rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De Bezirk Pfäfike isch en ländlich prèègte Bezirk im Kanton Züri i de Schwiiz. Hauptort isch Pfäfike. Es hät bis Ändi 2009 no die Zivilgmeinde ggèè: Baume (Politischi Gmeind Baume) Neschwil (Politischi Gmeind Wislig)
D IKEA isch es weltwitt aktivs Ichoufszentrum vo Schweede. Gründet worde isch das Unternähme 1943 vom Ingvar Kamprad woner numme 17 Johr alt gsi isch. D Unternehmensphilosophi vu IKEA isch es, funktionali Irichtigsgegeständ in guetem un modernem Design zue erschwingliche Priis aazbiete. D Ikea füehrt rund 10'000 Artiku, jedes Produkt het e originau schwedische Name wie zum Bispiu al vine blad fürne Bettdecki oder bibbi snuur fürnes rots Chüssi. Dr Firmenamme IKEA setzt sich us de Afangsbuechstabe vu Ingvar Kamprad, vum elterliche Burehof Elmtaryd un em im Hof nächstglägene Ort Agunnaryd zämme. Die hütige Undernämmensfarbe sin die schwedische Staatsfarbe blau un gäl. D Eigetümeri vum IKEA-Konzern isch hüt in erster Linie d Stiftig Stichting INGKA Foundation mit Sitz in dr Niderlande. D Niderlande sin deshalb gwählt worre, wil dr Ingvar Kamprad het sicherstelle welle, dass die einzelnen Deiler vum Konzerns nit verchauft werre chänne. Dr Ingvar Kamprad sitzt im Ufsichtsroot vu dr Stiftig. D Muettergsellschaft vu alle Undernämme vum Konzerns (vu vile Zueliferfirme bis zue dr Verchaufsgsellschafte mit dr Irichtigshüser) isch d Holding INGKA Holding B. V. D Firma Inter IKEA Systems B.V. isch Inhaberi vu dr Markerächte un em IKEA-Konzept. Si isch Franchisegäberi fer alli IKEA-Irichtigshüser un dr Konzern
D' Cape Canaveral Air Force Station (CCAFS) isch e Raketestartglände vu dr U.S. Air Force am Cape Canaveral in Florida. Es wird sit dr früehe fuffziger Johre fer Raketestarts aller Art gnutzt und isch bis hüt dr Haupt- Raketestartplatz vu dr USA. Die erste bemannte Ruumflüeg (Mercury-, Gemini- un Apollo- VII) sin ebefalls do gstartet. Sit em Flueg vu Apollo VIII im Dezember 1968 starte aber alli bemannte Rakete vu dr USA im direkt nordwestlich glägene Weltruumbahnhof vu dr NASA, dem Kennedy Space Center, sodass im CCAFS hüt numme ubemannti Rakete wie Delta, Titan, Altas u. a. starte. Dr Chüstestriife um dr Raketestartplatz isch dr einzig noch in einigermasse ursprünglichem Zuestand erhalde Abschnitt vu dr Atlantikchüste vu Florida nördlich vu Miami - trotz dr vile Startrampe. Säll lit dodra, dass es sich um e militärischi Sperrzone handelet, wo die wilde Dierer wittist in Rueh glo werre vu si störende touristische oder sustige wirtschaftliche Aktivitäte. Launch Complex 1, inaktiv, V2, Bumper, Snark, aerostat Launch Complex 2, inaktiv, V2, Bumper, Snark, aerostat Launch Complex 3, inaktiv, V2, Bumper, Snark, aerostat Launch Complex 4, inaktiv, V2, Bumper, Snark, aerostat Launch Complex 5, inaktiv, Mercury/Redstone Launch Complex 6, inaktiv, Mercury/Redstone Launch Complex 9, inaktiv,
D' Agenzia Spaziale Italiana (ASI) isch die italienisch Weltrümagentur mit Sitz z'Rom. Si isch 1988 gründet worre mit em Zil, alli Weltrümaktivitäte vu Italie z'koordiniere un isch in vile internationale Programme involviert. D' ASI isch au Teilnehmeri am Cassini-Huygens-Projekt, wofier si d'Hochleischtigsantenne gliferet het sowie an dr Shuttle Radar Topography Mission vu anno 2000 mit em Zil vu dr Vermessig vu dr Erdoberflächi. Witterhi schafft si hauptsächlich zämme mit dr NASA un dr ESA, zue dere ihre Gründigsmitglider 1975 au Italie zellt het. D' ASI isch Vollmitglid im Consultative Committee for Space Data Systems (CCSDS). www.asi.it, offizielle Website
De Bezerk Brogg esch en Bezerk vom Kanton Aargau. Er het sech bis Ändi 2021 us de ehemalige Ämter Bözberg, Schänkebärg ond em Äigeamt, was öppe im Gebiet bäidsyts vom Bözberg, vom Gäissbärg ond s Birrfeld zwösche Aare ond Rüss omfasst, zammegsetzt. Aafangs 2022 hend di ehemols selbständige Gmeinde Böze, Effige und Elfige mit de Gmeind Hornusse us em Bezirk Laufeburg zu de Gmeind Böztal fusioniert und ghöred sither nöm zum Bezirk Brugg. En Täil vom hötige Bezerk Brogg liegd nördlech vo de Aare im Aargauer Jura, werend de südlech zom Mettelland ghört. Hauptort vom Bezerk esch d Stadt Brogg. Det isch s Bezirksamt gsii, wo uf Endi 2012 ufghobe worden isch. De Bezerk Brogg het früener föif Fridesrichterchrais gha. Jetzt sind all die Chreis im Fridesrichteramt Bezirk Brugg zämegfasst. De Bezerk Brogg omfasst 24 Gmäinde, esch 145,11 km² gross ond zelt öpe 50'800 Ywohner. Gmäinde bis 1872 Gmäinde bis 1897 Gmäinde bis 1900 Gmäinde bis 1937 Gmäinde bis 1969 Gmäinde bis 2002 Gmäinde bis 2005 Gmäinde bis 2009 Gmäinde bis 2012 Gmäinde bis 2013 Gmäinde bis 2017 Gmäinde bis 2021 1873: Abspaltig vo Bözberg → Oberbözberg und Unterbözberg 1898: Fusion vo Rein und Rüfenach → Rüfenach 1901: Fusion vo
Chauvinismus isch e übertribeni Form vaam Patriotismus. Es gaat deby um e Uufwärtig vaam eigene Land, Volk, Spraach oder Region. Dr Begriff wird mit Nationalismus, Rassismus, und Faschismus verbunde, aber er wird mindestens so hüfig mit Spott bruucht, zum Byspil we öpper übertribene Spraachpurismus betribt. Im moderne Sprochbrüch het dr Begriff Chauvinismus e Üswittung erfahre. Mer bezeichnet sitter dr 70er Johr aü Männer, wu sich fraüefejndlig verhalte, as "Chauvis" (Chauvinischte). Das Wort isch benännt nam Soldat Nicolas Chauvin. Syni absoluti Higab a de Napoleon wird im Französische Volkstheater vaam früehe 19 Jaarhundert regelmässig verspottet, wodür är e halb-mythische Status beko het. Nationalischtische Chauvinismus ka bi Mehrheite un bi Minderheite vorkumme. D Mehrheite hän aber meischtens d Macht, dr Minderheit ihrini Sprochgsetzer usw. ufzzwinge. Mä ka en au bi allene politische Richtunge gsee, nit numme bi rächtsradikale, won er allerdings am hüfigste vorkunnt. So het dr Kemalismus, wu d Tirkei in d Moderni un zu Airopa ani gfiährt het, fascht e Johrhundert nit aerkännt, ass d Kurde e bsunderi Ethniä mit ere eigene Sproch sin un het d kurdisch Sproch in dr Effentligkeit verbotte. D Feschtstellung vum Chauvinismus isch nit alliwiil eifach, wel d Abwärtig vu Velker, Sproche, Religione, Fraüe usw.
S' John F. Kennedy Space Center (KSC) isch dr Weltruumbahnhof vu dr NASA am Cape Canaveral uf Merritt Island, Florida. Vo du us sin sit em Dezember 1968 alli bemannte Ruumflüeg vu dr USA gstartet, zuerst d'Apollo-Missione und sit 1981 d'Space Shuttles. S'55 km lang un 10 km breit Glände umfasst rund 567 km². Es lit bi dr geographische Koordinate 28° 35' 7" N, 80° 39' 3" W. Im KSC schaffe 17.000 Lüt. Demit stellt es fer d'Region e nit uerhebliche Wirtschaftsfaktor dar. Mit eme grosse Besuecherzentrum un gfüehrte Toure iber s'Glände isch s'KSC au e wesetliche Aziegigspunkt fer Touriste. Wil vili Beriiche vum Gelände nit zledscht us Sicherheitsgründe gsperrt sin, dient s'Areal au als e Hort fer vili gschützti Wilddierer. So läbe iber 5000 Alligatore uf em Glände un agäblich au dr amerikanisch Wappevogel, dr Wisschopfseeadler, dem si Nest mer uf gfüehrte Toure sogar vu wittem sähe cha (sagar mit Adler, was ime kritische Beobachter an so eim vu Pathos volle Ort eweng verdächtig vorchummt). D'Nordspitze vu dr Insel isch fer s' Merritt Island National Wildlife Refuge reserviert, wo mer au echti Manatis (Seechüeh) beobachte cha un in menke Zone Obacht gä muess, nit im e Alligator iber dr
D zuegwandti Ort sin Territorie gsii, wu mit de Alte Eidgenossenschaft durch ä System vun Verträg vobunde gsii sin. D Alt Eidgenossenschaft isch ä zimli heterogens Gebilde gsii. Usser de Tagsatzung het s kei zentrali Institutione ghet, si isch viel meh usem komplexe Gflecht vun bi- un multilaterali Bündniss un Herrschaftsvohältnis zommegsetzt gsii. Mit zuegwandti Ort sin alli eidgnössische Biet bezeichnet worre, wo kei Vollmitglidr (wiä d drüzehn alti Ort) gsii sin, ondrersyts abr ä inneri Autonomie ghet hen, also kei Untertanebiet gsii sin. D zuegwandti Ort sin gsii: D Fürschtabtei St. Galle D Stadt St. Galle D Drey Bünd (Graubünde) Wallis S Fürstbistum Basel (mit de fascht uabhängige Stadt Biel/Bienne) Neueburg Genf Milhüüse (bis 1789) Rottweil (ab Mitte vum 17. Jôhrhundart numme no e loser Bund) Au di so gnannti Schutzort, wo mit de Innerschwiizer Kanton Schutzbündniss abgschlosse hen, werre mongmôl zue de zuegwandti Orte zählt: Rapperschwil Gersau Abtei Engelberg Gschicht vun de Schwiiz.
Alli Schwiizer Bundespresidänte sit de Staatsgründig vo 1848. 1848: Jonas Furrer (1805–1861) 1849: Jonas Furrer (1805–1861) 1850: Daniel-Henri Druey (1799–1855) 1851: Josef Munzinger (1791–1855) 1852: Jonas Furrer (1805–1861) 1853: Wilhelm Matthias Naeff (1802–1881) 1854: Friedrich Frey-Herosé (1801–1873) 1855: Jonas Furrer (1805–1861) 1856: Jakob Stämpfli (1820–1879) 1857: Constant Fornerod (1819–1899) 1858: Jonas Furrer (1805–1861) 1859: Jakob Stämpfli (1820–1879) 1860: Friedrich Frey-Herosé (1801–1873) 1861: Melchior Josef Martin Knüsel (1813–1889) 1862: Jakob Stämpfli (1820–1879) 1863: Constant Fornerod (1819–1899) 1864: Jakob Dubs (1822–1879) 1865: Karl Schenk (1823–1895) 1866: Melchior Josef Martin Knüsel (1813–1889) 1867: Constant Fornerod (1819–1899) 1868: Jakob Dubs (1822–1879) 1869: Emil Welti (1825–1899) 1870: Jakob Dubs (1822–1879) 1871: Karl Schenk (1823–1895) 1872: Emil Welti (1825–1899) 1873: Paul Cérésole (1832–1905) 1874: Karl Schenk (1823–1895) 1875: Johann Jakob Scherer (1825–1878) 1876: Emil Welti (1825–1899) 1877: Joachim Heer (1825–1879) 1878: Karl Schenk (1823–1895) 1879: Bernhard Hammer (1822–1907) 1880: Emil Welti (1825–1899) 1881: Numa Droz (1844–1899) 1882: Simeon Bavier (1825–1896) 1883: Antoine Louis John Ruchonnet (1834–1893) 1884: Emil Welti (1825–1899) 1885: Karl Schenk (1823–1895) 1886: Adolf Deucher (1831–1912) 1887: Numa Droz (1844–1899) 1888 (bis zuem 27. Novembar): Wilhelm Hertenstein (1825–1888) 1888 (abm 27. Novembar stellvotretend): Bernhard Hammer (1822–1907) 1889: Bernhard Hammer (1822–1907) 1890: Antoine Louis John
D Tagsatzung isch ä Vosommlung vun Abgsandte vun de einzelni Ort (Kantön) vun de Schwizerische Eidgnosseschaft gsii. Diä het sowohl exekutiv wiä au legislativ Kompetenze ghet. D Macht isch abr sähr bschränkt gsii, wil d meischte Kompetenze bi de Kanton glege sin. D Tagsatzung het on wechselndi Ort stattgfunde, abr Bade isch wege de Bädr bsunders beliebt gsii. D wichtigscht Gschäft, wu d gonz Eidgnosseschaft betroffe het, sin usschliesslich in Bade vohandelt worre, wiä z. B. ab 1424 d Abnohm vun de Jôhresrechnung vun alleni gmeine Herrschafte, abr au Entscheidunge yber Krieg un Fride. Nochm zweyte Villmergerkrieg het d Biditig vun Bade zimli abgnumme. De mit de Durchfyhrung bufftragt Kanton het au de Vorsitz ghet un isch als Vorort bezeichnet worre. 1848 het d Tagsatzung die ärscht Schwizer Bundesvofassung gschaffe. Domit het si de modern Schwizer Bundesstaat gschaffe un sich selber, bzw. de Bundesvotrag vun 1815 uffghobe.
D International Astronomisch Union, grindet 1919, isch d Vereinigung vun de nationale astronomische Gsellschafte weltwit. Si isch ä Mitglid vum International Council of Scientific Unions (ICSU). Si isch zueschtändig fir d Nômensgebung vun Stern, Planet, Planetoid un ondre Himmelskörper un au vun Oberflächemerkmol, wu uff denne glege sin, wiä zuem Beispil Berg un Krater. Usserdem het se 1922 di gnau Grenz vun de 88 Sternbildr feschtglegt. WGPSN: Working Group for Planetary System Nomenclature www.iau.org
S hebräisch Alphabet bschtoht uss 22 Buechstabe, alles Konsonante, um Hebräisch schriibe zue kinne, un wird au mit kleinre Opassunge fir verschideni Sproche uss de jüdisch Diaspora bnutzt. Om bekonteschte isch Jiddisch, Ladino un Judeo-Arabisch. Hebräisch wird vun rächts nooch links gschribe. S hebräisch Wort fir „Alphabet“ isch אלף-בית (alef-bet), bnonnt noch de ärschte zwey Buechstabenome vum hebräische Alphabet. D moderni Schrift het sich im 3. Johrhundert vor Chrischtus uss de aramäische Schrift entwicklet. Davor hen se d alti hebräischi Schrift verwendet, wu direkt uss dr Phönizische hervorgonge isch. D Onzahl vun Buechstabe, d Reihefolg, d Nome un ihre phonetische Wärt sin praktisch identisch mit denne vum aramäische Alphabet, wiil sowohl d Hebräer als au d Aramäer iri Schrift usem phönizische Alphabet entwicklet hen. D Samaritaner schribe bis hit inra Variant vun derre Schrift, em samaritische Alphabet. Erklärige zur Dabelle: (1) nit gschriibe in Aafangs- und Ändschtellig, mänggisch überhaupt nit gschriibe (2) nit gschriibe in Ändschtellig (3) 'h' in Aafangsschtellig, suscht "ch" (4) 'i' in Ändschtellig oder bevor Konsonante (5) mänggisch überhaupt nit gschriibe Usgschbroche wärde d Buechschtabe wie s aagä isch in dr Spalte vo dr Israelische Dransliteration, wo an die änglisch Usschbrooch aglähnt isch. Aso: 'v' wird wie
Des Rias isch a Meteoritekrater, wou vor uhgfähr 14,3 - 14,5 Milliona Johr a riesngroaßr Schtoi wo uhgfähr an Kilometr groaß gwest sei eigschlage isch und drnoch isch a groaß Loch mit uhgfähr 30 km Durchmessr zruckblieba. Des Rias hoißt Rias van der Römische Provinz Raetia. Im Rias gibt an bsondra Schtoi, in Suevit. Ma got doderfu aus, dass der Suevit beim Aufschlaga va diam Meteorit vor 15 Milliona Johr entschtanda isch. Sogar die Aschtronauta, die wo als erschtes offm Mond wara, sen zerscht ins Rias ganga und haba si dean Stoi in am Schtoibruch aguckt wals ja oh nit gwisst haba, wias offm Mond aussieht. Dr Nama Suevit kommt vam lateinischa: Schwaba hoißt Suevia und do drum hot der Schtoi dian Nama Suevit kriagt. Noch dera Explosiou war des Rias a groaßer Krater und mit der Zeit hot si des Louch mit Wasser gfüllt und dia Ablagerunga haba des Louch mit Zeit gfüllt. Wia dann der Fluß Wenz (Wörniz) bei Horburg an Auslauf gfunda hot und sich do a Schneise neigfressa hot isch des Rias trucka gwora und hot ganz guati Böda hinterlassa. In Deini (Deiningen) beischpielsweis haba die Äcker a Landwirtschaftliche Vergleichszahl va 60 odr an Hektarwert va
D Judeo-Arabischi Sproche sin e Grupp vun arabische Dialekt, wu gschproche werre vun Jude in arabischsprochige Länder odr wu frieher dert gwuhnt hen. De Ussdruck bezieht sich au meh odr winiger uff s klassisch Arabisch, wu in de Hebräische Schrift gschribe wird, bsunders usm Mittelalter. Wiä au sunsch in de arabisch Welt, hen d Jude, wu Arabisch schwätze, verschideni Dialekt. S kummt druff o, wu si wuhne. Des Phänomen konn au mit Ladino (Judeo-Sponisch) un Jiddisch vergliche werre. Joshua Blau: The Emergence and Linguistic Background of Judeo-Arabic. Oxford 1965. 2. Auflage Jerusalem 1981. 3. Auflage Jerusalem 1999 Joshua Blau: Studies in Middle Arabic and its Judeo-Arabic Variety. Jerusalem 1988 Solomon Dob Fritz Goitein: A Mediterranean Society. The Jewish communities of the Arab world as portrayed in the documents of the Cairo Geniza. 6 Bd. University of California Press, Berkeley & Los Angeles 1967–1988. ISBN 0520032659 (Bd. III) Stefan C. Reif: A Jewish Archive from Old Cairo. Curzon, Richmont 2000. ISBN 0-7007-1312-3 Werner Diem und Hans-Peter Radenberg: A Dictionary of the Arabic Material of S.D.Goitein's A Mediterranean Society. Harrassowitz, Wiesbaden 1994 (dazu siehe: Joshua Blau, in: Jerusalem Studies in Arabic and Islam 19 (1995) 287–295) Alan CorréJudeo-Arabic Litratursyte vum Alan Corré
D Hebe (altgriech. Ἥβη, Hēbē) isch in de griechisch Mythologii d Göttin vun de Jugend, "d Göttin mit de Rosewange", ä Tochter vum Zeus un de Hera. Sie isch Mundschenkin vun de ondre Götter un bringt Nektar un Ambrosia. Noch 'ra Ungschicklichkeit wird si vum Ganymed abglöst. Nochdem de Held Herakles de Suizid gschtorbe un in de Olymp erhobe worre isch, hen ihm d Götter d Hebe zuer Frau gäbe. d Römer hend si mit de Iuventas gliichgsetzt. Edward Tripp: Reclams Lexikon der antiken Mythologie. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1 Reto Zingg: Hebe. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 5, Metzler, Stuttgart 1998, ISBN 3-476-01475-4, Sp. 216.
D Nyx (altgriech. Νύξ, Nýx) personifiziert in de griechische Mythologie d Nacht (Finschternis). Si wird mit schwarze Flügel dargschtellt un fahrt uff eme Wage. Noch em Homer fierchtet sich selbsch de Zeus vor de Nacht. D Nyx entschpricht de römisch Nox. Zuem Urschprung vun de Nyx gibts voschideni Yberliferunge: Wiä d Gaia un de Erebos isch au d Nyx usm Chaos entschtonde. Noch de Erzählunge vun de Orphiker isch si vun Onfong ô do gsii, isch vum Wind - em Aither - befruchtet worre, het s silberne Ei in de Schoss vun de Dunkelheit glegt, wu de Eros drus gschlüpft isch, des isch de goldgflyglet, zweygschlechtlich Gott, wu alles bewegt In dem Ei soll obe abr au ä gähnige, hohle Rum gsii si - s Chaos. Unte isch "s Ondere" gsii, un des isch d Gaia, di Gross Muetter, odr s isch unter de Okeanos gsii - noch de Meinung vun de Orphiker de ältscht vun de Götter un somit nit mitm Titan Okeanos z vowechsle - un d Tethys, ä ondri grosse Göttin un in dem Fall ebesowinig mit de Titanin Tethys z vowechsle, wu sich als ärschti mitänonder paart hen, un alli Götter un Lebewese gschaffe hen. Nochm
Dä Juni, Broochet oder Broochmonet (latiin. Iūnius) isch dä sächst Monät vom Jahr im Gregorianische Kalender. Er hät 30 Täg und beinhaltät dä Tag vode Sunnäwändi dä dä längscht Tag mit dä kürzischte Nacht vom Jahr isch. Er isch nach dä römischä Göttin Juno, dä Gattin vom Göttervater Jupiter, Göttin vode Ehe und de Beschützerin vo Rom. Dä alt dütsch Monätsnamä isch Brachet oder Brachmond, da ide Drüüfälderwirtschaft vom Mittelalter i dem Monat d' Bearbeitig vode Brache aagfange hät. I Gärtnerchreis spricht mä au vom Rosämäntig, da d' Rosäblüätä im Juni ihre Höhäpunkt erreiched. Im Römischä Kaländär isch dä Juni urschprünglich dä viärti Monät gsi und hät 29 Täg gha. Zude dütlich akustischi Untärscheidig vom Juni, wo sich nur i eim Konsonant vom Monätsnamä Juli unterscheidet, wird er umgangsschprachlich mängisch au als Juno /ˈjuːno/ oder /juˈnoː/ usgschprochä, während dä Juli sich mit dä ebäfalls mängisch umgangsschprachlich verwändeti Usschprache Julai /juˈlai/ oder /ˈjuːlai/ düütlich abgränzt. Kein andere Monät vom laufändä Kaländerjahr fangt mit äm gliiche Wuchätag wiä dä Juni aa. Aber dä Februar vom Folgäjahr fangt mit äm gliiche Wuchätag wie dä Juni vom laufändä Jahr. Fiirtig beweglichi Fiirtig
D Hemera (altgriech. Ἡμέρα, Hēmérā) isch d Personifikation vum Tag in de griechisch Mythologii. D Hemera isch d Tochter vum Erebos un de Nyx. Sie kummt jede Morge vun de Unterwelt ruff. De Brueder vun de Hemera isch de Aither. Hemera isch au ä Nôme vun de Morgenröt (luege Eos). Edward Tripp: Reclams Lexikon der antiken Mythologie. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
D Kalypso (agr. Καλυψώ, Kalypsō) isch in de griechisch Mythologie ä Nymphe gsii, wu de schiffbrüchig Odysseus gliebt un denne sibe Johr long bi sich uff de Insel Ogygia feschtghalte het. Ersch uff Owiisung vun de olympische Götter – durch de Hermes, em Götterbott, ybermittelt – het si ne freygebä. Obwohl Kalypso ihm Usterblichkeit verspreche het, wenn er bi ihre blibt, het er si verlosse, um zue de Penelope zruckzkehre. D Kalypso-Episod wird im fimfte Buech vu de Odyssee verzählt. Mit Ogygia wird unter ondrem d maltesisch Insel Gozo identifiziert, wo ma ä „Kalypso-Grotte“ zeigt. Noch ihr isch de Saturnmond Calypso un de Aschtroid Kalypso benennt worre. d Kalypso mitm Hermes de Zuegong zuem Breich vor de Kalypsogrott de Ygong vun de Grott de Ussblick om End vu derre Grott
Dä Oktoober (latiin. Octōber) isch de zääti Monät vom Jahr im Gregorianische Kalender. Er hät 31 Täg. De Oktober fangt mit em gliiche Wuchetag wie de Januar aa. Usserd i Schaltjahre. D Römer händ ihrä achti Monät vom Jahr mensis october (octo=acht) gnännt. Obwohl dä Monät nach dä Julianischen Kaländerreform 46 v. Chr. a dä zähte Stell verschobä wordä isch, isch s bi sim römischä Namä blibä. Anderi uurdütschi Namä sind d "Wiimönet", dä Namä söll bereits vom Karl äm Große im 8. Jahrhundärt iigfüehrt wordä si und wiist auf dä Beginn vo dä Wiiläsi und dä wiitärä Wiiverarbeitig hi, odär "Gilbhart", da sich i däm Härbschtmonät s Laub gäl und bun färbt. Bi dä Jeger wird de Monät au Dachsmond gnännt. Dä hütig Gregorianisch Kaländer isch 1582 vom Papscht Gregor XIII. iigfüehrt worde, isch aber erscht nach dä Französischä Revolution duregsetzt worde. Liächtblauä Mäntig (erschti Mäntig nach Michaelis ( 29.9) isch in Bayern gfiired worde, da d Handwerker wider bi Liächt in ihrene Stubä händ müse schaffe. Meischtens händ d Meischter dä Lehrlingä a dem Tag frei gä. Oktoberfäscht Am erschtä Sunntig isch uf dä Münchner Theresiäwiesä s gröschte Volksfäscht vo de Wält fertig. Zum erschten Mal isch ab
Unihockey isch e Schportart wo immer beliebter wird und vo vilne Lüt gschpilt wird. Wi ds Isokey schtammts vom Bandy ab. Zum Schpile brûcht me nume e Unihockeyschtock und natürlech e Ball. Im Verglîch zu andere Hockey-Arte geits im Unihockey weniger rûch zue und här, was uf di hertere Regle zrüggzfüere isch. Mi het keni Schutzusrüschtig, ussert natürlech dr Goalie, wo ôn e Hälm âhet und uf de Chnöi schpilt. Es git Gross- und Chlîfäld. Im Grossfäld schpilt me füf gäge füf, im Chlifäld drü gäge drü, ohni Goalie grächnet. Uf em Chliifeld wird nu i dä Schwiiz gspilt, ursprünglich wels nid gnueg grossi Halä geh hät. I dä höcherä nationalä Liigä und International wird nu Grossfeld gspilt. I de Schwiiz boomt Unihockey siit Jahre. D Schwiiz hät i de Saison 2005/06 scho 27'000 lizenzierte Spiler/inne z verzeichne. Insgesamt zellt d Schwiiz 441 Verein, wo i 1979 Mannschafte organisiert sind. Vor allem bi de Jugendliche wird Unihockey immer attraktiver. Es isch i de Schwiiz die drittbeliebtesti Sportart nach Fuessball und Volleyball. I de Schwiiz wärdet zahlreichi, nach Alterskategorie differenzierti Meisterschafte ustreit. D Organisation vo de Meisterschaft liit bim Schwiizerische Unihockey Verband, em Swiss Unihockey. Unihockey isch i dä Schwiiz di
Als Dierchreiszeiche (au Sternzeiche gnennt) bezeichnet mer 12 Abschnitt vu je 30 Grad uf dr Erdbahn um d'Sunne. Si sin dorum im Grund nit anders wie e antiquierti Bezeichnig fer die ekliptikal Längi vume Gstirn. D'Zellig vu dr Abschnitte fangt bi dem Punkt vu dr Erdbahn a, bi dem d'Erdax tangential zue dr Erdbahn stot un dr subsolar Punkt uf dr Erdchugle dr Erdäquator vu Süde nooch Norde yberschrittet (also dr Früehligsafang uf dr Nordhalbchugle), und folgt no dr Bewegigsrichtig vu dr Erde um d'Sunne. Ufgrund vu dr Ellipsebahn vu dr Erde um d'Sunne durwanderet d'Erde die einzelne Abschnitte underschidlich schnell. In Sunneferni (derzitt im Nordsummer und im Südwinter) langsamer wie in Sunnenächi (derzitt im Nordwinter und im Südsummer). Dorum sin die Abschnitt au underschidlich (zwische 29 un 32 Däg) lang. Die in dr Nächi vu dr Erdbahnebeni (Ekliptik) im Sternehimmel glägene Regione nennt mer «Dierchreis» (im grichische Fachwort "Zodiak") un die 12 Abschnitte vu dr Erdbahn um d'Sunne nennt mer au Dierchreiszeiche. Dr Abschnitt mit dr ekliptikale Längi vu 0 bis 30° heisst bispilswiis Widder. D'Dierkreiszeiche sin nooch 12 vu dr 14 Dierchreisternbilder benennt – also sälle Sternbilder, wo d'Ekliptik dedur verlauft. D'Sternbilder "Schlangeträger" (Ophiuchus) un "Wal" (Cetus) hän
Als subsolarer Punkt wird der Punkt uf eme nit-stellare Himmelskörper bezeichnet, wo die jewilig Sunne gnau 90° (also senkrecht druf, d. h. im Zenit) iber dr Oberflächi stot. Es handelet sich um e latinische Fachbegriff us dr Astronomi, wo us dr Vorsilbe sub fer under un em Adjektiv vum Wort sol fer Sunne bildet isch. Uf dr Erde pendlet dr subsolar Punkt - also dr Zenitstand vu dr Sunne - im e tropische Johr wäge dr Neigig vu dr Erdax zue dr Erdbahnebeni um 46,92° zwische 23,46° nördlicher un südlicher Breiti - also dr beide Wendekreise. Wenn dr subsolar Punkt dr Erdäquator vu Süde nooch Norde yberschrittet, spricht mer vum Früehligsafang uf dr Nordhalbchugle (resp. Herbstafang uf dr Südhalbchugle). Im umkehrte Fall sin au d'Johrszitte uf dr beide Halbchugle vertuscht. Isch dr subsolar Punkt uf sinere grösste Nordbreiti, no isch uf dr Nordhalbchugle Summerafang, uf dr Südhalbchugle degege Winterafang. Isch dr subsolar Punkt uf dr grösste Südbreiti, no fangt dementsprechend dr Südsummer bzw. Nordwinter a. sublunarer Punkt: Der Punkt uf dr Erdoberflächi, wo dr Mo senkrecht (im Zenit) stot. subplanetarer Punkt: der Punkt uffeme Planetemond, wo dr jewilig Planet senkrecht stot. Bi bundener Rotation isch dr subplanetar Punkt bi ere