rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Kleider machen Leute ischt a Komischa Opr – ursprenglich mit-ma Vorspiil ond drei Uffziig, späder omgarbeidet zo-ma Vorspiel ond zwoi Uffziig (zamma viir Bilder) – vom eschtreichischa Kombonischda Alexander von Zemlinsky (1871–1942). S Libreddo stammt vom Leo Feld ond beruaht uff dr gleichnamiga Novelle us-em Zyklus Die Leute von Seldwyla vom Schweizer Dichter ond Schriftsteller Gottfried Keller. Zom erschda Mol uff a Bihne komma isch des Werk am 2. Okdober 1910 an dr Wiiner Volksoper, d Neifassong am 20. April 1922 am Neia Deitscha Theader en Prag. Dr vorligende Ardikel behandlet d Neifassong. A Uffihrong do drvoo dauret rond zwoi-a-virdel Stond. Firs Orkeschtr (Neifassong vo 1922) braucht-mr drei Fleeda, drei Obooa, zwoi Klarinedda, drei Fagodd, viir Herner, drei Trombeeda, viir Posauna, a Tuba, a Schlagwerk, a Harf, a Tscheleschda, a Klaviir ond a Streichergrubbe. Fir d Bihnamusik braucht mr zwoi Klarinedda, zwoi Herner, a Trombeed, a Bassposaun, a Klaviir ond a Geig. Dr Wenzel Strapinsk, a Schneidergsell aus Seldwyla (Tenor) sei Moischder (Sprechroll) dr erschde Schneidergsell (Tenor) dr zwoide Schneidergsell (Bass) dr Amtsrat (Bass oder Bariton) S Nettchen, em Amtsrat sei Dechterle (Sopran) dr Melchior Böhni, Prokurischt bei dr Firma Quandt & Sohn z Goldach (Bariton) dr Nodar Adam Litumlei
Marietta Kobald-Walli (* 31. Oktober 1960 z Chuur, aber uufgwaggsä z Fiderisch, waa schii au ds Bürgerrächt hed) ischt ä Prättiger Schurnalischti, Fotograafi und Kultuurvernetzeri, und schriftstellerä tued sch au äsiä. Marietta Kobald chund us dr altygsässnä Fiderscher Fämiliä Walli, waa z Chüblisch äs Holzbuu-Undernäme hed. Drum hed di Töchter au än Uusbildig as Hoochbuuzäichneri gmachet. In däm Pruäff hed sch under anderem bim Peter Zumthor gschaffet. Duä aber hed sch uf dn Schurnalismus verläid und am Inschtituut für Meediä und Komunikäzioon an dr HTW z Chuur va 2002 bis 2004 dn Diploomgang «Medien» bsuächt. Va 2003 bis 2006 ischt schi bir Regionaalzytig «Prättigauer und Herrschäftler» aagstellt gsin. Sit 2007 ischt schi sälbstendig und füert dn Schryb- und Fotografiär-Serwiss «luagaläsä». Va 2011 bis 2015 hed sch au as Kultuurbeuufträiti vam Regionaalverband «Pro Prättigau» gwirkt. Marietta Kobald ischt mit dm EDV-Speziälischt Fridel Kobald vrhüraatet. Schi ischt Mamä vamä Sun und ärä Töchter und woont mid irär Fämiliä z Straalig, in dr Gmäind Fiderisch. Marietta Kobald liggend Land und Lüüt van iräm Taal speziell am Häärz. As fryi Schurnalischti schrybt schi über Gägäwärtigs und Vrgangäs, fotografiärt, fabriziärt Wiänachts- und anderi Chaartä, stellt Chroonikä zämä, produziärt Wärbig, macht all Jaar dn «Prättiger Kalender»,
p1 D Burg Berauerhorn, au Berauer Horn odder Berauer Hörnle, isch è abgangeni Höèburg uff èm 640 m ü. NHN hochè Horn vom Brändemer Bärg zwǜschè m Unterlauf vo dè Schwarza un èm Mittellauf vo dè Schlüècht bi Bèrau, èm Ortsdeil vo dè Gmeind Üülingè-Birchèdorf im Landchrais Waldshuèt (Baddè-Württèbärg). D Burg uff èm Berauerhorn isch nordwestlich vo dè Witznau un nördlich vo dè Schwarza-Mündung i d Schlüècht 90 m witer obbè am Bärg glegè. Bi dè Burg hèt s sich um è großi dreiglydrigi Burgaalaag ghandlèt, wo vomuètlich vo dè Hèrrè vo Bèrau im 12. Johrhundert baut worrè isch. S handlèt sich um è großi dreiglydrigi Burgaalaag, vo dèrrè keini Rescht mee vorhandè sin. S Wappè vo dè Ritter vo Berau wyst drei Bärègrind uff. È Vowandtschaft mit dè Hèrrè vo Sellèbürè, wo ebbèfalls èn Bärègrind im Wappè füürèd un Bsitzungè a s Kloschter St. Bläsy voschenkt hèn, isch aaznää. Reginbärt vo Seldèbürè gildèt als Gründer vom Kloschter St. Bläsy. Eintrag zu Horn (Berauerhorn) in der privaten Datenbank „Alle Burgen“
D Meşale Tolu (* 1984 z Ulm) isch e dytschi Schurnalischti. Si isch z Ulm ufgwachse un het dert s Abitur am Anna-Essinger-Gymnasium gmacht. Z Frankfurt am Main het si uf Lehramt fir Gimnasie mit dr Fächer Ethik un Spanisch studiert. Anne 2007 het si di dytsch Staatsburgerschaft iberchuu un derno di tirkisch ufgee. D Tolu het ehrenamtlig as Schurnalischti un Ibersetzeri fir di sozialistisch Nochrichtenagentur ETHA gschafft. Vorhär het si fir dr Radiosänder Özgür Radyo gschafft, bis dää am 4. Septämber 2016 dur e Dekret vum Staatsbresidänt Recep Tayyip Erdoğan verbote woren isch. D Tolu isch ghyrote mit em Schurnalischt Suat Corlu un het mit ihm e Suhn (* 2014). Wu dr Suhn uf d Wält chuu isch, isch d Familie in d Tirkei zoge. Ihre Mann isch am 4. April 2017 verhaftet wore un in Untersuechigshaft chuu. Am 30. April 2017 isch au d Meşale Tolu verhaftet wore. Ihre wird vorgworfe, si sei Mitglid vun ere »terroristische Organisation« un heb fir die Propaganda gmacht. Am 6. Mai het e Richter Haftbefähl erloo, drnoo isch si im Istanbuler Frauegfängnis inhaftiert gsi. Dr Dytsch Schurnalischteverband het des e „dreiste Willkürakt der türkischen Autokratie gegen die freie Presse“ gnännt. Am 18.
De Seeschlacht bi Mänidorf isch di letschti grossi Schlacht im Alte Zürichrieg gsi. D Zürcher händ am 29. Oktober 1445 uf em Zürisee bi Mänidorf d Schwyzer gschlage gha. En Waffestillstand häds aber erscht im Juni 1446, en Fride am 24. August 1450 gee. Eidgenössischi Truppe sind über de See is Züripiet inecho und händ Zürcher Dörfer a bedne Ufer agriffe, zum Täil Hüser aazündt und Fälder und Räbbärg verwüeschted. Mängisch isch d Wümmet nume mögli gsi, wänd d Stadt Züri mit irne Chriegsschiff vor em Ufer patrouilliert häd. Das isch i de erschte Phase vom Zürichrieg passiert und häd mit em Chilchbärger Fride am 1. Dezember 1440 ufghört. Rapperschwil isch aber immer no belageret gsi und häd nume überläbt, wils vo Züri über de See versorget worden isch. Schwyz häd versuecht, das zverhindere. Am 29. Oktober 1445 sind d Zürcher mit ire ganze Seemacht gäge Rapperschwil ufe zoge, zum die belagereti Stadt es vierts Mal z verproviantisiere. D Flotte isch 12 Schiff gross gsi: Chriegsschiff und Proviantschiff. Chum händ d Schwyzer d Flotte gse, sind s ere entgäge gfaare. Vor Mänidorf isch es zur Schlacht cho. D Schiff sind inenand ine gfaare und händ versucht sich gägesitig Löcher in
De Peter Vogel (* 9. Merz 1937 z Friburg; † 8. Mai 2017 au dert) isch e ditsche Gstalter vu interaktiver elektronischer Kunscht vu de Moderni gsii. Mit sim Schaffe het si de Vogel in de Beriich zwische Kunscht, Philosophi un Neurophysiologi bewegt. Interaktion isch di zentral Absicht vum Kinschtler gsii, de Bschauer wird zum Dailnämer, zum Mitspiler, wu dur sini Impuls kaa Iifluss neme uf s Werk. De Vogel isch dodemit e Exponent vun ere Kinschtlergeneration gsii, wu d Partizipation vum Bschauer in de Mittelpunkt vu ihre Arwet gstellt het. Auch im Umfeld vu konschtruktiv-konkreter un kinetischer Kunscht bstoht s Ziil in de Verainigung vu Kunscht un Leewe go em Rezipient e aktiv un sinnlig-ästhetisch Erlebnis z biete, wu iwer s rain Bildbschaue nusgoht. No sim Physikstudium het si de Peter Vogel in de Schwiz mit Hirnforschig un de Entwicklig vu medizinische Grät bschäftigt. Si Intressi het vor allem de Kybernetik un neurobiologische Vorgänge gulte. Newe de elektronische Musik isch des de Zuegang zue sim kinschtlerische Konzept gsii. Grundpfiiler fir si Handle sin d Kybernetik, d Musik un de Performance gsii. De Vogel het scho frie elektronischi Musik kumpeniert, am Theater gschafft un elektronischi Inschtrument böut. Si Arwet as
De Reinhold-Schneider-Priis isch de Kulturpriis vu de Stadt Friburg im Brisgau un wird siter anne 1960 all zwai Johr turnusmäßig im Wechsel in de Beriich Literatur, Musik un Bildendi Kunscht verlihe. Newem Hauptpriis, wu mit 15.000 Euro dotiert isch, wird e Ehregab bzw. e Stipendium, dotiert mit 6.000 Euro, vergewe. Iwer d Priisvergab entschaidet unter em Vorsitz vum Owerburgermaischter e Jury us Gmaindsreet un Lit vum effetlige Lewe. E wichtig Kriterium isch d Verbundeheit vum Priisdreger un/oder sim Werk mit Friburg. Dodemit knipft d Uuszaichnig an de Namesgewer, de Schriftsteller Reinhold Schneider aa, wu s Werk un Lewe vun em stark mit Friburg verbunde gsi isch. 1960: Franz Philipp (Musik) 1962: Franz Schneller (Literatur) 1964: Rudolf Riester (Bildendi Kunscht) 1966: Theodor Egel (Musik), Dietrich von Bausznern (Förderpreis), Peter Förtig (Ferderpriis) 1968: Kurt Heynicke (Literatur) 1970: Walter Schelenz (Bildendi Kunscht), Jürgen Brodwolf (Ferderpriis) 1972: Wolfgang Fortner (Musik) 1974: Christoph Meckel (Literatur, Bildendi Kunscht) 1976: Peter Dreher (Bildendi Kunscht), Rudolf Dischinger (Ferderpriis) 1978: Carl Seemann (Musik), Wolfgang Rihm (Ferderpriis) 1980: Peter Huchel (Literatur), Maria Wimmer (Ferderpriis) 1982: Karl-Heinz Scherer (Bildendi Kunscht), Bernd Völkle (Ferderpriis), Susi Juvan (Ferderpriis) 1984: Klaus Huber (Musik), Ernst Helmuth Flammer (Ferderpriis), Frank Michael (Ferderpriis) 1986: Walter Dirks (Literatur),
E Laschtwage isch es Fahrzüüg, wo sälber cha fahre und zum Umefuege vo grosse oder schwääre Sache im Güetervercheer pruucht wird. Hützetags gilt dä Name nume no für schwääri Fahrzüg mid Motoore. I der Gschicht vo de modärne Laschtwäge sind Konstruktöör i de alemannische Regioone scho ganz am Afang drby gsi. Die Fahrzüg sind i der Wirtschaft so wichtig, ass me derfür scho lang es vilfältigs Vokabulaar gha het, wo sech mit der Sach zäme immer wyter entwiklet. Laschtwage isch es alts Wort vo der düütsche Sprooch. Im Schwiizerischen Idiotikon sind drfür Beleeg sit em 15. Joorhundert abtrukt; eis Zitat chunt us dr Vogträchnig vo Lauffen us em Joor 1475 und heisst 2 zug von Blawen, Zwingen mit zweyen lastwegen daz holtz zuo füeren. I der dütsche Standardsprooch kennt me der nöi Begriff Nutzfahrzeug – do derfür git’s keis alemannischs Wort, wo die Sach gnau übersetzt. I der modärne Umgangssprooch seit me de Laschtwäge bsunders z Dütschland au LKW, das isch d Abchürzig für s standarddüütsche Wort Lastkraftwagen, und mängisch seit men eifach Laschtauto oder Laschter; es neus Frömdwort für die chlynere vo dene Fahrzüüg wär no der Transporter. Wäge der internazionale Kultur vo der Logistik chunt s änglische Leenwort
Dr Oberrhiinisch Kunschtpriis Offeburg isch e Kunschtpriis, wu sit 2011 all drei Johr vu dr Stadt Offeburg un em Förderkreis Kunst + Kultur e. V. üsglobt wird. Dr Priis wird an Kischtlerne un Kischtler vun Ditschland, Frankrich oder üs dr Schwiz vergää, wu mit ihrem Wärk „einen wesentlichen Beitrag zur Kunst am Oberrhein“ glaischtet hän un isch mit 10.000 Euro dotiert. D Priisdreger wäre üsgwehlt vun ere Jury üs renomierte Kunschtkuratore un Museumsdirektore. 2011: Corinne Wasmuht, Berlin/Karlsrue 2014: Miriam Cahn, Basel/Bergell 2017: Peter Vogel, Friburg 2020: Peter Bosshart, Efrige-Chilche Oberrhiinische Kunschtpriis uf dr Website vu dr Städtische Galeri Offeburg Städtischi Galeri Offeburg: Oberrheinischer Kunstpreis 2011 (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.galerie-offenburg.de Städtischi Galeri Offeburg: Oberrheinischer Kunstpreis 2014 (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[3] [4] Vorlage:Toter Link/www.galerie-offenburg.de Städtischi Galeri Offeburg: Oberrheinischer Kunstpreis 2017 geht an Peter Vogel (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[5] [6] Vorlage:Toter Link/www.galerie-offenburg.de 2020 an Peter Bosshart
Glasperlenspiel Glasperlenspiel isch e dytschi Elektropop- un Singer-Songwriterband vu Stocke. Si bstoht us dr Carolin Niemczyk (* 24. Juli 1990 z Singe), em Daniel Grunenberg (* 8. Novämber 1988 z Stocke) un dr Livemitglider Bene Neuner, Markus Vieweg un Nico Schliemann. D Carolin Niemczyk un dr Daniel Grunenberg hän baidi vorhär dr Stockemer Chilchepopband Crazy Flowers aaghert, wu s Repertoire vun ere vu zytgnessische Coversong bis Popmusik mit chrischtligen Inhalt gange isch. Us em aafangs siibechepfige Stockemer Bandprojäkt Keine Zeit, wu näbe gaischtlige jetz au wältligi Theme in ihre Repertoire ufgnuu het, un au aigeni Kumpesition vu dr Niemczyk un em Grunenberg mit dytsche Täxt presäntiert het, nit nume Coversong, isch s Duo entstande, wu si 2010 noch em Roman Das Glasperlenspiel vum Hermann Hesse umgnännt het. Am 18. Jänner 2010 hän si as Keine Zeit mit ihrem Lied Versinke dr Radio ENERGY Newcomer Contest 2009/2010 gwunne un sin doderudr an ihre erschte große Blatteverdrag chuu. Am 29. Septämber 2011 isch Glasperlenspiel bim Bundesvision Song Contest 2011 fir s Land Bade-Wirttebärg aadrätten un isch doderby uf dr viert Blatz chuu mit em Lied Beitrag Echt. Am 16. Merz 2012 het s Chinschtlerduo syni zwoot Single Ich bin ich verffetligt, di
p3 D Ruinè Untereggingè isch è abgangeni Höèburg uff èrè Muschelkalchterrassè öppè 60 Meter übber Untereggingè (Flurnammè „Burghaaldè“), èm Ortsdeil vo dè Gmeind Eggingè im Landchrais Waldshuèt (Baddè-Württèbärg). D Burg isch vomuètlich vo dè Hèrrè vo Küssèbärg im Chleggau baut worrè un stòt villicht im Dischput bi dè Entschtehung vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè. 1251 wörrèd d Grõfè vo Lupfè als Bsitzer vom Dorf erwäänt. È „Burg Untereggingè“ odder è Gschlecht „vo Unterggingè“ erschint allerdings niènè urkundlich. Vo dè ehemòligè un vom Burgèforscher Heinz Voellner vomuètetè un begangenè Burgaalaag sin mit Vor- un Hauptburg no minimi Mauerräscht erhaaltè. Heinz Völlner: Die Burgen und Schlösser zwischen Wutachschlucht und Hochrhein. In: Heimat am Hochrhein, hrsg. vom Hochrhein-Geschichtsverein, 1975. Heinz Völlner: Die Burgen und Schlösser zwischen Wutachschlucht und Hochrhein. In: Heimat am Hochrhein, hrsg. vom Hochrhein-Geschichtsverein, 1975, S. 19 ff., mit ere Grundrisszaichnig Eintrag zu Burg Untereggingen in der privaten Datenbank „Alle Burgen“
Dr Fritz Wolfsberger (* 10. Merz 1902 z Mille; † 12. Februar 1959 z Fryburg isch e dytsche Haimetdichter gsii. Är het as Druckereilaiter gschafft Är het Artikel zue regionale Theme in Zytschrifte gschribe un Gedicht uf Alemannisch verfasst. En Uuswahl vu syne Gedicht isch anne 1956 unter em Titel „Zwische Blaue un Rhy“ uusechuu, e Neiuflag vum Gedichtband isch 1984 druckt wore. Verschideni vu syne Gedicht sin au vertont wore. Är het si im Millemer Hebelbund engaschiert un isch au „Hebelvogt“ vun em gsii. Noch em Wolfsberger isch z Mille ne Stroß gnännt wore. Zwische Blaue un Rhy. Alemannische Gedichte. Hebelbund, Müllheim (Baden) 1956. 86 S. Herbst. In: Die Markgrafschaft. Hebelbund, Müllheim 1964, 11, S. 3 ff. Unsre Reggehager. In: Das Markgräflerland. Geschichtsverein Markgräflerland, Schopfheim Bd. 23 (1961), 1, S. 165 Digitalisat bi dr UB Friburg Die Ernte. In: Die Markgrafschaft. Hebelbund, Müllheim 1959, 9, S. 5ff. Des Markgräflers Heimweh. In: Die Markgrafschaft. Hebelbund, Müllheim 1959, 9, S. 10ff. Muedersproch - Was bleibt. In: Die Markgrafschaft. Hebelbund, Müllheim 1958, 2, S. 3–4 Zu Hebels Geburtstag (1760-1826). In: Die Markgrafschaft. Hebelbund, Müllheim 1958, 5, S. 2 Des Markgräflers Heimweh. In: Die Markgrafschaft. Hebelbund, Müllheim 1958, 10, S. 6 ff. Die
S Waldschlössle, au Waldschlössle-Brauerei odder Brauerei-Waldschlössle, isch è Gaschthuus im Chaletschtyl mit èrè Brauerei im Styl vom Hischtorismus z Waldshuèt gsi. S Waldschlössle isch wèg dè Uussicht uff dè Rhy z vorderscht vornè uff èm Ochsèbuckel gschtandè. Dè Ochsèbuckel isch dè weschtlichschte Spitz vom Plateau, wo öppè 40 m übber m Rhy lyt, un au dè Waldshuèter Innè- un Altschtadt, im Waldshuèter Baanhof un in zwǜschè dè Altschtadt un èm Ochsèbuckel au im Vyymärktblatz ebeni Flächi zum Bau botè hèt. S Waldschlössle isch wèg dè exponyrtè Laag vo Säckingè hèr odder au übber dè Hochrhy èwäg vom Fuller Fäld hèr guèt zum Sää gsi, hèt also è ortsbildbrägends Gebäude für Waldshuèt dargschtellt. Dè Brauereibsitzer Reinhart Härle hèt uff èm Waldshuèter Ochsèbuckel d Waldschlössle-Brauerei bedribbè. Vo sinè 13 Gschwǜschter sin drei vo sinè Brüèder ebbèfalls als selbschtändigi Brauer un Mälzer dätig gsi. Sin Bruèder Clemens Härle hèt diè no hüt eksischtyrendi Brauerei Clemens Härle gründèt. Um 1899 hèt dè Härle Reinhart dè Architègt Jacques Gros mit dè Blaanung für è Gaschthuus nõch èm Vorbild vom Grand Hotel Dolder beuffdrait. Im Johr 1903 isch s Waldschlössle ygweit worrè. S isch èn belièbtè Ort übber m nördlichè, rächtè Ufer vom Hochrhy gsi. Um
D Fides vo Klinge († am 28. Februar 1358 z Züri) isch vom Joor 1340 bis ane 1358 Äbtissi vom Fraumöischter z Züri gsi. Do dermit het si dört au als Stadtherrin gulte. D Fides isch e Tochter vom Walter vo Klinge usem Thurgi gsi. Wo s Fraumöischter im Joor 1340 e nöii Äbtissi z bestimme gha get, sind grad zwo vo de Nonne gwält worde, d Fides vo Klinge und au d Beatrix vo Wolhuse. Dä Striit isch vore Kaiser Ludwig brocht worde, wo dä Fall em Berchtold vo Greyspach zum lööse gää het. Am 18. Dezämber 1341 het der Greyspach zu Gunschte vo de Fides entschyde. Es isch e schwäri Zyt gsi für di nöi Vorsteheri. Wäge dr länge Vakanz het d Stadt Züri d Guetsheerschafte vom Fraumöischter lo überprüefe und d Uufsicht übers Chloschter a sich zoge. D Fides het sech als Äbtissi do dermit müesse abfinde. S Fraumöischtr het so wie d Stadt i sälere Zyt jo au vil duregmacht. D Pescht isch im 1348i cho, und Züri isch ine Chrieg verwicklet worde. Ane 1350 hets en Überfall i dr so gnänte Mordnacht vo Züri ggä, 1351 hend d Öschtriicher d Stadt belageret und 1352 s
Dr Heinz Reiff (* 16. Dezämber 1921 z Löörech; † 26. Juli 1997 au dert) isch e dytsche Dichter gsii. Dr Reiff isch mit 18 Johr Soldat im Zweete Wältchrieg wore un isch speter in Chriegsgfangeschaft chuu un erscht mit 27 Johr wider haimchuu. Är het noch em Chrieg as Chaufmann gschafft, 1987 isch er in Ruestand gange. Dernääbe het er aafange chinschtlerisch mit Laim un Polyester z schaffe un het au Bilder gmolt. Scho frie het er au Gedicht un Gschichte gschribe, uf Hochdytsch un uf Alemannisch. As chlaini sälber druckti Broschüre het er Gedicht uf Dytsch, uf Alemannisch („E weng vergäutscht. Alemannische Gedichte“) un Churzgschichte („Briefe an Mme. X. Kurzgeschichten“) uusegee. Anne 1987 het er en Uuswahl vu Gedicht un Gschichte unter em Titel „Zwischen Kernholz und Rinde“ publiziert. Gedicht vun em sin au in dr Anthology „weleweg selleweg“ uusechuu. Gwohnt het dr Reiff z Rümmige. Im Juli 1997 isch er im Alter vu 75 Johr gstorbe. Är isch e Kusäng gsii zue dr Ingeborg Schütze. Zwischen Kernholz und Rinde. Gedichte und Geschichten. Daniela Reiff, Rümmingen 1987 Dreylanddichterweg: Heinz Reiff Reiff, Heinz uf Leo-BW Täxtprobe uf dr Websyte vu dr Muettersproch-Gsellschaft
Arica isch e Stadt ganz im Norde vo Chile. Arika hät öpe 186'000 Iiwohner und liit knapp 20 Kilometer vo de Gränze zu Peru am Pazifik. D Hafestadt wörd öberragt vom 260 Meter höche Morro de Arica, eme felsige Hügel, won en Uusicht öber d Stadt und de Hafe büted. S Klima i de Region vo Arica isch trochen und warm. Dank de Wasserzuelaitig us den Ande gits aber gnueg Trinkwasser und es chönd sogär d Parkaalage demit bewässered wärde. Arbetsplätz häts z Arica wäg em Hafe, de Industrii und em Tourismus. D Touriste chömed underanderem wäg de aagnehme Wassertemperature. Im 1962, wo z Chile e Wältmaischterschaft im Fuessball stattgfunde hät, isch underanderem s Eröffnigsspiil im Stadion vo Arica ustrait wore. S Stadion hät me Mitti April, aso churz vor de WM eröffne chöne. Commons: Arica – Sammlig vo Multimediadateie
Badu (oder au: Leiggerbad) isch e Munizipalgmäind (politischi Gmäind) im Bezirk Leigg im Kanton Wallis i dr Schwiiz. D Nochbergmäinde vo Badu sind: ännet dr Sproochgränze im Weschte: Crans-Montana im Bezirk Siders im Bezirk Leigg und im Dalataal: Innu, Albinu und Gùttet-Feschìl im Bezirk Weschtlich Araro und im Lötschetaal: Feerdan über de Bärgen und under em Schwaarebach: Chanderstääg im Bärner Kräis Frutige-Nidersimmetaal am Wildstrubelmassiiv: Adelbode im Bärner Kreis Frutige-Nidersimmetaal und Lengg im Kräis Obersimmetaal-Saanen S Dorf Badu liit oben im Taal vo dr Dala, wo vom Dalagletscher und vom Flüegletscher oben abe chunnt, vor em Dorf Badu dur en schöni Schlucht goot und zwüsche Leuk und Faare in Rotte flüsst. S Taal ab ligge im Gmäindbann d Wiiler Fiess, Lees, Birche, Kluschete, Bodme und Planinong. Vom Bad uf d Flüealp ufe und vo dört über de Bärgpass Gitzifurggu (2912 m) goot en Fuesswäg zum Lötschepass und uf Feerdan. Vor langer Zyt, wo dr diräkt Wäg vom Dorf uf d Gemmialp ufe wäg em Duubefels no verspeert gsi isch, het me ob em Dorf über ne geechi Halde bärguf chönne go; das isch der alt Gemmiwäg gsi, wo hüt nümm pruucht wird. Über dä Bärgsaddel, wo uf 2723 Meter liit, sind
Concepción (spanisch för Empfängnis) chan aini vo däne Bedütige ha: Concepción, de spanisch Name vom Fäschttag Unbefleckte Empfängnis Mariens, wo am 8. Dezember gfiired wörd Concepción isch en spanische Vor- und Familiename Concepción isch de Name oder Namesbestandtail vo verschidnige Verwaltigsgebiet und Ortschafte: (en Uuswahl) Provinz Concepción (Chile), e Provinz i de Region Biobío, Chile Erzbistum Concepción, es Erzbistum mit Sitz z Concepción, Chile Concepción (Chile), d Hopstadt vo obe gnännte Provinz und Region z Chile witers: Concepción, en Vulkan z Nicaragua Concepción, de Name oder Namesbestandtail vo villne Cherche im spanischsprochige Ruum
S Gurtwyler Schloss lyt im Unterè Schlüèchtdal z Gurtwyl, èm Stadtdeil vo dè Chraisschtadt Waldshuèt-Düèngè im baddè-württèbärgischè Landchrais Waldshuèt. S isch èn großè, schlichtè Kaschtèbau, wo übber drei Etagè gòt un a dè Endè mit Staffelgybel vosää isch. Dè Vorgängerbau isch ab 1646 Probschtei vom Kloschter St. Bläsy gsi. Diè ehemòligi Burg, wo mit Wassergräbbè umgää gsi isch, isch am 13. Mai 1660 abbèbrènnt. Innerhalb vo vyr Johr isch durch s Kloschter St. Bläsy diè hütig Aalaag widder uffbaut worrè, wo hüt no stòt. Anno 1720–1747 sin no Um- un Uusbautè durrègfüürt worrè, u. a. è Orangery (hütigi Schlosskapèllè), Obscht- un Bluèmègärtè un è großi Schüèr. D Innèyrichtung isch prunkvoll gsi, i sèllèrè Zit isch vomuètlich au diè schöne Renaissancechuscht baut worrè. Stuckarbètè sin ebbèfalls erhaaltè blibbè, wo vom Franz Joseph Vogel stammèd. Im Johr 1697 isch als erschtè Probscht Martin Steinegg erwäänt worrè. I dè Johr 1732 bis 1749 isch dè Pater Stanislaus Wülberz Probscht z Gurtwyl gsi. Au d Pröbscht un Patres Trudpert Neugart, Franz Kreutter, Ignatius Gumpp, Joseph Lukas Meyer un Columban Reble hèn dört gwohnt. Nõch dè Uffhebung vom Kloschter St. Bläsy isch s Schloss vokauft worrè, dennõch isch es au als Lazarett bedribbè worrè. A
Adlikon isch de Name vo däne Ortschafte im Kanton Züri, Schwiz: Adlike, es Dorf i de gliichnamige Gmaind bi Andelfinge und drumm uf de Landcharte Adlikon b. Andelfingen Adlike, es Dorf i de Gmaind Rägischtoorf und drumm uf de Landcharte Adlikon b. Regensdorf
f x xx Der Albulapass (rätoromanisch ) isch en Wäg über en Bärgsaddel im Bündnerland. Der Pass het d Höchi vo 2312 Meter über Meer. D Strooss goot vo der Ortschaft Thiefakaschta im Albulataal, wo d Rute übere Julierpass abzwäigt, über Filisur, Bergüün und Preda ufe Bärg und uf der Südsyte über d Alp Alvra uf La Punt im Engadiin abe. D Passhöchi liit zwüsche de Bärge Piz Üertsch im Norde und Piz da la Blais im Süüde. Ane 1695 het me am Bergüünerschtei, em höche Felse, wo früener kei guete Wäg dureggangen isch, en erschti Strooss für d Säumer gmacht. Uf der Weschtsyte vom Pass isch d Kwelle vo der Albula. Sid em Johr 1904 goot d Albulabaan, wo ne Linie vo de Räätische Baan isch, vo Thusis mit Cheerdunnel und schöne Viadukt und em Albuladunnel is Taal vom Beveriinbach und uf Bever im Engadin ufe. D Baan isch bis uf Preda i der Nöchi vo der Passstrooss. Der Dunnel vo de Baan isch 5865 Meter lang. Ane 2008 isch die Bahnstreki id Lischte vom Wältkultuurerb vo de UNESCO ufgnoo worde. Hoschpiz D Passstross Räätische Baan Palpuognasee Commons: Albulapass – Sammlig vo Multimediadateie Martin Bundi: Albulapass In: Historisches Lexikon