rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Stadtazeiger Olte (Eigenschribwis: StadtAnzeiger Olten) isch s amtleche Publikationsorgan vo der Stadt Olte und «uflageschterkschti Zitig vo der Region». Är erschint jede Donschtig und het 2017 e WEMF-beglaubigti Uflag vo 41'322 (Vj. 46'987) Exemplar und e Richwiti vo 36'000 Läser (WEMF MACH Basic 2016-I). D Chefredaktorin isch d Mirjam Meier. Im Stadtazeiger hets Informatione vo der Stadtverwaltig Olte und Brichte über aktuelli Theme, Vereinsnachrichte, Gwärbsnotize und Veraschdaltige. 2009 het d PubliGroupe dr Stadtazeiger Olte a d AZ Medien AG verchouft. WEMF-Auflagebulletin 2017 (Memento vom 2. Septämber 2017 im Internet Archive), S. 26 (PDF; 640 kB). Stadtanzeiger. In: zeitung.ch. Impressum. In: Website vom Stadtanzeiger. Stadtanzeiger. In: Website des Verbandes Schweizer Gratiszeitungen VSGZ/ASEG. PubliGroupe verkauft Stadtanzeiger Olten an AZ Medien. In: Handelszeitung. 21. Januar 2009.
D International Kampagne fir d Abschaffig vu Atomwaffe (ICAN – International Campaign to Abolish Nuclear Weapons) isch en international Bindnis vu Nitregierisorganisatione, wu si fir d Abschaffig vu allne Atomwaffe dur e bindende velkerrächtlige Verdrag, e Atomwaffekunväntion, yysetzt. Dr Hauptsitz, e chlai Biro fir e Hampfle Mitarbaiter, isch uf em Biet vu dr Gmai Le Grand-Saconnex am Stadtrand vu Gämf im Ekumenische Zäntrum, wu au dr Wältchilcherot sy Sitz het. Generalsekretäri isch d Schwedi Beatrice Fihn. Am 6. Oktober 2017 isch dr ICAN dr Friidesnobelbryys zuegsproche wore fir „ihri Arbet, Ufmerksamkait uf di katastrofale humanitere Kunsequänze vu Atomwaffe z länken un fir ihri bahnbrächende Bemiejige um e verdragli Verbot vu sonige Waffe“. D ICAN isch anne 2007 bi dr Kumferänz vum Atomwaffespeerverdrag z Wien vu dr IPPNW – Internationali Ärzt fir d Verhietig vum Atomchrieg un andere Organisationen ins Läbe gruefen un in zwelf Länder aagfange wore. Anne 2011 het d Kampagne 200 Mitglidsorganisationen in 60 Länder ghaa, 2017 sin s 468 Organisationen in 101 Länder gsii. D ICAN will dr globale Effetligkait d Gfohr, wu 27.000 us em Chalte Chrieg verblibene Atomwaffe darstelle, ins Bewusstsyy riefe, d Abschaffig in di effetli Diskussion bringen un Druck uf Regierige uusiebe. Zue
Hauptbaanè sin Ysèbaaschtreggè, wo im Gegèsatz zuè dè Näbbèbaan s Grundnetz odder s Rüggròt vom Baansischteem darschtellèd. È Definition vo Haupt- un Näbbèbaanè git s i dè Ysèbaa-Bau- un Bedrybsordnung (EBO). Dè § 1 Abs. 2 lutet: „Die Strecken werden entsprechend ihrer Bedeutung nach Hauptbahnen und Nebenbahnen unterschieden. Die Entscheidung darüber, welche Strecken Hauptbahnen und welche Nebenbahnen sind, treffen für die Eisenbahnen des Bundes das jeweilige Unternehmen, für Eisenbahnen, die nicht zum Netz der Eisenbahnen des Bundes gehören (nichtbundeseigene Eisenbahnen), die zuständige Landesbehörde.“ Mit dè Neufassung vo dè Bedrybsordnung (BO) vo 1958 isch die zuèlässigi Gschwindigkeit uff 140 km/h aaghobbè worrè. Mit dè EBO-Neufassung vom Mai 1967 isch diè zuèlässig Gschwindigkeit uff Näbbèbaanè nõch § 40 (2) EBO vo 60 uff 80 km/h un uff Hauptbaanè vo 140 auf 160 km/h aaghobbè worrè. Dõdemit sin Uusnaamegenèmmigungè vom Bundesvokeersminischter für d Züüg Rhygold un Rhypfyyl nimmi nötig. Für Faartè mit übber 140 km/h hèt d Bundesbaan 1962 Vorläufige Richtlinien für die Planung und Durchführung von Zugfahrten über 140 km/h bis 160 km/h usègää. Mit dè Drittè EBO-Änderungsvoordnung isch im Mai 1991 diè zuèlässigi Högschtgschwindigkeit vo Personèzüüg uff Hauptbaanè vo 160 uff 250 km/h uègsetzt worrè. Sèllèwäg isch bsunders für d Intercity-Züüg,
Näbbèbaanè sin Ysèbaaschtrèggè vo untergordnetem („sekundärèm“) Rang, wo im Gegèsatz zuè dè Hauptbaan Voeifachungè im Bau un Bedryb uffwysèd. Well dè Bau un Bedryb vo Hauptbaanè nit immer durch d Erdrääg deggt worrè isch, hèt mò aagfangè nõch Voeifachungè z suèchè. Schu 1865 hèt d Techniger-Vosammlung vom Verein vo dè Dütschè Ysèbaavowaltungè Grundsätz für sekundäri Baanè uffgschtellt. Sèlli sin am 1. Juli 1878 mit dè Bahnordnung für deutsche Eisenbahnen untergeordneter Bedeutung als Rychsgsetz in Chraft gsetzt worrè. Diè wichtigschtè Voänderungè zum bishèrigè Hauptbaanbedryb sin: Wégkeiè vo dè Baanbewachung Eimòl däglichi Kontrollè vo dè Gleisaalaagè (statt dreimòl däglich) Wènniger zuè bsetzendi Brèmsè (jeddè Wagè hèt sini eigeni Brèms ghaa) Keini Yhagè vo dè Baanaalaagè Wégkeiè vo Schrankèaalaagè a Baanübbergäng Wègkeiè vo Signaal a Baanhööf Großzügigeri Voschleißgränzmaaß a dè Radreifè vo dè Wägè un Loks Mit voglychbarè rächtlichè Raamèbedingungè, wo d Finanzyrung, dè Bau un dè Bedryb greglèt hèn, sin ab Èndi vom 19. Johrhundert in è baar europäischè Staatè d Grundlaagè für d Erschlièßung vo dè Flächi durch koschtègünschtigi Schinnènetz gschaffè worrè. Z Öschterrych isch sèll s urschprünglich zitlich beschränkte Gesetz vom 25. Mai 1880, betreffend die Zugeständnisse und Begünstigungen für Localbahnen, dèmm sini Gültigkeit sin meemòl volängerèt worrè. Drübber usè
D Grõfè vo Lupfè (au Hèrrè vo Lupfè) sin è schwôbisches Adelsgeschlecht, wo zum Uradel gehört hèt un annedubaki mächtig gsi isch. Sèll Gschlecht hèt Bsitz i dè Baar, im Schwarzwald, im Chleggau un im Elsass ghaa, dört hèt s Bezièungè zuè dè Grõfè vo Rappoltschtei (1397–1419) gää. Iri Stammburg uff èm Lupfè, d Burg Hohèlupfè, isch èrstmòls 1065 nõchwysbar. 1251 hèn d Lupfener d Landgrõfschaft Stüèlingè gèrbt, wo bis dörthy Beschtanddeil vo dè Landgrõfschaft Chleggau gsi isch, denõch hèn si d Stüèlinger Burg baut un uff ènèm Plateau 80 m unterhalb vo dè Burg d Stadt Stüèlingè gründèt, wittery hèn si d Hèrrschaft Hohèhewè mit Sitz z Èngè sowiè Gebièt im Sundgau ghaa. 1374 wörd dè Landgraf zuè Stüèlingè als Junker Eberhard vo Lupfè bezeichnèt, wo vom Heinrich Gytinger a èrè Grichtsvohandlung z Briisach vodrèttè worrè isch. Wègè aahaltendem Stritt mit èm benõchbòrtè Huus Fürschtèbärg hèn sich d Grõfè vo Lupfè im Städtechrièg um dè Schwôbischè Städtebund uff d Sitè vo dè Württemberger gegè diè mit dè Fürschtèbärger vobündeti Rychsschtadt Rottwyl gschtellt, wa 1377 zuèm Schliifè vo dè Burg uff èm Lupfè durch d Rottwyler gfüürt hèt. Nõch èm Widderuffbau isch si 1416 widder vo dè Rottwyler, sèllmòl im
Dr Michael Bredl (* 24. Dezember 1915 z Nürnberg; † 1999 z Hindelong) isch a Volksmusiker, Musikpädagog, Volkliedsammler, Herausgeber, Lehrer und erschter Volkmusikpfleger z Boirisch Schwobe gwea. Ear hod u. a. de Tradition vom Alphornblosa im Allgai widrbelebt. Dr Bredl Michl isch im Boirische Wold, z Niederbayre, ufgwaxe. In dr Waldlerfamilie mit 13 Kindle isch viil gsunge und musiziaret wore. 1931 hods z Landshut s erschte niedrboirische Jugadsinge gebe und dr Bredl hod mit zwoi Briader en 1. Preis dalangt. Seit dr Zeit hod dr Kiem Pauli d "Bredl-Buam" gferdert und es isch a lebeslange Fruindschaft entstande. Dr Bredl isch Sänger gwea und hod virtuos Zither gspielt, dazue no Geige, Blosinschtrument und Klaviir. Ear isch au oft midm Kiem Pauli zamm ufdrede. Dr Kiem Pauli hod en Bredl Michl nach 1945 als Lehrer uf Eggadal bi Kaufbeire gholt. Do isch nacher d erschte ländliche Sing- und Volksmusikschul im Bezirk entstande. Anno 1957 isch dr Bredl uf Wunsch vom Alfred Weitnauer, wo domols schwäbischer Hoimatpfleger gwea isch, als Lehrer z Hindelong bschäftigt wore. Au do hod a glei Sing- und Musiziargruppe ufbaut. S Alphorn isch im Oberallgai lange Zit it meh bekannt gwea, bis dr Bredl anno 1958 s Alphorn uf
S Kassler odder Kasseler isch è pöklèts un lycht gräuchtes Schwynigs. Hèrgschtellt wörd Kassler us èm Rippèschtugg (Kassler Rippèschpeer, Kassler Kotlètt, Kassler Lachsfleisch), èm Naggè (Kassler Kamm), dè Schultèrè (Kassler Blatt) un èm Buuch von èrè Sau. Z Öschterrych sait mò im Kassler Selchkarree odder Gselchts,, i dè Schwiz isch es è gräuchts Rippli. Kassler isch Bschtanddeil vo deftigé Ytöpf, bsunders in Vobindung mit Chrutt odder Chabbis, cha abber au bròtè, kocht odder im Ofè bachè wörrè. Wells Kassler schu pöklét un gräucht isch, isch es voglychswys schnèll durrè. Hüfig wörd s zämmè mit Rüèbli, Chrutt, Sùùchrutt odder Salzhärdöpfel servyrt. Auch wörd s kaalt als Uffschnitt servyrt. Èbbèso wörd Kassler als Alternatyvè zum Chesselfleisch bi nèrè Schlachtblattè odder als Ekstragricht zämmè mit Bluèt- un Läbberwurscht bruucht. Aageblich isch Kassler è Erfindung von èm Bèrliner Metzger Cassel im 19. Johrhundert., dèm sini Eksischtenz in Bèrlin lòt sich abber nit belegè. Logischer isch d Hérkumpft vom Kassler us Kassel z Nordhessè, wa sich abber au nit belegè lòt, obwoll im 19. Johrhundert z Bèrlin druff vowisè worrè isch. Heinrich Keim: Nordhessen und sein Kassler, i dè: Hessische Heimat, Jg. 65, Heftle 2/3 2015, S. 48–53. Commons: Kassler – Sammlig vo Multimediadateie Kasseler:
Chesselfleisch odder Wellfleisch sait mò zum kochtè Buuch- un Chopffleisch von èrè Sau sowiè deilwys d Innereiè von èrè Sau (wenn sèlli nit schu für s Wurschtmachè vobruucht worrè isch). S Chesselfleisch wörd traditionèll uumittelbar nõch èm Metzgè in èm Chessel gmacht. Mit witterè Zuètatè wiè nèrè frischè Bluèt- un Läbberwurscht isch s Chesselfleisch Deil von èrè Schlachtblattè. Für s Chesselfleisch wörrèd folgendi Fleischsortè un Innereiè bruucht: Buuchfleisch Sauègrind odder Backèfleisch (Backerl) Lälli Härz Läbbèrè Nyrli Kronfleisch (vo allem z Bayern un z Öschterrych) D Zuètatè wörrèd je nõch Kochzit nõchènand in lycht sǜdendes Wasser gää, gwürzt wörd denn uff èm Deller mit Saalz, Pfeffer, Zwiblè, Majoran un eventuèll Knoblich. Je nõch Region un Gschmack wörd Chesselfleisch mit Härdöpfel un Sùùchrutt (z. B. z Fròngn odder Sachsn) odder nu mit Brot (z. B. im Obberbayrischè) servyrt. Dezuè wörd hüüfig Sempf odder Meerettich dezuè gää. Alternatyv wörd s Chesselfleisch im Alemannischè au Sǜdfleisch, im Schwôbischè au Sydfleisch, dauft. Im Frôngischè heißt s Schipf, Schüpf odder Spint, z Norddütschland au Steg odder Stegfleisch (vo Blattdütsch steken, „stächè“) Commons: Kesselfleisch – Sammlig vo Multimediadateie Commons: Wellfleisch – Sammlig vo Multimediadateie
A Friidhoof isch a Fläche, wo Doode begraba wärdet. Dr Nama kommd vo der Eifriedong. Heit vrschtoht ma n meischdens als Frieda. En chrischdlichem Umfeld liegat d Friidhööf oft om a Kirch rom ond werdat Kirchhof gnannt – au die, wo koi Kirch dabei ischd. Auf manche Friidhööf geits extra jidische, muslimische odr evangelische Abteilonga. Mit rund 40'000 Gräber und ere Flächi vo öpe 50 Hektare isch de Friidhoof am Hörnli vo de Stadt Basel z Rieche de gröscht Friidhoof vo de Schwiz. Norbert Fischer: Vom Gottesacker zum Krematorium. Eine Sozialgeschichte der Friedhöfe in Deutschland seit dem 18. Jahrhundert. Köln/Weimar/Wien 1996 Online Commons: Friidhööf – Sammlig vo Multimediadateie Martin Illi: Friedhöfe. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Dè Schwarzbach isch èn linkè Näbbèbach vom Chlingègrabbè. Dè Schwarzbach entschpringt am nördlichè Rand vom Rafzer Fäld un dõdemit vom Kanton Züri i dè Schwiz un volauft nõch 4 km uusschlièßlich im Landchrais Waldshuèt witter bis zuè dè Mündung i dè Nôchi vom Obberlauchringer Fridhoof. Dè Schwarzbach entspringt uff èm öschtlichè Zipfel vom Chlynè Randè, sèllè drènnt dè Hochrhy vom Chleggau. S Quällgebièt lyt im Kanton Züri, öppè 2 km nordweschtlich vo dè namensgäbbendè Gmeind Rafz am Rand vum Rafzer Fäld un öppè 1 km öschtlich vom Dettighoffer Ortsdeil Bèrwangè un 2 km öschtlich vo dè südbaddischè Gmeind Dettighoffè, s nägscht Dorf isch dè Dettighoffer Ortsdeil Balterschwyl. Spezièll am Quällgebièt isch au d Nôchi zuè dèm Rièmli Land, wo bis zuè 1200 m schmal isch un d Gmeind Dettighoffè mit èm Jeschtettemer Zipfel vobindèt. Nõch ca. 3,6 Kilometer, wo dè Schwarzbach im dütsch-schwizer Gränzgebièt volauft, drènnt sich dè Gränzvolauf südlich vo Dettighoffè vom Bach, dèsèll passyrt aaschlièßend d Chleggauer Ortsdeil Büèl un Rièdèrè un volòt am weschtichè Ortsrand vo Rièdèrè sy Dal un volauft am Südrand vom südbaddischè Chleggaudal. S Schwarzbachdal volauft übber öppè 8 km barallel zum Chlynè Randè un drènnt sèll Bärgland in zwei schmali Streifè uff. Kurz
Bluètwurscht (au Rotwurscht un Schwarzwurscht) isch è Kochwurscht uss Sauèbluèt, Speck, Schwartè un Gwürz (Saalz, Pfeffer, Majoran, Thǜmian, Pimänt un Ingwer). Si zeichnèt sich dõdurch uus, dass si im erkaaltetè Zuèschtand gschnittè wörrè cha, wa uff dè Aadeil a koagulyrtem Bluèteiwiiß un/odder diè erschtarrti Gallèrtmassè vom Bluètbrei zruggzfüürè isch. Si geltèt als eini vo dè älteschtè Wurschtartè, well si schu im Homer sinèrè Odyssee erwäänt worrè isch. Bluètwurscht isch è traditionèlles Rezèpt für d Wurschthèrschtellung, well dõdeby s Bluèt, wo s bim Metzgè übrig blibbè isch, für s Wurschtmachè vowendèt wörrè cha. Bim modernè, induschtrièllè Großmetzgè isch s Bluèt abber è Näbbèbrodukt un wörd nu no in minimem Umfang für s Wurschtmachè bruucht. Prinzipièll unterscheidet mò zwei voschidèni Grundmassè bi dè Hèrschtellung vo Bluètwurscht: Für s Präparyrè kocht mò Schwartè meischtens mit Wasser odder Brüè. Nõch èm Abküèlè voschnetzlèt mò sèlli zämmè mit Zwiblè un vomischlèt si aaschlièßend mit èm Bluèt zuè nèm fynè Brei. Zum Abschluss würzt mò d Massè un füllt si in Wurschthüllè odder Kunschtdärm. Bi dè Zuèbreitung kocht mò d Würscht in kochendem Wasser odder Wasserdampf. Nõch èm Abküèlè wörrèd si deilwys kaalt gräucherèt. Alternatyv erfolgt d Abfüllung in Konservèdosè odder -gläser. Bim Huusmetzgè odder èm
Dè Seegrabbè isch èn öppè 12 Kilometer langè rächtè Zuèfluss vom Schwarzbach im Kanton Schaffuusè un in Südbaddè. Er flǜèßt vo Südè nõch Nordè durch s Wangèdal un aaschlièßend durchs Unterchläggi un s Chleggaudal. Im Wangèdal flǜèßt dè Seegrabbè a dè Nòòtschtell zwǜschè Südrandè un èm Nordabschnitt vom Chlynè Randè durrè. S Yzugsgebièt vom Seegrabbè isch öppè 27 Quadratkilometer groß un lyt a dè rächtè Südrandè-Haldè un dè linke Haldè vom Chlynè Randè sowiè am südlichè Rand vom Chleggaudal. Dè Seegrabbè entschtòt bim Zämmèfluss vom Ättigrabbè un Ettègrabbè uff 470 m dirèkt uff dè dütsch-schwizer Gränzè zwǜschè dè Dörfer Oschterfingè un Jeschtettè. Dè Ättigrabbè entschpringt uff 605 m ü. M. uff èm Gemeindegebièt vo Nüüchilch, dè Ettègrabbè uff 538,5 m ü. NN uff èm Gemeindegebièt vo Jeschtettè. Dè vohürõtete Bach gòt am Aafang hauptsächlich in nordweschtlichi Richtung, nǜmmt s Wasser vom Gebièt Wüèschtè See uff un gòt aaschlièßend durch s Wangèdal durrè. Bi Oschterfingè macht dè Bach èn Bogè in Richtung Südweschtè un flǜèßt dõdeby diè öschtlichè un nördlichè Uusläufer vom Napbärg. È wèng südlich vo Wilchingè übberquèrt er d schwizer-dütsch Gränz, welli dõ öppè 800 Meter i s Schwizer Territorium ièluègt. Uff dè südbaddischè Sitè durchquert dè Seebach s
D École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris (ESPCI, oder PC; alem. Hochschuel fir angwändti Physik un Chemy vu dr Stadt Paris) isch e Ingenieursschuel z Paris, wu zue dr Grandes écoles zellt un zum Zämeschluss Paristech ghert. Si isch anne 1882 grindet wore as Eliteschuel unter em Name École Municipale de Physique et de Chimie Industrielles de la Ville de Paris (EPCI). Si het dr Sitz im Quartier Latin un bietet dr Studänte e vierjerigi Uusbildig. Zue dr Grinderväter ghere d Stroßburger Chemiker Paul Schützenberger un Charles Lauth. Fimf Wisseschaftler un Wisseschaftlerne, wu an dr ESPCI studiert oder gforscht hän, hän e Nobelbryys gwunne: Pierre Curie (Physik, 1903) Marie Curie (Physik, 1903 un Chemy, 1911) Frédéric Joliot-Curie (Chemy, 1935) Pierre-Gilles de Gennes (Physik, 1991) Georges Charpak (Physik, 1992) Commons: École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris – Sammlig vo Multimediadateie www.espci.fr
Ooschterfingè isch es Dorf im Bezirk Unterchläggi im Kanton Schaffuusè, Schwiz. Bis Endi 2004 isch es e selbschtändigi bolitischi Gmaand gsii. Am 1. Januar 2005 hèt Ooschterfingè mit Wilchingè zuè dè neuè Gmaand Wilchingè fusionyrt. Ooschterfingè lyt am Uusgang vom Wangèdal im einzigschte rächtè Sitèdal un a dè rächtè Dalwangè vom Wangèdal. Oschterfingè lyt dõdemit am südweschtlichschtè Pungt vom Kanton Schaffuusè. Sèll Sitèdal, wo Ooschterfingè als Strõssèdorf aagsidlèt worrè isch, gòt am Rossbärg los. Dè Rossbärg isch dè weschtlichschte Buggel vom Südrandè, am Fuss vo sinèrè Weschthaaldè lyt dè Gmeindehauptort Wilchingè. Obberhalb vo dè gegèübberligendè Haaldè vom Wangèdal, wellèrè mò Altfüürè sägè duèt, lyt dè Napbärg (641 m). A dè Gränz vom Altfüürè zum Napbärggipfel volauft d Gränz zwǜschè Ooschterfingè un dè südbaddischè Gmeind Dettighoffè un dõdemit diè schwizerisch-dütschi Gränz. D Dorfmitti vo Ooschterfingè lyt knapp 1600 m wit èwäg vo dè Staatsgränz. È bitzeli witter, öppè 2400 m vom Dorf èwäg, lyt dè Dettighoffemer Wyler Albfüürè. Im Wangèdal lyt au dè Wyler Bad Ooschterfingè, è chly wèng obberhalb vom Dorf. Vom Bad èwäg nommòl 2 km daluèzuès lyt a dè glychè Haaldè d Ruinè Radegg, wo allerdings schu sit anno 1648 zuè dè Gmaand Wilchingè ghört. Ooschterfingè isch zum
Dr Jacques Chirac (* 29. Novamber 1932 z Pàris; † 26. Septamber 2019 aui do) ìsch a frànzeescher Politiker gsìì. Ar ìsch vum 17. Mai 1995 bis àm 16. Mai 2007 dr Präsidant vum Frànkrìch gsìì. Ar ìsch dr Grìnder vu da politischa Pàrtèi „Rassemblement pour la République“ (RPR) un „Union pour un mouvement populaire“ (UMP). Dr Jacques Chirac ìsch dr Suhn vu dr Marie Louise Valette (1902-1973) un vum Abel François Marie Chirac (1898-1968) gsìì. Ar ìsch z Pàris uf d Walt kumma, àwer sina Fàmìlia hàt a regionàla Àbstàmmung: sina Vorfàhra kämma vu dr Corrèze har. Ar hàt, ìm Lycée Louis-le-Grand z Pàris, ànna 1950 dr Baccalauréat bstànda un noch a Johr ìn era „mathématiques supérieures“ Klàssa verbrocht. Zwìscha 1951 un 1954 hàt’r ìm „Institut d’études politiques de Paris“ gstudiart. Ar ìsch dernoh ìn d École nationale d’administration (ENA) kumma, bis ànna 1959. Wahrend sinera Studium ìn dr ENA, hàt’r aui sina Militärpflìcht gmàcht un hàt dernoh àm Àlgerià-Kriag teilgnumma. Dr Jacques Chirac ìsch ìn da Johra 1960 a wìchtiger Mìtàrweiter vum Politiker Georges Pompidou gsìì. Ar ìsch ànna 1965 ìn dr Gmeinrot vu Sainte-Féréole kumma, un ànna 1967 fer d Assemblée nationale gwählt worra. Wo dr Georges
Dr Antoine „Fats“ Domino Jr. (* 26. Februar 1928 z New Orleans; † 24. Oktober 2017 z Harvey, Jefferson Parish) isch e US-amerikanische Pianischt, Sänger un Songwriter im Rock ’n’ Roll, Rhythm-and-Blues, Piano-Blues un Boogie-Woogie gsii. Zäme mit em Little Richard un em Chuck Berry het er zue dr yyflussrychschte Musiker in dr Friezyt vum Rock'n'Roll ghert. Syne greschte Erfolg het er in dr 1950er-Johre mit Hit wie „Ain’t that a shame“, „Blueberry Hill“ un „I'm Walkin'“ ghaa. Anne 1986 isch dr Domino in d Rock and Roll Hall of Fame un 2003 in d Blues Hall of Fame ufgnuu wore. The Fat Man, 1949, Imperial Records Goin’ Home, 1952 Grammy Hall Of Fame Award 2002 Goin’ to the River, 1953 Ain’t that a Shame, 1955 I’m in Love Again, 1956 My Blue Heaven, 1956 Blueberry Hill, 1956 I Can’t Go On (Rosalie), 1956 Blue Monday, 1957 I’m Walkin’, 1957 Whole Lotta Loving, 1959 I Want to Walk You Home, 1959 Margie, 1959 Be My Guest, 1959 Walking to New Orleans, 1960 My Girl Josephine, 1960 It Keeps Rainin’, 1961 Jambalaya (on the Bayou), 1962 There Goes (My Heart Again), 1963, ABC Paramount Red Sails in the Sunset, 1963 I
Dr Ofaschlupfer, au Schitterhufe, behmisch Žemlovka, isch a traditionells Restlesesse z Schwobe. Ear werd aus alde Wegga, Oier, Millich und Epfel bacha, manchmol au mid Birn odr Rhabarber. Dr Ofaschlupfer werd als siasse Hauptmohlzit odr als Nochdisch gesse. Mid Kirscha stadd Epfel hoisst mr en Ofaschlupfer Kirschamichl. Albachens Weissbrod oda alde Wegga were en Scheiba gschnidde und en Millich oigwoicht, wo mid Oigelb gmischt isch. Nacher were d Scheiba en a Bachform gschichtet. Danoch gits kloigschniddne Epfel druf und Zibeba zwische drei. Dann widr a Schicht mid Weggascheibe drauf und so witr. A bizzle vo da Oiermillich werd na so en Zenti hoch en dia Form neigfüllt. In d Oiermillich gits manchmol no en Schuss Rum odr Oierlikeer. Zum Schluss kann mr no ghobelde Mandle druf gebe. Nacher gohts damid en Bachofa, fir epper a halbe Stund. Bevor mers isst struit mr no Zucker und Zimt driber. Dazue gits oft no hoisse Vanillsoos odr Kombodd. D schwäbisch Kuche Arme Riddr Heidi Bauerle: Ofenschlupfer und Moschtköpf': Schwäbisches aus dem Koch- und Gästebuch der Familie Pfleiderer, 1993. ISBN 978-3775002479 Aegidius Kolb, Leonhard Lidel : D’ schwäbisch’ Kuche, 18. Auflage, 2017. ISBN 978-3928934022 Karola Wiedemann, Martina Kiel: Schwäbisch kochen, Graefe und Unzer, 2010.
Wia d Zigainr hoisad isch a Abbild vo dr langa Wandrong vo de Zigainr aus Indie noch Europa. D Vorname, de Gadže, wia se bei de Zigainr hoisad, send wichdigr als dr Familianama D Bandbroid vo de Nama isch – abgsea vo de Mehrhoitsgsellschafte, mo se aagnomma worra sen – au no ondrschiedle nach de Grubba, en dene d Zigainr gwandrd send. D Haubdgrubba send: Roma, Romanisael ond Romanichal, Kale, mo se au en vrschiedne Grubba aufdoilad, d Manush ond d Sinti. Dass se dia kloi Grubb so lang oigaschdändig halda hod kenna ond ned assimilierd worra isch, isch auf ihr schdark Dradizioo zruckzfiehra. Em Romani, wurd älles ausgschbrocha, au s *H', mo 'ghauchd wurd. č : tch j : abhengig vo dr Gegend, j odr i r : rollend š : sh u : u x : oogfähr wia a schbanischs jota ž odr zh : j Weibliche Vornama Männliche Vornama Weibliche Vornama A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Andronica, Uschbrong : Rumänien Angelika Aaron Babam Uschbrong Middlerer Oschta Baby, Badi, Balo, Balon, Batchi, Bébé, Belo, Bibi, Bikè, Bisha,
Dr Roland von Flüe (* 4. Septämber 1961 z Wole AG) isch e Schwyzer Jazzmusiker (Tenorsaxophon, Klarinette, Bassklarinette, Querflete). Dr von Flüe isch z Sachslä ufgwachse un het mit 12 Johr dr erscht Klarinettenunterricht iberchuu. Är het d Swiss Jazz School z Bärn absolviert, wun er bim Urs Leimgruber un em Andy Scherrer uusbildet woren isch. Mit aigene Gruppen isch er in Kunzärt un uf Schwzyer Feschtival wie dr Musikfeschtwuche Lozärn, Jazz Festival Willisau oder em Alpentöne-Festival z Altdorf UR ufdrätte. Är het au Projäkt im Beraich Klassik-Jazz, Multimedia Crossover, Sampling un Live-Electronic realisiert. Au het er mit s Kaspar Ewalds Exorbitantem Kabinett, em Zurich Jazz Orchestra, Folka, dr Regula Schneider un em Andy Harder gspiilt un het mit dr Peggy Chew, s Albin Brun Alpin Quintett un em Paul Haag ufgnuu. Derzue het er as Lehrer an dr Musikhochschuel Lozärn un dr Musikschuel Sarne unterrichtet. Anne 2017 het er vu dr Kanton Obwalde un Nidwalde dr groß Wärchbryys iberchuu. Smile for a While (TCB Records, 1989) Theo the Freak (TCB Records, 1991) New Intent (Rovo-Records, 1994) Tributary Orchestra: Impressionen (Rovo-Records, 1994) Kaspar Ewalds Exorbitantes Kabinett: Räuber (Altrisuoni, 2003) Voyage (2006, solo) Bruno Spoerri (Hrsg.): Biografisches Lexikon des Schweizer Jazz.
Pflanzenäme im Dialekt vo Saderlach: Cheel s. - Brassica oleracea L. var. sabellica (Grünkohl) Chirpse m. - Cucurita sp. L. (Kürbis) Chlee m. - Trifolium sp. L. (Klee) Chlete w. (Klette) Chnoblìk m. - Allium sativum L. (Knoblauch) Chòrn s. (Korn) Chriese w. - Prunus avium ssp. juliana (L.) Janch. (Süßkirsche) Chruslepeere w. - Ribes uva-crispa L. (Stachelbeere) Chrut s. (Weißkohl) Epfel m. - Malus domestica Borkh. (Apfel) Èrtpeere w. - Fragaria vesca L. (Erdbeere) Fisoole w. (grüne Bohne) Friesle (Grasnelken, Steinnelken) Frucht w. - Triticum aestivum L. (Weizen) Haaber m. - Avena sativa L. (Hafer) Hagatse - Robinia pseudoacacia L. (Robinie) Hanft m. - Cannabis sativa L. (Hanf) roote Hèrgotsschienle s., m. - Cypripedium calceolus L. (Frauenschuh) Hienlefieker m. - Taraxacum officinale Web. (Löwenzahn) Holderpaom m. Sambucus nigra L. (Schwarzer Holunder) Ilge w. - Lilium sp. (Lilie) Imbeere w. - Rubus idaeus L. (Himbeere) Kapre - Anethum graveolens L. (Dill) Kchatraener m. - Aster sp. L. (Aster) Kèèrschte w.– 1. Hordeum vulgare L. 2. Hordeum distichon L. (Gerste) Kelriebe w. - Daucus carota L. ssp. sativus Hoffm. (Gelbe Rübe) Kokoschchaame m. (?) Kraas s. (Gras) Krien m. - Armoracia rusticana G.m.(Sch.) (Meerrettich) Krumbre w. - Solanum tuberosum L. (Kartoffel)