rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Certara isch e ehmoligi Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si het zum Chrais (circolo) Sonvico im Bezirk Lugano ghert. Zum 14. April 2013 isch Certara zue dr Stadt Lugano yygmaindet wore un ghert jetz zum neie Stadtquartier Val Colla. Certara lyt am linke Hang vum obere Val Colla zwische dr Bärg Denti della Vecchia un Gazzirola an dr Gränz zue Italie. Certara isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1264 as Certara. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Certara isch dr Marco Moresi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Certara ghert zum Comasco-Lecchese. Chilche S. Pietro Martire (16./17. Jh.) Daufkapäll S. Rocco (17. Jh.) Giovanni Rovelli: La Castellanza di Sonvico. 1927, S. 25, 51. Bernhard Anderes: Guida d’Arte della Svizzera Italiana. Edizioni Trelingue, Porza-Lugano 1980, S. 297. Fernando Zappa (Hrsg.): Valli di Lugano. Armando Dadò Editore, Locarno 1990. AA.VV.: Quadernetti della Val Colla. Edizioni Tipografia Poncioni SA, Losone 2003, S. 88. Scuola Media di Tesserete: Una valle da scoprire. Edizioni Fontana, Lugano 2005, S. 127. Simona Martinoli u. a.: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007. Commons: Certara – Sammlig vo Multimediadateie Antonio Gili: Certara In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Bundesamt für Statistik: Eidgenössische
Cevio (lombardisch Cevi) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Rovana im Bezirk Vallemaggia. Cevio isch de Hauptort vom Bezirk Vallemaggia und vom Chrais Rovana, drum isch s Chraisamt z Cevio. Cevio lyt 23 km nordwechstli vu Locarno im obere Maggiadal am Zämmefluss vu Maggia un Rovana. Zue Cevio ghere d Fraktione Alnedo, Bietto, Bolla, Bignasco, Boschetto, Boscioli, Cavergno, Chiosso, Faedo, Fontana, Fontanellata, Foroglio, Mondada, Piano, Ritorto, Roseto, Rovana, Sabbione, S. Carlo (im Bavonatal), S. Carlo (im Pecciatal), Sonlerto un Visletto. Nochbergmaine sin Bedretto, Bosco/Gurin, Brione, Campo, Cerentino, Formazza (Italie), Lavizzara, Linescio un Maggia. Cevio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1335 as Zevio. Bis 1858 het Linescio zue Cevio ghert. Zum 22. Oktober 2006 isch Cevio mit dr Nochbergmaine Cavergno un Bignasco zämmegschlosse wore. D Fusion isch scho uf dr 23. Jänner 2005 blant gsii, het aber no mieße zruckgstellt wäre, wel d Gmai Bignasco gege die Zwangsfusion gchlagt het. Im April 2006 isch die Chlag vum Bundesgricht abgwise wore. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Cevio isch dr Pierluigi Martini. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Cevio ghert zum Ticinese. Museo di Valmaggia (Volkskundemuseum vum Maggiadal) im Palazzo Franzoni
Chiasso (lombardisch Ciass, dytsch veraltet Pias) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Balerna im Bezirk Mendrisio. Chiasso lyt im Sottoceneri sidlig vu Mendrisio zwisch em Luganersee un em Comersee an dr Gränz zue Italie. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Pedrinate, Seseglio un Boffalora. Pedrinate bildet mit em Gränzstai 75B dr sidligscht Punkt vu dr Schwyz. Südlig drvo isch s Piet vo dr iteliänische Gmeind Colverde. D Nochbergmaine sin Balerna, Morbio Inferiore, Novazzano, Vacallo un di italienische Gmaine Cavallasca, Como, Colverde un Ronago i dr Provinz Como. D Sidlig Chiasso lyt im Taal vom Fluss Breggia, wo in Comersee flüsst. Vo Südweschte chunt us Italie dr Näbefluss Faloppia zum Baanhof vo Chiasso und flüsst denn underirdisch dur s dicht beboute Gmeindgebiet, und denn mündet er a dr Landegränze id Breggia. Chiasso isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1140 as Claso, Pedrinate anne 1291 as Pedrenate, Seseglio anne 1335 as Sicylio, Boffalora anne 1536. 1874 isch dr Baanhof in Betriib gnoo worde. Sid 1960 goot d Autobaan uf Como. Anne 1976 isch d Gmai Pedrinate zue Chiasso yygmaindet wore. Dr Presidänt (Sindaco) vu Chiasso isch dr Bruno Arrigoni. Quälle: Bundesamt für Statistik
Chironico (lombardisch Cüróni) isch es Dorf i de Gmai Faido vom Kanton Tessin in dr Schwyz. Chironico isch bis Endi März 2012 en aigni Gmai gsii und hät zum Chrais (circolo) Faido im Bezirk Leventina ghert. Chironico lyt uf 786 m ü. M. am rächte Hang vu dr mittlere Leventina. Dr Bann vo dr ehmolige Gmai isch vum Fluss Ticino uf dr Hechi vu dr Biaschina-Schlucht (450 m) bis zum Pizzo Campo Tencia (3'072 m) im obere Piumognadal ufe gange. Zue dr Gmai händ no d Fraktione Grumo un Nivo ghert. D Wyler Cala, Doro, Olina, Osadigo un Chiesso sin hite nimmi bewohnt. Chironico isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1202 as Cuirono. Am 1. April 2012 hät Chironico mit de Gmainde Anzonico, Calpiogna, Cavagnago, Mairengo und Osco zu de bestehende Gmaind Faido fusioniert. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Chironico isch bis Endi März 2012 dr Edy Campagna gsii. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Chironico ghert zum Ticinese. d Chilche S. Ambrogio (12. Jh.) d Chilche S. Maurizio (13. Jh.) Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 85–88. Celestino Trezzini: Chironico. In: Historisch-Biographisches Lexikon
Cimadera (lombardisch Scimadéra oder Sciümadéra) isch e ehmoligi Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si het zum Chrais (circolo) Sonvico im Bezirk Lugano ghert. Zum 14. April 2013 isch Cimadera zue dr Stadt Lugano yygmaindet wore un ghert jetz zum neie Stadtquartier Val Colla. Cimadera lyt am linke Sytehang vum obere Val Colla an dr Gränz zue Italie. Nochbergmaine sin Certara, Sonvico, Valcolla un di italienische Gmaine Val Rezzo un Valsolda. Cimadera isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1422 as cima d'Era. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Cimadera isch dr Cherubina Ravasi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Cimadera ghert zum Comasco-Lecchese. Kapäll San Antonio da Padova (17. Jh.) Oratorio S. Maria ed Elisabetta (1670) Celestino Trezzini: Cimadera. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 2, Cavadini – Daegerlen., Attinger, Neuenburg 1921, S. 589. Fernando Zappa (Hrsg.): Cimadera. In: Valli di Lugano. Armando Dadò Editore, Locarno 1990. Flavio Maggi: Patriziati e patrizi ticinesi. Pramo Edizioni, Viganello 1997. Benedetto Vannini: Appunti per una storia della Val Colla. S. 105–126. Simona Martinoli und andere: Cimadera. In: Guida d’arte della Svizzera italiana. (Hrsg. GSK), Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007. Commons: Cimadera – Sammlig vo Multimediadateie Antonio Gili: Cimadera. In: Historisches Lexikon
Claro (lombardisch Cree) isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz. Claro ligt circa 10 km nördlig vu dr Stadt Bellinzona im undere Tail vu dr Riviera. Zue dr ehmolige Gmai hen d Fraktione Scubiago, Duno, Brogo, Cassero un Torrazza ghert. Nochbergmaine sin Arbedo-Castione, Cresciano, Gnosca, Lumino, Preonzo un d Bündner Gmai San Vittore gsi. Claro isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1120 as locus Clari. Vu 1499 bis 1798 het d Gmai zue dr Landvogtei Riviera ghert, ere gmaine Herrschaft vu Uri, Schwyz un Nidwalde. D Gmai Claro het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais un Bezirk Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Riviera im Bezirk Riviera ghert. Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Claro isch dr Roberto Keller, PLR gsi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Claro ghert zum Ticinese. Schloss vu dr Magoria (Ändi 13. Jh.) Chilche SS. Nazaro e Cels, Scubiago (im 13. Jh. erw.) Chilche SS. Sebastiano e Rocco (1567) Chilche S. Lorenzo, Cassero (im 13. Jh. erw.) Chilche S. Ambrogio, Brogo (1404 erw.) Chilche SS. Maria e Satiro (1504 erw.) Benediktinerinnechloschter S. Maria
Coldrerio (lombardisch Coldré) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Mendrisio im Bezirk Mendrisio. S Dorf lyt rund zeh Kilometer nordweschtli vu vu Chiasso in dr Nechi vu dr Gränz zue Italie. Zue dr Gmai ghere d Franktione Centro, Villa, Madonna di Villa, Bongio, Campagnola, Castello, Valletta, Mezzana, Costa di Sopra, Motta, Tognano un Mercole. Nochbergmaine sin Balerna, Castel San Pietro, Mendrisio un Novazzano. Coldrerio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 852 as Caledrano (1170 Calderario, 1185 Caldirera, 1187 Coldrario). Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Coldrerio isch dr Corrado Solcà. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Coldrerio ghert zum Comasco-Lecchese. Chilche San Giorgio (16. Jh.) Chilche San Gregorio et Santa Apollonia (17. Jh.) Palazzo Cigalini (13. Jh.) Villa di Mezzana (17. Jh.) Celestino Trezzini: Coldrerio. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 2, Cavadini – Daegerlen., Attinger, Neuenburg 1921, S. 600. Giuseppe Martinola (Hrsg.): Invito al Mendrisiotto. Lions Club del Mendrisiotto, Bellinzona 1965, S. 15–17. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 199, 279, 303–304, 514. Giuseppe Martinola: Inventario d’Arte del Mendrisiotto. Band I, Edizioni dello Stato, Bellinzona
Collina d’Oro (lombardisch Colina d'Or) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Paradiso im Bezirk Lugano. Collina d’Oro lyt am Luganersee. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Agra, Bigogno, Carabietta, Arasio, Pian Roncate, Gentilino, Viglio, Montagnola, Certenago, Al Guasto, Cadepiano un Scairolo. Nochbergmaine sin Agno, Caslano, Grancia, Lugano, Magliaso, Muzzano un Sorengo. Collina d’Oro isch entstande im April 2004 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Agra, Gentilino un Montagnola. Uf de 1. April 2012 isch au no Carabietta dezuechoo. Gentilino isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1210 as Gentarino, Montagnola anne 1226 as Montegnola, Bigogno anne 1270 as Bigonio. Carabietta isch anne 1335 as Carabio un 1375 as La Carabieta zum erschte Mol gnännt wore. D Burgermaischteri (Sindaco) vu Collina d’Oro isch d Sabrina Romelli Riva. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Collina d’Oro ghert zum Comasco-Lecchese. Vu 1919 bis zue syym Dod anne 1962 het dr Hermann Hesse z Montagnola gläbt. Am 2. Juli 1997, em 120. Geburtstag vun em, isch s Museum Hermann Hesse ufgmacht wore. Au dr Charles Eugene Lancelot Brown, dr Gunter Böhmer, dr Max Horkheimer, dr Georg Meistermann, dr Friedrich Pollock un dr
Comano (lombardisch Cuman) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Vezia im Bezirk Lugano. Comano lyt im Norde vu Lugano. Nochbergmaine sin Canobbio, Capriasca, Cureglia, Origlio un Porza. Comano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1159 as Cumano. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Comano isch dr Marco Valli. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Comano ghert zum Comasco-Lecchese. Chilche S. Maria della Purificazione (1359) Chilche S. Bernardo Chilche S. Maria della Purificazione Chilche S. Bernardo Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 88. Celestino Trezzini: Comano. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 2, Cavadini – Steg., Attinger, Neuenburg 1921, S. 443. O. Bernasconi: Comano. Eine Tessiner Gemeinde. Im Handbuch der schweizerischen Volkskultur 2, hrsg. von P. Hugger, 1992, S. 501–512. Luciano Vaccaro, Giuseppe Chiesi, Fabrizio Panzera: Terre del Ticino. Diocesi di Lugano. Editrice La Scuola, Brescia 2003, S. 52, 58, 376 Note, 417, 421. Simona Martinoli und andere: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, S. 288–289. Commons: Comano – Sammlig vo Multimediadateie http://www.comano.ch Antonio Gili: Comano. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach
Corippo (lombardisch Corip) isch en Ort in dr Gmai Verzasca im Kanton Tessin, Schwyz. Bis 2020 isch er sälber e Gmai gsi. Corippo lyt am Weschthang vum Verzascadal am nerdlige Stade vum Stausee Lago di Vogorno. Corippo isch zum erschte Mol anne 1224 as Culipo gnännt wore und 1374 as Quorippo. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Corippo ghert zum Ticinese. Dr gsamt Dorfchärn stoht unter Dänkmolschutz. D Chilche Beata Vergine Annunciata, speter Beata Vergine del Carmine, stammt us em frieje 17. Jorhhundert un isch im 18. Johrhundert vergreßeret wore. Rothuus Stroß im Dorf Thomas Amsler, Dieter Herrmann, Knut Lohrer, Ulfert Weber und andere: Corippo: Junge Schweizer und Deutsche zeichnen, fotografieren und beschreiben den alte Bergdorf Corippo im Tessin. Koch, Stuttgart 1959. Daniela Pauli Falconi: Corippo. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Pier Giorgio Gerosa: Un microterritorio alpino – Corippo dal Duecento all’Ottocento. Armando Dadò editore, Locarno 1992. Thomas Amsler, Dieter Herrmann, Knut Lohrer, Ulfert Weber und andere: Corippo Bauaufnahme an der TH Stuttgart 1959, Krämer Stuttgart 1984, ISBN 3-7828-1484-3. Celestino Trezzini: Corippo. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 2: Cavadini_Daegerlen. Attinger, Neuenburg 1921, S. 624. Commons: Corippo – Sammlig vo Multimediadateie http://www.corippo.ch Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie,
Cresciano (lombardisch Carscèi) isch e Dorf in dr politische Gmai Riviera im Kanton Tessin in dr Schwyz. Es ghert zum Chrais (circolo) Riviera im Bezirk Riviera. Cresciano lyt nerdlig vu Bellinzone. Zue dr ehemolige Gmai händ d Fraktione Cavri un Sul Sasso ghert. Nochbergmaine sin Claro, Lodrino, Moleno, Osogna, Preonzo un d Bindner Gmaine Arvigo un San Vittore gsii. Cresciano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 978 as cortis Crissianicum (1269 Crazano). Am 2. April 2017 hät Cresciano mit den ehemolige Gmaine Iragna, Lodrino un Osogna zur neue Gmai Riviera fusioniert. Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Cresciano isch dr Ferruccio Tognini gsii. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Cresciano ghert zum Ticinese. Chilche S. Vincenzo (gnännt im 13. Jh.) Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 88. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 42, 44, 251, 301, 318–319, 472, 483, 507. Agostino Robertini und andere: Cresciano. In: Il Comune. Edizioni Giornale del Popolo, Lugano 1978, S. 105–116. Antonello Ambrosio, Claudio Cameroni, Roberto Grizzi, Renzo Lodi, Nicola Vonarburg: Cresciano Boulder. Ticino
Croglio (lombardisch Cröi) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Sessa im Bezirk Lugano. Croglio lyt im mittlere Malcantone an dr Gränz zue Italie. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Castelrotto, Ronco, Madonna del Piano, Croglio, Barico, Purasca un Biogno-Beride. Nochbergmaine sin Bedigliora, Monteggio, Ponte Tresa, Pura, Sessa un di italienische Gmaine Cadegliano-Viconago un Lavena Ponte Tresa. Croglio het vu 1953 bis 1976 Croglio-Castelrotto. Anne 1976 het sich d Gmai mit dr Nochbergmai Biogno-Beride zämmegschlosse, wu anne 1907 dur d Fusion vu dr Derfer Biogno un Beride entstande isch. Croglio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1335 as burgus de Crolio. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Croglio isch dr Georges Kaufmann. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Croglio ghert zum Bosino. Bfaarchilche S. Nazzaro (1635-70) Chilche S. Bartolomeo mit Freske us em Johr 1411 Celestino Trezzini: Biogno-Beride In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 2, Beringen – Bion, Neuenburg 1921, S. 249. (abgerufen am 26. Juni 2017). Virgilio Chiesa: Croglio. In: Lineamenti storici del Malcantone. Tipografia Gaggini-Bizzozero, Lugano 1961 (2. Auflage 2002). Rinaldo Giambonini, Agostino Robertini, Silvano Toppi: Croglio. In: Il Comune. Edizioni Giornale del Popolo, Lugano 1971, S. 99–108. Plinio
Cugnasco-Gerra isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Navegna im Bezirk Locarno. Cugnasco-Gerra lyt am Rand vu dr Magadinoebeni. Zue Cugnasco ghere d Fraktione Boscioredo, Bosco, Cugnasco, Massarescio, Medoscio, Moncucco, Pianrestello un Sciarana. Zue Gerra ghere d Enklave Gerra Piano un Agarone in dr Ebeni un Gerra Valle uf 826 m im Verzascadal. D Gmai Cugnasco-Gerra isch entstande am 20. April 2008 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Cugnasco un Gerra (Verzasca). Cugnasco isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1374 as Cunyascho. Di eltschte Sidlige sin d Maiesäss vu Ditto un Curogna im Verzascadal, d Sidlige in dr Ebeni, wu vilmol vu Wildbäch un em Fluss Tessin iberschwämmt wore sin, sin erscht speter entstande. D Ortschaft Cugnasco isch vu Hirte grindet wore, wu als mit ihrem Vih in dr Magadinoebeni iberwinteret hän. Im 13. un 14. Jh. sin e Hufe Lyt us em Verzascatal un vu dr Maiesäss Ditto un Curogna in d Ebeni zoge. Gerra isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1387 as Giera. Bis 1852 het s Dorf zue Brione ghert. D Enklave Gerra Piano un Agarone sin anne 1920 zue Gerra chuu, wu d Steibsitz Locarno, Minusio
Cureglia (lombardisch Cüréja) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Vezia im Bezirk Lugano. S Dorf lyt nerdlig vu Lugano uf dr Wasserschaide zwisch em Val Vedeggio un em Valle del Cassarate. Nochbergmaine sin Cadempino, Comano, Lamone, Origlio, Porza un Vezia. Cureglia isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1335 as Curea, Curilia. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Cureglia isch dr Emilio Martinenghi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Cureglia ghert zum Comasco-Lecchese. Bfaarchilche S. Cristoforo (1420 gnännt, im 19. Jh. umböue) Kapäll S. Maria del Buon Consiglio (18. Jh.) Chilche S. Cristoforo Celestino Trezzini: Cureglia. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 2, Cavadini – Daegerlen., Attinger, Neuenburg 1921, S. 654. Rinaldo Giambonini, Agostino Robertini, Silvano Toppi: Cureglia. In: Il Comune., Edizioni Giornale del Popolo, Lugano 1971, S. 119–130. Graziano Tarilli: Storia della popolazione di Cureglia durante il XVIII secolo. 1976. Adriano Prosperi: Il vescovo e il suo pievano. Feliciano Ninguarda e Domenico Tarilli. In: Archivio Storico Ticinese. Nummer 116, Casagrande, Bellinzona 1994. Simona Martinoli und andere: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007. Fabrizio Mena: Per un’educazione liberale o cattolica? Controversie sui manuali scolastici nel Ticino dell’Ottocento. In:
Curio (lombardisch Cür) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Magliasina im Bezirk Lugano. Curio lyt im Malcantone am Sidhang vum Gheggio. Zue dr Gmai ghert no d Fraktion Bombinasco. Nochbergmaine sin Aranno, Astano, Bedigliora, Bioggio, Neggio, Novaggio, Pura, Sessa un Vernate. Curio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1196 as Coira, 1298 Cuyri. Bombinasco isch anne 1850 zue Curio chuu. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Curio isch dr Paolo Colin. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Curio ghert zum Bosino. Chilche S. Pietro (1609) Museo del Malcantone (1985 grindet) Celestino Trezzini: Curio. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 2, Cavadini – Daegerlen., Attinger, Neuenburg 1921, S. 654. Ermanno Medici: Curio. Note di storia. Florenz 1960. Ernesto W. Alther, Ermanno Medici: Curio e Bombinasco dagli albori. Locarno 1993. Nicola Navone (Hrsg.): Dalle rive della Neva. Epistolari di tre famiglie di costruttori nella Russia degli zar. Mendrisio Academy Press, Mendrisio 2009. Luigi G. Herz: Di lasco e di bolina. Una disputa medico-farmacologica sul «solfato indigeno febbrifugo», tra Lombardia e Ticino, 1846–1848. In: Archivio Storico Ticinese. Nr. 147. Casagrande, Bellinzona 2010. Renato Giovannoli: Il Vello d’Oro e il mistero di Garavee. In:
Dalpe (lombardisch Dalp) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Quinto im Bezirk Leventina. Dalpe isch e Dorf uf ere Terasse iber em Piottino uf 1'192 m ü. M. am Yygang vum Val Piumogna, eme rächte Sytedal vum Valle Leventina. Zue dr Gmai ghert no dr Ortsdail Cornone. Nochbergmaine sin Faido, Lavizzara un Prato. Dalpe isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1217 as Albe. Bis 1866 het Dalpe no zue Prato ghert. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Dalpe isch dr Marzio Eusebio. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Dalpe ghert zum Ticinese. Chilche SS. Carlo e Bernardo (1661) Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 93. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 321. Rinaldo Giambonini, Agostino Robertini, Silvano Toppi: Dalpe. in Il Comune. Edizioni Giornale del Popolo, Lugano 1971, S. 131–140. Mario Fransioli (Hrsg.): Ordini di Dalpe e Prato (1286–1798). Schwabe Basel; Basel 2006. Simona Martinoli und andere.: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, S. 137–138. Marina Bernasconi Reusser, Monumenti storici
Faido (italienisch , lombardisch Fait, dytsch veraltet Pfaid, im Walserdialäkt vu Bosco/Gurin ) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Faido im Bezirk Leventina. Faido lyt im middlere Valle Leventina (Livinedal) am Fluss Tessin. D Gmai Faido isch es erschtsmol gwagse am 29. Jänner 2006 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Faido, Chiggiogna, Rossura (dt. veraltet Rossur) un Calonico. Am 1. April 2012 sind d Gmaine Anzonico, Calpiogna, Cavagnago, Chironico, Mairengo und Osco au no dezue cho. Uf de 10. April 2016 het au d Gmai Sobrio mit Faido fusioniärt. Faido isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1171 as Faedo, Chiggiogna anne 1209 as Gazonia, 1515 Chisogna, Rossura anne 1201 as Resora, Resura, Calonico anne 1227 as Callonego, 1300 Callonico. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Faido isch dr Roland David. Dr lombardisch Dialäkt vu Faido ghert zum Ticinese. Rossura d Chilche San Martino, Calonico en Wasserfall bi Faido Celestino Trezzini: Faido. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 3, Egolf – Fazy., Attinger, Neuenburg 1921, S. 105, 106. Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 96–98.
Frasco (lombardisch Frasch) isch en Ort in dr Gmai Verzasca im Kanton Tessin, Schwyz. Bis 2020 isch er sälber e Gmai gsi. Frasco lyt im obere Verzascadal uf rund 880 m Hechi. Dur d Gmai fließt d Efra. Frasco isch zum erschte Mol anne 1235 as Felasco gnännt wore. Vu 1395 bis 1843 hän Frasco un Sonogno ai bolitisch Gmai bildet. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Frasco ghert zum Ticinese. Chilche San Bernardo d’Aosta (1868/69) Chryzwäg (Via Crucis) Daniela Pauli Falconi: Frasco. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 328. Rinaldo Giambonini, Agostino Robertini, Silvano Toppi: Frasco. In: Il Comune. Edizioni Giornale del Popolo, Lugano 1971, S. 141–152. Simona Martinoli und andere: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007. Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 98. Elfi Rüsch: I monumenti d’arte e di storia del Canton Ticino. Distretto di Locarno IV: La Verzasca, il Pedemonte, le Centovalli e l’Onsernone. (= Die Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 123). Hrsg. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte SKG.