rlitschk/wikidir huggingface dataset:
As Underbaaselbiet bezäichnet mä dr westlig Däil vom Kanton Baasel-Landschaft ooni s Laufedaal, wo dr Flechi nooch chliiner isch as dr Räst vom historische Baaselbiet aber dr Bevölkerig nooch gröösser und wirtschaftlig wichdiger. Bis zur Baasler Revoluzioon vo 1798 isch s Gebiet Underdaaneland vom äidgenössische Ort Baasel und au as Baasler Landschaft bekannt gsi. S Underbaaselbiet het sich au sproochlig vom Ooberbaaselbiet und em Laufedaal underschiide, in de letschte Joorzäänt si die Underschiid aber immer chliiner worde. Weeli Gmäinde s Underbaselbiet genau usmache, isch nid ganz klar. Si Chärn isch s Birsegg. aber vilmol definiert mä s as dä Däil vom Kanton Baaselland, wo nit Laufedaal und nit Ooberbaselbiet isch. Das weere fast alli Gmäinde vom Bezirk Arlese. Muttez, Birsfälde (bäidi im Bezirk Arlese) bzw. Braddele und Augst (bäidi im Bezirk Liestel) wärde männgisch zum Ooberbaaselbiet zelt und mänggisch zum Underbaselbiet.
Dr Heinz Stauffer (* 25. Augschte 1942 z Wattewiu; † 6.Merz 2016 z Thun) isch e Schwyzer Bfaarer un Dialäktautor gsii. Dr Stauffer isch z Wattewiu uf d Wält chuu un au dert ufgwachse. Är het Schriftsetzer glehrt un derno z Münsige as Korrektor bi Fischer Druck gschafft. Är het am Oobegimnasium d Matura noogmcht un derno an dr Universitet Bärn Theology studiert. Anne 1974 het er s Studium abgschlosse. Är isch derno Bfaarer z Gampele un z Aarbärg gsii. Ab 1990 isch er Bfaarer z Asudinge gsii. Noch ere Härzoperation mit Komplikatione het er sy Beruef anne 2000 mieße ufgee. Ab un zue het er aber no Kollege verdrätte. Wun er emol noch em Motto vu sym Lääbe gfrogt woren isch, het er gsait: «Brugge schlaa». Dr Stauffer het insgsamt zeh Biecher gschribe, nyyn dervu uf Bärndütsch. Derzue het er Kolumnen un Rezänsione fir d Zytig gschribe un Bydreg fir Anthologie. Är het au gärn gmolt un zaichnet. Dr Stauffer isch Mitglied im „Berner Schriftstellerinnen und Schriftsteller Verein“ (BSV) gsii. Dr Stauffer isch ghyrote gsii un het mit syre Frau Monique zwee Sihn un e Dochter ghaa. Si hän zäme z Seftigen BE gwohnt. Im Jänner 2016 isch er
Oberbaselbiet isch e Bezäichnig für dr östlig, grösseri Däil vom Kanton Baasel-Landschaft. Bis zur Baasler Revoluzioon vo 1798 häi die hütige Bezirk Liestel, Waldeburg und Sissech und d Gmäinde Muttez und Birsfälde im hütige Bezirk Arlese en Underdaaneland vom äidgenössische Ort Baasel bildet. Si si au as d «Baasler Landschaft» bekannt gsi. Under «Ooberbaselbiet» verstoot mä hüte mäistens d Bezirk Liestel, Waldeburg und Sissech. Mänggisch wird aber au s ganze historische Underdaaneland – also d Gmäinde Muttez und Birsfälde inklusiiv – zum Ooberbaaselbiet zelt. Sproochlig underschäidet sich das Gebiet vo dr Stadt, wo mä vilmol immer no Kind [kʰɪnd] säit im Geegesatz zum baaselbieterdütsche Chind. Konfessionell isch s histoorisch reformiert gsi wie d Stadt, im Underschiid zu de andere Regioone vom hütige Kanton Baasel-Landschaft, em Underbaaselbiet und em Laufedaal, wo bis zur Uflöösig vom Fürstbistum Baasel meerhäitlig katholisch gsi isch. Die sproochlige, kulturelle und konfessionelli Underschiid si hüte ser vil chliiner. Mänggisch fasst mä d Region um Liestel (v. a. dr Daalboode vo dr Hülfteschanz bis Sissach mit de Ort Fränkedef, Füllinschdef, Liestel, Lause, Itige und Sissach zämme mit Buebedorf) oder äifach dr Bezirk Liestel as «middlers Baaselbiet» zämme. Alles, was oobe oder hindedraa lit – bsundrigs d Bezirk Sissech
Farhud (arabisch الفرهود‎, DMG al-Farhūd) bezäichnet dr Pogrom oder die «gwaltdäätigi Entäignig» gege die jüüdischi Bevölkerig vo Bagdad im Irak. Er het vom 1. bis 2. Juni 1941 stattgfunde, gli noch em Siig vo de Brite über s pro-Nazi Reschiim vom Rashid Ali. Im Machtwakuum, wo entstande isch, het dr Pööbel, understützt vo dr irakische Bolizei, Juude aagriffe und 175 von ene si umbrocht und öbbe duusig verletzt worde. Jüüdischs Äigedum isch blünderet und 900 Hüüser vo Juude si zerstöört worde. D Brite häi schliesslig für Rue chönne sorge und häi drbii 300 bis 400 Araber verschosse. Wie bim Pogrom z Hebron 1929 häi au z Bagdad e Däil vo de Muslim brobiert iiri jüüdische Noochbere z beschütze. Daphne Tsimhoni: Farhud, in: Dan Diner (Hrsg.): Enzyklopädie jüdischer Geschichte und Kultur (EJGK). Band 2, Metzler, Stuttgart/Weimar 2012, S. 324–327 Martin Gilbert. The atlas of Jewish history, William Morrow and Company, 1993. pg. 114. ISBN 0-688-12264-7. Mordechai Ben-Porat, "Interview," in T. Morad, D. Shasha, Iraq's Last Jews, Palgrave Macmillan US 2008, 134-5
Ä jüüdische Friidhoof (hebräisch בית-עלמין bzw. בית-עולם, [beɪt ʌl'mɪn] bzw. [beɪt o'lʌm], surbtalerjiddisch Bejs Oulem, dt. «Huus vo dr Ewigkäit» noch Kohelet (Breediger 12,8), oder בית קברות [beɪt kvʌ'rot], surbtalerjiddisch Bejs haKfores, dt. «Huus vom Friide») isch e Friidhoof, wo noch de Gsetz vom Juudedum gfüert wird. So isch s üüblig, ass dr Dooti ooni Sarg begraabe wird, d Dooterue gältet für ewig und d Bsuecher lege mäistens chliini graui Stäi uf s Graab und nid Blueme. Jüüdischi Friidhööf wärde noch em Jiddische au as «gueti Öört» bezäichnet, wil dr Doot dört uf e Messias cha warte und wideruferstoo. Wääred d Aschkenasim (die dütschstämmige und ostöiropäische Juude) ufrächti Stäi an iiri Greeber gstellt häi, häi d Sefardim (die portugiisische und spanische Juude) iiri Doote und Graabblatte begraabe, wo flach uf em Boode glääge si, oder under Zältgreeber. In Middel- und Ostöiropa si die mäiste Friidhööf askenasisch, aber ä Däil von ene häi au e sefardischi Abdäilig. Ursprünglig het mä die Doote in Richdig Jerusalem usgrichdet, die Dradizioon wird sit em 18. Joorhundert nüme duuregsetzt. D Inschrifte uf de Graabstäi (Mazevot) si sit dr Zit vo dr Haskala uf Hebräisch gschriibe und au in dr Sprooch vom Land, mäistens uf dr
Dr Falkensteinerbund isch ä schwizerische, ursprüngläch christlech-evangelisch orientierte Korporationsverband mit momentan vierne aktive Studänteverbindige, wo 1891 aus «Schweizerbund» isch gründet worde. Är ghört zu de wenige zwöisprachige Dachverbäng (tütsch und französisch). Dr hüttig Name bezieht sech uf d Burgruine Neu-Falkenstein z Balschtel im Kanton Solothurn. Die inoffizielli Devise isch «Gott – Freundschaft – Vaterland» bzw. «Devoir – Amitié – Patrie». Dr rächtlech Sitz isch am jewilige Wohnort vom Bundes-X. Dr Falkensteinerbund het zum Ziu, di gmeinsame Interässe u d Idee vo de Mitgliedsverbindige z fördere u se gäg usse z verträtte, d Fründschaft unger de Mitglider z pflege u d Beziehig zum Alt-Falkensteinerbund z pflege (Art. 3 Statute). 1847 isch ds Schwizerhüsli Basu aus eini vo den erste nid-schlagende u chrischtleche Studänteverbindig vor Schwiz gründet worde u 1853 em Wingolfsbund biiträtte, auerdings ohni Stimmrächt. Nach verschidnige Versüech, Kontakt mit angerne christlech orientierte Studänte i angerne Schwizer Stedt ufznäh, isch am änd 1888 d Zähringia z Bärn gründet worde. 1891 hei die zwe Verbindige du aus Kartell dr Schwizerbund gründet. Drfür hei d Basler ihri änge Verbindige zum dütsche Wingolfsbund glöst. 1893 het sech in Züri d Carolingia Turicensis gründet u isch im Johr druf im Schwizerbund ufgnoh worde. 1915 isch
Vo Korrupzioon (vo latiin. corruptio ‚Verdorbehäit, Bestächligkäit‘) im juristische Sinn reedet mä, wenn öbber ä Verdrauensstellig in ere Funkzioon in dr Verwaltig, dr Justiz, dr Wirtschaft, dr Politik oder au in nitwirtschaftlige Veräinigunge oder Organisazioone (zum Bischbil Stifdige) dr missbrucht, zum für sich oder öbber andersch ä materielle oder immaterielle Vordäil z bechoo, won er vo Rächt us kä Aaspruch druf het. Si bezäichnet Bestächligkeit und Bestächig, s Usnütze vo Vordäil und öbberem s Usnütze vo Vordäil duureloo. Dr Politikwüsseschaftler Harold Dwight Lasswell het d Korrupzioon as e zerstöörerische Akt beschriibe, wo s allgemäine Inträsse zu Gunste vom ene spezielle Vordäil duet verletze. Dr IWF schetzt, ass uf dr ganze Wält dur Korrupzioon 1,3 bis 1,75 Billione Öiro veroore gienge. Das verchliineret s globale Wirtschaftswaggsdum um öbbe zwäi Brozänt. Wil Korrupzioon sich vor allem in Süsteem rentiert, wo s nume (relatiiv) weenig Korrupzioon git, isch si au in Rächtsstaate verbräitet. Si wird dur rächtligi Maassnaame wie d Dokumentierig vo Dransakzioone iigschränggt. Vilmol chunnt aber Korrupzioon nume an s Liecht, wenn e Person, vilmol under eme bedütende persöönlige Risiko, sä ufdeggt. Drbii chunnt die zwäidütigi Haltig vo de Obrikäite dr Korrupzioon gegenüber zum Vorschiin, wo brivaati Inträsse vo korrupte Instiduzioone und
Serialisierig isch e Begriff us dr Informatik. Me verschtoht drunter e sequentielli Abbildig vo Objekt uf e externi Darschtelligsform. Zil isch, dass es Objekt persischtent wird. E Objekt muess immer dann seriell dargschtellt wärde, we me s zuem Bischpil in e Datei schpichere will. Dört cha me Date numme hinterenander (sequentiell) abschpichere. E Objekt cha aber e Huffe Eigeschafte ha un Verwis uf dynamisch alloziierti Spicherberich, so dass me, würd me 's Objekt wie e Variabli eifach in d' Datei schribe, nümme die entschprächende Schpicheradrässe an de Schtelli vo dr Pointer seh würdi. Also müess me alli Date einzeln und nochenand (seriell) us denne Schpicherberich usehole un in e sequentielli Schtruktur bringe. Zuesätzlich bedütet des abr, dass dr Programmierer au drfür sorge muess, dass er drnoch bim Läse no weiss, wo wele Datensatz afangt un wo ner ufhört, will bi dynamisch alloziierte Spicherberich d' Grössi jo nit bschtimmt isch. Es Ergebnis vo nere Serialisierig isch, dass des Objekt am End als Dateschtrom vorligt, wo denn witerverarbeitet wärde cha, zuem Bischpil in e Datei gschribe oder übers Netzwärk übertrage. Noch de Serialisierig ligt e Objekt zweimol vor: als externi Darstellig (z. B. als Datei) un im Arbetsschpicher. Wird noch de Serialisierig
Bestächligkäit isch e Verhalte, wo öbber vo öbber anderem Vordäil bechunnt, sige si materiell oder immateriell, und denn für dä öbbis macht, wo dä kä Rächt druf het. D Bestächig isch moralisch verwärflig und in Rächtsstaate au e Verbräche. Si schaadet dr Wirtschaft und dr Gsellschaft und isch vor allem dört verbräitet, wo die öffentligi Kontrolle über Lüt in Verdrauensposizioone schwach isch. Näbe anderem korrupte Verhaltenswiise wie Bestächig, Usnütze vo Vordäil und öbberem s Usnütze vo Vordäil duureloo isch d Bestächligkäit vo Persoone, wo am Gschäfts- und Rächtsvercheer däilnäme, e Gfoor für s Verdraue, ass sich d Behörde und d Undernääme im Wettbewärb aaständig benäme. Dorum isch d Bestächig e Stroofdaat in Rächtsstaate. Bsundrigs sträng wird d Bestächlikäit vo Richter bestrooft, wäge iirere bsundrige Posizioon im Stroofbrozäss, wo die ganzi Rächtsstaatlikäit cha in Gfoor bringe.
As Gen bezäichnet mä mäistens en Abschnitt uf dr DNS, wo d Grundinformazioone zur Härstellig von ere biologisch aktive RNA enthaltet. Bim Brozäss vo dr Dranskripzioon wird e komplementäri Kopii vom codogene Strangeabschnitt in dr Form von ere RNA härgstellt. Es git verschiideni Arte vo RNA. Bi äim Däilvorgang vo dr Proteinbiosynthese, dr Translazioon, wird d Sekwänz vo de Aminosüürene vo de Protein vo dr mRNA abglääse. D Protein übernäme im Körper jedes sini spezifische Funkzioone, wo d Merkmol chönne usbrääge. Dr Aktiwidäätszuestand vom ene Gen und wie es sich usbrägt, cha in äinzelne Zälle verschiide reguliert wärde. Allgemäin wärde Gen au as Erbaalaage oder Erbfaktore bezäichnet, wil si d Erbinformazioon in sich drääge, wo dur d Reprodukzioon an d Noochkomme witergee wird. Wie Gen ufbaut si, was iiri Funkzioon isch und wie si vererbt wärde, wird in dr Genetik erforscht. Dr ganze Erbinformazioon von ere Zälle säit mä Genom. Ernst Peter Fischer: Geschichte des Gens. Fischer, Frankfurt 2003, ISBN 3-596-15363-8 Benjamin Lewin: Molekularbiologie der Gene. Spektrum Akademischer Verlag, Häidelbärg 2002, ISBN 3-8274-1349-4 (dütsch) Benjamin Lewin: Genes 8. Pearson Prentice Hall, London 2004, ISBN 0-13-143981-2 (änglisch) Inge Kronberg: Welche Gene machen den Menschen zum Menschen? In: Biologie in unserer Zeit.
D Genetik (modärni Wortschöpfig zu griechisch γενεά geneá ‚Abstammig‘, γένεσις génesis ‚Ursprung‘) oder Vererbigsleer isch ä Däilgebiet vo dr Biologii. Si befasst sich mit de Gsetzmäässigkäite und de materielle Grundlaage vo dr Usbildig vo erblige Merkmol und em Witergee vo Erbaalaage (Gen) an die neggsti Generazioon (Vererbig). Es isch nid ser lang här, sit mä wäiss, ass indiwiduelli Merkmol über meereri Generazioone äwäg witergee wärde; d Vorstellige vo sonige natürlige Vererbigsbrozäss si erst im 18. und früeje 19. Joorhundert entstande. As Begründer vo dr Genetik gältet dr Augustinermönch und Hilfsleerer Gregor Mendel, wo in de Joor 1856 bis 1865 im Gaarde vo sim Chlooster süstematisch Chrüzigsexperimänt mit Ärbsli gmacht het und die statistisch usgwärtet het. So het er d Reegle entdeggt, wo spööter noch iim dr Naame Mendelschi Reegle bechoo häi, in dr Wüsseschaft allerdings erst im Joor 1900 rezipiert und bestäätigt worde si. Dr Beriich vo dr Genetik, wo hüte bi witem am wichdigste isch, isch d Molekulargenetik, wo in de 1940er Joor entstande isch und sich mit de molekulare Grundlaage vo dr Vererbig befasst. Us iire isch d Gentechnik choo, wo d Erkenntniss vo dr Molekulargenetik braktisch aagwändet wärde. François Jacob: La logique du vivant: Une histoire de
Gregor Johann Mendel (tschechisch Řehoř Jan Mendel; Geburtsnaame Johann Mendel; * 20. Juli 1822 z Heinzendorf, hüt en Ortsdäil vo Vražné bi Odrau, Ööstriichisch-Schlesie; † 6. Januar 1884 z Brünn) isch e katholische Ordensbriester (OESA) gsi und e bedütende Naturforscher, wo d Vererbigsreegle entdeckt het, wo mä spööter noch iim die mendelsche Reegle benennt het. Er wird dorum vilmol as dr «Vater vo dr Genetik» bezäichnet. Dr Mendel isch uf s Gümnasium z Troppau und het denn an dr Olmützer Uniwersidäät Filosofii studiert. 1843 as Postulant bi de Augustiner-Eremite vo dr Abtei St. Thomas z Alt Brünn ufgnoo worde. Bim Franz Diebl (1770–1859) an dr Filosofische Leeraastalt z Brünn het er d Chrüzigstechnik, d Uslääsi und d Soomevermeerig gleert. 1847 isch er zum Briester gweiht worde. 1849 het er e Stell as Ushilfleerer am k. k. Gümnasium z Znaim (hüte Znojmo) bechoo und Mathematik und Griechisch unterrichdet. 1854 het gäigneti erbkonstanti Sorte vo Ärbsli afo brüefe und uslääse. 1866 het er d Resultaat vo sinere Forschig veröffentligt, het aber us dr wüsseschaftlige Fachwält kuum e Reakzioon bechoo, was en aber nid gstöört het. 1868 isch er zum Abt gweelt worde. Si Wärk isch denn in d Vergässehäit groote, bis noch
Dr Nationalroot (abgchürzt: NR) isch di gross Chammer vom Schwizer Parlament. D Wortprotokoll werde sit 1891 im amtliche Bulletin veröffentlicht, sit 1995 äu im Internet uf dr Website vom Parlament. E Legislaturperiode duret vier Jaar. En Nationalroot oder e Nationalröti wird sit 1919 mittels Proporzwaal (nach äre Volksinitiative igfüert) gwäält. Die Kantön, wo nume ei Vertreter chönet schicke, wäälet mittels Majorzwaal. Früecher (sit 1848) hets pro 20'000 Iwohner 1 Sitz im NR gee, aber sit 1963 feschti 200 Sitz, wo uf de Bevölkerigsateil vo de Kantön verteilt werde. E Abwaal oder en Usschluss weerend de Legislaturperiode vom ne Mitgliid isch nit müglich. Z letscht apasst worde a de Volkszälig vo 2000: Aargau: 15 Appizell Usserode: 1 Appizell Innerode: 1 Basel Land: 7 Basel Stadt: 5 Bärn: 26 Friiburg: 7 Gämpf: 11 Glaris: 1 Graubünde: 5 Jura: 2 Lozern: 10 Noieburg: 5 Nidwaude: 1 Obwalde: 1 Schaffuuse: 2 Schwyz: 4 Soledorn: 7 Sanggalle: 12 Tessin: 8 Tuurgau: 6 Uri: 1 Waadt: 18 Wallis: 7 Zug: 3 Züri: 34 Noch de Wahle vo 2011: Schwizerischi Volkspartei (SVP): 54 Sozialdemokratischi Partei vo de Schwiz (SP): 46 FDP.Di Liberale (FDP): 30 Christlichdemokratischi Volkspartei (CVP): 28 Grüeni Partei vo de Schwiz (GPS): 15 Grüenliberali Partei
D Äizälle (latiin. ovum, Meerzaal: ova) oder Oocyte (gr. Oos, Äi; altgriech. κύτος kytos ‚Zälle‘) isch die wiibligi Käimzälle vo zwäigschlächtlige Lääbewääse. Si isch Däil vo dr generative Vermeerig dur Oogamii und enthaltet alli genetische Aalaage vom wiiblige Lääbewääse, wo an d Noochkomme witergee wärde. D Äizälle si haploidi Zälle, das häisst si enthalte nume äi Satz vo Chromosome. Wääred dr männlig Gamet, z. B. s Spermium, nume Kärn-DNA bi dr Bildig vo dr Zygote biistüürt, liiferet d Äizälle mäistens die allgemäini zelluläri Umgääbig wie s Cytoplasma und d Organelle, wo sich din befinde. In de Mitochondrie und bi Pflanze au in de Plastid het s ebefalls DNA, wo mäistens nume vo dr Mueter vererbt wird. Bi Pflanze reedet mä nid vo Äizälle, sondern vo wiiblige Gamete. Si si mäistens wie d Äizälle vo de Dier wääsentlig gröösser as die männlige Käimzälle. Vilmol brucht mä s Wort Äi für d Äizälle. So säit mä Äiläiter, Äisprung usw. Gnau gnoo isch en Äi aber s früeje Stadium vo dr sälbständige Furtentwigglig (Ontogenii) vom ene Ovipar, eme Dier wo Äier läit. Es enthaltet näben dr Äizälle Näärstoff und e Schaale, wo s ganze Äi schützt. Karl Ernst von Baer: De ovi mammalium
St. Niklausen isch de Name vo däne Ortschafte: St. Niklausen LU, en Ortsteil vo de Gmeind Horb im Kanton Lozärn, Schwiz St. Niklausen OW, en Ortsteil vo de Gmeind Chärns, Kanton Obwalde, Schwiz Lueg au: St. Niklaus Sankt Nikolaus
St. Niklaus isch de Name vo däne Ortschafte: St. Niklaus VS, e politeschi Gmeind und en Ortschaft im Bezirk Visp, Kanton Wallis St. Niklaus BE, en Ortschaft uf em Gebiet vo de Gmeinde Meerzlige u Bämung Verwautigs-Chreis Seeland u Bieu, Kanton Bärn St. Niklaus SO, en Ortsteil vo de Gmeind Fäubrunne-Sank Niklaus im Bezirk Läbere, Kanton Soledurn St. Niklaus isch de Name vo däne Pfarrcherche oder Pfarreie: e Pfarrcherche und Pfarrei z Zaniglas im Bezirk Visp, Kanton Wallis e Pfarrcherche z Hombrächtike im Kanton Zöri Lueg au: St. Niklausen Sankt Nikolaus
Mit Sankt Nikolaus isch maischtens de Nikolaus vo Myra (3./4. Jh. n. Chr.), en griechisch-byzantinische Bischof gmaint. Sankt Nikolaus oder St. Nikolaus isch de Name vo däne Ortschafte: Sandichlaus, en Ortsdail vu Opfige bi Friburg im Brisgau, Bade-Würtebärg St. Nikolaus, en Ortsdail vu de Gmaind Langenau, Alb-Donau-Chrais, Bade-Würtebärg St. Nikolaus, en Ortstail vo Großrosseln bi Saarbrücken, Saarland Sankt Nikolaus, en Ortstail vo Güssing, Burgeland St. Nikolaus, en Stadttail vo Innsbrugg, Tirol St. Nikolaus, en Ort bi Matrei, Bezirk Lienz, Osttirol St. Nikolaus/Eggen, e Fraktion vo Deutschnofen, Südtirol St. Nikolaus, e Fraktion vo Kaltern, Südtirol St. Nikolaus, e Fraktion de Ulten, Südtirol Liptau-Sankt-Nikolaus, isch de dütschi Name vo de Stadt Liptovský Mikuláš i de Slowakei Groß Sankt Nikolaus, isch de dütsch Name vo de Stadt Sânnicolau Mare z Rumänie Sankt Nikolaus oder St. Nikolaus chan witers bedüte: Sankt Nikolaus (Kantate), e Kantate vom Benjamin Britten St. Nikolaus, e Barockchile z Prag, Tschechie Lueg au: St. Niklaus St. Niklausen
Dr Nikolaus vo Myra (altgriech. Νικόλαος Μυριώτης, Nikolaos Myriotes; * zwüsche 270 und 286 z Patara; † 6. Dezember 326, 345, 351 oder 365) isch aine vo de bekanntiste Heilige vo de Ostchile und de latinische Chile. Sin Gedänktag, de 6. Dezember, wird im gsamte Christetum mit verschidnige Brüüch gfiired; lueg öppe Samichlaus und Chlausjage. De Nikolaus isch jung zum Priester gwait worde und spöter Bischof z Myra in Lykie gsii. Das lit in Chliiasie, i de hüttige Türkei, wo doozmol vo Grieche besidled und en Tail vom römische, spöter vom byzantinische Riich gsii isch. De Nikolaus söll sis Vermöge, won er gerbt hät, under de Arme vertailt und lut de Legände, e paar Wunder bewirkt ha. Er isch noch sim Tod i de Chile z Myra biigsetzt worde. Im Johr 1087 sölled italienischi Kauflüt, churz vor de Eroberig dur d Seldschuke vo de Stadt Myra, wo hüt Demre haisst, de Sarkophag i de St.-Nikolaus-Chile ufbroche und d Gebai vom hailige Nikolaus use gno ha. Si heged die Reliquie dänn i ihri Haimet uf Bari öberfüert, wo si hüt no in ere äxtra dodefür baute Chile verehrt wärded. Commons: Nikolaus von Myra – Sammlig vo Multimediadateie Nikolaus von Myra im
Gamete, au as Gschlächtszälle oder Käimzälle bezäichnet, si haploidi Zälle, wo vo Lääbewääse, wo sich gschlächtlig furtpflanze, mäistens in bsundrige Organ erzügt wärde. Wenn sich zwäi Gamete veräinige, entstoot e diploidiZygote, und us dere cha e nöis Indiwiduum entstoo. D Veräinigung vo de Gamete wird as Gschlächtsvorgang oder Gametogamii bezäichnet. Dr Vordäil vo dr gschlächtlige Furtpflanzig bestoot din, ass verschiideni Genom nöi kombiniert wärde und eso die genetischi Vilfalt vo de Indiwidue von ere Art gröösser wird. Dä Effekt isch denn bsundrigs grooss, wenn verhinderet wird, ass Gamete vom gliiche Indiwiduum mitenander verschmelze wie s z. B. bi vile Pflanze mit zwäigschlächtlige Blüete mööglig isch, wo sich sälber chönne bestöibe. Für das git s verschiideni Baarigstüpe wo sich in iire füsiologische Äigeschafte underschäide und vilmol au in iirer Gstalt. Bi de mäiste vo dene Arte git s zwäi Baarigstüpe, z. B. d Äizälle und s Spermium vo de Dier, es git aber au Arte mit mee as zwäi Baarigstüpe. D Organ, wo in ene d Gamete broduziert wärde, wärde bi Dier as Gonade bezäichnet und bi Pflanze und Bilz Gametangie. Wemm mä noch em Gschlächt will differenziere, säit mä de wiiblige Gonade Eierstöck (Ovar) und de männlige Hoode (Testikel) und
As Genom oder Erbguet vom ene Lääbewääse oder vom ene Wiirus bezäichnet mä alli materielle Drääger vo de vererbbare Informatioone zämme von ere Zälle bzw. vom ene Wirus: Chromosome, Desoxyribonukleinsüüri (DNA) bzw. Ribonukleinsüüri (RNA) bi RNA-Wirus, wo bin ene RNA anstatt vo DNA as Informazioonsdrääger dient. Im abstrakte Sinn verstoot mä under Erbguet alli vererbbare Informazioone zämme. D Bezäichnig Genom isch 1920 vom Botaniker Hans Winkler brägt worde. S Däilgebiet vo dr Genetik, wo sich mit dr Erforschig vom Ufbau vo Genom und de Wäggselwirkige zwüsche Gen befasst, wird as Genomik (ängl. genomics) bezäichnet. D DNA vo Genom vo verschiidene Organisme, wo äntwääder für die medizinisch-farmazöitischi oder die aawändigsorientierti Forschig oder au für d Grundlaageforschig relewant si, si fast vollständig sekwenziert worde, was nid s Gliiche isch wie s Entschlüssle wie män em vilmol säit. Mä het iiri Basesekwänz uusegdunde und die über s Internet zuegänglig gmacht. Ernst Peter Fischer: Das Genom. Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 2002,2004, ISBN 3-596-15362-X. Martin Mahner & Michael Kary (1997): What Exactly Are Genomes, Genotypes and Phenotypes? And What About Phenomes? In: Journal of Theoretical Biology. Bd. 186, S. 55–63. PMID 9176637 doi:10.1006/jtbi.1996.0335 Ernst-Ludwig Winnacker: Das Genom. Möglichkeiten und Grenzen der Genforschung. Eichborn, 2002, ISBN
Altestadt (amtlich Altenstadt) ischt a Markt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern. Altestadt leit em Dal vo dr Iller, rond 30 km sidlich vo Ulm. Vo dr Gmarkong send 44,8 % Landwirtschaftsfleche, 36,8 % Wald, 13,9 % Sidlongsfleche ond 4,5 % sonschtige Fleche. Zua Altestadt ghered d Derfer Bergenstetten, Dattenhausen, Filzingen, Herrenstetten, Illereichen ond Untereichen. En ra Urkond vom 25. März 1128 wud zom eschte Mol en Adalbert vo Aichheim gnennt. D Derfer, mo heit Altestadt bilded, send om d Burg Aichheim entstanda. Altesatd ischt oene vo dr wenige Gmoede gwea, mo Jude em 18. Johrhondert sich hond derfa aasidla. Em Johr 1834 ischt d Zahl vo dr Jude z Altestadt bei 403 Persone glege, ond d Zahl vo dr Chrischte bei rond 100. Mit dr Liberalisierong vo dr Gsellschaft send viel Jude wegzoge vo Altestadt. Die leschte 24 Altestädter Jude send 1942 en Vernichtongslager deportiert worda. Koener hot iberleabt. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,5 % gleäge. 84,8 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 9,3 % evangelisch. Altestadt hot mit em Markt Kellmenz ond dr Gmoed Oschterbärg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Altestadt ischt dr Wolfgang Höß . Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr