rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Bischtum Lausanne, Gämf und Friburg (lat.: Dioecesis Lausannensis, Genevensis, et Friburgensis) isch e Diözese vo de römisch-katholische Chile i de Schwiz. Es umfasst d Kantöön Waadt (ohni de Bezirk Aigle), Gämf, Friburg und Nüüeburg. Es isch us de Schwizer Gebiet vo de ufghobene Bischtümer Gämf und Lausanne entstande. D Bischofschile isch d Friburger Kathedrale St. Nikolaus. S Bischtum Gämf isch vermuetli im 4. Joorhundert entstande. Es het zerscht zum Erzbischtum Vienne ghört. Im Middelalter isch als Bischofschile d Kathedrale St. Peter buut worde. Nach de Reformation under em Johannes Calvin het sich de Bischof Ange Justiniani 1569 z Annecy in Savoje niderglah. Sy bekanntischti Nachfolger isch vo 1602 bis 1622 de Franz vo Sales gsi. D Predige, wo är zwüsched 1594 und 1597 ghalte het, hend zäme mit de Predigttätigkeit vo de Kapuziner zur Rekatholisierig vom Chablais gfüehrt. S Chablais am Südufer vom Gämfersee isch 1564 vo Bärn a Herzog vo Savoye abträtte worde. Im Zug vo de Nüüorganisation vo de französische Bischtümer under em Papscht Pius VII. isch de Titel vom Bischof vo Gämf 1801 ufe Bischof vo Chambéry überträit worde, scho 1815 isch er aber a Bischof vo Lausanne übergange. Die französische Teili vom Bischtum sind 1822
PD Switzerland (Individuality) isch e fotirächtlechi Schwizer Lizänz. D Lizänz isch entschdange us em Fall Blau Guggenheim v. British Broadcasting Corporation BBC, wo s Schwizer Bundesgricht für d British Broadcasting Corporation entschide het, es Bild vom Christoph Meili döfi frei verwändet wärde, wils ned gnüegend Schöpfigshöchi hegi. Wil e Schwizer Bundesgrichtsentscheid aber nur i der Schwiz gültig isch und ned zum Bischpil i de USA, isch d Lizänz fürs Wikipedia-Projäkt unbruchbar. Drvo betroffe si hunderti vo Bilddateie uf Wikimedia Commons, wo müeste glöscht wärde. Vorussetzig vo dene Lizänze isch gmäss däm Bundesgrichtsentscheid, dass s Bild zersch i der Schwiz veröffentlicht worde isch, wobi der Begriff vo der Veröffentlechig unklar isch: i die Kategorie passe sowohl wit verbreiteti Pressefotografie as au uf em private Heimcomputer „veröffentlechti“ privati Fotine. Verlangt isch, dass s Bild ned dr persönlechi Charakter für dr urheberrächtlechi Schutz het, wo unter Art. 2 Abs. 1 vom Schwizer Urheberrächtsgsetz schdot: „Dr persönlechi Usdruck vom Gedanke, unter Berücksichtigung vo dr gältende Rächtschbrächig zum Schutz isch vorhande, wenn d Fotografie en individuelle Charakter ufwist z. B. dür d Wahl vo der Gschdaltig, d Verwändig vo Kameraischdellige oder d Bearbeitig vom Bild. Umgkehrt ischer ned vorhande, und zwar unabhängig vom Objekt und
Dr Fritz Broßmer (* 19. Septämber 1891 z Ättene; † 3. Februar 1963 z Fryburg) isch e dytsche Grafiker un Dialäktdichter gsii. Dr Broßmer isch e Suhn vum Joseph Broßmer, eme Stroffdrucker un Färber, un syre Frau Luise geb. May gsii. Är het no drei Gschwischtrig ghaa. D Familie isch katholisch gsii un het im Huus links vu dr Spitalchilche gläbt. Dr Joseph Broßmer isch au Burgermaischte vu Ättene gsii. Wu dr Großherzog Friedrich am 28. Septämber 1891 uf Ättene chuu isch, het er zue däm Aaloss d „Lange Straße“, wu vum bere Dor bis zue dr Dirnlebrücke gange isch, in „Friedrichstraße“ umnänne loo un derzue het au au sy Suhn, wu churz vorhär uf d Wält chuu isch, uf dr Name vum Großherzog daife loo. Em Fritz Broßmer sy Vater isch scho anne 1905 gstorbe. Wäge däm het er uf em Ättener Gimnasium nume di Mittler Ryfi chenne mache, wel d Mueter s Schuelgäld nit het chenne ufbringe. Statt em Abitur het er derno ab 1907 e Lehr as Schriftsetzer in dr Druckerei vum Joseph Leibold im dr Nochberschaft gmacht. No dr Lehr isch er vu 1911 bis 1914 as Wandergsell umezoge un isch bis in d Schwyz chuu.
S Bischtum Lugano (lat.: Dioecesis Luganensis) isch e Diözese vo de römisch-katholische Chile i de Schwiz. Es umfasst de Kanton Tessin. De Sitz vom Bischof isch Lugano und d Bischofschile isch d Kathedrale San Lorenzo. De Schutzpatron vo de Diözese isch de Heiligi Karl Borromäus zäme mit de Heilige Abundius und Ambrosius. I öppe 50 Gmeinde vom Bischtum wird d Mäss gmäss em Ambrosianische Ritus gfyret. S Gebiet vom hütige Kanton Tessin isch syt em Ändi vom 9. Joorhunder zum Teil em Ärzbischtum Mailand und zum Teil em Bischtum Como understellt gsi. I de Mailänder Gebiet het dur de Ambrosianischi Ritus en anderi Liturgie und en andere Fäschtkaländer ggulte. Mit dr Unabhängigkeit vom Kanton Tessin im Joor 1803 het sich s Bedürfnis nach eme eigne Bistum verschtercht, was aber am Widerstand vo Öschtrych gschiteret isch. Die konservativi Regierig vo Öschtrych het befürchtet, dass die katholischi Chile im Tessin under de Yfluss vo de liberale Tessiner Regierung grate chönnti. D Situation het sich erscht nach de Gründig vom Königrych Italie ane 1861 gänderet. Nach eme Vertrag zwüschet de Schwizerische Eidgenossenschaft und em Vatikan im Jahr 1884 sind d Tessiner Pfarrye vo de Bischtümer Como und Mailand trännt und i de Person
Dr Eugen Falk-Breitenbach (aigetli Eugen Falk; * 26. Februar 1903 z Offeburg; † 9. Juli 1979 z Huuse isch e dytsche Moler un Dialäktdichter gsii. Dr Eugen Falk isch e Suhn vum Lokfierer un Haizer Emil Falk un syre Frau Anna geb. Eng gsii. Anne 1909 isch d Familie vu Offeburg uf Huuse zoge un hän e Huus am Gwerbkanal näbe dr Volksschuel gschaft, di speter Apothek Iff. No dr Schuel het dr Eugen vu 1918 bis 1922 e Mechanikerlehr bi dr Edelstahlwärch z Haasle gmacht, wu d Familie ursprignli här gsii isch un wu syni Großeltere un anderi Verwandti gläbt hän. Dert het er au dr Heinrich Hansjakob chänneglehrt, wu ne starke Yydruck uf ihn gmacht het. Sy jingere Brueder Paul het au z Haslach e Mechanikerlehr gmacht un isch au wie dr Eugen speter Moler wore. No dr Gsellebriefig het dr Eugen Falk aafange schaffe as Mechaniker, zfride gsii isch er dodermit aber nit. Anne 1925 isch er uf Wanderschaft dur Dytschland gange. Iber Singe un Fürth isch 1926 er uf Nürnberg chuu un het vum Zaichne vu „Tee- und Käsefolien“, wien er mol gsait het, gläbt. Im Wintersemeschter 1927/1928 isch er z Nürnberg uf Chunschtgwäärbschuel gange. Derno
D Brigitte Zypries (* 16. Novämber 1953 z Kassel) isch e dytschi Bolitikeri (SPD). Si isch vu 2002 bis 2009 Bundesminischteri vu dr Juschtiz in dr Kabinett Schröder II un Merkel I gsii un vum 17. Dezämber 2013 bis zum 26. Jänner 2017 Barlemäntarischi Staatssekretäri bim Bundesminischter fir Wirtschaft un Energy. Noch em Wächsel vum Sigmar Gabriel ins Uuswärtig Amt isch si vu Jänner 2017 bis Merz 2018 Bundesminischteri fir Wirtschaft un Energy gsii. Noch em Abitur het si ab 1972 Rächtswisseschaft an dr Justus-Liebig-Universität Gießen studiert un het s Studium 1978 mit dr Erschte Juristische Staatsbreifig abgschlosse. In dr Studiezyt isch si Mitgled vu dr Juso-Hochschuelgruppe gsii un het fir die as Referäntin im AStA gwirkt. An dr Universität Gießen het d Zypries ihre speter Kabinettskolleg Frank-Walter Steinmeier chänneglehrt. Anne 1980 het si s zwait juristisch Staatsexame gmacht. Zäme mit em Frank-Walter Steinmeier het si in dr Studiezyt zue dr Redaktion vu dr linke Quartalszytschrift „Demokratie und Recht“ (DuR) vum DKP-noche Pahl-Rugenstein Verlag ghert. Vu 1980 bis 1984 isch si wisseschaftligi Mitarbaiteri an dr Universität Gießen gsii un het derno as Referänti bis 1988 in dr Hessische Staatskanzlei unter em Minischterbresidänt Holger Börner gschafft. Anne 1988 isch si as
Fischbach-Göslike isch e Gmeind im Bezirk Brämgarte im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt im Rüüsstal. D Gmeind bstoht us de zwöi Ortsteil: Fischbach (im Südoschte) un Göslike (im Nordweschte), wo i de letschte Jahrzehnte zämegwachse sind. D Gmeind Fischbach-Göslike ligt am flache öschtliche Abhang vom Wagerain, öppe en halbe Kilometer vom weschtliche Ufer vo de Rüüss. D Nachbergmeinde sind Chünte im Norde, Eggewil im Oschte, Brämgarte im Südoschte, Wole im Südweschte und Niderwil im Weschte. Commons: Fischbach-Göslike – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vo dr Gmeind Fischbach-Göslike Felix Müller: Fischbach-Göslikon In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 2122902-8 | VIAF: 132040279
S Bischtum Sitte (lat.: Dioecesis Sedunensis) isch e Diözese vo de römisch-katholische Chile i de Schwiz. Es umfasst de Kanton Wallis (ohni d Abtei Saint-Maurice und Saint-Gingolph a de französische Gränze) und denäbe no de Bezirk Aigle im Waadtland. Im 15. und 16. Jahrhundert isch s Schloss Uff der Flüe z Naters zytwys d Residänz vom Bischof gsi. De Sitz vom Bischof und vom Domkapitel isch hüt d Kathedrale Unserer Lieben Frau (Notre-Dame de Sion) z Sitte. Commons: Bischtum Sitte – Sammlig vo Multimediadateie Website vom Bischtum Sitte Gregor Zenhäusern: Sitten (Diözese). In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Das Schloss "Uf der Flüe". Brig Belalp Tourismus, archiviert vom Original am 23. Mai 2012; abgruefen am 9. Januar 2011.
D Dietz-Werner Steck – eigentlich hot’r bloß Werner mit Vornama ghoißa – (* 30. Juli 1936 z Waiblenga, † 31. Dezember 2016 en Stuegert) ischt a deitscher Theader- ond Fernsehschauspiiler gwäa, wo bsonders durch sei Roll als Ernst Bienzle en 25 Tatort-Folga bekannt worra ischt. Vo 1959 bis 1962 hot sich dr Steck an dr Staatlicha Hochschuel fir Musik ond Darstellende Kunscht en Stuegert zom Schauspiiler ausbilda lassa. An dera Schuel hot-em sei Lehrere Lilly Ackermann (1891–1976) do Root geba, sein Vornama Werner mit-em Nama Dietz zo vorbenda, ond des hot’r au gmacht. Noch seim Studium isch dr Steck Mitglied vom Wirdabergischa Staatstheader en Stuegert worra. Neabaher hot’r emmer mol wiider au a Roll am Alda Schauspiilhaus Stuegert ibrnomma ond hin ond wiider au an auswärdige Bihna a Gaschtspiil geba, so zom Beischbiil em Johr 1995 bei de Burgfeschtspiil z Jagschdhausa als Götz von Berlichingen em gleichnamiga Schauspiil vom Johann Wolfgang von Goethe, em Johr 2000 z Fissa em Allgai als Richard Wagner em Musical Ludwig, 2008 am Stadttheader Konstanz als Willy Lohmann em Drama Der Tod eines Handlungsreisenden vom Arthur Miller. 1991 hot dr domolige Siddeitsche Rundfunk – heitzodag Sidweschtrundfunk (SWR) – em Steck oobodda, en seine neie Folga
Dr Saaserbärg, wo hüt allgemein Monte-Moro-Pass heisst, isch e Bärgübergang mid em ene Fuesswäg und Soumpfad zwüschem Saastaal im Kanton Wallis und em Vischpertaal z Itaalie. Über dr alt Name vo däm Bärgübergang gits i dr Literatur underschidlechi Meinige. Wie lang me dr Name Saaserbärg brucht hed, isch nid klar. D Landesgränze isch uf em Bärg obe. D Passhöchi ligt uf 2'853 Meter über em Meer. Grad näbe dra hed s e chliini Chuppe, wo Monte Moro heisst und nume 130 Meter höcher als dr Pass isch. S Schwarzbärghorn und dr Schwarzbärggletscher ligge uf dr Weschtsiite vom Pass. Dört isch dr Gletscherwäg uf Zermatt über s Schwarzbärg-Wiisstoor uf 3'563 m. Dr Bärgwääg uf dr Nordsiite vo Saas-Almagell näb em Mattmark-Stausee verbii und dur d Distelalp zum Pass ufe isch zwar läng, hed aber keini schwäre Stelle zum duregoo. Im ene steile Wägstück isch er schön us grosse Steiplatte gmacht. Uf dr Südsiite goots steil nach Makanaa abe. Dört heds au e Säilbaan. I de Wallisär Alpä isch das eine vo de Fuesswäge us em Roonetaal gäge Süüde. Weschtlech dervo schtoot s Monte-Rosa-Massiif mid em Seewjinenhorn und im Oschte s Joderhorn. Dr Wääg übere Saaserbärg hed sid em Middelalter als gäbige
Almagäll isch e Munizipalgmeind im Bezirk Vischp im Kanton Wallis i dr Schwiiz. Almagäll ligt im Saastaal und isch s südlichschte oder oberschte Dorf im däm Taal, oben a Saas-Grund. Zum Gmäindbann ghöre s Saastaal vom Bärgübergang bim Saaserbärg bis zum Aafang vom Wiiler Under den Bodmen und di öschtleche Siitetääler Furggtälli, wo ganz obe dr Antronapass isch, und Almagellertälli. Us däm höch glägne Trogtaal chunnt dr Almagällerbach abe, und bi der Ymündig vo däm id Saaser Vischpa ligt s Dorf Almagäll. D Gmäind hed es baar Dorftäil und Wiiler: Lehn, Dörfli und Zum Bärg bilde s Dorfzäntrum mid Hotel und andere Irichtige für Turischte. Chly usserhalb si Chaischlittu, Underchrüz, Furrusand, Zerbriggu, Biele, Älpie, Moos und Furggstalde. D Bärgchettine uf beide Siite vom Saastaal hei markanti, über 4000 Meter höche Bärge, s Wiismies, s Straalhorn, s Rimpfischhorn und s Allalinhorn. Unden a de Bärge ligge grossi Gletscher, vor allem dr Schwarzbärggletscher und dr Allalingletscher. Dr Name vo dr Gmäind isch i Urkunde vo 1291 bis 1794 so gschribe worde: Armenzello, Almenkel, Almelkel, Almgell, Almakel, Almengel, Allmagel, Allmogel. Almelkel. Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 12,1 % glägu. 93,2 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi
D Abtei Saint-Maurice (franzöösisch Abbaye de Saint-Maurice d’Agaune; latiin. Territorialis Abbatia Sancti Mauritii Agaunensis) isch es Chloschter vo de Auguschtiner-Chorherre z Saint-Maurice im Schwiizer Kanton Wallis. Sie gilt als s ältischte Chloschter vom Abendland, wo sid em Afang ohni Underbrächig existiert het. 2014/2015 het d Abtei ihres 1500-jährige Beschtah gfyret. D Abtei isch über s Chloschter use au e Territorialabtei mit eme Gebiet vo fascht 100 Quadratkilometer. Ihri Urschprüng gönd uf es Heiligtum zrugg, wo über em Grab vom Heilige Mauritius (uf Dütsch: St. Moritz) und syne Gfährte vo de Thebäische Legion puue worden isch. Si hend aagäblich gäge Ändi vom 3. Jahrhundert s Martyrium erlitte. S Heiligtum isch bim alte römische Etappenort Agaunum gläge gsi. De Heiligi Theodor, de Bischof vo Octodurus, hüt Martinach, het d Reliquie vo de Märtyrer um 380 i die grosse Höhlene am Fuess vom Felsentor, wo d Rhone derdur s Wallis verlaht, überfüehrt. De Heiligi Sigismund, de Sohn vom Burgundenkönig Gundobad, het s Chloschter am 22. September 515 gründet und de heiligi Abt Ambrosius (516–520) het über em urschprüngliche Heiligtum e nüüi Basilika puue. Im 9. Jahrhundert sind d Mönch dur Chorherre ersetzt worde und 1128 hend sie d Auguschtinusregle übernuu. Saint-Maurice isch under
Dr Emmanuel Macron (* 21. Dezamber 1977 z Amiens) ìsch a frànzeescher Politiker. Ar ìsch a erschta Mol àm 7. Mai 2017 Präsidant vum Frànkrìch gwählt worra, un a zweita Mol àm 24. Àwril 2022. Ursprunglig ìsch'r Investmentbanker gsìì. Vu Àuigscht 2014 bis Àuigscht 2016 ìsch'r Minischter fer Wìtschàft, Ìnduschtrie un Digitàla Tecknologie ìn dr Regiarung Valls II gsìì. Ìm Johr 2016 hàt'r d Pàrtei „En marche !“ grìnda un ar hàt sìch àls Kàndidàt fer d Frànzeescha Präsidentschaftswahl vu 2017 ufgstellt. Dr Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron ìsch dr Suhn vum Jean-Michel Macron, a Neurolog un Profasser ìm Spitàl vu Amiens, un vu dr Françoise Macron-Noguès, à Doktra àn dr Krànkakàssa igstellt. Ar ìsch ìm litteràrischa Fàch begàbt gsìì: mìt 16 Johr hàt'r a Wettbewerb ìn Frànzeesch gwunna. Ar hàt aui zeh Johr làng Piano glehrt. Ar hàt ìm Lycée Henri IV z Pàris Studia gmàcht, zèèrscht a Baccalauréat S (ìn Wìssaschàft), dernoh d Klàssa hypokhâgne un khâgne (litteràrisch). Noh wittera Studia ìn Philospie, hàt'r noch ìm Institut d’études politiques de Paris un ìn dr ENA z Stroßburg glehrt. Ànna 2004, àls Diplomiarter üs dr ENA, ìsch'r Stààtsbeàmter worra: Finànzdirakter àn dr „Inspection générale des finances“. Ìm Septamber 2008 ìsch'r
En Ulm hod s a baar Deadr mo älles alloi machad. „Theater Ulm“ S schdädische „Theater Ulm“ am Herbert-von-Karajan-Platz 1 isch s graischde Deadr. S hâd 815 Bläds. Grendad worra isch es 1641. Desdrwega isch s eldeschd deidsche schdädische Deadr. Driebrnaus bediened se au älle drei Schbarda, nemle Musiktheater, Schauspiel ond Ballett. A Orcheschdr, s „Philharmonische Orchester der Stadt Ulm“, mo em Deadr ond au sonschd sschbield. Theater in der Westentasche En Ulm-Böfingen isch seid 2012 s „Theater in der Westentasche“, drvor war s 40 Joohr en dr Herrenkellergasse en dr Altstadt. S hod blos 40 Bläds. Weil es em Schaddtrod nemme bassd hod, griaged se seid 2016 koine Zuaschüß meh. Akademietheater Em „Akademietheater“ am Kuhberg en dr Akademie für darstellende Kunst (adk) kennad Schdudenda fir Regie ond Schauschbiel se ausbrobiera. Theater Ulüm S „Theater Ulüm“ en dr Obere Donaubastion en dr Schillerstroß isch s oizig professionelle Deadr em Süddeutscha, en dem Türkisch gschwädsd wurd mid ama feschda Schbielblaa ond Adress. D Theaterwerkstatt Ulm D „Theaterwerkstatt Ulm“ isch au en dr Obere Donaubastion en dr Schillerstroß. Erstes Ulmer Kasperletheater S „Erste Ulmer Kasperletheater“ isch a professionells Kenderdeadr mo 50 Bläds hod. Weil Ulm a Universidädsschad isch, isch fir s Bublikum
S Theater am Mühlenrain (TAM) isch e Chlaichunschttheater z Wyyl. S TAM isch e Noofolger vum Löörecher „Theater im Riessgässli“, eme private Chlaichunschttheater, wu dr Erwin G. Sütterlin 1972 grindet un bis 1986 glaitet het. Anne 1987 het dr Sütterlin dr alt Buurehof „Mühlenrain“ z Altwyyl gchauft un dert uf dr alte Haibihni ne nei Theater grindet. Är isch syterhär dr Impresario un Regisseur vum TAM gsii. Aafangs 2017 het er s TAM an dr Klaus-Peter Klein ibergee Mitti vu dr 1990er Johr isch en aigeni Theatergruppe mit Amateurspiiler grindet wore. Die Laiebihni fiert syter 2001 all Johr e neii Kumedi uf, vyl dervu uf Alemannisch. Erfolgrychi Kumedie sin zum Byschpel gsii: „Die Blaue Maus“, „Meisterboxer“, „Rente gut, alles gut“, „Rendezvous im Klosterhof“, „Hotel Mimosa“, „Alles uff Chrankeschien“, „A Ma für mi Witwe“, „Amstertam Bali un zurück“ oder „Caos im Penthus“ S git au Kabarettveraastaltige, Schauspiilkurs, Schmink- un Stepptanzkurs un musikalischi Uffierige, derzue zäme mit em Kulturamt Wyyl als philosophischi Vordreg. An Silveschter git s all Johr e bsunder Brogramm. Regelmäßigi Gaschtvorstellige vu andere regionale Chlaitheater, zum Byschpel us em Elsass, runde s Brogramm ab. In ere Gallery wäre Bilder vu Chinschtler us dr Region zaigt. Im Theater-Beizli wird gaschtronomisch
Gfäßbflanze (Tracheophyta, au: vaskuläri Bflanze) nännt mer Bflänze, wu spezialisierti Laitbindel hän, wu si im Bflanzeninnere Wasser un Nährstoff din transportiere. Zue ihne ghere d Bärlappbflanze, d Faarn un d Soomebflanze. E Dail Miesch hän au Laitbindel, wu funktionälli un strukturälli Iberyystimmige mit dr Laitbindel vu dr Gfäßbflanze zaige, d Laitbindel vu dr Miesch sin aber vyl aifacher böue. Gfäßbflanze sin ufböue us dr drei Organ Wurzle, Sprossags un Blatt. S relevant Merkmol isch, ass es ächti Tracheide het: d Zälle, wu s Wasser laite hän zmindescht ring- oder schruubefermigi Verdickige, wu bi dr rezänte Verdrätter an dr Innesyte mit Lignin versääne sin. Dr Generationewächsel isch wie bi allne Bflanze heterophasisch. Uf e diploide Sporophyt, wu si vegetativ iber haploidi Spore vermehrt, chunnt e haploide Gametophyt, wu us däne Spore chyymt. Dää haploid Gametophyt vermehrt si wider sexuäll iber haploidi Gamete, wu zuen ere diploide Zygote (eme neie Sporophyt) verschmilze. D Spore vum Sporophyt wäre doderby dur Meiose bildet, derwylscht d Gamete vum Gametophyt dur Mitose entstehn. Derzue isch dr Generationswächsel vu dr Gfäßbflanze heteromorph, des haißt, ass dr Sporophyt un dr Gametophyt verschide gstaltet sin. Bi dr (rezänte) Verdrätter vu dr Bärlappbflanze, Faarn un Soomebflanze iberwige d Sporophyte as
Firs Schreiba vom schwäbischa Dialekt geit’s – wia fir andre Mundarda au – koine eiheitliche Regla. Drom hot sich jeder schwäbische Autor sei oigena Schreibweis zuaglegt. Dui weicht oft mehr odr weniger vo dr Hoch-Schreibweis ab. Es folget a baar Beispiilssätz vo einige Autora aus vorschiidene schwäbische Regiona vom Barock bis en d Gegawart, wo zeiga sollet, welche Ondrschiid doo meglich send. Als professionell geldet en deam Artikl soddiche Schreiber, wo (zomendescht zom Doil) Biacher em Dialekt vorfasst hend. (* 1936 z Metzenga, se schreibt ihre schwäbische Werk meischdens zamma mit dr Doris Oswald, wo em gleicha Johr en dr gleicha Stadt uff d Welt komma ischt, so au beim folgenda kloina Ausschnidd aus oim vo selle zwoi ihre Gedicht.) Dr Feldschpion Ben i heit da Feldweag na, seng tiri, tirallala, mitem Fernglas auf dr Nas pirsch i mi durchs hohe Gras. Guck ond bässle, was bassiert, was zom Gucka sich rendiert. (aus: Klärle, ons lauft d Zeit drvo, Verlag Karl Knödler Reutlingen, 2. Ufflag 1993, ISBN 3-87421-166-5) (* 1901 z Raodaburg am Necker, † 1986 z Samedan em Kanton Graubinda) „Kender, froget uire Leut, obs et ebbes z schleifet geit: Beile’, Hope’, Schere’, Messer – brengets nao, je maih,
De William G. Moulton ([ˈwɪɫjəm ˈdʒiː ˈmoʊɫtən] – s G. staat für Gamwell, de Mäitliname vo de Mueter; * 15. Februaar 1914 z Providence, Rhode Island; † 2. Juni 2000 z Exeter, New Hampshire) isch en US-amerikaanische gërmanistische Spraachwüsseschafter gsy. Er hät Wichtigs zum Frömdspraachenunterricht byträit, am liebschten aber hät er si mit em Schwyzertüütsch abggëë. De Moulton hät scho as Puurscht Fröid a Spraach ghaa. 1935 hät er a der Uniwërsitëët Princeton afa Französisch, Tüütsch und Internazionaali Bezieige studiere. Nach em Bachelor, won er mit Beschtnooten abgschlosse hät, hät er es Stipändium vo der Uniwërsitëët Berlyn überchoo. Deet hät er dänn syni spööter Frau, d Jenni Karding, gchänegleert (ghüraate händ s im 38i). 1936 hät er si für s Master-Stuudium a der Uniwëritëët Yale ygschribe. Die isch doozmaal es Zäntrum für Filology und Spraachwüsseschaft gsy, und de Moulton hät by so groosse Korifëëe gstudiert wie em Eduard Prokosch, em Edward Sapir, em Edgar H. Sturtevant, em Hans Kurath und em Leonard Bloomfield. Syni Dissertazioon, won er bym Prokosch aagfange hät, isch über de walisertüütsch Ändsilbewokalismus gsy, wo vil wie dëë im Althoochtüütsch isch. Nach em Umfalltood vom Prokosch hät de Bloomfield d Bitröiig vo de Dissertazioon übernaa. Nachane hät
D Linniè 1 vo dè Strõßèbaa vo Mans (frz. Tramway du Mans) isch für 302 Millionè Euro diè billigscht unter dè Neubautè vo dè letschtè Johr z Frankrych. S èrschte Stugg, d Streggi Antarès – Université isch sit èm 17. Novembèr 2007 im Bedryb. D Abzwygung vo dè Halteschtell Saint-Martin bis zu dè öschtlichè Endhalteschtell Espal isch am 22. Dezembèr 2007 an Start gangè. Dè Strõßèbaavokeer wörd vo dè Gsellschaft Société des transports en commun de l'agglomération mancelle (SETRAM) bedribbè. Si organisyrt au dè Busvokeer i dè Metropolregion Le Mans, dèm näbbè Le Mans acht witeri Gmeindè aaghörèd. Schu vo 1897 bis 1947 hèt s è meterschpurigi Strõßèbaa z Mans. Vyr elegtrischi Linniè sin im Stadtberych gfaarè, s Umland isch mit èm Linniènetz vo Schmalschpur-Dampfschtrõßèbaa mit dè Stadt vobundè. Eini vo dè Linniè hèt èn Dunnel ghaa, wo s Stadtzèntrum demit unterquert worrè isch. Beidi Streggènetz sin dõmòls als Tramway (Strõßèbaa) benamst worrè. Eini technischi Bsunderheit isch dè sognannte „Pont en X“ (diè x-förmigi Brugg). Es handlèt sich um zwei Metallbruggè, wo dè Fluss Sarthe übberquert hèn. Si sin abber nit senkrächt zum Ufer voloffè wiè s meischtens dè Fall gsi isch, sondern schräg dezuè hèn si sich i dè
D Anna Hofheinz-Gysin (* 18. Merz 1881 z Hornbärg as Anna Gysin; † 14. Novämber 1928 im Prächt) isch e dytschi Haimetdichteri gsii. D Anna Gysin isch e Dochter gsii vum Gottlieb Gysin (1850–1892), eme Duechhändler un Fabrikant, un dr Anna Margaretha geb. Trautwein (1849–1915). Si het no ne Schweschter, Bertha, ghaa, wu anne 1878 uf d Wält chuu, aber scho no aim Johr gstorben isch. Si isch z Hornbärg uf d Volks- un Realschuel gange un derno z Fryburg uf s Lehrerne-Seminar, wu si 1904 as aini vu dr erschte Fraue iberhaupt s Exame gmacht het. Si het drei Johr lang an dr Volksschuel z Sant Jerge as Unterlehreri gschafft, het die Stell aber 1909 wäg ere schwääre Chranket (Chnochetuberkulose) ufgee. Im nämlige Johr het si z Hornbärg dr Rudolf Heinrich Hofheinz (1883–1965) ghyrote, wu si z Sant Jerge chänneglehrt ghaa het. Är isch Vikar z Mille gsii, isch derno mit ere uf Furtwange chuu un schließlig anne 1917 evangelische Bfaarer im Oberprächt wore, wun er bis zue syre Pensionierig anne 1931 bliben isch. Drotz ass si sälber schwär chrank gsii, het si karitativ un seelsorgerisch gschafft. D Lyt us dr Gmai sin zuen ere chuu, eb evangelisch oder
Zirkus Knie chan aini vo däne Bedütige ha: Circus Knie (Schweizer National-Circus), en Schwizer Zirkus Zirkus Charles Knie, en dütsche Zirkus (ab 1995) Circus Louis Knie, en öschtriichische Zirkus (ab 1993) Circus Louis Knie junior, en öschtriichische Zirkus (ab 2005)