rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Hode (v. mittelhochdt.: hode, us althochdt.: hodo, zu indogerm. *skeu(t)- „bedecke, verhülle“) chömme baarwiis vor und si die männlige Gschlächtsorgan vo vile Gwäbdier, wo sich gschlächtlig furtpflanze. Si ghöre, wie d Eierstöck vo de wiiblige Wäse, zu de sogenannte Keimdrüese (Gonade) und produziere d Soomefäde (Spermie). Drzue chunnt, ass in de Hode männligi Gschlächtshormon (Androgen), vor allem s Testosteron, bildet wärde. D Hode entstöhn bi de Wirbeldierembryo in deren ihrer Buuchhöhli. Bi de meiste Süüger wandere si in dr Hodesack. A.J.P van den Brock: Gonaden und Ausführungswege. In: Bolk u. a. (Hrsg.): Handbuch der vergleichenden Anatomie der Wirbeltiere. Band 6. Urban & Schwarzenberg, Berlin 1933, S. 1–154 W. Busch, A. Holzmann (Hrsg.): Veterinärmedizinische Andrologie. Schattauer, Stuttgart 2001, ISBN 3-7945-1955-8. U. Gille: Männliche Geschlechtsorgane. In: F.-V. Salomon u. a. (Hrsg.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke, Stuttgart 2004, S. 389–403, ISBN 3-8304-1007-7. R. Hautmann, H. Huland: Urologie. Springer, Berlin 2006, ISBN 3-540-29923-8. H.-G. Liebich: Funktionelle Histologie der Haussäugetiere. Schattauer, Stuttgart 2003 (4. Auflage), ISBN 3-7945-2311-3. J. D. Neill (Hrsg.): Knobil and Neill’s Physiology of Reproduction. Academic Press, Amsterdam 2005 (3. Aufl.), ISBN 0-12-515400-3. P. E. Petrides: Endokrine Funktionen IV. Hypothalamisch-hypophysäres System und Zielgewebe. In: G. Löffler, P. E. Petrides (Hrsg.): Biochemie
D Burg Steinegg isch e Burgruinè uf eme Bärgrucke bi Wittlekofe, eme Ortsdeil vu dè Stadt Bõõdorf im Landchreis Waldshuèt z Bade-Wirttebärg. Si lyt 400 Meter wyt ewäg vu dr Ruine vu dè Burg Rogèbach. D Burg Steinegg un d Burg Rogèbach wäre hit z Bõõdorf vilmol Rogèbacher Schlösser gnännt. Die Hecheburg isch im 12. Johrhundert vu dr Herre von Steinegg böue loo wore, wu Minischtriali vu dr Herzög vu Zährige gsi sin. Wu d Herre von Steinegg uusgstorbe sin, isch d Burg an d Grofe von Nellenburg chuu. Anne 1525 isch d Burg Steinegg im Buurechrieg wie au d Burg Roggebach gschlisse wore. Si isch derno nimi uffbaut wore. Vu dè ehmolige Burgaalag sin hüt no dè Bärgfrid mit ere Grundflächi vu 9 x 9 m un ere Muursterki vu 3 m erhalte, dè Räscht vun ere segs Meter hochi Muurè un dè 20 Meter düèfè Halsgrabbè. Finanzministerium Baden-Württemberg (Hrsg.): Burgen, Schlösser und Ruinen. Stuttgart 1980. Arthur Hauptmann: Burgen einst und jetzt. Burgen und Burgruinen in Südbaden und angrenzenden Gebieten. Verlag des Südkurier, Konstanz 1987, ISBN 3-87799-040-1. Friedrich-Wilhelm Krahe: Burgen des deutschen Mittelalters. Weltbild, Würzburg 1998, ISBN 3-86047-219-4, S. 582. D Burg Rogèbach un d Burg Steinegg uf alemannische-seiten.de
p1 D Ryburg, au Rihburg oder Iburg gnännt isch e Burgruine bi Buech, eme Ortsdeil vu dr Gmei Albbruck am Hochryy im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. D Burg lyt bim Buecher Wyyler Steibach. D Ryburg isch aafangs 13. Johrhundert dur di Edle von Steinbach böue loo wore. Si isch anne 1272 gschlisse un derno nimi wider ufböue wore. Vu dr Burgaalag sin hite nume no gringi Räscht erhalte. Burge im Landchreis Waldshuet uf burgeninventar.de
As Winterschloof oder Hibernation bezeichnet mä e schloofähnlige Zuestand, wo bestimmti endothermi oder homoiothermi Dier während dr chalte Johreszit dri verfalle. Die mäiste von ene si Süüger, es git aber au e baar Vögel wie z. B. die amerikanischi Winternachtschwalbe, wo das mache. E baar Arte vo Winterschlööfer wie Flädermüüs, Siibeschlööfer und Haselmüüs wurde stärbe, wenn mä se mit Gwalt am Schloofe wurd hindere. Dachs und Hamster chönne ohni d Winterschloofphase überläbe. Dr ächt Winterschlööfer verwandlet sich im Herbst sozusäge vom ene Warmblüeter in e Chaltblüeter, und si Körpertemperatur fallt öbbe bis uf d Umgäbigstemperatur ab. Währed dere Zit wärde s Schnuufe und dr Härzschlag langsamer. D Energi, wo s bruucht zum d Läbensfunktione vom Winterschlööfer während dr johreszitlige Schloofphase ufrächt z erhalte, chunnt us de Fettdepo, won er sich währed em Summer aagfrässe het. Einzelni Süüger (wie d Flädermüüs) halte e underbrochnige Winterschloof, anderi (wie dr Siibeschlööfer, d Haselmuus, dr Igel oder s Murmeli) hai e Winterschloof wo lang duurt und numen e baarmol churz underbroche wird. Im Gegesatz zu de Winterschlööfer git s anderi Dier, wie d Wiibärgschnägge, won e Summerschloof halte wäge dr Wermi und em Mangel an Wasser. Mit dr zitlige Organisation vom Winterschloof beschäftigt sich
p1 p3 D Burg Diefestei isch e Burgruine bi Rüeßell, eme Ortsdeil vu dr Gmei Gerbel im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. D Burg lyt iber eme Steibruch bim Rüeßeller Ortsdeil Diefestei, si het däm Dorf au dr Namme gee. 300 Meter wyter sidlig lige d Räscht vun ere friejere Wallburg, dr Wallburg Diefestei. Die Hecheburg isch im 12. Johrhundert vu dr Herre von Tiefenstein fir d Sicherig vum Alb-Ibergang böue loo wore. Anne 1271 isch si s erscht Mol urkundli gnännt wore. Im Johr 1272 isch d Burg Diefestei vum Rudolf von Habsburg gschlisse wore, si isch derno nimi ufböue wore. Anderi Bsitzer sin au no d Bischef vu Basel gsi. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no zwei Muurstuck erhalte. Im 16. Johrhundert het s no greßeri Deil vu dr Aalag gee, au wänn si dert scho ne Ruine gsi isch. Des het dr dertig Abt Caspar vu St. Bläsi bschribe: "noch das Gemeuer des Schlosses zum thail, aber unbehauset und zergangen". Horst Wolfgang Böhme (Hrsg.): Burgen der Salierzeit Teil 1 und 2. Publikationen zur Ausstellung "Die Salier und ihr Reich". Monographie des Römisch-Germanischen Zentralmuseum, Forschungsinstitut für Vor- und Frühgeschichte. Thorbecke, Sigmaringen 1991. ISBN 3-7995-4134-9 ZGORh Band 9, 1858 Abschnitt
Eusozialität (vo griech. ευ „guet“ und lat. socialis „kameradschaftlig“) isch d Bezeichnig für s Verhalte vo dr Staatebildig im Dierriich. Si isch bsunders uffellig bi de Huutflügler, z. B. bi Ameise, Honigbiine, Wäspi, chunnt aber au bi andere soziale Insekte wie de Termite, bi andere Arthropode und sogar bin e baar Garnelearte vor. Eidütig eusoziali Süüger si d Nacktmull; bi de Graumull si nid alli sicher öb si eusozial siige. Mänggisch sait mä ass au gwüssi Hünd (lat. Canidae) eusozial siige. Au wenn do kei biologischi Sterilität vo Gruppemitgliider vorlit, paare sich meistens nume d Alpha-Tier unter de Männli und Wiibli. Für ächti Eusozialität müesse vier Bedingige erfüllt si. Das si e kooperativi Bruetpfläge dur mehreri Dier e gmeinsami Nahrigsbeschaffig und au -verdeilig e Deilig vom Verband in fruchtbari und unfruchtbari Dier s Zsämmeläbe vo mehrere Generatione Isch nume die ersti Bedingig erfüllt, redet mä von ere quasi-soziale Art, wenn nume die letzti nit erfüllt isch, handlet es sich um e semi-soziali Art. D Übergäng chönne aber fliessend si. D Eusozialität umfasst e strängi Rangornig, wo d Ufgobe wie d Begattig, Bruetpfläg, Bau, Abwehr vo Find und Füehrig für einzelni Gruppe festschriibt. Wil d Eusozialität e hochs Mass an Altruismus
D Hamster (Cricetinae; alemannischi Näme) si Nager us dr Gruppe vo de Muuseartige und wärde meistens zu de Wüehler zehlt. Ihri Verbreitigsgebiet si drocheni und halbdrocheni Gebiet in Eurasie. In Mitteleuropa chunnt nume dr Fäldhamster vor. Fossil si Hamster sit em mittlere Miozän us em nördlige Afrika und us Eurasie bekannt. Die meiste Hamster si nid gfährdet. En Usnahm bildet dr Syrischi Goldhamster, wo wien e baar anderi Hamster as Versuechs- und Heimdier vo Bedütig isch. D Hamster si muus- bis rattegross, hai d Gstalt vo Wüehlmüüs, aber meistens e churze Schwanz. Si hai in jeder Chiiferhelfti drei Stockzehn mit Wurzle und mit Höcker, wo in zwei Reihe dr Lengi nooch agordnet und dur Schmelzleiste meistens chrüzwiis mitenander verbunde si. D Backedäsche, wo inne lige, diene zum Nahrig z dransportie. Julie Feaver, Zhang Zhi-Bin: Hamsters. In: David W. Macdonald (Hrsg.): The Encyclopedia of Mammals. Oxford University Press, Oxford/New York 2010, ISBN 978-0-19-956799-7, S. 204–205. Sandra Honigs: Zwerghamster. Biologie, Haltung, Zucht. 3. Auflage. Natur- und Tier-Verlag, Münster 2010, ISBN 978-3-86659-159-2. Chris Logsdail, Peter Logsdail, Kate Hovers: Hamsterlopaedia. A Complete Guide to Hamster Care. Ringpress Books, Dorking 2005 [2002], ISBN 1-86054-246-8 (Nachdruck). Fehler in Vorlage:Literatur – *** Ungültig: 2005 [2002] Michael Mettler:
D Müüs (Mus) si e Nagdiergattig us dr Gruppe vo de Altwältmüüs (Murinae). D Gattig umfasst knapp 40 Arte, von dene isch d Huusmuus die bekanntisti und die wo am wiiteste verbreitet isch. Die meisten anderen Arte läben in Afrika und in Süd- und Südostasie. Müüs hai e Chopf-Rumpf-Lengi vo 4,5 bis 12,5 Santimeter, drzue chunnt e Schwanz vo 3 bis 11 Santimeter. S Gwicht, sovil mä weiss, ligt zwüsche 12 und 35 Gramm. S Fäll isch je noch Art weich, rau oder stachlig, si Färbig an dr Obersiite goht vo hellgrau über verschiideni Grau- und Bruundön bis zum Schwarzbruune, d Undersiite isch heller. Dr Schwanz gseht us wie wenn er keini Hoor hät, isch aber mit fiine Höörli bedeckt. Emilie Lecompte, Ken Aplin, Christiane Denys, François Catzeflis, Marion Chades und Pascale Chevret: Phylogeny and biogeography of African Murinae based on mitochondrial and nuclear gene sequences, with a new tribal classification of the subfamily. In: BMC Evol. Biol. 8:199 (2008), S. 1-21. Fulltext Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, 1999, ISBN 0-8018-5789-9 Don E. Wilson, DeeAnn M. Reeder (Hrsg.): Mammal Species of the World. 3. Uusgab. The Johns Hopkins University Press, Baltimore 2005, ISBN
D Chriechdier (Reptilia) oder Reptilie (lat. reptilis „chriechend“) bilden e Klass vo de Wirbeldier, genau am Übergang zwüsche de niidrige und de höchere Vertebrate. As phylogenetischs Taxon oder as gschlosseni Abstammigsgruppe müesste si au d Vögel (Sauropsida) enthalte. In dr klassische Zsämmestellig, wo do ge isch, si d Reptilie kei natürligi Gruppe, sondern e paraphyletischs Taxon, wil si nit alli Nochkomme vo ihrem letzte gmeinsame Vorfahr enthalte. D Reptilie hai e Schwanz, Hornschuppehuut und vier Bei (allerdings bi de Schlangen und e baar Ächse si die zruggbildet). Si hai Lunge zum Schnuufe. Si lege Eier oder bringe läbendi Jungi uf d Wält (ovovivipar) und entwickle sich, im Gegesatz zu de Amphibie, diräkt, das heisst ohni Larvestadium. Si si ektotherm und wächselwarm (poikilotherm) und reguliere ihri Körpertämpratur sowiit wie möglig dur ihr Verhalte (z. B. werme si sich mit Sunnebade). Die wüsseschaftligi Beschäftigung mit Reptilie fallt in s Gebiet vo dr Herpetologii. S Wüsse wie me se in Terrarie pflägt und züchtet bezeichnet mä als Terraristik oder Terrariekunde, won e Deil vo dr Vivaristik isch. Wil d Reptilie hüte nüme as Taxon gälte, sött mä äigentlig s Taxon Sauropsida, wo 1873 iigfüert worde isch, bruuche. Das umfasst alli rezänte und usgstorbnige
p1 D Wallburg Diefestei isch e Ruine vun ere friejere Wallburg bi Rüeßell, eme Ortsdeil vu dr Gmei Gerbel im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. D Burg lyt bim Rüeßeller Ortsdeil Diefestei. 300 Meter wyter nerdlig lyt d Ruine vu dr Burg Diefestei. Vu dr ehmolige Burgaalag vu dr Wallburg sin no Räscht vum Ringwall un vun eme Grabe erhalte. Horst Wolfgang Böhme (Hrsg.): Burgen der Salierzeit Teil 1 und 2. Publikationen zur Ausstellung "Die Salier und ihr Reich". Monographie des Römisch-Germanischen Zentralmuseum, Forschungsinstitut für Vor- und Frühgeschichte. Thorbecke, Sigmaringen 1991. ISBN 3-7995-4134-9 Burge im Landchreis Waldshuet uf burgeninventar.de
E Larve (vo lat. lar, Plural: lares (römischi Schutzgottheite) – bedütet ursprünglig Maske oder Gspängst) isch in dr Zoologii e Zwüscheform in dr Entwicklig vom Ei zum Erwachsenestadium, wo bi Dier vorchunnt, won e Metamorphose duremache. Die bekanntiste Diergruppe mit eme Larvestadium si d Insekte und d Amphibie. De Larve vo de Froschlurch sait me Rosschöpf, bi de Insekte heisse si under anderem Made oder Rupe; as Finne bezeichnet me s Larvestadium bi Bandwürm. Larve gsehn ganz anders us as s usgwachsene Dier und hai hüfig au e ganz anderi Läbenswiis. So läbe zum Bispil d Larve vo Schnoogge oder Libälle im Wasser, währed s usgwachsene Insekt (Imago) uf em Land und in dr Luft läbt. Wenn die junge Dier keini eigene Larvalmerkmol hai, so redet me von ere Nymphe. Nit immer isch s Larvestadium nume e churzi Übergangsphase; es cha durchus dr grösst Deil vom Läbe vom ene Dier usmache. So läbt dr Maiechäfer zwei bis fümf Johr as Larve (Ängerling), as usgwachsene Chäfer numen e baar Wuche. No extremer gseht s bi de Eidagsfliege us. Noch dr Umwandlig zum Imago läbe mänggi Arte nume non e baar Stunde. Denn git s no Arte, bi dene wärde scho d
D Amphibie (Amphibia) si stammesgschichtlig die eltisti Klass vo de Landwirbeldier (Tetrapoda). Vili Arte verbringe zerscht e Larvestadium im Wasser und fange noch ere Metamorphose aa am Land afo z läbe. Ufgrund vo dere Eigeschaft hai si dr wüsseschaftligi Name Amphibia übercho (᾿Αμφίβια, bildet us em griechische Präfix ἀμφί, amphi = „uf beide Siite“ und em griechische Substantiv βίος, bios = „Läbe“ → „doppelläbig“). Die erwachsene Dier bewohne im Johresverlauf hüfig aquatischi und au terrestrischi Habitat; dr gross Deil vo de Arte isch mindestens zu gwüsse Ziite uf d Existänz vo Süesswasserasammlige (Gwässer) agwiise. Vili Amphibie si nachtaktiv, zum sich vor Frässfinde z schütze und Wasserverlust über d Huut gring z halte. Di rezänte Amfibie mit ire drei große Untergruppe Froschlurch (Anura, Salientia), Schwanzlurch (Urodela, Caudata) un Schlychelurch (Gymnophiona, Caecilia) nännt mer zäme mit ire uumittelbare fossile Verwandte au modärni Amfibie (Lissamphibia). Si sin, wie au di modärne Reptilie, d Vegel un d Saiger, evolutioneri Noofahre vun ere bstimmte Gruppe vu Chnochefisch, wu im Oberdevon ab eppe 380 Millione Johr aagfange het, ire Läbesruum uf d Landflechine in dr uumittelbare Umgebig vu Binnegwässer uuszdehne. Wäge däm wäre d Amfibie zäme mit Reptilie, Vegel un Saiger in d Gruppe vu dr
Im Hebelhuus z Huuse im Wiisedal isch s Heimetmuseum vu dr Gmei un e Literaturmuseum fir dr Dichter un Schriftsteller Johann Peter Hebel, wu in däm Huus e Deil vu syyre Chindheit verbrocht gha het. S Huus, wu 1562 böue woren isch, het dur e Umböu anne 1718 syy hitigi Gstalt griegt. D Familie Hebel isch im zwote Stock gwohnt, wu d Ursula Hebel, d Mueter vum Dichter, dur e Erbschaft iberchuu het. Dr Johann Peter Hebel het do syyni erschte dryzeh Johr vu syym Läbe verbrocht, aber nume in d Wintermonet, im Summer isch d Familie z Basel gwohnt, wu d Eltere vum Hebel bin ere Patrizierfamilie as Dienschtlyt gschafft gha hän. Wu dr Hebel noch em Dod vu dr Mueter anne 1773 uf Charlsrue gangen isch, het er e Johr speter syy Erbdeil an däm Huus an dr Gresgener Burger Jakob Böhler verchauft. No 1787 het s Huus e baar Mol dr Bsitzer gwägslet, 1850 het d Schopfemer Lesegesellschaft zum Pflug dr zwot Stock fir 651 Gulde gchauft, anne 1862 het si s dr Huusemer Hebelstiftig fir 1000 Gulde iberloo. 1875 het die Stiftig schließli s ganz Huus chenne in ihre Bsitz bringe. Bis 1958 isch s no
Dr Carl von Linné (Carl Nilsson Linnæus bevor er gadlet worden isch; * 23. Mai 1707 z Råshult bi Älmhult; † 10. Januar 1778 z Uppsala) isch e schwedische Naturwüsseschaftler gsi, wo mit dr binominale Nomenklatur d Grundlage für die modärni botanischi und zoologischi Taxonomii erschaffe het. Si offiziells botanischs Autorechürzel luutet „L.“. In dr Zoologii wird „Linnaeus“ as Autorechürzel bruucht. Dr Linné het sich als Studänt in siim Manuskript Praeludia Sponsaliorum Plantarum mit dr Idde vo dr Sexualität vo de Pflanze, wo denn no neu gsi isch, usenandergsetzt und het mit dene Überlegige dr Grundstein für si spöters Wirke gleit. Won er z Holland gsi isch, het er in Schrifte wie Systema Naturae, Fundamenta Botanica, Critica Botanica und Genera Plantarum die theoretische Grundlage vo siim Schaffe gleit. Er het z Hartekamp für e George Clifford gschafft, het zum erste Mol vili sälteni Pflanze diräkt chönne studiere, und het dr Hortus Cliffortianus zsämmegstellt, s erste Pflanzeverzeichnis, wo noch siine Prinzipie gordnet gsi isch. Zrugg us em Usland het dr Linné für churzi Ziit als Arzt z Stockholm gschafft. Er het do zu de Gründer vo dr Königlich Schwedische Akademii vo de Wüsseschafte ghört und isch deren ihre erst Presidänt gsi.
Dr Antonio Loprieno (* 1955 z Bari, Italie) isch en italiänisch-schwizerische Egyptolog und Universitätsprofässer. Dr Loprieno het siis europäische Abitur (Baccalauréat Européen) im Johr 1972 an dr Europäische Schuel z Brüssel gmacht. Drnoch het er Egyptologii, Sprochwüsseschaft und Semitistik an dr Universität Turin studiert, won er 1977 promoviert het und bis zum Johr 1981 as Assistänt gschafft het. Denn isch er mit eme Stipändium vo dr Alexander-von-Humboldt-Stiftig an d Universität Göttinge gange und het sich dört im Johr 1984 habilitiert. Vo 1983 bis zum Johr 1986 isch er Dozänt an dr Universität Perugia gsi, deilwiis gliichziitig vo 1984 bis 1987 an dr Universität Göttinge. D Universität Perugia het en 1987 zum usserplanmässige Profässer für hamito-semitischi Sprochwüsseschaft ernennt. Er het dört glehrt und gforscht, bis dass er vo 1989 bis zum Johr 2000 ordentlige Profässer für Egyptologii und Leiter vom Department for Near Eastern Languages and Cultures an dr University of California, Los Angeles, worden isch. In dere Ziit isch er au Gastprofässer an dr Hebräische Universität z Jerusalem gsi, an dr École Pratique des Hautes Études z Paris und an dr Universität Heidelberg. Im Johr 2000 isch dr Loprieno ordentlige Profässer für Egyptologii an dr Universität Basel worde und in
p1 p3 D Ruine Werrach, au Bärefels oder Wäär gnännt, isch e Burgruine bi Wäär im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. Si lyt am Uusgang vum Wääredal uf ere Aahechi iber dr Stadt. Die Hecheburg isch wahrschyns im 12. Johrhundert böue wore un isch im Bsitz vu dr Bischef vu Basel gsi. Anne 1265 isch si vum Rudolf vu Habsburg uf eim vu syyne Fäldziig am Hochryy gschlisse wore, dr Bischof vu Basel het d Burg derno wider ufböue loo. Ändi vum 13. Johrhundert isch d Burg an d Habsburger gange. Dr Rudolf vu Habsburg het d Burg em Walther von Klingen as Läche gee, im 14. Johrhundert isch si vu dr Freherre von Schönau ibernuu wore, wu sich speter e Schloss unter dr Burg böue hän, s Alt Schloss Wäär. Ab em 16. Johrhundert isch d Burg verfalle un as Steibruch brucht wore. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no greßeri Räscht vu dr Ussemuure vum Burghof erhalte. Max Miller, Gerhard Taddey: Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg. Alfred Kröner Verlag, Stuttgart 1965 D Burg Werrach uf alemannische-seiten.de Burge im Landchreis Waldshuet uf burgeninventar.de
Dr Johann Ludwig Uhland, wia-nr mit-em volla Nama hoißt (gebora am 26. Abril 1787 en Diibenga, wo-nr am 13. Novembr 1862 au gschdorba ischt), ischt a deitschr Dichtr, Litradurwissaschaftlr, Jurischt ond Polidigr aus em Schwobaland gwäa, wo ma heit haubtsächlich weaga seine kernige Ballada ond Liadr noh guat kennt. Dr Ludwig Uhland kommt am 26. Abril 1787 en Diibenga uf d Welt. Er stammt aus-ra graußbirgorlicha Familie. Sei Vaddr ischt Segredär bei dr Eberhard Karls Universideet, ond sei Ehne ischt Professr an dera Hochschual. Sei Kendheit verbrengt dr Uhland en seira Hoimetstadt. Wia-nr grad amol 14 Johr alt ischt, fangt-r â, a dr Uni Jura ond Philosophii zo studiera. Zwoi Johr schbätr lernt’r deet da Medizinstudenda Juschdinus Kerner kenne. Dia zwoi vorstandet sich ganz guat mitnandr. S entstoht a Freindschaft, wo a Leaba lang hebt. Ab Abril 1810 derf sich dr Uhland „Dokdr jur.“ hoißa. Da Monat druf roist’r noch Paris, om deet vorschidene jurischdische Eirichdonga zo studiira, wo ma vileicht s ois odr andre au fir Wirdaberg braucha kâ. Noh meh abr endressiirt’r sich fir dui weltberiimda Bibliodeek, wo’s en dera franzeesischa Haubtstadt hot. Arg viil Zeit wendet’r uf, om de ald franzesisch ond deitscha Litradur vom Middlaldr kennazlerne.
Schinznach-Dorf isch en ehemoligi Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau und ligt eppe füüf Kilometer vom Bezirkshauptort Brugg eweg. Bis 1938 het d Gmeind Schinznach gheisse. Das mer d Gmeind het chönne vo Schinznach-Bad underscheide, wo frücher Birrelauf gheisse het, het mer de Name gänderet. Sit 2003 isch d Schriibwiis mit em Bindestrich offiziell. Uf de 1. Jänner 2014 het d Gemind mit Oberflachs fusioniirt. Di noi Gmeind nennt sich Schinznach. Schinznach-Dorf ligt bem Iigang vom Schänkebärgertal, am Fuess vomene Usläufer vom Faltejura, rund drey Kilometer weschtlich vode Aare. Zwüsche de Aare und em Dorf ligt s flache Schinznacherfäld, wo landwirtschaftlich gnutzt wird. Dört hets öi en Chiisgrueb. Bem Wasserchraftwärk deilt sich d Aare i zwey Ärm. Rund e Viertel vo de vier Kilometer lange und ide Breiti schmale Schacheinsel, wo zwüsche dene zwey Flussärm ligt, ghört zu de Gmeind Schinznach-Dorf. Zwei Kilometer vom Dorf eweg, im Nordoschte ligt de Wiiler Wallbach.Im Weschte gränzt s Gmeindgebiet an Grund (731 m ü. M.), im Nordweschte an Dreierberg (758 m) und an Linnerberg (722 m) und am Südoschthang wird Wybau betriibe. D Flächi vom Gmeindebiet isch 891 Hektare gross. Vo dene 891 Hektare sind 407 Hektare bewaldet und 119 Hektare
D Burgruine Wiiladinge, au Harpolinger Schloss gnännt, isch e Burgruine bi Wiiladinge, eme Ortsdeil vu dr Gmei Rickebach im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf eme Bärgsporn iber em Murgdal. Die Spornburg isch im 12. Johrhundert böue wore. Zu däre Zyt het si zum Bsitz vum Chloschter Bad Säckige ghert. S erscht Mol gnännt wird d Burg um 1260 as Bsitz vu dr Herre von Wieladingen. Speter het si dr Familie von Stein ghert. Ab em 15. Johrhundert isch d Burg derno verfalle. Di ehmolig Burgaalag zeigt no Räscht vun eme Doppeldor un eme Palas. Au dr 28 Meter hoch Bärgfrid isch no erhalte. Zwische 1984 un 1996 sin d Räscht vu dr Ruine vu ehreamtlige Mitarbeiter vum 1984 grindete Verein Förderkreis Burgruine Wieladingen gsicheret wore. Dr Durm isch zuegängli gmacht wore. Dr Ferderchreis luegt wyter uf d Erhaltig vu dr Aalag. Arthur Hauptmann: Burgen einst und jetzt. Burgen und Burgruinen in Südbaden und angrenzenden Gebieten. Verlag des Südkurier. Konstanz 1984. ISBN 3-87799-040-1 Wolfgang Zimmermann: Unterwegs zu Burgen und Schlössern im Schwarzwald. Ausflüge und Wanderungen zu den schönsten und interessantesten Burgen und Schlössern. Fink-Kümmerly und Frey. Ostfildern 1981. ISBN 3-7718-0409-4 Homepage vu dr Burgruine Wiiladinge Burg Wiiladinge uf burgenwelt.de
S Schänkebärgertal ligt im Kanton Aargau in de Schwiiz und ghört zum Bezirk Brugg. S Tal abbe flüsst de Talbach. Ganz z oberscht im Tal isch Thale, dann chunnt Oberflachs und am Usgang vom Tal zu de Aare ligt Välte und Schinznach-Dorf. Thale und Välte sind politischi Gmaine – Oberflachs ghört wie Schinznach-Dorf zu de Gmaind Schinznach. S ganzi Tal isch öppe füf Kilometer lang und goot vo de Staffelegg bis zu de Aare. Uf de Siite wird s Tal vo zwei Höhezüg vom Jura iigränzt. Im 1996i isch de traditionelli Erlös vom Schoggitaler-Verchauf vom Schwiizer Heimetschutz für s Schänkebärgertal bschtimmt gsi. De Name vom Tal chunnt vo de Burg Schänkebärg, wo oberhalb vo Thale glägen isch. Hüt isch s numme no e Ruine. Vo de Burg Schänkebärg us hei d Bärner s Amt Schänkebärg verwaltet, wo d Bärner im 1460 bsetzt hei. Commons: Schänkebärgertal – Sammlig vo Multimediadateie s Schänkebärgertal uf chenkenbergertal.ch d Wiiregion vom Schänkebärgertal uf weinregion-schenkenberg.ch 47.4393558.108098Koordinate: 47° 26′ 22″ N, 8° 6′ 29″ O; CH1903: 650500 / 254500
Dr Brettebach isch e rund 25 Kilometer lange Bach, wu us em sidlige Schwarzwald chunnt. Syy Quälle lyt z Freiamt, oben am Brettedal, uf ere Hechi vu uugfehr 700 m NN. Uf syym Wäg dur d Freiämter Ortsdeil Brettedal, Niderdal, Sägblatz, Richebach, Keppebach, dur d Gmei Säxoi un d Stadt Ämmedinge fließe no ne Huffe chleineri Bäche in dr Brettebach dryy. Är mindet z Ämmedinge in Elz. Dr Brettebach chryzt z Ämmedingen uf em glyche Nivoo dr Mihlibach oder Wuerkanal. Commons: Brettebach – Sammlig vo Multimediadateie Topographische Karte 1:25.000 LUBW Baden-Württemberg (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/rips-uis.lubw.baden-wuerttemberg.de