rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Vandans ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Montafon) z Vorarlberg, Öschtriich. Vandans lit im Montafon uf 648 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 6,1 % Landwirtschaftsfläch, 26,8 % Wald, 51,8 % Alpa, 0,7 % Sidlungsfläche und 14,5 % sunschtige Fläche gsi. Vandans ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1420 als Fundans. Ab 1300 hond sich Walser im Biat niderglau. Dr Bürgermoaschter vo Vandans ischt dr Burkhard Wachter. Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube Dr Dialekt vo Vandans khört zum Bodeseealemannisch. Hans Barbisch: Vandans. Eine Heimatkunde aus dem Tale Montafon in Vorarlberg. Universitätsverlag Wagner, Innsbruck 1922. Commons: Vandans – Sammlig vo Multimediadateie www.vandans.at Amt der Vorarlberger Landesregierung (Hrsg): Strukturdaten Vorarlberg. Bregenz 1996 Normdate: GND: 4433796-6 | VIAF: 243846214
Viktorschbearg ischt a Gmuand im Bezirk Fealkirch (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich. Viktorschbearg lit im Vorarlberger Vorderland, uf 879 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 7,8 % Landwirtschaftsfläch, 71,9 % Wald, 15,2 % Alpa, 0,4 % Sidlungsfläche und 4,7 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Viktorschbearg siand Dornbirn, Zwischenwasser, Röthis, Weiler und Fraxern. Viktorschbearg ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 842. Dr Bürgermoaschter vo Viktorschbearg ischt dr Philibert Ellensohn. Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube Dr Dialekt vo Viktorschbearg khört zum Bodeseealemannisch. Commons: Viktorsberg – Sammlig vo Multimediadateie www.viktorsberg.at Amt der Vorarlberger Landesregierung (Hrsg): Strukturdaten Vorarlberg. Bregenz 1996 Normdate: GND: 4527402-2 | VIAF: 246954169
Wòòrd (amtlich Warth) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich. Wòòrd lit uf uf 1495 Meter Höhe am Tannberg.D Gmoad wird noch em Breagazerwald zuagreachnet, lit aber scho im Tal vom Lääch und nüd im Tal vo dr Breagazer Ach. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 7,5 % Landwirtschaftsfläch, 14,2 % Wald, 67,3 % Alpa, 0,2 % Sidlungsfläche und 10,9 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Wòòrd siand Oberstdorf, Steeg, Lech, Schröcken und Mittelberg. Wòòrd ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1059 als Jagdbiat. Um 1280-1300 hond sich Walser im Biat niderglau. Dr Bürgermoaschter vo Wòòrd ischt dr Stefan Strolz. Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube Dr Dialekt vo Wòòrd khört zum Walserdütsch. Commons: Warth (Vorarlberg) – Sammlig vo Multimediadateie www.walsergemeinden.at (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.walsergemeinden.at Amt der Vorarlberger Landesregierung (Hrsg): Strukturdaten Vorarlberg. Bregenz 1996 Normdate: GND: 4347896-7 | VIAF: 15145244376574480518
Wolfert ischt a Marktgmuand im Bezirk Breagaz (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich. Wolfert lit im Rhiital, südöschtlich vom Bodesee uf 434 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 51,3 % Landwirtschaftsfläch, 21,9 % Wald, 11,3 % Sidlungsfläche und 15,5 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Wolfert siand Kennelbach, Buch, Bildstein, Schwarzach, Dornbirn und Lauterach. Wolfert ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr um 1226 . Dr Bürgermoaschter vo Wolfert ischt d Angelika Moosbrugger. Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube Dr Dialekt vo Wolfert khört zum Bodeseealemannisch. Commons: Wolfert – Sammlig vo Multimediadateie www.wolfurt.at Amt der Vorarlberger Landesregierung (Hrsg): Strukturdaten Vorarlberg. Bregenz 1996 Normdate: GND: 4066883-6 | LCCN: n83150652 | VIAF: 139593683
D E-Artsup esch e brivati Technischi Hochschuel z Paris, Bordeaux, Lyon, Nantes, Lille, Montpellier und Toulouse (Frànkrich). Si spezialisiert sich uf die digitali Kreatiwidäät und Multimedia. Si het öbbe 700 Studänte, wo 100 von ene jedes Joor s Studium mit eme akademische Grad abschliesse, sig s im dreijöörige Bachelor-Studiegang oder im fümfjöörige Master. D Hochschuel isch Mitgliid vo der IONIS Education Group. D E-Artsup lit zmidzt in dr sogenannte Campus numérique et créatif uf em Campus IONIS Education Group. Commons: E-Artsup – Sammlig vo Multimediadateie www.e-artsup.net (frànzeesch)
D Isis-Inschrift isch e Tegscht uf ere Steitafle us de Römerziit, wo in de Wettiger Sebastian-Chile iigmuuret isch. Es isch s einzig Zügnis vomene Isis-Tämpel uf em Gebiet vo de hütige Schwiiz. Wänn und wo d Inschrift genau gfunde worde-n-isch, isch nöd bekannt. Zum erschte Mol schriftlich bezügt isch si durch en Iitrag vom Aegidius Tschudi, wo vo 1533 bis 1535 zum erschte Mol Landvogt z Bade gsi isch. D Notiz isch handschriftlich uf de Iibandinnesite vomene Buech gmacht und isch nöd datiirt. Vermuetlich isch de Stei aber öppe zu de Ziit, wo de Tschudi z Bade gsi isch, gfunde worde, oder vilicht es paar Johr vorher. Uf all fäll göhn d Historiker davo us, dass de Tschudi Informatione «us erste Quelle» gha het. De Schtei isch dozmol scho im Turm vo de ehemolige Dorfchile iigmuuret gsi. Nach em Tschudi sig de Schtei nöimen im Eigital gfunde worde, aber gsicheret isch das nöd und en Hiwiis uf de Standort vom Tämpel isch es au nöd. D Inschrift seit nume, dr Tämpel sig bim Doorff Aquae Helveticae gstande. Em Tschudi sin Bricht: Im dorf Wettingen, nach bim closter des namens und by der statt Baden in Årgow gelegen an dem gloggenthurm
Dr George Boole [ˌdʒɔːdʒ ˈbuːɫ] (* 2. November 1815 en Lincoln, England; † 8. Dezember 1864 en Ballintemple, en dr Grofschaft Cork, Irland) isch an englischer Mathematiker, Logiker ond Philosoph gwäa. Dr George Boole hot außer dr Grondschual koine weiderfihrende Schuala bsuacht. Er hot sich selber Aldgrieachisch, Franzesisch ond Deitsch beibrocht. Mit 16 isch er Hilfslehrer worra, damit er sei Familie finanziell onderschditza hot kenna. Mit 19 hot er sei oigene Schual ufgmacht. Wega seina wissaschafdlicha Arbeida isch er no 1848 Matheprofesser worra am Queens College en Cork (Irland), obwohl er selber koi Uni bsuacht hot. Dort hot er d Mary Everest kennaglernd, sei spädere Frau. Dui war mathemadisch entressiert und hot als Bibliothekarin sich mit dr Didakdik vo dr Mathematik ausanandergsetzt. Vo ihrm Onkl George Everest hot dr hechschde Berg vo dr Welt sein Nama. George ond Mary hänt faif Dechder ghet, oine dovo isch d Autorin ond Musikerin Ethel Lilian Voynich (1864–1960) ond oine d Mathemadikerin Alicia Boole Stott (1860–1940), dui s ohne akademische Bildong gschafft hot, d reguläre Polyeder en vier Dimensiona z klassifiziera. Vo dr Royal Society isch dr Boole 1844 mit dr Royal Medal auszeichnet worra. 1847 hot er sei epochemachends Buach The Mathematical Analysis
As Verschwöörigstheorii bezäichnet mä im witiste Sinn jedi Erkläärig vom ene Eräignis, eme Zuestand oder ere Entwigglig as d Folg von ere Verschwöörig. Das häisst es wird aagnoo, ass sich Persoone zun ere Konspirazion wurde zämmedue und ass iir Ziil mäistens illegal oder illegitim isch. Dr Begriff Verschwöörigstheorii wird mäistens kritisch oder abwärtend verwändet. Brinzipiell underschäidet mä zwüsche Verschwöörigshüpothese, wo im Grundsatz razionali Ussaage über vermueteti Verschwöörige mache, wo mä cha überbrüefe, und Verschwöörigsideologie, wo immun si gege kritischi Undersuechige vo iire stereotüpe und monokausale Vorstellige über Verschwöörige. Es isch nid immer äifach zwüsche daatsächlige Verschwöörige und Verschwöörigsmüthe z underschäide. Es het in dr Gschicht immer wider Verschwöörige gee, wo e groosse Iifluss gha häi, wie zum Bischbil d Aaschleeg uf e Julius Caesar 44 v. d. Z., d Dreyfus-Affäre z Frankriich, die kommunistische Versüech in de 1920er Joor, e Wältrevoluzioon aazzeddle, d Watergate- und d Iran-Contra-Affäre in de USA oder die wältwite Macheschafte vo dr CIA und andere Ghäimdienst. Bsundrigs schlimmi Folge häi Verschwöörigstheorie, wenn si gege Minderhäite grichdet si, wo sich nid chönne weere. So häi Christe im Middelalter zur Zit vo de Chrüzzüüg d Juude aaklagt, ass si im Ghäime im Bund mit de Muslim oder mit
Lauterach isch de Name vo folgende geografische Objekt: Lauterach (Alb-Donau-Kreis), ischt e Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg, Deitschland Lauterach (Vorarlberg), ischt a Marktgmuand im Bezirk Breagaz z Voralbearg, Öschtriich Lauterach (Fluss), en Näbefluss vo de Vils i de Oberpfalz, Bayern, Dütschland Lauterach (Kastl), an Ortstoal vo da Gmoand Kastl, Londkrois Omberch-Sulzboch, Bayern, Deitschland
D Katarina Barley (* 19. Novämber 1968 z Köln) isch e dytschi Jurischti, Bolitikeri (SPD) un syt 2013 Abgordneti im Dytsche Bundesdag. Syt em 14. Merz 2018 isch si Bundesminischteri vu dr Juschtiz un fir Verbruucherschutz. Vum 2. Juni 2017 bis zum 14. Merz 2018 isch si Bundesminischteri fir Familie, Seniore, Frauen un Juged gsii un vum 28. Septämber 2017 bis zum 14. Merz 2018 zuesätzli gschäftsfierendi Bundesminischteri fir Arbet un Sozials. Vum Jänner 2016 bis aafangs Juni 2017 isch si Generalsekretäri vu dr SPD gsii. D Barley isch as Dochter vum e britische Radioredakteur un ere dytsche Dokteri uf d Wält chuu. Anne 1987 het si am Gymnasium Rodenkirchen z Köln s Abitur gmacht. Derno het si an dr Philipps-Universitet Marburg Rächtswisseschafte studiert un e Uusduschstudium an dr Universitet Paris-Sid absolviert, wu si 1990 mit em „Diplôme de droit français“ (Diplom vum Franzesische Rächt) abgschlosse het. Im Johr 1993 het si bim Bodo Pieroth an dr Universitet Münster e Promotion aagfange, wu si 1998 abgschlosse het. Noch em Studium het si zerscht as Rächtsaawältin fir Medizinrächt in ere Hamburger Großchanzlei gschafft, voreb si in dr Wisseschaftli Dienscht vum Landdag vu Rhyland-Pfalz gwächslet isch. Derno isch si wisseschaftligi Mitarbaiteri im
Dr Oriänt (vo lat. oriens „Oste“, Partizip Präsens vo oriri „sich erhebe“; äigentlig sol oriens „Sunne, wo ufgoot“), spööter au as Morgeland bezäichnet, isch ursprünglig äini vo de vier römische Wältgegende. An dr römischen Aggse zwüsche Norde (Mitternacht) und Süde (Mittag) lit dr Oriänt, d Wältgegend im Oste, wisawii vom Okzidänt (Oobeland, vo sol occidens „Sunne, wo undergoot“) mit de Gebiet, wo im Weste lige. Im 19. und 20. Joorhundert het mä under „Oriänt“ bzw. „Oste“ hüfig Indie verstande, wo as spirituell charakterisiert worde isch, in Abgränzig zum „Weste“, wo as materialistisch empfunde worde isch. Im hütige dütsche Sproochgebruuch mäint mä mit em Begriff vilmol dr Nooch Oste und die arabisch-islamischi Wält – wo d Türkei, dr Iran, Afghanistan und Nordafrika iischliesst, aber ooni die islamische Staate in Süd- und Südüstasie. Andrea Polaschegg: Der andere Orientalismus. Regeln deutsch-morgenländischer Imagination im. 19. Jahrhundert. De Gruyter, Berlin/New York 2005, S. 63 f. Abbas Amin: Ägyptomanie und Orientalismus: Ägypten in der deutschen Reiseliteratur (1175–1663). Mit einem chronologischen Verzeichnis der Reiseberichte (383–1845). Walter de Gruyter, Berlin 2013 (= Studien Zur Deutschen Literatur, Bd. 202) e-ISBN 978-3-11-029923-6 ISBN 978-3-11-029893-2. Michael Sommer: Der römische Orient. Zwischen Mittelmeer und Tigris. Konrad Theiss, Stuttgart 2006, ISBN 978-3806219999 Gereon
S Westgooteriich isch s Riich gsi, wo d Westgoote 418 im Südweste vo Gallie errichdet häi. Si Zentrum het sich denn uf die Iberisch Halbinsle verschoobe, wo s bis 711 (bzw. 725) existiert het. Für d Zit vo 418 bis 507 reedet mä vom Tolosanische Riich oder vom Riich vo Toulouse, mit dr Hauptstadt Tolosa (s hütige Toulouse). Wo si 507 vo de Franke besigt worde si, häi si dr grösst Däil vo de Gebiet in Südgallie und d Hauptstadt Tolosa velore, und dr Schwerpunkt vom Westgooteriich het sich uf die Iberischi Halbinsle verlaageret. Das isch dr Aafang vo dr zwäite Faase gsi, wo men ere noch dr nöije Hauptstadt Toledo s Toledanische Riich säit. Noch ere verheerende Niiderlaag gegen e muslimischi Invasionsarmee im Joor 711 isch s Westgooteriich undergange. Äinzelni Regione häi lenger Widerstand gläistet: in dr nordöstlige Tarraconensis bis 719 und im südgallische Riichsdäil Septimanie bis 725. S Westgooteriich isch vom ene föderierte Chriegerverband gründet worde und het in e Hufe Hiisichte e Brugg zwüsche dr Antike und em Middelalter bildet, wil do uf dr äinte Site die spootantike Strukture lenger bestande häi as in e Hufe andere Regione vom römische Weste, und uf dr andere Site d
Hauterive chan folgendes bedüte: Hauterive, d Churzform vo Hauterivium, e Phase vo de Chriidezit, vor 134–130 Mio. Johr Hauterive isch de Name vo folgende geografische Objekt: Hauterive FR, e Gmeind im Kanton Friburg, Schwiz Hauterive NE, e Gmeind im Kanton Neueburg, Schwiz Hauterive (Allier), e Gmeind im Département Allier, Region Auvergne, Frankriich Hauterive (Orne), e Gmeind im Département Orne, Region Basse-Normandie, Frankriich Hauterive (Yonne), e Gmeind im Département Yonne, Region Burgund, Frankriich Hauterive-la-Fresse, e Gmeind im Département Doubs, Region Franche-Comté, Frankriich sowie: Kloster Hauterive, es Chloster im Kanton Friburg, Schwiz Lueg au: Hauterives, e Gmeind im Norde vom Département Drôme, Region Rhône-Alpes, Frankriich
Hünenberg chan folgendes bedüte: Ortschafte: Hünenberg ZG, e Gmeind im Kanton Zug, Schwiz Hünenberg (Meinersen), en Ortstail vo de Gmeind Meinersen, Landchreis Gifhorn, Nidersachse, Dütschland Bärg: Hünenberg, en Bärg bi Biilefeld - mit de Hünenburg Bielefeld, Nordrhii-Westfale, Dütschland Höheberg au Hünenberg, en Bärg im Landkreis Eichsfeld, Thüringe, Dütschland Burge: Burg Hünenberg, e Burgruine i de glichnamige Gmeind im Kanton Zug, Schwiz
Dr Kai Schmidt-Eisenlohr (* 4. Oktober 1978 z Haidelberg) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Dr Schmidt-Eisenlohr het am Gymnasium Wiesloch s Abitur gmacht un derno Zivildienscht am Pfaaramt Hailig Chryz am Psychiatrische Zeäntrum Nordbade. Derno het er an dr BA Mannem Bedribswirtschaftslehr mit Fachrichtig Dienschtlaischtigsmarketing studiert un e Uuslandssemeschter z Cambridge gmacht. Noch eme Ufböustudium zum Master of Science im Beraich Wirtschaftsingenieurwäsen an dr Hochschuel Mannem het er näbe syre Arbet bi Freudenberg IT z Weinheim am Lehrstuel fir Wirtschaftsinformatik an dr TU Darmstadte zum Dr. rer. pol. promoviert. Raise dur Mittelamerika, Paleschtina un Sidamerika hän en derzue brocht, si fir Projäkt in Entwickligsländer z engaschiere. E baar Johr het er bi dr BridgingIT GmbH, eme mittelständische Berotigshuus, as IT-Beroter un Projäktmanager gschafft. Dr Schmidt-Eisenlohr isch in dr Schuelzyt Grindigsmitglid vu dr „Grien Alternative Juged“ z Wiesloch un Grinder vum „Arbetschrais Schuel“ vu dr Griene Juged Bade-Wirttebärg gsii un derno ain vu dr erschte Jugedgmairet z Wiesloch. Anne 1999 isch er zum erschte Mol dr Gmairot z Wiesloch gwehlt wore. Derzue isch er Scheff am Jugedgricht z Haidelberg gsii. Syter anne 2011 hockt er im Landdag vu Bade-Wirttebärg. Är isch dr erscht grien Landdagsabgortnete fir dr Landdagswahlchrais Wiesloch.
Dr Hans-Ulrich „Uli“ Sckerl (* 28. April 1951 in Weinheim; † 14. Februar 2022 au dert) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene) gsii. Nech em Abitur z Weinheim het dr Sckerl Jura un Volkswirtschaftslehr z Heidelberg un z Frankfurt studiert. Ab 1980 het er as Beroter un Gschäftsfierer gschafft. Dr Uli Sckerl isch syt 1980 Mitglid vu dr Griene gsii. Ab 1998 isch er Vorsitzer vum griene Chraisverband Neckar-Bergstroß gsii, die Funktion het er au scho vu 1980 bis 1990 ghaa. Ab 1984 isch er Mitglid im Chraisdag vum Rhy-Necker-Chrais gsii un dert vu 1984 bis 2011 Vorsitzer vu dr Chraisdagsfraktion vu dr Griene gsii. Vu 1989 bis 1998 isch er Gmairot fir d GLH z Hirschberg gsii, ab 2004 isch er Stadtrot fir di Grien Alternativ Lischt z Weinheim gsii. Vu 1999 bis 2014 isch er Midgliid vu dr Verbandsversammlig vum Verband Region Rhein-Neckar gsii. In däre Funktion isch er ab 2001 au Mitglid im Landesvorstand vu dr Griene z Bade-Wirttebärg gsii. Anne 2006 isch dr Sckerl in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Im Landdag isch er Mitgliid im Präsidium, im Ständigen Uusschuss, im Innenuusschuss, im Untersuechigsuusschuss „EnBW-Deal“, im Uusschuss no Artikel 62 vu dr Verfassig (Notbarlemänt),
Córdoba [ˈkoɾðoβa] isch d Hauptstadt vo dr Browinz Cordoba z Spanie und die drittgrössti Stadt z Andalusie. Córdoba het e kontinentals Middelmeerklima, wo vom Atlantik beiiflusst wird. D Winter si mild, Frost isch sälte. Im Summer isch normalerwiis seer häiss mit hooche dääglige Tämpraturschwankige. Die durchschnittlige Höggsttämpratuure si die höggste in ganz Öiropa. Im Summer wird s regelmäässig häisser as 40 °C. D Durchschnittstämpratuure im Juli und August lige bi 27 °C. Wägem atlantische Iifluss konzentriere sich d Niiderschleeg uf die chüelere Mönet Dezämber bis Februar. Die jöörligi Niiderschlagsmängi schwankt seer stark, chann aber gröösser as 500 mm si. Die höggsti Tämpratuur, wo je vom Observatorio del Aeropuerto de Córdoba gmässe worde isch, isch 46,6 °C (23. Juli 1995) gsi, die diefsti Tämpratur -8,2 °C (28. Januar 2005). D Schmuckindustrii isch äini vo de Hauptsüüle vo dr Stadt. Es git mee as 700 Firme und die beschäftige zämme 15'000 Lüt. Z Córdoba wärde öbbe 70 % vo allem Schmuck in ganz Spanie broduziert und dr Erlöös macht 11,8 % vom BIP vo dr Browinz us. Au im Turismus ghöört Córdoba zu de wichdige Zentrum in Spanie. D Stadt gältet as äini vo de turistische Seenswürdigkäite z Spanie. Sit 1984 ghört
Dè Rhyschteeg Nohl isch è Passèrèllè für Fuèssgänger un Velofaarer. S Bauwärch übberschpannt ugfäär ein Kilometer unterhalb vum Rhyfall dè Hochrhy un vobindet im schwizer Kanton Züri d Gmeindè Laufè-Uuwisè mit irèm Ortsdeil Nohl uff dè nördlichè rächtè Rhysitè. Iè dè Johr 1955/56 isch dè Steeg mit èrè 3,0 Meter breitè Faarbaan als Ersatz für è Fäärè aaglait worrè. S isch è dreifäldrigi 109,1 Meter langi Spannbedongkonschtruktion mit Stützwittè vo 33,5 Meter bi dè Randfälder un 42,1 Meter bi dè mittlerè Öffnung. Dè Bruggèübberbau hèt i dè Querrichtig ein Steeg mit Plattèbalchèquerschnitt vo 78 Zentimeter Höchi i dè Bruggèmitti. D Höchi stygt voutèförmig uff 128 Zentimeter übber dè beidè schiibèförmigè Flusspfyler aa. Hans Rudolf Stierli, Erwin Stucki, Paul Wüst: Vor dem Bau der N4: Die Rheinübergänge zwischen Stein am Rhein und Eglisau. Im:Rheinbrücke N4, Hrsg. Nationalstrõssèbüro vum Kanton Schaffuusè, Meier Volaag Schaffuusè 1995, ISBN 3-85801-112-6 Commons: Rhyschteeg Nohl – Sammlig vo Multimediadateie 47.6702678.609025Koordinate: 47° 40′ 13″ N, 8° 36′ 32,5″ O; CH1903: 687902 / 280614
Dr Chasdai ibn Schaprut (hebr. hebräisch ‏חסדאי אבן שפרוט‎, arabisch حسداي بن شبروط‎ Hasdāy ibn Schabrūt, DMG Ḥasdāy b. Šabrūṭ; au Chisdai; * um 915 z Jaén; † um 970 z Córdoba) isch e jüdische Diplomat im middelalterlige Spanie gsi. Er isch dr erst jüdisch Würdedrääger im Dienst vo spanische Herrscher, wo mä öbbis über en wäiss. Si Familie isch vo Jaén in Ostandalusie cho. Im Chasdai si Vater, wo riich gsi isch, isch vo Jaén uf Córdoba züüglet, in d Hauptstadt vom Kalifat vo Córdoba. Dört het dr Chasdai hauptsächlig Medizin studiert und isch in d Dienst vom umayyadische Kalif Abd ar-Rahman III. iidräte. Er het als Arzt braktiziert und medizinischi Forschigsarbäite gmacht. Gege s Ändi vo de 940er Joor, won e diplomatischi Delegazioon us Büzanz uf Córdoba cho isch und as Gschänk e Manuskript vom berüemte farmakologische Wärk vom Dioscurides mitbrocht het, isch dr Chasdai e Mitgliid vo dr Grubbe gsi, wo d Handschrift us em Griechische uf Arabisch übersetzt het. Si wie s dr Bruuch vo de muslimische Herrscher gsi isch, wo iiren Ärzt administrativi und politischi Ufgoobe aaverdraut häi, het dr Abd ar-Rahman dr Chasdai zum Läiter vo dr Zollabdäilig gmacht, was äini vo de wichdigste
Dr Solomon ben Jehuda ibn Gabirol, churz Solomon (Salomo) ibn Gabirol oder Schlomo ibn Gevirol (uf d Wält choo 1021 oder 1022 z Málaga; gstorbe um 1057 z Valencia) isch e jüüdische Filosoof und Dichder im muslimische Spanie (al-Andalus) gsi. In dr latiinischsproochige christlige Gleertewält isch er under de latinisierte Nääme „Avicebron“ und „Avencebrol“ bekannt gsi; uf Arabisch het er Abū Ayyūb Sulaimān ibn Yaḥyā ibn Ǧebīrūl ghäisse. Si hebräische Lyrik, wo zum e groosse Däil von ere pessimistische, wältflüchtige Stimmig brägt und in arabische Värsmaass verfasst isch, isch scho im Middelalter vo jüüdische Lääser seer gschetzt worde. Si het as mäisterhaft gulte und isch in d Gebätbüecher ufgnoo worde. Sini filosofische Leere hingege häi bi sine jüüdische Zitgenosse nume wenig und bi de Muslim überhaupt käi Achdig gfunde. D Resonanz uf sis filosofische Hauptwärk D Kwelle vom Lääbe, wo vo dr Middi vom 12. Joorhundert aa in ere latiinische Übersetzig vorglääge isch, isch in dr christlige Wält stark gsi. Dört het sis nöiplatonische Wältbild die nöiplatonischi Ströömig in dr Filosofii vo dr Scholastik gsterkt, bi aristotelisch orientierte Filosoofe isch si nöiplatonischi Anthropologii uf heftige Widerspruch gstoosse. Prosa Clemens Baeumker (Hrsg.): Avencebrolis (ibn Gebirol) fons vitae ex Arabico in Latinum
Al-Andalus (arabisch الأندلس‎, tamazight ⵍⴰⵏⴷⴰⵍⵓⵙ) isch dr arabisch Naame für die Däil vo dr Iberische Halbinsle, wo ab 711 bis lengstens 1492 under muslimischer Herrschaft gstande si. Staatsrächtlig isch al-Andalus nochenander vo 711 bis 750 e Browinz vom Umayyade-Kalifat gsi, wo vom Kalif Al-Walid I. gründet worde isch, vo öbbe 750 bis 929 s Emirat vo Córdoba, vo 929 bis 1031 s Kalifat vo Córdoba, e Grubbe vo „Taifa“-(Noochfolger-)Köönigriich und e Browinz in de Riich vo de nordafrikanische Berber-Dünastie vo de Almorawide und denn vo de Almohade; schliesslig isch s wider in Taifa-Köönigriich verfalle. Wäared lange Periode, vor allem zur Zit vom Kalifat vo Córdoba, isch al-Andalus e Zentrum vo dr Gleersamkäit gsi. Córdoba isch e füerends kulturells und wirtschaftligs Zentrum vom Middelmeerruum und vo dr ganze islamische Wält gsi. Scho vom früeje 8. Joorhundert aa isch al-Andalus im Komflikt mit de christlige Köönigriich im Norde gstande, wo iir Herschaftsgebiet im Raame vo dr Reconquista milidäärisch erwiteret häi. 1085 het dr Alfons VI. vo Kastilie Toledo erooberet, und dr langsam Abstiig vo al-Andalus het aagfange. Schliesslig isch noch em Fall vo Córdoba 1236 s Emirat vo Granada as letschts muslimisch beherrschts Gebiet im hütige Spanie übrig bliibe. Die portugiesischi Reconquista
Samariter chan folgendes bedüte: es anders Wort för en Aaghörige vo de Religionsgmeinschaft vo de Samaritaner (i de Landschaft Samarie, im Westjordanland, nördlich vo Jerusalem) abgleited vom Barmherzige Samariter im biblische Gliichnis (Lk 10,25-37): d Bezeichnig för en sälbstlose Hälfer oder e Hälferi e veralteti Bezeichnig för en Ersthelfer; im 19. Johrhundert / Aafang vom 20. Johrhundert händ d Erst-Hilf-Kurs «Samariterkurs» gheisse en Churzbegriff för en Mitarbeiter vo Hilfsorganisazione, wo wie z. B. Samaritan International, de Arbeiter-Samariter-Bund oder de Schwizerisch Samariterbund das Wort im Name träged im Samariterdilemma, en sozialwüsseschaftliche Begriff
S Chraftwörch Rhynau isch è Laufwasserchraftwärch (i dè bsunderè Form Uusleitigschraftwärch) am Hochrhy (Stròmkilometer 55,27) bi Rhynau. Dè Stròm bildet dört d Gränzè zwǜschè Dütschland un dè Schwiz bzw. zwǜschè m Jeschtetter Zipfel un èm Zürcher Wyland. S Chraftwärch nutzt dè Höchèunterschyd vo dè Rhyschliifè bi Rhynau un dè Stauhub vo 5,9 Meter uus. Dè Hub wǜrkt sich uff dè Stauruum uus, wo bis zum 6,6 Kilometer stròmobsi ligendè Rhyfall gòt. Wôrend dè natürlichi Flusslauf mit èm einzig am Hochrhy nò vorhandenè Schliifè um Rhynau ummèflǜèsst, wörd s Wasser südlich vo Rhynau an èrè Weeraalaag mit vyr 25,5 Meter breitè Öffnungè, wo für è maximals Hochwasser vo 1250 m³/s uusglait isch, abzwygèt. S durchlauft s Chraftwärch mit sinè zwei Kaplanturbinè un denõch zwei 370 Meter langi Freischpygelschtollè, wo è Wassermengi vo je 200 m³/s ableitè chönnèd. Am Èndi vum Stollè gòt s zrugg i dè Rhy. S Gefälle bedrait je nõch Wasserfüürig zwǜschè 7,86 un 12,52 Meter. Dè Wääg vochürzt sich demit für sèllèn Deil vum Wasser vo öppè 4,4 Kilometer uff öppè 400 Meter. S Chraftwärchsgebäude un d Stollè ligèd abber alli uff dè Schwizer Sitè. D Bedryber vum Chraftwärch sin zu glychè Deil d Axpo Power AG un