rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Département Vosges ìsch a frànzeesch Département ìn dr Region Grand Est. Sina Zàhl ìsch 88, si Nàmma kummt vum lokàla Barg: D Vogesa – Vosges uf Frànzeesch. Sina Präfektur ìsch Épinal, sina Unterpräfektura sìn Neufchâteau un Saint-Dié-des-Vosges. S Département lìgt zwìscha da Départements Meuse, Meurthe-et-Moselle, Unterelsàss, Owerelsàss, Territoire de Belfort, Haute-Saône, un Haute-Marne. S Département Vosges ìsch àm 4. März 1790, wahrend dr Frànzeescha Revolution grìnda worra. Ursprunglig hàt's do 9 Dischtrikta gaa, mìt da Hàuiptstädta Épinal, Saint-Dié-des-Vosges, Remiremont, Mirecourt, Neufchâteau, Bruyères, Darney, Rambervillers un Lamarche. Ìn dr Gegend vu Senones hàt's a Fìrschtatum àls Enklàve gaa: s Fìrschtatum Salm, wo sìch ànna 1793 zum Frànkrìch zammagschlossa hàt. Àlso hàt dàs dernoh aui zum Département Vosges gheert. Ìm Johr 1795 ìsch d Region vu Schirmeck vum Unterelsàss zum Département Vosges kumma. Àm 17. Hornung 1800 entsteht s Département üs 5 Arrondissements: Épinal, Mirecourt, Neufchâteau, Remiremont und Saint-Dié-des-Vosges. Noh-n-em Frìeda vu Frànkfurt àm 10. Mai 1871 ìsch a Teil vu Lothrìnga, un bi dana 18 Gmeina vum Département Vosges, àns Ditschlànd ààgschlossa worra. S Département Vosges hàt dr Kànton vu Schirmeck un a Hälfta vum Kànton Saales verlora; d àndra Hälfta, wo frànzeesch blìewa ìsch, ìsch a nèier Kànton worra,
De Kaiadas oder Keadas (altgriech. Καιάδας, Κεάδας) isch e tüüffe Abgrund im Taygetos, wo i de antiki d Spartaner Schwervebrecher und Chriegsgfangi abepütscht hend. De Sturz het zom Tod gfüert. De Strabon schribt de Name as Kaietas (Καιέτας "Schluchteriich") und sait, as da Erdriss saiet, wo bimene Erdbebe entsösi und maint as Kaietas s Gfängnis vo Sparta sai. D Spartaner hend o de Feldherr Pausanias in Kaiadas abewörffe wöle, nochdem er verhungeret isch, doch hend devo abloo und em doch no e Graab gstiftet. D Saag vom messenische Fraihaitsheld Aristomenes brichtet, as de Aristomenes, nochdem er fo de Spartaner gfange wore sai, zäme mit 50 Messenier in Kaedas gstürzt wore sai. Dör e göttlichs Wunder isch er aber sanft und hail ufem Bode glandet und hett o en Uusweeg us em dunkle Abgrund gfunde. De Ort isch nöd sicher lokalisiert. De Archäolog Ernst Curtius hett de Ort nume wenig südöstlich vo Mystras bim Ort Paróri (noigriech. Παρόρι) gsuecht. De französischi Archäolog O. Rayet het 1879 degege e Loch bim Dorf Trypi (Τρύπη) as de woorschiinlich Ort vom Kaiadas identifiziert. De Ort litt 12 Kilometer westlich vo Sparta bim Iigang zo de Langada-Schlucht. Hirte hend em Rayet e Loch zaigt, wo
E Gau oder es Gäu (althochdytsch gewi, gouwi) isch en histoorisch schwäär fassbare Begriff für e Landschaft. Im merowingische und im Fränkische Reich het de Gau im Wesentlige de Ômtsbezirk vun eme Grof (grafio) bezeichnet, wo das Biet für e Chönig verwaltet het. Es hat au Gau ggä, wo drin me als ei Grofschaftsbzirk bstande het. S isch umschtritte, eb s gsomt Gebiet vom Reich mit em gschlossene Netz vun Grofschafte iberzoge gsi isch oder eb s witti Gebiet vun Wildnis (meischt Wälder) gebe het, wo s keini Vertreter vun de kiniglige Macht gäbe het. S dütsche Wort Gau entspricht am latynische pagus, wo scho i dr spootantike Zyt es Biet vom Riich bezäichnet het. Vo vilne Grafschafte isch kei Gau-Name bekannt. S Wort Gau isch im Lauf vum Mittelalter uusgstorbe, aber im 17. bis 19. Johrhundert widerbeläbt worde as poetischs und historisierends Wort fir e Landschaft. Im 20. Joorhundert isch es dänn vo de NSDAP dytschtymelnd missbruucht worde: D Nazi hend dr Begriff Gau z Dytschland und z Eschtrich as Name für iri Verwaltigseinheite bbruucht. I dr hittige Zitt heisse d Bezirk vum Land Salzburg zwar offiziell noch ihrem Houptort, umgongssprochli werde si aber vilmol noch ihre alte Gau-Näme
Heinz de Specht isch es Schwizer Chliikunscht-Trio, wo us em Christian Weiss, em Daniel Schaub, baidi Zürcher, und em Sanggaller Roman Riklin zämegsetzt isch. Im 2004 hät Heinz de Specht sini erschti Tournee im Hechtplatz-Theater z Züri gstarted. Si sind es multiinstrumentals Trio, eri Lieder e Mischig us Musig und Comedy, wo witzig und fräch sind. Eren Humor isch schwarz und d Poänte mängmol eso happig, as aim fasch s Lache im Hals stecke blibt. Di maischte Text sind vom Christian Weiss – Text schriibe tüend aber au di andere baide Musiker. De Roman Riklin isch au en Komponischt vo verschidene Musicals, wie zum Bischpiil «Ewigi Liebi» und «Mein Name ist Eugen». I de erschte zäh Johr händs mit erem obedfüllende Programm a di 500 Konzärt gspillt. S Trio isch scho drümol (März 2010, November 2011 und November 2014) i de Sändig Giacobbo/Müller im Schwizer Färnseh ufträtte. I de Sändig «Comedy us em Labor» hät mer si au scho chöne gseh. Bishär hät Heinz de Specht füf Albe use gee, di erste drü bi Bretterwelt, die baiden andere bi Gadget Records. Es git e DVD mit em Name macht uns fertig!, wo bi Bretterwelt usecho isch (Stand 2018). Im Novämber
D Communauté de communes du Pays de Marmoutier-Sommerau ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 30. Oktober 2012 grìnda worra dur d Füsion vu dr Communauté de communes du Pays de Marmoutier un dr Communauté de communes de la Sommerau. Zum Kommünàlverbànd han sìwa Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Màschmìnschter gsìì, Präsidant dr Jean-Claude Weil. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Communauté de communes de la Région de Saverne zum neie Verbànd Communauté de communes du Pays de Saverne füsioniert wore. Dìmschtel Hangwiller Lochwiller Màschmìnschter Riteburi Schwäne Sommerau www.paysdemarmoutier.eu
D Communauté de communes du Pays de Niederbronn-les-Bains ìsch a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch). Sa ìsch àm 16. Dezember 1998 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd gheera 13 Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Nìderbrunn, Präsidant ìsch dr Fernand Feig. Dàmbàch Gumbertshoffe Gunderschoffe Merzwiller Mietsem Nìderbrunn Owerbrunn Offwiller Ötehoffe Risshoffe Ruubach Wìndstain Zìnswiller https://web.archive.org/web/20161018214827/http://www.ccpaysniederbronn.fr/ www.collectivites-locales.gouv.fr
D Communauté de communes du Pays de Sainte-Odile ìsch a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch). Sa ìsch àm 16. Dezember 1998 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd gheera sechs Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Ewernahn, Präsidant ìsch dr Bernard Fischer. Batschwiller Ewernahn Ìnnle Krüterrische Mäischterze Nìdernahn http://www.cc-paysdesainteodile.fr www.collectivites-locales.gouv.fr
D Lana Del Rey (* 21. Juni 1985 z New York as Elizabeth Woolridge Grant) isch e US-amerikanischi Sängeri. D Elizabeth Grant isch z New York uf d Wält chuu un z Lake Placid im Bundesstaat New York ufgwachse. Ihri Eltere sin dr Robert England Grant, Jr. un d Patricia Ann geb. Hill, si het e jingeri Schweschter, Caroline Grant, un e Brueder, Charlie. Ab em 18. Lääbesjohr het si as Sozialarbaiteri in New Yorker Obdachlosehaim un in Rehabilitationszäntre fir Alkoholiker un Drogensichtigi gschafft. Mittlerwyli läbt si z Kalifornie. Si stoht bi dr Plattefirma Universal under Verdrag. Mit sibzeh het si ihri musikalisch Karriere aagfange. Si isch aafangs unter verschidene Pseudonym mit ere Gitarre oder chlaine Ensemble in Club z Brooklyn un in dr Lower East Side ufdrätte. Zwische 2005 un 2006 het si unter em Pseudonym May Jailer s Album Sirens ufgnuu. Anne 2010 het si unter em Name Lizzy Grant s Album Lana Del Ray a.k.a Lizzy Grant vereffetligt. Mit em Lied Video Games (2011) un em Album Born to Die (2012) het si ihre internationale Durchbruch gha. Ihre hitige Chinschtlername Lana Del Rey, wu si syt 2010 brucht, het si noch em Ort Delray Beach bi Miami
D Communauté de communes du Pays de Sarre-Union ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 30. Dezember 1998 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han 13 Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Buckenum gsìì, Präsidant dr Marc Sené. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Communauté de communes d’Alsace Bossue zum neie Verbànd Communauté de communes de l’Alsace Bossue füsioniert wore. Àltwiller Bìssert Buckenum Domfassel Ermìnge Hàschkiech Herzum Hinsìnge Kàschel Rìmschdroff Sààrwerde Schopperte Vellerdìnge http://www.ccpsu.fr
D Communauté de communes du Pays de Wissembourg ìsch a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch). Sa ìsch àm 28. Dezember 1994 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd gheera 12 Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Waisseburch, Präsidant ìsch dr Serge Strappazon. Dràchebrunn-Bìrlebàch Hunschpàch Ìngelse Kleeburi Klimbàch Owerhoffe Ridselz Rott Schlatel Seebàch Staanselz Waisseburch http://www.cc-pays-wissembourg.fr www.collectivites-locales.gouv.fr
Mit eme glottale Konsonant meint mer in de Foneetik en Artikulationsort. Ùn zwar die Konsonante, wo mit de Stimmritze (Altgriechisch γλωττίς glōttís) artikuliert werde. In de alemannische Dialäkt chùnt ei glottale Luut vor, ùn zwar de stimmlosi glottali Frikativ, also [h] (wie in Huut). Zum Deil chùnt au de Glottisschlag ([ʔ]) vor, aber in de meischte Dialäkt nùmme in Ussdrügg wie nöh öh [nœʔœ] oder äänlichem. Uss de Sprooche vo de Wält sin die glottali Luut als eigeständigi Foneem bekannt:
D Communauté de communes du Pays d’Erstein ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 28. Dezember 1995 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han 10 Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Eerstain gsìì, Präsidant dr Jean-Marc Willer. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Communauté de communes du Rhin un Communauté de communes de Benfeld et Environs zum neie Verbànd Communauté de communes du Canton d’Erstein füsioniert wore. Bolsene Eerstain Hìndse Hìpse Ischterze Limersche Nààrds Ooscht Schafersche Üetene https://web.archive.org/web/20161222050109/http://www.cc-pays-erstein.fr/
D Communauté de communes du Pays Rhénan ìsch a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch). Sa ìsch àm 1. Januar 2014 grìnda worra dur d Füsion vu dr Communauté de communes de l’Espace Rhénan, dr Communauté de communes de Gambsheim-Kilstett, dr Communauté de communes Rhin-Moder un dr Communauté de communes de l’Uffried. Zum Kommünàlverbànd gheera 18 Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Drösem, Präsidant ìsch dr Louis Becker. Auenem Dalhunde Drösem For-Lui Forschfald Gàmbse Harelse Kafem Kilstett Littenem Neihisel Offedorf Reschwuch Roppenem Runzenem Säsem Süfflum Stàttmàtte http://www.cc-paysrhenan.fr www.collectivites-locales.gouv.fr
D Communauté de communes de la Plaine du Rhin ìsch a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch). Sa ìsch àm 1. Januar 2014 grìnda worra dur d Füsion vu dr dr Communauté de communes de la Plaine de la Sauer et du Seltzbach, dr Communauté de communes de Seltz - Delta de la Sauer un dr Communauté de communes de la Lauter. Zum Kommünàlverbànd gheera 19 Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Bänem, Präsidant ìsch dr Bernard Hentsch. Äwerbàch Bänem Bihl Drimbàch Kesseldorf Krappere Lüterburi Modere Minichhause Nawiller Niderlauterbach Nìderreddere Owerlauterbàch Sàlembàch Schàffhöise Schaiwert Selz Sije Wìnzebàch http://cc-plaine-rhin.fr www.collectivites-locales.gouv.fr
D Communauté de communes de la Porte du Vignoble ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 20. Dezember 2007 dur d Füsion mìt dr Communauté de communes des Villages du Kehlbach grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han 10 Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Mààrle gsìì, Präsidant dr Marcel Luttmann. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Communauté de communes des Coteaux de la Mossig zum neie Verbànd Communauté de communes de la Mossig et du Vignoble füsioniert wore. Baribiete Dàhle Dàngelse Flagschburi Kìriche Mààrle Nààrde Oderze Barige-Ìrmstett Wànge https://web.archive.org/web/20111211192250/http://www.cc-porteduvignoble.fr/
Dr Giovanni Orelli (* 30. Oktober 1928 z Bedretto, Kanton Tessin; † 3. Dezämber 2016 z Lugano) isch e Schwyzer Schriftsteller gsii. Sy Wärch umfasst Prosa un au Lyrik. Är isch e Suhn vum Leone Orelli, eme Buur, un syre Frau Anselmina geb. Forni gsii. E Kusäng vun em isch dr Giorgio Orelli gsii, wu au Schriftsteller gsii isch. No dr Schuel het er an dr Universitete Mailand un Züri Filology studiert. Noch em Abschluss vu sym Studium anne 1958 het er as Lehrer am Progymnasium z Lugano gschafft un derno vu 1963 bis 1992 am dertige Gymnasium as Lehrer fir italienischi Literatur. Derzue het er au fir s Radio un Färnseh vu dr italienischsprochige Schwyz gschafft. Vu 1995 bis 1999 isch er fir ai Legislaturperiod fir d SP im Tessiner Kantonsbarlemänt ghockt. Anne 1963 het er Ester Viscardi ghyrote, e Lehreri, wu vu San Vittored gsii isch. In syne Wärch het er uf ironischi Art un mit feinem Spott Macht un Gäld in dr Schwyz bschribe, zem Byschpel in dr Trilogy L'anno della valanga (1965), La festa del ringraziamento (1972) un Il gioco del Monopoly (1980). Syni Gedicht het er zum Dail im Tessiner Dialäkt gschribe (Sant'Antoni dei padü
Dr Bernard Cazeneuve (* 2. Juni 1963 z Senlis) isch e franzesische Bolitiker vu dr Parti Socialiste (PS). Vu Dezämber 2016 bis Mai 2017 isch er franzesische Premierminischter gsii. Vorhär isch er ab em 2. April 2014 Inneminischter gsii. Dr Cazeneuve het an dr Elitehochschuel Institut d’études politiques de Bordeaux studiert. Ab 2001 isch dr Bernard Cazeneuve Burgermaischter vu Cherbourg-Octeville gsii un ab 2008 Bresidänt vum Kommunalverband Communauté urbaine de Cherbourg. Boodi Ämter het er im Juni 2012 niderglait. Vu 2007 bis churz no sym Yydritt in d Regierig im Mai 2012 un nomol churzi Zyt no dr Wahl vu dr Nationalversammlig im Juni 2012 isch er ain vu dr fimf bzw. vier Abgordnete gsii, wu s Département Manche in dr Nationalversammlig verdrätte. Sy Mandat isch verlosche, wel e Regierigsmitglid kai Abgordnete derf syy. Am 16. Mai 2012 isch er beigordnete Minischter fir Europaaaglägehaite in dr Kabinett vum Premierminischter Jean-Marc Ayrault gsii, zueständig fir d Nuklearbolitik. Im Zug vun ere Kabinettsumbildig (Ruggdritt vum Jérôme Cahuzac) isch dr Cazeneuve am 19. Merz 2013 Huushaltsminischter im Finanzminischterium wore. Syt dr Bildig vu dr Regierig vum Manuel Valls am 2. April 2014 isch er franzesische Inneminischter gsii. Dodermit isch er dr verantwortli Minischter
E shire isch e adminischtrativs Gebiet in Australie. In Grossbritannie chunt si no in Nämme vor, d Einheit sälber heisst sit dr normannische Eroberig county. D erschte shires sin vun de Angelsachse im hitige Änglond un im Sidoschte vun Schottland grindet worre. E shire isch vun eme kiniglige Maa kontrolliert wore, de het shire reeve oder neuänglisch Sheriff gheisse. Hischtorisch wärre d Shires in 100er Teil iiteilt; hit wärre si in Dischtrikt iiteilt. In Grossbritannie wird de Usdruck shire county fir nit-schtädtischi Countys bbrucht. Di meischte hitige counties wäre noch em Houptort gnonnt, und s Grundwort shire isch zur Endig wore, wo numme no -e usgsproche wird (Cheshire, Lancashire, Oxfordshire, Yorkshire usw.). Bedfordshire, Berkshire, Buckinghamshire, Cambridgeshire, Cheshire, Derbyshire, Gloucestershire, Hampshire, Herefordshire, Hertfordshire, Huntingdonshire, Lancashire, Lincolnshire, Leicestershire, Northamptonshire, Nottinghamshire, Oxfordshire, Shropshire, Staffordshire, Warwickshire, Wiltshire, Worcestershire, Yorkshire. Vun däne sin alli usser Huntingdonshire un Yorkshire au adminischtrativi Countys (wänn au d Grenze e bissel onderscht sin). Huntingdonshire wird jetzert als e Dischtrikt vun Cambridgeshire verwaltet, un Yorkshire isch ufteilt zwische Oscht, Nord, Sid un Wescht Yorkshire. D Countys vun Devon, Dorset, Rutland un Somerset wäre au mol mit dr Endung shire bbrucht. Des isch aber dr alte Sprochgebruch. Aberdeenshire, Ayrshire, Banffshire, Berwickshire,
S Erdbebe vo Sparta ane 464 v. Chr. isch ais vo de schwerste Erdbebe i de Antiki, wo bikannt isch. D Folge vo dem Erdbebe hend d Spartaner i groossi politischi Noot broocht, bsundrig de messenischi Helotenuufstand. S Erdbebe isch nöd völlig sicher datiert, de Früelig vom Joor 464 v. Chr. werd allgimain akzeptiert. De Diodor Siculus, wo s Erdbebe is Joor 469 v. Chr. datiert, sait es hebi 20 Tuusig Tooti ggee und d Mentsche saied vo de Trümmer vergrabe wore. De Plutarch maint, as da s schwersti Erdbebe sit Menschegidenke gsii sai, vili Erdspalte hebid sich uuftue und ufem Taygetos saied gär Berggipfel abbroche. Z Sparta saied nume fööf Hüser stoo blibe und im Gymnasion saied all Ephebe umchoo, ussert die, wo emene Hase nochegaget saied, wo unmittelbar vorem Erdbebe dör s Gymnasion ghopplet sai. O wenn die Agoobe öbertribe wörked, so geend si en Iidruck, wo die Katastrooffe uusgricht ghaa hett. De Plutarch hett gschribe, as no zo sine Lebtig die Gräber Seismatias („Erdbebegräber“) gnennt wore sind. S Erdbebe isch vo de Spartaner und de anderne Grieche as e Strooff vom Gott Poseidon agluegt wore, well d Spartaner Helote, wo im Poseidontempel am Vorpirg Tainaron Schutz gsuecht
De Heloteuufstand oder Dritt Messenischi Chrieg isch en Uufstand vo de messenische Helote gege Sparta. Am Chrieg hend nöd nume underdruckti Helote tailgnoo, o di messenische Periökestädt Thouria und Aithaia hend sich draa bitailigt. Di Uufständische hend sich uf de Ithome verschanzt und zee Joor lang Widerstand gege d Spartaner glaistet. Uusglööst woren isch de Heloteuufstand dör s groossi Erdbebe vo Sparta ane 464 v. Chr. Da isch as e Fluech vom Gott Poseidon agluegt wore, well Helote, wo Schutz im Tempel vom Poseidon am Vorpirg Tainaron gsuecht ghaa hend, vo de Spartaner gwaltsam usem Hailigtum zerrt wore und denn töödt wore sind. Grad nochem Erdbebe sind d Helote i di zerstörti Stadt marschiert um a de verhasste Underdrucker de Rest z gee. Doch de König Archidamos, de Enkel vom Latychidas II. usem Geschlecht vo de Eurypontide hett schnell reagiert und d Helote sind oni Champfhandlige i eri Hüser zruggchert, wo si die biwaffnete Spartiate gsie hend. Z Messenie, dör de Taygetos vo Sparta trennt, isch es zom organisierte Uufstand choo. D Periökestedt Thouria und Aithaia hend sich mit de Helote zämetue und uf de Ithome verschanzt. Scho bald sind meriri tuusig Rebelle zämechoo und hend erfolgriich gege d Spartaner
D Kyniska (altgriech. Κυνίσκα) isch e Spartaneri, wo as ersti Frau en olympische Siig gwune hett. Ere sis Grab isch z Sparta am Platanistas gstande. D Kyniska isch d Töchter vom spartanische König Archidamos II. usem Gschlecht vo de Eurypontide gsii. Si hett aigni Ross uufzoge und ane 396 und 392 v. Chr. de Siig im Füli-Vierergspann errunge. Si isch zwoor de Wage nöd selber gfaare, denn Fraue hend nöd a de Olympische Spiil töre tailnee. De Siig hett si, wie doozmool Bruuch gsii isch, as Bsitzeri vo de Ross gwune. D Kyniska hett drufabe z Olympia Bronzerooss im Zeustempel uufstele loo. De Bildhauer Apelleas hett e Siigerstatue errichtet. Ufeme Marmorsockel isch de Rennwage mitem Wagefaarer gstande und e Statue vo de Kyniska. De Sockel mit de Inschrift isch uusgrabe wore und 1896 publiziert wore. Xenophon, Agesilaos 9.6 Plutarch, Agesilaos 20 Pausanias: Raise z Griecheland 3.8.1; 3.15.1; 5.12.5; 6.1.6 Karl-Wilhelm Welwei: Kyniska. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 6, Metzler, Stuttgart 1999, ISBN 3-476-01476-2, Sp. 969. Die Inschriften von Olympia. 1896, S. 278-279, Nr. 160. Ludwig Drees: Olympia. Götter, Künstler und Athleten. Kohlhammer, Stuttgart u. a. 1967, S. 47.
D Parthenier (altgriech. Παρθενίαι, Partheniai, „Jungfrauesöö“) sind spartanischi Uuswanderer gsii, wo ane 706 v. Chr. d Tarent z Apulie gründet hend. D Herkunft vo den Parthenier isch nöd gchlärt und s gitt zwoo Gschichte dodezue. Nocheme Bricht vom Ephoros vo Kyme hend im Erste Messenische Chrieg di spartanische Chrieger gschwore, si wöörid aselang nöme hammgoo bis si ali Messenier underworffe hebid. Di spartanische Fraue hend aber nochere gwösse Zitt Gsandti gschickt und sich bichlagt. Do hend d Spartaner jungi Chrieger, wo erst spööter in Chrieg trete sind und dromm de Aid nöd abglait ghaa hend, uf Sparta gschickt, demit si mit de Fraue Sex möchid. D Söö vo dene sind den Parthenier gnennt wore. De Theopomp sait degege, as Helote, wo wäred em Erste Messenische Chrieg fraigloo wore sind, mit de Witwe vo de gfallne Spartaner gschloofe hend, drom sind si Epeunakte „Bettgnosse" gnennt wore. D Söö vo dene sind denn d Parthenier gsii. Well d Parthenier weniger Recht ghaa hend, hend si sich mit de unfraie Helote zämetue und rebelliert. De Striit isch gschlichtet wore und d Parthenier sind under de Füerig vom Phalanthos uusgwanderet und hend z Apulie d Stadt Tarent gründet. Da söll ane 706 v. Chr.
D Epeunakte (altgriech. Ἐπευνακταί „Bettgnosse“) sind Helote gsii, wo vo de Spartaner im Erste Messenische Chrieg fraigloo wore sind und mit de Witwe vo de gfallne Chrieger gschlooffe hend. D Söö vo dene sind Parthenier gnennt wore, wo under de Füerig vom Phalanthos z Apulie d Stadt Tarent gründet hend. Theopomp, FGrH 115 F 171 Diodor Siculus 8.21 Mischa Meier: Epeunakten. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 3, Metzler, Stuttgart 1997, ISBN 3-476-01473-8, Sp. 1071.
De Phalanthos (altgriech. Φάλανθος) isch de Gründer vo de apulische Stadt Tarent, wo um 706 v. Chr. vo spartanische Uuswanderer gründet woren isch. De Phalantos hett z Sparta de Uufstand vo de Parthenier agfüert. Da sind di uneheliche Söö vo de Spartanerine gsii, wo die im Erste Messenische Chrieg mit Liebhaber zügt ghaa hend, well d Mane im Chrieg gsii sind und si elai loo hend. Well die Parthenier weniger Recht ghaa hend, hend si zäme mit de Helote en Uufstand azettlet. De Striit isch gschlichtet wore und d Parthenier sind under de Füerig vom Phalanthos uf Süüditalie uusgwandered. S Orakel vo Delphi het em gsait, as er dai e Stadt erobere weri, wos us haiterem Himmel regni. Er isch uf Italie graist, het aber kann Erfolg ghaa. Wo wege demm sini Frau Aithra („haitere Himmel“) hett afange brüele, hett er erchennt, as dodemit s Orakel erfüllt isch und hett di grööst Hafestadt a de Chüste eroberet. Nochem Pausanias het de Phalanthos i de Bucht vo Delphi Schiffbruch erlitte und isch vomene Delphin grettet wore, bivor er uf Itaalie uusgwanderet isch. De Phalanthos isch z Tarent und z Brindisi kultisch vereert wore. Antiki Münze vo Tarent zaiget e Delphinriiter, wo
Härchenge esch ä Iiwohnergmein im Bezirk Göi im Kanton Soledorn i de Schwiiz und het guet 1200 Iwohner. Härchenge isch es Strassendorf i de Ebeni vo de Dönnere. S lit südlich vom Jurafuess am Outobahndrüegg A1 und A2. D Gmeindsflächi umfasst 54,9 % langwirtschaftlichi Flächi, 23,5 % Waud un 21,5 % Sidligsflächi. Nochbergmeine si Egerchenge, Gunzge, Nöiedorf, Fulebach Härchenge esch öppe 1500 Johr aut. Äs erschts Mou in ärä Urkond werd si am 7. Dezämber 1080 erwähnt (quendam comitatum nomine Härichingen in pago Buchsgeowe situm ) und zwar in ere Schänkigsurkond vom Keiser Heinrich IV z'Speyer. 1402 het dr Hans von Blaueschtei d'Burg Nöi-Faukeschtei und die vier Dörfer Egerchenge, Härchenge, Nöiedorf und Woufu a d' Schtat Soledorn verchouft und so isch Härchenge ou eidgenösisch worde. Im 1798gi hei d'Franzoose ou Härchenge bsetzt ond vor em Wertshuus Lamm het me ne Freiheitsboum ufgschdöut. Auti Härchenger Gschlächt si: Burkhardt, Frei, Hauri, Jäggi, Keust, Moll, Oegerli, Pfluger, Studer, Von Arx ond Wyss. Ou höt ghört me mängisch no dr out Öbername för d'Härchenger, me het ne nämlech d'Frösche gseit. Das chonnt us erä Zit, wo s Flössli Dönnere nonni döifergleit und dodermet s'Land zrengsome drochägleit worde-n-esch. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil
D Aithra (altgriech. Αἴθρα „haitere Himmel“) isch i de griechische Saag d Frau vom Phalanthos. S Orakel vo Delphi het em Phalanthos verchündt, as er dai e Stadt erobere und gründe weri, wos us haiterem Himmel regni. Er isch uf Itaalie gfaare und het zwoor d Barbare bisigt aber kai Stadt erobere no Land gwüne chöner. Muetlos het er sin Chopf in Schoos vo de Aithra glait und die hett afange en luuse. Do hett si aber afange Brüele und d Trääne sind em Phalanthos is Gsicht gfale. Do hett er bigriffe, as jetzt s Orakel erfüllt sai. D Nacht druf het er die gröösti Hafestadt a de Chüste eroberet. Pausanias: Raise z Griecheland 10.10.7f.