rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Piet Mondrian (äigentlig Pieter Cornelis Mondriaan; * 7. Merz 1872 z Amersfoort, Niiderland; † 1. Februar 1944 z Nöi York) isch e niiderländische Mooler vo dr klassische Modärne. Er het d Stilrichdig vom Neoplastizismus begründet und gältet as dr wichdigst Verdräter vom niiderländische Konstruktivismus und vo dr Konkreten Kunst. Er het mit sim spöötere Wärk zu de Begründer vo dr abstrakte Moolerei ghöört. Dr Mondrian het um 1900 im impressionistische Stiil vo dr Haager Schuel afo moole. Vo öbbe 1908 aa isch er under em Iifluss vom Vincent van Gogh und vom Fauvismus gstande. 1911 isch er uf Bariis und isch under em Iifluss vom Georges Braque und Pablo Picasso Kubist worde. Vo de 1920er Joor aa het dr Mondrian sini bekannte, sträng geometrische Gmäld gmoolt, wo zum Neoplastizismus zellt wärde. Iiri charakteristischi Struktur us eme schwarze Raster, verbunde mit rächteggige Flechene in de Grundfarbe wird bis in d Gegewart in dr Kunst, Archidekduur, Moode, Wärbig und Populärkultur zitiert. As Kunsttheoretiker und Mitbegründer vo dr Künstlerveräinigung De Stijl het dr Mondrian under anderem d Schrift Le Néo-Plasticisme gschriibe, wo 1925 uf Dütsch as Bauhuusbuech Nr. 5 under em Ditel Neue Gestaltung. Neo-Plastizismus, Nieuwe Beelding veröffentligt worde isch. D Wärk
47.52837.59254Koordinate: 47° 31′ 41,9″ N, 7° 35′ 33,1″ O; CH1903: 611591 / 264185 Dr Wasserdurm Bruederholz isch e 36 m hooche Wasserdurm uf em Hügel Bruederholz im Baasler Bruederholz-Kwardier. Dr Durm isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si. Wil d Bevölkerig immer mee gwaggse isch, het mä im Joor 1926 dr Durm baut, zum d Hüüser uf em Hüügel mit Wasser z versorge. Oobe uf em Durm het s in dr Hööchi vo 27 Meter en Ussichtsblattform und für e chliises Iidrittsgäld cha mä die 115 Stäägestuefe uufe stiige und us ere Hööchi vo 394 Meter über Meer wit in die Oberrhiinischi Diefebeni luege. Iigang Ussichtsblattform Stääge Boode Decki Kwerschnitt dur e Wasserdurm Im Roman Der barmherzige Hügel vo dr Lore Berger het sich d Romanfigur Bea vom Wasserdurm Bruederholz aabe in Dood gstürzt. D Autorin het das denn im Joor 1943 sälber gmacht. Dr Robert Dexter het e Kriminalroman mit em Ditel Eine Stadt hat Angst gschriibe, wo doo spiilt. Othmar Birkner, Hanspeter Rebsamen: Basel. In: Inventar der neueren Schweizer Architektur 1850–1920: Band 2. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte, 1986, ISBN 978-3-280-01716-6, Site 195. Rolf Brönnimann: Basler Industriebauten 1850–1930: Die Entstehung und Entwicklung der
D Belle Époque [bɛleˈpɔk] (frz. für „schööni Epoche“) isch d Bezäichnig für d Zit vo öbbe 30 Joor am Ändi vom 19. und am Aafang vom 20. Joorhundert, hauptsächlig in Öiropa. Si isch nid genau definiert, aber vilmol mäint mä mit em Begriff d Zit vo 1884 (noch em Ändi vom Dütsch-franzöösische Chrieg vo 1870/71) bis zum Usbruch vom Erste Wältchrieg 1914. Für d Zit vor dr Joorhundertwändi isch au dr Begriff Fin de Siècle („Joorhundertändi“) im Bruuch. Es isch e lengeri Periode vo Friide in Öiropa gsi. In dere Zit häi sich d Wirtschaft und d Kultur in de öiropäische Kärnländer Groossbritannie, Frankriich, Dütschland, Ööstriich-Ungarn und Italie stargg entwigglet und dangg dr verbesserete Medizin und Hygiene isch au d Lääbeserwartig gwaggse. Innepolitisch si die sozialistische Bardeie ufchoo, wo d Inträsse vo dr Aarbäiterschaft, wo immer sterker under Drugg cho isch, verdäidigt häi. D Epoche isch vor allem für die oobere Gsellschaftsschichte schöön gsi, wenn au vili vo de ermere Lüt vom Ufschwung brofitiert häi. Nöiji Idea häi d Kunst und Kultur revoluzioniert. In dr Bildende Kunst het dr Juugedstiil, dr Sümbolismus und denn dr Kubismus dr Impressionismus abglööst. Bischbil vo Verdräter vo dene Stiilrichdige si dr Impressionist Paul Cézanne,
Dr Franz Stuck, sit 1906 Ritter von Stuck (* 23. Februar 1863 z Tettenweis, Landkreis Passau, Niiderbayre; † 30. August 1928 z Münche) isch e dütsche Zäichner, Mooler und Bildhauer gsi. Vo 1895 aa isch dr Stuck Brofässer an dr Münchner Akademii gsi und het under anderem em Wassily Kandinsky, Paul Klee, Josef Hengge, Georges Kars, Paul Stollreither und Heinrich Strieffler Underricht gee. Er isch e Mitgliid vo dr International Society of Sculptors, Painters and Gravers worde, wo dr Whistler 1897 z London gründet het. Dr Stuck isch seer an Gsamtkunstwärk intressiert gsi. E Bischbil für das isch d Willa an dr Prinzregentenstraße z Boogehuuse us em Joor 1898, won er au d Möbel und Blastike drfür gmacht het. Dr Stuck isch e Verdräter vom Münchner Juugedstiil gsi, aber au, oder sogar vor allem vom Symbolismus. Kämpfende Amazone (1897), Bronse, früener z Carinhall, hüte z Eberswalde Die Sünde, 1893 Sisyphus, 1920 Im Stuck si Blakat für die VII. Internazionali Kunstusstellig Münche, 1897 Der Wächter des Paradieses Heinrich Voss: Franz von Stuck (1863–1928). Werkkatalog der Gemälde mit einer Einführung in seinen Symbolismus. Prestel, Münche 1973, ISBN 3-7913-0337-6. Franz von Stuck und seine Schüler: Gemälde und Zeichnungen. Stuck-Jugendstil-Verein, Münche 1989, ISBN 3-923244-09-6.
Dr Gustav Klimt (* 14. Juli 1862 z Baumgarte bi Wien, hüte 14. Bezirk; † 6. Februar 1918 z Wien, 9. Bezirk) isch e bedütende ööstriichische Mooler gsi. Er isch äine vo de bekanntiste Verdräter vom Wiener Juugedstiil, wo men em au d Wiener Secession säit. 1890 het dr Klimt dr Kaiserbriis überchoo und im Joor druf isch er e Mitgliid vo dr Gnosseschaft Künstlerhuus Wien worde. 1897 isch er us em Künstlerhuus usdräte, het ghulfe d Wiener Secession gründe uns isch deren iire erst Bresidänt worde. Im Klimt sini Entwürf für Fakulteetsbilder für d Uniwersidäät Wien si vo dr Uni as pornografisch abgläänt worde, aber s erste Bild, Philosophie, het bi dr Bariiser Wältausstellig e Goldmedallie überchoo. 1905 isch dr Klimt us der Secession usdräte, wil si dört z „naturalistisch“ wurde moole. Dr Klimt het vili Ustellige ghaa und isch 1912 Bresidänt vom Bund vo de Ööstriichische Künstler worde. Dr Gustav Klimt 1918 z Wien am ene Schlaagaafall gstorbe. Das Theater von Taormina (Deckibild im Wiener Burgtheater, 1886–1888) Fischblut (1898) Beethovenfries: Die feindlichen Gewalten (1902) Der Kuss (1907–1908) Danae (1907–1908) Schloss Kammer am Attersee (1908–1909) Dame mit Fächer (1917/18) Sandra Tretter, Peter Weinhäupl (Hrsg.): »Chiffre: Sehnsucht 25.« Gustav Klimts
47.5586567.5884Koordinate: 47° 33′ 31,2″ N, 7° 35′ 18,2″ O; CH1903: 611273 / 267560 Dr Sevogelbrunne isch e Baasler Stadtbrunne uf em Martinskiirchblatz. Dr Brunne stoot uf dr Liste vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si. Dr Brunnedroog isch säggseggig und nääben em befindet sich e Sudeldröögli. Uf em Brunnestogg stoot d Figur vom ene früenöizitlige Soldat, wo mit eme Schwärt, eme Dolch, ere Hellebarde und eme Baasler Wabbeschild usgrüstet isch. E Brunne het s bi dr Martinskiirche scho im spoote Middelalter gee. Mä wäiss, ass es no vor 1349 dört uf em Friidhoof e Brunne gee het, wo sis Wasser vom Münsterbrunnwärk überchoo het, und no im gliiche Joorhundert isch er dur e Brunne uf em Martinskiirchblatz ersetzt worde. Druf het mä dr Martinsbrunne us Kalchstäi grad an d Kapälle vo dr Spinnwätterzumft aabaut, wo 1851 an d Muure vom Garte vom Roothuus versetzt worde isch, wo mä dr Kiircheblatz nöigstaltet het. Uf em nöije Droog stoot d Jooreszaal 1854, aber dr Hellebaardedrääger us em Joor 1546/47, wo bis 1887/88 uf em Kornmäärtbrunne gstande isch, isch erst uf e Martinskiirchblatz khoo, wo mä um d Joorhundertwändi s Roothuus umbaut het. Sit 1899 gseet also dr Brunne
47.5586567.5884Koordinate: 47° 33′ 31,2″ N, 7° 35′ 18,2″ O; CH1903: 611273 / 267560 Dr Pisoni-Brunne isch e Baasler Stadtbrunne uf em Münsterblatz. Dr Brunne stoot sit 1915 under Dänggmolschutz und zelt as e Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig isch. Dr Brunnedroog isch us Stäi und het grundeti Site. Linggs und rächts het s e niidrigs Sudeldröögli für d Hünd. Uf em viereggige Brunnestogg het s Rölief vo zwäi Uristier, wo d Brunneroor us de Müüler von ene chömme. D rundi Süüle uf em Stogg isch verziert und het oobedruff e Bluemechnopf. Scho 1266 het s am Blatz e Brunne gee, wo woorschinlig us Holz gsi isch. 1315 het män en mit eme Brunne us Stäi ersetzt, wo uf em Stogg Figure, drunder dr Häilig Georg ghaa het. Wandale häi dä 1503 znacht emol eso kabutt gmacht, ass men en 1504 mit eme nöije, rächteggige Brunne, em Nöije Georgsbrunne, ersetzt het. Au uf däm het s e St. Georg gha, und das mol het er e Drach umbrocht. Das wäiss mä, wil dr Emanuel Büchel e Zäichnig vo dr Skulptur gmacht het. Fast drei Joorhundert spööter isch au dä Brunne im son e schlächte Zuestand gsi, ass dr
Dr Achille-Claude Debussy (* 22. August 1862 z Saint-Germain-en-Laye; † 25. Merz 1918 z Bariis) isch e franzöösische Komponist vom Impressionismus gsi, e Zueordnig, won em sälber nid gfalle het. Si Muusig wiist Äigeschafte uf vo dr Romantik wie vo dr Modärne. Dr Sümbolismus, wo zu sinere Zit in dr franzöösische literarische Szeene vorgherrscht het, het dr Debussy as e Komponist und e Kulturmensch inspiriert. Si Muusig isch für iire sinnlig Inhalt bekannt und für iiri Atonalidäät, wo zwar uf ere chromatische Donläitere basiert, wo aber d Harmonik und d Melodik von ere nit uf e donals Zentrum oder e Grunddoon festgläit isch. Dr Debussy isch äine vo de iiflussriichste Komponiste vo dr Belle Époque gsi. D Art und Wiis, wien er nid-dradizionelli Doonläitere und Chromatisme bruucht het, het vili Komponiste noch im beiiflusst. Vom Claude Debussy Monsieur Croche: Sämtliche Schriften und Interviews, Reclam, ISBN 3-15-007757-5 Über e Claude Debussy Andrea Jennert: La Mer. Die Liebe der Emma Debussy, Plöttner Verlag, Leipzig 2011, ISBN 978-3-86211-043-8 Hendrik Lücke: Mallarmé – Debussy. Eine vergleichende Studie zur Kunstanschauung am Beispiel von „L’Après-midi d’un Faune“, Studien zur Musikwissenschaft, Bd. 4, Hamburg 2005, ISBN 3-8300-1685-9 Jean Barraqué: Claude Debussy, 10. Auflage, Rowohlt, Reinbek 2000, ISBN
Dr Arnold Schönberg (* 13. Septämber 1874 z Wien; † 13. Juli 1951 z Los Angeles) isch en ööstriichische Komponist, Muusigtheoretiker, Komposizionsleerer, Mooler, Dichter und Erfinder gsi, wo us ere Wiener jüdische Familie gstammt het, 1933 in die Veräinigte Staate usgwanderet isch und 1941 die amerikanischi Staatsbürgerschaft aagnoo het. Vo denn aa het er si Naame Arnold Schoenberg gschriibe. Dr Schönberg isch äine vo de iiflussriichste Komponiste vom früeje 20. Joorhundert gsi und e zentrali Figur in dr Entwigglig zur Atonalidäät. Sälber het er d Dur-Moll-Donalidäät schi zwüsche 1906 und 1909 ufgee. Er het gliichzitig wie dr Josef Matthias Hauer, wo weniger bekannt worde isch, d Zwölfdoontechnik entwigglet. Die Komposizionstechnik isch spööter zur serielle Muusig witerentwigglet worde und isch von e Hufe Komponiste vo dr Nöije Muusig ufgriffe worde. Ardikel in de Musiklexikon Die Musik in Geschichte und Gegenwart (Christian Martin Schmidt) und Grove Dictionary of Music and Musicians, 2001 (O. W. Neighbour). Theodor W. Adorno: Philosophie der neuen Musik. 6. Uflaag. Suhrkamp, Frankfurt a. M. 1991. Alfred Baumgartner: Musik des 20. Jahrhunderts. Kiesel-Verlag, Salzburg 1985, ISBN 3-7023-4005-X, S. 148–153. Pierre Boulez. 1991a. Schoenberg is Dead (1952). In his Stocktakings from an Apprenticeship, collected and presented by Paule Thévenin, translated
Der Emil Abegg (* 11. Jäner 1885 z Chüsnacht; † 12. Februaar 1962 z Züri) isch en Schwyzer Gërmanischt und Indoloog gsy. Der Abegg isch as äinzige Soo vom Chauffmen Emil Abegg und de Fanny Guggenbühl uf d Wält choo. Er isch z Chüsnacht i d Primaarschuel und hät si nachanen am deetige Seminaar laa zum Leerer uusbilde; 1904 hät er s Badänt überchoo. Drufabe hät er d Matuur naagholt und hät nachane vo 1904 bis 1908 z Züri und vo 1908 bis 1909 na drüü Semeschter z Läipzig gstudiert. Intressiert hät en a dëne beeden Uniwërsitëëten ales chäibs: z Züri Altgermaanisch, Altindisch, Alt- und Mittelänglisch, Arabisch, Neupërsisch, Psichology, Filosofy, z Läipzig dänn Tüütsch, Skandinaavisch, Altindisch, Keltisch, Awestisch, Altslaawisch, Litauisch, Chineesisch, Tibeetisch, Bantuspraache, Filosofy, Kultuurgschicht, Spraachpsichology, Ghirnleer, Patology vo de Spraach und Völcherpsichology. Tokteriert hät er der Abegg z Züri bim Albert Baachme mit eren Undersuechig vo de Mundart vo Ursere (vollständig im Truck usechoo 1911). S isch de schmöölscht vo allne «Byträäg zur Schwyzertüütsche Gramatik». Im Voorwort vo de Diss ghäissts daadezue, es seg halt schwëër gsy, mit den Yhäimische in en läbige Kontakt z choo, und grad die, wo di bescht Mundaart gredt hebid, segid am müesaamschte gsy.
Dr Émile Édouard Charles Antoine Zola (* 2. April 1840 z Bariis; † 29. Septämber 1902 z Bariis) isch e franzöösische Schriftsteller und Schurnalist gsi. Dr Zola giltet as äine vo de groosse franzöösische Romanciers vom 19. Joorhundert und as Läitfigur und Begründer vo dr gsamtöiropäische literarische Ströömig vom Naturalismus. Gliichzitig isch er e seer aktiver Schurnalist gsi, wo von ere gmäässigt lingge Posizion us am politische Lääbe däilgnoo het. Si Ardikel J’accuse …! («Ich chlagen aa …!») het e Schlüsselrolle in dr Dreyfus-Affäre gspiilt, wo Frankriich joorelang beschäfdigt het, und het entschäidend zur spöötere Rehabilitierig vom Offizier Alfred Dreyfus biidräit, wo fälschlig wäge Landesverroot verurdäilt worde isch. Irene Albers: Sehen und Wissen. Das Photographische im Romanwerk Émile Zolas. W. Fink, München 2002 (= Theorie und Geschichte der Literatur und der schönen Künste; 105), ISBN 3-7705-3769-6 Horst Althaus: Zwischen alter und neuer besitzender Klasse. Stendhal, Balzac, Flaubert, Zola. Beitr. zur französischen Gesellschaftsgeschichte. Reimer, Berlin 1987 (= Schriften zur Kultursoziologie; 8), ISBN 3-496-00899-7 Veronika Beci: Émile Zola. Artemis & Winkler, Düsseldorf 2002. ISBN 3-538-07137-3 Cord-Friedrich Berghahn: Émile Zola. Leben in Bildern. Deutscher Kunstverlag, Berlin und München 2013, ISBN 978-3-422-07209-1 Marc Bernard: Emile Zola. Mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten. 6. Aufl. Rowohlt, Reinbek
De Walter Konrad Clauss (* 28. April 1899 z Züri; † 11. Mai 1972 z Chüsnacht) isch en Schwyzer Gërmanischt und Leerer gsy. Er hät vil für d Dokumäntierig vom Urnertüütsch taa, aber au e tüütschi Literatuurgschicht gschribe. De Clauss isch z Züri-Ussersihl as äinzigs Chind vom Christian Friedrich Clauss und de Karolina giboorene Weibel uf d Wält choo; d Groseltere händ a de Langstraass im glyche Quartier gwont. De Grossvatter Clauss isch as Wagner us Calw im Schwaabeland uf Züri choo. De Vatter hät im Sydehandel gschaffet, zytewys bi de Firma Adrian Corrodi – und dëë Corrodi isch Quäschtoor bim Schwyzerischen Idiotikon gsy (daadezue une mee). D Mueter isch Daameschnyderi gsy und hät dihäime gwëërchet. D Familie hät s nöd grad äifach ghaa, und es isch de Leerer Jean Trüeb gsy, wo si defüür ygsetzt hät, das de Walter nach de Primaarschuel hät chönen a s Gimnaasium gaa. Er isch gëërn i s Gimi, isch aber au gëërn i de Natuur dusse gsy und hät am Friesebëërg en chlyne Pflanzblätz ghaa. Und wil er eso guet Gyge gspilt hät, hät er tërfen im Wiediker Orcheschter mitmache. Nach de Matuur 1917 hät er a der Uniwërsitëët Züri tüütschi Spraach und
De Heinrich Kessler (* 18. Mai 1898 z Calicut, hüt Kozhikode, Indie; † 11. Septämber 1985 z Schopfe, Bade-Württebëërg) isch en Schwyzer Gërmanischt und Leerer gsy. De Chessler isch z Indie, im doozmaalige Britisch Oschtindie, uf d Wält choo. Aber scho im Jaar druff, 1899, sind syni Elteren i d Schwyz zrugg, zeerscht uf Chüsnacht und vo deet 1905 uf Chuur. Z Chuur isch er i d Primaarschuel und föif Jaar i s Gimnaasium, nachanen isch er a s Evangeelisch Leererseminar Understraass z Züri gwächslet. 1917 hät er s Primaarleererbadänt überchoo. Nach äim Jaar Schueldienscht hät er glych na chöne studiere, hät 1919 d Ergänzigsprüefig zur humanischtische Matuur abgläit und 1923 s Stuudium vo de Verglychende Gschicht von gërmaanische Spraache, Gschicht vo de tüütsche Literatuur und Psichology mit de Tokterprüeffig abgschlosse. I synere Dissertazioon, wo der Albert Baachmen abgnaa hät, gaats um s Inenandwürke vo tüütsche und romaanischen Elemänt im Tialäkt vom Bündner Schanfigg, em Schelfigg. D Mundaart von St. Peter (Seppeeter), Castiel (Caschtíel) und de Naachberoort isch nämli i ganz zäntraale Punkt andersch weder s Tüütsch i de Gmäind Langwiis, wo ja im glyche Taal lyt: An der Lenggwiis, wie me deet säit, redt me nämli tupfetglych wie änet
De Carl Theodor Stucki, äigetli Karl Theodor Stucki, (* 24. April 1889 z Gaiserwald; † 8. Februaar 1963 z Bëërn; Bürger vo Otterbach bi Oberdiessbach im Kanton Bëërn, hüt zu Linge) isch en Schwyzer Gërmanischt und Diplomaat gsy. De Stucki isch im Sanggaller Fürsteland uf d Wält choo, aber äigetli en Bürger vom Kanton Bëërn gsy. S Gimnaasium hät er z Sanggale bsuecht, und drufabe hät er Germaanischi Filology a den Uniwërsitëëte vo Münche, Berlyn und – ab 1911 – Züri gstudiert. Promowiert hät er bim Albert Baachme mit eren Aarbet über de Tialäkt vo Jou im Kanton Fryburg. Usechoo isch si as Täiltruck 1916 und as Ganzes 1917. 1914 isch de Stucki as Redakter a s Schwyzerisch Idiotikon choo, wo syn Toktervatter au Scheffredakter gsy isch. Aber chuum isch er deet gsy, isch der Eerscht Wältchrieg uusproche, und de nöi Mitarbäiter isch i s Militëër yzoge woorde. 1915 sind d Subwänzioone für s Wöörterbuech dërewääg wyt abegschruubet woorde, das de Läitend Uusschuss de beede jüngschte Redaktoore, em Werner Hodler und em Stucki, hät müese chünde. Mit em Stucki hät me dänn glych na chönen e nöii Abmachig träffe: Er hät as Hülffsredakter und bi verminderetem Pänsum Koräktuure gläse und,
Gaiserwald isch e politischi Gmaind im Norde vom Kanton Sanggalle, Schwiz. D Gmaind Gaiserwald bestoot us drü underschidlich grosse Dörfer; im Südweste vom Gmaindsgebiet Abtwil, im Nordoste Engelburg und mezt inne Sankt Joseffe. S Rodhuus stoot z Abtwil. Im Süde und Südoste gränzt Gaiserwald öber d Sitter a d Stadt Sanggalle, im Oste a Wittebach, im Norde a Waldcherch, im Weste a Gossau und e paar Meter au no a Andwil. De tüüfsti Punkt isch a de Sitter bim Erleholz uf 540 m une und de högsti Punkt isch uf em Ätschbärg uf 906 m ü. M. obe. Carl Stucki (1889–1963), en Germanischt und Diplomaat, z Gaiserwald ufgwachse Commons: Gaiserwald – Sammlig vo Multimediadateie di offiziell Website vo de Gmaind Gaiserwald Ernst Ziegler: Gaiserwald. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ernst Ziegler: Abtwil (SG). In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ernst Ziegler: Engelburg. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4092598-5 | VIAF: 235500124
Wittenbach isch de Name vo folgende Ortschafte: Wittenbach SG, e Gmaind im Kanton Sanggalle, Schwiz Wittenbach (Düdingen), en Wyler i de Gmeind Düdinge im Kanton Friburg, Schwiz Wittenbach (Lauperswil), en Ortsteil vo de Gmeind Louperschwiu im Kanton Bärn, Schwiz Wittenbach (Wilburgstetten), en Ortstail vo de Gmaind Wilburgstette, Landchrais Ansbach, Bayern, Dütschland Lueg au: Wyttenbach
Dr Naturalismus (lat. natura, „Natur“) isch e Ströömig in dr Litratur und im Theater zur Zit vo dr Belle Époque vo öbbe 1880 bis ins 20. Joorhundert in ganz Öiropa, wo uf dr exakte Beobachdig vo dr Natur basiert het. Dr Naturalismus isch e literarischi Revoluzioon gsi, wo mit em Dradierte broche und dr (poetisch) Realismus überwunde het. Er het uf die verklärende Tendänze vom Realismus verzichdet und het au nid brobiert, d Wirkligkäit z düte. Sis Ideal isch s gsi, d Wirkligkäit, wo erläbt wird, z undersueche und si wüsseschaftlig genau daarzstelle. D Kunst isch dr Razionalidäät, dr Kausalidäät, em Determinismus und dr Objektividäät verpflichtet und dr Dichder söll uf Subjektividäät und Individualidäät verzichde. Dr Charaggter vom Mensch und sis Schiggsaal wärde as e Funkzioon vo dr historische Zit, won er din läbt, vo sim psüchische Erbguet und sim Miliöö aagluegt. Die soziali Noot wird vilmol daargstellt eender us Mitgfüül as as Däil vom e bardei-politische Kampf zur Verbesserig vo dr Laag vo de gsellschaftlig Benoochdäiligte und Ussesiter. D Charakter, wo im soziale Drama im Vordergrund stöön, wärde zäigt, wi si dur iir Miliöö und iiri Vererbig brägt si. Was si mache und wie wird vom Autor mit genaue
As Muusig vom Impressionismus bezäichnet mä e Stiilrichdig in dr Muusig vo öbbe 1890 bis öbbe 1920. Iire Hauptverdräter isch dr franzöösisch Komponist Claude Debussy gsi. Grad wie dr Impressionismus in dr Moolerei und dr Litratuur brobiert dr musikalisch Impressionismus Iidrück vo Augeblick darzstelle. Us däm Grund konzentriere sich d Komponiste nit uf d Form vo dr Muusig, so wie s zum Bischbil in dr Wiener Klassik und dr Romantik dr Fall gsi isch, sondern uf s Klangbild. D Ufgoob vo däm Klangbild, äänlig wie die vom ene Bild vo der impressionistische Moolerei, isch s, ass es däm wo zueloost d Stimmig und d Atmosfääre vom ene Augebligg duet vermiddle. Drbii goot s um subjektivi Iidrück und nit um konkreti materielli Äigeschafte. Dur d Bildig und Witerverarbäitig vo dene Klangbilder entstoot e verschwummnigs Gsamtbild, wo mä mäistens käni feste Forme din cha finde Debussy: Deux Arabesques für Klavier (1888–91) Debussy: Prélude à l'après-midi d'un faune (1892–94) Debussy: Pelléas et Mélisande, lürischs Drama in fümf Ufzüg und zwölf Bilder mit Orchester noch eme Teggst vom Maurice Maeterlinck (1893–1902) Dukas: L'Apprenti sorcier (Dr Zauberleerling) (1897) Ravel: Pavane pour une infante défunte (1899; Orchesterfassig 1910) Dukas: Sonate es-Moll für Klavier (1900) Ravel: Jeux
Atonale Musik oder Atonalidäät bezäichnet allgemäin Muusig, wo uf dr chromatische Doonläitere basiert, wo d Harmonik und d Melodik von ere aber nit uf e donals Zentrum bzw. e Grunddoon fixiert isch – im Geegesatz zur (Dur-Moll-)Tonalidäät oder dr Modalidäät. Dr Begriff isch zerst vo dr konserwative Muusigkritik polemisch uf d Komposizioone vo dr Wiener Schuel aagwändet worde, bsundrigs uf em Arnold Schönberg sini Drei Klavierstücke op.11 (1909), und isch ursprünglig eender e Schlagwort as e muusigtheoretische Terminus gsi. Dr Schönberg und au dr Alban Berg häi dr Begriff abgleent, wil si en im Sinn vo "ooni Döön" anstatt "ooni Doonart" verstande häi. (u. A. im Radiodialog Was ist atonal? vo 1930). Wemm mä zruggluegt, gseet mä, ass dr Paradigmewäggsel Donalidäät/Atonalidäät um d Joorhundertwände weniger e ‚Revoluzion‘ as en ‚Evoluzion‘ gsi isch, wo d Gränze von ere dur e Zuesatz „freiji“ (Donalidäät/Atonalidäät) au in dr (muusig-)wüsseschaftlige Terminologii mee und mee verwüscht wärde. Es het zwar scho in Wärk us em 16. Joorhundert, bsundrgs im „manieristische“ italiänische Madrigal, stark chromatischi Passaasche gee, wo in dr Spootromantik wider ufgriffe worde si, mä cha aber vo Atonalidäät erst vom früeje 20. Joorhundert aa schwätze. Die früeji Atonalidäät vo dr erste Helfti vom zwanzigste
Dr John Robert „Joe“ Cocker OBE (* 20. Mai 1944 z Sheffield, Ängland; † 22. Dezämber 2014 z Crawford, CO, USA) isch e britische Rock- und Blues-Sänger gsi. Im Cocker si Cover vo "With a Little Help from My Friends" vo de Beatles isch z Ängland 1968 uf d Nummere äis choo, und er het dr Song läiv z Woodstock im Joor 1969 gsunge. Si Wersion isch s Themalied für d Färnseeserii «The Wunder Years» worde. 1975 het er im Billy Preston sis "You Are So Beautiful" gsunge und isch in de USA uf e fümft Blatz choo. Dr Cocker het meereri Briis überchoo, drunder 1983 e Grammy Award für si amerikanischi Nummere Äis "Up Where We Belong", e Duet mit dr Jennifer Warnes. Im Joor 1993 isch er für e Brit Award für dr «Best Britisch Male» nominiert worde, 2007 het er d Bronse Sheffield Legends Medallie überchoo, und 2008 en OBE im Buckingham Balast für Dienst für d Muusig. Dr Cocker isch uf dr Liste vo «Rolling Stone's 100 greatest singers» uf em Blatz 97. 1976: Live in L.A. 1981: Live in New York 1998: On Air 2001: Standing Here - Live in Colorado 2006: The Complete Fillmore