyt am Golf vu Morbihan, 5 km vu Vannes un 43 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 61 m iber Normalnull. Arradon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1304 as Daradon (1382: Aradon). Dr Maire vu Arradon isch dr Pascal Barret. Arradon ghert zum Kommunalverband Golfe du Morbihan - Vannes Agglomération. Dr traditionell Dialäkt vu Arradon ghert zum Bretonisch. Chateau Keran, Kerhuen Ferme Kerdruellan Manoir Kerat, Becquerel Commons: Arradon – Sammlig vo Multimediadateie http://www.arradon.com/ Arradon uf geobreizh.com (Internet-Archive) Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) Normdate: LCCN: nr90010014 | VIAF: 157543988
Arzal (Gallo Arzau, bretonisch Arzhal) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne. D Gmai ghert zum Kanton Muzillac un zum Arrondissement Vannes. Arzal lyt am Atlantik, 33 km vu Vannes un 78 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 62 m iber Normalnull. Arzal isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1134-44 as Arsal Dr Maire vu Arzal isch dr Samuel Féret. Arzal ghert zum Kommunalverband Arc Sud Bretagne. Dr traditionell Dialäkt vu Arzal ghert zum Gallo. Anne 1806 het d Gmai noch em Charles Coquebert de Montbret no zum bretonische Sprochbiet ghert. Chapelle Saint-Jean-Baptiste Lantierne, Le Rocher Moulin Sereac, Kervillio Commons: Arzal – Sammlig vo Multimediadateie https://web.archive.org/web/20190103123728/http://arzal.fr/ Arzal uf geobreizh.com (Internet-Archive) Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr)
Arzon (bretonisch Arzhon-Rewiz) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne. D Gmai ghert zum Kanton Séné un zum Arrondissement Vannes. Arzon lyt uf ere Halbinsle zwisch em Atlantik un em Golf vu Morbihan, 15 km vu Vannes un 41 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 36 m iber Normalnull. Arzon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 836 as Ardon in Rowis Dr Maire vu Arzon isch dr Roland Tabart. Arzon ghert zum Kommunalverband Golfe du Morbihan - Vannes Agglomération. Dr traditionell Dialäkt vu Arzon ghert zum Bretonisch. Cromlech Er Lannic, Le Rocher Dolmen Graniol, Le Rocher Dolmen pointe Bilgroix, Le Rocher Petit Mont, Le Vieux Pont Tumulus Tumiac, Kerlivio Chapelle Kerners Chapelle Kerners Le Moulin à Marée de Pen Castel Tumulus Tumiac Strand am Port Navalo Commons: Arzon – Sammlig vo Multimediadateie http://www.arzon.fr Arzon uf geobreizh.com (Internet-Archive) Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) Normdate: GND: 4704478-0 | SUDOC/IdRef: 164177825 | VIAF: 237464536