rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Michel Richard Buck (* 26. September 1832 z'Erdenga, Oberamt Riadlenga; † 15. September 1888 z'Ehgna) isch a deitscher Mediziner, Kulturhischtoriker ond schwäbischer Dialektdichter gwea. Dr Buck isch Mitgliad vo dr Landsmannschaft Ulmia Tübingen gwea. In vil oberschwäbische Städt ond Gmoinda send Straoßa noch em benennt worra. Michel-Buck-Straoßa geit's z'Auladorf, z'Altshausa, z'Buacha, z'Saulga, z'Boms, z'Ehgna, z'Erdenga, z'Danga, z'Monderkenga, z'Riadlenga und z'Uttaweiler. Z'Ehgna ond z'Erdenga geit's au Michel-Buck-Schuala. Volksthümliches aus Schwaben (Rousgeaber, mit Anton Birlinger), 1861ff. Medicinischer Volksglauben und Volksaberglauben aus Schwaben, 1865 Der Bussen und seine Umgebung, 1868 Kurze Chronik von Ertingen, 1869 Über oberschwäbische Orts- und Familiennamen, Vortrag, 1872 Das freie Handwerk der Kessler in Oberschwaben, 1872 Oberdeutsches Flurnamenbuch, 1880 Ulrichs von Richental Chronik des Constanzer Concils (Rousgeaber), 1882 Auf dem Bussen. Eine kulturgeschichtliche Rundschau, 1886 Bagenga (Gesammelte Dialektgedichte, Erschtousgab 1892 ous em Noolass) Erinnerungen aus meiner Kindheit (Erschtousgab 1892 ous em Noolass, als Eileidong zua dr Sammlong *Bagenga unter em Titel Oberschwäbische Dorfgeschichte) Erzählungen (Erschtousgab vo de gsammlede Verzehlonga: 1986) Heinz-Eugen Schramm: Michel Buck als Mundartdichter. Verlag des Schwäbischen Albvereins e. V., Stuttgart 1956. Heinz-Eugen Schramm: Buck, Michel Richard. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 2, Duncker & Humblot, Berlin 1955, ISBN 3-428-00183-4, S. 711 f. Al. Schulte:
Dr Albert Hermann Daur (* 21. Februar 1870 z Stette, hütt e Stadtteil vu Lörrach, † 21. Februar 1925 z Ötlige, hütt Wiil am Rhy) isch e dütsche Moler un Grafiker gsi. Sini Usbildig het er 1885 in de Zeicheschuel Schieder z Basel gmacht. 1886 isch de Hermann Daur an d Kunstgwerbschuel z Karlsrueh zum Studiere gange. Er het dört bim Franz Sales Meyer un em Max Läuger gstudiert. 1888 isch er in Furtwange Assistent an de Uhrmacherschuel gsi. Vu 1891 bis 1902 het de Daur an de Großherzogliche Kunstschuel z Karlsrueh bim Ernst Schurth, Robert Pötzelberger un Carlos Grethe gstudiert. Noch em Bsuech vu de Molklass bim Leopold vu Kalckreuth un noch Studie in de Grafikklass vum Walter Conz het er 1902 si Studium als Meischterschüeler vum Hans Thoma beendet. In de Semeschterferie het er sich hüffiger in de Dachauer Molerkolonie bim Adolf Hötzel ufghalte. Vu 1895 eweg isch es zu jährliche Ufenthalte im Buure- un Fischerdorf Duhne bi Cuxhave chu, wu er sini Frau Margarete Boldt chenneglehrt het. Ab 1906 isch de Daur freischaffende Künschtler im südbadische Ötlige gsi, wu hütt zu Wiil am Rhy ghört. 1909 isch er uf e Studiereis ins schwizerische Engadin gange. De Daur
Pietro Axerio, im dourf Piaru van d’ Piazzun g’nammte noh dam ourd wo sis hus ïst g’stande – garrod fum dourfplatz (piazza i’ wailschu) – ïst 1827 in Rimmu g’boure; noch fast junge ïst er z’ Chalon Sur Saone g’fore, wo er als jepser häd g’werchud. Disi chunst häd er darnoh van 1840 bis 1850 in Titzschland, Schwede und Norwege verbressrud, wo er mid dam schwoger De Toma häd z’semmendg’werchud, deis wattu Margherita (Grete) häd er g’hobe g’mannud. 1886 ïst er z’ Titzschland erwunde, wo er an aig’ni g’sellschaft fïr d’erschaffung van chunstmarmor in dar Friedrichstrasse 243 häd grundg’laidt. Churz darnoh ïst er in Rimmu erwunde und häd d’ woul z’wegg’laidtni totickait da' sehne g’loh. In Rimmu ïst er burgmaister g’si, er häd d’ erstu wasserrouri tuan z’ lekke und mid andri arimmerljite häd er sich bemieijt, umdas der woguweg täte van Rimask bis in Rimmu vïrsichfori. Er häd auch dan erste sitz ds museums Pietro Della Vedova tuan z’ buwwe, wo d’ werchi ds b’ruamte chunstlers sind g’si g’sammluti. Als selbstleirer häd er sich vile chunsttotickaitu ong’wandt: dam g’sang, dam holzschnitzwerch, dam g’mol mid der uppigu technik ds chunstmarmors. Er häd vil g’liadjie (Liader oder g’dichte) in arimmertitzsch g’schribe,
Dr Guido Westerwelle (* 27. Dezember 1961 z Bad Honnef; † 18. Merz 2016 z Köln) isch e dytsche Bolitiker (FDP) gsi. Är isch vu 1994 bis 2001 Generalsekretär un vu 2001 bis 2011 dr Bundesvorsitzende vu dr FDP gsi, derzue vu 2006 bis 2009 Vorsitzende vu dr FDP-Bundestagsfraktion. Vu 2005 bis 2009 isch er au Oppositionsfierer im Dytsche Bundesdag gsi. Vu Oktober 2009 bis Dezämber 2013 isch er Bundesminischter vum Uuswärtige un Vizechanzler im Schwarz-Gele Kabinett unter dr Bundeschanzleri Angela Merkel gsi. Dr Guido Westerwelle het zerscht an dr Realschuel syyni Mittler Ryyfi abgschlosse. D Schuelzyt z Oberdollendorf, z Königswinter un z Bonn het er mit em Abitur 1980 am Ernst-Moritz-Arndt-Gymnasium abgschlosse. Wäge syyre Homosexualitet isch er anne 1979 uusgmuschteret wore. Dr Westerwelle het derno an dr Universitet Bonn Rächtswisseschaft studiert, anne 1987 het er s erscht, 1991 z zweit Staatsexame gmacht. 1994 isch er zum Doktor vu dr Rächtswisseschafte (Dr. jur.) an dr Färnuniversitet Hagen promoviert wore mit ere Dissertation zum Thema Das Parteienrecht und die politischen Jugendorganisationen. Ab 1991 isch er as Rächtsaawalt zuegloo gsii. Dr Westerwelle isch syt 1980 Mitglid vu dr FDP gsii. Är het zue dr Mitgrinder vu dr Junge Liberale zellt. 1983 isch
„Des Volkes Sprache ist des Volkes Geschichte“ Giovanni Giordani ïst an arzner und sprochwissendschaftler g'si. Er ïst dan 27. wimonud 1822 im Land, ainem walserdourf im Piemont, g’boure. Noh da’ humanistischi studie häd er sich dar arzni ong’went und häd z’erst in Vercelli und darnoh in Tïri studiart, wo er 1846 zam doktor ïst wourte. Er häd als arzner z’erst z’ Briona und z’ Fubel (Fobello i’ wailschu) g’werchud und darnoh ïst er dourfarzner in Skupell (Scopello i’ wailschu) wourte, wo er sine labtog ïst g’bljibt. G’feire bergstiger häd er 1842 dar erstu stigu zar Signalkuppe (4554 m uber meer) mit dem heir Gnifetti tail g’geicht. Er häd sich dar sprochwissendschaft und foul dar ersuachung siner liabu laindertitzschu ong’went. 1888 häd er ds Chritz der Italiuchrounu vam chönig Humbert 1. fïr sini totickait als arzner ubercheme. Er ïst dan 12. groussemonud 1890 g’stourbe oni ds werch sis lebis usg’gebens z’ g’sei, dos d’ akademikra siner zit als „nid g’nuag wissendschaftlichs“ haind g’hobe g’achtud. Sis buach La colonia tedesca di Alagna Valsesia e il suo dialetto (1891) ïst erst noh sinem toud g’si usg’geh. Disem „unwissendschaftliche buach“ – dar ältstu grammatik der walsersproch enund dan berge mid vili bispïlje der dua
ff D’ Signalkuppe oder Punta Gnifetti i’ wailschu ïst a’ spïtz ds Gourners (Monte Rosa) ds zweinde heichste bergs in Europu inzwischund Piemont und dar Schwiz. Fun ainer heiji van 4554 m uber meer traid ds grod d’ heichstg’laidtni berghitta Europu, d’ Capanna Regina Margherita, soste g’nammti noh dar italienischu chönigi Margherita va’ Savoyen. D’erstu bergstiga zar Signalkuppe ïst dan 9. augstu 1842 durch da' chilchheir Giovanni Gnifetti und sibni b’laitra (unter di dan arzner Giovanni Giordani) g’scheit. Fum spïtz haigi d’ stigra as routs fandlji als zaichu oder „signal“ g'loh und darvon geid der spïtz sine titzsche nome. Commons: Signalkuppe – Sammlig vo Multimediadateie
D’ Capanna Regina Margherita ïst an alpuberghitta fum spïtz der Signalkuppe ainem grod ds Gournermassivs (Monte Rosa) inzwischund Piemont und dar Schwiz. D’ grenza zar Schwiz lauft ettlich maistra z’ schattsitu/obendsitu der hittu. Si findt sich fun ainer heiji van 4559 m uber meer und ïst dorum der heichstg’laidtne buww Europu. D’ hitta g’heird dar Vroler sektiou ds Club Alpino Italiano (CAI) und ïst van mïtti brochud bis mïtti herbstmonud offendi. Si biated im summer 70 schlofplätz. In dar ïbrigu zit bljibt nua der wintersool mit 12 plätze offende. In dar hittu findt sich as internationals zentrum fïr heijiphysiologischi ersuachung. Commons: Capanna Regina Margherita – Sammlig vo Multimediadateie Meter 45.9272227.876944Koordinate: 45° 55′ 38″ N, 7° 52′ 37″ O
Dr Schimon Peres (hebräisch שמעון פרס, arabisch شمعون بيرس, ursprünglig Szymon Perski; * 2. August 1923 z Wiszniewo, Pole, hüte Wischnewa, Wiissrussland; † 28. September 2016 z Tel Aviv) isch en israelische Politiker und Friedesnobelpriisdräger gsii. Är isch vo 2007 bis 2014 dr Presidänt vom Staat Israel gsii. Uf d Wält choo isch de Peres as Soh vomene Holzhändler. Sii Familie isch mit em 1934 uf Tel Aviv usgwanderet. Uufgwachse isch er dört ime Kibbuz. 1939 isch er i di marxistisch-zionistisch Mapai-Partei iidrätte un het sich de Gwäärchschaft Histadrut aagschlosse. 1947 het er zur israelische Armee un isch im Israelische Unabhängigkeitschrieg 1947–49 de Leiter vom Seedienst gsi. I de Füfzgerjohr het er sich starch um d Bewoffnig vo Israel gchümmered; ziitewiis het der a der amerikanische Harvard-Universiteet Verwaltigswissenschaft gstudiert. Dr Peres isch 1959 is israelisch Parlament, d Knesset, gwehlt worde. Ab em gliiche Johr hed er verschiideni Ministerpöste iignoo – für Verteidigung, Iiwanderig/Integration, Verchehr/Kommunikation und Information. Ab 1977 isch er meh as eimol dr Vorsitzend vo der israelische Arbetspartei gsi, won er aber 2006 drus usdrätte isch. Vo 1984 bis 1986 isch er denn dr acht Ministerpresidänt vo Israel gsi und wider für e churzi Ziit vo 1995 bis 1996
D Tzipora („Tzipi“) Malka Livni (hebräisch ציפורה מלכה לבני , uf d Wält cho am 8. Juli 1958 z Tel Aviv; dr Vorname wird öfters au Zipi, der Nochname glägentlig Liwni gschriibe) isch en israelischi Politikerin und siit September 2008 die Vorsitzendi vo der Kadima-Partei. Vo 2006 bis 2009 isch si Usseministerin in dr Regierig vom Ehud Olmert und 2013 bis 2014 Justizministerin under em Benjamin Netanjahu gsi. D Livni isch d Dochter vom Eitan Livni, eme füehrende Mitgliid vo der Undergrundorganisation Irgun Tzwai Le’umi (Ezel), wo z Grodno (Pole, hüt Wissrussland) uf d Wält cho isch, und wo sälber Abgeordnete vo der Likud-Partei gsi isch, und dr Sara Livni, geb. Rosenberg, wo au bim Ezel kämpft het. D Livni isch Lütnand bi d israelischen Armee gsi und het vo 1980 bis 1984 für en Uslandgheimdienst Mossad gschafft. D Livni het die Juristischi Fakultät an der Bar-Ilan-Universität absolviert und het mehrjöhrigi Bruefserfahrig as Rechtsanwältin und het sich uf Öffentlichs- und Handelsrächt spezialisiert. Im Jahr 2000 isch si as Likud-Mitgliid in d Knesset gwehlt worde. Politisch isch si moderat und het hüfig zwüsche de „Duube“ und de „Falke“ in der Partei vermittlet und isch 2004 bekannt worde, wo si s fertig
Dr Walther Rathenau (* 29. September 1867 z Berlin; † 24. Jünni 1922 z Berlin-Grunewald) isch e ditsche un jüdische Schriftsteller, Induschtriälle un Politiker gsii. Är isch as Riichsusseminischter Opfer vun eme bolitisch motivierte Attentat vu dr Organisation Consul wore. Dr Walter Rathenau isch am 29. 9. 1867 z Berlin uf d Wält kumme; si Vatter isch dr Emil Rathenau gsii, wu d AEG grindet un zämme mit em O. von Miller gleitet het. S „Elektrisch Zitalter“ z Ditschland isch äng mit em Namme Rathenau verbunde. Si Mueter isch d Mathilde Rathenau geb. Nachmann gsii, d Dochter vum e Frankfurter Bankier; vu ihre het dr Walther starki geischtigi Impuls bikumme, vum Vatter d Ziilsträbigkeit uns Organisationstalänt. Dr Vatter Emil isch schwär zum Vertrage gsii, wel sich si Wält ellei um Technik un Wirtschaft drillt het, alles ander seig em främd gsii (Etta Federn-Kohlhaas). Im Elterehüüs ischs bi allem Richtum ohni ufwändige Luxus zuegange, was dr Walther sinem Vatter ase jung as Giz üsglegt het. Dr Vatter isch e liberale Jud gsii, wu nit viil in dr Synagog gsähne wore isch, si Suhn noch wenniger. Dr hochbegabt Walther Rathenau isch am Wilhelmsgynasium z Berlin kei Muschterschiäler gsii, erscht kurz vor em
Israel (hebräisch ‏‎ Medinat Jisra'el, arabisch دولة إسرائيل‎, DMG Daulat Isrāʾīl) isch en Staat in Vorderasie a de südöstliche Mittelmeerchüste, wo a de Libanon, Syrie, Jordanie, as Westjordanland, Ägypte und de Gazastreife gränzt. Israel isch en jüdische, freiheitlich-demokratische Rächtsstaat. D Hauptstadt isch Jerusalem. Administrativ isch s Land i sächs Bezirk iitäilt. Völkerrächtlich isch Israel dur e Resolution vo de Generalversammlig vo de Vereinte Natione us em Jahr 1947 legitimiert und isch nach m Ändi vom britische Mandat über Palästina am 14. Mai 1948 als repräsentativi Demokratie mit eme parlamentarische Regierigssystem proklamiert worde. De Ministerpräsident dient als Regierigschef und d Knesset als Eichammereparlamänt. D Politik und d Geschicht vo Israel sind dur de Nahostkonflikt bestimmt, wo bis hüt nit glööst isch. Israel ghört zu de dichter besidlete Länder vo Asie und isch de einzigi Staat uf de Wält, wo d Jude d Bevölkerigsmehrheit bilde. Di israelischi Bevölkerig wird uf über 9,1 Millione Mänsche gschätzt (Stand 2019), drvo si öbbe 6,7 Mio. Jude (74,2 %), 1,9 Mio. nitjüdischi Araber (20,9 %) und e baar witeri Minderheite, wo traditionell im Land dehäim si, wie christligi Aramäer, Samaritaner, Armenier, Tscherkesse und Roma. Di jüdischi Bevölkerig bestaht unter anderem us Aschkenasim, Misrachim, Sephardim, jemenitische Jude
Jerusalem (hebräisch: ירושלים, Jeruschalajim, altgriechisch: Ἱεροσόλυμα, Hierosólyma, lateinisch: Hierosolyma; arabisch: القدس, al-Quds (asch-Scharif)) isch d Hauptstadt vom Staat Israel. In Jerusalem isch de Sitz vom israelische Presidänt, vo de Knesset (de Legislative), vo de Judikative un vo de Regierig vo Israel. Jerusalem isch eini vo de ältischte Stedt vo de Wält. Si isch wahrschinlich sit 5000 Jahr immer bewohnt gsi, aber zum erschte Mol im 19. Johrhundert vor dr Ziitwändi erwähnt worde. Urschbrünglig isch si d Hauptstadt vo de Jebusiter gsi, und denn noch einere vo de Gschichte in dr Bibele vom israelitische König David eroberet und vom Salomo vergrösseret worde. Für das git s aber keini archäologische Bewiis. 587 vor dr Ziitwändi isch d Sdadt vom babylonische König Nebukadnezar zerstört worde, und me het siini Iiwohner si nach Babylonie ins Exil gschickt. Nach dr Eroberig vo Babylon dur dr Perserkönig Kyros dr Grooss hai d Jude widr zrugg dörfe und Jerusalem widr chöne ufbaue; Jerusalem isch s religiöse Zäntrum vom Judedum und under de Haschmonäerkönig au d Landeshauptstadt gsi. Noch dr Ziitwändi isch Judäa vo de Römer beherrscht worde, und d Jude hai sich gege se ufglähnt und im Johr 70 het dr Kaiser Titus se underworfe und Jerusalem
Hebräisch (עִבְרִית, Ivrit) isch e semitischi Sproch und ghört as sonigi in di afro-asiatisch (früehner hamito-semitisch) Sprochfamilie. Si isch e Deil vom nordwestlige Zwiig, zsämme mit em Äramäische, wo no in e baar Gegende z Syrie gschwätzt wird, aber suscht vom Arabische ganz verdrängt worden isch. Die andere Sproche vo däm Sprochzwiig (Phönizisch, Ugaritisch, Moabitisch, Ammonitisch und Edomitisch) si usgstorbe. Lut em Linguist Ghil’ad Zuckermann isch s Neuhebräisch («Israelisch») eigetli a «semitischeuropäischi» Sproch, wil mer bi dr Widerbiläbig im 19. und früene 20. Johrhundert vili jiddischi Iiflüss nümme wägbroocht hed. Me underscheidet zwüschem historische Althebräische, dr Sproch vom e groosse Deil vo dr Bible und vo andere religiöse Schrifte, wo as Kultsproch immer no im däglige Gebruuch isch, wo aber as Umgangssproch scho lang nüme bruucht wird, und em Neuhebräische, won e Adaptierig vom Althebräische an s modärne Läbe und eini vo de offizielle Sproche vom Staat Israel isch. S Hebräische wird mit hebräische Buechstabe vo rächts noch linggs gschriibe. Für zum Zahle schriibe bruucht me hützudag die sogenannte arabische Ziffere, wo in de europäische Sproche üeblig si. Die draditionelle hebräische Zahle, wo d Buechstabe as Zahle bruucht wärde (א = 1, ב = 2 usw.) wärde aber under gwüssen
Die semitische Schbrooche si afro-asiatischi Schbrooche wo hischdorisch im Middlere Oschde und vom 1. Johrduusig vor dr Ziitwändi a z Äthiopie gschwätzt worde si. Hützudag isch s Arabische die wichdigscht semitischi Schbrooch und isch eini vo de sächs Amtsschbrooche vo dr UNO. Die meischde Schbrooche vo dr semitische Schbroochfamilie si vom Arabische, wo sich vom 7. Johrhundert a au in Nordafrika uusbreitet het, verdränggt worde, und, vermischt mit Italienisch und andere europäische Schbrooche hüt au uf Malta as Maltesisch gschwätzt wird. Amharisch, d Nationalschbrooch vo Äthiopie wird vo 25 Millione Mensche gredet. Hebräisch isch im 20. Johrhundert as Neuhebräisch widr zur Umgangsschbrooch vo öbbe fümf Millione Lüt worde und wird au vo de meiste israelische Palestinenser as Zweitsproch beherrscht. S Aramäische wird no von ä baar hunderduusig Mensche im Middlere Oschde gschwätzt. Die semitische Sproche hai urschbrünglig vil Kehllut und Gaumelut gha, wo deilwiis im Lauf vo dr Gschicht sich in anderi Lut veränderet hai. So kennt s moderne Hebräisch d Kehllut 'ain' und 'het' nüme, s 'ain' isch falle glo worde und s 'het' wird ähnlig wie s dütsche 'ch' in «ach» usgschbroche. Die meischde Wörter hai as Wurzle drei, sältener zwei oder vier, Konsonante. In die Wurzle wärde
Dr Benjamin Netanjahu (hebräisch בנימין נתניהו, z Israel informell Bibi; * 21. Oktober 1949 z Tel Aviv) isch en israelische Politiker vom konservative Likud-Block. Er isch sit em Dezember 2005 dr Vorsitzend vom Likud. Dr Netanjahu isch vom Mai 1996 bis zum Mai 1999 dr israelisch Ministerpräsident gsi. 1998 und in de Johr 2002 bis 2003 isch er Usseminister gsi. 2003 isch er zum Finanzminister ernennt worde, het aber s Amt Mitti 2005 us Protest gege d Siidligspolitik vo der Regierig vom Ariel Scharon niidergleit. Mit der Wahl vo der 17. Knesset isch er im April 2006 as dr Vorsitzend vo dr grösste Oppositionspartei Oppositionsfüehrer worde. Er het brobiert dr Likud und die rächtsradikali Partei Jisra'el Beitenu z fusioniere, het vorgschlage e Notstandsregierig z bilde wägen dr Art, wie im Ehud Olmert si Regierig dr Libanonchrieg vo 2006 schlächt ghandlet het, und het dr Rückdritt vom amtierende Ministerpräsident Olmert verlangt. Bi de Wahle vom Februar 2009 zur 18. Knesset hai si Partei, dr Likud und Kadima under em Vorsitz vo dr Tzipi Livni öbbe gliich guet abgschnitte. Am 31. März 2009 isch dr Netanjahu zum zweite Mol Ministerpräsident vo Israel worde. Im Netanjahu si Likud het in ere Koalition regiert,
Di Nationalsozialistisch Tütsch Arbaiterpartei isch vo 1920 bis 1945 e faschistischi (rächtsradikali) tütschi Partei gsy. Vo 1933 bis 1945 isch si di elai härrschend Partei gsy. De Partei isch mit ihrem "Führer" Adolf Hitler fer de Unterdrückung vun de dütsch Bevelkerung – wo de politisch Verbräche dur de diktatorisch Regierung awwer au massiv unt'rstitzt het, de Entfesselung vum-e Angriffskriag und de Tod vun meh als 30 Millione Mänsche us gànz Europa, dodrunter ca. sechs Millione Jude us Dütschland und de im Kriag b'setzte Länd'r (Holocaust), verantwortli. D Partei isch nitt nur nach usse en Tötigsmaschine gsii, sondern hett sich sogar nach inne zerfleischt. Bim Röhm-Putsch sind der Hitler-Rival Ernst Röhm und einigi anderi Gefolgslüüt vom Gwärkschaftsflügel "liquidiert" worde. Christine Arbogast: Herrschaftsinstanzen der württembergischen NSDAP. Funktion, Sozialprofil und Lebenswege einer regionalen NS-Elite 1920–1960. München et al. 1998. ISBN 3-486-56316-5. Ralf Balke: Hakenkreuz im Heiligen Land. Die NSDAP-Landesgruppe Palästina. Erfurt 2001, ISBN 3-89702-304-0. Wolfgang Benz (Hrsg.): Wie wurde man Parteigenosse? Die NSDAP und ihre Mitglieder. Fischer Verlag, Frankfurt am Main 2009, ISBN 3-596-18068-6. Bibliographisches Institut Leipzig: Schlag nach! Wissenswerte Tatsachen aus allen Gebieten, 1. Auflage, Leipzig 1938. Wilfried Böhnke: Die NSDAP im Ruhrgebiet 1920–1933. Bonn 1974, ISBN 3-87831-166-4. Martin Broszat: Die Machtergreifung.
Dr Albert Einstein (* 14. März 1879 in Ulm (Donau); † 18. April 1955 in Princeton (New Jersey), USA) gältud als ein va de bediitentschte Phüsiker vam 20. Jahrhunnärt. Är isch unter andrem dr Begrinder va dr Relativitätstheorie ond Nobälpriis-Träger fär Füsik (1921). Dr Albert Einstein isch wägä syner jüdische Abstammig vor de Nazis i d'USA emigriirt. Schini Biträg zär theoretischu Phüsik hent z'phüsikalisch Wältbild massgäblich värändrut. Z'US-amerikanisch Time-Magazin hent innu im Jahr 2000 zär "Person vam Jahrhunnärt" gwählt. 1905 isch schini Arbeit mim Titl "zär Elektrodünamik biwegtär Kerper" (Zur Elektrodynamik bewegter Körper) ärschinu. Där Ihalt va där Arbeit wird hittu als spezielli Relativitätstheorie bizeichnut. 1916 het är d'allgmein Relativitätstheorie publiziärt. Öi zär Quantufüsik hed är wichtigi Biträg gleischtut. Fär schini Ärklerig vam photoelktrischu Effäkt, wannär scho 1905 väröffentlicht het, hedär 1921 du Nobälpris fär Füsik bärcho. Schini theoritischu Arbeite hent im Gägusatz zär hüfigu Meinig, kei grossi Rolla bim Büw vannär Atombomba und där Chärnenergie gspilt. Där Albert Einstein gältud als Ibigriff vamu Forschär und ämu Schenie. Är het aber schine ähäblichu Bikanntheitsgrad öi üsserhalb va dä naturwissuschaftlichu Fachwält mit Isatz fär Völkärvärständigung und Fridu igsetzt. In dischum Zämmuhang het är schich sälbär als Pazifischt, Sozialischt und Zionischt värstannu.
w1 D Burgruine Roteburg isch e Burgruine uf eme steile Biel im Dal vu dr Chleine Wise zwische Niderdägernau un Wislet in dr Gmei Chleis Wisedal im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg. Die Higelburg, wu im 12. Johrhundert vu dr Herre vu Roteberg, ere Sytelinie vu dr Herre vu Röttele as Stammsitz ufböue loo woren isch, isch im 13. Johrhundert s erscht Mol gnännt wore un isch um 1570 dur e Ärdbidem gschlisse wore. D Burg zeigt no Räscht vu dr Wehrmuur un d Räscht vun eme Bärgfrid mit eme Durmässer vu nyyn Meter un ere Muursterki vu drej Meter, derzue e Wall un e Grabe. Friedrich-Wilhelm Krahe: Burgen des deutschen Mittelalters. Grundriss-Lexikon. Weidlich/Flechsig, Würzburg 1994, ISBN 3-8035-1372-3, S. 515. Burg Roteburg uf burgeninventar.de
D Eberhard Karls Universitet z Dibenga zeeld zo de eldesde Universideda vo Deidschland. Grinded wårda isch se anna 1477 uff Bedreiba vom Gråf Eberhard im Bart und draed dor Nãma vom wirddabärgischa Herzog Karl Eugen. Seid-em Sommorsemesdor 2012 isch-se en siba Fakuldeda mid ogfär dreisich Studia-Aerichdonga uffdåeld. Därzeid (2017) send äbbes ibor 28.000 Sdudenda aegschriiba. Vo Dibenga håesd-s landlaefich emm-a Bõnmot: „Dibenga håd koe Universided, Dibenga isch a Universided.“ S Sdråßabild en dor Kärnsdadd vo Dibenga, ogfär 35 Kilometer sidlich vo Sduagord, isch brägd vo de Sdudenda, dia må fasd a Driddl vo de Gesamd-Aewonor ausmached. Viile sdudendische Grubba bereichored s Sdaddlaäba ond sorged fir a viilseidichs kuldurälls Programm. Ao wenn viil Sdudenda in Dibenga läabed, kā-mor iborraschend viil Schwäbisch haera. Selbsd d middlora Generazio vo de Aewonor schwäzzd a guads Schwäbisch. Dees kā-mor beim Aekaofa no en viil Gschäfdor haera. En dor Germanistik an dor Universided geid-s abor scho seid langem koene Bemihonga en Richdong Schwäbisch, obwool Dibenga middla em zendralschwäbischa Gebiid leid. Älle schwäbische Sacha send ausglagored (gwäa, muas-mor jezzd saga) en d „Arbeitsstelle Sprache in Südwestdeutschland“ am „Ludwig-Uhland-Institut“. S Haus vo demm Institut isch laedor Midde März 2017 durch Brandsdifdong vomm-a illegala Hausbewonor schwär beschädichd wårda ond