rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Chile Saatle isch en refermierti Chile vo dr Stadt Züri. Es isch eini vo de jüngschte Chile i dr Stadt. Si isch i de 1960er Joore pout worde. Wo nach em Zwäite Wältchrieg alli Kwartier am Rand vo dr Stadt Züri starch gwachse sind, isch au dr Chreis 12, wo us em ehemolige Dorf Schwamedinge usegwachsen isch, immer wie grösser worde. Zu der alte Schwamedinger Niklaus-Chile ane isch 1955 d Stefanschile vo Hirzebach pout worde, und es baar Joor spööter het di refermiert Chilegmäind Schwamedinge im Gebiet Saatle scho wider e nöji Chile lo ufstelle. Ane 1964 het me se chänne yweije. Als Architäkt isch dr Claude Paillard zum Zuug cho, wo z Züri au dr Aabou vom Ooperehuus plaanet het. S Pouwärch z Saatle isch us Beton, Staaltreeger und Bachschtei und isch deils mit Blääch verchleidet. Es het e bsunders ydrüklechi Gstalt, wo us Muure, Würfle, Flachtecher und Kwaderforme zsämegsezt und id Höchi gstaflet isch. Es isch eini vo de bidüütende Zürcher Chilene vo dr modärne Architektuur. Für iry exprässyvi Form het si ane 1965 d «Uuszächnig für guets Boue» vo dr Stadt Züri überchoo. Commons: d Chile Saatle – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Chilegmeind 47.410268.56409Koordinate:
Das isch d Lischte vo de Chile i dr Stadt Züri. Alti Chilen Albisriede Neui Chilen Albisriede Alti Chilen Altstette, Züri-Altstette Neui Chilen Altstette, Züri-Altstette Andreas-Chile, Siilfäld Refermierti Chile Balgrischt, Züri-Balgrischt Büelchile, Wiedike Bullingerchile, Züri-Hard Chilen Ängi Alti Chile Fluentere Neui Chile Fluentere Fraumöischter, Altstadt, Möischterhoof Refermierti Chile Friesebärg Chile Glaubte, Züri-Affoltere Groossmöischter, Altstadt, Groossmöischterplatz Groossmöischterkapälle, Altstadt, Zwingliplatz Chilegmäindhuus Grüenau, Züri-Altstette Chile Höngg Johannes-Chile, Induschtriikwartier Chrüüzchile, Hottinge Refermierti Chile Läibach Chile Lätte Markus-Chile, Seebach Matthäus-Chile, Understraass Neumünschter, Riesbach/Hirslande Chilen Oberstraass Chilen Oerlike Paulus-Chile, Understraass Predigerchile, Altstadt Chile Saatle, Schwamedinge Chile Schwamedinge Alti Chile Seebach Sankt Jakob, Ussersiil Sankt Peeter, Altstadt, St.-Peeter-Hoofstatt Stefans-Chile, Schwamedinge-Hiirzebach Chile Suuteracher, Altstette Thomas-Chile im Guet, Wiedike Chilen Underdorf, Züri-Affoltere Refermierti Chile Understraass Wasserchile, Altstadt, Limetggèè/Münschterbrugg Bäthuus Wiedike Refermierti Chile Wipkinge Alti Chile Witike Neui Chile Witike Alti Chile Wolishofe Neui Chile Wolishofe, Uf dr Egg Zwinglihuus Züri, Wiedike Allerhäilige, Züri-Neuaffoltere Brueder Chlaus, Understraass Chile Don Bosco, Ussersiil Dreikönig, Ängi Erlööserchile, Riesbach Chile Guethirt, Wipkinge Chile Häilig Gäischt, Höngg Härz Jesu, Oerlike Härz Jesu, Wiedike Chile Häilig Chrüüz, Züri-Altstette Liebfrauechile Maria Chröönig, Witike Maria Lourdes, Seebach Maria-Hilf, Läibach Sainte Famille, Hottinge Sankt Anton, Hottinge Chile Felix und Regula, Züri-Hard Franziskus-Chile, Wolishofe Gallus-Chile, Schwamedinge Sankt Josef, Induschtriikwartier Chile
Dr Johnny Hallyday (mìt em rìchtiga Nàmma Jean-Philippe Smet; * 15. Juni 1943 z Pàris; † 5. Dezamber 2017 z Marnes-la-Coquette ìsch a franzeescher Sanger, Liadermàcher und Schàuispìeler gsìì. Ar ìsch mìt 18 Johr àlt beriahmt worra un hàt si gànza Lawa làng Erfolg ghàà. Sina Rock 'n' Roll Liader, uf Frànzeesch gsunga, han hàuiptsachlig s frànzeescha Publikum troffa. Ar ìsch ìn da 1960. Johra àls „Idole des jeunes“ bezeichnet gsìì, àwer dur sina lànga Kàrriar hàt'r dernoh Fans vu àlla Generàtiona bikumma. Ar hàt d frànzeescha Müsik stàrk beiflusst. Dr Johnny Hallyday ìsch dr Suhn vum belgischa Schàuispìeler, Sanger un Tànzer Léon Smet (1908-1989), un vu dr Huguette Clerc (1920-2007). Wo-n-'r uf d Walt kumma ìsch, hàt'r dr Nàmma vu sinera Müeter trajt. Si Vàter hàt na ànna 1944 verloo (wo s Kìnd 8 Moner àlt gsìì ìsch), àwer ar hàt ìhm trotzam speeter si Nàmma gaa. Dr Jean-Philippe Smet hàt ìn sinera Kìndheit ìn dr Umgawung vu Kìnschtler verbrocht. Sina Tànta, d Hélène Mar, un ìhra Tächter Desta et Menen, han na ufzoga. Dia zwei Tächter han mìt em Lee Halliday a Tànztrio bìlda: „Les Halliday“. Wo-n-'r sina Kàrriar ààgfànga hàt, hàt dr Jean-Philippe Smet dr Kìnschtlernàmma Johnny
D Zäntraalbiblioteek Züri isch e groossi Biblioteek i de Stadt Züri. Si isch glychzytig di öffentlich und di wüsseschaftlich Biblioteek vo de Stadt Züri, em Kantoon Züri und vo de Uni Züri. Daa defür tuet si Informazioone für d Benutzer us de Regioon und drüber use und speziell au für d Lehr und d Forschig vo de Uni lifere. D «ZB» samlet ali Informazioonsträäger, wo z Züri und im Kantoon useggèè wèèrded und au ali, wo s drin um d Stadt und de Kantoon gaat, und überhaupt ales, wo vo Zürcher und Zürcherine publiziert wird. Me säit dène Sache, wo Züri zum Theema händ, allgemäin «Turicensia» (das chunt vom alte latynische Name Turicum für Züri). D Biblioteek isch am Zääringerplatz i de Altstadt vo Züri. D Zäntraalbiblioteek Züri isch ane 1914 ggründet woorde, wo d Stadt und de Kantoon iri bäide früenere Biblioteeke zsämegläit händ. Z Züri häts scho sid em Middelalter e Biblioteek ggèè. Das isch die vom Choorherestift am Groossmöischter gsi. I de Afangszyt vo de Refermazioon isch en Täil vo de alte Büecher vode Yferer kabut gmacht woorde. Us alte Chile im Züripiet sind dän wider anderi Büecher zsämegsamlet und id Stiftsbiblioteek praacht woorde, und spööter sind
De Johann Martin Usteri (* 14. Februar 1763 z Züri; † 29. Juli 1827 z Rapperswil) isch en Schwiizer Mundartschriftsteller, Mooler und Zäichner gsi. De Usteri isch de Soon gsi vom Hans Martin Usteri (* 1738). Er hät sich für d Weerch vo bikanti Chünschtler vo Züri intressiert und hät sech den sälber zum Chünschtler lo uusbilde. Ane 1786 hät er d Johanna Catharina Stockar ghüraate. Er isch bi de Zürcher Zouft zur Waag gsi. De Johann Martin Usteri hät as eine vo de eerschte i de Zürcher Mundart tichtet und gschribe. Ofebaar hät er das gmacht, wil er em Johann Peter Hebel syni Alemannische Gedicht gchänt hät. Em Usteri syni Weerch händ spööter en Yflus gha uf anderi Mundartdichter, de Jonas Breitenstein, de August Corrodi und au de Meinrad Lienert. Au uf Hochtüütsch hät de Usteri tichtet. Syn Tegscht Freut euch des Lebens isch bis hüt es bikants Volchslied. De Naachlass vom Usteri isch ide Zäntraalbiblioteek Züri. De Herr Heiri (Städtische Idylle in Zürcher-Mundart) De Vikari (Ländliche Idylle in Zürcher-Mundart) Lieder in Schweizer-Mundart Zwölf Kinderlieder Berglied Sennelied De verliebt Rechemeister Was i gern möcht De Pfarrer und s’Breneli ’s Gredelis Gheimnuß ’s Spinnermaidlis Chlag ’s Arm Elfeli uf de
D Pröbst oder Pfleeger z Chlingnau sin d Läiter vo dr Probstei vo Chlingnau gsi, wo em Chloschter Sankt Bläsi im Schwarzwald ghört het. Als Probst het dr Apt jewyls e Mönch us em Konvänt oder au e Ma vom Land usglääse, wo imschtand gsi isch, zu de grosse Güeter vom Chloschter i dr Schwiiz z luege und d Huushaltig vo dr Probstei z füere. Vom Joor 1239 bis zum Ändi vo Sankt Bläsi im 1806i händ d Pröbst mid irne Ghülfe z Chlingnau gwoont. D Probstei vo Chlingnau isch eso im alte Europa en intressante Poschte für vil Lüüt usem Gebiet am Hochrhy gsi. D Probstei isch ganz am Aafang es steinigs Huus mit ere Schüür i dr nöie Stadt gsi. Im 18. Joorhundert het Sankt Bläsi s grosse Schloss vo synere Probstei usserhalb vo de Stadtmuure oben a dr Aare bout. Heinrich, als Probst zerscht no z Döttige, nochär i dr nöi gründete Stadt Chlingnau, vo 1239 bis 1258 Berchtold, vo 1284 bis 1290 Burchard, vo 1299 bis 1302 Walther Berchtold, vo 1316 bis 1317 Ulrich, vo 1318 bis 1321 Heinrich vo Heewe, 1322 Conrad vo Rosswange, vo 1324 bis 1325 Johann Künring, vo 1327 bis 1335 Hermann
Dr Hesso vo Rynech (* 1234 vermuetli z Burg; † öppe 1280) isch e Ridder und e Minnesänger usem Aargöi gsi. Vo sym Läbe weis me nid vil. Im Codex Manesse sind zwöi vo syni Lieder ufgschribe. Es heisst i däm Buech, er sig en vornääme Adlige gsi und är wird als eine zeigt, wo de Bätler i dr Noot hilft. Vo ane 1265 bis 1276 isch dr Hesso im Stift vo Schöönewerd Probst gsi. Klagelîche nôt klage ich von der minne, daz si mir gebôt daz ich mîne sinne dar bewante dâ man mich verderben wil. hey minnen spil, durch dich lîde ich sendes kumbers alze vil. Wengel rôsenvar, wol gestellet kinne, ougen lûter klâr, minneclîchiu tinne hât si, diu mir krenket leben und lîp. hey sælic wîp, dur dîn besten tugende mir mîn leit vertrîp. Süeze trœsterîn, trœste mîne sinne dur die minne dîn. in der minne ich brinne, von der minne fiure lîde ich sende nôt. hey mündel rôt, wilt du mich niht trœsten, sich, sô bin ich tôt. Schumann: Rinach, Hesso. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 28, Duncker & Humblot, Leipzig 1889, S. 620–625. Michael Bärmann: Hesso von Reinach (Rinach). In: Historisches Lexikon vo dr
D Badisch Zittig isch 1946 z Friiburg im Briisgau gründet worde. Die Regionalzittig isch siterher in Familiebsitz. Anno 1950 isch d Freiburger Zeitung in d Badisch integriert worde - die isch scho im 19. Johrhundert gründet worde un het 1943 müeße stillglegt werde. D Badischi erschiint hüt (2005) mit 21 Regionalusgabe un erreicht iber 400.000 Läser (Uflag 153.000). Die Usgabe hän de überregionali Teil gmeinsam - er het d Theme Politik, Wirtschaft, Aus Land und Region, Sport un anderi. De Lokalteil isch natürlich überall bsonders, de gröschti het Friiburg, er nännt sich Freiburger Zeitung. Si erschint in dr „Badischer Verlag GmbH & Co. KG“, wu rund 490 Mitarbeiter het. Muetergsellschaft vu dem Verlag isch d BZ.medien GmbH & Co. KG, wu selber e Dochter vu dr Poppen & Ortmann Druckerei und Verlag KG isch. Ihre Verbreitig isch im Süde un Weschte vom Rhii begränzt, im Oschte un Norde goht si bis zum e Umkreis vo Waldshuet, Bonndorf, Donaueschinge, Furtwange, Waldkirch un Offeburg. In däne Randgebiit het si Konkurränz vo andere Regionalzittige. Des sin vo Süd noch Nord s Oberbadischi Volchsblatt, de Südkurrier, de Schwarzwälder Bott, d Lohrer Zittig, s Offeburger Tagblatt un chliineri anderi. Im Großraum Friiburg (Friiburg, Mülle, Briisach,
De Zürigau oder elter s Zürigöi isch im Middelalter e Naame vo de Landschaft gsi, wo vo de Innerschwiiz im Süüde und de Linthebeni im Südoschte über Züri bis zum Rhy gaat. Das isch ursprünglig e Deil gsi vom alte Gebiet vom Herzogtum Alamannia. S erschte Mol chunt de Naame inere Kwäle us de 740er Jaare vo. Me hät de Naame dän Zurihgauuia gschribe. Im früene nüünte Jaarhundert hät me s Züripiet, wo bis dän no ganz zum alte Tuurgau ghöört hät, us dem useglööst und als eigeständige Gau aagluegt. Er isch dän zwüschet em Tuurgi und em Aargau ine glääge. D Gau sind sid em Früemiddelalter die einzelne Regioone im karolingische und dän im tüütsche Königrych gsi, wo vo de Gaugraafe verwaltet worde sind. Für de Zürigau sind öppe d Nääme vo de Graafe Pebo im achte Jaarhundert und vom Ruadker im nüünte Jaarhundert bikant. Spööter sind d Graafe zytewys us de adlige Familie vo de Eberhardinger cho, dän sind d Näleburger und d Burchardinger Zürigraafe gsi und vom elte is zwölfte Jaarhundert d Länzbrger. Wän d Graafe i de Stadt gsi sind, händs di grossi Pfalz uf em Hügel a de Limet pruucht zum drin z woone und
D' Liechtgschwindigkeit isch d'Usbreitigsgschwindigkeit vum Liecht un vu andere elektromagnetische Welle. Si het im Vakuum dr definiert Wert vu 299.792.458 m/s, also chnapp 300.000 km/s oder eweng meh wie e Milliarde km/h (1.079.252.849 km/h) un trait als physikalischs Symbol dr Buechstab c (lat. celeritas zue alem. Schnelligkeit). Die viilfach bestätigt Konstanz vu dr Vakuumliechtgschwindigkeit isch eins vu dr grundlegende physikalische Prinzipie, wo au die aktuell Definition vum Meter druf berueht. Dr dänisch Astronom Ole Rømer het scho 1676 bi Beobachtige vu dr Jupitermönd entdeckt, dass dr zittlich Abstand zwische dr Verfinsterige agwaxe isch, wenn sich d'Erde vum Jupiter entfernt het un chleiner worre, wenn si sich agnächeret het. Des het dr Rømer aber numme als Beleg fer d'Endlichkeit vu dr Liechtgschwindigkeit gnu un nit - wie oft behauptet - au fer e Bestimmig vu sällere Gschwindigkeit. Säll het 1678 mit Hilf vu im Rømer sinene Date dr niderländisch Astronom Christiaan Huygens gmacht un zue 214.000–300.000 km/s bestimmt (berechnet mit ere 1400 bzw. 1000 s verfrüehte Verfinsterig vum Mond Io. Dr James Bradley het 1728 e anderi astronomischi Methode gnu, indem er die schinbar Abwichig vum e Fixsternort am Himmel vum reale Ort bestimmt het, wo dur d'Bewegig vu dr Erde
D Mundartdääg Bad Bellinge finde syter anne 2010 all Johr z Bellige am e Wuchenänd im Friejohr statt. Grindet wore sin d Mundartdäg vu dr Ulrike Ebinger-Zöld (1949-2016). Si het all Johr bekannti Mundartchinschtler us dr Region uf Bellige yyglade, vu Siddytschland, us em Elsass un us dr Schwyz. Wu d Ebinger-Zöld chrank woren isch, sin d Mundartdäg 2016 vu dr Gmai abgsait wore. Noch em Dod vu dr Ebinger-Zöld im Juli 2016 isch s nit sicher gsii, eb des Mundartwuchenänd nomol stattfindet. Im Mai 2017 het d Gmai aber wider e Wuchenänd unter em Titel „Mundarttage“ veraastaltet. Ufdrätte sin im Lauf vu dr Johr unter anderem d Liliane Bertolini, s Duo Karl David un Martin Lutz, d Ulrike Derndinger un dr Heinz Siebold, dr Uli Führe, Goschehobel, d Colette Greder, d Carola Horstmann, dr Markus Manfred Jung, dr Claude Mesmer, dr Max Mundwiler, dr Stefan Pflaum, dr Martin Schley un dr Ruedi Stuber, aber au jungi Musiker, Schuelklasse, Chinderschuele, Drachtegruppe un Musikschuele. Derzue git s Vordreg, e Gottesdienscht un e Chunschtuusstellig. Wäg dr Koronavirus-Pandemy het s zwische 2020 un 2022 kaini Mundartdäg gee. Im Johr 2023 het mer derno wider e MundArtTag gmacht. 2010: 18. bis 20. Juni: 1.
Vorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-FLÄCHEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-SEEBREITEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-UMFANGVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-MAX-TIEFEVorlage:Infobox See/Wartung/SEELAENGE f Dè Fèldsee (au Fèldbärgsee) isch èn See z Südbaddè am Fuèß vom Fèldbärg un Seebuck südöschtlich vo Fryburg. Dè Fèldsee ghört zum Nadurpark Südschwarzwald. Dè Fèldsee isch 97.500 m², also 9,75 ha groß un bis zuè 32 m dǜèf. Er lyt uff èrè Höchi vo 1.100 m, isch fascht chraisrund un hèt èn Durchmesser zwǜschè 350 un 370 Meter. Der Fèldsee isch èn Karsee, wo durch Gletscher i dè letschtè Eiszit entschtandè isch. Dè gröschte Karsee im Schwarzwald isch uff drei Sitè vo gächè Flüè ychesslèt, wo bis zuè 300 m hoch sin. D Höèlaag, wo nõch Nordoschtè offè isch, begünschtigt größeri Schneehüüfè, d Flüè im Weschtè un Südè machèd dè Chessel zuè nèm Schattèloch, wo sich dè Schnee lang haaltè cha. Asè hèt sich è lèènschtuèlartigi Gländeform mit dè steilè Ruggwand, dèm flachè Boddè un èm vorglagertè Moränèwall entwicklèt. Dè See hèt sich nõch èm Abschmèlzè vom Iis obberhalb vo dè uffbygètè Schuttwäll bildèt. Us èm Fèldsee entschpringt dè einzigè Abfluss vom Fèldsee, dè Seebach. Gschpisè wörd dè See vo Quällbächle, wo am Seebuck un im Grüble zwǜschè Fèldbärg un Seebuck entschpringèd un übber dè Fèldseewasserfall übber 300 m d Karwand abbèkeièt
Dr Stefan Sonderegger (* 28. Juni 1927 z Herisau; haimetberächtigt z Hääde; † 7. Dezämber 2017) isch e Schwyzer Sprochwisseschafter un Nameforscher gsii. Är isch ordelige Brofässer fir germanischi Filology an dr Universitet Züri gsii. Dr Stefan Sonderegger isch e Suhn vum Albin Sonderegger, eme Stickereifabrikant, un dr Frieda geb. Weiss gsii. Är isch uf d Kantonsschuel St. Galle gange un het derno germanischi Filology an dr Universitete Züri un Uppsala studiert. Anne 1955 het er in dr Fächer Gschicht vu dr dytsche Sproch un Literatur, Verglychendi Gschicht vu dr germanische Sproche un Historischi Hilfswisseschafte (Paleografy un Diplomatik) mit ere Dissertation iber Die Orts- und Flurnamen des Landes Appenzell promoviert. 1961 isch er zum usserorderlige, 1964 zum ordelige Brofässer fir germanischi Filology beruefe wore. Anne het er e Gaschtbrofässur an dr University of Michigan z Ann Arbor (USA) iberchuu. Bis zue syre Emeritierig anne 1994 het er an dr Universitet Züri glehrt. Vu 1980 bis 1982 isch er Dekan vu dr Filosofische Fakultet I gsii un vu 1973 bis 1984 Forschigsrot vum Schwyzerische Nationalfonds zur Ferderig vu dr wisseschaftlige Forschig. D Hauptbiet vu syre Forschig sin dytschi Sprochgschicht, vor allem s Althochdytsch z St. Galle, un d Namekund gsii, derzue
D Freiheere vo Klinge sind es Adelsgschlächt vom Middelalter usem Tuurgau. D Burg Alteklinge bi Wigoltinge isch dr Stammsitz vo dr Familie, wo dezue ane au d Burg Hoheklinge und vo 1239 a d Burg i dr Stadt Chlingnau gha het. dr Walther vo Klinge im Codex Manesse s Schloss Alteklinge Fides vo Klinge († 1358), Äptissi vom Fraumöischterchloster z Züri Ulrich vo Klinge, Gründer vo dr Stadt Chlingnau Walther vo Klinge († 1286), Minnesänger Walther von Klingen und Kloster Klingental zu Wehr. Jan Thorbecke Verlag, 2010, ISBN 978-3-7995-0850-6. J. A. Pupikofer: Geschichte der Freiherren zu Alten-Klingen, Klingnau und Hohenklingen. In: Thurgauische Beiträge zur Vaterländischen Geschichte. Band 10. Commons: Klingen (Adelsgeschlecht) – Sammlig vo Multimediadateie Martin Leonhard: Klingen, von. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Dr Ulrich II. vo Klinge isch um 1180 im Thurgau uf dr Stammburg vo synere Familie, der Alteburg, geboore und vor em 21. Oktober 1248 gstorbe. Eer isch dr Soon gsi vom Ulrich I. us em Gschlächt vo de Freiheere vo Klinge. Öppe 1206 het er d Ita vo Tägerfälde, wo um 1184 z Tägerfälde gebooren und am 15. Juni 1255 gstorben isch, ghürootet. Si isch d Tochter gsi vom Walther III. vo Tägerfälde im Surbdaal. Vo sim Schwigervadder het dr Ulrich vil Land im Gebiet a dr undere Aare gerpt. Am 26. Dezämber 1239 het eer mid em Chloschter Sankt Bläsi im Schwarzwald es Stuck Land an dr Aare tuuschet, und ufem Hügel, woner so überchoo het, isch den uf sin Befääl d Stadt Chlingnau bout woorde. Dr Ulrich und d Ita hend sibe Chind gha: dr Walther III. vo Klinge (* vor 1240, † 1. Meerze 1286), Minnesänger, wo d Sophie vo Frohburg, d Tochder vom Hermann III. vo Frohburg und vo der Heilwig vo Habsburg, ghürootet het dr Ulrich vo Klinge d Willibirg vo Klinge d Bertha vo Klinge d Ita vo Klinge NN NN Me kännt es Bild vom Ulrich vo Klinge, wil im Chlooschter Klingedaal
D Brugga isch èn guèt 18 Kilometer langè linkè Näbbèfluss vo dè Dreisam im Südschwarzwald öschtlich vo Fryburg (Baddè-Württèbärg, Dütschland). Dè Nammè Brugga füürt dè Bach ab èm Zämmèfluss vom St. Willelmer Dalbach mit èm chlynèrè Buselbach. D Brugga volauft in eim vo dè dǜèfschtè Däler i dè dütschè Mittelgebirge un wörd sèllèwäg hǜdrologisch intensyv erforscht. Dè St. Willelmer Dalbach flǜèßt durch è dǜèfes Wannèdal mit beidsitig steilè Haaldè. S Dal isch nordweschtlich uusgrichtet un lyt fascht gnau uff dè Vobindungslinniè vo dè Gipfel vom Schauinsland (1284 m) un èm Fèldbärg (1493 m). Dè Bach entschpringt in èrè Höchi vo 1305 Meter in èrè karartigè hochè Muldè nordweschtlich vom Fèldbärg un keit, nõchdèm èn alpinè Wäg quer durrè gòt, übber 200 Meter gäch i s Loch Napf abbè. Im Napf gòt s St. Willelmer Dal los. Dè Wald a beidè Steilhäng isch als Bannwald gschützt. Nõch dè Ymündung vom Wittèbach, wo us ènèm Hängèdal vo links hèr chunnt, wittèt sich dè Dalboddè uff un taugt als Weidegrund odder für s Grüèfutter für d Vycher. Breit wörd s Dal a sèllèrè Stell, well s Dal durch Gletscher i dè letschtè Eiszitè vobreitert worrè isch. Dört fangt sèllèwäg dè obbere besidelte Abschnitt
S Chraftwärch Chlingnau isch es Wasserchraftwärch a dr Aare. Ane 1929 isch d Aarewerke AG ggründet worde, wo dr Sitz z Brugg gha het. Die Firma het am 2. Novämber 1929 d Konzessioon übercho zum an dr Aare underhalb vo dr Stadt Chlingnau vis-à-vis vo Gippige es Chraftwärch z boue. Das Wärch isch vo 1931 bis 1935 entstande. Me het d Aare uf e Lengi vo öppe 5 Kilometer ufgschtaut. Vorheer isch dr Fluss i dere Landschaft vo Döttige bis zur Felsenau dur nes wyts, flachs Gebiet mit Schachewälder und Chiisinsle gloffe. Mit Sytedämm isch e küschtleche See pildet worde, de Stausee vo Chlingnau, wo bim Chraftwärch es Gfäll vo 6,6 Meter vom See bis zum Underwasser abe het. Do cha me mid em Wasser vo dr Aare vil Stroom mache. S Maschinehuus vom Chraftwärch stoot kweer zum Fluss am Ändi vom Stausee. Es het drei Maschinegrubbe mit Turbine und Generatoore din. Hüt ghöört s Wärch dr Firma Aarekraftwerk Klignau AG, und d Psitzer vo dem Undernääme sind sid 2012 d AEW Energii AG und d Axpo Power AG. Commons: Kraftwerk Klingnau – Sammlig vo Multimediadateie s Chraftwärch Chlingnau (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.aarewerke.ch
D Adolph Saurer AG isch de gröscht Härsteller vo Laschtwäge i de Schwiiz gsi. Di hütig Nochfolggsellschaft Saurer AG isch e groosse Produzänt vo Tegschtiilmaschine; si ghört sid 2013 em chineesische Undernääme Jinsheng. Ane 1853 hät de Franz Saurer z Sanggale en Ysegiesserei ggründet. Die isch gly drufabe uf Arbon im Kanton Thurgau verleit worde und hät vo ane 1869 aa Stickereimaschine afo poue. De Adolph Saurer hät us de Firma e grossi Maschinefabrigg gmacht. 1897 hät die aagfange, Autoo mit Verbrännigsmotoore z poue. Vil vo de Saurer-Chassis sind uf Züri id Garrosserii Geissbärger broocht und do als Personewäge fertig gmacht worde. Ane 1903 hät d Fabrigg vom Adolph Saurer agfange Laschtwäge z konschtruiere. Vo 1914 a hät si sech ganz uf die Fahrzüg und uf e Bou vo Autobüs konzäntriert. Die sind grad au als Poschtauto i de Schwiiz wyt verbreitet gsi. Und scho im Erschte Wältchrieg hät de Saurer de Schwiizer Armee Laschtwäge gliferet, und au spööter isch s Milidäär en groosse Chund vo de Arboner Laschtwagefabrigg plibe. 1982 hät sech d Adolph Saurer AG mit de FBW z Wetzike zsämetoo, und do druus isch die nöi Firma Nutzfahrzeuggesellschaft Arbon & Wetzikon (NAW) entstande. Daimler-Benz hät 40 Prozänt
Dr Michael Kretschmer (* 7. Mai 1975 z Görlitz) isch e dytsche Bolitiker (CDU) un syt em 13. Dezämber 2017 Minischterbresidänt vum Freistaat Sachse. Derzue isch er syt em 9. Dezämber 2017 Vorsitzer vum CDU-Landesverband Sachse. Dervor isch er syt 2005 Generalsekreter vu dr sächsische Union un vu 2009 bis 2017 stellverdrättende Fraktionsvorsitzer vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion gsii, vu Septämber 2013 bis Septämber 2017 au Vorsitzer vu dr sächsische Landesgruppe. No dr Mittlere Ryfe 1991 an dr Erich-Weinert-Oberschuel z Görlitz het dr Kretschmer bis 1995 en Uusbildig zum Biroinformationselektroniker gmacht. Anne 1998 het er uf em zweete Bidligswäg d Fachhochschuelryfi gmacht un derno Wirtschaftsingenieruwäse an dr Hochschuel fir Tächnik un Wirtschaft z Dresden studiert. 2002 het er dr Abschluss as Diplom-Wirtschaftsingenieur (FH) gmacht. Dr Michael Kretschmer isch ledig un Vater vu zwee Sihn. Dr Kretschmer isch 1989 in di Christlich-Demokratische Juged yydrätte in het vu 1993 bis 2002 em Landesvorstand vu dr Jungen Union Sachsen un Niderschlesien aaghert, vu 1995 bis 2001 isch er Landesschatzmaischter vu dr JU gsii. Vu 1994 bis 2000 isch er stellverdrättende Vorsitzer vum CDU-Chraisverband Görlitz gsii un het syt 2003 em CDU-Landesvorstand z Sachsen aaghert. Am 23. April 2005 isch er zum Generalsekreter vu dr sächsische
Axpo chan bedüte: Axpo, d Churzform vom Schwizer Elektrizitätsversorger Axpo Power AG Axpo Trading AG, en Schwizer Elektrizitätserzüger Axpo Holding AG, en Schwizer Energiidienstleischtigskonzern Axpo Super League, vo 2003 bis 2012 de offizielli Name vo de högschte Spiilklass im Schwizer Fuessball