rlitschk/wikidir huggingface dataset:
47.6433333333337.6944444444444305Koordinate: 47° 38′ 36″ N, 7° 41′ 40″ O Hauge isch de nördlichst Stadtdeil vo de Stadt Lörrach und hät fast 3000 Ywohner. Mitti vom 19. Johrhundert hät die dörtmols selbständigi Gmeind e Wappe ygfiehrt mit de Beschrybig in gspaltenem Schild vorne in Gold e rote Schrägbalke, hinde in Blau e silberni Haue (=Hacke). D Hacke hät "Bewegig" ins Wappe bringe solle, de badisch Schrägbalke erinnert dra, dass Hauinge mol zu de Markgrafschaft Bade-Durlach ghört hät. D Wappéfarbe sin uff Vorschlag vom Generallandesarchiv 1905 festglegt worde. Ihre 63 gfallene und 9 vermisste Soldate vom erschte Weltkrieg hän d Hauinger 1921 e würdigs Denkmol uss rotem Sandstei gwidmet mit de Wort zum ehrenden Gedenken unserer im Kriege Gefallenen. Noch de Nyderlag im zweite Weltkrieg hät mer 1952 zwei neui Sandstei dezüe do und hät d Nämme vo de Vermisste und Dote anégschrybe, dryber stoht Lasst euch das Schweigen gefallen. Lasst euch gefallen den wortlosen Dank der Lebenden. Sell Gebiet mit Klei- und Mittelbetrieb lígt südöstlich vo Hauinge, deilwís au uff Brombacher Bode. S ganzé Gebiet isch 11,65 ha groß. 27 Firme mit 483 Beschäftigte bruche dodemit fast s ganzé Gebiet. 1983 hät mer mit de Planig agfange, s erschté Richtfest vo
47.67.65350Koordinate: 47° 36′ 0″ N, 7° 39′ 0″ O Düllige isch e Stadtdeil vo Lörrach uff em glychnamige Berg. Di beide Dorfdeil Ober- und Underdüllige sin 1935 zu einem Stadtdeil zämmegfasst worre. Di alti St.-Ottilie-Kirch z Oberdüllige wird z Obe agstrahlt und isch withy sichtbar. Di erschti urkundlichi Nennig vo Düllige goht uff s Johr 1113 zruck. Dört wird de Walcho vo Waldeck usdrücklig gnännt, wo sy Bsitz em Kloster St. Blasie schenkt. Witerhy wird de Ort 1173 i me Schutzbrief für St. Blasie vom dörtmolige Bapst Kalixt III. gnännt, wo d Dülliger Kirch und anderi Bsitzige dinne erwähnt werde. Z Oberdüllige isch s Chinderheim Dülligerhöchi. Träger vo sällem Heim isch di evangelischi Chirch. Zum Heim ghöre d Gebäude vo Verwaltig, Großkuchi und Schüel für Erziehigshilf, wo sich uss Grund-, Haupt-, Förderschüel und me Realschüelzwyg bis zu de sibte Klass zämmesetzt. Usserdem sin acht Wohngruppe, therapeutischi Agebot, e Sporthalle und e Sportplatz Deil vo de Yrichtig. Zwei vo de Wohngruppe, wo zum Chinderheim ghöre, sin z Underdüllige. S Wappe vo Düllige zeigt zwei krüzti, goldeni Schwerter uff blauem Grund. S isch 1902 ygfiehrt worre und erinnert an d Schlacht im Käferhölzli am 14. Oktober 1702. De geologisch interessante Dülliger Berg
Chläggi oder jung Chleggau isch de Name vom Piet zwüschet em Rande und de Wuetach und umfasst de westlich Tail vom Kantoo Schaffuuse i de Schwiiz und de südöstlich Tail vom Landchrais Waldshuet im Badische. Brägt wörd d Landschaft durch de 900 Meter höchi Rande, im Süde lyt de Chlyne Rande, im Norde de Beringer Rande, de Siblinger Schlossrande un de Lange Rande. Komplettyrt wörd d Gränz vom Chläggi durch d Högerchetti, wo vo de Siblingerhöchi übber de Hallauer Bärg witer gòt bis zum südliche Ènd bim Klingegrabbe öschtlich vo Obberlauchringe. Selli Höger drennet s Wuetedal vom Chläggi ab. Vo Obberlauchringe bis zum weschtliche Ortsrand vo Düenge bim Kaitle laufts Chläggi denn uus. I de spoote Latène-Zitt isch underhalb vom Rhiifall s Doppeloppidum vo Alteburg-Rhiinau glege, e recht wichtigs Handelszentrum im 1. vorchristliche Joorhundert, wo zu de Helvetier ghört het. Im Chleggi selber hend möglicherwiis d Latobriger gwont, doch isch da nöd gwüss. I de Römerzitt isch s Chleggi dicht bisidlet gsii, s Zentrum isch bi Iuliomagus (hüt: Schlaate) gsii, wo a de Römerstroos vo Tenedo (hüt: Zoorzi) a d Toene gfüert het. Anderi römischi Sidlige sind bi Süblinge, Osterfinge, Beringe und Gaisslinge glege. D Römer sind au die gsii,
D Reformierti Chile Aargau (d offizielle Name isch „Evangelisch-reformierte Landeskirche des Kantons Aargau“, der wird aber wenig bruuchd) isch d reformiert Landeschile im Schwiizer Kanton Aargau. Sie isch Mitglied i der Evangelisch-reformierte Chile Schwiiz. De Ursprung vo de Landeschile ligt im Johr 1803, wo de Bärner Unteraargau, d Freie Ämter, d Grafschaft Bade un s Fricktal zum Kanton Aargau sin vereinigt worde. De neui Kanton het uugfähr 130'000 Iiwohner gha, dadevo uugfähr 70'000 Reformierti. Durch di eng Beziig zwüsche Chile u Schtaat het sich di reformiert Chile de Vefassig vom Staat unterstellt un sini Oberufsicht aaerkannt. Dodefür het de Schtaat d Chile gschützt un für de Unterhalt un d Wohnig vo de Pfärrer glueget. So si d Pfärrer Schtaatsbeamte gsi, d Chilegmeinde hei no kei Pfarrwahlrecht gha. Gleitet worde isch d Chile durch en elfköpfige Chilerot, wo d Uufsicht un d Kontroll gführt het. Userdem het er Aaträg a de chli Rat (d Regierig) dürfe stelle. Am Aafang het de Schtaat Aargau versuecht, beidi Konfessione gliichberechtigt z behandle un sich nöd uf d Siite vo de Reformierte oder de Katholike laa z ziehe. So het d Regierig zum Bischpiel en Iiladig vo der Zürcher zum Reformationsjubiläum 1819 zrückgwise. Scho i
D Boor isch e Hochebini a de Grenz vom früerne Bade und Württeberg. Si grenzt im Weste an Schwarzwald und im Nordoste a d Schweebisch Alb. Im Süüde chunnt si as Chläggi und an Heegi ane. I de Boor verainiget sich d Brig und d Breg bey Eschinge zu de Toene, wo au d Eschinger Quell vom Donnebach leyt. De Ursprung vo de Brig und de Breg isch im Schwarzwald weschtlich vo de Boor (manchmal seyt mr zo dem Dail vom Schwarzwald au Boorschwarzwald). De zwait groß Fluss, wo in de Boor sen Ursprung hät, isch de Negger. Demm see Quell isch im Schwenninger Moos. Gresere Städt i de Boor sen Eschinge, Villinge-Schwenninge, Leffinge, Diire, Drossinga und Blumberg. D Hochebini vo de Boor, wo zwüschet 600 und 900 Meter höch litt, isch zringsletum vo Bergzüg umgee und bildet bei Eschinge e Becki, wo sich chalti Luft asammlet und ghört wäge dem zu aim vo de chelteste Fläcke vo Dütschland. De höchscht Berg vo de Boor isch mit 977 Höchemeter de Lupfe am Iibergang zo de Booralb. D Dialektgrenz zwischem Nideralemanisch (Huus, Muus) und Schwäbisch (Hous, Mous) goht durch d Boor durre. Verein für Geschichte und Naturgeschichte der Baar
Dumringe ( [ˈd̥ʊmˌʁɪŋə](info); älter Duemerge (['d̥ʊəməʀg̥ə])), isch sit 1935 e Stadtdeil vo Lörrach, wo westlich vo de Wyse litt. 767 isch Dumringe als "Tohtarinchova" zum erschte Mol erwähnt worre, d Gemarkig isch aber wohl scho länger besydelt gsi. E witeri Erwähnig erfolgt 890 in re Urkunde vom Kaiser Arnulf, wo Dumringe als Bsitz vom Kloster St. Galle beschribt. Spöter isch Dumringe Deil vo de Herrschaft Röttle gsi. Sit em 16. Johrhundert isch in de Dumringer Chirch lutherisch predigt worre. 1591 isch e Bruck über d Wyse baut worre. Im Drißigjöhrige Chrieg und de Chrieg vom Ludwig XIV. isch de Ort, wo in de Nöchi zum strategisch wichtige Rhyübergang z Basel gsi isch, zu me große Deil zerstört worre. D Bewohner vo Dumringe sin schints traditionell bsunders wehrhaft gsi, drum hän si hütt de Spitzname "Güggel". 1731 sin d Gränze zu de Nochbergmeinde festglegt worre. 1742 isch e Bruck uss Stei über d Wyse baut worre. Im 19. Johrhundert isch s Wysedal industrialisiert worre und vor allem Tekschtilbetrieb hän sich agsydelt. Noch em Erschte Wältchrieg hät Dumringe zerscht e wirtschaftligi Krise gha, wäge dem hät de Bau vo me Chriegerdenkmol mieße uffge werre. Ab 1925 hät mer d Mögligkeite von re
De Hegau oder Heegi liit westlich vom Bodesee und östlich vom Rande, won er as Chleggi grenzt. Im Norde goot er bis zu de Donau und im Süüde werd er vom Rhii begrenzt. Die grööschte Ort sind Singe und am Bodesee Radolfzell. Früener het de Hegau mit Usnahm vo de würrtebergische Exklave ufm Hohentwiel zu Bade khert. De Heegi isch e vulkanisches Piet mit villne markante Vulkanchegel, wo verlöscht sind. Di vulkanischi Aktivität het i de Mitti vom Miozän agfange, da isch vor 14 Millione Joor und het im End vom Miozän vor 6 Millione Joor uufghört. I dere Zitt sind e Dotzet Vulkän entstande. I de Rissiisziit (vor 230.000 bis 130.000 Joor) hend d Gletscher d Berge abgschliffe und ene s hüttige Uussie ggee. Die höchste Vulkanchegel sind: Hohehöwe (848 m), Hohestoffel (844 m), Hohetwiel (686 m) und Hohekraye (644 m). Uf all dene Höger hät men im Mittelalter Burge paue; hüt sinds zum Tail grandioosi Ruine. Commons: Hegau – Sammlig vo Multimediadateie Geologii vom Heegi
f De Üetlibërg (/'ʏətlib̥ɛːrg̥/) – ofiziell Uetliberg gschribe – isch de Huusberg vo de Stadt Züri. Mit sine 873 Meter Hööchi büütet er a de Uusflügler e wiiti Uussicht über d Stadt und de Zürisee und au wiit i d Alpe ine. Im Herbst isch er hüüfig näbelfrei. Echli underhalb vo de Zuugstation Üetliberg träffed sich d Piet vo de Stadt Züri und de Gmäinde Stalike und Üüdike. För die vorhistorischi Höhesidlig uf em Üetliberg obe lueg: Oppidum Üetliberg. De Üetliberg isch scho i de Stäiziit bisidlet gsii und i de Hallstattziit und i de Latèneziit isch e bifestigti Hööchesidlig uf em Üetliberg gstande, wo, wie de Grabhügel bim Sunebüel zäigt, au Fürste residiert händ. Wo ane 15 v. Chr. d Römer d Helvetier i s Römisch Riich iglideret händ, isch d Sidlig verlaa worde. D Römer händ aber e Wachposte uf em Üetliberg ghaa. Im früene Mittelalter isch uf em Berg e Burg gsi, wo villicht nach em bayrische Herzog Uatilo de Name Uotelenburch (ane 1218) träit hät, wo denn au em Berg sin Name gää hät (1315: Uotilinberg). De Herzog Ernst vo Schwaabe hät die Burg ane 1025 bifestigt. D Burg isch dänn zu de Fräiherre vo Sälebüüre
S Quartier Salzert isch e Satellitestadt z Lörrach und litt östlig vom Stadtdeil Stette und uff dem siner ehemolige Allmändwiise. De Berg Salzert erreicht e maximali Höchi vo 440 Meter über em Meer. Änd vo de 1950er-Johr isch sell Wohnbauprojekt vom dörtmolige Bürgermeister, em Karl Arzet betriibe worre, wyl s Wohngebiet z chlei gsi isch. S Projäkt, wo in de Bevölkerig am Afang umstritte gsi isch, hät de Stadtroot im Februar 1960 bschlosse. De Spatestich isch am 16. April 1963 gsi. D Satellitestadt Salzert litt uff em glychnamige Berg, wo zum Dinkelberg ghört, und isch vom Stettemer Wald umge. Mer cha numme vo zwei Audostroße ane: vo Weste her über de Steinewäg uss Richtig Stette, vo Norde über d Salzertstroß. De Salzert isch ins öffentlige Nochverchehrssystem vom Regio-Verchehrsverbund Lörrach über zwei Buslinie ybunde. Näbe me Chindergarte git s uff em Salzert e Grundschüel. Commons: Salzert – Sammlig vo Multimediadateie Luftbild vo Salzert
De Poeninus (latiin. Poenīnus) isch e keltische Gott gsii, wo i de Antiki ufem Groosse Sankt Bernhard vereert woren isch. Er isch mit em römische Gott Iuppiter glichgsetzt wore. De römisch Schriftsteller Livius (59 v.-17 n. Chr.) schribt, as d Veragrer und d Seduner de Gott Poeninus ufem höchste Punkt bim Pass Poeninum iugum (Gross St. Bernhard) vereert hebet. Archäologe hend denn au wenig südlich vo de Passhöchi e römische Tempel (7,4 x 11,3 Meter) und Rest vomene Rasthuus (mansio) gfunde und erforscht. Debi sind öppe 50 Bronzetäfeli gfunde wore, wo d Lüt em Poeninus oder au Iuppiter Optimus Maximus Poeninus gwidmet hend. Au e chliini Bronzestatue vom Gott isch gfunde wore. D Gliichsetzig vo Berggötter mit em Jupiter isch i de Antiki üblich gsii. Meriri Fundstuck, wie Schmuck und keltische Münze, zaiget, ass scho vor de Römer ufem Pass obe e Hailigtum gsii isch. D Fund sind im Hospizmuseum vom Grosse Sankt Bernhard ufem Biet vo dr Gmeind Sankt Petersburg uusgstellt. De Tempel isch ane 394 zerstört wore und de christlich Chaiser Theodosius (379–395) het d Plünderer riich biloont. Druf abe het de Kult uufghört. Trotzdem het de Gross Sankt Bernhard im Mittelalter no Mons Iovis (»Jupiterberg«; frz. Mont-Joux)
De Bernhardiner isch e Schwizer Hunderasse, wo zu de turistische Woorzaiche vo de Schwiiz ghört. Si sind binennt noch em Hailige Bernhard wo uf em Groos St. Bernhard e Hospiz igrichtet het. D Bernhardiner sind langhoorigi rootbruu-wiiss gfleckti Hünd. D Männdli chönd 90 Santimeter gross werde und fast 100 Kilo schweer, d Wiibli sind 10 Santimeter chlinner. D Bernhardiner wachset recht schnell und werdet chumm elter as achti. Si sind üsserst fridlich und zoom und trotz irer Grössi au för Chinder kai Problem. Au zu Fremde sind si recht zuetraulich. Wege de Öberzüchtig sind di hütige Bernhardiner afälig uf meriri Chranggete. De Bernhardiner isch i de Schwizer Alpe züchtet wore und zerstmol för s 17. Joorhundert bizügt, as Helfer vo de Mönch vom Hospiz ufem Grosse St. Bernhard. Si werdet iigsetzt um Lüüt us Lauine z rette. De bikanntischt Bernhardiner isch de Barry, wo ageblich öber 100 Mensche grettet ha söll, aber vellicht sinds au nu 40 gsii. Er isch hüt im Naturhistorische Museum z Bern z biwundere. Die hütige Bernhardiner sind allerdings öberzüchtet und vill z schweer und nüm nützli för Lüüt z finde, wo vo Lauine verschüttet wore sind. Otmar Kuttenkeuler: Bernhardiner. Verlagsgesellschaft Rodolf Müller 1978 ISBN 3-481-26632-4
De Bernhard vo Aosta, au Bernhard vom Mont-Joux oder Bernhard vo Menthon († 15. Juni 1081 z Novara) isch de Archidiakon vo Aosta gsii und het Hospiz uf de baide noch em binente Päss Grooss St. Bernhard und Chlii St. Bernhard iigrichtet. Er isch de Schuzpatron vo de Älpler und Bergstiiger. Noch em sind d Bernhardiner Hünd binennt. De Bernhard isch entweder 923 oder 938 uf d Welt choo und het em Hochadel aghört und isch verwandt mit de Königin Ermengard vo Burgund gsii. Wonen sin Vatter het wöle verlobe, isch er uf Aosta gfloche und isch vom Archidiakon Peter zum Priester gmacht wore. Noch em Tood vom Peter ane 955 isch de Bernhard Archidiakon wore. I de Mitti vom 11. Joorhundert het er uf em Groosse St. Bernhard und uf em Chliine St. Bernhard Hospiz iigrichtet, zwee Päss wo för Pilger, wo uf Rom hend wöle, wichtig gsii sind. Im April 1081 het er z Pavia versuecht de Chaiser Heinrich IV. devo abzhalte, gege de Poobst Gregor VIII. z chämpfe. Uf sinere Hairais isch er den z Novara gstorbe. De Hailig Bernhard isch scho im 12. Joorhundert im ganze Piemont vereert wore und de Bischof Richard vo Novara het
S Chloschter Hermetschwiil isch es Chloschter vo Benediktinerinne z Hermetschwiil im Kanton Aargau. S Chloschter isch uf eme chline Hoger am Weschtufer vo de Rüüss. S Chloschter Muri het im Johr 1083 nebem Mannechloschter au no en Frauekonvent übercho. Am End vom 12. Johrhundert sin d Nonne vo Muri denn uf Hermetschwiil züglet. S Chloschter het vo Muri Grundbsitz übercho un derzu verschidini Herrschftsrächt im Rüüsstal. Ab de Ziit um 1300 hei d Nonne sich sälber verwaltet, de Abt vo Muri het aber immer no d Leitig vom Chloschter gha. Am Aafang het s Chloschter numme adligi Fraue als Nonne ufgno. So isch de Bsitz vom Chloschter schnell aagwachse. I de Ziit vo de Reformation het s Chloschter Problem gha, zumal s Freiamt i de Ziit vo 1529 bis 1531 reformiert worde isch. Mit de Helvetische Republik isch s End vo de alte Verhältnis cho, un s Chloschter het unter anderm sini Herrschaftsrächt verlore. Wie alli Aargauer Chlöschter isch au s Chloschter Hermetschwiil 1841 durch de Gross Rat ufghobe worde, was zum Aargauer Chloschterstrit gführt het. Ab 1843 hei d Nonne wiider dörfe z Hermetschwiil si. I de Zit vom Kulturkampf het me s Chloschter 1876 es zwaits Mal ufghobe
Die Dütschi Mark (umgangssprochlich D-Mark, Mark) isch e ehemoligi dütschi Währig. Noch em Änd vom Zweite Wältchrieg hät mer z. D. Zigarette, Schoggi und Kaffi als Ersatzwährig gnoh. Mit de Währigsreform isch di dytschi Mark als eiheitligi Währig für Westdütschland entstande. Am 8.9.1950 sin die erschte D-Mark-Münze zu 1, 2, 5, 10, 50 Pfennig und 1 DM prägt worde, wo ihr Usseh bis zu de Yfiehrig vom Euro nümmi verändert hän. 1951 isch s erschte 2-Mark-Stück prägt worde, wo dörtmols no de 1-Mark-Münze ähnlig gsi, 1957 aber durch e anderi Version ersetzt worre isch. 1969 hät mer no mol e neus ygfiehrt. Uff de Rucksite sin je noch Prägigsort anderi Persone abbildet gsi: bis 1969: Max Planck ab 1969: Theodor Heuss ab 1979: Kurt Schumacher ab 1988: Ludwig Erhard ab 1990: Franz Joseph Strauß ab 1994: Willy Brandt Die erschti Münze zu 5 Mark isch 1951, sällemols uss Silber, usege worde. 1975 hät mer si durch e anderi Münze ersetzt, wyl s Silber z dür worre isch. Uff de Münze isch je noch Prägeort e andere Büechstabe z seh: A = Berlin D = Münche F = Stuttgart G = Karlsrüeh J = Hamburg 1961 sin neui Schyn, wo meh
D Schwyzer Bobbahn isch e Achterbahn im Europa-Park z Ruescht. Si isch 1985 eröffnet worde und isch damals e richtigi Wältneuheit gsi. D'Wage vo dr Bahn fahre nit uf Schiine, sondern uf eme us Stahlrohr härgstellte künstliche Iiskanal. D 'Schwyzer Bobbahn bsitzt fünf Züg. Jede Zug bsitzt sechs Wage und in jedem Wage hän zwo Persone Platz. Total hän in jedem Zug zwölf Persone Platz. Pro Stund bsueche ca. 1'220 Persone die Bahn. Si isch 487 Meter lang und erreicht e maximali Gschwindigkeit vo 50 km/h. D'Bahn isch am höchste Punkt öppe 19 Meter hoch und d Fahrzit duurt öppe 1 Minute und 45 Sekunde. Es git vier Brämse. Somit könne alli Züg glychzitig uf dr Strecki fahre. D'Bahn isch 1985 eröffnet worde und isch zu dere Zyt e absoluti Wältneuheit gsi: Die erschti Achterbahn, wo nit uf Schine fahrt. Somit isch dr Härsteller Mack Rides berühmt worde. D'Stationsplattform vo dr Bahn bestoht useme originale Burehuus us Adelbode. S'Dach dervo isch mit ere 300 Tonne schwere Granitplatte überdeckt. Nochem Start zieht dr Kettelift dr Zug diräkt noch obe. Denn beschleunigt dr Zug uf ca. 50 km/h und fahrt dur e originals Schwyzerdorf us Holzhüser, wo aber erscht spöter errichtet worde
D'Atlantica SuperSplash isch e Wasserachterbahn im Europa-Park z Ruescht. Mit 30 Meter Höchi, isch si die vierthöchschti Achterbahn im Park. D'Bahn het sechs Wäge. Jede Wage het vier Reihe und in jedere Reihe, hän vier Persone Platz. Das sin pro Boot 16 Persone. D'Atlantica SuperSplash isch mit 30 Meter Höchi, die dritthöchschti Achterbahn im Europa-Park. Si bsitzt 2 Hügel (Drops) und cha e Gschwindigkeit vo 80 km/h erreiche. D'Schiine sin insgesamt 390 Meter lang und 4 Meter breit. Pro Stund bsueche ca. 1'400 Persone d Attraktion. D'Atlantica SuperSplash isch am 19. März 2005 zum 30. Jubiläum vom Europa-Park eröffnet worde und mit ire dr neui Themeberych Portugal. Als erschtes zieht dr Kettelift s Boot noch ufe. Denn fahrt das uf e Drehschybe, wo s Boot um 90 Grad dreht. Noch däm Vorgang, fahrt dr Wage hinderschi 10 Meter derab und wider duruf. Denn fahrt dr Wage nomol in e Drehschybe, vo sich s Boot wider um die eigeni Achse dreht. Denn stürtzt dr Wage 30 Meter abe und wird vom Wasser vom künstliche See, wo sich unde befindet, abbrämst. Nochhär fahrt's denn wider in d'Station. D'Atlantica SuperSplash uf dr Parkwebsite E Video vo Atlantica SuperSplash uf YouTube by Oblivion100
S Chloster Rhiinau isch e früenrigs Chloster gsii, wo uf ere chliine Insle im Rhii underhalb vom Rhiifall lit. D Insle ghört zu de Gmaind Rhiinau im Kantoo Züri und werd vo de baide Halbinsle Rhiinau und Schwoobe umgee. De maist Bsitz het s Chloster im Chleggi und im Wyland ghaa. S Chloster Rhinau isch vermuetli im Joor 778 gründet wore, doch isch s gnau Datum nöd bikannt. Ane 852 het de Apt Wolvene († 23.Dezember 877/8) s Chloster em Chaiser Ludwig em Dütsch vermacht. De het denn em Chloster d Immunität verlie und fraiji Aptwaal versproche und im au 14 Dörfer im Chleggi gschenkt und dezue d Fischrecht im Rhii vom Rhiifall abwerts bis zu de Mündig vo de Tuur. Noch sim Tood hend au vil anderi dütschi Chaiser s Chlooster bigünstigt. Wo ane 926 d Ungare in Thurgau igfale sind, hend die au s Chloster Rhiinau verwüestet und d Mönch hend nu grad sich und e paar wenigi Sache chöne rette. S Chloster het aber öberlebt und ane 995 en Rechtsstriit geg de Bischof vo Chostetz gwune. Us em Hochmittelalter isch nöd vill bikannt. So isch ane 1114 di romanischi Basilika iigwiicht wore und s het immer wider
48.1361111111117.8338888888889198Koordinate: 48° 8′ 10″ N, 7° 50′ 2″ O Mundingä (amtlich Mundingen) isch ä Stadtdeil mit Ortschaftsverwaltung vun dä Stadt Ämmädingä im glichnamige Landkreis im ditsche Bundesland Bade-Wirtteberg. Mundingä ligt nordweschdlich vun Ämmädingä. Mit knapp 2000 Iwohner isch Mundingä dä greschd igmeindet Stadtdeil vun Ämmädingä üsserhalb vun dä Kernstadt mit em greschde Bann. Im Nordoschde vun dä Mundinger Gmarkung het dä Bann üsserdämm e kleini Exklave im Wald, im Nordweschde ghere einigi Hiser vun Landeck zu Mundingä. Im Weschde vum Bann fliesst d'Elz und verlaufe d'Rhidalbahn un d'B 3. Mit Dänige zämme het Mundingä ä Bahnhof an dr Rhidalbahn. Uff dä Hechi vum Bahnhof direkt bi dä Imindung vun dä Mundinger Hauptschdross in d'B 3 isch sit ca. 2006 e neii Fuässgängerbrugg iber d'Elz uff Dänige errichtet worrä. Mundingä isch als markgräflich-badische Ort in dä Reformationszit evangelisch worre. Mundinge isch's erschde Mol 1139 urkundlich erwähnt worrä, dä Wiiabau dann 1207, also isch in Mundingä dä Wiibau schu ibber 800 Johr Tradizion. Erschdi Fundä vun menschliche Siedlungä sinn allerdings schu viil älder: 1979 het ma Tonschärbä un ä Pfeilschpitze gfundä wo ca. 4000 Johr ald gsi sin. Bi Schdrossäarbeidä isch ä Fridhof gfundä worre, wu ca. 1300 Johr ald isch (150
S'git in dr Alemannia e paar Ortschafte, wo Mundinge heisse: e Deilort vu dr Stadt Ehinge im Alb-Donä-Kreis in Bade-Württeberg, lueg Mundingen (Ehingen) e Deilort vu dr Stadt Emmendinge im glichnammige Landkreis in Bade-Württeberg, lueg Mundingen (Emmendingen)
De Jakob Stutz (* 27. November 1801 z Isike; † 14. Mai 1877 z Bettschwiil) isch en Schriftsteller, Mundart- und Volksdichter usem Zürcher Oberland gsii. Siis Vorbild isch de Johann Peter Hebel gsii. De Jakob Stutz isch am 27. November 1801 z Isike bi Hittnau im Zürcher Oberland uf d Welt cho. Mit elfi het er sini Eltere verloore und isch denn vo sinere Gotte uufzoge wore, het aber as Hirtebueb müese för de Lebesunderhalt sorge. Mit achtzeni isch er zu sinere Schwöster Barbara zoge und het as Weber und Sticker gschafft. Debi het er sini »Lieder gedichtet am Webstuhl« verfasst. Denebet het er sich no zum Leerer uusbilde loo. Ane 1827 isch er a de Blindeschuel z Züri as Leerer agstellt wore und ane 1830 Ziitzüüg vo de politische Uurue wore, wan er i sim Theaterstugg »Der Brand von Uster« gschilderet het. Doch ane 1837 het er wege homosexuelle Naigige d Stell müese verloo. Er het drufabe denn z Schwöllbronn im Appizellische underrichtet, isch aber weg sinere Vorliebi för Jüngling för drai Mönet is Gfängnis cho und usem Kantoo Appizell verwise wore. De Jakob Stutz het sich drufabe i d »Jakobszele« bi Sterneberg im Zörcher Oberland zruggzoge und dai
Hittnau oder Hittni isch e Gmäind im Züri-Oberland, vom Pfäffikersee uus wiiter im Oschte. Zu Hittnau ghööred no d Wiiler Oberhittnau, Isike, Hasel, Tüürschtele, Schöönau und Hofhalde. Us Isike bi Hittnau chunnt de Mundartdichter Jakob Stutz. Hittnau liit oberhalb vom Pfäffikersee a de Verbindigsstrass zwüschet em Glatttaal und em Töösstaal. De hööchscht Punkt vo de Gmeind isch de Stoffel mit 928 m ü. M., de tüffscht Punkt hät d Gmäind bim Tobelweier uf 604 m ü. M. Vo de Gmäindsflächi tiened 50,3 % de Landwirtschaft, uf 37,2 % wachst Wald, 4,2 % sind Vercheersflächi und 7,6 % Siedligspiet, 0,4% sind Gwässer. Der Ussländeraatäil liit bi 7,7 % (Stand 2011). 52,5 % vo den Iiwoner sind evangeelisch-refermiert, 19,7 % sind röömisch-katolisch (Stand 2011). De züritüütsch Tieläkt vo Hittnau ghöört zur Zürioberländer Mundaart. Blasonierig Vo Schwarz und Silber gständeret und e goldene Balke, wo mit eme schwarze Adler belegt isch S Piet vo Hittnau isch vo den Alemane bisidlet woorde. Ane 905 wèèrded s eerscht Mool e Räie vo Wiiler uufzelt: Hittenouva, Isencrimenswilare, Skonunouvo. Im Mittelalter hät s zu de Herrschaft Chibuurg ghört. D Burg Werdegg bi Tüürschtele isch im 12. Joorhundert poue woorde. Die isch aber im Alte Zürichrieg ane 1444