rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Schissdräck oder echli netter au Gaggi – medizinisch Fäzes oder Faeces, woorschinlig im 19. Joorhundert us em französische Adjektiv fécal; vgl. Fekaalie as Leenwort im Dütsche – isch s Brodukt vo dr Verdauig (Usschäidig, Exkrement) vo Mensche und Dier, wo dur e Darm usgschiide wird. Er isch mäistens fest und bestoot us Wasser, Darmbakterie, doote Zälle vo dr Darmschliimhut, Sekreet vo de Verdauigsdrüese, Naarigsbestanddäil, wo nit resorbiert worde si, und Brodukt vo dr Gäärig und vom Verfuule. Die griechisch Bezäichnig für Dräck, Mist, Schissdräck isch kopros. Das isch Däil vo Begriff wie Kopragogum, en Abfüermiddel, wo d Peristaltik stäigeret Koprolalii, wemm mä unaaständigi Usdrück brucht, under Anderem au us dr Fekaalsprooch. Koprofagii, s Frässe vo Fekaalie. Koprofilii, e Parafilii. Wenn e Mensch dur menschligi Fekaalie sexuell erregt wird. Kopropraxii, obszööni Geste as nöirologisch-psüchiatrischs Sümptoom bim Tourette-Syndrom Kopremesis, s Chotze vo Fekaalie. E sältes Sümptoom, wo mä aber muess ärnst nee, z. B. bi Darmverschluss. Die wüsseschaftligi Undersuechig vo Fekaalie bezäichnet mä as „Skatologii“. Florian Werner: Dunkle Materie. Die Geschichte der Scheiße. München 2001, ISBN 978-3-312-00475-1. Commons: Fäkalien – Sammlig vo Multimediadateie Ytrag im Schwyzerische Idiotikon.
Lugo isch e Stadt vo Galicie in Spanie, wo knapp 97'635 Ywoner hätt (2010). Iir Gebiet umfasst 329,78 km². Um en alt Stadtkärn ume het s e römischi Muure us em dritte Joorhundert, wo zwäi Kilometer lang isch. Si het wuchdigi halbkräisförmigi Bastioone alli 100 bis 200 m. D Muure isch zwüsche acht und zwölf Meter dick und an dr höggste Stell öbbe zwölf Meter hooch. Ursprünglig het si fümf Door ghaa, hüte si s zää. D Schtadt schtoht uf de Lischte vom Wältkulturerb vo dr UNESCO. Lugo isch die eltisti Stadt z Galizie. Si isch vo de Römer in dr Zit vom Kaiser Augustus gründet worde für zum dr Nordweste vo dr Iberische Halbinsle z beherrsche. Offizielli Homepage vo dr Stadt (uff änglisch)
As Koprofagii (vo griechisch κόπρος, kópros = Schissdräck, Mist, Dräck und φαγεῖν, phageín = ässe) bezäichnet mä s Ässe vo Fekaalie (Fäzes). D Koprofaage däilt mä in zwäi Gruppe ii: Autokoprofaage frässe iiren äignig Dräck oder dä vo Dier vo dr gliiche Art. Allokoprofaage ernääre sich vo de Exkremänt vo andere Dierarte. E Hufe Saprofaage verwärte as Koprofaage die orgaanische Stoff, wo im Dung vo andere Dier no din si. Si si e wichdigs Elimänt im ökoloogische Stoffkreislauf. Bischbil für die Diergrubbe si verschidnigi Faadewürm, Milbe oder e baar Blatthornchääfer wie d Mistchääfer und dr Häilig Billedräijer (Scarabaeus sacer). Zu de Arte, wo iiri äigene Exkremänt frässe, ghööre d Chüngel und Haase und e Hufe Naager, wie Meersöili und Chinchilla. Si si vilmol nit in dr Laag, vo dr pflanzlige Naarig (Näärstoff, Vitamin) gnueg z resorbiere, wenn si nume äimool duur e Darm goot. D Brodukzioon vo Protein wird, äänlig wie bi Döier, vo sümbiotische Bakterie usgfüert,. Bi de Naager si die aber im Blinddarm („Gärchammere“, zwüschen em Dünn- und em Dickdarm) aagsiidlet. Wil d Protein im Dünndarm ufgnoo wärde, müese d Exkremänt zämme mit de usgschiidene Protein no äinisch gfrässe wärde. D Koprofagii chunnt au bi Affe, au Menscheaffe
Di Weschtlige Insle (Tok Pisin Westen Ailan) sin e Gruppe vu Insle un Inselgruppe im Bismarck-Archipel. D Insle ghere bolitisch zue dr Provinz Manus z Papua-Neiginea. Di Weschtlige Insle lige im weschtlige Dail vum Pazifische Ozean, vor dr Nordoschtkischte vu Neiginea. Zue dr Weschtlige Insle ghere: Aua Eremiteinsle (Hermit-Islands) Kaniet-Insle Ninigo-Insle Wuvulu D Insle lige zwische 0o44' un 1o45' sidliger Braiti un 142o45' East un 145o33' eschtliger Lengi. Wuvulu Ninigo-Atoll Dr erscht Europäer, wu zue dr Weschtlige Insle chuu isch, isch dr spanisch Seefahrer Ynigo Ortiz de Retes gsii, wu am 19. Augschte 1545 Wuvulu un Aua entdeckt het. Är het d Insle Islas de Hombres blancos gnännt. Am 19. Septämber 1767 het dr britisch Seefahrer Philip Carteret Durour (Aua) un Wuvula entdeckt. D Insle Wuvula het er Maty Island gnännt noch em Mathew Maty vu dr Royal Society z London. Dr erscht Europäer, wu zue dr Kaniet- un dr Ninigo-Insle chuu isch, isch dr Franzos Louis Antoine de Bougainville anne 1768. Anne 1781 het dr spanisch Seefahrer Francisco Antonio Maurelle d Eremite-Insle erforscht. D Sproche, wu uf uf dr Weschtlige Insle gschwätzt wäre, ghere zue dr Auschtronesische Sproche, un do zue dr Untergruppe Admirality Islands vu dr Ozeanische Sproche.
Under de Alte Mäister duet mä in dr Kunst d „Mäister vo dr Moolerei“ vom 14. bis zum 18. Joorhundert und iiri Wärk zämmefasse. In deere Zit si bsundrigs geegeständligi Gmäld entstande, wo zerst fast usschliesslig religiöösi Motiiv ghaa häi, spööter aber au wältligi. Allgemäiner bezäichnet mä historischi Künstler vo alle Zite churz as Mäister, vor allem wenn iiri Nääme nit bekannt si wie öbbe „die alte Mäister vom griechische Tämpelbau“. Im dütschsproochige Ruum git s die Sammlige vo Alte Mäister: Akademie der bildenden Künste, Wien Alte Pinakothek, Münche Gemäldegalerie, Berlin Gemäldegalerie Alte Meister, Dresde Gemäldegalerie Alte Meister, Kassel Herzog Anton Ulrich-Museum, Braunschweig Kunsthistorisches Museum, Wien Liechtenstein Museum, Wien Residenzgalerie Salzburg, Salzburg Schloss Eggenberg, Graz Schloss Rohrau, Rohrau (Niideröstriich) Staatsgalerie Stuttgart, Stuttgart Städel, Frankfurt am Main Wallraf-Richartz-Museum, Köln Hamburger Kunsthalle, Hamburg Kunstmuseum Basel Witeri bedütendi öiropäischi Sammlige vo Alte Mäister git s in de Museum vo Bariis, Floränz, Rom, Madrid, Brüssel, Antwärpe, Den Haag, Amsterdam, Rotterdam, London, Edinburgh, Budapest und Sankt Petersburg. In Amerika het die National Gallery of Art z Washington DC hervorragendi Wärk vo Alte Mäister. Alte Meister, In: Das grosse Kunstlexikon von P.W. Hartmann, Online-Ausgabe, Aufgerufen Januar 2010
En Anthologii oder Blüetelääsi (gr. ἀνθολογία anthología „Sammlig vo Blueme“, vgl. die latiinischi Leenübersetzig florilegium) isch e Sammlig vo usgweelte Text vo verschiidene Autore oder e themebezoogeni Zämmestellig vo literarische, musikalische oder grafische Wärk. E Sonderform vo dr Anthologii isch s Lääsibuech. Dr Begriff anthología, wo im antike Griechische zerst emol ganz konkret „Sammle vo Blueme“ bezäichnet het, isch für d Lehrsatzsammlig Anthologiae vom griechische Astronoom Vettius Valens (2. Joorhundert n. Chr.) zum erste Mol as Ditel für e Sammelwärk brucht worde. Zämme mit dr Nääbeform ἀνθολόγιον (anthológion) und dr latiinische Leenbildig florilegium het mä dr Begriff über die büzantinischi Zit bzw. s latiinische Middelalter bis in d Nöizit brucht. Im 18. Joorhundert het er sich au in de Nazionaalsprooche allgemäin für Sammlige vo Lyrik, Aphorisme oder Erzäälige duregsetzt. Lyriksammlige bi Wikisource im dütschsprochige Wikisource
D Feni-Insle (lokale Name: Anir) sin e Inselgruppe vu zwoo Vulkaninseln, eschtli vu Neiirland im Bismarck-Archipel im Weschtpazifik. Bolitisch ghere si zue dr Provinz New Ireland z Papua-Neiginea. Uf alte Charte findet mer au d Näme St. Jan, St. John, Wuneram, Wonneram oder Bournandinsle. D Feni-Insle sin Dail vu dr Tabar-Lihir-Tanga-Feni-Inselchette. Di grescht Insle vu dr Gruppe isch Ambitle (87 km²). Di zwoot Insle, Babase (23 km²), isch dur di nume 100 m brait Salat-Stroß vu Ambitle drännt. Babase vorglageret isch di chlai Näbeinsle Balum. D Inseln sin buckelig, felsig un waldig. Drotz ass dr letscht groß Vulkanuusbruch scho rund 2300 Johr här isch, git s vor allem uf Ambitle allno ne starki vulkanischi Aktivitet mit e Huffe Geysire, chochige Schlammhäfe un Thermalquälle vor dr Kischte. Uf Ambitle isch e Goldlagerstätt entdeckt wore, wu geologisch dr porphyre Lagerstätte vu Bougainville un dr greschte porphyre Goldlagerstätt vu dr Wält uf Niolam (Lihir-Insle) ähnlig isch. Uf dr Insle läbe rund 2000 Mänsche. Gschwätzt wird uf dr Feni-Insle dr Feni-Dialäkt vum Tangga, ere auschtronesische Sproch, wu au uf dr Tanga-Insle un in drei Derfer uf Neirland gschwätzt wird. Topografischi Charte vu dr Feni-Insle Sproche um Neiirland Di erschte Europäer, wu zue dr Feni-Insle
D Historiemoolerei isch e Kunstgattig, wo iiri Ursprüng in dr Epoche vo dr Rönessans het. Dr Gattigsnaame Historie oder Historiemoolerei leitet sich etümologisch us em Wort historia oder au istoria ab. In dr Historiemoolerei wärde historischi, aber au religiöösi, mythisch-saagehafti oder au lidderarischi Stoff dargstellt, wo uf en äinzige, ahistorische Momänt verdichtet si. Vilmol stoot e Held im Middelpunkt, e groossi Äinzelpersöönlikäit, wo zäigt wird, wie si autonom handlet. Historiebilder si käini realistische Darstellige vo historische Eräigniss, sondern die wärde mit voller Absicht verkläärt und zum Gschichtsmüthos überhööt. Dorum si s vilmol Herrscher, wo dr Ufdraag für sä geen, si chaufe oder usstelle. Sven Beckstette: Das Historienbild im 20. Jahrhundert. Künstlerische Strategien zur Darstellung von Geschichte in der Malerei nach dem Ende der klassischen Bildgattungen. Dissertation, Freie Universität, Berlin 2010 [1] Wolfgang Brassat: Das Historienbild im Zeitalter der Eloquenz. Von Raffael bis Le Brun. Akademie-Verlag, Berlin 2002, ISBN 3-05-003757-1 Monika Flacke (Hrsg.): Mythen der Nationen. Ein Europäisches Panorama. Katalog. Berlin 1998 Stefan Germer, Michael F. Zimmermann (Hrsg): Bilder der Macht. Macht der Bilder. Zeitgeschichte in Darstellungen des 19. Jahrhunderts. München/Berlin 1997 Ralph Gleis: Anton Romako. Die Entstehung des modernen Historienbildes. Wien, Köln, Weimar 2010, ISBN 978-3-412-20613-0 Thomas Gaehtgens, Uwe Fleckner
Bim Goldige Schnitt (latiinisch: sectio aurea) oder au bi dr Goldige Däilig – sältener bim Göttlige Schnitt oder bi dr Göttlige Däilig (latiinisch: proportio divina) – entstoot e bestimmts Verheltnis zwüsche zwäi Zaale oder zwäi Gröössene. Das Verheltnis isch die Goldigi Zaal Φ {\displaystyle \Phi } (Phi) (oder s Goldige Verheltnis oder s Göttlige Verheltnis) und het dr Wärt Φ = 1 + 5 2 ≈ 1,618 {\displaystyle \Phi ={\frac {1+{\sqrt {5}}}{2}}\approx 1{,}618} Zum Bischbil stöön zwäi Däil von ere Strecki im Verheltnis Φ {\displaystyle \Phi } , wenn sich dr gröösseri zum chliinere Däil verhelt wie die ganzi Strecki zum gröössere Däil. Streckeverheltniss wie bim Goldige Schnitt wärde sit dr griechische Antike as dr Imbegriff vo dr Esthetik und Harmonii aagluegt. Si wärde as ideali Proporzioone in dr Kunst und dr Archidektuur aagwändet, chömme aber au in dr Natur vor. S Goldige Verheltnis findet mä hüfig bi dr Bildkomposizioon in dr Moolerei und es wird hüte vilmol in dr Fotografii verwändet. Es het e Räije vo bsundrige mathematische Äigeschafte. In dr Umgangssprooch brucht mä dr Goldig Schnitt au für die Goldigi Zaal bezieigswiise für s Goldige Verheltnis. Luca Pacioli; Constantin Winterberg (Hg. u. Übers.): Divina Proportione. Venedig 1509. Carl
D Lihir-Insle sin e Inselgruppe vu fimf Vulkaninseln, nerdli vu Neiirland im Bismarck-Archipel im Weschtpazifik. Bolitisch ghere si zue dr Provinz New Ireland z Papua-Neiginea. Fir d Insle git s au d Nämme Lir, Gardenijs, Gerrit Denys, Gerrit de Nijs, Garde Neys, Gerard de Nys, Isle du Bouchage oder Day. D Lihir-Insle sin Dail vu dr Tabar-Lihir-Tanga-Feni-Inselchette. Niolam (oder Aniolam) isch di grescht Insle vu dr Lihir-Insle. Si wird zmaischt Lihir gnännt. Näbeinsle vu Niolam/Lihir sin Mali (au San Antonio), Mahur (au San Francisco), Masahet (au Massait oder Sankt-Joseph-Insle) un Sanambiet. Uf Niolam git s ais vu dr greschte Goldvorchuu vu dr Wält, wu geologisch dr porphyre Lagerstätte vu Bougainville un Ambitle (Feni-Insle) ähnlig isch. D Goldmine weird vu dr auschtralische Newcrest Mining Limited bedribe. Dr erscht Europäer, wu zue dr Lihir-Insle chuu isch, isch dr niderländisch Seefahrer Abel Tasman im April 1643 gsii. Vu 1885 bis 1899 het d Inselgruppe zum sognännte „Dytsche Schutzbiet“ un vu 1899 bis 1914 zue dr Koloni Dytsch-Neiginea, Verwaltigsbezirk Neumecklenburg-Süd ghert. Anne 1914 sin d Insle vu auschtralische Druppe eroberet un noch em Erschte Wältchrieg as Mandat vum Velkerbund vu Auschtralie verwaltet wore. Syt 1975 sin si Dail vum unabhängige Staat Papua-Neiginea. Uf dr
Dr Marià Fortuny, äigentlig Marià Josep Maria Bernat Fortuny i Carbó, au Marià Josep Maria Bernat Fortuny i Marsal, (* 11. Juni 1838 z Reus in Katalonie; † 21. Novämber 1874 z Rom, isch e schbanische Mooler, Graphiker und Zäichner und Radierer gsi. Dr Fortuny het uf dr Akademii z Barcelona studiert under em Claudio Lorenzález, eme Schüeler vom Friedrich Overbeck. E baar Lithographie vom Paul Gavarni häi en inspiriert. In ere Schuelkonkurränz het er gwunne und as Briis e Räisestipendium uf Rom überchoo, won er 1856 aachoo isch. Er isch im Marokkofäldzug 1859–1860 gsi under em Generaal Juan Prim. Bevor er uf Rom zrugg isch, isch er uf Bariis, won er zum Jean-Louis-Ernest Meissonier gangen isch und dr Jean-Léon Gérôme kennegleert het. Denn isch er au uf Madrid, won er vor allem dr Goya studiert het. 1866 isch dr Fortuny wider z Rom gsi. Er het für e Bariiser Kunsthändler Goupil e baar Bilder gmacht, wo 1869 uf ere Usstellig Beachdig gfunde häi. D Gmäld Hochzit in dr Vicaria z Madrid und Dr marokkanisch Schlangebändiger si bsundrigs bekannt. Zu sine letzte Wärk ghööre D Arkadier und d Akademiker. Dr Fortuny het au Historie gmoolt, drunder e groossformatigi Allegorii für
Dr Stadtbrand vo Basel im Joor 1417 isch äini vo de schlimmste Katastroofe gsi, wo s middelalterlige Basel erläbt het. Es isch scho au bassiert, ass e Blitz e Füür aazündet oder e Brandstifder zünzerlet het, aber dr Hauptgrund für Bränd in middelalterlige Stedt isch gsi, ass vil offnigs Füür brucht worden isch, sigs offeni Füürstelle für s Choche oder zum Häize und Cherze und Ööllampe für s Belüüchde, und e Hufe Handwärker häi Füür bi iirer Arbet brucht. Die si aber offesichdlig vorsichdiger gsi und häi relative wenig Bränd verursacht. Die mäiste Füür si au nid im Summer usbroche, wie mä chönnt vermuete, wil denn s Bauholz droche gsi wer und sich liichder hät chönne entzünde, sondern im Winter, wenn mä mee Füür zum Belüüchde und Häize brucht het. E bsundrigi Gfoor isch vo de Chemmi usgange, wil die hüfig nid richdig baut gsi si und mä sä au nid reegelmässig butzt und undersuecht het. Wil die mäiste Basler Hüüser im Middelalter zum e groosse Däil us Holz baut und d Gasse äng gsi si, isch us eme chliine Füür rasch e Brand worde, wo groossi Däil vo dr Stadt het chönne verwüeste. Dr erst grooss bekannti Brand isch
D Tabar-Insle sin e Gruppe vu Vulkaninsle, nerdli vu Neiirland im Bismarck-Archipel im Weschtpazifik. Bolitisch ghere si zue dr Provinz New Ireland z Papua-Neiginea. Fir d Insle git s au d Nämme Gardner- oder Gardenerinsle oder Visscherinsle. D Tabar-Insle sin Dail vu dr Tabar-Lihir-Tanga-Feni-Inselchette. Tabar (au Big Tabar oder Nabakur) im Side isch mit 218 km² di grescht Insle vu dr Tabar-Insle. Tatau lyt zäntral un isch vu Tabar nume dur e schmale Kanal drännt. Im Norde lige Simberi un e baar chlaineri Insle. Di erschte Europäer, wu zue dr Tabar-Insle chuu sin, sin di niderländische Seefahrer Jacob Le Maire un Willem Cornelisz Schouten im Juni 1616 gsii. Vu 1885 bis 1899 het d Inselgruppe zum sognännte „Dytsche Schutzbiet“ un vu 1899 bis 1914 zue dr Koloni Dytsch-Neiginea, Verwaltigsbezirk Neumecklenburg-Süd ghert. Anne 1914 sin d Insle vu auschtralische Druppe eroberet un noch em Erschte Wältchrieg as Mandat vum Velkerbund vu Auschtralie verwaltet wore. Syt 1975 sin si Dail vum unabhängige Staat Papua-Neiginea. Uf Simberi wird Gold im Dageböu gwunne. Aine vu dr erschte, wu uf Tabar Gold gfunde ghaahte, isch dr schwedisch Seefahrer Carl Pettersson gsii, wu fir d Astrid Lindgren as historischi Vorlag fir dr Efraim Langstrumpf, dr Vater
D Tanga-Insle sin e Inselgruppe, 55 Kilometer nordeschtli vu Neiirland im Bismarck-Archipel im Weschtpazifik. Bolitisch ghere si zue dr Provinz New Ireland z Papua-Neiginea. Fir d Insle git s au d Näme Anthony-Caens-Insle oder D'Oraisongruppe. D Tanga-Insle sin di chlaischt Gruppe vu dr Tabar-Lihir-Tanga-Feni-Inselchette. Malendok un Boang sin di bode greschte Insle, chlaineri sin Lif, Tefa, Bitlik un Bitbok. D Insle sin entstande us Schichtvulkan, wu zue Caldera zämegheit sin. Dr erscht Europäer, wu zue dr Tanga-Insle chuu isch, isch dr niderländisch Seefahrer Abel Tasman im April 1643 gsii. Vu 1885 bis 1899 het d Inselgruppe zum sognännte „Dytsche Schutzbiet“ un vu 1899 bis 1914 zue dr Koloni Dytsch-Neiginea, Verwaltigsbezirk Neumecklenburg-Süd ghert. Anne 1914 sin d Insle vu auschtralische Druppe eroberet un noch em Erschte Wältchrieg as Mandat vum Velkerbund vu Auschtralie verwaltet wore. Syt 1975 sin si Dail vum unabhängige Staat Papua-Neiginea. Im Zensus vu 1990 isch d Zahl vu dr Yywohner vu dr Tanga-Insle mit rund 5000 aagee wore. Gschwätzt wird uf dr Insle dr glychnamig Dialäkt vu dr Tanga-Sproch (au Tangga, ISO 639 Sproch-Code: tgg), ere auschtronesische Sproch, wu au uf dr Feni-Insle un in drei Derfer uf Neirland gschwätzt wird. Dr Julius Chan, dr friejer Bremierminischter
Papua isch näbe Highlands, Islands un Momase aini vu dr vier Regione vu Papua-Neiginea. Si bstoht us em National Capital District (dr Hauptstadt Port Moresby) un dr Provinze Milne Bay Central Province Gulf Western/Fly Province Oro D Region umfasst e Flechi vu 202542 km², d Yywohnerzahl isch noch em Zensus vu anne 2000 bi 852,408 gläge. Zum friejere Territory of Papua het au dr grescht Dail vu dr Southern Highlands Province ghert un e chlaine Dail vu dr Chimbu Province.
Highlands (alem. Hochland) isch näbe Papua, Islands un Momase aini vu dr vier Regione vu Papua-Neiginea. Si bstoht us dr sibe Provinze Southern Highlands Enga Province Western Highlands Simbu Eastern Highlands Hela Jiwaka D Region umfasst e Flechi vu 62.400 km², d Yywohnerzahl isch noch em Zensus vu anne 2000 bi 1.973.996 gläge. Di grescht Stadt in dr Region isch Mount Hagen.
Islands (alem. Insle) isch näbe Papua, Highlands un Momase aini vu dr vier Regione vu Papua-Neiginea. Si bstoht in dr Hauptsach us em Bismarck-Archipel un dr Nerdlige Salomone un isch unterdailt in die fimf Provinze: East New Britain Manus New Ireland Bougainville West New Britain D Region umfasst e Flechi vu 89.803 km², d Yywohnerzahl isch noch em Zensus vu anne 2000 bi 918.151 gläge. Di grescht Stadt isch Arawa.
Momase (vu Morobe-Madang-Sepik) isch näbe Papua, Highlands un Islands aini vu dr vier Regione vu Papua-Neiginea. Si bstoht us dr vier Provinze East Sepik Madang Morobe West Sepik (Sandaun) D Region umfasst e Flechi vu 142.600 km², d Yywohnerzahl isch noch em Zensus vu anne 2000 bi 1.424.752 gläge. D Hauptstadt vu dr Region isch Lae.
S Summerlied isch e Lieder- un Dànzfestival, wie àll zwei Johr ìm Auigscht z Ohlunge stàttfìndt. Züe dere Animation kumme Liedermàcher, Songwriter, Kàbàretischte un Kinschtler üs em gànze Elsàss un àndre Regione vun Frànkrich oder Europa. S ìsch s grescht Liederfestival ìm Elsàss un hite e feschter Draffpunkt vun dr elsassische Müsiker ìm Johr. S erscht Summerlied-Festival ìsch ànne 1997 gsin, s zweit ìm Johr 1998 un àb do ìsch s drno àll zwei Johr gsin: 2000, 2002, 2004, 2006, 2008, 2010, 2012, 2014, 2016. S nechscht Summerlied ìsch ìm Auigscht 2018. Àm Ànfang ìsch s e Festival fìr elsassischi Lieder gsin, ìm Lauif vun dr Johre ìsch àwer aui àll meh tràditionelle Müsik vun Regione üs gànz Europa un aui üs dr gànze Walt drzüe kumme, vor àllem Müsik, wie Ìn àndre frànzesche Regione gspìlt wurd oder mìt Inwànderer üs dr gànze Walt no Frànkrich kumme ìsch. Uf vier Bihne fìnde d Ufdrìtt vun dr Müsiker stàtt: Lìchtung (scène de la Clairière) Waldrand (scène de la Lisière) Kabarett ìm Fald (Cabaret des Champs) Waldbìhne (scène de la Forêt). E Animation, wie rund ums Summerlied-Festival organisiert wurd, ìsch s Bàbbeldorf, e Dorf vun dr Sproch: Dr Marleblàtz (l'espace contes) Dr
D Füürweer isch e Hilfsorganisazioon, wo bi Notfäll und Kataschtroofe tuet hälfe. Iri wichtigschten ufgoobe sind, bi Bränd, Umfäll, Schtüürm, Überschwemmige und äänligen Ereigniss Hilf z läiste, das bedüütet: Mensche, Dier und Sachwärt z rette und z schütze. Füürweere het’s scho i de antike Stedt gha. Wil in de letzte Joorzäänt d Zaal vo de Bränd teils zrugggange isch, übernimmt d Füürweer immer mee Ufgoobe, wo über die tradizionelli Brandbekämpfig uusegönge. Die nöije Ufgoobe und d Struktuure vo dr Füürweer si regionaal seer underschiidlig; so cha au d Verhinderig vo Umwältschääde e Füürweeriisatz uslööse. In Öiropa isch für alli 27 Mitgliidsstaate vo dr Öiropäische Unioon im Dezämber 2008 mit em Euronotruef 112 en äihäitligi Delifonnummere für Bolizei, Rettigsdienst und Füürweer iigrichdet worde., jeedes Land entschäidet sälber, weeli Organisazioon (z. B.: Bolizei, Rettigsdient, Füürweer) s Delifon as ersti abnimmt. Vill Füürweerhüüsr händ an Turm, so wie do z Schwenninge e Deil vo der Füürweer vo Heidelbärg d Flughafefüürweer vo Züri e Füürlöschzuug vo de SBB am Gämfersee Dütsch-französischs Füürweerübongsschiff und e Löschboot Der Goldene Helm, Kernmayr, 2. Auflage 1998 (1. Auflage 1956) Wolf-Dieter Prendke, Hermann Schröder: Lexikon der Feuerwehr. Stuttgart 2001, ISBN 3-17-015767-1 Rainer Crummenerl: Feuerwehr. WAS IST WAS. Bd 114.
D St.-Matthias-Insle (au Mussau-Insle) sin e Gruppe vu zeh Vulkaninsle, nerdli vu Neiirland im Bismarck-Archipel im Weschtpazifik. Bolitisch ghere si zue dr Provinz New Ireland z Papua-Neiginea. Di grescht un au nerdligscht vu dr Insle isch Mussau. Di hegscht Hebig isch dr Eunainaun uf Mussau mit 650 m. In Richtig Sidweschte lige derno d Insle Eloaua, Emananus, Boliu, Emussau, Ebanalu, Ekaleu un e baar chlaineri Insle. In Richtig Oschte vu Mussau uus gsääne lige Emirau un Tench Island. D St.-Matthias-Insle sin vu BirdLife International as Vogelschutzbiet fir endemischi Vogelarte (Endemic Bird Areas, EBA) yygstuft wore. E Unterart vu dr Spächtpapageie, dr St.-Matthias-Spechtpapagei (Micropsitta meeki proxima) chunnt nume uf Mussau un Emirau vor. Dr Wyssrucke-Monarch oder St.-Matthias-Monarch (Monarcha menckei) un dr Schwarzbruscht-Fächerschwanz (Rhipidura matthiae) sin endemisch un au as „fascht bedroht“ yygstuft. Di erschte Europäer, wu zue dr Tabar-Insle chuu sin, sin di niderländische Seefahrer Jacob Le Maire un Willem Cornelisz Schouten im Juni 1616 gsii. Vu 1885 bis 1899 het d Inselgruppe zum sognännte „Dytsche Schutzbiet“ un vu 1899 bis 1914 zue dr Koloni Dytsch-Neiginea, Verwaltigsbezirk Neumecklenburg-Süd ghert. Uf Mussau sin am 1. April 1901 bin eme Aagriff vu Yyhaimische, dr Finanzier un Laiter vu dr Mencke-Expedition, dr Bruno Mencke
D Vitu-Insle oder Witu-Insle (friejer au Franzesischi Insle oder Frenchinsle) sin e Gruppe vu acht Vulkaninseln, nerdli vu Neibritannie im Bismarck-Archipel im Weschtpazifik. Bolitisch ghere si zue dr Provinz West New Britain z Papua-Neiginea. D Inselgruppe umfasst e Biet vu 49.730 km². Di acht Insle sin Witu (au Garove, Garowe oder Deslacs), Mundua, Wingoru, Tschiling, Wambu, Undaga, Naraga un Unea (au Bali). D Vitu-Insle sin ais vu dr Hauptaaböubiet vu Kopra z Papua-Neiginea. Dr erscht Europäer, wu zue dr Vitu-Insle chuu isch, isch dr niderländisch Seefahrer Abel Tasman im Juni 1643 gsii. Anne 1793 isch dr franzesische Seefahrer Joseph Bruny d’Entrecasteaux zue dr Insle chuu un het Isles francaises (Französische Insle) gnännt. Vu 1885 bis 1899 het d Inselgruppe zum sognännte „Dytsche Schutzbiet“ un vu 1899 bis 1914 zue dr Koloni Dytsch-Neiginea ghert. Dr dytsch Plantaschebsitzer Karl Vieweg het sich doi vum 23. bis zum 25. Novämber 1908 verirrt. Dodriber brichtet s Buech Big Fellow Man, uusegee vu sym Suhn Burkhard Vieweg. Anne 1914 sin d Insle vu auschtralische Druppe eroberet un noch em Erschte Wältchrieg as Mandat vum Velkerbund vu Auschtralie verwaltet wore. Syt 1975 sin si Dail vum unabhängige Staat Papua-Neiginea. Uf Witu un Mudua un dr chlainere