rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Emilie Kempin-Spyri (* 18. März 1853 z Altstette; † 12. April 1901 z Basel; geb. Spyri, verh. Kempin) isch di ersti Frou gsy, wo ir Schwyz als Juristin isch promoviert u habilitiert worde. Als Frou het si aber nid dörffen als Awältin praktiziere. Drum isch si nach New York usgwanderet u het dört e Rächtsschuel für Froue 'gründet. Si isch e Nichte gsy vor Outorin Johanna Spyri. Si isch als ds dritte vo acht Chind vor Maria Elise Spyri-Wild und em Johann Ludwig Spyri uf d Wält cho, em Pfarrer vor reformierte Chilegmeind Altstette, denn no'nen eigeti Gmeind, hüt e Stadtteil vo Züri. 1875 het si der Theolog Walter Kempin ghürate. 1876 isch iri Tochter Anna Gertrud Elisabetha uf d Wält cho, 1878 ire Suhn Robert Walter Ludwig, 1879 iri zwöüti Tochter Emilie Agnes Elisabetha. 1885 het si d Matura bestanden u sech als ersti Schwyzerin ar juristische Fakultät vor Universität Züri immatrikuliert. Im Januar 1887 isch ire Vorstooss vor em Bundesgricht, das der Begriff Schwyzer nid nume Männer, sondern o Froue bezeichni, abglehnt worde, wil er "ebenso neu als kühn" syg.. Im glyche Jahr het si mit der Arbeit Die Haftung des Verkäufers einer Fremden Sache dissertiert. Iri
Bullet For My Valentine Bullet For My Valentine isch e 1998 gründeti Metal-Band us Wales. Dr Musikstil losst sich nit klar iordne, goht abr in d Richtig vo Metalcore, Heavy Metal und Thrash Metal. Gründet worde ischd Band unterem Name Jeff Killed John als Cover-Band vo Metallica. Nachdäm dr Bassischt d Gruppe jedoch vrloh ka het und ersetzt worde isch, händ si sich mehr ihrer eigene Musik gwidmet. Im Johr 2004 het d Band in London mehreri Afroge füre Plattevrtrag beko, hüt stoht d Band bi Sony BMG (Europa) unter Vertrag. Bis 2011 hed d Band drei Studioalbe veröffentlicht, mit allne drei sin Charterfolg in mehrerne Länder glückt. Ihres erschte Album, The Poison (dt. Ds Gift) , isch 2005 erschine. Näb mehrerne Single-Uskopplige sin au diversi anderi Versione mit Bonussongs odr Live-Ufnahme erschine. Ussrdäm isch e Live-DVD mit Material usem Johr 2006 usecho. 2008 ischs zweite Studioalbum, Scream, Aim, Fire (dt. schrey, ziel, schiess) erschine. Lut de Bandmitglieder isches um einiges aggressiver als ds Vorgängeralbum. Au zu däm Album sin mehreri Single-Uskopplige und Musikvideos vröffentlicht worde. Zuesätzlich zum normale Album existiert au no e Deluxe-Version mit vier witere Bonussongs und eme licht abgänderte Cover. 2010 ischs Album, Fever (dt. Fieber)
f De Siggebärg isch en Erhebig vom Jura im Schwiizer Kanton Aargau. Im Weschte wird er vom Aaretal, im Süde vom Limmattal und im Norde und Nordoschte vom Surbtal begränzt. Rund um de Siggebärg liget di Gmeinde Endige, Längnau, Freyewil, Obersiggetal, Undersiggetal und Würelinge. Uf em Siggebärg isch de Wiler Schteinebüel, wo zu de Gmeind Undersiggetal gehört. Di höchschti Schtell vom Siggebärg isch uf em Hörndli im Südoschte uf 624 Metern Höchi. Landeskarte der Schweiz, Blatt 1070, Swisstopo
Vilnachere isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau. De Gmeindsbann het e Flächi vo 575 Hektare, dodervo sind 285 Hektare Wald und 72 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 572 Meter, di tüfschti uf 338 Meter. S erschti Mol taucht Filnacker in ere Urkund us em Johr 1141 uf. Im 1306 wird de Ort in eme Habsburger Urbar Wilnach gnennt und het schpöter zur Herrschaft Schänkebärg ghört. D Burg, wo s z Vilnachere gäh het, het ab de Mitti vom 13. Johrhundert de Herre vo Oschtrach ghört. Wo des Gschlecht im 1450i usgschtorbe-n-isch, isch d Burg verfalle. Wo d Bärner im 1460i d Herrschaft Schänkebärg eroberet hei, isch Vilnachere zum Amt Schänkebärg cho. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt und hei di Helvetisch Republik usgruefe. Vilnachere ghört sither zum Kanton Aargau. Commons: Vilnachere – Sammlig vo Multimediadateie d Website vo de Gmeind Vilnachere Felix Müller: Villnachern In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4654657-1 | VIAF: 242745745
Ändige (amtlich hoochtüütsch Endingen, surbtalerjiddisch Endinge, bis 1945 amtlich Oberendingen) isch en Iiwohnergmeind im Zurzibiet im Kanton Aargau. Sit em 1. Jänner 2014 ghört au di vorher unabhängigi Gmeind Underändige zu dere Gmeind. Ändige liit im Surbtal zwüsche Längnau und Tägerfäld. Uf dr Südsyte vom Dorf isch s Piet vo de Höger Schore, Stutz, Usserbärg, und Hoomerig. Dr Littebach lauft us dämm bewaldete Gebiet zu dr Surb abe. Im Nordoschte vo Ändigen und öschtlich vo Underändige sin d Höger Hörndlihau, Güllehau und Buhalde. Usem ängge Tal lauft der Schlierebach uf Underändige. E hööche Felse isch d Tüüfelschanzle. Im Weschte isch d Firschthalde mit em Bollhölzli. De Gmeindsbann het e Flächi vo 846 Hektare, do dervo sind 384 Hektare Wald und 77 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 593 m ü. M., di tüfschti uf 380 Meter. S erschti Mol chunt Entingas in ere Urkund us em Johr 798 vor. D Freiherre vo Tägerfälde hei im Middelalter im Dienscht vo de Freiherre vo Rägeschbärg und em Bischof vo Konschtanz d Herrschaft im Dorf uusgüebt. Schpöteschtens ab em 1239i sind d Ritter vo Ändige belegt, wo d Nachfolg vo de Tägerfälder gha hend. Mindescht ab em 1305 hend d Habsburger di
D Herrschaft Grasburg isch es historischs Territorium uf em Gebiet vom hütige Kanton Bärn. D Gränze vo der alte Herrschaft entspräche dene vom ehemolige Amtsbezirk Schwarzeburg, wo’s bis zum Ändi vom Joor 2009 gää het. D Herrschaft het ihre Name vo de Grasburg, wo uf em Gmeindsbann vo de hütige Gmeind Waalere ligt. Grasburg isch es alts Läche vom Riich gsi, wo im Mittelalter i de Händ vo de Kyburger gläge-n-isch. Wo das Gschlächt im 1264i usgschtorben isch, isch s Läche an d Habsburger gfalle. Im Joor 1310 hei d Habsburger wäge Gältmangel d Herrschaft Grasburg a Savoye verpfändet, wo s denn als Pfand de Stadt Fryburg witergäh het. Im 1423 hei d Savoyer d Herrschaft a Fryburg und Bärn verchauft, wo s Gebiet – abgseh vo de Johr 1448 bis 1455, wo Bärn eleige d Herrschaftsrächt usgüebt het – bis zu der Uflösig vo de Alte Eidgnosseschaft im 1789i als gmeini Herrschaft zäme verwaltet hei. I der Helvetik isch d Herrschaft Grasburg zum Kanton Bärn cho.
Villige isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt am Fuess vom Geissbärg. De Ortsteil Stilli ligt an de Aare. De Gmeindsbann het e Flächi vo 1121 Hektare, dodervo sind 550 Hektare Wald und 151 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 700 Meter, di tüfschti uf 325 Meter a de Aare. S erschti Mol taucht Villige wege de Erwähnig vom Heinricus de Viligen in ere Urkund uf, wo us em Johr 1247 isch. Im Mittelalter isch s Dorf en Teil vom Dinghof Rei gsi u het zum Chloschter Murbach im Elsass ghört. Landesherre sind d Habsburger gsi. De Dinghof het verschidnigi Rächt i de nöchere Umgebig gha un isch im 1291i a d Habsburger verkauft worde. D Agnes von Ungarn het dann im 1345i de Bsitz em Chloschter Wittiche im Schwarzwald gschenkt. Im 1458i het me d Weide vo Stilli us Villige useglöst und die Gränze sind bis zum End vom Johr 2005 d Gmeindsgränze zwüsche Villige und Stilli blibe. Im Johr 1460 hei d Bärner Villige eroberet, wobi d Rächt vom Chloschter Wittiche witerhin Bstand hei gha. Villige isch en Teil vom Grichtsbezirk Böze vom Amt Schänkebärg worde und ab em 1566, wo
Tägerfäld, wo bi Usswärtige Tägerfälde heisst isch en Iiwohnergmeind vom Kanton Aargau. D Gmeind lyt im Zurzibiet und im Surbtal. Dr Gmeindsbann het e Flächi vo 711 Hektare, do dervo sind 263 Hektare Wald und 71 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 532 Meter, di tüfschti uf 337 Meter. S erscht Mol chunt Tegerfelt in ere Urkund us em Johr 851 vor. Am Ändi vom 11. Johrhundert hei d Freiherre vo Tägerfäld e chli oberhalb vom Dorf e Burg la baue. Si sind Grundbsitzer z Tägerfäld gsi, und wo des Gschlächt im 1254 im Mannesschtamm usgschtorbe isch, hei d Erbe de Bsitz übernoh. Im 1276 het s Chloschter St. Bläsi en Deil vom ehemoligi Bsitz vo der Tägerfälder übercho; au d Habsburger, wo Landesherre si gsi, hei Grundbsitz z Tägerfäld gha. Wo d Eidgnosse im 1415 de Aargau eroberet hei, isch Tägerfäld zu eme Teil vom Siggeamt vo de Grafschaft Bade worde, ere gmeine Herrschaft. Im 1529 isch en Grossteil vo de Bevölkerig zu de Reformation überträte, und au nach de Niderlag vo de Reformierte bi de Schlacht bi Kappel hei Teili vo de Bevölkerig bim noie Glaube chönne bliibe. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz
De Josef Villiger (* 17. März 1910 z Rüti; † 6. Mai 1992 z Bade), heimatberechtigt z Rüti und z Niderrohrdorf, isch e Freiämter Mundartforscher, -sammler und -dichter gsi. De Josef Villiger isch im Freiamt ineme ländliche, büürliche Umfäld ufgwachse. Au sini Eltre, dr Philipp Villiger und d Elisa geb. Troxler, hei buuret. D Primarschuel het er z Apel bsuecht und dann isch er eis Johr uf de Bezirksschuel z Seis gsi, bevor er in d Latinschuel uf Mehrerau bi Breagaz gwächselt het. Wil d Mönch vom Chloschter Wettige nach de Ufhebig vo iirem Chloschter im 1841i uf Mehrerau sind, gits Beziihige vo de Region uf Vorarlbearg. Nach de Latinschuel het de Josef Villiger s Lehrerseminar z Zug bsuecht. Er isch zerscht drü Johr Lehrer z Uezwil gsi und dann, ab em 1936i, 37 Johr lang Lehrer z Niderrohrdorf. Im Jahr 1936 het er d Marie Baur ghirate. Gschribe het er scho in dere Ziit, wo er Lehrer gsi isch. Aber erscht nach de Pensioniirig het er würklich Ziit zum Schriibe gha und sini Büecher sind alli erscht dann veröffentlicht worde. De Josef Villiger het sich sälber «Mundartsammler» gnennt. Er het mit Wörter, Redesarte und Sprüch Sproochschpili gmacht. D Theme
D Margret Brombacher (* 1945 z Egrige) isch e dytschi Musikeri, Dialäktdichteri un Autori. D Brombacher isch z Egrige uf d Wält chuu un au dert ufgwagse. Si isch ghyrote un het vier Sihn. Syter anne 1986 dritt si as alemannischi Liedermacheri uf in dr Region Sidbade, Nordschwyz un Elsass mit aigene Lieder, wu si Gitarre derzue spilt. D Text vu ihre Lieder handle vilmol vu regionale kulturelle un historische Eraignis, vilmol hän si au zytkritischi Inhalt. Scho anne 1987 het si erschti Ufnahme mit Lieder uf ere MC uusebrocht. Anne 1998 isch ihre fimft Album erschine, d CD Wulketraumschiff mit Chinderlieder. In dr 1990er Johr het d Brombacher sich dernäbe au em Schrybe vu Gedicht un Prosagschichte zuegwändet. Syt 2000 widmet si sich au all meh em Dialäkttheater, schrybt Komödie fir d Egriger Theatergruppe Brombacher, wu si au sälber d Regie fiert. Fir s Wochenblatt schrybt si ne alemannischi Kolumne. 1. Bryys: Wettbewerb „Europa wächst zusammen“ vu dr Landeszentrale für politische Bildung: 1992 Sonderbryys bim Mundart-Nachwuchswettbewerb von 9−99 Jahren: 1993 Grand Prix de Poesie vu dr Stadt Anzna un vum Ministère de la Culture Francaise: 1998 2. Bryys Wettbewärb „Literatur“ vu dr Akademie Ländlicher Raum un vum Staatsanzeiger Baden-Württemberg
Thale oder Tale; amtlich Thalheim) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt im Schenkebärgertal ganz z oberscht, bevor s uf d Staffelegg uffe goht. De Gmeindsbann het e Flächi vo 992 Hektare, dodervo sind 431 Hektare Wald und 57 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 801 Meter, di tüfschti uf 415 Meter. S erschti Mol taucht Taleheim in ere Urkund us em Johr 1064 uf. Im Mittelalter het’s s Dorf de Habsburger ghört, wo’s vo de Schänkebärger hei la verwalte. Im Johr 1460 hei d Bärner d Herrschaft Schänkebärg eroberet. Thale isch dann de Sitz vom Gricht gsi und het zum Amt Schänkebärg ghört. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt und hei di Helvetisch Republik usgruefe. Thale ghört sither zum Kanton Aargau. Gmeinsamme vo Thale isch de Roland Frauchiger (Stand 2015). Commons: Thale – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vo de Gmeind Thale Felix Müller: Thalheim. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023
Rüfenach isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf liegt am nördleche Fuess vom Bruggerbärg. Zwüsche Rüfenach und Hinderrei lauft der Reinerbach dure, wo bi Viligen id Aare mündet. De Gmeindsbann het e Flächi vo 417 Hektare, dodervo sind 170 Hektare Wald und 48 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 522 Meter, di tüfschti uf 325 Meter. S erschti Mol list me der Ortsname Rufinach in ere Urkund us em Johr 1227. Im Mittelalter isch Rüfenach im Bsitz vo de Habsburger gsi und het zum Gricht Bözberg ghört. Derte hei d Habsburger di höchi Grichtsbarkeit gha. Ab em 1348 hei d Bsitzer vom Gricht immer mol wider gwächslet, wil s verpfändet worde-n-isch. Ab em 1377 het s Dorf dann zu de Herrschaft Schänkebärg ghört. Im Johr 1460 hei d Bärner d Herrschaft Schänkebärg, eroberet. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde. Im 1566i isch de Grichtsbezirk Bözberg teilt worde und Rüfenach het sini Grichtsfäll ab do z Stilli verhandlet. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Rüfenach ghört sither zum Kanton Aargau. Im 1898 isch d Gmeind Rei en Teil vo de Gmeind
Schärz isch es Dorf im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau. S ghört zu Lupfig und isch bis zum 31. Dezämber 2017 en eigeständigi Iiwohnergmeind gsii. S Dorf liggt in ere Mulde am weschtliche Rand vom flache Birrfeld. Gäge Norde i Richtig Habsburg stiigt d Äbeni liecht aa. Die weschtlichi Gmeindsgrenze verlauft en ere Gländekante entlang wo wiit über em Aaretal liggt. Im Südweschte liit de 508 Meter höchi Scherzberg, wo im Süde in Cheschteberg übergat, en Usläufer vom Faltejura. Durs Dorf verlauft de Scherzbach, wo zwei ehemaligi Mühleweiher schpiist und ab de Industrii z Lupfig Süessbach gheisst. Dä fliesst witer über Huse uf Windisch und mündet z Brugg i d Aare. De Gmeindsbann het e Flächi vo 330 Hektare, dodervo sind 110 Hektare Wald und 39 Hektare überbaut. Di höchschti Stell vom ehemalige Gmeindsgebiet isch uf 541 Meter en namelose Gipfel zwüsch em Cheschteberg und em Scherzberg, di tüfschti uf 387 m ü. M. bi de öschtliche Gmeindsgrenze. Nachbargmeinde sind gsi Habsburg im Norde, Huse im Nordoschte, Lupfig im Oschte, Holderbank im Süde und Schinznach-Bad im Weschte. S erschti Mol taucht Shernitz in ere Urkund us em Johr 1240 uf. S Dorf het im Mittelalter zum Eigeamt vo de
f De Chästebärg isch en Hügelzug im Schwiizer Kanton Aargau. Er isch vo Wald bewachse und ghört zum Kettenjura. De Chäschtebärg isch öppe drei Kilometern lang und verlauft in Wescht-Oscht-Richtig mit Usläufer Richtig Norde. Di höchschti Schtell ligt uf ere Höchi vo 647 m ü. M.. Am Fuess vom Chäschtebärg liget d Dörfer Brunegg, Möriken, Wildegg, Holderbank, Lupfig und Birr. Im Süde vom Chäschtebärg ligt s Bünztal, im Weschte s Aaretal und im Oschte s Birrfäld. Im Norden goht de Chäschtebärg in de Schärzbärg über. An dem sim Fuess liget Schinznach-Bad und Schärz De Chäschtebärg het zum ursprüngliche Herrschaftsgebiet vo de Habsburger ghört, zum Eigeamt. Um s Eigeamt z sichere sind an de Flanke vom Chästebärg zwei Burge entschtande, wo schpöter zu Schlösser umbauet worde sind. Im Weschte isch es Schloss Wildegg, im Oschte Schloss Brunegg. Landeskarte der Schweiz, Blatt 1090, Swisstopo Commons: Chestenberg – Sammlig vo Multimediadateie
f De Bruggerbärg isch en Bärg im Schwiizer Kanton Aargau. Sin Name het er vo de Schtadt Brugg, wo am Südfuess vom Bärg, zum gröschte Teil änet der Aare, ligt. De Bruggerbärg erschtreckt sich vom Brugger Schtadtteil Umike Richtig Nordoschte bis uf Rei, eme Ortsteil vo Rüfenach und goht in de Reierbärg über. Im Weschte vom Bruggerbärg ligt d Gmeind Rinike und am Südoschthang de Brugger Schtadtteil Lauffohr. De Berg isch mit Wald zuegwachse und het an de Südoschtsiite schroffi Felswänd. Derte het s au Höhlene. Im Süde und im Weschte goot de Bruggerbärg bis zum Aaretal. Vom Geissbärg her sind Gäms zuegwanderet. Commons: Bruggerberg – Sammlig vo Multimediadateie Landeskarte der Schweiz, Blatt 1070, Swisstopo
Mainz isch d Hauptstadt und die grössti Stadt vom dütsche Land Rhiiland-Pfalz. D Stadt Mainz lit dr Mündig vom Main in Rhii gegenüber. Si isch eins vo de fümf Oberzentre vom Land Rhiiland-Pfalz und bildet mit dr hessische Landeshauptstadt Wisbade e länderübergrifends Doppelzentrum. D Iiwohnerzahl vo dr Stadt isch im erste Johrzähnt vom 20. Johrhundert grösser as 100.000 worde, was Mainz zur Grossstadt gmacht het. Die grössti Nochberstadt isch die hessischi Landeshauptstadt Wisbade. E chli witer ewäg si d Grossstedt und -rüüm Frankfurt am Main, Darmstadt, Ludwigshafe am Rhii und Mannheim. D Stadt goot uf s römische Militärlager Mogontiacum zrugg, wo di Eerschti Germanischi Legioon im erschte Joorhundert noch Chrischtus bout het. Es isch dr Sitz vo dr Johannes Gutenberg-Universität, vom römisch-katholische Bistum Mainz und vo mehrere Färnseh- und Radioaastalten, wie vom Südwestrundfunk und em Zweite Dütsche Färnsehe. Mainz verstoht sich as e Hochburg vo dr rhiinische Fastnacht. Am 25. März 2010 het dr Stifterverband für die Dütschi Wüsseschaft dr Stadt Mainz dr Ditel „Stadt der Wissenschaft“ vom Johr 2011 gee. Stadtaasicht vo Mainz um 1900 dr Dom Sankt Martin z Mainz, drvor d Domhüser vo 1771 und dr Renaissance-Brunne vo 1526 Städtebuch Rheinland-Pfalz und Saarland. Bd. 4,3. Deutsches Städtebuch.
Die Schweizermacher (D Schwiizermacher) isch en Film vom Rolf Lyssy us em Johr 1978, mit em Emil Steinberger und em Walo Lüönd i de Hauptrolle. De Film isch e Parodie uf d Iibürgerigspraxis i de Schwiiz. Usländer müend bewiise, dass si schwiizerischer sind als d Schwiizer und Iibürgerigsbeamti zeiget sich als gnadelosi Bürokrate. De Film isch e Reaktion uf di vier Schwarzebach-Initiative i de 1970er Johr. Gmässe a de Aazahl Kinobsuecher isch Die Schweizermacher de erfolgriichschti Schwiizer Film vo allne Ziite. Über 940'000 Lüüt send denn is Kino gange. De düütschi Psychiater Helmut Starke und siini Frau Gertrud, de italiänischi Arbeiter Francesco Grimolli, wo inere Konditoreifabrik am Flüüssband schaffed und mit ere Tessineri verhürotet isch und die jugoslawischi Tänzeri Milena Vakulic wend s Schwiizer Bürgerrächt übercho. Alli hend en gwüsse Eigenutz – de Dr. Starke cha nur als Schwiizer Bürger siini leitendi Stell in ere Klinik ufgääh und en eigeti Praxis gründe, de Grimolli wott die grossi Arbetslosigkeit z Italie hinder sich loo und d Vakulic wott Bürgeri vo däm Land wärde, wo si gebore und ufgwachse isch. Gägeschpiler isch de ängstirnigi und bünzligi Max Bodmer, en Beamte vo de Iibürgerigspolizei und en totale Füdlibürger. Siin Assischtänt Moritz Fischer isch
De Toni Vescoli (* 18. Juli 1942 z Züri) isch en Rock-, Blues- und Folk-Musiker us de Schwiiz. Er schriibt au Lieder und isch eine vo de erschte schwiizer Rock 'n' Roll-Intërprete. Über 30 Jaar hät er z Wila im Tösstal gwont und gschaffet. Sit 2008 isch er z Wald im Zürcher Oberland dihäi. De Vescoli isch z Peru und z Chüsnacht ufgwachse. Won er no i de Leer gsi isch, hät er aagfange Musig mache und 1962 d Gruppe Les Sauterelles (d' Heugümper) gründet. Die Gruppe hät seer vil Uuftritt gha, fascht jede Tag im Jaar. Drum sinds i de Schwiiz schnäll seer bekannt worde. Nachane sind d Heugümper als Vorgruppe vom Cliff Richard & The Shadows uufträtte und im Usland öppe mit de Rolling Stones. S Lied «Heavenly Club» isch 1968 13 Wuche i de Hitparade gsi, sibe Wuche lang uf em erschte Platz. S isch au uf Radio Luxemburg und im Südwestfunk e Ziit lang uf em erschte Platz gsi. 1970 händ sich d Sauterelles ufglööst. Dänn hät de Toni Vescoli eläige Musig gmacht. Im Lauf vo de Ziit hät er verschidnigi Stil gsunge. E Ziit lang im Stil vom Bob Dylan, aber au Kauntrimusig. 1996 händ
De Germain Muller (* 11. Juli 1923 z'Strossburi; † 10. Oktower 1994 z'Strossburi) ésch e beriehmtr elsassischer Kàbàrettischt, Dichtr, Theàterautor un Theàtrbegrindr gsin. `R isch dr Grinder vum Strossburjer Kàbàrett "De Barabli", mit 'm Mario Hirlé un 'm Raymond Vogel. Im Zweite Weltkriej isch er wii vili Elsässer in d' ditschi Armee zwàngsrekrutiert worde. Im Oktowr 1943 isch er àwwer desertiirt un in d Schwiz gflichtet. 1944 isch er mit de 1. franzeesch Armee uff Strossburi zerückkumme. Nooch'm Kriej het 'r bi Radio-Strasbourg àls zweisproochige Sprecher gschàfft. 1946 het de Germain Muller zsàmme mit 'm Mario Hirlé un 'm Raymond Vogel, 's Strossburjer Kàbàrett « De Barabli » grindt, wo satirischi Sketsch, Lieder un Danz uff Elsässisch uffgfiehrt wore sin. De Nàmme „Barabli“ geht uff e Anektode üss'm Erschte Weltkriej zerück: de elsassische Kriejsgfangene hen nit de gliche Status ghet wii de àndri ditsche, wil se fer de Frànzose jà aach Frànzose gsin sin, odr widr welle han were solle. Fer uem se üssenànder ze hàlte, het de Pfàrrer Abbé Wetterlé, wii e glühendr frànzeeschr Nàtionalischt un de Mentor zuem Bispiil vum Zeichnr Hansi gsin isch, ihne e Parapluie zeigt un "Wass isch dess?" gfröjt. De Elsasser hen mit "s’isch
D Amalie Halter-Zollinger (* 15. Juni 1892 z Humbrächtike, † 27. April 1985 ebd.) isch e bekannti Schriftstelleri us em Züripiet gsi. Fascht s ganz Läbe hät d Amalie Halter z Humbrächtige im gliiche Huus, grad näbed de Chile im obere Dörfli, gläbt, im Huus wo si uf d Wält choo isch. Erscht wo si 1975 is Altershäim isch, hät si ires Geburtshuus verlaa. Zu gwüsse Ziite händ vier Generatione vo de Familie deet gwont. Ire Vatter, de Carl Zollinger isch Uuremacher gsi und hät i de grosse Stube näbet em Chachelofe zue gschaffet. Bis an zwäite Wältchrief ane hät d Amalie Halter im Huus en Spezereilade gfüert. Erscht wo si öppe füfzgi gsi isch, hät d Amalie Halter gmärkt, das si guet cha schriibe. Si hät aagfange churzi Gschichtli für Ziitige schriibe. Immer hüüffiger sind Lüüt vom Radio cho, will si no schööns alts Züritüütsch gredt hät. Eis vo irne Büechli ghäisst drum au Was ich am Radio prichtet hän. I irne Gschichte verzellt si uf Hochtüütsch oder mäischtens uf Züritüütsch vor alem us Humbrächtike und de Umgäbig. Iri Ërinnerige gönd zum Täil zrugg bis is 18. Jarhundert. Debii isch es de Amalie Halter immer wichtig gsi, richtig Züritüütsch
De Walter Fröhlich, (auch Wafrö, Pseudonym Urban Klingele, (* 9. Januar 1927 z Radolfzell; † 7. November 2013 z Singe) isch en deitsche Journalist, Schriftsteller, Musiker und Fotograf gsi, wo vor allem als Fasnetmacher, Kabarettischt, Kolumnischt und Mundartautor im bodeseealemannische Dialekt vu Konstanz und em Hegau bekannt woren isch. De Walter Fröhlich isch sinne erschte 24 Johr z Konstanz ufgwagse und hot ibber 50 Johr z Singe gläbt. Er hot noch de Schuel e Banklehr gmacht, isch no aber zum Kriegsdinscht iizoge wore und i Gfangeschaft kumme. Noch em Zwoite Weltkrieg hot er zerscht e Redaktionsvolontariat und no e Stell als Redakteer i de Deutsche Bodensee-Zeitung in Konstanz gkrieht. Vu 1952 bis zu sinere Rente hot er bi de Firma Alusuisse in Singen i de Werbung, als Fotograf und Redakteer vu de Werkszeitung „Arbeitskamerad“ gschaffet. Er isch 2013 an em Herzinfarkt gstorbe und uff em Singener Waldfriedhof bgrabe. De Fröhlich isch lang i de Fasnet am Ort unter anderem als Dichter und Bütteredner aktiv gsi. Er hot de Singener Narrenspiegel begründet. Vu 1957 bis 1962 hot er zum jewiilige Fasnetmotto vu de Poppelezumft Singe alemannische Lieder dichtet und vertoont, wo heit no i de Singemer Fasnet populär sind. Gege End