rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Hetzchöuch, amtlech hochtütsch Hitzkirch, esch e politischi Gmeind im Wahlchreis Hofdere, Kanton Lozärn (Schwiiz). Aafangs 2009 hend sech Gäuflige, Hämike, Mose, Müüswange, Rätschwil ond Souz zäme met Hetzchöuch zo de neue Gmeind Hetzchöuch zämegschlosse. Hetzchöuch esch im Lozärner Seetal zwöschem Hallwilersee und em Baldeggersee. Es esch au zwösche de beide Högle Erlose ond Lendebärg im Tal iibettet. Vo dr Gmeindsflechi send 67,2 % Landwirtschaftlechi Flechi, 23,8 % Waud, 8,8 % Sidligsflechi ond 0,3 % süschtigi Flechi. Hetzchöuch hed sed de Fusion neui Nochbergmeinde öbercho. Es gränzt neu a Aesch, Autmis, Möischter, Ärmisee, Hohneri, Römerswiu und Schonge im Kanton Lozärn. Zuesätzlech gränzts au a Boiel im Freiamt, Buttu und Gäutwil im Kanton Aargau. Die ältischte Fond stammed vo 8'000–5'000 v. Chr. Onder de Chele z Hetzchöuch het me Räschte vomne römische Guetshof ond Alemannegräber usem 7./8. Johrhundert gfonde. Im Johr 1084 werd s erschte Mol es Gotteshuus erwähnt. Die erschti Erwähnig vom Ortsname fendet mer im Johr 1230. De Name Hiltis-chilche chond inre Hüürotsurkund vom Graf Hartmann em Ältere vo Kyburg vor. D Kyburger hend vo 1173 bes 1263 gherrscht. Noch ehrem Usstärbe hend d Habsburger d Herrschaft öbernoh. Im Johr 1415 hends die allerdings müesse abgää. D Gägend esch denn
Dr Hans Trapp oder Drapp isch im Elsass e bese Begleiter vum Nigelaüs oder vum Chrischtkindli gsii – je noch Ort isch diä eint oder diä ander Varianti vorkumme, wu im Elsass no alemannischi Dradition pflägt wore isch. E Spottvärsli vu dr Kinder het gheiße: "Hanstrapp, kumm erab, mit de lange Zipfelkapp ..." Dr hischtorisch Hans Trapp isch dr Hans von Trotha (vor 1467 bis 1503) gsii, är isch Ritter uf dr Burg Berwartstein gsii un Marschall vum Kurfirst vu dr Pfalz. Diä Burg, wu ner vum Kurfirscht as Lehe bikumme het, het aber im Gloschter Wisseburg ghert un do drüs isch Stritt un Griäg entstande. Bi däm soll dr von Trotha brutal vorgange sii – so gits e Gschicht, noch däre heb er dr Fluss Lauter dur e Damm stoiä lo, dur des seig e große See entstande. Drno hebe sini Lit dä Stoidamm durgstoche un d Fluete hebe s Gloschter Wisseburg iberschwämmt. Dr Henri Torlotting schribt in dr "Heimet": "Er isch e ganz gemeiner Fetze gsin, e Raubritter wie es im Büech steht; er hett d'Litt tyrannisiärt bis ans Änd vu sinnere Herrschaft, in dr Gegend vom Wasgau (Pfalz)." Wäge däne Eigeschafte het er im Elsiss un in
D Henriette Engbersen (* 1980 z Holand) isch e Schwiizer Schurnalischtin. Si isch z Romanshorn und z Salmsach im Kanton Tuurgau ufgwachse. In ihrere Jugendzyt het si sech als Leiterin vom Cevi engaschiert. Bis ane 2002 het si s Lehrerseminar z Chrüüzlinge bsuecht und dänn ane 2006 z Winterthur a dr ZHAW dr Bachelor in Kommunikazion und Schurnalismus gmacht. Drno het si bim Sanggaller Tagblatt, als Videoschurnalischtin bi Tele Oschtschwiiz und dänn als Oschtschwiiz-Korespondäntin vo SRF gschaffet. Derzue ane het si 2012 au no dr Master of Arts für visuelli Komunikazion a dr ZHdK gmacht. Für d Tuurgauer Landeschile isch si i dr Jury vom Projäkt «Prix Diakonie». Sid ane 2017 brichtet d Engbersen, als Nochfolgerin vom Urs Gredig, als Korespondäntin für s Schwiizer Färnsee us Ängland und us Irland. I dere Zyt isch d Gschicht vom Brexit es grosses politischs Thema, und so het d Engbersen ungwöönlech hüffig öppis vo de britische Insle für d Schwiiz z brichte. Dario Muffler: Von britischem Humor, Brexit und Bonzen Artikel i de Schaffuuser Nochrichte uf shn.ch vom 26. Oktober 2018 Im Gespräch mit England-Korrespondentin Henriette Engbersen Artikel im Seeblick uf romanshorn.ch vom 9. Novämber 2018 «Die vielen Anrufe waren verdächtig» Artikel uf
D Wihnächtsgschicht stoht im Neije Teschtamänt – si isch dr Bricht vu dr Geburt vum Jesus Grischtus. Diä Gschicht het e hoche Stellewärt bi dr grischtlige Konfessione – bi dr Katholike un bi de Evangelikale wird am 25. Dezämber (Wihnächte) s Fäscht vum Jesus sinere Geburt gfiirt. An däm Dag wird im Glaübe Üsdruck gä, ass dr Herrgott si Suhn as Mänsch in d Wält gschickt het, go si erlese. D Wihnächtsgschiicht wird an Wihnächte im Gottesdiänscht vorgläse; in mänke Familiä aü am Heilige Obe (24. Dezämber), unterem Grischtbaüm, bevor oder nochdäm s Grischtkind kunnt. Meischtens d Version vum Evangelischt Lukas – des isch diä aaschaülichscht. En Zämezug vo dr Wihnächtsgschichte vum Lukas un vum Matthäus wird aü gärn gspiilt – in dr Kirch oder bi andere Glägeheite. Vu mänke Grischte wird diä Gschicht aü as e Art soziali Botschaft verstande – so vum André Weckmann, wu diä Gschicht uf Elsässisch verzellt het un anstatt dr Heilige Familiä e schwarze Asylant bim Wohnungssueche ufdrätte losst. Lueg au: D Wyynäächdsgschiichd no Lukas uf Opfigerdytsch im Alemannische Wikisource. Bi dr andere Evangelischte isch d Gschicht um d Geburt vum Jesus andersch bschriibe – so sait no dr Matthäus: Bim Evangelischt Johannes isch
E Wuche isch e Zitruum vo sibe Däg. Die Iteilig got uf d Babylonier zruck, wo d Wuchedäg uf die sibe klassische Planete vu dr geozentrische Astronomi daift hän. Die Planete sin glichzittig au mit wichtige Gottheite vu dr jewilige Religion glichgsetzt worre, wo die babylonisch Wuche igfüert hän. Dr Römer hän die Sibetägwuche (vulgärlatinisch: septimania) in ihrem Riich verbreitet, un au dr Islam het si fer sich bibehalte. Später isch si au in Korea un Japan ybrnumme worre un giltet hit weltwitt. D Wuchedäg sind noch dr folgende Planete (bzw, meh oder wäniger korrespondierende Götter) daift worre: Wil die sibe Planete vum geozentrische Weltbild au glichzittig fer wichtigi heidnische Götter gstande sin, het die christlich Chilche mit underschidlichem Erfolg einigi Nämme ustuscht. So isch ussem Wodandag in Dytschland e Mittwuche worre, während er im englische dr Wednesday blibe isch und d Franzose mit em Mercredi kei Schwirigkeit gha hän, wil säller Namme au fer dr Handel stot. Im bairische nennt mer dr Zischdig drgege Erdag, vu griechisch Ares fer Mars bzw, au noch als Assoziation mit em Gote-Missionar Arius. Im Gebit vum alde Bistum Augsburg het mer säller Namme dorum dur Aftermontag (germ. after = nooch, wie z. B.
S Schengener Abchomme isch en internazionale Vertrag, wo für Weschteuropa der Vercheer zwüsche de einzelne Länder eifacher macht. Er het sin Name nach dr luxeburgische Ortschaft Schengen. Es goot drum, ass me im Normalfall keine Vercheerskontrolle a de Landesgränze me macht. Und d Polizeidienscht chönne internazional Informazione über Persone und Sache ustuusche. Das gilt für die Länder, wo Mitglider vo der Europäischen Union sind; aber Grossbritannien und Irland mache nid mit. Mit witere Verträg sind au Island, Liechteschtei, Norweege und d Schwiiz drzuecho. Alberto Achermann, Roland Bieber, Astrid Epiney, Ruth Wehner: Schengen und die Folgen. Der Abbau der Grenzkontrollen in Europa. Stämpfli, Bern / Beck, München / Manz, Wien 1995, ISBN 3-7272-9030-7 (Stämpfli) / ISBN 3-406-39637-2 (Beck) / ISBN 3-214-00220-1 (Manz). Stephan Breitenmoser, Sabine Gless, Otto Lagodny (Hrsg.): Schengen in der Praxis. Erfahrungen und Ausblicke. Dike, Zürich, St. Gallen / Manz, Wien / Nomos, Baden-Baden 2009, ISBN 978-3-03751-213-5 (Dike) / ISBN 978-3-214-09078-4 (Manz) / ISBN 978-3-8329-5021-7 (Nomos). Commons: Schengener Abchomme – Sammlig vo Multimediadateie Normdate: GND: 4270920-9 | VIAF: 243152138618110981112
Di Öiropäischi Gmeinschaft (churz EG) isch en internazionali Organisazioon z Öiropa gsi. Si isch mit em Vertrag vo Maastricht ane 1993 gründet worde. Ihri Vorgängerorganisazioon isch di Öiropäischi Wirtschaftsgmeinschaft (EWG) gsi. Zäme mit de äbefalls 1957 i de Römische Verträäg entstandene Öiropäische Atomgmeinschaft (EURATOM) het d EG di ersti und wichtigsti Süüle vo de Öiropäische Union (EU) bildet. D EG het die Organ gha: s Öiropäische Parlamänt dr Root vo dr EU di öiropäischi Kommission dr öiropäisch Grichtshof dr öiropäisch Rächnigshof D EU gits au syt em Vertrag vo Maastricht. Am 1. Dezämber 2009 isch de Vertrag vo Lissabon in Chraft trätte. Mit däm sind d EG und d EU zämegleit worde. De Vertrag het a Stell von ere EU-Verfassig di bishärige Verträg veränderet. D EG wie au die beide andere Süüle sind abglöst worde. Iri Rächtspersönlichkeit isch a d EU übereggange. Am 1. Dezämber 2009 het d EG ufghört beschtoo.
Dr Jean-Baptiste Nicolas Robert Schuman, wo am 29. Juni 1886 z Clausen uf d Wält cho und am 4. Septämber 1963 z Scy-Chazelles gstorben isch, het als französische Politiker e bedütendi Rolle gspilt i dr Afangszyt vom Zämecho vo de öiropäische Länder. Dr Schuman isch im dütschlootringische Piet ufgwachsen und het Moselfränkisch gredt. Er het z Bonn, z Münche, z Berlin und z Strassburg studiert. Ane 1947 isch er Ministerpresidänt vo Frankrych worde. Är het sis Land bi dr Gründig vo dr Montanunion gfüert. Spöter isch er dr Presidänt vom Öiropäischi Parlamänt gsi. Me luegt en für so öpis wie dr Gründervadder vo dr Öiropäischen Union aa, zäme mit em Jean Monnet. Dr Schuman het d Strossburger Konvänzion für Mönscherächt und bürgerlichi Grundfräihäite gschribe, wo ane 1955 vo 26 öiropäische Länder agnoo worden isch. Jean Seitlinger, Hans August Lücker: Robert Schuman und die Einigung Europas. Bouvier Verlag, Bonn 2000, ISBN 3-416-02891-0. Hermann-J. Benning: Robert Schuman. Leben und Vermächtnis. Neue Stadt Verlag, München 2013, ISBN 978-3-87996-997-5 Commons: Robert Schuman – Sammlig vo Multimediadateie
D Pflanze bilden ä aiges Riich innerhalb vu de Domäne vu de Eukaryote. Mit ihne befasst sich wissenschaftlich d'Disziplin vu de Botanik. Pflanze läbe – im Gegensatz zue de heterotrophe Deerer un Pilze – fast usschließlich photoautotroph: Des heißt, si stelle die organische Stoffe, wo zum Waxe un Läbe notwendig sin, mit Hilf vum Sunneliecht dur Photosynthese selber her (Phototrophi). Debi nutze si als Chohlestoffquelle usschließlich Chohlestoffdioxid (Autotrophi). Usnahme sin ainigi parasitischi Pflanze, wo ihri Nahrig vu andere Pflanze bezige un im Lauf vu de Evolution ihr Chlorophyll (Blattgrüen) verlore hänn. Historisch het sich d'Definition vum Begriff Pflanze gwandlet. So werre hüt Prokaryote, wo Photosynthese betriibe wie bispilswiis d'Cyanobakterie (Cyanobacteria, früeher au Blaualge gnennt)), nimmi zue de Pflanze zellt. Säll giltet au fer ä ganzi Raihe vu Protiste-Arte (Aizeller), bispiilswiis d'Rotalge oder d Brunalge. Au d'Pilz werre nimmi zue de Pflanze zellt, nit nume, wil mer hüt waiß, dass sie nächer mit de Deerer verwandt sin, sundern au, wil si kai Photosynthese betriibe. Si werre dorum inzwische in ihr aiges Riich gstellt. Hüt folgt mer in de Biologi fast usschließlich im phylogenetische System, wo d'Pflanze anhand vu ihrer Abstammig systematisch gruppeert. Demnooch gelte bloß d'Grüenalge (Chlorophyta) näbe de Landpflanze (Embryophyta)
Systematik (v. altgrich. συστημικός systēmatikós = gordnet) isch ä Fachgebiit vu de Biologie. In de Systematik werre d'Läbewese klassifizeert, indem si in ihrer Viilfalt beschribe un uf Grund vu defineerte Merkmole zue Gruppe zämmegfasst un sälli Gruppe (Taxa) ime hierarchische System agordnet werre. Aristoteles het die ihm bekannte Läbewese in ere Stufelaitere (Scalae Naturae) nochem Grad vu ihrer “Perfektion”, also vu primitive zue höcher entwicklete gordnet. Er het fer ainzelni Gruppe Bezaichnige igfüehrt, wo hüt noch Verwendig finde (Coleoptera, Diptera). In de Antike isch bispilswiis d'Wuxform (Crütt, Stuude, Struuch, Baum) oder Läbenswiis (Nutzdeer, Wilddeer, Wasserdeer) als Idailigskriterium benutzt worre. Carl vu Linné het de Blüeteufbau benutzt, um d'Pflanzen z'klassifizeere un het dodemit ä System verwendet, wo au hüt noch in viile Beriiche gängig isch. Er het die binär Nomenklatur in sine Werche Species Plantarum un Systema Naturae allgmain fer d'Benennig vu de Arte igfüehrt. Hauptzweck vu sällem System isch die eindütig Aornig un Zueornig vu de Arte gsi. Grundkonzept isch debi die typologisch Definition vu de Art, des haißt d'Reduzeerig vu de Merkmolsfülli uf ainigi wänigi Schlüsselmerkmol un d'Abstraheerig vu de Variationsmöglichkaite innerhalb ere Art uf ä Typus („idealistischi Morphologi“). Si Gruppeerig het fer die nidrige Taxa wie Art un
D' Leda (Jupiter XIII) isch dr chleinscht scho vorem Isatz vu dr Voyager-Sonde bekannt Mond vum Planet Jupiter. D'Leda isch am 14. September 1974 vum Astronom Charles Kowal uf photographische Platte entdeckt worre, wo drei Däg vorcher am Observatorium uf em Mount Palomar beliechtet worre sin. As offiziells Datum vu dr Entdeckig wird doher dr 11. September 1974 agä. Daift worre isch dr Mond uf d'Leda, ere Gliebte vum Zeus us dr grichische Mythologi. D'Leda umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 11.165.000 km in guet 240 Däg un 12 Stund. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,15 uf un isch mit 27,457° starch gegeniber dr Äquatorebeni vum Jupiter gneigt. Ufgrund vu ihrene Bahneigeschafte wird si dr Himalia-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Himalia, zuegordnet. D'Leda besitzt e middlere Durmesser vu numme guet 20 km. Ihri Dichti wär mit 2,6 g/cm3 relativ hoch, sofern d'Indizie zuetreffe, dass si iberwiged us silikatischem Gstei ufbaut isch. Si wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., numme 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflektiert. Ihri schinbar Helligkeit betrait 19,5m.
D' Himalia (Jupiter VI) isch dr gröscht vu dr ussere Mönd vum Planet Jupiter, aber gegeniber eme galileische Jupitermond noch immer rächt winzig. D'Himalia isch am 3. Dezember 1904 vum Astronom Charles Dillon Perrine am Lick Observatorium (San Jose, Kalifornie) entdeckt worre. Daift worre isch dr Mond uf dr Namme vu dr Nymphe Himalia, ere Gliebte vum Zeus us dr grichische Mythologi. Dr offiziell Namme isch erscht 1975 vergä worre, vorcher isch d'Himalia as Jupitermond VI bezeichnet worre. D'Himalia umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 11.461.000 km in 250 Däg, 13 Stund un 35 Minute. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,1623 uf un isch mit 27,496° starch gegeniber dr Äquatorebeni vum Jupiter gneigt. D'Himalia isch d'Nammensgäberi un zuegliich s'gröscht Mitglid vu ere Gruppe vu Mönd, wo sich uf ähnliche Bahne um dr Jupiter bewege. Zue dr Himalia-Gruppe ghöre d'Mönd Leda, Himalia, Lysithea, Elara un S/2000 J 11. D'Himalia besitzt e middlere Durmesser vu 170 km. Ihri Dichte isch mit 2,6 g/cm3 relativ hoch, sofern d'Hiwiis stimme, dass si iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Si wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., numme 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflekteert. In 7 Stund
D' Elara (Jupiter VII) isch ene vu dr ussere Mönd vum Planet Jupiter. D'Elara isch am 2. Jänner 1905 vum Astronom Charles Dillon Perrine am Lick Observatorium (San Jose, Kalifornie) entdeckt worre. Daift worre isch sälle Mond uf de Namme vu dr Elara, ere Gliebte vum Zeus us dr grichische Mythologi. Ihr offizielle Namme het d'Elara anno 1975 erhalde, vorher isch si as Jupiter VII bezeichnet worre. D'Elara umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 11.741.000 km in 259 Däg, 15 Stund un 22 Minüte. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,2174 uf un isch mit 26,627° starch gegeniber dr Äquatorebeni vum Jupiter gnaigt. Ufgrund vu ihrene Bahneigeschafte wird si in dr Himalia-Gruppe, benennt nochem Jupitermond Himalia, zuegordnet. D'Elara het e middlere Durchmesser vu 86 km. Ihr Dichti isch mit 2,6 g/cm3 relativ hoch, sofern d'Indizie stimme, dass si iberwigend us silikatischem Gstei ufbaut isch. Si wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., numme 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihre schinbari Helligkeit betrait 16,3m. In guet 12 Stunde drillt si sich um die eige Ax. Harvard College Observatory Bulletin, 178 (1905) 1 Publications of the Astronomical Society of the Pacific, 17 (1905) 62
D' Lysithea (Jupiter X) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter. D'Lysithea isch am 6. Juli 1938 vum Astronom Seth Barnes Nicholson am Mount Wilson Observatorium entdeckt worre. Daift worre isch sälle Mond erscht anno 1975 uf dr Namme Lysithea, noch ere Geliebte vum Zeus us dr grichische Mythologi. Vorcher het mer d'Lysithea as Jupiter X bezeichnet. D'Lysithea umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 11.717.000 km in 250 Däg, 4 Stund un 48 Minüte. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,1124 uf un isch mit 28,302° starch gegeniber dr Äquatorebeni vum Jupiter gneigt. Ufgrund vu ihrene Bahneigeschafte wird si in dr Himalia-Gruppe, benennt noochem Jupitermond Himalia, zuegordnet. D'Lysithea besitzt e middlere Durchmesser vu 36 km. Ihri Dichti isch mit 2,6 g/cm3 relativ hoch, sofern d'Indizie stimme, dass si iberwigend us silikatischem Gstei ufbaut isch. Si wiist e sehr dunkli Oberflächo mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., numme 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbar Helligkeit betrait 18,3m. Seth B. Nicholson, "Two new satellites of Jupiter", PASP 50 (1938) 292 – 293
S/2000 J 11 isch ene vu dr chleinschte Mönd vum Planet Jupiter. S/2000 J 11 isch am 5. Dezember 2000 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández un Eugene A. Magnier entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bi de Jupitermonde sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2000 J 11 bezaichnet. S/2000 J 11 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 12.555.000 km in 286 Däg, 22 Stunde un 48 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2484 uf un isch 28,273° gegeniber de Äquatorebeni vum Jupiter gnaigt. Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2000 J 11 de Himalia-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Himalia, zuegordnet. S/2000 J11 besitzt ä Durchmesser vu etwa 4 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Si schinbari Helligkait betrait 22,4m.
S/2003 J 12 isch ein vu de chlainschte Mönd vum Planet Jupiter. S/2003 J 12 isch am 8. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández un Eugene A. Magnier entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bi de Jupitermonde sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2003 J 12 bezaichnet. S/2003 J 12 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 17.582.000 km in 489 Däg un 12 Stund. D'Bahn wiist ä sehr großi Exzentrizität vu 0,5095 uf. Mit ere Naigig vu 151,140° isch d' Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgegegsetzt zue im Jupiter sinere Rotationsrichtig um de Planet. S/2003 J 12 isch de innerst vu de ussere irreguläre Jupitermond. Er ghört kainere vu de Gruppe vu Monde a, wo de Planet uf ähnliche Bahne umchraise. S/2003 J12 bsitzt ä Durchmesser vu etwa grad emol 1 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h.,
S/2003 J 3 isch ain vu de chlainere Mond vum Planet Jupiter. S/2003 J 3 isch am 5. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, Yanga R. Fernández un Henry H. Hsieh entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bi de Jupitermond sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2003 J 3 bezaichnet. S/2003 J 3 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 20.221.000 km in 583 Däg, 21 Stund un 7 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,1970 uf. Mit ere Naigig vu 147,550° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2003 J 3 de Ananke-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Ananke, zuegordnet. S/2000 J 3 bsitzt ä Durchmesser vu etwa 2 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Si schinbari Helligkait betrait
S/2003 J 18 isch ain vu de ussere Zwergmonde vum Planet Jupiter. S/2003 J 18 isch am 6. Februar 2003 von den Astronomen Brett Gladman, John J. Kavelaars, Jean-Marc Petit, Lynne Allen, Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bi de Jupitermond sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2003 J 18 bezaichnet. S/2003 J 18 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 20.514.000 km in 596 Däg, 14 Stund un 10 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,0221 uf. Mit ere Naigig vu 146,104° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planete. Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2003 J 18 de Ananke-Gruppe, bnennt noochem Jupitermond Ananke, zuegordnet. S/2000 J 18 bsitzt ä Durchmesser vu etwa 2 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert.
D' Euporie (Jupiter XXXIV) isch ein vu de chleinschte bekannte ussere Mönd vum Planet Jupiter. Euporie isch am 11. Dezember 2001 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre und het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2001 J 10 erhalde. Daift worre isch der Mond uf Euporie, aini vu de Hore us de grichische Mythologi. Euporie umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 19.304.000 km in 550 Däg, 17 Stund un 46 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,1432 uf. Mit ere Naigig vu 145,767° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. Ufgrund vu ihrene Bahnaigeschafte wird Euporie de Ananke-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Ananke, zuegordnet. Si isch de innerste Verträtter vu sällere Gruppe. Euporie het ä middlere Durmesser vu etwa 2 km. Ihri Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gmuetmaßt, sofern si ierwiigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Euporie wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinar Helligkait betrait im Middel 23,1m.
D' Carpo isch ein vu de chleinschte Mond vum Planet Jupiter. S/2003 J 20 isch am 9. Februar 2003 vu de Astronomen Scott S. Sheppard, Brett Gladman, John J. Kavelaars, Jean-Marc Petit, Lynne Allen, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre. Der Mond het am 30. März 2005 de offizielle Namme Carpo (nooch de Hore Karpo) vu de Internationale Astronomische Union (IAU) erhalde. D'Carpo umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 16.989.000 km in 456 Däg, 2 Stund un 24 Minute. D'Bahn wiist ä großi Exzentrizität vu 0,4297 uf un Carpo isch de usserst prograd (rächtläufig) Jupitermond, d. h. de usserst Jupitermond wo Jupiter in de gliche Richtig umlauft wie säller sich um si aigeni Ax drillt. Wie d'Themisto schint Carpo kainere vu de übliche Gruppe vu de Jupitermonde az'ghöre, wo ähnlichi Bahnaigeschafte ufwiise. Ihri Inklination (Bahnnaigig) entspricht im Grenzwert vum Kozai-Effekt, bnennt nooch Yoshihide Kozai wo säll Phänomen 1962 entdeckt het. Säller Effekt bewirkt ä periodische Wexel zwische de Exzentrizität un de Inklination. Isch d'Inklination groß gnueg, cha d'Exzentrizität wiiderum so groß werre, dass der Himmelskörper uf sinere Periapsis (engster Abstand vu Jupiter) in d'Nächi vu de große galileischen Mond (Io, Europa, Ganymed un Kallisto) glangt. Säll chönnte