rlitschk/wikidir huggingface dataset:
En Exklave (vo franzöösisch exclavé ‚usgschlosse‘ us latiin. ex ‚us‘ un clavis ‚Schlüssel‘) isch e Deil vomene politische Gebiet, wo vom Hauptdeil vom säbe Gebiet dur es Stuck främds Land rüümlich abtrännt isch un wo mer aso usschliesslech öber främds Gebiet anechunt. Byspiil für Exklave im Staatswäse sind Estavayer-le-Lac Rüedlinge, Buechberg und Staa am Rhy (Exklave vom Kanton Schaffuuse), Büesinge am Hochrhy (Exklave vo Dytschland i de Schwyz) oder usserhalb vo der Alemannia s Kaliningrader Gebiet (Exklave, vo Russland), di Autonom Republik Nachitschewan (Exklave vo Aserbaidschan), Llivia (Exklave vo Schpanie i de franzesische Pyrenäe), Ceuta un Melilla (Exklave vo Schpanie z Marokko) oder Alaska (Exklave vo de Verainigte Staate). Bis nach em Zwöite Wältchrieg isch s süddytsch Hoochezollere eini vo über sächzg Exklave vo Preuße gsy. In überdragene Sinn redt me au bi andere geografische Fragestellig vo Exklave, zum Bispiil bi de Verbreitigsgebiet vo Dier- un Pflanzearte oder – sälte – bi dr Verbreitig vo Spraache (Spraachinsle) un Kulture. S Gegedeil von ere Exklave isch en Enklave. Us Schwyzer Sicht isch aso Büesinge en Enklave. Exklave un Enklave z Öiropa (änglisch); d PDF-Version enthält mehr Information Büesinge: dytsche Exklave i de Schwyz
Dr Heinz G. Huber (* 30. Mai 1952 z Owerkirch) isch e dytsche Lehrer, Hischtoriker un Dichter. Dr Huber isch z Nußbach, eme Stadtdail vu Owerkirch, ufgwachse un z Offeburg uf s Gimnasium gange. Noch em Abitur het er vu 1972 bis 1977 an dr Universitet Fryburg Dytsch, Gschicht un Volkskund studiert. D Megligkait fir e Promotion am Fryburger Walter-Eucken-Inschtitut het er abglähnt, wel er si lieber no syre chriegsversehrte Mueter gluegt het. Noch em Referendariat het er as Gimnasiallehrer fir Dytsch un Gschicht gschafft, aafangs am Gimnasium z Durmersheim bi Charlsrue, speter derno bis zue syre Pänsionierig anne 2015 am Hans-Furler-Gimnasium z Owerkirch. Ihm isch d Vermittlig vu gsellschaftligem Bewusstsyy un Verständnis vu dr Wält am Härz gläge, är het d Chinder fir Literatur un fir Gschicht welle begaischtere. Scho as Lehrer het er näbe syre Arbet iber Lokal- un Regionalgschicht gforscht. Näbe Biecher un Ufsätz iber hischtorischi Theme schrybt er au Gedicht un Prosa, vor allem uf Hochdytsch. Anne 1980 het er aber unter em Titel „Dittli gnue“ au ne Band mit nideralemannische Gedicht vorglait. In sym Ufsatz Neue alemannische Dichtung am Hochrhein schrybt dr Gerhard Jung iber dr Huber: „Eigentlich ist er ein „Außenseiter“, einer, der weder
S Bluetgricht z Cannstatt nennt me e Ereignis im Johr 746, wo de fränkisch Huusmeier Karlmann bi nere Heeresversammlung de alemannisch Herzog Theudebald und en Toel vum Adel verhaftet und entmachtet hot. Andere Quelle, z. B. d Annales Petaviani, berichted zum gliiche Johr, dass de Karlmann z Alemannie vil taused Mensche umbrocht ho soll. Ob sich des aber tatsächlich uf die Versammlung beziiht, wi me frieher aagnumme hot, isch heit umstritte. De Hintergrund isch de Machtverfall vu de fränkische Kenig, de Merowinger gsi. D alemannische Herzeg hond wi de Bayernherzog Odilo johrelang immer wider Ufständ aagfange gege d fränkische Huusmeier, d Karolinger, wo bloß no im Name vu de Merowinger regiert hond. D Herzeg hond die Glegeheit nutze welle zum ire oegene Macht uusboue und hond erreiche welle, dass ire Herzogsamt erblich wird. Ob s "Bluetgricht z Cannstatt" tatsächlich mit de Hinrichtung vu tousende Adlige g'endet hot oder it, jedefaals endet doo demit d Oegeständigkeit vum alemannische Stammesherzogtum. Alemannie wird vu doo ab wider stirker is Frankeriich integriert. Metzer Annale: Dert isch s Heer vu de Franke und Alemanne vereint worre. S war dert e großes Wunder, dass oe Heer s ander ergriffe und gfesslet hot ohne irgend e Kriegsgfahr.
Dr Hubert Treyer (* 1940; † 19. Augschte 2003) isch e dytsche Dialäktdichter gsii. Dr Treyer isch z Pfaffewyler ufgwachse un het au sy Läbe lang dert gläbt. Ab 1965 het er bis zue dr Ränte uf em Rothuus in dr Grundbuechabdailig as Rootsschryber gschafft. S wichtigscht Eraignis in syre Zyt as Roosschryber isch d Gmaireform vu 1975 gsii. Um die Zyt het dr Acht-Stunde-Dag sälte glängt fir d Arbet. Vylmol het dr Treyer d Akte zoobe mit haim gnuu go wyter draa schaffe. Au bi dr Gmairootssitzige, wu als am Sunntig no dr Chilche gsii sin, het dr Treyer mieße derby syy. Zue dr 1250-Johr-Fyyr anne 1967 hän dr Treyer un dr Emil Eckert d Idee ghaa, e historoschi Uustellig iber s Dorf z mache, wu derno im Rothuus uusgstellt woren isch. Us däre Sammlig isch em Änd anne 1982 e Dorfmuseum grindet wore un anne 1985 dr „Verein Dorfmuseum Pfaffenweiler e. V.“, wu si dr Treyer din engaschiert het. Dr Hubert Treyer het in syre Freizyt Gedicht uf Alemannisch gschribe. En Uuswahl dervu sin anne 1992 unter em Titel „Nitt fir unguet...“ im Sälbschtverlag vum Dorfmuseum uuschuu. Im Septämber 2004 isch e zwait Biechli „‘s isch nit alles
Bukarescht (Uf Rumänisch București [bukuˈreʃtʲ]; ) isch d Houptstadt vo Rumäänie. D Stadt Bukarescht het fascht 1,9 Millioone Ywooner, und derzue chöme i der stedtische Umgäbig vo der ganze Agglomerazioon no 2,2 Millioone. Do dermit isch Bukarescht die sächstgröschti Stadt vo de Europäische Union. Bukarescht liit i der Walachische Töifebeni und sibezg Kilometer vo de Donau wägg uf der lingge Syte vom Fluss. Dur d Stadt flüsst d Dâmbovița, en Näbefluss vo de Donau. Bukarescht isch nit enere Bezirksverwaltig vo Rumäänie understellt und bildet en eigeti regionali Einheit im Land. D Sidlig Bukarescht sell gmäss ere alte Saag vom ene Hirt gründet worde sy, wo Bucur gheisse heg. Im ene hischtorische Dokumänt chunt d Stadt ane 1459 s erschte Mol vor. Si isch sit em füüfzääte Joorhundert der Sitz vom Fürscht vo der Walachei gsi. 1545 het der Landesfürscht Mircea Ciobanul di erschti Stadtbefestigung lo boue. 1595 het der Großwesir Koca Sinan Pascha d Stadt Bukarescht für d Osmane eroberet; die hend sech aber noch churzer Zyt wider müesse us der Walachei zruggzie. Bis ane 1626 isch denn Târgoviște der Sitz vom Walachefürscht gsi; sid em Joot 1659 isch Bukarescht ändgültig der Sitz vom Landesheer blibe. Vo 1789 bis 1791
Dublin isch d Houptstadt vo Irland. D Stadt het mee als 553000 Ywooner und isch di gröschti Stadt vo Irland. Dublin liit a der Oschtküschte vo Irland am Fluss Liffey. Dublin chunt scho i der Beschrybig vo der Ärde vom Ptolemäus us em Joor 140 vor. Der Ort het dört der Name Eblana. Noch de Kelte hend sid em nünte Joorhundert au Wikinger am Liffey gwoont, imene Dorf, wo Duibhlinn gheisse het. 1170 hend d Anglonormanne das Piet eroberet. Der änglisch Chönig Johann het ane 1204 d Burg Dublin Castle lo boue. Vo 1541 bis 1800 isch Dublin s Zäntrum vom Chönigriich Irland gsi. 1801 bis 1919 isch Irland en Deil vom Chönigriich Ängland gsi. 1949 het sech Irland offiziell als Republik konstituiert, und Dublin isch sider d Houptstadt vo däm Staat. Commons: Dublin – Sammlig vo Multimediadateie Normdate: GND: 4013170-1 | LCCN: n79065753 | SUDOC/IdRef: 027912205 | SELIBR: 143218 | VIAF: 150028417
Laibach isch d Houptstadt vo Slowenie. D Stadt het fascht drühunderttuusig Ywooner und isch di gröschti Stadt im Land. I der slowenische Müthologii git s die Gschicht, der erscht Möntsch, wo am Ort vo der hütige Stadt Laibach gwoont heig, sig der Jason gsi, wo bi der Kwelle vom Fluss Ljubljanica en Trache tötet heig. D Röömer hend a dere Stell es milidärischs Kaschtell und e ziviili Sidlig mit em Name Colonia Emona gha. Im früene Middelalter isch s Piet vo Emona vo Slawe besidlet worde, und im schpoote 8. Joorhundert isch es as Riich vo de Franke cho. Usem Joor 1144 chunt die erschte Erwäänig vo Laibach in ere schriftleche Kwelle. Ane 1270 isch d Stadt em Chönigriich vo Bööme zuegfalle, 1335 em Herzogtum Krain. Vo 1809 bis 1813 isch Laibach d Houptstadt vo de Illürische Provinze gsi, wo denn zu Frankriich ghört hend. 1813 isch d Stadt wider zu Öschtriich cho, am Ändi vom Erschte Wältchrieg isch si im Chönigriich vo de Serbe, de Kroate und de Slowene gsi, 1929 im Chönigriich Jugoslawie. Wo ane 1991 d Republik Slowenia unabhängig worden isch, het Laibach der Status vo dere irere Houptstadt übercho. Commons: Laibach – Sammlig vo Multimediadateie
42.50751.52251011Koordinate: 42° 30′ N, 1° 31′ O Andorra la Vella ([ənˈdorə lə βeʎə]; katalanisch für „Alt-Andorra“; schpanisch Andorra la Vieja, franzesisch Andorre-la-Vieille) isch d Houptschtadt vo Andorra. D Stadt isch mit 22.880 (Stand 31. Dezember 2018) Iiwohner di gröscht Stadt vo Andorra. Andorra la Vella lit im Südweschte vom Staat Andorra i de eschtlyche Pyrenäe am Zämefluss vo dr bäide Gebirgsbäch Valira d’Ordino (au Valira del Nord) un Valira d’Encamp (au Valira d’Orient) zum Fluss Valira. Uf ere Höchi vo 1.013 Meter gläge isch s e beliebt Skigebiet. Commons: Andorra la Vella – Sammlig vo Multimediadateie Bevölkerung nach Parròquia - Department d'estadistíca Normdate: GND: 4355876-8 | LCCN: n88060677 | SUDOC/IdRef: 174436440 | VIAF: 140183426
Riga isch d Houptstadt vo Lettland. So het öpe 700.000 Ywooner und isch di gröschti Stadt vom Baltikum. S Stadtzäntrum liit am Fluss Düna (lettisch: Daugava) und d Vorort uf der Nordsyte chöme as Meer a. Det isch d Bucht vo Riga, wo ein Deil isch vo der Oschtsee. Am chlyne Fluss Rige (lettisch: Rīdzene), eme Näbefluss vo de Düna, isch im 12. Joorhundert e Handelsplatz entstande, wo Chouflüüt us der Oschtsee higgange sind. Ane 1201 het der Bischof Albrecht vo Buxthoeven vo Breme d Stadt Riga gründet, wo wenig spöter zu der Grubbe vo de Hansestedt ghört het. Si isch gly zur Houptstadt vom Piet Livland worde. I der Stadt isch der Sitz gsi vom Ärzbischof vo Riga. Vo 1492 a het der Dütsch Oorde d Macht gha über Livland. 1581 isch d Stadt Riga zu Pole cho, 1621 isch si vo de Schwede eroberet worde, 1656 hend se d Russe belageret, aber nit chönne erobere; erscht ane 1710 isch Riga a Russland gfalle. Noch em Erschte Wältchrieg isch Riga d Houptstadt vo der nöie, unabhängige Republik Lettland worde, wo vo 1944 bis 1990 der Sowjetunion agschlosse gsi isch und derno wider d Unabhängigcheit gunne het. Andris Kolbergs: Porträt
Dr Fritz Lichtenhahn (* 6. Mai 1932 z Arosa; † 24. Mai 2017 z Hamburg) isch e Schwyzer Theater- un Film-Schauspiler gsii. Em Lichtenhahn sy Vater (1881–1935) het dr glych Name drait un isch e Dokter un Laiter vun eme Chinder-Kuurhuus im Aroser Huus Belmont gsii un speter vum Sanatorium Prasura am glychen Ort. Dr Fritz het sy Matura an dr Kantonsschuel z Kuur abglait, het derno ne Germanischtikstudium z Züri aagfange, aber schließlig am Büünestudio Züri e Schauspiluusbildig absolviert. Erschti Theatererfahrige het er z Graz (1955–57) un z Essen (1957–60) gsammlet. Dr Hans Schalla het en anne 1957 fir fascht zeh Johr an s Schauspiilhuus Bochum gholt, wu dr Lichtenhahn e Hufe großi Rollen in modärnen un klassische Stuck gspiilt het, unter anderem dr Zettel in „Sommernachtstraum“ vum Shakespeare, dr Malvolio in „Was ihr wollt“ un dr Behringer in „Die Nashörner“ vum Eugène Ionesco. Ab 1969 isch dr Fritz Lichtenhahn am Dytsche Schauspiilhuus Hamburg engaschiert gsii un isch 1973 mit em Hans Lietzau an di Staatlige Schauspiilbihne Berlin gange. Är het unter anderem zäme mit em Claus Peymann gschafft un het unter anderem bi dr Salzburger Feschtspiil, am Wirttebärgische Staatstheater Stuegert, am Basler Theater, am Schauspiilhuus Züri un im
Wilna isch d Houptstadt vo Litaue. Si het mee als 500.000 Ywooner und isch, was d Flechi vom Stadtpiet agoot, di gröschti Stadt vom Baltikum. D Stadt liit am Fluss Vilnia, eme Näbefluss vo de Neris. Wilna isch vo 1569 a s Zäntrum gsi vom litauische Grossfürschtetuum, wo zu der Adels-Republik vo Pole-Litaue ghört het. Bi der Deilig vo Pole ane 1795 isch Litaue zu Russland cho, und erscht wo s Land noch em Erschte Wältchrieg ane 1918 wider unabhängig worden isch, het Wilna nomol d Funkzioon vo der Houptstadt übercho. Vo 1922 bis 1945 isch den Litaue wider en Deil vo Pole gsi und vo 1940 bis 1990 het Litaue de Status vonere Sowjetrepublik gha, mit Wilna als Houptstadt. Wilna isch en Chnotepunkt vo de Ysebaanlinie zwüsche Moskau und Sankt Petersburg im Oschte, Riga im Norde, Minsk im Süüde und Königsbärg im Weschte. Uf der Streki uf Warschau fahre keini Schnällzüg mee. Wilna het sid 1579 en Universitäät. S alte Zäntrum vo Wilna isch sid 1994 uf der Lischte vom Wältkulturerb vo de UNESCO. Janusz Dunin-Horkawicz: Wilna – verlorene Heimat. Erinnerungen eines polnischen Bibliothekars (1933–1945) Hannover 1998, ISBN 3-931614-94-8. Joachim Tauber, Ralph Tuchtenhagen: Vilnius. Kleine Geschichte der Stadt. Köln
Tallinn, wo früener der dütsch Name Reval gha het, isch d Houptstadt vo Eschtland. Reval isch sid em 11. Joorhundert en chlyne Hafe a der Oschtsee gsi. Ane 1219 hend d Dääne d Burg vo de Eschte bi Reval eroberet, und ane 1227 het der dütsch Ridderorde vo de Schwärtbrüeder s Piet übernoo. D Ridder hend ane 1230 d Stadt bim Hafeplatz gründet, sind aber ane 1237 em Dütsche Orde byträtte, und derno isch Reval wider an Dänemark ggange. 1346 het der Dütsch Orde d Stadt übercho. Vo 1561 bis 1710 hend d Schwede im Piet vo Reval regiert, sid 1710 d Russe. Vo 1918 bis 1940 isch Reval d Houptstadt vo der erschte unabhängige Republik vo Eschtland gsi, vo 1944 bis 1990 vo der Sowjetrepublik i däm Piet, und sid 1991 isch Eschtland wider unabhängig, mit Tallinn als sinere Houptstadt. S alte Zäntrum vo Tallinn isch sid 1997 uf der Lischte vom Wältkulturerb vo de UNESCO. Commons: Tallinn – Sammlig vo Multimediadateie
Brasília [bɾaˈziljɐ] isch d Houptschtadt vo Brasilie. Si ligt im Distrito Federal do Brasil (Bundesdistrikt), wo 2,6 Yywohner (2009) uf ere Flächi vo 5.802 Quadratkilometer het. Dr Distrito Federal bstoht us ere äinzige Gmäind (municipio), Brasília, woby Gmäind un Bundesdistrikt rächtlich identisch sind. Dr Bundesdistrikt isch aber nüd äifach äi groosses Schtadtgebiet, sonder isch – met syner rächt gringe Bevölkerigsdichti un dominierende Agrarflechi – eener mit enem chlyyne Bundesstoot verglyychbar. D Kärnschtadt (Verwaltigsregion Plano Piloto) het 205.030 Yywohner (2010) un e Flächi vo 472,12 Quadratkilometer. I dr Metropolregion Brasília, wo bis i d Bundesschtoote Goiás un Minas Gerais ine lampet, läbe öppe 3,5 Millione Mänsche (2007) uf ere Flächi vo 55.570 Quadratkilometer. S Zäntrum vo Brasília isch syt 1987 e Wältkulturerb vo dr UNESCO. Entworfe hets dr Architäkt Oscar Niemeyer. Brasília het met dene Schtedt die Partnerschafte: Frankreich Abergement-la-Ronce Abuja Niederlande Amsterdam Deutschland Berlin Kolumbien Bogotá Vereinigte Staaten Boston Argentinien Buenos Aires Australien Canberra Chaoyang Brasilien Diamantina (Minas Gerais) Doha Mexiko Guadalajara Lima Portugal Lissabon Luxor Montevideo Italien Rom Chile Santiago de Chile Vereinigte Staaten Washington, D.C. Osterreich Wien Xi’an Commons: Brasília – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Regierig vo Bundesdistrikt un Brasília Estimativas das populações residentes, em 1°
Der Jounbach isch en Fluss i de Schwiizer Kantöön Bärn und Fryburg. Der Jounbach het sini Kwelle imene höche Tääli, wo Joungrund heisst und nördlech vom Schneitgrat im Gmeindbann vo der Bärner Gmeind Saane liit. S Kwellpiet liit uf öpe 1700 Meter über Meer. Usem Näbetääli Gruebestudi und vo der Alp Ruedersbärg under der Wandflue chöme zwee Sytebech abe, und die drü Kwellbech vom Jounbach flüsse bi däm Stafel zmitzt im Wald, wo Hinderi Schwand heisst, uf der Höchi vo 1350 m.ü.M. zäme. Der Bach het do obe der hüpsch Name Jäunli. Vom Joungrund bis unden am Fideritschi bi Abländsche folgt em Jäunli noo d Gmeindgränze zwüsche der Bärglandschaft vo Saane uf der lingge Syte und em steile Port under em Bärg Hundsrügg vo der Gmeind Boltige uf der rächte Syte. Det wo de Büelsgrabe vo de Gaschtloose abe chunt, goot s Jäunli über d Kantonsgränze in Kanton Fryburg ine und chunt zerscht in Gmeinbann vo Joun. Vo beide Syte chöme vil churzi und es baar lengeri Sytebech vo de Bärghäng obenabe, vo der Underenegg und vom Jounpass, vo de Gaschtloose und vom Bäderhore, vom Münchebärg am Rote Chaschte und vom Euschelspass, und der Saddelbach usem Stillwasserwald under de Saddelschpitze,
f k x xx Der Jounpass isch en Wäg über en Bärgsaddel vom Simmetaal im Kanton Bärn is Greyerzerland vom Kanton Fryburg. Der Pass het d Höchi vo 1509 Meter über Meer. D Strooss goot us em Simmetaal vo der Ortschaft Reidebach, wo zu der Gmäind Boltige ghört, am weschtliche Bärghang über der Simme z duruff. Zwüschem Sitegrabe und em Ruersgrabe füert der Wääg am Wiiler Eschi verby, durs Spitzebüel und über d Schüpfeböde uf d Passhöchi, wo breit i de Hügel liit und chlyni Tuele mit Sumpfpiet het. Der alt Fuesswäg isch vo Wyssebach us stotzig em Wyssebachgrabe no ufe Bärg ggange. S Piet mit de Matte uf der Passhöchi ghört bis übere Hundsrüggen y und wyt änenabe im Taal vo Joun zu der Gmäind Boltige. D Kantonsgränze isch erscht zwee Kilometer wyder unde weschtlech vom Pass. Der Jounpass het Turismusagebot für de Summer und für de Winter. Uf Joun abe goot d Strooss am Bärghang vo Ritzwald no und dur en Dunnel und chunt bim Chappelebode under der Burgruiine Bellegarde is Dorf Joun abe. Do rede d Lüt en alemannische Dialäkt, s Jounertüütsch. Vo do a isch d Strooss lang näbem Jounbach, goot bim Wiiler Im Fang über
S Simmetal isch es längs Bärgtaal im Bärner Oberland i dr Schwiiz. S Taal foot im Süüde i der Lengg, bi dr Gränze zu der Gmeind Crans-Montana im Wallis, aa und goot bis uf Wimmis oben a Spiez. Im Simmetaal sind d Gmäinde Lengg, Sankt Stefan, Zwüüsimme, Boltige, Oberwil, Därschtette, Erlebach, Diemtige und Wimmis. Dur s Taaal flüsst d Simme, wo bi Wimmis id Chander mündet. Dr Name Simmetaal chunt vom latynische septem valles, was uf Dütsch siibe Tääler heisst. Die Talbezeichnig isch scho im Joor 1175 inere Schriftkwelle dokumäntiert. Spöter het me no lang Siebnethal und Siebent(h)al gschribe. Im benoochbarte Fryburger Patois het s Tal de Name le Chebetô, ussproche [ləʃəbəˈto](info). Für d Tuurischte sind Bärge und Tääler vom Simmetaal uf vil Aarte guet. Für Wanderige im Summer, Schituure und Schiiabfahrte im Winter sind d Höchine vom Jaunpass und s Haanemoos zwüsche der Lengg und Adelboden bekannt, und es het Seilbaane uf d Bärge, so vo Erlebach ufs Stockhorn, vo Zwüüsimme ufe Rinderbärg, vo Saanemööser und Schönried uf d Bärge beidsyts vom Taal, vo Lengg ufs Haanemoos und ufe Bätelbärg, vo Gstaad us uf d Widmanett und uf d Wischpille und de Wassergraat und vo Gsteig zum Sanetschpass ufe.
Dr Walter Olschowka (* 2. Februar 1931 z Zäll; † 14. Februar 2012 z Huuse) isch e dytsche Lehrer un alemannische Dialäktautor gsii. Dr Olschwoka het no dr Schuel z Meersburg studiert un derno langi Johr z Haltingen un z Maulburg unterrichtet. Schließlig isch er uf Huuse chuu un isch dert ab 1968 bis zue syre Pänsionierig 1987 Schuellaiter vu dr Grund- un Hauptschuel wore. Syt 1953 isch er Mitglid vu dr SPD gsii. Är fir sy Bartei au vu 1970 bis 1978 im Gmairot vu Huuse ghockt. Är het im Chilchechoor un im Singchrais gsunge. Är isch Mitgrinder vum Ortsverain vum Schwarzwaldverain gsii, het er si in dr Gewerkschaft für Erziehung und Wissenschaft engaschiert un isch Vorsitzer vu dr AWO gsii. Derzue isch er Mitglid in dr maischte Huusemer Verain gsii, unter anderem au in dr Fasnetszumft. Mit syre Frau Herta, wun er 1956 ghyrote het, het er vier Chinder ghaa. In dr Ferie isch er gärn graist, isch z Oschtasie gsii, z Mittel- un Sidamerika, in dr Karibik, dr USA un z Afrika. Dr Olschwoka het si seli derfir engaschiert, ass dr alemannisch Dialäkt läbig blybt. Är isch en aktiv Mitglid in dr Muettersproch-Gsellschaft gsii un isch unter
Mnozil Brass Mnozil Brass [nɔtsɪl bras] isch è öschterrychischs Blèchblôserensemble. S Repertoire vom Blôserseptètt umfasst tǜpischi Blõsmusig, Schlager, Jazz un Popmusig bis hy zuè Oper un Operettè. Iri Uffdritt wörrèd durch komödiantischi Iilagè sowiè durch Gesangsschtüggle im Styl von ém Musig-Kabarètt berycherèt. D Musiger hèn sich als Studentè a dè Musiguniversidät Wyn bim Musikantèschtammtisch im „Mnozil“, èm ehemòligè Wǜrtshuus im 1. Wyner Bezirk, kennè gleert. Anno 1992 hèt sich uss dè losè Musigantèstammtisch-Spillerei sèlli Formation gründèt. Sit 2001 schafft s Blôserseptett mit èm freischaffendè Regisseur Bernd Jeschek zämmè, mit dèmm d Musiger d Brogramm „Smoke“, „Ragazzi“ un „Seven“ entwicklèt hèn. „S Trojanische Boot“ isch diè èrscht Theaterarbèt vom Ensemble un isch ebbèfalls è Gmeinschaftsbroduktion vo dè Gruppè un èm Bernd Jeschek. D Urufführung vom Wärch isch vo dè RuhrTriennale in Uffdraag gää worrè un hèt im Raamè vo dè RuhrTriennale 2005 als „èrschti Operèttè vom 21. Johrhundert“ statt gfundè. Musigalisch füürt s Trojanische Boot in zwei Akt im Laufschritt durch d Musiggschichte un durch diè voschidnè Musigschtyl. Anno 2006 hèt d Mnozil Brass d Musig zum öschterrychischè Kinofilm „Freundschaft“ gschaffè, wo uff èm Theaterschtugg „Freundschaft“ vom Rupert Henning un Florian Scheuba basyrt (uuszeichnèt mit èm Öschterrychischè Chlykunschtpriis un èm Neschtroy-Theaterpriis).
LaBrassBanda LaBrassBanda isch è Blõsmusig-Formation, wo us Übbersee am Chymsee stammè duèt, un vom Leadsänger un Drumbeeter Stefan Dettl gleitet wörd. Dè Bandnammè isch è Portemanteau vom italiènischè la banda un èm änglischè brass band, wa uff Dütsch Blõsmusigkapellè bzw. Blèch-Blõsmusigkapellè bedütet. D Musig zellt zum Genre vo dè Neuè Volksmusig. Si sèlber daufèd iri Musig ironisch au als Bayrischi Gypsy Brass, Funk Brass odder Alpè Jazz Techno. Stefan Dettl isch bi nèm Uffenthalt z New York devò faszinyrt gsi, wiè Gruppè wiè d Youngblood Brass Band traditionèlli Blõsmusig mit Hip-Hop-, Funk- un Jazzyflüss vobindèt. Dè Musigschtudent hét am Richard-Strauss-Konservatorium mit èm Andreas Hofmeir (Tuba), Oliver Wrage (Bass), Manuel Winbeck (Bosuunè) un Manuel da Coll (Schlagzüüg) vyr Glychgsinnti gfundè un 2007 mit dènnè LaBrassBanda gründèt. Größeri Bekanntheit hèt d Band durch iri Tour chriègt, wo vo irer Heimèt zum Èndschpyl vo dè Fuèßball-Europameischterschaft z Wien gmacht hèt. Sèlli hèn si mit Moped un èm Traktor mit Aahänger gmacht, uff dèm si Blatzkonzèrt gschpillt hèn. 2009 isch d Band uff Yladung vom Goethe-Inschtitut bim Dütschè Kulturfeschtival sibSTANCIJA 09 z Nowosibirsk un Akademgorodok uffdrèttè. Witteri Konzärt hèt s z Omsk, Krasnojarsk un Moskau gää. Im glychè Johr isch LaBrassBanda bim Harare International
Claro chan Folgendes bedüte: Claro TI, es Dorf und en ehmolegi Gmaind im Bezirk Bellinzona, Kanton Tessin, Schwiz claro fair trade oder churz «Claro», es Schwizer Undernäme im Beriich Faire Handel Claro, en Markename für Mobilfunknetz vo América Móvil in mehrere Schtaate vo Latiinamerika
Dr Alfred Kleinknecht (* 10. Sebdember 1911 z Moogschded, † 13. Auguscht 1944 en St. Sauveur de Carrouges em Departement Orne en Frankreich) ischt a deitscher Moler ond Zoichner gwäa, wo en seim kurza Leaba etliche Landschaftsbilder, Dorfoosichda, Bloama-Still-Leaba, Porträäs ond Aktzoichnonga gschaffa hot. Dr Alfred Kleinknecht kommt ama Sonndich em Johr 1911em wirdabergischa Dorf Moogschded uff d Welt. Sei Vadder isch dr Mechaniker Gottlob Kleinknecht ond sei Mueder d Katharine geborene Ruthardt. Scho während seira Schuelzeit nemmt der Bua Ondrricht em Zoichna beim Moogschdeder Holzbildhauer Österle. Noch-em Schuelabschluss macht’r a Lehr zom Lithografa bei dr Stuegerter Druckerei ond Vrlagsostalt Chr. Belser AG ond bsuecht obneds noh Kurs an dr Kunschtgewerbeschuel ond an dr Staatlicha Kunschtakademii. Dui viirjähriga Lehrzeit schliaßt’r ab mit dr Not sehr gut. Trotzdem koo-nen sein Ausbildongsbetriib bloß a kurza Zeitlang als Lithografa-Ghilf bhalda. De nägscht Oostellong kriagt der jonge Moo bei de Grafische Kunscht-Oostalda Adolf Müller z Gebbenga. Aber au deet dauret’s et lang, ond dr Kleinknecht ischt wiider arbeitslos. Er legt sich aber et uff de faul Haut, sondern setzt em Wendersemeschder z Stuegert sei Studiom an dr Staatlicha Kunschtakademii fort. Em Sommer 1931 wandret’r an d Nordsee, em Sommer druff en da Schwarzwald ond