rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Togo (dytschi Uusproch [ˈtoːgo], frz. Uussproch [tɔˈgo]) isch e Staat z Weschtafrika am Golf vu Ginea. S gränzt an Ghana im Weschte, Benin im Oschten un Burkina Faso im Norde. Vu 1884 bis 1916 isch s Biet vu Togos e dytschi Kolony gsii, derno ne Velkerbundsmandat bzw. e Dreihandsbiet vu dr Verainte Nationen unter franzesischer Verwaltig. S Land isch bregt wore vum Bresidänt Gnassingbé Eyadéma, wu fascht 40 Johr lang autokratisch regiert het. No sym Dod isch sy Suhn Faure Gnassingbé an Macht chuu. Dr beede wäre e Hufe Mänscherächtverletzige vorgworfe, Döuserti vu Togolese läbe bis hit im Exil. Togo het e Landesflechi vu 56.785 km² un isch fir afrikanisch Verhältnis e Chlaistaat, nume wenig Länder z Afrika hän e noo chlaineri Staatsflechi. S het e langgestreckti, schmali Form mit ere Uusdehnig in Nord-Sid-Richtig vu rund 550 km, in Wescht-Oscht-Richtig aber nume 50 bis 140 km. Vu dr Flechi sin 16 % Wald, 25 % Ackerland un 3,5 % Waidel. S Land lyt z Weschtafrika bi 8 Grad nerdlger Braiti un 1° 10' eschtliger Lengi. S isch in di fimf Regione Maritime, Plateaux, Centre, Kara un Savanes ufdailt. D Landesgränze het e Lengi vu 1647 km. Dodervu bilde 644 km
D Republik Tschad ([tʃat, tʃaːt] (arabisch جمهوريّة تشاد‎, franz.: République du Tchad [tʃad]) isch ä Staat in Zentralafrika. Si gränzt an Libye im Norde, Sudan im Oste, im Süde an die Zentralafrikanischi Republik und im Weste an Kamerun, Niger und Nigeria. Dr Tschad schließt dr eschtli Dail vum Tschadbecki mit em greschte Dail vum Tschadsee yy. S Becki mitsamt em See umfasst 90 % vu dr Landesflechi. Iber s Tschadbecki ufe gehn im Oschte s Hochland vu Ennedi (1.450 m) un s Wadai-Massiv (1.320 m), im Norden s vulkanisch Gebirg vum Tibesti (3.415 m Emi Koussi, hegschte Punkt in dr Sahara) un s Platoo Erdi-Ma. Im nerdlige Zäntrum vum Land lyt dr niderscht Punkt vum Land, d Bodélé-Depression. Di greschte Fliss vum Land sin dr Schari un dr Logone mit Yyzugsbiet im Side vum Land bis zue dr Nordäquatorialschwelli un uusdehnte Fychtbiet zmittsen in dr Savannelandschaft. Dr Tschad goht vu dr druckene Wieschtine vu dr Sahara im Norde, iber d Klima- un Vegetationszone (Dornhecke- un Druckesavanne, an dr Fliss au Iberschwämmigssavannen un Galerywälder vum Sahel un vum Sudan bis zum Beraich vu dr Druckewälder im usserschte Side (wäge dr landwirtschaftlige Nutzbarkait in dr Kolonialzyt „Tchad utile“ gnännt). S Land stoht
Tunesie (amtlig die Tunesischi Republik) isch ä Staat in Nordafrika, wo im Norde und Oste an s Mittelmeer, im Weste an Algerie und im Süde an Libye gränzt. Si Name isch vom Name vo siiner Hauptstadt Tunis abgleitet. Tunesie isch s östligste vo de Maghreb-Länder. Die grössti vorglagereti Insle isch Djerba (514 km²). D Flechi vom Land isch dopplet so gross wie die vo Östriich. Tunesie isch s nerdligscht Land z Afrika un nume 140 Kilometer ewäg vu Sizilie. S lyt zwisch em Mittelmeer un dr Sahara, zwische 37° 20’ un 30° 10’ nerdliger Braiti un zwische 7° 30’ un 12° eschtliger Lengi. Di grescht Nord-Sid-Uusdehnig zwische Cap Blanc un dr Gränzstation Bordj el Khadra bedrait rund 780 km, di grescht Oscht-Wescht-Uusdehnig zwische dr Insle Djerba un Nefta rund 380 km. D Mittelmeerkischte het e uugfehri Lengi vu 1300 Kilometer. Dr Nordweschte vu Tunesie wird vum Tell-Atlas bstimmt. Parallel zue dr Nordkischte verlaufe vu dr algerische Gränze bis zue dr Bucht vu Bizerta d Gebirgszig vu dr Kroumirie (700–800 m Hechi). Derno schließt sich nordeschtli s Mogod-Bärgland (300–400 m Hechi) aa, wu zem Byschpel am Cap Blanc in ere zmeischt gäche Felskischte ins Mittelmeer abgheit. Uf dr vum Wind abgchehrte
Uganda (Dütsch: [uˈganda]; Änglisch: [jʊˈgændə]) lit z Ostafrika und gränzt im Norde an dr Sudan, im Oste an Kenia, im Süde an Tansania, im Südweste an Ruanda und im Weste an die Demokratischi Republik Kongo. D Gränze mit Kenia und Tansania befindet sich zum Teil in dr Mitti vom Viktoriasee. Im Vergliich zu andere ostafrikanische Staate isch Uganda riich an fruchtbare Böde und isch dorum vom Winston Churchill as „Perle vo Afrika“ bezeichnet worde. Wäge der lange Ziit, wo Diktature gherrscht hai, und wägem Bürgerchrieg vo 1966 bis 1986 und der Unterstützig vo Bürgerchriegsgruppe in Nochberländer dänggt mä im allgemeine nüme an das. Der Süde vom Land wird hützudag widr vo Touriste bsuecht, in de nördlige Gränzprovinze si aber immer no d Reisewarnige vo de usländische Verträtige, au wenn s sit 1999 keini Übergriff uf Usländer me ge het. Uganda isch vu See, em Wysse Nil (do: Viktoria-Nil un Albert-Nil), Urwälder un Savanne bregt. Im Side vum Land verlauft dr Äquator. Dr diefscht Punkt z Uganda isch dr Unterlauf vum Albert-Nil uf 610 m iber em Meeresspiegel. Dr Margherita Peak (au Mount Stanley) im Ruwenzori-Gebirg isch mit 5.110 m dr hegscht Punkt. D Gsamtflechi vum Land umfasst 241.038 Quadratkilometer, 199.710
Di Zäntralafrikanisch Republik isch e Staat z Zäntralafrika. Si gränzt (im Uhrzeigersinn vo Norde) an Tschad, dr Sudan, die Demokratischi Republik Kongo, d Republik Kongo und Kamerun. D Hauptstadt isch Bangui. S Land lyt in dr Hauptsach uf em Platoo vu dr Nordäquatorialschwelle (bis 1.420 Meter iber em Meeresspiegel). S Klima entspricht zem greschtete Deil däm vu dr wägselfyychte Trope un im Side däm vu dr immerfyychte Trope. Des heißt, s git e fyychti un e druckeni Johreszyt. Im Norde, an dr Gränze zue dr Druckesavanne, isch d Rägezyt rund vier Monete lang, derwylscht si im Side iber acht bis zeh Monet goht. Im Norde isch s vor allem in dr Druckezyt arg heiß, deilwyys bis 40 °C. Znacht sinke dergege d Wärt deilwyys bis uf unter 10 °C ab. In dr Hauptstadt sin di johreszytlige Tämperaturunterschid wäg dr Nechi zum Tropische Rägewald dergege gring. Dr dicht Tropisch Rägewald im Side isch eini vu dr letschte Zuefluchtsstätte fir Flachlandgorilla un Waldelifante. do lyt au s Dzanga-Sangha-Schutzgebiet, wu boodi Arte gschitzt sin. Dr grescht Deil vum Land bstoht us Baumsavanne (Fyychtsavanne) un liechtem Wald, wu im Norde allmeh in di baumermer Druckesavanne ibergoht. Zum Dierbstand zelle Elifante, Affe, Antilope, Biffel, sälteni
Di Afrikanisch Union (Abchürzig AU; änglisch African Union, französisch Union africaine) isch ä internationali Organisation, wo 2001/2002 d Nochfolg vo der Organisation für Afrikanischi Eiheit (OAU) aträte het und sich für Kooperation uf alle Gebiet isetze söll. Plant isch under anderem ä Afrikanische Grichtshof. Sitz vo der Organisation isch Addis Abeba (Äthiopie), im enä Staat, wo as ein vo de erste uf em afrikanische Kontinent zum Völkerbund und denn as Gründigsmitgliid zu de Vereinte Natione ghört het. Mitgliidstaate vo der AU si alli Staate vo Afrika, zurziit 55. Marokko, wo wägem Konflikt um die Demokratischi Arabischi Republik Sahara 1984 us der Vorgängerorganisation OAU usträte isch, isch 2017 wider ufgnoo worde. Yassin El-Ayouty (Hrsg.): The Organization of African Unity After Thirty Years. Westport/New York 1994. Christof Hartmann: Demokratie als Leitbild der afrikanischen Staatengemeinschaft? Zur Theorie und Praxis demokratischer Schutzklauseln in der Afrikanischen Union. In: Verfassung und Recht in Übersee (VRÜ). 38. Jahrgang, 2005, ISSN 0506-7286, S. 201–220. Christof Heyns, Evarist Baimu, Magnus Killander: The African Union. In: German Yearbook of International Law. Band 46, 2004, S. 252–283. Konstantinos D. Magliveras, Gino J. Naldi: The African Union – A New Dawn for Africa? In: International and Comparative Law Quarterly. Band 51, 2002,
Sierra Leone (dt.: [ˌzi̯ɛraleˈoːnə], ängl.: [ˌsɪəɹəlɪˈoʊn]) isch ä Republik in Westafrika; sie gränzt an Guinea, Liberia und dr Atlantik. Die ehemoligei britischi Kolonii nimmt sit Johre dr letst Platz uf der Liste vom UNDP ii, was bedüted as si s wenigst entwigglete Land vo 177 Länder, wo undersuecht worde si, isch. Noch emä Johrzähnt vom enä bluetige Bürgerchrieg isch s Land jetzt mit siim Wiiderufbau und der Ufarbeitig vo der jüngere Gschicht beschäftigt. S Land lyt z Weschtafrika an dr Atlantikkischte zwische 7° un 10° nerdliger Brait un 10° un 13° weschtlige Lengi. Sierra Leone gränzt im Nordweschte, Norden un Nordoschte an d Republik Ginea un im Sidoschte an Liberia. Im Weschten un Sidweschte lyt dr Atlantik. D Landesgränz isch insgsamt 958 Kilometer lang, dodervu 652 Kilometer mit Ginea un 306 Kilometer mit Liberia. D Kischtelengi isch 402 Kilometer. E bis zue 110 Kilometer braiti Ebeni ziet si an dr Kischte lang, uf dr Freetown Peninsula lige d Leebebärg (portugiesisch Serra Lyoa) mit em Picket Hill as hegschter Hebig (888 Meter). E Dail Kischteregione sin bis zue 112 km langi Sandbänk vorglageret. Hinter dr fychte Kischtenebeni fangt s Waldbiet aa, wu zum Dail landwirtschaftl gnutzt wird un wu di drei
Gabun (frz.: Le Gabon) lit in Zentralafrika. Es gränzt an Kamerun, Äquatorialguinea und d Republik Kongo, und an dr Golf vo Guinea. Gabun lit zwüsche 4° S -2° N und 9°-14° O. Der Äquator lauft dur s Land. Dr Nationalfiirtig isch der 17. August. Gabun lyt an dr weschtligen Atlantikkischte vu Zäntralafrika un goht vu dert uus bis churz vor s Kongobecki. D Lengi vu dr Kischte lyt bi 885 km. S weschtli Kischtediefland stygt no rund 200 Kilometer stapflefermig bis zue dr Nidergineaschwelli im Oschten aa. Dr grescht Fluss vum Land isch dr Ogooué, wu si mit syne Hyffe Näbefliss dief in s Biet vum Hochland yygschnitte het. Dr hegscht Bärg vu Gabun isch nit feschtglait. S git verschideni (fählerhafti) Aagabe, wu bis zue 500 Hechemeter vonenander abwyche. Di hegschte Hebigen im Norde un Side gehn bis grad iber 1.000 m i. d. M. In e Dail Regione vu Gabun git s seli alti Gstai, wu bis zum Proterozoikum (rund 2 Milliarde Johr vor hite) chenne zruggdatiert wäre. In däne Formatione sin Gabonionta, frieji Forme vu mehzälligem Läbe, un insgsamt 17 natyrligi Chärnreaktore gfunde wore, unter anderem dr Naturreaktor Oklo. Gabun ghert zue dr am dinnschte bsidlete Länder z
D Loichanger Diefahehle ischd de oizeg Schachdhehle in Deidschland wo au a Schauhehle ischd. Si ligt südlech vo Loichanga ond goht uff Beddo- ond Eisedrebba 55 m na. Der Nama ischd a bissle kurios; heid däd ma zo so ara Hehle Schachdhehle saga, aber dui Hehle ischd 1892 enddeggd wära ond war oina von de älleraischde sodegge Hehla wo ma domols kennd hot, ond weils hald duif na ganga isch hod ma duifa Hehle oder Diefahehle gsaid. Om d Hehle rom geits em Wald en Haufa Lecher, des ischd der Reschd von Gruaba mo dr Loichanger Sandgräbr Johann Georg Mack, dr „Sandmack“, graba hod. Do hanna hods nemlich Dolomid, des isch a schbeziella Sord Kalk, und dui zerfelld zo Sand. Den Sand hod ma fir Schbeiss ond zom Budsa als Scheiermiddel brauchd. On wie der so graba hod, hodder en Schbald gfonda wos end Hehle nei ganga ischd. Noch ra alda Gschichd hot er en Sandhaufa gmachd ond wo r am andra Morga mid ama Schubkarra komma ischd war dr Sand im Schbald vrschwonda. Ond weil der Enddeggerschbald so saggrisch eng war hod blos sei Jonger, dr Ulrich nei bassd. Der war do grad vierzehna ond a zemlichs Häschbale. Leid
Madeira [mɐ'deiɾɐ] (vom portugiisische Wort madeira „Holz“) isch ä portugiisischi Insle öbbe 1.000 km südwestlig vo Lissabon und 700 km westlig vo der marokkanische Küste im Atlantische Ozean. Si ghört mit der chliinere Insle Porto Santo und zwei unbewohnte chliinere Inselgruppe, de Ilhas Desertas und de Ilhas Selvagens, zur Inselgruppe Madeira, wo die autonomi Provinz Madeira bildet. As Teil vo Portugal ghört Madeira zum Gebiet vo der Europäische Union. 94,5 % vo der Bevölkerig vo Madeira ghöre zur römisch-katholische Chille. Madeira het öbbe 265.000 Iiwohner uf erä Flechi vo 794 km². D Hauptinsle Madeira isch 741 km² und die chliineri Insle Porto Santo isch 45 km² gross. D Ziitzone isch die gliichi wie im Mueterland Portugal und entspricht der koordinierte Wältziit (UTC+0, gegenüber Mitteleuropa -1 Stund). Für d Ziit vom Ändi vom März bis zum Ändi vom Oktober wird wie im übrige Europa d Summerziit iigfüehrt, so dass d Ziitdifferenz s ganze Johr unveränderet blibt. Commons: Madeira – Sammlig vo Multimediadateie
Fischige (amtlich Fischingen) isch e chlei Dörfli mid 788 Iiwohner (Stand: 31. Dezember 2022). Es litt im südliche Margräflerland un schmiigd sich anne Buggel wo Läufelbärg heissd. Dr Läufelbärg isch schiinz die högschdi Sanddüüne vo Düttschland, un wäge säldnene Pflanze un Dierli e Naduurschutzgebiet. Drumumme, an de sunnige Häng, wachse vieli Rääbe. Vor allem dr beriemdi Fischiger Guededel. Des isch e wissi Druube, die gued uff däm Lössboode wagst. Un wills in dr Gegend so viel Rääbe gitt, heissd die Gegend au Rääbland. Un Fischige isch wägge dämm e Wiidorf. Z Fischige gitts e Grundschuel, e Chindergarde, zwoi Wirdschafde un e baar schöni Buurelääde. D Männer göhn am Mendig gäärn in d Singschdund un iebe fyr die gäärn und vil bsuechde Konzärt. Me cha aber au imme Verein Handorgele schbiile. Oder in de neue Halle go durne go. Arg schön isch au d Chilche vo Fischige, in dere s ganz aldi Fresge mid biblische Gschichde zuem aluege gitt. Im Goddedienschd wärde Chilchelieder uff dr alde Orgele us em 18 Johrhundert gschbiild. Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke Commons: Fischingen (Baden) – Sammlig vo Multimediadateie Bilder vo der St. Peter Chille Ortsgschichte und Bilder
La Réunion [laʀeyˈnjɔ̃] oder churz Réunion isch än Insle im Indische Ozean, wo zu Frankriich ghört und politisch es französischs Überseedepartement bildet. Uf Réunion hai im Johr 2005 öbbe 777.000 Iiwohner gläbt, was erä Bevölkerigsdichti vo öbbe 308 Iiwohner pro km² entspricht. Für die nächste Johrzähnt wird mit emä rapide Waggstum vo der Bevölkerig grächnet, so dass d Iiwohnerzahl bald meh as ä Million betrage chönnt. Französisches Statistikinstitut (www.insee.fr) Commons: Réunion – Sammlig vo Multimediadateie La Réunion - geographischs Portrait von erä tropische Hochgebirgsinsle erschiine im geoWEB Magazin - Institut für Geographii und Ruumforschig, Graz Präfektur vo Réunion (französ.) Regionalrat vo Réunion (französ.) Reisereportage über La Réunion "Die Reunion wartet auf von Sie" :Tourismus von Reunion (dütschi Version) "Reunion Natur: Tourismus und reservierung von Reunion (Dütschi Version Pictures of Reunion Island | Bilder von La Réunion Normdate: GND: 4049639-9 | LCCN: n79079314 | SUDOC/IdRef: 026399598 | SELIBR: 158095 | VIAF: 131337096
Als Melonä bezeichnet mä vor allem in suptropischä Gebiet kultivierti Pflanze mit grossä, saftrichi Beerä-Frücht. Si ghöre zur Familiä vo dä Chürbisgwächser, wärde abr im Gegäsatz zu andärä Vrträter vo dere Familiä als Obst vrwändet. Es wirt hauptsächlich zwüschä Zuckermelonä und Wassermelonä unterscheidet. Melonä wärde in dr Botanik nit als Vrwandtschaftsgruppä agseh, diä Zuckermelonä sin änger mit dä Gurkä vrwandt als mit dä Wassermelonä. Zuckermelonä: Cantaloup-Melonä, Netzmelonä wie d Galiamelonä, Honigmelone wie die gäli kanarischi S Fruchtfleisch isch je noch Sorte grüenlig, gäl, orange, wiss oder pink. D Frücht hai in dr Mitti zahlriichi länglichi, abgflachti Some. E Deil vo de Sorte si sehr süess, anderi weniger. Wassermelonä, ca. 150 Sorte: Suger Baby, dunkelgrüen, rund Crimons Sweet, dunkelgrüen- hellgrüen, gschtreift und oval Tasmma- Melonä, diä Wildform vo dr Wassermelonä, Nara- Melonä Rifi Wassermelonä dönä bim chlopfä hohl und dumpf, wärend unrifi Melonä chum äs Grüsch vo sich gän. Au wen Melonä dähei no nochrifä, han diä bereits uf em Fäld unrifi Melonä das intensivä Aroma. Dr süesslichi Gruch vo dr Frucht isch ä witers Merkmol vo dr Rifi. Im vrglich zu glichgrossä unrifä, sin rifi Melonä zudäm au schwerer. D`Untersitä vo dr Melonä, diä in Kontakt mit em Bodä gsi
Gaius Suetonius Tranquillus (öbbe um 70 noch dr Ziitwändi uf d Wält cho; gstorbe 130–140), dütsch Sueton, isch ä römische Schriftsteller und vo 117 bis 121 Kanzleichef vom Kaiser Hadrian gsi. Er isch mit em Plinius em Jüngere befründet gsi und mä weiss vil überen us däm siine Brief. Vom Sueton siine Wärk si nume d Biografie vo de Kaiser, De Vita Caesarum, ganz erhalte bliibe. In dene beschriibt er wie d Cäsare gläbt hai, vom Cäsar bis zum Domitian und die gschichtlige Umständ, so wie si dr Tacitus beschriibe het. Siis Hauptwärk isch De viris illustribus (Vo de berüehmte Manne) gsi, in welem er bedütendi Manne us dr Literatur, dr Gschichtskund, dr Rhetorik, dr Sprochwüsseschaft und dr Philosophie behandlet het. Vo däm isch nume s Ändi übrigbliibe, mit de Biografie vom Terenz, Vergil, Horaz und ä baar andere. D Biografie vom Sueton si währed Johrhundert wägwiisend für die europäische Biografe gsi. De Viris Illustribus ("Über berüehmti Manne"), drzue ghöre: De Illustribus Grammaticis ("Über berüehmti Grammatiker"; 20 Biografie, wohrschiints komplett) De Claris Rhetoribus ("Über glänzendi Rhetoriker"; 5 Biografie vo 16) De Poetis ("Über Dichter"; Biografii vom Virgilius, und Fragmänt vo de Biografie vom Terentius, Horatius und Lucanus) De historicis ("Über
Strossburi (IPA: [ˈʃdɾoːsburi]) (frz. Strasbourg; IPA: [stʀazbuʀ]), ditsch Straßburg; (IPA: [ˈʃtraːsburk])) isch d'Hauptstadt vum Elsass, Frànkrich und d'Prefektür vum Département Bas-Rhin (Unterelsass). D'Stadt lejt – obwohl direkt danewwe – nit àm Rhin, sondern àn d'r Ill awwer zesàmme mit ihr'r ditsch Noochberstadt Kehl bild'ts e Agglomeration (e urbanes Ballungsgebiit) àm Rhin. 'S Zentrum vun Strosburi lejt awwer nit nur àn d'r Ill sondern wurd devun umflosse: de „Gross Insel“. Strosburi isch Hauptstadt vun de frànzeesch Region (Région Alsace) un Sitz vum Regionalrot wie aach vum Generalrot – de Rot vum Departement. Strosburi isch „Europahauptstadt“ (Capitale de l'Europe), mit m Europarot, m Europaparlamänt und m Europäisch Grichtshof für Menscharechte. mit historisch, kulturell un politisch Beditung Ancienne Douane (Alter Zoll) – 'S Strosburjer Kaaufhüs isch éins vun de greeschti in de gànz Region un's älteschti Geböj vun d'r Stadt Minschter (Cathédrale Notre-Dame de Strasbourg) Europapalascht Kammerzellhüs (Maison Kammerzell) (XV. Johrhdt.) Ponts Couverts – de gedeckti Brücke Pont Vauban Aubette Opera Gerwerhiis'r in d'r Petite France (Kléin Frànkrich) Minschter Kammerzellhüs Strosburi isch unter'm reemische Kaiser Augustus gegrindet wore un het de Nàmme Argentoratum ghet. Ab'm vierte Johrhund'rt isch's dann Bischofssitz gsin. Im Mittelàlt'r het sich d'Stàdt dann züe e freiji Richsstadt im Reemisch-Ditsche
D Reihefolg vo de König vo Akkad isch us der sumerische Königsliste bekannt. Ihri absoluti Datierig hängt drvo ab, wie man d Regierigsziit vom Hammurabi asetzt; in däm Artikel si zwei verschiideni Chronologie bruucht worde: die churzi und die mittleri Chronologii. Alli Johreszahle si vor dr Ziitwändi. Es isch agno worde, dass dr Rimuš, der jüngeri Brueder vom Maništušu, zerst gregiert haig. Än elteri Königsliste, wo öbbe 2003 veröffentlicht worden isch, macht s aber wohrschiinlig, ass d Reihenfolg umkehrt gsi isch: d Erwähnig vo genaue Zahle vo Umbrochte und Gfangene isch under em Rimuš igfüehrt worde und au dr Naram-Sin noch ihm het sä ufgfüehrt, aber si fähle us dr Regierigsziit vom Maništušu. D Datierig vo de Regierigsziite basiere uf dere Anahm (Lueg Fuessnote Selz) Dietz Otto Edzard Geschichte Mesopotamiens, C.H.Beck Verlag München 2004, ISBN 3-406-51664-5 Gebhard J. Selz Sumerer und Akkader, C.H.Beck Verlag München 2005, ISBN 3-406-50874-X Gebhard J. Selz, Sumerer und Akkader Siite 70 Gebhard J. Selz, Sumerer und Akkader Siite 71 Dietz Otto Edzard Geschichte Mesopotamiens Siite 86 und 261
f De Rührberg isch e Berg im Gränzgebiet vo de Gmei Grenzach-Wyhle un Badisch Rhyfälde im Landchreis Lörrach. Usserdem heißt e Stadtdeil vo Grenzach-Wyhle eso. De Rührberg ligt numme e halbe Kilometer östlig vo de Schwizer Grænze bi Bettinge. Im Oste ligt Degerfælde, im Südoste Herte. Beidi sin 2 bis 3 Kilometer vom Rührberg eweg. De Berg ghört geologisch zum Dinkelberg. D Ortschaft Rührberg lit uffem Wyhlemer Bann un isch - scho ufgrund vu de rächt spote Besidlig im 19. Johrhundert - nie selbständig gsi. S Dorf het guet 500 Iwohner un lit uf etwa 490–500 Meter weschtlich vum Berggipfel uffeme Sattel vum Rührberg zum St. Chrischona ani. Underhalb vum Ort Rührberg losst e Gwannnamme Rebacker in immerhi 470 m Höchi uf Räbe in früehere Zitte schliesse (wie au dr Dribel im Gmeiwappe vu Chrenzach-Wyhle), doch werre hit in dr ganze Gmei keine Räbe meh apflanzt. 1750 isch de Rührberg zum erste Mol schriftlig in re Akte erwähnt worre. Um 1830 hän Bure de Berg besidelt. De ältst vo de drei Schwarzwaldhöhewäg isch de Westwäg vo Pforze uff Basel und fiehrt in sinem südlichste Abschnitt über de Rührberg. Uff em Hornfelse in de Nöchi isch d Burg Hornfels (e antiki
De Gobanos oder au Cobannos isch de Name vom keltische Schmiidgott. Sin Name bidütet »Schmiid« (kymr. gof; air. goba). Er isch au vo de Helvetier vereert wore. Em Gott Cobannos sind meriri römerzitlichi Statue gwidmet wore, wo i de 1980er Joore zäme miteme Bronzechessel amene nöd bikannte Ort z Frankriich gfunde wore sind. D Fundstugg sind denn illegal uf Kalifornie broocht worde und befindet sich hüt im Getty Center z Brentwood. En anderi Dedikationsinschrift stammt us Fontenay-près-Vézelay (Dép. Yonne) und isch em [DE]O COBANNO gwidmet. Uf em Berner Zinktefeli het de Gobanos de Biiname Dobnoredos, d. i. »Weltwanderer«. E vierti Inschrift wo de Gobanos nennt, stammt us Canterbury z England. Do ufem Nautepfiiler de Volcanus mit Schmiidewerchzüüg dargstellt werd, dörft er d Interpretatio Romana vom gallische Gott gsii sii. De römerzitlich Gott isch verwandt mitem walisische Schmiid Govannon und em irische Schmiidgott Goibniu. Helvetischi Religio Cobannos: Fontenay-près-Vézelay: AE 1993, 1198; Frankriich: AE 1994, 1915. Gobanos: Bern: AE 1995, 1143; Canterbury: RIB 45.
D Läbeserwartig esch s dorchschnettleche Alter, wo Mönsche erreiched bevor sie stärbid. Das Alter cha zwösche Ma ond Frau onterschedlech sii. Ond es esch e de letschte Ziit stark gstege. Das liit dra, dass d Medizin vortschrett gmacht het. Darom esch d Läbeserwartig e de letschte 100 Johr starch gstege. Wiiteri Grönd send au d Hygiene vo de Mönsche, wo macht das mer weniger Chrankheite ufnemt. Do es paar Länder met sehr hoche Läbenserwartige: Andorra: 83,52 Macau: 82,27 Japan: 82,02 San Marino: 81,80 Singapur: 81,80 Hongkong: 81,86 Schwede: 80,63 Australie: 80,62 Schwiiz: 80,62 Frankriich: 80,59 Mer gset do, dass die meiste Länder met ere hoche Läbenserwartig em eurasische Bereich legid. Dorus chamer schlüsse, das döt de medizinisch Standart am höchscht esch.
Avenches ([avɑ̃ʃ]), iihaimisch uf Arpitanisch Aventso ([aˈvɛ̃tsu]), tütsch Wiflisburg oder Wifflisburg, isch e politischi Gmaind im Bezirk Broye-Vully im Waadtland. Zu de Gmaind ghört au de Ort Donatyre, wo bis em 1. Juli 2006 en aigni Gmaind gsii isch. De Ort (galloromanisch: Aventicum, 1518: Avenche) isch binennt nochem Name vo de Quelle Aventia (ie. H2euentiH2 »Quelle«). I de Römerzit isch die Quelle as d Göttin dea Aventia vereert wore. Im Mittelalter het de Ort au Wiflisburg (1266: Wibilsburg; 1302: Wipelspurg) ghaisse, en Name wo Iigang i di nordischi Heldesaag gfunde het: D Söö vom Ragnarr Lodbrok hend wo si gege Rom zoge sind i de Alpe Vífilsborg plünderet. S Städtli Avenches (480 m ü. M.) lit wenig südlich vom Murtesee zwüschet Murte und Payerne ufeme Höger zmitzt ide Ebeni vo de Broye, wo in Murtesee ine flüüsst. De nördlich Tail vo de Gmaind ghört zu de fruchtbare Broyeebeni und wert landwertschaftlich intensiv gnutzt, de südlich Tail isch hügelig. De höchst Punkt mit 630 m.ü.M. isch de Bois de Châtel. Im Norde goot Gmaind bis an Murtesee ane. Di gsamt Gmaindflächi vo 17,5 km² werd zu 70% landwertschaftlich bruucht, 15% sind biwaldet wäred d Sidlige 14% iinemet (1997). Quälle: Bundesamt für