rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Hernán (au Hernando) Cortés (* 1485 z Medellín, Köönigriich vo Kastilie und León; † 2. Dezämber 1547 z Castilleja de la Cuesta) isch e spanische Konquistador gsi. Mit dr Hilf vo sine indianische Verbündete het er s Riich vo de Azteke und däm si Hauptstadt Tenochtitlan erooberet. Dr Siig über d Azteke isch 1521 s bedütendste Eräignis vo dr öiropäische Expansion in Amerika gsi. In de Joor vo 1521 bis 1530 isch dr Hernán Cortés Generalguwernöör vo Nöispanie gsi. S Bild vom Cortés het sich im Lauf vo dr Gschicht stark veränderet. E Hufe Völker in Mittelamerika häi en respektiert und sogar vereert, au wenn er vili Lüt het lo dööde und lo foltere und die kulturelli Identidäät vo de Indianer zerstört het. Dr Grund für daas isch vor allem gsi, ass er d Vorherrschaft vo de Azteke zerstöört het. Hüte het dr Konquistador z Mexiko e seer schlächte Ruef. Es git zwar immer no e Hufe Stroosse und Blätz mit sim Naame, aber s aztekische Erb isch de Mexikaner hüte seer vil wichdiger. Bi dr spanische Eroberig und in dr Zit nochhär si öbbe 15 Millione vo de Uriiwooner umchoo. Si si an de iigschleppte Chrankhäite gstorbe und
Dom Vasco da Gama (ˈvaʃku ðɐ ˈɣɐmɐ), Groof vo Vidigueira (* um 1469 in Sines; † 24. Dezämber 1524 z Cochin, Indie) isch e portugiisische Seefaarer gsi. Er het dr Seewääg um s Kap vo dr Guete Hoffnig uf Indie entdeggt. D Pordugiise häi scho under em Heinrich em Seefaarer e Wääg afo sueche, zum die arabische, persische, venezianische und andere Vermiddler vo indische Gwürz uszschalte, wo wägenä die Brodukt in Öiropa seer düür gsi si. Am 8. Juli 1497 isch dr Vasco da Gama mit vier Schiff z Pordugal abgfahre. Er isch gege Süde gseeglet, um s Kap vo dr Guete Hoffnig und isch am 25. Novämber in dr Mosselbaai glandet. Am 7. April 1498 isch er z Mombasa aachoo und vo dört uf Malindi. Dr Sultan dört het em e Nawigator mitgee und am 20. Mai 1498 isch dr Vasco da Gama as erste Öiropäer, wo um Afrika ume gfaare isch, z Calicut an dr Malabarküste vo Kerala glandet. Er het kostbari Gwürz ufglaade und 1499 si d Schiff wider z Pordugal gsi. In de Joor druf häi d Pordugiise nöiji Räise uf Indie gmacht: die zwäite under em Pedro Álvares Cabral, wo uf dere Räis im Joor
Tromla (* 5. Januar 1975 in St. Ingbert als Christoph Hans) isch e dytsche Schlaagzyyger. Als klassisch uusbildete Schlagzyyger hett är einigi Joor bim Landesjugendorcheschter Saarland und in dr Bärgkapälle Sanggt Ingbert gspiilt. Ab de Nüünziger hett er in lokale Bänds, unter andere d' Disko-Bänd "Fresh" oder d' Räppergruppe "bodelosi Frächheit" gspiilt. 1997 het dr Tromla zämme mit 'm Bassischt Flo:Pee d' Eleggdro-Funk-Gruppe Reaktor gründet. D' Bänd hets bis 2004 gää, si hett zwäi CDs uusebrocht. Sitem Ändi vo de Nyynziger improvisiert er hüffig als Live-Schlagzyyger zämme mit DJs vo dr eleggdroonische Danzmusigg. So ischr zämme mit de DJs Blake Baxter, Stewart Walker, Doc Phatt, Märtini Brös und Cristian Vogel odr im Hip-Hop-Beriich mit Boulevard Bou odr Denyo in Clubs und Diskos in ganz Dytschland uffdrätte. Währnd zwei Joor het är si eigene Oobe im Saarbrücker Blau Niteclub namens Tromlas Elektroklub kha. Dr Tromla hett au experimentelli Uffdritt kha, zem Biispiil hett är e 24-stündigs, medidattyvs Solo in dr Johanneskirche Saarbrücken im Joor 2001 gmacht und hett uff em Album "Eintopf" e stündigi Improvisation veröffendlicht, wonr als ainziggs Instrumänt e Kochdopf bruucht. 2000: elektrosuperstars (EP/mit Reaktor) 2004: Hyperdimension (mit Reaktor) 2011: Eintopf, Label: Twin Town Productions Untr sym richtige Naame
D Simone Peter (* 3. Dezämber 1965 z Quierschied) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Si isch vum 10. November 2009 bis zum 18. Jänner 2012 saarländischi Landesminischteri fir Umwält, Energy un Verchehr gsii. D Peter isch syter anne 2012 Mitglid vum Landdag vum Saarland un syt em 19. Oktober 2013 zämme mit em Cem Özdemir Bundesvorsitzeri vu Bindnis 90/Di Griene. D Simone Peter isch d Dochter vum Rudi Peter, langi Johr Schef vu dr Zukunftswerkstatt Saar e. V., un dr Brunhilde Peter geb. Danz, dr ehmolige saarländische Arbets- un Sozialminischteri un stellverdrättende Minischterbresidänti unter em Oskar Lafontaine. D Peter isch z Dillingen/Saar ufgwachse un het no dr Grundschuel (Odilienschule Dillingen) anne 1985 am Albert-Schweitzer-Gymnasium Dillingen s Abitur gmacht. An dr Universitet Saarbrigge het si vu 1986 bis 1993 Biology studiert studiert un derno im Johr 2000 iber «Die Rolle des heterotrophen Bakterioplanktons und der planktischen Nitrifikation im Sauerstoffhaushalt von Saar und Mosel» promoviert. Vu 2001 bis 2004 isch d Peter isch Schefredakteuri vu dr Zytschrift «Solarzeitalter - Politik u. Ökonomie Erneuerbarer Energien» bi dr Europäische Vereinigung für Erneuerbare Energien (EUROSOLAR) e. V. gsii. Ab 2004 het si di vu dr Bundesregierig unterstitzt „Agentur für Erneuerbare Energien“ z Berlin
Dr Anton „Toni“ Hofreiter (* 2. Februar 1970 z Minche) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Är isch syter anne 2005 Mitglid vum Dytsche Bundesdag un dert syt 2011 Vorsitzer vum Uusschuss fir Verchehr, Böu un Stadtentwicklig. Vu Oktober 2013 bis Dezämber 2021 isch er näb dr Katrin Göring-Eckardt Co-Vorsitzer vu dr griene Bundesdagsfraktion gsii. Noch em Abitur 1990 am Asam-Gymnasium Minche het dr Hofreiter vu 1991 bis 1997 an dr Ludwig-Maximilians-Universität Minche aagfange Biology studiert. Anne 2003 het er dert zum Dr. rer. nat. promoviert mit dr Arbet „Die infragenerische Gliederung der Gattung Bomarea Mirb. und die Revision der Untergattungen Sphaerine (Herb.) Baker und Wichuraea (M. Roemer) Baker (Alstroemeriaceae)“. Derno het er ab Oktober 2003 as Post-Doktorand am Institut für Systematische Botanik vu dr LMU Minche gforscht. Derzue het dr Hofreiter vu 1998 bis 2003 fir di bayrisch Griene-Landdagsabgordnete Susanna Tausendfreund un vu 2003 bis 2005 fir dr Christian Magerl gschafft. Dr Hofreiter isch anne 1986 as Schueler Mitglid vu dr Bartei Di Griene wore. Vu 1988 bis 1995 isch er Sprächer vum Ortsverband Sauerlach un vu 1996 bis 2006 Sprächer vum Griene-Chraisverband Minche-Land gsii. Zwische 2001 un 2006 isch er derzue au Sprächer vum Landsarbetschrais Ekology gsii.
De Karl Bender (eigetlig Franz Karl Andreas Bender; * 21. Dezember 1880 z Lohr; † 20. Februar 1970 z Karlsrue) isch e ditsche Bolitiker (Zentrum) gsii. er isch vu 1922 bis zum 9. April 1933 Owerburgermeischter vu Friburg im Brisgau gsii. Noch em Gymnasium het de Bender z Friburg, z Berlin un z Heidelberg Jura studiert. Scho mit 28 Johr isch er Burgermeischter vu Bihl wore. Im Erschte Weltkrieg het er de Rang vun eme Hauptmann vu de Reserev ghet. Anne 1919 isch er Minischterialro] im Stuegerter Inneminischterium wore. Drei Johr speter isch er zum Owerburgermeischter vu Friburg gwehlt wore. De Verwaltigsfachmann Bender het di stedtisch Verwaltig un d Kommunalfinanze reorganisiert un het zum Uusbau vu de Kultur un de Infrastruktur vu de Stadt wichtigi Impuls gee. Anne 1931 isch er wider zum Owerburgermeischter gwehlt wore. Noch ere systematische Hetz vum NSDAP-Kreisleiter Franz Kerber un dem siinem Kampfblatt Der Alemanne het de Bender am 9. April 1933 sii Amt ufgee. Au d Unterstitzig vum gsamte Stadtrot, vu de Universitetsrektore Josef Sauer, Wilhelm von Möllendorff un vum Erzbischof Conrad Gröber het en nit vu dem Schritt kenne abbringe. Deno het de Bender im Kloschter Beire Zueflucht gfunde. Witteri Aagriff hän dezue
De Emil Thoma (* 29. Mai 1854 z Krensheim bi Tauberbischofsheim; † 22. Mai 1932) isch vu 1913 bis 1922 Owerburgermeischter vu de Stadt Friburg im Brisgau gsii. De Thoma isch z Tauberbischofsheim uf s Gymnasium gange un isch speter uf Friburg gwechslet. Noch em Schuelabschluss het er z Universitet Friburg un z Heidelberg Jura studiert. Er het si scho frie fir Bolitik inträssiert un het als Volksverdretter aktiv im bolitische Gschehne mitgwirkt. De Emil Thoma het au als Referent vu de stedtische Theaterkommission z Friburg gschafft. De Emil Thoma isch gern in Schwarzwald go wandre gange. Anne 1903 isch er zum Bresident vum Schwarzwaldverein gwehlt wore. New em Uusbau vu de Wanderweg het er sich scho am Aafang vum 20. Johrhundert fir de Natur- un Umweltschutz iigsetzt. Am 24. Mai 1913 isch er zum Owerbergermeischter vu Friburg gwehlt wore un het dodemit d Noofolg vum Otto Winterer aadrette. In dem Amt isch er bis anne 1922 bliwe. In sire Zitt als Owerburgermeischter isch anne 1920 d 800-Johr-Fiir vu de Stadt uusgrichtet wore. Wu anne 1919 d Friburger Stedtebaugsellschaft grindet wore isch, isch de Thoma im erschte Johr Vorsitzer vum Ufsichtsrot gsii. Am 18. Juli 1920 isch de Thoma zum
Agno chan folgendes bedüte: Agno TI, e politischi Gmaind im Kanton Tessin, Schwiz Agno (Pangasinan), en Ort uf de Philippine Agno (Fluss), en Fluss uf de Philippine Agno (Italien), en Fluss z Italie Flughafen Lugano-Agno, en Flughafe im Tessin, Schwiz Agno (Kreis), en Chrais im Tessin, Schwiz
Breno chan folgendes bedüte: Breno TI, e Ortschaft i de Gmaind Alto Malcantone im Kanton Tessin, Schwiz Breno (Kreis), en Chrais im Kanton Tessin, Schwiz Breno (Lombardei), e Gmaind i de Region Lombardei, Italie Breno isch de Vorname vo folgende Persone: Breno Mello (1931–2008), brasilianische Schauspiler und Fueßballspiler Breno Sidoti (* 1983), brasilianische Radrennfahrer Breno Vinícius Rodrigues Borges (* 1989), brasilianische Fueßballspieler Lueg au: Brenno Brénod
De Brenno isch en öpe 35 km lange Fluss im Norde vom Kanton Tessin i de Schwiz. De Brenno hät mereri Quällflüss im Gränzgebiet vom Tessin zum Bündnerland. Aine isch de Brenno della Greina, wo westlich vom Greinapass entspringt und dänn Bäch, wo vom Piz Medel obe abe chömed ufninnt. Er dorflüsst zerscht s Val Camadra, ninnt dänn bi Campo de Abfluss vom Stausee Lago di Luzzone uf und chunnt z Olivone mit em Brenno del Lucomagno zäme, wo vom Lukmanierpass abe flüsst. Döt obe gits bi de Alpe Pertusio uf 1'828 m ü. M. es grosses Loch im Felse, wo rächt vill Wasser use sprudlet und da haisst uf de Schwizer Landcharte Sorgente del Brenno, wa sövil wie Quäll vom Brenno bedüted. De Brenno dorflüsst ab Olivone s Bleniotal vo Norde noch Süde und mündet bi Biasca in Tessin. Im Underlauf, zwüsche Malvaglia und Biasca, gits en Chegel vom en ehmolige Bärgsturz, em Buzza di Biasca. Commons: Brenno – Sammlig vo Multimediadateie Christophe Bonnard: Buzza di Biasca. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
D Anggun isch e indonesischi Popsängeri un Songschryyberi. 1995 isch si uf Bariis züüglet. Mit iirer erste internationale Single La neige au Sahara / Snow On The Sahara isch si z Frankriich grad uf e 16 Blatz choo. 2005 isch si mit em Titel Être une femme uf em gliiche Blatz gsii. Für e Kinofilm Unsere Erde het si 2007 dr Song Un Jour Sur Terre gsunge und in dr franzöösische Fassig as Verzelere vom Film fungiert. Denn het si mit em dütsche Global-Pop- und Ambient-Projekt Schiller zämmegschafft. Im Mai 2012 isch d Anggun für Frankriich bim Eurovision Song Contest 2012 im aserbaidschanische Baku aadräte und isch im Final uf e 22. Blatz choo. Commons: Anggun – Sammlig vo Multimediadateie Websyte (ängl.) Anggun in de Internet Movie Database (änglisch)
Dr [ˌiŋːmaɾ ˈbæɾːʝman] (* 14. Juli 1918 z Uppsala, Schweede; † 30. Juli 2007 uf Fårö, Schwsede) isch e schweedische Dräibuechautor, Film- und Theaterreschissöör gsi. 1997 isch dr Bergman bi de Filmfestspiil z Cannes as „Beste Filmreschissöör vo alle Zite“ geert worde. Die mäiste vo sine Film ghööre zur Gattig vom Filmdrama. Er het aber au Komödie und Dokumentazioone dräit. In sine Film het er hüfig existenzielli Theme wie dr Dood, d Suech noch Gott, d Äinsamkäit vom Mensch und zwüschemenschligi Beziejige thematisiert. Si Filmsprooch isch under anderem vo lange Noochiistellige und ere spezielle Belüüchtig charakterisiert, won er zämme mit sim Kameramaa Sven Nykvist entwicklet get. Do und dört het er Sexualidäät diräkt daargstellt und het wäge däm in de 1950er und 1960er Joor immer wider Brobleem mit dr Zensur überchoo. Das het under anderem dr Film Das Schweigen zum ene Skandalerfolg gmacht. Anderi wichdigi Wärk si Das siebente Siegel, Wilde Erdbeeren, Szenen einer Ehe und Fanny und Alexander. Hoochdütschi Ditel, d Originalditel in Chlammere. Wenn nüt anders erwäänt isch, het dr Bergman au s Dräibuech verfasst. Vo sine Färnseebrodukzioone si nume die berücksichdigt, wo d Lengi vom ene Spiilfilm häi. 1946: Kris 1946: Es regnet auf unsere Liebe (Det
Federico Fellini (* 20. Januar 1920 z Rimini; † 31. Oktober 1993 z Rom) isch en italiänische Filmmacher gsi. Er gältet as äine vo de wichdigste Autorefilmer vom 20. Joorhundert. Si Stil isch e Mischig vo Fantastik und ere barocke Bildersprooch. Er het fümf Oscar überchoo, mee as jeede andere in dr Kategorii für dr Best Fremdi Film. Dr Fellini het si Karriere as Schurnalist und Dräibuechautor aagfange. In de 1950er Joor isch er Reschissöör worde. Er het mit La Strada (1953–1954) en Oskar überchoo und La dolce Vita het 1960 z Cannes die Goldigi Palme überchoo und isch e Kasseschlaager worde. Mit sim 8½ (1962), wo vil vo sinere Biografii din isch, het er em Experimentalismus d Richdig aagee. Er het bis am Aafang vo de 1990er Joor Film gmacht, im Ganze vierezwanzig. 1942: Avanti c'è posto… – Reschii: Mario Bonnard 1942: I cavalieri del deserto. – Reschii: Gino Talamo, Osvaldo Valenti 1942: Quarta pagina. – Reschii: Nicola Manzari 1943: L'ultima carrozzella – Reschii: Mario Mattoli 1943: Campo de' fiori – Reschii: Mario Bonnard 1945: Rom, offene Stadt (Roma, città aperta) – Reschii: Roberto Rossellini 1946: Paisà – Reschii: Roberto Rossellini 1947: Das Verbrechen des Giovanni Episcopo (Il delitto
Dr Stanley Kubrick (* 26. Juli 1928 z New York City; † 7. Merz 1999 im Childwickbury Manor bi London) isch en amerikanische Reschissöör, Broduzänt und Dräibuechautor gsi. Sini Film wärde vor allem für iiri diefi intellektuelli Sümbolik und iiri technischi Perfekzioon globt. Dr Reschissöör isch aber au drfür berüchtigt gsi, ass er jedi Szeene bis ins chliinste Detäi perfekzioniert het, und d Schauspiiler drbii vilmol bis an iiri psüchische und füsische Gränze gstoosse si. D Haupttheme vo sine Film si gsi, ass mä dr Wirklikäit nid chönn noochchoo und wie d Menschlichkäit schiteret. Er het daas drduur usdruckt, ass alles äifach akzeptiert oder ignoriert wird und dass d Brotagoniste mit iire dunkle, innere Chreft und Driib düen kämpfe. Die wichdigste Schlagwörter im Zämmehang mit em Wärk vom Kubrick si woorschinlig Authentizidäät, Chelti, Eerlichkäit, Realidäät, Draum und Driib. Filmschaffendi und Kritiker zelen en zu de bedütendste Filmmacher vo alle Zite. 1951: Day of the Fight 1951: Flying Padre 1953: The Seafarers 1953: Fear and Desire 1955: Der Tiger von New York (Killer’s Kiss) 1956: Die Rechnung ging nicht auf (The Killing) 1957: Wege zum Ruhm (Paths of Glory) 1960: Spartacus 1962: Lolita 1963: Dr. Seltsam, oder wie ich lernte, die
Dr Steven Allan Spielberg, KBE (* 18. Dezämber 1946 z Cincinnati, Ohio) isch en amerikanische Reschissöör, Broduzänt, Dräibuechautor und Schauspiiler. Vom Gäld us, wo sini Film verdient häi, isch er bis hüte dr erfolgriichsti Reschissöör und Broduzänt. Zu sine bekanntiste Film, wo vilmol vo Dröim, Ängst und Abentüür brägt si, ghööre u. a. Der weiße Hai (1975), E.T. – Der Außerirdische (1982), Jurassic Park (1993), Schindlers Liste (1993), Der Soldat James Ryan (1998), Minority Report (2002) und die vierdäiligi Indiana-Jones-Räije (1981–2008). Dr Spielberg isch stark vo Filmmacher wie em Stanley Kubrick, Walt Disney, Alfred Hitchcock, John Ford, Frank Capra, David Lean, Orson Welles und Akira Kurosawa beiiflusst worde, aber au vo Drickfilm, Comics und em Färnseä. Zu de tüpische Markezäiche vo Spielberg-Film ghööre die genauji Beobachdig vo Alldaagssituazioone und d Konfrontazioon vo amerikanische Durchschnittstüpe mit höggst ussergwöönlige Eräigniss. Sini Film sände e Botschaft vo Versöönig, wo uf dr äinte Site kindlig naiv isch, und uf dr andere ärnsthaft humanistisch. Er wändet iidrucksvolli Liecht- und Spezialeffekt aa und ungwoonti Perspektive. S Verheltnis zwüsche dr Füerig vo dr Kamera und de Schauspiiler isch mäistens duurechoreografiert und d Inszenierig appelliert intensiv an d Gfüül vo de Zueschauer (Suspense, Lache, Grusle, au Ekel und
Magic D Zämäkumft (englisch Magic:The Gathering) isch es Sammelchartespiel wo 1993 erschiene isch. Erfunde hets de Richard Garfield und usege worde isch es vo de Firma Wizards, wo de Hasbro ghört. Bi Sammelchartespiel gats im Allgemeine drum, das es vili verschideni Charte git, wo me cha sammle, aber vor allem au demit spile. Jedes Jahr gits neui Editione, das heisst es werded neui Chartä erfunde und uf de Märt bracht. Im Fall vo Magic D Zämäkumft chauft mer chlini Päckli (die heissed Booster), wos 15 verschideni, zuefälligi Charte drin hät. Wenn mer denn emal gnueg Charte kauft hät, bastlet mer sich us dene es sogenannts Deck. Mit dem Deck spilt mer denn gege än andere Spieler. Im Fall vo Magic hät es Deck mindestens 60 Charte. Mer dörf dodebi Charte vo veschidene Editione mischä, aber vo jedere Chartä dörfed höchstens vier Exemplar im Deck si (Usser bi Standardländer, det dörfed beliebig vil im Deck si). Bi Magic hät jede Spieler am Afang 20 Läbäspünkt. S Spiel chame uf mehreri Arte günnä: Wenn de Gägner kei Läbäspünkt me het, wenn de Gägner en Charte mues zieh, das aber ned chan, wenn en Zauberspruch seit du hesch gunne oder wenn de Gägner
Dr Archimedes vo Syrakus (altgriech. ᾿Αρχιμήδης; * um 287 v. Chr. vermuetlig z Syrakus uf Sizilie; † 212 v. Chr. z Syrakus) isch en antike griechische Mathematiker, Füüsiker und Ääscheniöör gsi. Er gältet as äine vo de bedütendste Mathematiker vo dr Antike. Sini Wärk si au no im 16. und 17. Joorhundert vo Bedütig gsi, wo mä die hööcheri Analysis het afo entwiggle. Über s Lääbe vom Archimedes wäiss mä wenig und e Hufe vo däm gältet as Legände. Dr Archimedes isch öbbe 287 vor dr Zitewändi in dr Haafestadt Syrakus uf d Wält cho. Er isch dr Soon vom Pheidias gsi, eme Astronom am Hoof vom Hieron II. vo Syrakus. Mit em Hieron und sim Soon und Mitregänt Gelon II. isch er befründet und villicht au verwandt gsi. Lengeri Zit isch er z Alexandria gsi und het dort d Mathematiker Konon, Dositheos und Eratosthenes kenne gleert und het spööter mit ene korrespondiert. Zrugg z Syrakus het er sich mit Mathematik und braktischer Füsik (Mechanik) beschäfdigt. Sini Wurfmaschine si bi dr Verdäidigung vo Syrakus wääred dr römische Belaagerig im Zwäite Punische Chrieg iigsetzt worde. Wo dr römisch Fäldheer M. Claudius Marcellus noch ere Belaagerig vo drei Joor 212 vor dr
Èn Stausee, vo allem z Öschterrych au Speicher benamst, isch èn künschtlich aaglaitè See, wo sich in èm Dal vor èm Abschperrbauwärk (das cha en Staumuèr odder en Staudamm sy) bildet. Èn chlynè Stausee ohni stabili Temperadurschichtig wird au als Staubeggi oder Weiher bezeichnet. Èn Stausee isch èn Deil von èrè Stauaalaag, woby es sich dödeby i dè Regel um è Dalschperri handlet. In geignetem Glände mit flache Flièßgewässerstreckène könnet Stauseè Uusmass bis meereri hundert Kilometer Längi erreichè. Im Bärgland und in Canyons sin au grossi Stauhöè un dômit Seedüèfè vo öppè 300 Metèr möglich. Im Gegèsatz zuè nem natürlichè See ka dè Wasserschtand in èm Stausee wege dr Spycherbewürtschaftig stark schwankè. In beschtimmtè Fäll ka dè Stauraum au vollkommè leer gfaarè wörrè. Vobreitet wörred au natürlichi Seè durch è Stauweer i dè Spycherkapazidät erwiteret Stauseè wörred als Spycher für Spycherkraftwärk, bsunders Bumpspycherkraftwärk mit ere zuèsätzliche, künschtliche Rückschpysig vowendet, als Trinkwasserschtauseè odder für landwirtschaftliches Nutzwasser (Bewässerigsaalaagè). I dè Fischzucht wörred Stauseè als Fischweier gnutzt. Au Mülliweier ghöre zu dere Kategory. È neui Variantè vo Staubeggi sin d Wasserschpycher, welli für d Schneekanonè für dè Kunschtschnee in Skigebièt erschtellt wöred. Tùpischerwys liget selli Spycher nit im Dal, sondern höcher, un au
Mathematiker schaffe as Hüeter und Witerentwickler vom Fachgebiet vo dr Mathematik und beschäfdige sich au mit dr Aawändig vo de Erkenntniss uf braktischi Belang. Mit Hilf vo mathematische Methode chunnt mä zu exakte Erkenntniss und Ussaage, in bestimmte Däilgebiet au zu kwantitative Resultat (z. B. us dr Numerik und dr Statistik). Wil Mathematik au im Alldaag en immer gröösseri Rolle spiilt, wärde Mathematiker in vile Beriich beschäfdigt, bsundrigs in dr Forschig, in de Wirtschaftswüsseschafte, in Versicherigsundernääme, im Öffentlige Dienst (Schuele und Universidääte, Statistik), im Marketing, in dr Meteorologii, in dr Logistik, in dr Bildverarbäitig, in dr Sicherhäitstechnik und natürlig in dr Informazioonstechnik. Spezialgebiet wo si din schaffe si under anderem die Numerischi Mathematik, d Statistik, die Mathematischi Logik, d Algebra, d Geometrii, d Analysis, d Modälltheorii und d Woorschinligkäitstheorii. Wil mä vili vo de Verfaare und Technike au uf anderi Däilberiich cha überdrääge, isch s nid immer mööglig, äidütig iizordne. Dr akademischi Graad Diplom-Mathematiker wird bechunnt mä noch eme erfolgriich abgschlossene Studium an ere Universidäät, an Fachhochschuele bechunnt mä dr Graad Diplom-Mathematiker (FH). An de mäiste Universidääte studiert mä nüün Semester bis zum Abschluss, an Fachhochschuele acht. Sit dass s öiropäische Studiesüsteam in Chraft choo isch, si für e Bachelor
E Füüsiker isch e Naturwüsseschaftler, wo sich mit Theme us dr Füüsik befasst. Füüsiker leere in iirem Studium Methode vo dr theoretische, dr experimentelle und dr aagwändete Füüsik und schaffe mit däm Wüsse in de verschidenste Bruefsfälder. Si sind nit sälte in Brüef, wo mit em äigentlige Füüsikstudium nüt z due häi, wie z. B. in dr Wirtschaft für Banke oder Versichrige. Si sind guet im Brogrammiere vo Modäll vo komplexe Süsteem. Für e Graad vom ene Diplom-Füüsiker het mä z Dütschland an ere Uniwersidäät öbbe elf Joor lang müesse studiere. Die internazionale Bachelor-Studiegäng bruche öbbe säggs Semester und für e Master denn non emol vier. Die großen Physiker, 2 Bde.: Von Aristoteles bis Kelvin; Von Maxwell bis Gell-Mann. Hrsg. v. Karl von Meyenn. 1997, ISBN 3-406-41151-7 The Nobel Prize in Physics von nobel.se Bilder berühmter Physiker Deutsche Physikalische Gesellschaft Informationsportal pro-physik.de
Dr Jonas Breitenstein (* 28. Augschte 1828 z Zììfe; 23. Mai 1877 z Basel), Burger vu Zììfe, ab 1872 Burger vu Basel, isch e Schwyzer Pfaarer un Volksdichter gsii. Er isch dr Pionier vo de Baselbieter Dialäktiteratur, het aber au Erzählige uf Hochdütsch gschribe und ghört zu de wichtige Schwizer Vrträter vom Poetische Realismus. Dr Jonas Breitenstein isch dr Suhn vum Lehrer Hans Heinrich Breitenstein un dr Elisabeth geb. Matt gsii. No dr Bezirksschuel Lieschtel und em Pädagogium Basel het er z Basel un z Göttinge Theologi studiert und isch anne 1852 zum Pfarramt zuegloo wore. Im nämlige Johr het er d Theresia Tschopp vo Zììfe ghyrote. Vo 1852 bis 1870 isch er Pfarrer z Binnige gsii. In däre Zyt het er dert dr Fraueverein grindet un au d Chlaichinderschuel. Ab 1860 het er bim «Monatsblatt für Frauenvereine von Baselland» und bi dr Jugendbibliothek mitgschafft. Vu 1870 bis 1877 isch er Sekretär vu dr Freiwillige Armepfläg Basel un Religionslehrer am Gymnasium gsii. Anne 1860 het er unter em Pseudonym «B. T. Jonas» s Buech «Erzählungen und Bilder aus dem Baselbiet» publiziert. Mer het em Breitenstein au dr «Baselbieter Gotthelf» gsait, wäge syne realistische Schilderige vum Chlaibuure un Posamenterlääbe, wun er