rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Driissigjöhrig Chrieg isch ä Reihe vo Chrieg gsi, wo vo 1618 bis 1648 vor allem in Mitteleuropa usdrait worde si. Er het agfange as än Usenandersetzig mit emä religiöse Hintergrund, het sich aber in ä Machtkampf entwigglet, wo die meiste europäische Grossmächt dra deilgnoh hai. Noch drei Johrzähnt, wo vor allem d Lääbesgrundlag vo dr dütsche Zivilbevölkerig schwerste Schaade gnoo het, isch er 1648 mit em Westfälische Friide abgschlosse worde. Ganz Europa isch politisch und sozial verstücklet gsi im 16. und 17. Johrhundert und Dütschland imä no grössere Mass. D Reformation het dört s politische Gliichgwicht zwüschem habsburgische Kaiser und de Fürste, wo nie sehr stabil gsi isch, zerstört. Bis zum Truchsessische odr Kölner Chrieg, wo vo 1583 bis 1588 duurt het, isch dr dütsch Katholizismus uf dr Defensive gsi, nochäne hai die katholische Fürste agfange, s Prinzip vo cuius regio, eius religio, wo mä sich im Friide vo Augsburg druf geinigt het, stränger azwände und hai d Lutheraner verfolgt und us ihre Gebiet verdriibe. Derzue isch no cho, ass sich dr Calvinismus z Dütschland het afo usbreite, und so d Macht vo de Reformierte gschwecht worden isch, wil d Lutheraner d Calviniste nit hai chönne uusstoh. Im Huus
Di dänischi Sproch (dän. dansk sprog) ghört zu de skandinavische und dodemit zu de germanische Sproche. Insgsamt wird Dänisch vo ca. 5,3 Millione Müetersprochler gschwätzt, dodevo 5 Millione z Dänemark selber und de Rest z Schwede, Norwege, Grönland, (Nord-)Dütschland, Kanada und in de USA. Zweitsprochler git s vor allem z Schleswig-Holstei (8'000–10'000), aber au z Ysland. Zwar isch s Dänisch ziemlig stark vom Niderdütsch beyflusst worde, aber d Gränze zwüschem dütsche und em dänische Sprochberych isch e rächt harti. Friehner isch d Sprochgränze nit die glychi gsi wie d Landesgränze und s hät au Dänischsprochigi z Dütschland und Dütschsprochigi z Dänemark gha. Hochsproch vom Dänisch isch de Dialäkt vo Kopehage und Umgebig. S wird au als Rigsdansk (= Rychsdänisch) bezeichnet. S hät ursprünglig uff me Sozioläkt vo de Obere Klass basiert. Näbem Hochdänisch häts früener e Hufe Dialäkt ggää; so hät fast jedi Insle ihr eigene gha, und au d Halbinsle Jütland isch sprochlich starch verstigglet gsy. Drum händ zwüsche Däne uss verschidene Deil vo Dänemark Verständnisproblem könne ufftrette, aber hütt schwätze di meiste Däne Rychsdänisch oder e liecht dialektal beyflussti Variante devo. Im Dänische git s di folgende 27 Vokal: Zudem git s insgsamt 25 Diphthong: [e:ɪ > e:],
Katalanisch (català) isch e italischi Sproch, also eini vo de romanische Sproche und de indogermanische Sproche. Katalanisch isch Amtssproch vo Andorra und usserdem näbe Spanisch au die vo e paar Regione vo Spanie. Wältwit chönne 10,4 Millione Lüt Katalanisch; die sin gröschtedeils an de Ostküste vo Spanie und z Katalonie un uf den Insle Mallorca, Menorca, Ibiza un Formentera. Usserdem git s z Südfrankrych und Idalie (Sardinie) katalanischi Minderheite. Alli die Länder bezeichnet mer au als Països Catalans (=Katalanischi Länder). Mer deilt in zwei Dialäktgruppe y: Ostkatalanisch: D Regione Oschtkatalonie (Zentralkatalanisch, català central), Südfrankrych (Roussillonesisch, rossillonès), Baleare (Balearisch, balear) und Alguer (Algueresisch, alguerès). Westkatalanisch: S Land Valencia (Valenzianisch, valencià) un Weschtkatalonie yschließlich Andorra (Nordweschtkatalanisch, català nord-occidental). Die beide Dialäktgruppe werre anhand vo de Lut a, e und o unterschyde. Uff Westkatalanisch werde si immer eso usgsproche, wie mer sie au schribt, im Ostkatalanische sin si in re unbetonte Silbe e Schwa [ə]. Büechstabe, wu in derre Liste nit uffgfiehrt sin, were gliich usgsproche wie im Hochdütsche. D'Büechstabe k, w un y chömme numme in Främdwörter vor. In de Kombinatione tl, tll, tm, tn wird s t nit usgsproche, de zweit Bstanddeil wird dehnt: [ll], [ʎʎ], [mm], [nn]. Uubetonti Ussproch, gältet
Mecklenburg (hochdütsch [ˈmeːklənbʊrk], niderdütsch Mäkelborg [mɛːkəlbɔɐç]) isch e Region im Norde vo Dütschland. Mecklenburg isch währed Johrhunderte e riichsunmittelbars Territorium vo Dütschland gsi mit siiner eigene Gschicht und erä umverwächselbare Kultur. Es het us zwei Staate bistande, us em grössere Mecklenburg-Schwerin und em chleinere Mecklenburg-Strelitz. Beides sind sit em Spootmittelalter Herzogtümer, ab 1815 Groossherzogtümer und ab 1919 Freistaate (Republike) gsi. Hüt isch s der westlig und grösseri Deil vom Land Mecklenburg-Vorpommern. Die grösste Stedt vo Mecklenburg si Rostock, Schwerin, Neubrandeburg und Wismar. D Flechi vo dr Region isch 15.721 km², und si het 1939 910.826 Iiwohner gha. Ernst Eichler, Werner Mühlmer: Die Namen der Städte in Mecklenburg-Vorpommern. Ingo Koch, Rostock 2002, ISBN 3-935319-23-1. Georg Dehio: Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler – Mecklenburg (Neubrandenburg, Rostock, Schwerin). Deutscher Kunstverlag, München 1980, ISBN 3-422-03019-0. Eugen Geinitz: Die Seen, Moore und Flussläufe Mecklenburgs. Opitz, Güstrow 1886 (Digitalisat (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www-gdz.sub.uni-goettingen.de). Grete Grewolls: Wer war wer in Mecklenburg-Vorpommern? Ein Personenlexikon. Temmen, Bremen 1995. Wolf Karge, Ernst Münch, Hartmut Schmied: Die Geschichte Mecklenburgs. Von den Anfängen bis zur Gegenwart. 4. Auflage. Hinstorff, Rostock 2004, ISBN 3-356-01039-5. Landeskundlich-historisches Lexikon Mecklenburg-Vorpommern. Hrsg. vom Geschichtswerkstatt Rostock und Landesheimatverband Mecklenburg-Vorpommern, Red.: Thomas Gallien.
S Heilige Römische Riich (latiinisch Sacrum Romanum Imperium) isch die offizielli Bezeichnig für ä Herrschaftsberiich vo de römisch-dütsche Kaiser vom Mittelalter bis zum Johr 1806 gsi. Der Name vom Riich leitet sich vom Aaspruch vo de mittelalterlige Herrscher ab, d Tradition vom antike Römische Riich witerzfüehre und d Herrschaft im christlige Sinn z legitimiere as dr Heilig Wille vo Gott. Zum s vom Dütsche Riich, wo 1871 gründet worden isch, underscheide, wird es au as s Alte Riich bezeichnet. S Riich isch im 10. Jahrhundert unter der Dynastii vo de Ottone us em ehemolige karolingische Ostfrankeriich entstande. Der Name Sacrum Imperium isch für 1157 und der Titel Sacrum Romanum Imperium für 1254 zum erste Mol urkundlig beleit. Sit em 15. Johrhundert het me mängisch i der glehrte Litertatur der Zuesatz vo Dütscher Nation (lat. Nationis Germanicæ) bruucht, das het aber kei offizielli Bedütig. Wäge sim vor- und übernationale Charakter het sich s Riich nie zum ä modärne Nationalstaat entwicklet, sondern isch ä Gebild us Rychsländer und Riichsständ bliibe, wo monarchisch gfüehrt und ständisch prägt gsi isch und nur wenig gmeinsami Riichsinstitutione gha het. D Usdehnig und d Gränze vom Heilige Römische Riich hai sich im Lauf vo de Johrhundert stark
Deutsches Reich (alem. Tüütsches Rych) isch vo 1871 bis 1945 der offziell Name vo Tüütschland gsy. I däre Zyt häts drei ganz verschidene staatsrächtlichi Phase ggää: S tüütsch Kaiserrych vo 1871 bis 1918 isch en Bundesstaat gsy vo vier Königrych, sächs Groossherzogtümer, vier Herzogtümer, acht Fürschtetümer, drei Republike und ab 1911 äim Rychsland. De Voorsitz, wo mit em Titel «Tüütsche Käiser» verbunde gsy isch, hät de König vo Prüüsse ghaa. Zämepraacht hät das Rych de prüüssisch Minischterpresidänt Otto von Bismarck; underggangen isch es am Ändi vom Eerschte Wältchrieg mit em Sturz vom Käiser und allne Bundesfürschte. D Weimarer Republik vo 1918/19 bis 1933 isch en Bundesstaat gsy, wo 18 republikanischi Gliidstaate gha hät. A de Spitze vom Rych isch de Rychspresidänt gstande. Gründet woorden isch das Rych mit de Rychsverfassig vo 1919, und underggangen isch es mit de Machtübernaam vo de Nationalsozialischte. De tüütsch Nationalstaat unter de Herrschaft vo de Nationalsozialischte vo 1933 bis 1945 isch die Dikatuur gsy, wo der Adolf Hitler uufgricht hät. Underggangen isch si mit de Niderlaag vo Tüütschland im Zwäite Wältchrieg. Eb s Tüütsch Rych au nach 1945 na wyteräxischtiert hät, daadrüber händ d Jurischte gstritte. S Bundesverfassigsgricht vo de Bundesrepublik Tüütschland isch aber daadevoo
Der Begriff Freiji Riichsstadt bezeichnet umgangssprochlig im Heilige Römische Riich die Stadtgmeinde, wo nit emä Riichsfürst, sondern diräkt em Kaiser Untertan gsi si, und au ä baar Bischofsstedt, wo ä gwüssi Autonomii übercho hai, zum Bispiil ass si em Kaiser kei Heerfolg hai müesse leiste. Die ersti Art si die ursprünglige Riichsstedt gsi, der zweite het mä Freiji Stedt gsait. Die Stedt si vom 15. Johrhundert a im Stedtkolleg under em Sammelbegriff „Freiji und Riichsstedt“ zsämmegefasst worde, do drus het der Volksmund dr Begriff Freiji Riichsstadt bildet, wenn au nume ä Deil vo de Stedt Freiji Stedt und Riichsstedt gsi si. Dr Status vo der Riichsunmittelbarkeit het de Riichsstedt e Reihe vo Freiheite und Privilegie gä. Im Innere si si witgehend autonom gsi und hai im Allgemeine en eigeni niideri und hochi Grichtsbarkeit gha. Mit dr Hochgrichtsbarkeit si si de Fürste gliichgstellt gsi und hai sich vo de landständische Stedt underschiide, wo em ä Landesherr undertan gsi si. As Riichsständ hai d Riichsstedt aber au bsundrigi Pflichte em Kaiser gegenüber gha. So hai si ihri Stüüre diräkt an ihn abgfüehrt und uf Verlange Heerfolg gleistet. Die Freie Stedt hai ihre Status vo Freiheitsprivilegie vom Kaiser und/oder em Bischof übercho. Si
Confoederatio Helvetica isch dr latiinisch Name für die Schwiizerischi Eidgenosseschaft. Er isch zsämmegsetzt vo Confoederatio, spootlatiinisch für Bund (vo latiinisch foedus, Vertrag zwüsche Staate) und Helvetica, helvetisch (vo Helvetii, em latiinische Name vom enä keltische Völkerstamm, wo im Gebiet zwüschem Jura, dr Rhone und em Rhii gläbt het). Dr voll Name wird nume no sehr sälte bruucht. Er het vor allem historischi Bedütig. Abkürzt as CH wird er aber bruucht as s Kennzeiche für d Schwiiz im Stroossevercher, bi dr Post as Zuesatz vor de Postlaitzahl im internazionale Vercheer (z. B. CH-8645 Jona SG), as Top-level Domain im Internet (z. B. www.xyz.ch) usw. PONS Globalwörterbuch Lateinisch-Deutsch, Ernst Klett Verlag, Stuttgart. Dresden 1986
Herr Mannelig (oder au Herr Mannerlig) isch dr Titel von erä schwedische Ballade im mittelalterlige Stil. Si isch woorschinlig im 18. Joorhundert verfasst worde und isch 1877 im Druck erschiine. Das Lied git s in vile Variante, si Grundgschicht isch aber immer öbbe die gliichi. Es vezellt d Gschicht von erä verzwiiflete Trollin, won ä Mensch sii wet, für zum ihrer Existenz as Trollin wo si als Qual aluegt, z entcho. Si isch überzügt, ass si menschlig chönnt wärde, wenn ä Maa si wurd hürote. So macht si em Herrn Mannelig än Aadrag und verspricht im riichi Gschänk. Aber dä will nit, wil si, wien er sait, dr schlimmst Bärgtroll sig, wo vo Necke und Düüfel abstammi. D Ballade isch vo vile Künstler uf verschiidene Sproche gsunge worde. Die schwedisch Folkrockband Garmarna und die dütsche Mittelalterband Wolfenmond und In Extremo hai se uf Schwedisch ufgfüehrt, Des Koenigs Halunken uf Bärndütsch, s dütsche Klassik-Mittelalter-Metal-Orchester Haggard uf Italiänisch, die tschechischi Mittelalter-Folk-Band Psalteria uf Tschechisch. Es git au instrumentali Versione vo dr Bonner Mittelalterrock-Band Schelmisch und dr norwägische Ragnaroek.
D Altstadt vom Glaibasel ( [ˈklaɪ̯ˌb̥ɑːz̥l̩](info)) isch dä Deil vo der Basler Altstadt, wo uf dr rächte Siite vom Rhii lit. Zsämme mit dr Grossbasler Altstadt bildet si s historische Zentrum vo der Stadt. Uf der Glaibasler Siite si die beliebte Uferplätz am Rhiiufer und s ehemolige Klingedaalkloster. Die beide Altstadt-Quartier si verbunde dur die Mittleri Brugg und eini vo de Rhiifährene. D Wohnige in dr Altstadt si alt (öbbe ä Drittel stammt vo vor 1919 und nume zweiähalb Prozänt si jünger as es Vierteljohrhundert) und chlii (meh as vier Fümftel hai drei Zimmer oder weniger.) Dr Bevölkerigsaadeil vo de Chinder und Jugendlige isch munzig, währed die Pensionierte stark verdrätte si. Basler Kaserne: ä Kulturhalle für Danz, Theater, Konzärt und anderi Verastaltige S Glaine Klingedaal Museum: s ehemolige Kloster Klingedaal, wo 1274 gründet worde isch. Sit 1938 isch es s Stadt- und Münstermuseum. Usstelligsruum Klingedaal: ä Kunstmuseum, wo Basler Künstler förderet. Clarachille: ä katholischi Pfarrchille us em spoote Mittelalter Theodorschille: us em 11. Johrhundert, isch im Groosse Ärdbebe schwer beschädigt worde. Kartüserchille: im 15. Johrhundert baut. Wird hüt vermietet und hüfig bruucht für Konzärt u.ä. Statistischs Amt vom Kanton Basel-Stadt - Quartierportrait Altstadt Glaibasel
Dosedorf isch e Gmond im Bodeseekreis in Bade-Württeberg. D Gmond hot 1564 Iiwohner (Stand: 31. Dezember 2022). Dosedorf liggt innere Höhe vu 480 bis 550 Meter im Izugsgebiet vum Bodesee so um die zwei Kilometer im Nordweschte vu de Oberstadt vu Meerschburg und grad so wiit im Südoschte vu Uhldinge-Mühlhofe. D südliche Gränz hot d Gmond Dosedorf gmeinsam mit Meerschburg. Dosendorf hot sich mit de Stadt Meerschburg und de Gmond Hagnau, Stette und Uhldinge-Mühlhofe zu enem Gmondverwaltungsverband zammegschlosse. 1905–1927: Adolf Bernhard 1927–1934: Heinrich Brunner 1935–1951: Otto Bernhard 1951–1957: Bernhard Waldvogel 1957–1985: Wolfgang Wegener 1985–2009: Helmut Keser 2009–2017: Frank Lemke seit 2017: Jacqueline Alberti Es Wappe vu Dosedorf isch in zwei Felder uffteilt: Links isch de halbe Reichsadler vu Iberlinge und rechts es halbe Kreuz vum Hochstift vu Konschdanz. Do demit werret d zwei historisch wichtigschte Herrscher vu Dosedorf zeigt. So um on Quadratkilometer vum Gmeindegebiet wird au heit no buurt (Wiibau, Obschtanbau und Waldnutzig). Sunscht isch no de Fremdeverkehr vu Bedeitung: Dosedorf isch en rueigs und priisginschtigs Fleckle zum Urlaube, nah am Bodesee mit enem Uusblick uff de See und e paar Mol im Johr mittere guete Fernsicht bis zum Säntis. Dosedorf isch ibber d Bundesstroß 31 mit em überregionali
Basel ( [ˈb̥ɑːz̥l̩](info); frz. Bâle [bɑːl], ital. Basilea [bazi'lɛːa], rät. Basilea [ˈbazi'lea](info)) isch e Stadt am Rhy im Kanton Basel-Stadt. Es isch däm syni Hauptstadt. Basel isch die drittgreeschti Stadt vo dr Schwyz. Öbbe 190'000 Persone läbe im Kanton Basel-Stadt, 170'000 in dr Stadt sälber; und im ganze 830'000 im «Trinationale Eurodischtriggt Basel», was Basel zum zweitgreeschte Balligsruum vo dr Schwyz macht. Basel liggt im Nordweschte vo dr Schwyz, am Nordrand vom Jura und uf beide Syte vom Rhy. Es isch e Gränzstadt, s Stadtpiet chunt an Dytschland und an Frankrych aa. D Region Basel zämme mit em sydwestlige Sydbade und em Syd-Elsass haisst «Regio TriRhena». Dr Rhy macht im Berych vo dr Stadt – im Tal zwische de Vorhöchene vom Schwarzwald und em Schwyzer Jura – e Booge gege rächts, däm sait mä s «Rhychneu». Do höört dr Flussabschnitt Hochrhy, wo vom Boodesee chunt, uuf und dr Oberrhy foot aa, wo gege Noorde fliesst. Am öschtlige Rand vo dr Stadt mündet am sydlige Rhyufer d Birs, wo doo d Gränze zum Kanton Basel-Landschaft bildet, in dr Hochrhy; vo Syyde kunnt au dr Dalbe-Dych, e Kanal, wo vo dr Birs abglaitet isch, uff Basel und mündet unden am Gwärbkwartier wider
D Schlacht bi Alerheim isch eini vo de wichdigste Schlachte vom Driissigjöhrige Chrieg gsi, und het am 3. August 1645 in und um Alerheim zwüsche der Arme vo de Franzose, Weimare und Hesse und de Truppe vom Kaiser und em Kurfürst vo Bayre stattgfunde. Si het mit emä französische-alliierte Siig gändet. Ä baar Wuche nochdäm si d Schlacht bi Mergetheim verlore hai, hai d Franzose am 5. Mai 1645 än Armee under em Kommando om Herzog vo Anguien, em spöötere Grande Condé, vom Elsass us noch Hesse gschickt, für zum dört d Armee under em Marschall Turenne zu verstärke. Ä neue Fäldzug gege Bayre isch blant gsi. Bi Ladeburg hai sich die beide französische Armeä mit hessische Truppe under em General Geiss und de Schwede under em Fäldmarschall Königsmarck us Mähre vereinigt. Dr Fäldmarschall Freiherr Franz vo Mercy het Bayre gegen ä Aagriff vo dere Armee müesse verdeidige und er isch mit erä kaiserlig-bayerische Armee noch Heilbronn marschiert, für zum vor de Gegner dört z si. Underdess hai sich d Schwede vo der alliierte Armee drennt. De Franzose isch s glunge, d Bayre bis an d Gränze vo Schwobe zruggzdränge. Noch emä Scharmützel in der Nöchi vo Dinkelsbüehl si beidi
Dî aldnordisché Sprôché isch dî Sammälbezaichnung fir d nordgärmanisché Sprôchá, wo zwischá 800 (Afang vun dr Wigingárzoidd) un 1500 in Schgandinaviá gschwätzt worde senn. Zuärschdd blooß uff Dänämargg, Norrwägá un Schwädá bschrängd, hôdd sîch s Aldnordisché midd d Wikingán áá uff dî Orkney Insln, Schäddlandinsln, Daile vun Schottland, vun Irland und Mittelengland, di Faréérer, Island un kloiné Dailé vun Gréénland ousbreitet und ou uf d Sidweschddkîschdd vun Finnland. Dem sai ûhmiddlbârá Vorlaifá isch des Urnordisché gwä, wo i paar hundert Ruuneinschrifte iberliferet isch. Abb ca. 1500 isch dî Sprôch nua nô in Schgandinaviá (Dänämargg, Norrwägá, Schwädá, Finnland) un uff d nordadlantischá Insln (Orkneys, Shäddland, Faréérer und Island) verbreitet. S Altnordische isch âhand vun dem Karakdárischdikum vun där „oschdnordisché Monophdongiarung“ in Aldweschdnordisch und Aldoschdnordisch undardailt. S Altoschdnordisché umfascht Alddänisch, Aldschwädisch und Aldgutnisch, das Altwestnordische umfaschd Aldnorwägisch, Aldisländisch und Aldfaréérisch, wo sîch bis ins 13. Jôhrhundärdd nua aweng vunânandá undarschîdá henn. Dî Aigenbezaichnung vun dr abb em 9. Jôhrhundärdd állmäälî vunanandá diffäränzierändá Sprôchá im Middlalder isch dönsk tunga (wéérdlî: Dänisché Zung) gwä. Im Frîe- bis Hochmiddlaldá isch a wächslsaidigé Uusduusch vun d aldnordischá Sprôchá midd em Aldnîderdaidschá (Aldsäxisch) un em Aldänglischá gwä, uff des diu aldnordisché Sprôch ârg Aifluss ghett habbd. Des
Bärn isch d Bundesstadt vor Schwyz, d Houptstadt vom Kanton Bärn u ligt ar Aare. Z Bärn isch dr Sitz vom Schwizer Parlamänt. Vili Geböide vor Bundesverwautig si äbefaus z Bärn u s het o ä Uni. Im Norde gränze d Quartier Breiterein u Lorraine a ds historische Zäntrum, im Oschte dr Obschtbärg, d Schosshaude und im Süde ds Chiuchefäud, ds Murifäud u dr Mattehof. Wyter usse im Weschte lige Bümpliz u Bethlehem. Altstadt D Bärner Altstadt isch uf ere Aareschloufe. Si geit vo dr Nidegg bis zum Bahnhofplatz. Dert si ds Bärner Münschter und ds Bundeshuus. Breiterain Dr Breiterain, me seit o Breitsch, u dr Spitalacker bilde der Chärnteil vom Nordquartier. Hüt wird dä Teil aus Breiterain bezeichnet, wo zwüschem Spitalacker, Lorraine, Wyler und Wankdorf ligt. Ar Aare unger der Chornhuusbrügg isch dr Autebärg bis zum Bäregrabe. D Trennig zwüsche Breiterain und der Lorraine/Wyler isch dr Nordring, wo vor Lorrainebrügg us chunnd. Dr Spitalacker isch um di 1930 bout worde, wo d Chornhuusbrügg isch errichtet worde. Denn hets dr Breiterain, d Lorraine u z Wyler scho ggäh. Aui bärnische Militäralaage si im Breiterain und o verschideni Rossschtallige. Im Breiterain hets viu Alleeböim, drum isches schön grüen im Kwartier. We
D Grossbasler Altstadt isch ä Quartier vo der schwizerische Stadt Basel und bezeichnet dä Deil vo der Altstadt, wo uf em lingge Ufer vom Rhii lit. Zsämme mit der Glaibasler Altstadt bildet si s historische Zentrum vo der Stadt, wo bis ins erste Johrhundert vor dr Ziitwändi zruggoht: uf em Münsterhügel het mä Fund us dr keltische und römische Ziit gmacht. S Stroossebild isch zum ä bedütende Deil no mittelalterlig mit änge, verwinklete Gässli mit Kopfsteipflaster und Hüserfassade, wo wenigstens deilwiis renoviert und in guetem Zuestand si. Au die meiste historische Gebäud vo Basel si in dr Grossbasler Altstadt: s Münster, wo noch em Groosse Ärdbebe vo 1356 widr ufbaut worden isch, d Gebäud vo dr alte Uni, die ehemolig Schuel uf Burg, und, wem mä vom Bärg abestiigt, s Roothus, wo am Afang vom 16. Johrhundert am Määrtblatz baut worden isch, odr d Barfüesserkiirche vo de Franziskaner, wo noch dr Reformazion ziitwiis as Lager bruucht und sit 1894 ä Deil vom Historische Museum isch. D Quartiersgränze isch genau dört, wo früehner die inneri Stadtmuure us em 13. Johrhundert gstande isch. Vo dere Muure isch nüt me übrig und im 19. Johrhundert si au s Rhiidoor und die vier Schwibbööge
S Gundeli, offiziell Gundeldinge (dütsch Gundeldingen) isch ä Quartier mit öbbe 18'000 Iiwohner im Süde vo der Schwiizer Stadt Basel. Es isch ä Wohnquartier und lit uf der Grossbasler Siite vom Rhii, im Süde vo dr Altstadt zwüschem SBB Bahnhof und em Bruederholz. Im Gegesatz zum übrige Stadtgebiet fallt s uf, ass s Quartier ä Struktur het wo fast wien e Schachbrätt isch mit parallele Stroossezüg und wo amerikanische Vorbilder noochempfunde isch. D Tatsach, ass s Gundeli dur ä SBB Bahnhof und sini Gleisaalaage physisch vom rästlige Stadtgebiet trennt isch, git em Quartier dr Charakter von erä eigeständige Chliistadt. D Gegend am Nordabhang vom Bruederholz, öbbe ei Kilometer usserhalb vo de früechere Muure vom alte Chärn vo der Stadt Basel, isch scho 1194 in de Urkunde as Cundoltingin erwähnt worde. Früehner het s zur ländlige Umgäbig vo Basel zelt, und im 14. und 15. Johrhundert si dört ä Reihe vo Wasserschlösser as herrschaftligi Sitz baut worde. Es het vier Schlösser gä: s grosse Gundeldinge, s untere mittlere Gundeldinge, s obere mittlere Gundeldinge und s vordere Gundeldinge. Usser em Untere mittlere Gundeldinge , wo hützudag dr Name Thomas Platter-Huus drait und sich zwüsche de Quartierhüüser versteckt, und em vordere Gundeldinge, wo
Vorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE_aus De Rhy isch eine vo de gröschte Flüss vo Europa. Er isch 1230 km lang, vo dene sind 833 km mit em Schiff befahrbar (lenger sind d Wolga, d Donau un de Dnepr). D Flussschiffahrt uf em Rhy ghört zu de grösste in Europa. Em Rhy siner beide Quellflüss Vorderrhy und Hinderrhy entspringe im Schwizer Kanton Graubünde. De Vorderrhy i de Surselva (im Bündner Oberland) am Oberalppass, de Hinterrhy am Rhywaldhorn i dr ehmolige Gmeind Hinderrhii. Die beide Flüss loufe bi Riichenau zum sogenannte Alperhy zämme. Vo dört fliesst dä Richtig Norde in Bodesee. Ab Chonschtanz verlauft er als Hochrhy richtig Weschte, bis er z Basel en scharfe Knigg macht und als Oberrhy wider nach Norde und spöter Nordweschte fliesst. Öppe vo der Loreley a heisst er denn Mittelrhy, und ab de ehemalige dytsche Hauptstadt Bonn sage si Niderrhy zue nem. De Niderrhy fliesst z Holland im ene grosse Delta in d Nordsee. Arainerstaate vom Rhy sin d Schwiiz, Liechtestei, Öschtriich, Dytschland, Frankriich und Holland. S Iizugsgebiet vom Rhy isch 198.735 Quadratkilometer gross. Kurz vor em Delta fliesse 2.330 Kubikmeter pro Sekunde dr Rhy durab, das isch nume es bizz weniger als im Nil. Bi Emmerich (Nordrhy-Weschtfale) het
Frankfurt am Main (churz oft au Frankfurt gnännt) isch e hessischi Großstadt. Mit gäge 750'000 Ywohner (2017) isch si noch Berlin, Hamburg, Münche und Köln die fümftgröschti Stadt vo Dütschland. Frankfurt isch ziemlig wit im Süde vo Hesse. S ligt zu beidne Site vom Undermain. De höchste Punkt isch de Berger Rucke, wo 212 Meter über NN isch, de diefste Punkt bi Sindlinge (88 Meter über NN). D Stadt isch in 16 Ortsbezirk, die widderum in 46 Ortsteile yteilt. D Ortsdeil bestönn insgsamt uss 118 Stadtbezirke, wo meistens Vorort oder friehneri Städt, wo ygmeindet worre sin, di meiste devo ab 1877. Frankfurt het 16 Bezirk. Die heiße so (alphabetisch sordiert – in Chlammere stöhn d Nummere vo de Iwohner): De Karl de Große hät Frankfurt im Johr 794 zum erste Mol in re Urkunde erwähnt. Des isch in re latynisch gschribene Urkunde gsi, wo s unter anderem gheiße hät: actum super fluvium Moin in loco nuncupante Franconofurd, was sovyl heißt wie usgstellt am Fluss Main i me Ort, wo Frankfurt heißt. Besydelt isch es aber scho in de Steizit worde. 1220 isch Frankfurt freii Rychsstadt worde. Ab 1147 sin di römische Kaiser dört gwählt worre, 1356 hät mer des bestätigt