rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr 11. Merz isch dr 70. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 71. in Schaltjohr), dodermit blybe no 295 Däg bis zum Änd vum Johr. 1477: Dr Grof Eberhard V. vu Wirttebärg-Aurich grindet d Universitet Dibenga. Im Oktober wird dr Lehrbedrib ufgnuu. 1499: D Schwyzer Aidgnosse bschließen in ere Dagsatzig, dass in dr Schlachte vum chirzlig aagfangene Schwobechrieg gege dr Schwebisch Bund un s Huus Habsburg kai Gfangeni gmacht un verwundeti gegnerischi Kämpfer „abgetan“ solle wäre. 1871: Im Dytsche Rych wäre im Zug vum Kulturkampf noch em Schulaufsichtsgesetz alli Schuele unter staatligi Ufsicht gstellt un di chilchlig Schuelinschpektione abglest. 2004: Bi Terroraaschleg z Madrid wäre 191 Mänsche umbrocht un iber 1'500 verletzt. 2009: Z Wẽnnede bi Stuegert z Bade-Wirttebärg verschießt e 17-jehrige Amoklaifer in dr Albertville-Realschuel zwelf Mänsche un bi dr Flucht dernoo drei Passante. Wun er vun eme Bolizischt aagschosse wird, bringt er sich sälber um dur e Chopfschuss. 2011: S Tōhoku-Ärdbidem erschitteret Japan un lest e Tsunami un d Nuklearkataschtroph vu Fukushima uus. 2019: Für d Boeing 737 MAX 8 u 9 git’s z China es Flugverbot, wo fascht uf dr ganze Wält übernoo wird. 1683: Caroline vu Brandeburg-Ansbach, dytschi Prinzässin un dur Hochzyt Chenigi vu Großbritannie un Kurfirschti
Dr 12. Merz isch dr 71. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 72. in Schaltjohr), dodermit blybe no 294 Däg bis zum Änd vum Johr. 1616: S Regimänt vu dr Schwyzer un Graubindner Garde dritt sy Dienscht aa. 1930: Dr Mahatma Gandhi bricht mit 78 vu syne Gfolgslyt zum sognännte Salzmarsch uf go in eme Akt vu zivilem Uughorsam s britisch Salzmonopol z bräche. 1968: Mauritius wird unabhängig vu Großbritannie, blybt aber Dail vum Commonwealth of Nations. 1989: Dr britisch Physiker un Informatiker Tim Berners-Lee stellt am Forschigszäntrum CERN d Idee vum World Wide Web vor. 2015: Z Stuegert wird d Kumedi Sherlock Holmes und die Kehrwoche des Todes vum Tobias Bungter urufgfiert. 1710: Thomas Arne, änglische Komponischt 1728: Anton Raphael Mengs, dytsche Moler 1750: Johann Rudolf Burckhardt, Schwyzer Syydebandfabrikant, Bolitiker un Chunschtfrynd 1832: Charles Friedel, französische Chemiker 1861: Arthur Könnemann, dytsche Komponischt 1880: Karl Willy Straub, dytsche Schriftsteller 1885: Erwin Haller, Schwyzer Germanischt 1927: Hermann Rau, dytsche Musigpädagog un Autor vu Sachliteratur 1940: Al Jarreau, US-amerikanische Sänger 1942: Ratko Mladić, serbische General un Chriegsverbrächer 1947: Mitt Romney, US-amerikanische Bolitiker 1956: Steve Harris, britische Rockmusiker 1963: Vincent Decroly, belgische Bolitiker 1963: Marlies Lansche, dytschi Gaschtwirti un Dialäktautori 1969: Petra Krebs, dytschi
Loki chan folgendes bedüte: Loki, en Gott us de nordische Mytologii d Churzform för e Lokomotive Loki (Rakete), e amerikanischi Höheforschigsrakete Loki Software, es ehemoligs Unterneme, wo Linuxspil übertrait hät e Nutzpflanze us de Familie vo de Taccaceae (Ostindische Pfeilwurz) als Übername för d Hannelore „Loki“ Schmidt Loki (Zeitschrift), e Schwizer Yisebaan-Zitschrift e Comicfigur us em Marvel-Universum
Dr 13. Merz isch dr 72. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 73. in Schaltjohr), dodermit blybe no 293 Däg bis zum Änd vum Johr. 1528: S Chloschter Interlache, dr grescht Landbsitzer im Oberland, wird noch eme Erloss vum Bärner Reformationsmandat vum 7. Februar 1528 ufghobe, syy Biet in dr Kanton Bärn yyglideret. 1781: Dr Amateuraschtronom Wilhelm Herschel entdeckt dr Planet Uranus. 1794: Dr Wohlfahrtsuusschuss unter em Maximilien Robespierre losst in dr Naacht uf dr 14. Merz dr Jacques-René Hébert un andri Hébertischte verhafte. Dodermit chunnt dr Groß Terror, wu im Vorjohr bschlosse woren isch, zuen eme erschte Hegschtpunkt. 2005: Im zweete Durgang vu dr Barlemäntswahl z Kirgisistan, wu d OSZE-Wahlbeobachter massivi Uuregelmäßigkaite feschtstelle, chunnt d Opposition uf nume 6 vu dr 75 Mandat. Des fiert zue dr Tulperevolution un em Sturz vum Bresidänt Askar Akajew un em Premierminischter Nikolai Tanajew. 2013: Dr Argentinier Jorge Mario Bergoglio wird zum 266. Pascht gwehlt un git sich dr Name Franziskus. 1265: Eberhard I., Grof vu Wirttebärg 1827: Heinrich Rudolf Meili, Baaselbieter Bildhauer 1870: Albert Meyer, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1870: Emilie Locher-Werling, Schwiizer Mundartschriftstellere 1884: Emanuel Stickelberger, Schwyzer Undernäämer und Schriftsteller 1897: Josef Anton Bueb, dytsche Kommunalbolitiker un Haimetdichter 1897: Jeghische Tscharenz, armenische
Dr 14. Merz isch dr 73. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 74. in Schaltjohr), dodermit blybe no 292 Däg bis zum Änd vum Johr. 1634: Im Dryssgjehrige Chrieg zerstere chaiserligi Truppe d Kaschtelburg bi Waldkilch. 1800: Dr Giorgio Barnaba Luigi Chiaramonti wird noch eme mehrmonetige Konklave z Venedig zum Papscht gwehlt un nimmt dr Name Pius VII. aa. 1898: Bärner Gymnasiaschte grinde dr Fueßballclub BSC Young Boys. 2005: D Tessiner Gmaine Arosio, Breno, Fescoggia, Mugena un Vezio fusioniere zue Alto Malcantone. 1820: Viktor Emanuel II., Chenig vu Sardinie-Piemont un Italie 1836: Louise Odin-Pilliod, Schwiizer Leererin und Wörterbuechredaktoorin 1844: Umberto I., Chenig vu Italie 1853: Ferdinand Hodler, Schwyzer Moler 1862: Emil Beurmann, Schwiizer Schriftsteller, Dichter, Zäichner und Mooler 1879: Albert Einstein, Physiker un Nobelbryysbdreeger 1885: Maurice Gabbud, Schwyzer Schurnalischt und Mundartforscher 1930: Dieter Schnebel, dytsche Kumpenischt un Musikwisseschaftler 1933: René Felber, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1953: Karl-Heinz Brunner, dytsche Bolitiker 1968: Sylvie Rohrer, Schwyzer Schauspileri 1993: Anna Ewers, dytsch Model 1803: Friedrich Gottlieb Klopstock, dytsche Dichter 1883: Karl Marx, dytsche Philosoph, Ekonom un Gsellschafttheoretiker 1953: Klement Gottwald, tschechoslowakische Bolitiker 2002: Dieter Vogellehner, dytsche Botaniker 2009: Alain Bashung, franzesische Sänger un Schauspiiler 2018: Stephen Hawking, britische Physiker 2019: Raimund Wäschle, dytsche Moler
Dr 15. Merz isch dr 74. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 75. in Schaltjohr), dodermit blybe no 291 Däg bis zum Änd vum Johr. 044 v. Chr.: An dr Ide vum Merz wird dr remisch Diktator Julius Caesar (Bild) bi me Attentat im Theater vum Pompeius z Rom umbrocht. 1848: D Merzrevolution z Eschtrych gryft au uf Ungarn iber. Mir dr Forderig vu dr 12 Pink (ungar. 12 pont) z Budapest fangt di Ungarisch Revolution vu 1848/49 aa. 1863: Dr Karl Theodor Robert Luther entdeckt dr Aschteroid (78) Diana. 1867: Ungarn chunnt noch em uusghandelte Eschtrychisch-Ungarische Uusglych inneri Autonomi iber. Us em Chaisertum Eschtrych entwicklet sich d „Doppelmonarchi“ Eschtrych-Ungarn. 1998: As erschti Frau wird d Eveline Widmer-Schlumpf Regierigsreeti z Graubinde. 2019: Bi me Terroraaschlag uf zwoo Moschee z Christchurch, Neiseeland stärbe zmindescht 49 Lyt. 1713: Nicolas Louis de Lacaille, franzesische Aschtronom 1797: Johann Rudolf Merian, Schwyzer Mathematiker un Bolitiker 1867: Gottlieb Fischer, Schwyzer Schriftsteller 1890: Gertrud Kurz, Grinderi un Laiteri vun eme Schwyzer Flichtlingshilfswäärch 1939: Jost Meier, Schwyzer Musiker 1979: Céline Amaudruz, Schwyzer Politikerin 044 v. Chr.: Julius Caesar, remische Fäldherr un Diktator 0963: Romanos II., byzantinische Chaiser 1392: Eberhard II., Grof vu Wirttebärg 1855: Johann Jacob Wehrli, Schwyzer Pädagog
Bi dere chronologische Darschtellig von der Gschicht von der Kernphysik chann me grob zum eine d Phase von der Forschig und von der Anwendig und zum andere der militärisch und der zivili Bereich unterscheide. 1896: Der Franzos Henry Becquerel entdeckt d Radioaktivität 1911/20: Der Neuseeländer Ernest Rutherford gseht durch Experiment, dass Atom zum eine uus eme Kern und Elektrone beschtönd und dä Kern zum andere uus Protone uufbaut isch 1932: Der Engländer Chadwick erkennt, dass es auch noch Neutrone im Kern het 1938: Der Dütschi Otto Hahn schpaltet erschtmals Uran-Kerne durch Beschuss mit Neutrone, dodurch wird d Kernbindungs-Energie freigsetzt 1942: Erschti langsami nukleari Kettereaktione im ene Reaktor durch de Enrico Fermi 1945: Erschti amerikanischi Atombombe (Plutonium-Bombe) im Trinity-Tescht explodiert Schpöter Abwurf von ere Uran- reschpektive Plutonium-Bombe über Hiroshima reschpektive Nagasaki. Über 100'000 Sofort- und Schpät-Todesopfer 1951: Der chlini EBR-Reaktor in de USA erzüügt erschtmals Schtrom 1952: Erschti Wasserschtoff- reschpektive Fusions-Bombe mit noch wesentlich höcherer Zerschtörigschraft in de USA teschtet. Der nukleari Rüschtigs-Wettlauf zwische vorab de USA und der Sowjetunion schauklet sich in de 1950er uufe 1954: Erschts Chlii-Chärnchraftwerk von 5 Megawatt Leischtig in Obninsk (Sowjetunion). Auch erschte atomare U-Boot-Antriib in de USA 1957: Erschti erheblichi Umgebigs-Freisetzig vom ene Kernreaktor, der
Dr 16. Merz isch dr 75. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 76. in Schaltjohr), dodermit blybe no 290 Däg bis zum Änd vum Johr. 0037: Noch em Dod vum Tiberius wird dr Caligula remische Chaiser. 1967: D Komedie Der Wiedertäufer vum Friedrich Dürrenmatt wird im Schauspilhuus z Züri urufgfiert. 1968: Bim Massaker vu My Lai im Vietnamchrieg bringe US-amerikanischi Soldate 503 vietamesischi Zivilischte um. 1982: Im Vorfäld vu dr documenta 7 setzt dr Joseph Beuys vor em Kasseler Fridericianum dr erscht Baum vu sym Projäkt 7000 Eichen – Stadt-verwaldung statt Stadt-verwaltung. 1986: S Schwyzer Stimmvolk lähnt in ere Volksabstimmig dr Byydritt zue dr UNO mit 75,7 % ab. 1997: Dr Kommandeur vu dr militerische Strytchreft vu Papua-Neiginea nimmt d Seldner vu dr Sandline International fescht, wun er aigetli hätt sotte zämmeschaffe. D Sandline-Affäre im Konflikt um Bougainville, wu dodermit aafangt, fiert am Änd zum Ruckdritt vum Premierminischter Julius Chan. 1790: Johann Ulrich von Salis-Soglio, Schwyzer Militär 1925: Kurt Müller, Schwyzer Bolitiker un Schurnalischt 1928: Wilhelm Staudacher, dytsche Dialäktdichter 1945: Polo Hofer, Schwyzer Rockmusiker 1956: Eveline Widmer-Schlumpf, Schwyzer Bolitikeri un Bundesreti 1956: Silvia Bächli, Schwyzer Chinschtleri 1974: Zoë Jenny, Schwyzer Schriftstelleri 1977: Karin Lanz, Schwyzer Schauspileri un Moderatori 0037: Tiberius, remische
Kaschgar (chinesisch: 疏勒; au Kaxgar; ursprüngl. Kāš, mit em zuesätzlige ostiranische -γar, „-bärg“; chin. Schuel (疏勒), tibet. Śu-lig), isch e kräisfreiji Stadt und d Hauptstadt vom Regierigsbezirk Kaschgar im Uigurische Autonomen Gebiet Xinjiang vo dr Volksrepublik China. Es isch en Oase-Stadt und bildet en wichdige Knotepunkt uf dr Siidestrooss. Kaschgar lit am Rand vom Tarimbecki uf ere Hööchi vo 1235 bis 1300 m ü.d.M und het e Flechi vo 96 km². Im Zensus us em Joor 2000 het d Stadt 340'640 Iiwooner ghaa (Bevölkerigsdichti: 3'548,33 Iiwooner/km²). D Bevölkerig isch zu öbbe drei Viertel uigurisch und übbe e Fümftel si Chinese. D Meerhäit vo de Lüt si Muslim. E Strooss im alte Kaschgar Minarett Dr Iigang von ere Moschee Dr Sunndigsmäärt vo Kaschgar Commons: Kaxgar – Sammlig vo Multimediadateie Die Reise Walichanof’s nach Kaschgar von Friedrich Marthe (1870) im dütschsprochige Wikisource P. Lurje: KASHGAR. In Encyclopaedia Iranica, 2009, Band XVI, Fasc. 1, S. 48-50.
Dr 17. Merz isch dr 76. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 77. in Schaltjohr), dodermit blybe no 289 Däg bis zum Änd vum Johr. 1733: Im King's Theatre z London wird s Oratorium Deborah vum Georg Friedrich Händel urufgfiert. 1804: Unter dr Reschy vum Johann Wolfgang von Goethe wird am Weimarer Hoftheater s Drama Wilhelm Tell vum Friedrich Schiller urufgfiert. 1832: Di liberale Kanton Züri, Bärn, Loärn, Soledurn, Sanggalle, Aargau un Thurgau bschließe s Sibnerkonkordat. 1861: No dr Ainigung zwisch em Giuseppe Garibaldi un em Camillo Benso vu Cavour wird z Turin s Chenigrych Italie uusgruefe, wu im Zug vum Risorgimento us em Chenigrych Piemont-Sardinie fiirigangen isch. 1899: Dr Aschtronom William Henry Pickering entdeckt dr Phoebe, dr nynt Mond vum Planet Saturn. 1959: Dr Dalai Lama Tenzin Gyatso flichtet uf Indie, nodäm dr Ufstand vu dr Tibeter gege di chinesische Bsatzer gschyteret isch. 1834: Gottlieb Daimler, dytsche Ingenieur 1903: Franz Georg Brustgi, dytsche Schriftsteller un Mundartdichter 1910: Josef Villiger, Schwyzer Mundartforscher un -dichter 1926: Peter Atteslander, Schwyzer Soziolog 1926: Siegfried Lenz, dytsche Schriftsteller 1960: Thomas Strobl, dytsche Bolitiker 1973: Isabelle Pasquier-Eichenberger, Schwyzer Bolitikeri 1981: Lauren Wildbolz, Schwyzer Aktivischti fir Veganismus 1985: Mario Thürig, Schwyzer Schwinger 0180: Mark Aurel, remische Chaiser
Dr 18. Merz isch dr 77. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 78. in Schaltjohr), dodermit blybe no 288 Däg bis zum Änd vum Johr. 0037: S Teschtamänt vum verstorbene Tiberius, wun er syy Änkel Tiberius Gemellus zum Miterb ernännt het, wird vum remische Senat fir uugiltig erklert un dr Caligula wird zum ellainige remische Chaiser bstimmt. 0731: Dr Syrer Gregor III. wird zum Papscht gwehlt, dr letscht nit-europäisch Papscht bis zum Argentinier Franziskus anne 2013. 1229: Drotz ass er vum Papscht bannt isch, chrent sich dr Chaiser Friedrich II. uf em Fimfte Chryzzug sälber zum Chenig vu Jerusalem, wun em dr Sultan Al-Kamil d Stadt Jerusalem im Fride vu Jaffa abdrätte het. 1888: Z Aarau wird dr Schweizerische Gemeinnützige Frauenverein grindet. 1922: Dr Mahatma Gandhi dritt z Britisch-Indie e Freihaitsstrof vu sechs Johr wäge Zivilem Uughorsam aa, wun er aber wäg syre aagschlagene Gsundehait nume zwai dervu mueß absitze. 1950: Z Kairo wird e Uffierigsverbot fir Film mit dr Elizabeth Taylor uusgsproche, wel si an ere Galaveraastaltig fir di finanziäll Unterstitzig vu Israel dailgnuu het. 1962: Algerie wird unabhängig vu Frankrych. 2012: Dr Joachim Gauck wird zum Bundesbresidänt vu Dytschland gwehlt. 1458: Peter Offenburg, Basler Bolitiker 1715: Johannes Weinmar, dytsche
D Taklamakan-Wüesti (au Takla Makan, chin. 塔克拉瑪干沙漠 / 塔克拉玛干沙漠, Tǎkèlāmǎgān Shāmò oder Taklimakan Shamo, Uighur: Täklimakan Toghraqliri) isch noch dr Rub al-Chali die zwäitgrössti Sandwüesti uf dr Wält. Si lit in Zentralasie im nordwestchinesische Uigurische Autonome Gebiet Xinjiang und goot dur e westlig Däil vom Tarim-Becki bis zur Strooss 218. Östlig vo deere Strooss lit d Wüeste Lop Nor am diefste Blatz vom Tarim-Becki. Früener si d Taklamakan-Wüesti und d Wüesti Lop Nor dur d Underlöif vo de Flüss Tarim, Konche Darya (= Konqi He) und Chärchan Darya (= Qarqan He) drennt gsi, die si aber im Süüde vo Tikanlik scho sit Joorzäänte usdröchnet. Pierre Gentelle: Une géographie du mouvement. Le désert du Taklamakan et ses environs comme modèle. In: Annales de géographie. 567, S. 553–594. Dieter Jäkel, Zhu Zhenda: Reports on the 1986 Sino-German Kunlun Shan Taklimakan-Expedition. Die Erde, Ergänzungsheft 6. Gesellschaft für Erdkunde zu Berlin, Berlin 1991, ISBN 3-87670-991-1 Christoph Baumer: Geisterstädte in der Wüste Taklamakan. Belser, Stuttgart 1996, ISBN 3-7630-2334-8. Bruno Baumann: Karawane ohne Wiederkehr. Malik, Berlin 2000, ISBN 3-89029-177-5. Christoph Baumer: Die südliche Seidenstraße. Inseln im Sandmeer. Versunkene Kulturen der Wüste Taklamakan. Philipp von Zabern, Mainz 2002, ISBN 3-8053-2845-1. Anke Kausch: Seidenstraße. Von China durch die
Dr 19. Merz isch dr 78. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 79. in Schaltjohr), dodermit blybe no 287 Däg bis zum Änd vum Johr. 1799: In dr Helvetische Republik wird dr Franke yygfiert. Dodermit git s zum erschte Mol e gsamtschwyzerischi Währig. 1799: Am Wiener Burgtheater wird s Oratorium Die Schöpfung vum Joseph Haydn urufgfiert. 1964: Di erschte Öuto fahre dur s Tunäll unter em Alpebass Grosser St. Bernhard. 1976: Dr belgisch Radrännfahrer Eddy Merckx (Bild) gwinnt zum sibte Mol s Radsportmonumänt Mailand–Sanremo. 1879: Joseph Haas, dytsche Komponischt 1893: Albert Meyer, Schwyzer Lehrer und Übersetzer 1914: Josef Zihlmann, der «Seppi a de Wiggere», Schwiizer Volchskundler, Nameforscher und Mundartautor 1922: Eduard Amstad, Schwyzer Richter un Bolitiker 1928: Hans Küng, Schwyzer Theolog 1949: Waleri Leontjew, russische Popsänger 1977: Isabelle Stamm, Schwyzer Schriftstellerin 1721: Clemens XI., Papscht 2008: Arthur C. Clarke, britische Science-Fiction-Schriftsteller 2016: Victor Ruffy, Schwyzer Bolitiker 2018: Jürg Laederach, Schwyzer Schriftsteller Nationalfyrtig vum Vatikan Commons: 19. Merz – Sammlig vo Multimediadateie
Dr 20. Merz isch dr 79. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 80. in Schaltjohr), dodermit blybe no 286 Däg bis zum Änd vum Johr. 1525: Verdrätter vu drei oberschwebische Buuregruppe verabschide im Dytsche Buurechrieg in dr Freie Rychsstadt Memmenge d Zwelf Artikel un d Bundesornig. Si gälte as di erschte schriftlig nidergschribene Mänscherächt vu dr Wält. 1916: Dr Albert Einstein vereffetligt in dr Fachzytschrift Annalen der Physik dr Artikel Die Grundlage der Allgemeinen Relativitätstheorie. Dodin fiert er d Gravitation uf e geometrisch Phänomen in ere gchrimmte 4-dimensionale Ruumzyt zruck. 1937: Z Bade-Bade wird s Ballett Die Kirmes von Delft vum Hermann Reutter urufgfiert. 43 v. Chr.: Ovid, remische Dichter 1770: Friedrich Hölderlin, dytsche Dichter 1770: Johann Gottfried Tulla, badische Ingenieur 1828: Henrik Ibsen, norwäägische Schriftsteller und Dramatiker 1896: Gilberte Montavon, «Gilberte de Courgenay», Schwyzer Servierdochter 1897: Elisabeth Haich, ungarischi Chinschtleri 1909: Elsa Lüthi-Ruth, Schwyzer Chrankeschweschter 1925: Karl Landolt, Schwyzer Moler, Grafiker, Holzschnyder, Litograf und Töpferer 1926: Walter Bigler, Schwyzer Prokurischt und Mundartforscher 1933: Michael Pfleghar, dytsche Regisseur 1935: Otto Meyer, dytsche Dialäktdichter 1945: Klaus-Dieter Reichert, dytsche Lehrer un Dialäktdichter 1948: John de Lancie, US-amerikanische Schauspiler 1961: Blanca Busquets, katalanischi Schriftstelleri 1967: Katrin Schütz, dytschi Bolitikeri 1970: Martin Feigenwinter, Schwyzer Yysschnälllaifer
Dr 21. Merz isch dr 80. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 81. in Schaltjohr), dodermit blybe no 285 Däg bis zum Änd vum Johr. 0717: Im Machtkampf im Frankerych setzt sich in dr Schlacht vu Vincy dr Karl Martell gege dr Merowingerchenig Chilperich II. un däm syy Huusmaier Raganfrid dure. 1684: Dr Giovanni Cassini entdeckt d Dione, e Mond vum Saturn. 1913: Dr Albert Schweitzer un syy Frau Helene mache ihri erscht Rais uf Afrika go z Franzesisch-Äquatorialafrika e Chrankehuus ufzböue. Si chöme am 16. April uf Lambaréné. 1919: Z Weimar entstoht s «Bauhaus», wo dr Walter Gropius initiiert het, as e Hochschuel fir Gstaltig. 1990: Namibia wird unabhängig. Sidafrika git d Dreihandverwaltig, wun em scho anne 1966 vu dr UNO entzoge woren isch, ändgiltig ab. 1768: Joseph Fourier, franzesische Mathematiker un Physiker 1885: Wilhelm Wiget, Schwyzer Sprochwisseschaftler 1925: Hugo Koblet, Schwyzer Radrännfahrer 1927: Hans-Dietrich Genscher, dytsche Bolitiker 1931: Klaus Poppen, dytsche Schurnalischt un langjehrige Bresidänt vu dr Muettersproch-Gsellschaft 1940: Solomon Burke, US-amerikanische Sänger 1948: Martin Schütt, dytsche Liedermacher 1954: Roland Kroell, dytsche Liedermacher un Autor 1955: Jair Bolsonaro, brasilianische Politiker 1966: Yvonne Feri, Schwyzer Bolitikeri 1966: Christoph Landolt, Schwyzer Sprochwisseschaftler 1987: Odine Johne, dytschi Schauspileri 1320: Werner vo Hombärg,
Èn Chreiskeerdunnel isch èn Dunnel, wo èm durrèfaarendè Vokeersmittel - èn Zug odder è Auto - è wesentlich anderi Richtig git. Dunnel mit èm Winkèl vo 270° odder mee, z. T. mit sogar meefachè 360°-Drehigè, wöred als Spiraldunnel odder Kreiskeerdunnel bezeichnet. Dè Kreiskeerdunnel stellt dõmit èn Spezialfall vom Keerdunnel dar. Kreiskeerdunnel dienet èm Höhègwinn vo dè Faartrassè. Wegg èm kreis- odder ringelförmigè Volauf, wellè è Sau- oder Ringelschwänzle erinnerè duèt, hèt sich im Alemannischè au dè Begriff Sauschwänzledunnel als Sùnonüm etablyrt. Keerdunnel hèn folgendi Funktion: Bi dè Durchqueerig vo gebirgigè Gegendè ka für alli Vokeersmittel, speziell abber für d Ysèbaa im schwèrè Güètervokeer, d Stygig zum Problem werre. Selli ka zwar, falls gnüègend Platz vorhandè isch, durch diè gschickti Aaordnig vo langè Rampè umgangè wörrè, wa zum Byschpill bi dè Baanè i dè USA wit vobreitet isch. Bi bsunders steiler Topografy ohni uusreichendè Platz für Rampè sin dodegegè Kreiskeerdunnel è Option, well dõmit diè Streggi künschtlich volängeret un dõmit d Stygig voringeret wörrè ka. S Probleem von èrè limityrtè Stygig stellt sich bi dè normalè Ysebaa ohni Zahnschtangè (Adhäsionsbaan) in besunderem Maß, während im Strõßèvokeer uffgrund vo dè hohè Rybig zwischè Reifè un Strõßèbelaag hohi Stygigè möglich sin. Glychzitig sin
Dunhuang (敦煌市, Dūnhuáng Shì) isch en alti Oasestadt an dr Siidestrooss in dr Browinz Gansu im Weste vo China. As kräisfreiji Stadt ghöört si zum Verwaltigsgebiet vo dr bezirksfreie Stadt Jiuquan. Dunhuang lit am Weständi vom Hexi-Korridor zmidzt in Wüestegebiet. D Hööchi isch 1.100 m. Nid wit vo dr Stadt in Richdig Weste däilt sich d Siidestrooss in iire nördlige und südlige Zwiig rund um d Wüesti Taklamakan ume. Dunhuang het im ganze e Flechi vo 26'960 km². Uf dr Eebeni vo dr Gmäind setzt sich s Verwaltigsgebiet us vier Groossgmäinde und saggs Gmäinde zämme. Das si: d Groossgmäind Shazhou (沙州镇), s Zentrum, Sitz vo dr Stadtregierig; d Groossgmäind Qili (七里镇); d Groossgmäind Suzhou (肃州镇); d Groossgmäind Mogao (莫高镇); d Gmäind Yangjiaqiao (杨家桥乡); d Gmäind Guojiabu (郭家堡乡); d Gmäind Lüjiabu (吕家堡乡); d Gmäind Zhuanqukou (转渠口乡); d Gmäind Huangqu (黄渠乡); d Gmäind Nanhu (南湖乡). Bim Zensus im Joor 2000 si z Dunhuang 187'578 Mensche zelt worde (Bevölkerigsdichti 6,96 Iiwooner/km²). Im Joor 111 v. d. Z. het dr Kaiser Wudi vo der westlige Han-Dünastii Dunhuang gründet. Wil d Stadt an dr alte Siidestrooss glääge isch und dorum dr wichdigsti chinesischi Chnotepunkt uf däm Handelswääg gsi isch, het si im Usdusch vo Kultur
Randen oder Rande chan das bedüüte: Randen (Berg), en Höhezug im Kanton Schaffuuse (Schwiz) und im südliche Bade-Würtebärg (Dütschland) Randen (Blumberg), en Ortsdeil vo Blummbärg im Schwarzwald-Baar-Chreis z Badè-Württebärg, Dütschland d Schwizer Bezaichnig för Raane, Roti Rüebe (Rote Bete) Lueg au: Randebaan, e ehemòligi Baanstreggi z Bade-Württebärg
As Siidestrooss (chin. 絲綢之路, Sīchóu zhī lù) bezäichnet mä e Netz vo Krawanestroosse, wo d Hauptrute von em s Middelmeer uf em Landwääg über Middelasie mit Ostasie verbindet. Uf dr Siidestrooss si nit nume Kauflüt, Gleerti und Armeä vo Oste uf Weste choo und umkeert, sondern au Ideä, Religione und ganzi Kulture. D Bezäichnig «Siidestrooss» goot uf e dütsch Geograaf Ferdinand von Richthofen zrugg, wo im 19. Joorhundert gläbt het, au wenn scho d Byzantiner en äanligi Bezäichnig brucht häi. Uf dr Siidestrooss si nit nume Ware dransbordiert worde wie Gwürz, Siide, Glaas und Borzellan; mit em Handel häi sich au Religione und Kulture verbräitet. So isch dr Buddhismus über d Siidestrooss bis uf China und Japan choo und isch dört die vorherrschendi Religion worde. S Christedum isch über d Siidestrooss bis uf China choo. S Babbiir und s Schwarzbulver si über d Siidestrooss in de arabische Länder bekannt worde und vo dört us spööter uf Öiropa choo. Für e Weste isch woorschiinlig d Siide s ussergwöönligste Handelsguet gsi, wo über d Siidestrooss ghandlet worde isch. Schliesslig het dä Stoff dr Rute au iire Naame gee. Aber natürlig si e Hufe anderi Waare über die Handelsstroosse usduscht worde. D Karawane