rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De Pio Scilligo (* 8. Jäner 1928 z Pumatt; † 3. Juli 2009 z Room) isch en walserisch-italienische katolische Prieschter, Psicholoog, Profässer und Inschtituutsgründer gsy. Ussert syne Büecher über psicholoogischi Theeme hät er au zwäi pumattertüütschi Wöörterbüecher gschribe – s eerscht isch au e chlyni Gramatik. De Scilligo (oder äigetli «Schilling», wie de Name früener uf Tüütsch ghäisse hät) isch as nüünts vo zwölf Chind vom Michele Scilligo und de Anna Maria née Ferrera im Pumatter Wyler Staafulwald uf d Wält choo; syni Mueterspraach isch s «Pumattertitsch» gsy. Er hät scho as Bueb wele Prieschter wëërde, und de Doorffpfarer hät en a d Salesiaaner z Turyn vermittlet. Bi dëne hät er scho s letscht Primaarschueljaar bsuecht und dänn ab 1940 s Gimi. 1945 isch er em Salesiaaner-Orde byträtte. Im Februaar 1948 isch er für der Orden uf Hongkong und Macau. Am eerschtgnännten Oort hät er vo 1950 bis 1953 Theology gstudiert und 1951 di eebig Profäss abgläit. Nach föif Semeschter Stuudium isch er uf Shillong versetzt woorde – das isch doozmaal im nordweschtindische Staat Assam gläge, isch hüt aber d Hauptstadt vom Staat Meghalaya) –, und deeten händ s en am 24. Juli 1954 zum Prieschter gweit. Nach anderthalb Jaar
Der liebe Augustin stoht fir: dr Volkssänger Marx Augustin Der liebe Augustin, Filmbiografy vum E. W. Emo, 1941 Der liebe Augustin, Romanverfilmig vum Rolf Thiele, 1960 Der liebe Augustin, Operette vum Leo Fall, 1912 Der liebe Augustin, Operette vum Johann Brandl, 1887 Der liebe Augustin, Roman vum Horst Wolfram Geißler, 1921 e Wiener Chlaichunschtbihni 1931 bis 1938 bzw. 1947/48
D Martha Schmidle (* 7. Februar 1925 z Gottene as Martha Schott, † 23. Februar 2019 ebedert) isch e dytschi Dialäktdichteri gsi. S Schotte-Martha, wie mer si hit no z Gottene nännt, het no dr Schuel e Lehr in ere Metzg gmacht un het dr Abschluss as Gwärbghilfi gmacht. Si het derno as Delifonischti gschafft bi Großvermittlige z Stuegert un z Minche. Im Chrieg het si z Halle an der Saale ne Kurs gmacht, wie mer Delifon reperiert. Anne 1949 het si ghyrote. Mit ihrem Mann het si drei Chinder kriegt. Syter anne 1952 isch d Martha Schmidle Mitglid vu dr Gottemer Naarezumft „Krutstorze“. Si het Gedicht im Gottemer Alemannisch gschrybe. Iber s Dichte sait si sälber: „S Dichte isch scho in friähschter Jugend mi Hobby gsi un i bi mit fascht 78 immer noch eweng dra. Hoffentlig noch lang.“ Anne 1997 het si ne Uuswahl vu Gedicht unter em Titel „Driibelbeerli vum Tunibärg“ vereffetligt. Driibelbeerli vum Tunibärg. Alemannische Gedichte. 1997 Wii un Stei vum Besterai Die Gottenheimer Flurnamen-Steine im Rebgewann Kirchberg, gewürzt mit Gedichten und Trinksprüchen in heimischer Mundart. Mit Fotos von Günter Schmidt. 2000 d Websyte vu dr Martha Schmidle (Memento vom 30. Augschte 2009 im Internet Archive)
Vorlage:Infobox Verband/Wartung/Mitglieder fehlt D World Cube Association (WCA) isch de wältwiiti Verein, wo Rubik's Cube-Wettbewärb usfüert und delegiert. Sie isch vom Ron van Bruchem vo Holland und em Tyson Mao vo de USA gründet worde. S Ziel vo de WCA isch dass me „Meh Wettbewerb in meh Länder, mit meh Lüüt und meh Spass under fairä Konditionä“ cha durefüehre. Im Jahr 2017 hends aagfangä, sich in en Non-Profit-Organisation z verwandle. De WCA-Vorstand (Offiziell The WCA Board of Directors, churz WCA Board) isch ds Team wo de Verein stüred und isch die höchscht Instanz. WCA-Direktore sind Offizielli vo de WCA und hend näbedbii d Rolle vomene Delegierte. De WCA-Vorstand isch für de ganz Verein WCA verantwortlich. Als Teil vo ihrer Arbet dönds Problem wo d WCA beiiflusse tönd und dönd die verschiedene Komitees drüber Benachrichtige. Ds Board luegt über alli Aafrage für Competitions und luegt öb sie fair uufbuut sind und für jedi Person uf dere Wält glichligi Chance git und denn die Wettbewerb aanimmt und aachündiget. Nach emene Wettbewerb liesed sie d Report vo de Delegierte, diskutiered über allmählichi Vorfäll und tönds denn schlussendlich uf de offizielle Websiite vo de WCA veröffentliche. De Vorstand isch au verantwortlich a de WCA
D Schwiizergoofe sind es Musikprojäkt i dr Schwiiz. D Nikol Camenzind vo Wettige het das Programm aagfange, zum modärni Chinderlieder i Schwiizer Tieläkt usezggää. Si het sech do derzue lo inschpiriere dur d Musig vo de Schlieremer Chind, und zsäme mid em Georg Schlunegger, em Produzänt vo Hit-Mill, het si Liedli komponiert und die mit ere Gruppe vo öppe 40 Chind us dr Düütschschwiiz ufgnoo und ane 2013 s erschte Mol uf ere CD useggää. Zum Teil häds änglischi Isprängsel und Syntax won ender hochtütsch wien alemanisch isch. Dr Name vo dem Chinderchoor – Schwiizergoofe – chunt vom Schwiizer Mundartwort Goofe für es «Chind» wo nöd folge tuet oder schlächt erzogen isch. D Liedersery 6 isch im Oktober 2017 id Charts vo dr Schwiizer Hitparade choo. Vom Gäld, wo bim Verchouf vo de Toonträger zsämechunt, wird öpis em Chinderhilfswärch UNICEF ggä. 1 (2013) 2 (2013) 3 (2014) Herbscht & Winter (2014) 4 (2015) Früehlig & Summer (2016) 5 (2016) Es wiehnachtet (2016) Abentüür Iischlafe (2017) 6 (2017) Offizielli Homepage Sie rocken die Kinderzimmer es baar Chind vo de Schwiizergoofe im en Artikel uf schweizer-illustrierte.ch vom 27. Juni 2013, aktualisiert am 21. Januar 2019 Thema: Beziehung & Familie im «Züri Slängikon»
D Metropooleregion Züri (oder au dr Metropolitanruum Züri) isch e grosse Siidligsruum vo dr Schwiiz. Ane 2000 hät s Bundesamt für Statistik für d Schwiiz die geografeschi Kategorii vo de Metropoolrüüm definiert. D Geograafe kenne die Ruumydeilig au i anderne Länder. Dr Metropolitanruum vo Züri isch eini vo däne Gägende. Dernäbe gits no d Metropoolregioone vo Bärn, Gämf-Losann, Basel und vom Tessiin. Dr Metropolitanruum vo Züri hät i dr wyte Umgäbig vo dr Stadt Züri nid nur d Gmeinde vom Bezirk Züri und fasch dr ganz Kanton Züri, sondern au no vil Gebiet vo de Nochberkantöön Aargau, Schaffuuse, Schwyz, Sanggale, Tuurgi und Zug. S Bundesamt tuet die rüümlechi Struktur vo dr Schwiiz noch jeder Volkszeelig nöi uusrächne. So chönne sech d Areaal, wo zu dene Metropolitanrüüm ghööre, mid der Zyt verändere. Zu somene Metropoolruum zelle im Normalfall d Chärnaglomerazioon mit der zäntrale Stadt, also im däm Fall Züri, und verschidnegi anderi Aglomerazioone, wo i dr Nööchi sind und vil wirtschaftlechi und anderi Beziehige zu der Chärnregioon hend, und allefalls no wyteri einzelne Stedt im Umland. Dr Metropolitanruum vo Züri hät noch dr Beschrybig vom Bundesamt für Statistik usser der Aglo vo Züri no zää chlyneri Aglomerazioone derzue und en Einzelstadt
De Sankt Peeter isch eini vo de drü grosse Chile i de Altstadt vo Züri. Är stoot uf de Süüdsyte vom Hoger, wo linggs oben a de Limet liit, em Lindehoof, nid wyt weg vom Fraumöischter. De hütig Sankt Peeter isch zum grosse Deil ane 1706 bout worde. Vorheer häts a dere Stell aber scho sid em früene Middelalter en Chile gha, di erschti isch ane 857 inere gschichtleche Kwelle erwäänt. D Archäolooge händ d Grundmuure von ere Chile gfunde, wo öpe im 8. oder im 9. Joorhundert do gstanden isch. Vo de spootromanische Chile usem 13. Joorhundert sind hüt no de Choor und de Durm vorhande. De Sankt Peeter isch scho im Middelalter, also vor de Reformazioon, d Chile vo de Stadtpfarrei vo Züri gsi, und au spöter isch r e wichdegi Zürcher Pfarrchile blibe. De Sankt-Peeter-Pfaarer Rudolf Gwalter isch de Schwigersoon vom Ulrich Zwingli und Antistes vo de Zürcher Chile gsi. D Uur ufem Chiledurm hät 1538 vier grossi Zifferebletter auf allne Syte übercho; si händ mee als 8 Meter Durchmässer und sind die gröschte Durmzifferebletter vo Europa. Bis is 18. Joorhundert isch das s einzig öffentlich Zyt vo Züri gsi. Im Durm sind föif Glogge, wo de
Tiernämä im Dialäkt vo Äiselä: Ägerscht f. Elster Äichhöräli n., Äiker m. Eichhörnchen Änt f. Ente Asslä f. Assel, Kellerassel (Porcellio scaber) Bäär m. Bär Bärniisli n. 1. Alpensteinhuhn (Alectoris graeca ssp. saxatilis) 2. Alpenschneehuhn (Lagopus mutus) Biibäli n. Küken Biili n. Biene Bluetschöüssli n. Bluthänfling (Linaria cannabina) Bock m. Bock, z. B. Ziegen-, Schaf-, Gemsbock Brääm f. Rinderbremse (Tabanus bovinus) Chäfer m. Käfer Chalb n. Kalb Chatz f. Katze Chatzenöügli n. Wald-Ehrenpreis (Veronica chamaedrys) Chätzli n. Kätzchen Chläiber m. Kleiber (Sitta europaea) Chrää m. Krähe, Rabe Chräbs m. Flusskrebs Chrott f. Kröte Chue f. Kuh Chüngel m., Haas m. Kaninchen Chuuz m. Kauz Egli n. Flussbarsch (Perca fluvatilis) Egochs m. Eidechse Fink m. Fink (Fringilla coelebs) Fischräigel m., Räigel m. Fischreiher (Ardea cinerea) Falter m., Fiifalterä f. Schmetterling Färli n. junges Schwein Färlisuu f. Mutterschwein Flädermuus f. Fledermaus Flou m. Floh Flöüg f. Fliege Fourällä f. Forelle Frösch m., Gwäägg m. Frosch Fuchs m. Fuchs (Canis vulpes) Füli n. Fohlen Fuultier n. Faultier Gäägler m. Bergfink (Fringilla montifringilla) Gadäröütäli n. Rotkehlchen (Erithacus rubecula) Gäiss f. Ziege Gämschi n. Gemse Giir m. Geier Giiritz m. Kiebitz Gilberich m. Goldammer Gitzi n. Geißlein Gluggerä f. Bruthenne Gropp f., Gröppel m. Groppe
Pflanzänämä im Dialäkt vo Äiselä: Äänis m., Ääniss m. - (Anis) Ääsch f., Esch f. - Fraxinus excelsior (Esche) Äbuech n. - Tamus communis (1. Gemeiner Efeu Hedera helix 2. Schmerwurz) Ahörä m. - Acer sp. (Ahorn) Äich f. - Quercus sp. (Eiche) Ankäbluem f. - Taraxacum officinale (Löwenzahn, vor allem Blüte, Blätter: Milchlig m.) Ankäblüemli n. - Crepis aurea (Gold-Pippau) Antiifi m. - (Endivie) Antorä f. - Bistorta officinalis Delarb. (Schlangen-Knöterich) Änzä f., Jänzä f., Jäntä f. - Gentiana lutea, G. punctata, G. purpurea, G. asclepiadea (Enzian, größere Arten) Änzian m. - Gentiana clusii, G. bavarica, G. germancia, G. verna u. a. (Enzian, kleinere Arten) Ärdbejri n., Ärpejri n. - (Erdbeere) Aschtränzä f., Hägstränzä f., Stränzä f. - 1. Astrantia maior (Große Sterndolde) 2. Peucedanum ostrithium (Meisterwurz) Augätrouscht m. - Euphrasia officinalis (Augentrost) Bäärätoupä m. - Aegopodium podagraria (Gemeiner Geißfuß) Bachbumbälä f., Schmirbälä f. - Caltha palustris (Sumpfdotterblume) Ballätätsch m. - 1. Plantago media (Mittlerer Wegerich) 2. Plantago maior (Großer Wegerich) Bälzäbejri n. - Prunus avium (Kirsche) Baringel m. - Prunus armeniaca (Aprikose) Bejribüüzel m., Büüzel m., Touräbuuz m. - (Hagebutte) Beijterli m. - Petroselinum crispum (Petersili) Binätsch m. - Spinacia oleracia (Spinat) Binsä f., Halbäsägraas n. - Molinaria
S Fonogrammarchyv Züri isch en Zürcher Instituzioon, wo Tondokumänt vo de Dialäkt us de Schwiiz und us gwüssne Gebiet grad änet de Landesgränze samlet, uuswärtet und publiziert. S Archyv isch scho mee weder hundert Jaar alt, und hüt ghöörts zu der Uni Züri. I de Samlig vo Tondokumänt sind Bischpiil vo allne Spraachregione vo de Schwiiz z finde. Das sind: d Tüütschschwiizer Dialäkt vom Alemannische d Patois vom Wälschland, also d Schwiizer Wariante vo de frankoprovenzalische Spraach d Mundarte vo de alpinlombardische Spraach i de Bündner Südtäler und im Tessin und di rätoromanische Spraachgruppe vom Bünderland Dezue chömed d Spraachinsle vom Walsertüütsch im Piemont (Südwalserisch). Wo a de Wändi zum 20. Jaarhundert d Phonographe, d Aperäät zum Töön ufnää und spöter wider chönen abspiile, gnueg wyt entwicklet gsi sind, hät da demit au d Spraachforschig es inträssants neus Wärchzüüg gha. Vorheer hät me bi Undersuechige vo Spraachen und Mundarte, zum Bischpiil als Material für d Wörterbüecher, d Uussage vo de Gwäärslüüt deils transkribiert und mid underschidliche Luutschrifte feschtghalte, und jetz hät me dezue ane au d Luut, also d Foneem sälber und die ganz gschwätzti Spraach für d Forschig chönne pruuche. Ass me bi der Arbet mid dene mündliche Dokumänt
Altenstadt isch de Name vo däne Gmainde: Altenstadt (Iller), en Markt im Landchrais Neu-Ulm, Bayern Altenstadt (Oberbayern), e Gmaind im Landchrais Weilheim-Schongau, Bayern Altenstadt an der Waldnaab, e Gmaind im Landchrais Neustadt a de Waldnaab, Bayern Altenstadt (Hessen), e Gmaind im Wetterauchrais, Hesse Verwaltigsgmainschafte: Verwaltungsgemeinschaft Altenstadt (Schwaben) im Landchrais Neu-Ulm, Bayern Verwaltungsgemeinschaft Altenstadt (Oberbayern) im Landchrais Weilheim-Schongau, Bayern Ortstail: z Deutschland Altenstadt (Cham), Ortsteil von Cham (Oberpfalz), Landchrais Cham, Bayern Altenstadt bei Vohenstrauß, en Ortstil vo Vohenstrauß, Landchrais Neustadt a de Waldnaab, Bayern Altenstadt (Geislingen an der Steige), en Ortstail vo Geislingen an der Steige, Landchrais Göppinge, Bade-Würtebärg Altenstadt, en früenrige Vorort vo Dieburg, e Sidlig z Hesse z Öschtriich Altenstadt (Feldkirch), en Ortstail vo Feldkirch, Voralbärg z Frankriich Altenstadt (Wissembourg), en Ortstail vo Wissembourg im Elsass Altenstadt isch de Familiename vo däne Persone: Christian Adam Altenstadt (1874–1946), en dütsche Politiker (DNVP), lueg Christian Adam Altstadt Eduard Schmidt von Altenstadt (1836–1925), en dütsche Generalmajor Hans Georg Schmidt von Altenstadt (1904–1944), en dütsche General Nika von Altenstadt (* 1965), e dütschi Schauspileri und Drebuechautori Lueg au: Altendorf Altstetten
D Sophia Ahrens (* 4. Januar 1996 z Hamburg) isch e dytsch-änglisch Model. D Ahrens isch z Hamburg uf d Wält chuu. Wu si zwai Johr alt gsii isch, sin ihri Eltere mit ere uf London gange, wu si derno ufgwachsen isch. Z London isch si uf e Waldorf-Schuel gange. Wu si sächzehni gsii isch, sin d Eltere schließli ins Markgreflerland uf Ballrächte-Dottige zoge. D Sophia Ahrens het derno am Faust-Gimnasium z Staufe Abitur gmacht. Scho mit zwelf Johr isch si z London vun ere Agänti vu Union Models uf dr Stroß entdeckt un gfrogt wore, eb si wett e Model gee. Si het zerscht d Schuel fertig gmacht, isch aber mit däre Model-Agänti in Kontakt blibe. No dr Schuel het si bi dr Londoner Model-Agäntur Hive e Verdrag unterschribe. Mit dr Prada-Spotjohr-Kampagne 2013 het si dr Durbruch as Model ghaa. Dr Modedesigner Marc Jacobs het si 2014 zum Gsicht vu sym Parfüm „Daisy“ gmacht, 2015 isch si bi dr Fashion Week z New York uf em Laufstäg gsii. Syterhär het si e Hufe Engaschmänt z Dytschland, z Frankrych, z Ängland, in dr USA un andere Länder ghaa. D Sophia Ahrens uf Instagram Ein Tag im Leben von Sophia Ahrens,
Mabä, manche sagä au Marbä, amtllich Marbach, isch sit dä Gmondreform 1974 än Ortsteil vu Villingä im Schwarzwald-Baar-Kreis. Der Ort isch s erscht Mol um 1200 erwähnt worä. Damals hätt s Kloschter St. Gallä Besitztümer in Mabä ghet. Dä Ort selber hät etwa 2.000 Iiwohner. An bsondere Sehenswürdigkeiten giits net so viel. Uffällig sind die vier Terra-Hieser, des sind Zelthiiser am öschtlichä Rand vu Mabä, wo in dä 1970er-Johr baut worä sind. Sonscht giits no dä Kirchturm vu dä evangelischä Kirch. Des soll scheinbar dä niedrigschte Kirchturm in Europa si, oder zumindescht in Ditschland. In Mabä häts bis Afang vu dä 60er-Johr no die Mabämer Mille gä. Die Mille war sit 1724 im Besitz vu dr Familie Riegger. Dä erschte Müller vu derä Sippe war dä Josefons Riegger, dä letschte dä Albert Riegger. Website vo Mabä uf villingen-schwenningen.de
Di Schwiizerischi Nazionaalfonoteek isch en Inschtituzioon, wo Toonträäger vo jeder Art tuet samle und bearbeite, wo mid de Schwiiz z tue händ. Si isch sid 2016 en Abdeilig vo dr Schwiizerische Nazionaalbiblioteek, wo dr Hauptsitz z Bärn het. Ggründet worde isch d Nazionaalfonoteek ane 1987 als Stiftig vo sächs Tregerschafte: em Kanton Tessin, dr Stadt Lugano, dr Schwiizerische Radio- und Färnseegsellschaft SRG SSR idée suisse, dr Schwiizerische Gsellschaft für d Rächt vo de Urheber vo musikalische Wärch SUISA, dr Schwiizerische Interpreetegsellschaft SIG und dr International Federation of Producers of Videograms and Phonograms, Schweiz IFPI. D Nazionalfonoteek schaffet au mid de Memoriav und de Swissperform zsäme. Ire Sitz het si z Lugano. Fonogrammarchyv Züri Offizielli Website
Des isch e meeglichst kompletti Lischte vu allene natürliche Satellite in unserem Sunnesystem. Si isch bi dr jewilige Planeete nooch dr Entfernig zum umchreiste Objekt sortiert. (18) Melpomene S/1978 (18) 1 [1] (22) Kalliope Linus [2] (45) Eugenia Petit Prince [3] (87) Sylvia S/2001 (87) 1 [4] (90) Antiope S/2001 (90) 1 [5] (107) Camilla S/2001 (107) 1 [6] (121) Hermione S/2002 (121) 1 [7] (130) Elektra S/2002 (130) 1 [8] (243) Ida Dactyl (Mond) [9] (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[10] [11] Vorlage:Toter Link/cfa-www.harvard.edu (283) Emma S/2003 (283) 1 [12] (379) Huenna S/2003 (379) 1 [13] (617) Patroclus S/2001 (617) 1 [14] (762) Pulcova S/2000 (762) 1 (1089) Tama Ohni Namme [15] (1313) Berna Ohni Namme [16] (1509) Esclangona S/2003 (1509) 1 [17] (3671) Dionysus S/1997 (3671) 1 (3749) Balam S/2002 (3749) 1 [18] (3782) Celle Ohni Namme [19] (136199) Eris Ohni Namme [20] (4674) Pauling S/2004 (4674) 1 [21] (17246) 2000 GL74 S/2004 (17246) 1 [22] (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[23] [24] Vorlage:Toter Link/cfa-www.harvard.edu 1999 TO14 (22899) S/2003 (22899) 1 [25] 1996 GT (65803) Ohni Namme [26] (69230) Hermes Ohni Namme [27] (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[28] [29] Vorlage:Toter Link/cfa-www.harvard.edu
Igajanumenechligalose isch en Antologii vo modärne Mundarttegscht us dr Tüütschschwiiz. Es isch en Uuswaal ufere CD us dene churze Tieläktarbete, wo dr Limet-Verlag z Züri ane 2007 im Buech «Igajanumenechligaluege. – Poetische Schweizerreise in Mund-Arten» useggää het. D Ursula Fölmli tuet d Tegscht lääse, und vom Balts Nill isch d Musig – Perkussioon und Muulgyge – derzue uufgnoo worde. Dr Limet-Verlag het für die zimli repräsentatyvi Reie vo Schwiizer Tegscht Bischpiil vo 28 Autoore und vo föif Mundartdichterinne us dr zwöite Helfti vom 20. und em Aafang vom 21. Joorhundert uusgwäält. I däm Samelband sind die meischte Düütschschwiizer Kantöön verträte. Alemanneschi Literatur igajanumenechligalose (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.limmatverlag.ch uf limmatverlag.ch Ursula Fölmli (Hg.): Igajanumenechligaluege – Poetische Schweizerreise in Mund-Arten. 200 Syte, Züri 2007, ISBN 978-3-85791-520-8
D Salesiaaner vom Don Bosco (SDB; offiziell Societas Sancti Francisci Salesii «Gsellschaft vom häilige Franz vo Sales») sind en Ordensgmäinschaft vo de röömisch-katolische Chile, wo vom italienische Prieschter Giovanni Bosco («Don Bosco») 1859 ggründet woorden isch. De Fokus vo irem Tue lyt i de Jugedaarbet. Näbet de Jesuite, de Benediktyner und de Franziskaaner sind d Salesiaaner vom Don Bosco äine von grööschte Manenoorde vo de katolische Chile – Ändi 2014 händ s rund 15 000 Mitglider ghaa (1964 na 22 000). De Giovanni (Johannes) Bosco (1815–1888) isch en piemonteesische Puurebuet gsy. Er isch uf Turyn, zum deet Prieschter wëërde, und hät deet gsee, wie d Chind und di Jugetlichen i dëren Induschtrystadt verwaarloost sind. Dëne hät er wele hälffe. Starchen Ydruck uf en händ d Schrifte vom Franz vo Sales (1575–1622) gmachet, wos um d Liebi vo Gott und um d Verwürklichung vom Chrischtsy i Prueff und Alltaag gaat. 1854 hät sich drum e Gruppen um de Bosco afa «Salesiaaner» säge, und 1859 isch die religiöös Biwegig ggründet woorde, wo dän 1874 de Paapscht Pius IX. as «Gsellschaft vom häilige Franz vo Sales» anerchänt hät. Tiräkt uf de Bosco, wo 1929 seelig- und 1934 häiliggsproche woorden isch, birüeffed sich hüt
Sankt Peeter und Paul isch e katoleschi Pfarrchile z Züri. Es isch di eerscht Chile, wo d Katolike z Züri sid dr Refermazioon ganz nöi hend töörfe poue. Wo im Kultuurkampf d Meerhäit vo de Zürcher Katolike chrischtkatolisch woorden isch, hend sech die Katolike i dr Stadt, wo röömisch-katolisch plibe sind, früsch müessen organisiere. I dr Noochbergmäind Ussersyl (sid 1893 en Stadtdeil vo Züri) het dr Poumäischter Rudolf Gottlieb Gull (1832–1911), wo spööter z Züri au s Landesmuseeum gmacht het, ane 1874 d Chile im nöigootische Stiil pout, wo sid dr Yweijig ane 1885 s Patrozinium Peeter und Paul het. Erscht 1895 isch dr Chileturm, wo au neugootisch isch, dranane gstellt worde. Er isch sächzg Meeter höch und im Kwartier zimli imposant gsi, bis dän, wo ganz naach näbe de Chilemuure d Weerd-Hochhüüser vo de UBS pout worde sind; hüt isch da drin e Deil vo dr Stadtverwaltig. Dr Chiledurm isch es Wärch vo de Architekte Alfred Chiodera (1850–1916) und Theophil Tschudy (1847–1911); die hend z Züri de no anderi bekannti Geböid zäichnet, öpe d Sinagooge, d Villa Patumbah und s Schauspiilhuus. Wo gly drufabe au di refermiert Chilegmäind vo Ussersyl e nöji Chile pruucht het, isch s ere wichtig
Dr Olaf Christensen Rømer (* 25. Septemberjul./5. Oktobergreg. 1644 z'Århus; † 19. September 1710 z'Kopenhagen), au Ole odèr Olaus mit Vor-, sowiè Roemer bzw. Römer mit Nochnammè, isch ä dänischè Astronom gsi. Bchannt isch èr dur diè èrstmolig Messig vu dè Leechtgschwindgkait worrè. Rømer het vu 1662 bis 1671 Astronomi bim Erasmus Bartholin z'Kopenhagen studiert un het ab 1672 bim G. D. Cassini an dè Parisèr Stèrnwartè gschafft. Mit dè Bobachtig vu dè Jupitèrmönd isch èr am Längègradprojèkt bedeiligt gsi. Er het e Mikrometèr fèr Fèrnrohr èntwicklèt un mechanischi Modèll fèr Planetèumlaif baut (Jovilabium(1677) , Saturnarium(1678), Lunarium(1680)). Anno 1681 isch èr keniglichè Astronom un Professor an dè Universität Kopenhagen worrè. 1682 het er d'Doochtèr vum Bartholin ghirotèt. Um 1700 het èr ä gnaus Mèssinstrument fèr Stèrnörtèr èntwicklèt, dè Meridianchrais. Mit ihm het èr dur d'Mèssig vu Stèrnparallaxè vum Sirius dè schlüssig Bwiis fèr s'Modèll vum Sunnèsystem vum Kopernikus èrbringè wellè. Doch des isch èrst 1837 im F. W. Bessel glungè. Um 1700 het Dänemark uf im Rømer si Vorschlag hi dè gregorianisch Kalèndèr igfüehrt. 1702 het èr s'èrst Thèrmometèr mit zwei Fixpunktè baut, wo dr Fahrenheit noch èmè Bsuèch bi ihm wittèrèntwicklèt het (Rømer-Skala). 1705 isch èr Burgèmaistèr in Kopèhagè
Peter und Paul (Hl. Petrus und hl. Paulus) isch de Name vom Fest vo de Apostel Petrus und Paulus. S Fest wird i villne christliche Konfessione am 29. Juni gfiiret. I de römisch-katholische Chile häts de Rang vom ene Hochfest. S Fest goot nöd uf de Todestag vo de Hailige zrugg – es hät mit de Öberliferig ztue, as zur Zit vo de Christeverfolgig under em römische Kaiser Valerian (253–260) a dem Tag d Reliquie vo de beede Heilige i d Sebastians-Katakombe a de Via Appia z Rom öbertrait worde seged. Di ältischt Fiir vo dem Gedächnis isch us em Johr 354 belait. Wil die baide Hailige e bsunderi Bedütig i de Chilegschicht händ, wärded si mängmol au ehrevoll as „Apostelfürst“ (latiin. princeps apostulorum, vo princeps; de Erst, Füerer, Fürst) bezaichnet. Es git es paar Chirche, wo s Patrozinium Peter und Paul händ; z. B. z Bärn, z Züri, z Hirsau usw. Z Sanggalle isch de Name vom Wildpark Peter und Paul. I de noo katholische Diözese isch a däm Fest d Spändig vom Weihesakrament, aso d Weih zum Diakon, Priester oder Bischof. Im Kanton Tessin, in es paar italienischsprochige Gmainde vom Bündnerland und in es paar Gmainde vom Kanton
f k x x Dè Notschrei isch èn Gebirgspass im Südschwarzwald zwǜschè m Dreisamdal im Ruum Fryburg im Nordè un èm obbèrè Wyysèdal im Südè. Er vobindet übber d Landesschtrõß 126 d Dalort Obberrièd im Nordè un Todtnau im Südè. D Landesschtrõß 124 zwygt am Notschrei vo dè Landesschtrõß 126 ab un füürt Richtung Nordweschté übber d Haaldè am Schauinsland gu Fryburg. D Passhöchi mit 1.120,1 m ü. NHN lyt 5 km weschtlich vom Fèldbärg uff dè Todtnauer Gemarkung. Vor èm Nordaaschtyg vo dè Landesschtrõß 126 südlich vo Obberrièd füürt è Stichschtrõß nõch Oschtè i s St. Willelmer Dal, wo zuè Obberrièd ghört; uff halber Höchi zwygt bim Steiwasè-Park d Chraisschtrõß 4996 nõch Hofsgrund un zuè dè Landesschtrõß 124 uff dè Haaldè bim Schauinsland ab. Uff dè Südsitè ligèd zwǜschè dè Passhöchi un Todtnau d Ortschaftè Muggèbrunn un Afterschteeg, zwǜschè dènnè è Stichschtrõß zum öschtlich glègènè Gmeindedeil Todtnaubärg füürè duèt. I dè Nôchi vo dè Passhöchi isch im Johr 1854 im Zug vom Strõßèuusbau èn Gaschthof ebbèfalls mit èm Nammè Notschrei entschtandè, inzwǜschè uusbaut zum Vyr-Stèrne-Waldhotel am Notschreipass. Dè Notschrei isch touristisch stark erschlossè. Er isch im Sommer Uusgangspungt für Wanderungè zum Wyydener Egg, Schauinsland und zum Fèldbärg un im