rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Barbara Miller (* 1970 z Winterthur) isch e Schwyzer Reschiseeri. D Barbara Miller het an dr Universiteet Züri Jura, Filmwisseschaft, Filosofy un Psychology studiert. As Reschyassischtänti un Schnitt-Assischtänti het si bim Dokumentarfilm War Photographer vum Christian Frei mitgmacht. Syter anne 2001 schafft si as freii Dokumentaarfilmeri. Iri Film Forbidden Voices (2012) un #Female Pleasure (2018) sin meefach uuszaichnet woore. Syter 2017 isch si Bresidänti vum Verband Filmreschy un Draaibuech Schwyz (ARF/FDS). 2002: Die Gipfelstürmer – Unterwegs mit Schweizer Globalisierungsgegnern 2003: Elisabeth Kopp – Aufstieg und Fall der ersten Bundesrätin 2003: Vollfett – Abnehmen um jeden Preis? 2004: Blinde Kuh – Wenn Sehende blind und Blinde sehend werden 2005: Häusliche Gewalt – Wenn die Familie zur Hölle wird 2005: Klitoris – Die schöne Unbekannte 2006: Jugendgewalt – Massiv agressiv und der Frust danach 2007: Scheidungsmütter 2008: Sex im Internet – Kinder schauen Pornos, Eltern schauen weg 2009: Der virtuelle Seitensprung 2009: Schleudertrauma – Licht am Ende des Tunnels 2012: Forbidden Voices 2018: #FEMALE PLEASURE Barbara Miller in dr Internet Movie Database Barbara Miller bi swissfilms.ch Kathrin Halter: Kaspar Kasics tritt als Präsident des ARF/FDS zurück Ciné-Bulletin, 9. Juni 2017. Normdate: GND: 1048630501 | LCCN: no2013136757 | VIAF: 305460774
51.56638888888910.177777777778165Koordinate: 51° 33′ 59″ N, 10° 10′ 40″ O Bärnshüse isch a Ortsdeil vu de Gmein Seeburg. Des lit im Landkreis Gettinge un ghert zum Undereichsfäld. Im Dorf läbe ungfähr 590 Lit. Oi wänner anderscht heißt, ghert doch de allergreschd Deil vum Seeburger See zu Bärnshüse. Frejer isch är ä wichtigi Vudeanschtquelle dur Fischerei un anderi Nuzunge gsi. Hit isch er hoipsächlig Naturschutz- un Noherholungsgebiet. Bärnshüse lit ungfähr 500 Killemetter nerdlig vu Oberbärge im Kaiserstoahl un villicht sibe Killemetter nordestlig vu Duderstadt, middle in dr Goldene Mark uf dr estlige Sidde vum Seeburger See. D Gmarkung isch 5,39 km² groß. Si lit im Dal vu dr Aue. Dä Bach fleaßt bi Germershüse in d Suhle, welli zu dr Hahle fleaßt. Dr hegscht Bärg isch dr Wartebärg (ungfähr 190 m) nerdlig vum Ort. Seeburg lit wäschdlig drvu. Widderi Nochbersort sin Wollbrandhüse im Nordoschde, Germershüse im Oschde un Seulinge im Süde. Bärnshüse isch eins vu de am beschde archäologisch erforschde Derfer in Nidersachse. Wäge ne bar Sache wu mr in de Gmarkung vu Bärnshüse gfunde het, weiß mer, dass dert emol in dr Jungsteizit a Siedlungskammere gsi si moas. S isch aber nit sicher, dass durgängig immer Lit dert gwohnt hän. Bi
D Ursula Andermatt (* 25. Novämber 1957 z Baasel; † 28. Juli 2022 z Berlin)) isch e Schwyzer Schauspiileri. D Andermatt het e Uusbildig an dr Schauspiilakademy Züri absolviert. Vu 1982 bis 2000 het si ne langjeerig Schauspiilengaschmänt bim Theater am Neumarkt Züri ghaa. Zytwyys het si au am Schauspiilhuus Züri un am Berliner Schillertheater gspiilt. Syt em Film Der Passagier – Welcome to Germany het si au ne braiter Kinopublikum gchännt. Syt dr 1990er Joor isch si au in vyl dytschsproochige Fäärnseeseerine z sääne gsii (u. a. Kommissar Rex, Edel & Starck, Polizeiruf 110). D Ursula Andermatt isch ghyroote gsii mit em Schauspiilkolleeg Michael Kind, wu si au in e baar TV-Produkzioone zäme mit em vor dr Kamera gstanden isch (u. a. in Folge vu Großstadtrevier un Küstenwache). Us dr Eh isch e Chind fiirigange. S Eebaar het z Berlin gläbt. D Andermatt isch Ändi Juli 2022 im Alter vu 64 Johr gstoorbe. 1988: Der Passagier – Welcome to Germany 1991: Tatort: Kameraden (Fäärnseeseerie) 1991: Anna Göldin – Letzte Hexe 1995: Schwarz greift ein (Fäärnseeseerie, Folg Tödliches Blut) 1997: Kurklinik Rosenau (Fäärnseeseerie, Folg Ein positives Leben) 1997: Die Feuerengel (Fäärnseeseerie, Folg Annäherungen) 1997: Die Männer vom K3 (Fäärnseeseerie, Folg
Gippige isch es Doorff und en Ortsteil vo dr Gmeind Lüggere im Kanton Aargau. D Ortschaft lyt im undere Aaretal uf dr Weschtsyte vom Chlingnauer Stausee. Dr See und dr Wald vom Gippiger Grien sind groossi Naturschutzpiet. S Dorf isch im Früemittelalter, öpen im sibete Joorhundert entstande, wo d Alemanne is Land südlich vom Rhy cho sind. Der Ortsname mit der Ändig -inge chunt us säbere Zyt. Gippige isch spöter im Piet vom Chilchspiil gsi, wo s Zäntrum bi der Chile z Lüggere gha het. 1669 het me z Gippige en eigeti Chappele bout. 1816 isch s Chilchspiil i die drüü Gmeinde Böttschde, Lüggeren und Oberlöibschtel ufdeilt worde. Wytume bekanti Sportaläss sin dr Gippiger Stauseelauf un s Velorenne Groosse Prys vom Kanton Aargau. Josef Rennhard (1931–2010), en Publizist, Journalist und Politiker Christoph Herzig: Gippingen. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Gippingen – Sammlig vo Multimediadateie 47.588338.22169Koordinate: 47° 35′ 18″ N, 8° 13′ 18″ O; CH1903: 658903 / 271142
D Claudia Demarmels (* 5. Juli 1954 z Salouf, Bünderland) isch e Schwyzer Schauspiileri. D Demarmels het vu 1971 bis 1974 e Schauspiiluusbildig an dr Schauspiil-Akademy Züri gmacht. Ire eerscht Engaschmänt het si an dr Stedtische Biine z Münster ghaa. Si het an verschiidene dytsche Biine gspiilt, unter anderem 1975 bis 1977 as Gascht am Schauspiilhuus Bochum un 1977 bis 1979 am Baadische Staatstheater Charlsrue. Ab dr 1980er Joor het d Demarmels in e Hufe dytsche Fäärnseefilm un Seerine mitgspiilt, unter anderem in dr Seerie Wildbach. E brait Publikum chännt si syt ire Roll as ‚Ines Röggeli‘ im dytsche Spiilfilm Theo gegen den Rest der Welt (1980; mit em Marius Müller-Westernhagen). 1979: Geteilte Freude 1979: Tatort – 30 Liter Super 1979: Derrick – Ein Kongreß in Berlin 1979: Tatort – Ende der Vorstellung 1980: Theo gegen den Rest der Welt 1980: Tatort – Der Zeuge 1981–1982: St. Pauli-Landungsbrücken (Fäärnseeseerine, zwoo Folge) 1983: Uta (Fäärnseeseerine) 1984: Tapetenwechsel 1985: Ein Mann macht klar Schiff 1986: S.Y. Arche Noah (Fäärnseeseerine) 1988: Singles 1988: Tatort – Schuldlos schuldig 1990: Der Alte – Der Nachfolger 1992: Der demokratische Terrorist 1992: Auf der Suche nach Salome 1993: Wildbach (Fäärnseeseerine) 1993: Großstadtrevier (Fäärnseeseerine, Stapfle 7, Folg 5)
D Noémie Schmidt (* 18. Novämber 1990 z Sittu) isch e Schwyzer Schauspiileri. D Schmidt isch z Sittu im Wallis uf d Wält chuu un het no dr Schuel z Brüssel aafange Theater studiere. E franzeesische Ressiseer het ere groote, ass si sich e Pariser Agäntuur suecht go mee zue Casting yyglaade wääre. Ainehalb Joor isch si zwische Brüssel un Paris pändlet, voreb si in di franzeesisch Hauptstadt umzoogen isch. Iri eerscht Roll in eme Kinofilm het d Schmidt 2015 in Frühstück bei Monsieur Henri iberchuu. Im nämlige Joor het mer si zee Folge lang in dr Fäärnseeseerine Versailles chenne sääne. 2015: Frühstück bei Monsieur Henri (L'étudiante et Monsieur Henri) 2015: Versailles (Fäärnseeseerine, 10 Folge) 2015: For This Is My Body 2016: Nichts zu verschenken (Radin!) 2018: Wolkenbruchs wunderliche Reise in die Arme einer Schickse 2019: Unser Paris (Paris est à nous) 2016: Prix Premier Rendez-vous bim Cabourg Romantic Film Festival fir Frühstück bei Monsieur Henri 2017: Schwyzer Fäärnseefilmbryys im Rame vu dr Soledurner Filmdääg fir La lumière de l’espoir 2018: Prix Walo in dr Kategory Newcomer Commons: Noémie Schmidt – Sammlig vo Multimediadateie Noémie Schmidt in dr Internet Movie Database D Noémie Schmidt im Gspräch mit dr Charlotte Fischli:
Dr Peter Tschentscher (* 20. Jänner 1966 z Bremen) isch e dytsche Dokter un Bolitiker (SPD) un syt em 28. Meerz 2018 Eerschte Buurgermaischter vu dr Freien un Hansestadt Hamburg. Vu Oktober 2018 bis Septämber 2019 isch er in däre Funkzioon turnusgmääß Vorsitzer vu dr Minischterbresidäntekumferänz gsii. Vu Meerz 2011 bis Meerz 2018 isch er Finanzsenaator unter em Olaf Scholz gsii. Dr Tschentscher isch as zweete vu vier Siin vun eme Holzchaufmann un ere Schnyydermaischteri z Bremen uf d Wält chuu. Anne 1985 het er sy Abituur am Gimnasium Eversten z Oldenburg gmacht un derno sy Ziviildienscht im Rettigsdienscht z Wittmund (Oschtfriisland) glaischtet. An dr Universiteet Hamburg het er Humaanmediziin studiert un derno ne Ufböustudium in Molekulaarbiology. Anne 1990 isch dr Tschentscher Stipendiaat vu dr Friedrich-Ebert-Stiftig woore. 1994 het er sy Stuudium mit eme Staatsexaame in Mediziin abgschlosse, 1995 isch er mit ere Aarbet zur „Immunchemische Unterscheidung hochhomologer Proteinstrukturen am Beispiel der Schwangerschaft-spezifischen Glykoproteine“ zum Doktor vu dr Mediziin promoviert woore. Vu 1994 bis 2006 het dr Tschentscher as Assischtänzdokter in dr Beraich Laboratooriumsmediziin Inneri Mediziin, Transfusioonsmediziin un Mediziinischi Mikrobiology gschafft. Anne 2003 isch er as Kliinische Cheemiker un 2006 as Fachdokter fir Laboratooriumsmediizin anerkänt woore. 2008 het er si
D Susanne Leutenegger (* 15. Juni 1961 z Winterthur) isch e Schwyzer Schauspiileri. No dr Schuel het d Leutenegger e Schauspiiluusbildig am Konservatorium fir Musik un Theater z Bärn gmacht. Anne 1986 het si bi dr Performance "Menschen 2. Moni, Nr. 46" vum Studio am Määntig Bärn im Theater am Zytglogge Bärn unter dr Reschy vum Norbert Klassen mitgmacht. 1986/1987 het si ne Engaschmänt ghaa am Theater Oberhausen (Oberhausen (d Betty Munroe in s O’Briens "Rocky Horror Show"), 1987/1988 am Chinder- un Juugendtheater vum Düsseldorfer Schauspiilhuus un 1988//1989 am Fritz Rémond Theater im Zoo z Frankfurt am Main. Mit em Euro-Studio Landgraf vu Ditisee-Neistadt isch si uf Tournee gange, derno het si unter anderem am Landestheater Dinslaken, am Theater Der Keller un am Theater am Sachsenring z Köln gspilt. Anne 1991 het si am Zähringer-Refugium z Bärn gspiilt un 1994 am Summertheater Winterthur. D Susanne Leutenegger isch au meefach im Fäärnsee ufdrätte, u. a. 1995 as Dr. Monika Wiese in fimf Folge vu dr Serie Verbotene Liebe un 2000–2001 as Leonie Vogt in fimf Folge vu dr Serie Lindenstraße. 1988 het si dr Feerderbryys vu dr Stadt Winterthur iberchuu. Si isch mit em Schauspiiler Martin Armknecht ghyroote gsii un isch
D Sarah Spale-Bühlmann (* 7. Dezämber 1980 z Baasel) isch e Schwyzer Schauspiileri. D Sarah Spale isch anne 1980 z Baasel uf d Wält chuu. Si isch doo ufgwagse un het d Schuel mit dr Matuura abgschlosse. An dr Universitet Hildesheim het si Kulturwisseschafte un esthetischi Praxis studiert. Derno het si z Baade-Wiirttebäärg e Schauspiiluusbildig gmacht. Ire Debüt vor dr Kamera het d Sarah Spale im Fäärnseefilm Dilemma gee. Fir die Roll isch si 2003 fir dr Schwyzer Filmbryys nominiert woore. Anne 2008 het si d Sophie Preisig in dr Schwyzer Fäärnseeserine Tag und Nacht gspiilt. Internazionaal het mer uf si gluegt fir iri Daarstellig vu dr Catarina Mendez näbe dr Hauptdaarsteller Jeremy Irons, Bruno Ganz un Martina Gedeck in dr Literatuurverfilmig Nachtzug nach Lissabon, wu dr Reschiseer Bille August inszeniert het. As Theaterschauspiileri het mer si unter anderem am junge theater basel un em Stadttheater Hildesheim chenne sääne. Si isch syter anne 2010 mit em Uni-Spoortleerer Philip Spale ghyroote. S Baar het zwee Siin, wu 2010 un 2014 uf d Wält chuu sin. 2002: Dilemma (Fäärnseefilm) 2005: Die Burg (Chuurzfilm) 2008: Jimmie (Fäärnseefilm) 2008: Winterstille 2008: Tag und Nacht (Fäärnseeserine) 2009: Das Brautkleid (Chuurzfilm) 2009: Giulias Verschwinden 2010: Hugo
D Röllelibutze sind bruuchtümlichi Figuure vo der Fasnechtszyt. Me könnt se bsunders z Aaltstetten im Sangallerland, wo si in ere grosse Schuppele umelauffe. Dr Bruuch isch uf dr wytere Lischte vom nit-materielle Kulturguet vo dr Schwiiz ufgschribe gsi. Dr Aaltstetter Röllelibutz isch im Sanggaller Rhintel e tradizionelli Art von ere Fasnechtsfiguur, wo s i den erschte Forme scho sid Joorhunderte git. S Butzewärk isch scho ane 1617 in ere Schrift vo deeten erwäänt, wo me gseit het, das «heidnische» Züüg mit Vermumme, Butze, Funkebrönne, Schybeschloo und anders meh müesst men abstelle. Das bedüütet jo, alles het’s scho früener gää. Mit Butz isch e verchleideti Persoon gmeint, wie si a dr Fasnecht ufträtte; in andere Gägende seit men ene Böögg. E Butz isch früener hüffig e schröcklichi Gstalt gsi, wo eim Angscht gmacht het. Bim Mundartlexikon Schwiizerischs Idiotikon cha me zu de Butze, und was das Wort au suscht no so bedüütet het, vil inträssants nochelääse, sogar au vo Kwelle sid em Mittelalter. Wie s mit em Bruuch im Rhintl wytergangen isch, cha me nid gnau sääge, es git drvo chuum Dokumänt. I dr Fasnechtszyt het s au im Rhintel gwüss immer wider es wilds Trybe vo so Figuure gää, sid
De Ali Baba isch ä Krater uf de Nordhalbchugle vum Saturnmond Enceladus. De Ali Baba isch zerst uf Voyager 2-Bilder entdeckt worre. Er lit uf 57.2° nördlicher Braiti un 12.0° westlicher Längi un het ä Durmesser vu 35 km. De Ali Baba het ä grossi Wölbig in sinerem Innere, was nohlegt, dass der Krater ä gwissi viskosi Entspannig erfahre het. De Gipfel vu de Wölbig isch sogar höcher wie de Karterrand. De Krater isch daift uf de Held Ali Baba us Tusendunaini Nacht wo de Schatz vu de 40 Raiber gfunde het. Nomeklatur vu de Enceladus-Topographi
Dr Rolf Asal-Steger (* 1953 as Rolf Asal) isch e dytsche, kadoolische Theolog. Dr Asal isch z Dodtnau as jingscht Chind in ere Handwäärcherfamilie mit vier Gschwischter ufgwagse. Wel s im Wiisedaal doodmool no kai Gimnaasium gee het, isch er uf s Erzbischefli Stuudiehaim z Semmerenga gange un het deert Abituur gmacht. An dr Universiteet Fryburg het er kadoolischi Theology studiert. Fir ai Joor het er au am Institut Catholique z Paris studiert un derno zwai Joor lang an dr Dytsche Schuel z Paris un am Lycée Hoche z Versailles Religioon unterriichtet. Är isch derno wider retuur uf Fryburg zooge un het vu 1989 bis 1999 as Religionsleerer am Humanistische Gimnasium z Baasel un as paschtorale Mitarbaiter bi dr Kadoolische Universiteetsgmai z Baasel gschafft. Anne 1999 isch er Laiter vu dr Kadoolische Universiteetsgmai woore un 2000 isch er zum Ständige Diakoon vum Bischtum Baasel gweit woore. Im Septämber 2004 isch er Chuurslaiter im Noodiploomstuudium Beruefsyyfierig (NDS BE) woore un im Meerz 2005 Diakoon in dr Bfarrei St. Michael, Lozärn. Im Septämber 2006 isch dr Asal-Steger neie Uusbildigslaiter im Seminar St. Beat, Lozärn woore, as Noofolger vum Felix Gmür, wu zum neie Generaalsekreteer vu dr Schwyzer Bischofskumferönz gweelt wooren isch. Uf
S Gipiger Grien isch es Naturschutzpiet im Kanton Aargau. Es isch es letschts Stuck vom alten Auewald ganz zunderscht a dr Aare. D Naturflechi mit öpe vierzg Hektare lyt bim Doorff Gipige i dr Gmeind Lüggere, uf dr lingge Syte vom Fluss. Bi Gipige und Chlingnau het sech d Aare früener uf em wyte Land usbreitet und es het grossi Chiisinsle zwüsche de Wasserlöif und im Schacheland gha; dene Flechine seit men i dr Mundart «Grien». Bi Chlingnau hän die sogar eigeti Näämen übercho: s Fischergrien, s Schteigrien, s Martisbuuregrien, s Schiffmüligrien und s Girizgrien, und uf der änere Syte isch ebe s Gipiger Grien. Wo men i de 1930er Joore s Chraftwärch Chlingnau ufgstellt und für das dr Stausee vo Chlingnau gmacht het, het sich d Landschaft ganz veränderet. Der Fluss isch jetz zwüsche de Sytedämm, und der See isch e schööne und als Biotoop wärtvollen Ort, vo der alte wilde Flussebeni git’s nume no d Flechi im Gipiger Grien und die vom Fischergrien-Werd, wo hüt au es Naturschutzpiet isch. 1994 het me s Gipiger Grien under Schutz gstellt, und der eint Teil vonnem isch sid 2006 derzue ane au no als Naturwaldreservat gschützt. S Gipiger Grien het im
Dr Trinational Eurodischtriggt Basel churz: TEB – en Erwiterig in alle Himmelsrichdige vo dr frienere Trinationale Agglomeration Basel, churz TAB – isch ä Organisation vu Gmeinde un Städte in dr Umgäbig vo dr Stadt Basel. Si wott iber d Gränze vu dr Länder Dytschland, Frankriich un Schwyz hiwegg zämeschaffe und gmeinsami Plään mache. Säll isch wichtig, wil d Staatsgränze zum Deil zmitz dur Strossezüg verlaufe. Dr Agglomerationsruum isch ä schöns Bispiil defir, wie datsächlichs Stadtgebiet un politischi Gränze ussänanderfalle chänne. Mit 830.000 Iwohner isch d TEB d Metropole fers Städtedrieck vo Basel bis uff Milhüse und Friburg im Brisgau in de «Rhinische Megalopole». 60 Prozänt vu dr Bevölkerig läbe in dr Schwyz, 30 Prozänt z Dytschland un 10 Prozänt z Frankriich. Zum Trinationale Eurodischtriggt Basel ghöre z Dütschland dr Landkreis Lörrach plus d Gmeinde Bad Säckingen und Wehr, z Frankriich s Pays de Saint Louis und in dr Schwiiz die beide Kantön Basel-Stadt und Baselbiet), derzue s aargauische Fricktal und die soledurnische Gmeinde Witterswil und Bättwil. S Ziil vu dr TEB isch e Verbesserig vu dr gränzyberschrittende Zämmearbet un d Koordination in dr Ruumplaanig. Demit soll d Agglomeration als europäischer Wirtschaftsstandort attraktiver gstaltet un gstärkt werre. Dur die politisch Dailig
D Lischte vo düütsche Sproochvereine git es par Vereine und äänligi Instituzioonen aa, wo für s Tüütsch i verschidene Varietäte und für bsunderi Frooge vo dr Sproochkultur luege. Es git Organisazioone, wo sich um d Pfleeg vo der düütsche Standardsprooch chümmere, setigi, wo d Orthografy oder dr Wortschatz diskutiere, anderi, wo sech für d Dialäkt inträssiere, und wider anderi luege ganz oder teils für die düütschsproochigi Literatur i verschidene Formen und Richtigen und mit iirere Gschicht. Grad bi setige Vereine, wo s um regionali Minderheitesprooche goot, wott me zäme mit der alte Mundart au öppe no den andere tradizionelle Sache vo dr alte Läbensart hälfe, zum Bischpiil dr Musigkultur. Es staarchs Motiv zum sich für en regionali Sprooch z engaschiere cha sy, öppis z tue gäge s möglichen Uusstärbe von ere «Sprooch, wo em Schyn a in Gfoor isch». So ne Lischte cha im groosse und ebe nit einheitliche düütschsproochige Ruum und wemmen a die lokale Vereine und no a die früenere, wo s nümme git, dänkt gwüss nid komplet sy. Es git au Tachverbänd vo verschidene andere, eender lokale Sproochvereine. Für die läbigi Sproochkultur mache die lokale Theatervereine öppis ganz wichtigs, wo grad au vil Mundartautoore es Publikum finde;
Dr Fritz Mühlberg, wo am 19. April anne 1840 z Aarau uf d Wält cho und am 25. Mai 1915 gstorben isch, isch e Schwiizer Geoloog, Gimilehrer und Naturforscher gsi. Er isch z Aarau id Schuel gange; a dr Kanti isch dr Historiker und Volchskundler Ernst Ludwig Rochholz (1809–1892) eine vo syne Lehrer gsi. Dr Mühlberg het am Poly z Züri d Botanik, d Geology und d Chemy studiert. Won er anne 1861 s Chemy-Diplom übercho het, isch er zeerscht als Lehrer ad Kantonsschuel z Zug und dänn 1866 ad Kanti uf Aarau gange. Er het d Emilie Sophie Sutermeischter (1858–1922) ghürootet, d Dochter vom Filoloog und Dütschprofässer Otto Sutermeischter (1832–1901) vo Tägerfäld. Dr Mühlberg isch go dr Bode vom Aargauer Jura aluege und het geologischi Charte vo dere Landschaft gmacht. Wo i dere Gägend die grosse Ysebahntunäll bout worde sind, het me dr Mühlberg als geologische Expärte byzoge. Au für d Naturgschicht vom Yschzytalter und do drby d Spuure vom Rüüssgletscher und für d Gschicht vo de Gwässer und für d Pflanze het er sich inträssiert, i sym Buech über d Gfässpflanze het er au d Mundartnäme vo vilnen Arte ufgschribe. Und er isch im Aargau eine vo den
Di Eerschti Germanischi Legioon isch e Kampfeinheit vo dr Röömischen Armee gsi. Bi de Röömer het iire Name Legio I Germanica gheisse. Es het se sid de 40er Joor vom eerschte vorchrischtliche Joorhundert und bis anne 70 noch Chrischtus ggää. Dr Gaius Iulius Caesar het die Eerschti Legioon ufgstellt füre Bürgerchrieg gäge Pompeius. Si het schynts anne 48 bi der Schlacht z Dyrrhachium, em hütige Durrës z Albaanie, s eerschte Mol mitgchämpft. D Legioon het em Caesar bi der wytere Gschicht ghulfe, bis dä anne 44 vor Chrischtus ermordet worden isch. Im Joor 41 het der Oktavian wider Soldate für en Eerschti Legioon usghobe. Anne 36 het er si bim Kampf gäge Sextus Pompeius bruucht und anne 31 gwüss au wider bi dr grosse Seeschlacht bi Actium im Weschte vo Griecheland gäge Mark Anton. Em Oktavian syni Armee het gwunnen und so het syni Zyt als Chaiser Auguschtus agfange. Füffzää Joor lang isch die Eerschti Legion uf dr Ibeerische Halbinsle i dr Provinz Hispania Tarraconensis gsi. Si het bim Chrieg gäge d Kantabrer im Norde vo dr Halbinsle mitgchämpft un drno d Kolony Colonia Iulia Gemellensis Acci, s hütige Guadix i dr spanische Region Granada, gründet. Wo dr Drusus bim
Die Rhinischi Megalopole isch e Chetti vu Balligsrüme, wo sich im en ebbe 50 bis 200 Kilometer breite Korridor entlang vum Rhi-Izugsbiit vum Schwyzer Middelland bis zue dr Mündig in dr Niderlande erstrecke duet. Es isch ä dichti Asammlig vu große, infrastrukturell eng verflochtene, benochberte Metropole un Grossstädt, wo zäme ä sognennti Megalopole bilde. Si isch d'Chernregion vu dr sognennte «Blaue Banane», des isch en ebbe 200 Kilometer breite, wie e Banane gchrümmte, dicht besidelte Striife in Europa, wo vu England iber s'Rhiizugsbiit bis in d'Lombardei goot un einigi Siteäst het. Die Rhinischi Megalopole isch eini vu dr wirtschaftliche Chernregione vu dr Erde, si isch aber wirtschaftlich relativ heterogen. Mit ebbe 60 Millione Iwohner zellt si zue dr bevölchrigriichste un am dichteste besidelte Regione in Europa. Folgendi Balligsrüm un Metropolregione liige (vu Nord-West nooch Süd-Ost) in dr Rhinische Megalopole: Lille Brüssel-Antwerpen Randstad Holland Rhi-Ruhr Rhi-Main Rhi-Neckar Stuttgart Charlsrue-Strossburg-Basel Züri
SARS-CoV-2 (Sars-CoV-2; vorhäär 2019-nCoV, 2019-novel Corona virus, „neiaartig Coronavirus 2019“ oder Wuhan-Virus) isch dr Name vun eme Coronavirus, wu im Jänner 2020 in dr chinesische Stadt Wuhan, Provinz Hubei, nei idäntifiziert wooren isch. S Virus verursacht d Chranket, wu mer COVID-19 (oder Covid-19, fir Corona virus disease 2019) haißt un isch Uusleeser vu dr Coronavirus-Pandemy 2019/2020, wu vu dr WHO as „gsundhaitligi Nootlaag mit ere internazionaale Draagwyti“ yygstuft und im Merz 2020 zur Pandemy erkleert wooren isch. In dr Effetligkait wiird s Virus zmaischt nume chuurz (no dr Virus-Familie) Coronavirus oder mänkmool (no dr Chranket) Covid-19-Virus gnännt. Sit Ändi 2020 git s Impfstoff gäge SARS-CoV-2. Commons: SARS-CoV-2 – Sammlig vo Multimediadateie Nicky Phillips, Smriti Mallapaty, David Cyranoski: How quickly does the Wuhan virus spread? In: Nature. 21. Januar 2020, doi:10.1038/d41586-020-00146-w (englisch). Novel Coronavirus (2019-nCoV) (PDF; 1,0 MB) Situation Report – 22. WHO uf who.int vum 11. Februar 2020 Fast 100 weitere Tote durch Covid-19 in China Artikel diräkt us em dpa-Newskanal uf sueddeutsche.de vum 12. Februar 2020 Normdate: GND: 1206288906
D Koronavirus-Pandemy 2019/2020 – oder au COVID-19-Pandemie – isch e Wälle von ere Chranket, wo änds 2019 z China agfange het und sich in es paar Wuche i vili Länder uf dr ganze Wält vrbreitet het. Wil huuffe Lüüt i so vil Regioone wäge dere Süüchi chrank woorde sind, het me vom Jänner 2020 bis afangs März 2020 in immer mee Länder vo dr Koronavirus-Epidemy 2019/2020 gredt. Am 30. Jänner 2020 het d Wältgsundhäitsorganisazioon WHO, wo gnau gluegt het, wie sech di schwääri Lungechranket usbreitet, wägen iiren en internazionali Gsundheitsnotlag usgrueeffe; am 4. März 2020 het si gseit, s Risiko sig ganz hööch ass sich dr Chranketserreger uf die ganzi Wält vrbreiti. Am 11. März het d WHO gseit, jetz wo s scho in anz vile Länder zu Epidemie choo isch, luegi me die ganzi Süüchi ofiziell als e Pandemy aa. D Chranket isch s erschte Mol im Dezämber 2019 de Dökter a verschidene Spitääler i dr Milionestadt Wuhan i dr chinesische Provinz Hubei ufgfalle. Si chunt vom Koronavirus, wo jetz dr Name SARS-CoV-2 übercho het und wo me vorhäär gar nit kännt het. D Virologe säge dr Chranket Covid-19; das isch d Abchürzig für s änglische Corona virus disease