rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Di United Nations Multilingual Terminology Database (uf alemannisch Mehrsprachigi Datebank vo der offizielle UNO-Terminologie) ischen Online-Übersetzer wo die offizielli Terminologi vo de Vereinte Nazione automatisch i di 6 offizielle Sprache vor UNO (Arabisch, Chinesisch, Änglisch, Französisch, Russisch und Schpanisch) übersetzt. D'Datebank het meh als 70,000 Wörter und wird täglech aktualisiert. Si isch ins Internet gstellt worde, um de Lüt, wo e kei Zuegang zum Intranet vom UNO-Sekretariat hän, d'Arbet vo dr UNO eifacher verständlich mache z'kenne. D'Datebank wird verwautet dure Instituzion wo Terminology and Reference Section, Documentation Division, DGACM heisst. Dr Hauptsitz vo dr DGACM isch z'New York. United Nations Multilingual Terminology Database
Die afro-asiatische Schbrooche si ä Schbroochfamilie, wo öbbe 375 Schbrooche derzue ghöre. Si wärde gschwätzt vo meh as 300 Millione Mensche in Nordafrika, Oschdafrika, Weschdafrika, Zentralsfrika und Südweschdasie. Früehner het män ä semitisch-hamitischi Schbrooche gsait. Die afro-asiatische Schbrooche wärde in die Underfamilie iideilt: D Berberschbrooche, wo in Nordweschdafrika vo öbbe 15-30 Millione Mensche gschwätzt wärde S Tamaschek vo de Tuareg in dr Sahara zwüsche Lybie, Algerie, Niger, Mali und Burkina Faso. Si hai es eiges Alphabet mit 24 Buechschdabe wo vo dr altlibysche Schrift abschdammt. Es wird vo rächts nach linggs gschriibe. S Zanaga in Mauretanie und Senegal. S Sanhadscha wo s Atlasberberische (Tamazight n Atlas) und s Soussberberische (au Schilchisch, Taschilchit odr Schluch) in Marokko und s Kabylische in Algerie drzue zällt wärde. S Zenata wo s Rifische in Marokko, verschidnigi Wüschde- und Oasedialäkt in Marokko und Algerie, s Chawia in Oschdalgerie, s Schenwa in Algerie, verschiidnigi Dialäkt in Tunesie und mangisch d Mundart vo Zwara in Weschtlybie drzue zällt wärde. S Oschtberberische wo d Dialäkt vo Siwa, Sokna, Nafusa, Awjila, Ghadamès drzue zällt wärde. D Schbrooch vo de Guantsche uf de kanarische Insle, wo im 17. Johrhundert uusgschdorben isch. S Libysche (au Numidisch odr Altlibysch) wo uusgschdorben und
Dr Karl Pümpin (* 2. April 1907 z Gälterchinde im Baselbiet; † 9. April 1975 ebefalls z Gälterchinde) isch e Schwyzer Buur gsi, wo no gmolt het. Dorum hei si ym au „Der malende Bauer“ gseit. Dr Karl Pümpin isch uf em Buurehof vom Vatter ufgwachse. Är isch in d Primarschuel z Gälterchinde, d Bezirksschuel z Böckte und die landwirtschaftlichi Schuel z Lieschtel gange. Drufabe isch är ins Wälsche greist, zum ene Schryner, um sis Französisch z vertiefe. S mit Holz schaffe het em so gfalle, dass är schpöter uf sym Buurehof e chlyni Schrynerwärchstatt, mit Maschine zum s Holz z bearbeite, yboue het; so het är chönne sälber Bilderräme härschtelle. Är het d Gawallery-Regrutteschuel im Schache z Aarau gmacht und isch im zweute Wältchrieg an dr Grenze im Bärner-Jura schtazioniert gsi. 1933 het är d Buuredochter Rosa Marti vom Himmelsgrund z Häfelfinge ghürotet. Vier Chinder hei si zäme gha: S Annerös, s Margrit, dr Karl und s Lotti. En Änkel vo ihm, dr Fredy Schär (Soon vom Annarös), tritt als Kabarettischt uff. Dr Pümpi Kari het gärn de Moler us dr Umgäbig bim Mole zuegluegt und mit ene diskutiert. Är het verschideni Fachbüecher gchauft und schtudiert. Am beschte hei
Dr Israelisch antisemitischi Karikature-Wettbewärb (hebr. תחרות קריקטורות אנטישמיות ישראלית) isch vo zwei israelische Künschtler als Antwort ufe Holocaust-Karikature-Wettbewärb vo der iranische Zitig Hamshahri veraschtaltet worde, wo sinersits en Antwort uf dänischi Mohammed-Karikature gsi isch. Dr Karikaturischt Amitai Sandy hed dr Wettbewärb uf dr Website vo sim Grafikbüro z'Tel Aviv am 14. Februar 2006 aakündigt: „We'll show the world we can do the best, sharpest, most offensive Jew hating cartoons ever published! No Iranian will beat us on our home turf!“ („Mir wärde dr Wält zeige, dass mir di beschde, giftigschte, niderträchdigschde judefeindleche Karikature, wod Wäut je gseh het, zeichne chönne! Ke Iraner wird üs i däm Heimschbiu chönne schloo!“) D'Zitig Jerusalem Post hed brichdet, dr Sandy hegi welle uf humorvolli Wiis Bigotterie usefordere. Noch dr Zitig Haaretz isch dr Sandy innert drü Täg nach Aakündigung vom Wettbewärb vo meh aus drissig Tageszitige, zwo Färnsekanäl und emne US-amerikanischä Radioprogramm, wo über 450 lokali Schdazione hed, interviut worde. Am 6. Apriu isch dr Gwünner vom Wettbewärb uf dr Website vom Wettbewärb bekanntgmacht worde: Fiddler on the Roof vom Aron Katz us Los Angeles, Kalifornie. D'Karikatur hed di bekannti Figur vom Fidler ufem Dach vom Musical Anatevka dargschdeut, winer uf dr Brooklyn Bridge
Ds Gsicht vom Mohammed(of dänisch: „Muhammeds ansigt“) esche Serii vo zwöuf Karikaturen, wo dr islamischi Profet o Religionsschdifder Mohammed zum Tema hei. Si si am 30. Septämber 2005 ir dänische Tageszitig Jyllands-Posten u em 17. Oktober ir ägyptische Zitig Al Fager veröffentlecht worde. D' Exischdänz fomne Biuderverbot vom Gsicht vom Mohammed esch em Islam umschdritte u werd ungerschidlech schdräng uusglegt. Trotzdäm schdöut d'Abbiudig fom Mohammed us dr Secht fo fiune Moslems e Herabwördigong vo erem Profet dar. Of dä Zeichnine hed me dr Mohammed unger angerem medemne Turban in Form vore Bombe mit brönnendr Schnuur gseh. Unger de zwöuf Karikature hets auerdengs o einigi wo dr Mohammed ned explizit dargschdöut esch. E Karikaturischd hed e Schüeler namens Mohammed zeichnet, wo vorer Schueudafele schdaat, of däre of Persisch schdaat: „Die Redaktion von Jyllands-Posten ist eine Bande reaktionärer Provokateure“ (of alemannisch: D'Redakzioon vo Jyllands-Posten esche Bandi vo reakzionäre Provokatöre). Aus Antwort of di Karikature hets em Iran e antiweschdlächä o gäg Israeu grechdete Karikature-Wettbewärb gäh. Karikaturenüberä Holocaust aus Gägäaagreff, Telepolis 7. Februar 2006. Holocaust-Karikature-Wettbewerb Israelischer antisemitischer Karikature-Wettbewerb Di zwöuf Karikature Andreas C. Knigge: Satanischi Zeichnige (Aaschbelig a di Satanische Värse fom Salman Rushdie) – odr: Kampf vo de Karikature (Aaschbelig ad These
Die altägyptischi Religion het zue de polytheischdische Religione ghört. Si isch die urschbrüngligi Religion vo de Ägypter, wo se währed de Johrduusig us dr Verehrig vo Dier und Bäum zun erä Burereligion mit kosmische Gottheite entwicklet und mit Opfergabe materiell underschdützt hai. Wie die meischde polytheischdische Religione isch si nid missionarisch gsi und het au mit Liichtikeit Götter vo andere Völker in ihr Pantheon ufgnoh. Mid dr Eroberig vo Ägypte dur dr Alexander dr Grooss het ä Brozäss agfange, wo ägyptischi Kült dr griechisch-römische Wält bekannt gmacht hai. Dr Isiskult zum Bischbil isch im römische Kaiserrich wiitverbreitet gsi. Aber wenn sich die altägyptischi Religion zerscht au uusbreitet het, isch si schliesslig doch undergange und vom Chrischdedum abglöst worde. Die alte Ägypter hai in erä Wält gläbt wo vo Chreft beherrscht worden isch, wo si nid hai chönne kontrolliere. Si hai dene Chreft Näme, Charakterzüg und es Usgseh ge, für zum se besser z verschdoh und denn mit magischem Wüsse si au chönne beiiflusse. Dä Erschiinigsforme wo si de Götter ge hai, hai si ba gsait, und es si im allgemeine Dier oder Mensche gsi, under ihne Muni, wo si bewunderet hai wäge ihrer Züügigschraft und ihrer Schterki Falke, wo wi
Dr Herodot vo Halikarnassos (altgriech. Ἡρόδοτος Ἁλικαρνᾱσσεύς, Hēródotos Halikarnāsseús) isch ä altgriechische Gschichtsschriiber, Geograf und Ethnolog gsi. Dr Herodot isch öbbe um 490 vor dr Ziitwändi z Halikarnassos in Karie, wo in Chliiasie gsi isch, uf d Wält cho. Er het deilgnoh am än Ufschdand gege dr Tyrann Lygdamis, wo nid glungen isch und isch druf nach Samos gflüchtet. Won er het döfe heimgoh, het er mitghulfe dr Lygdamis z schdürze. Er het Reise dur s südweschdlige Asie und Nordafrika gmacht, het um 447 z Athen gläbt, won er mit em Perikles und em Sophokles Fründ gsi isch und isch im Jhr 444 nach Thurii in Italie gange won er öbbe um 425 begrabe worden isch. In dr Antike scho het men em uf dr einte Siite dr Titel vom "Vatter vo dr Gschichtsschriibig" gä, und uf dr andere het menen bezichdiget Gschichte z verzelle und Liege z verbreite. Hützudag git s Glehrti wo dänke, ass er mögligerwiis überhaupt keini Reise gmacht het und siine Büecher as Schdubeglehrte noch Bricht vo andere gschriibe het. Alles was vo siine Büecher übrigbliiben isch, isch siis Wärk vo nün Bänd über d Gschicht, Kultur und Geografii vo dr bekannte antike Wält. Es beschriibt
Dr Strabon (altgriech. Στράβων; Strábōn), 64/63 v. Chr. - 24 nn. Chr., isch ä griechische Gschichtschriiber, Geograf und Philosoph gsi. Dr Strabon isch öbbe 64 v. Chr. z Amaseia in Pontus uf d Wält cho, und wo denn ä Deil vom römische Riich gsi isch. Er het z erscht z Nysa und den z Rom Geografie und Philosophi schdudiert. Öbbe im Johr 25 v. Chr. het er Reise noch Ägypte und Kusch (im hütige Sudan) gmacht. S meischde vo siiner Gschicht isch verlore gange, aber siini siebzäh Büecher vo dr Geographika, won er d Geografie vo de antike Länder beschriibt, hai zum gröschde Deil überläbt. dtv-Lexikon, Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1970, Band 18, S.7
S Chloschter Chappel oder d Abtei Chappel isch än ehemaligi Abtei vo dä Zisterzienser, wo im Jahr 1185 vo dä Freiherrä vo Eschebach z Chappel am Albis gründät wordän isch. D Mönch, wo sich im Chloschtär nidärglaa händ, sind hauptsächlich vom Chloschter Alteryf im Kanton Friburg choo. D Chilä in ihrär hüttigä Form isch im Jahr 1300 nach Chrischti Geburt fertigbouä wordä. Dä Turm, wo hüt viäreggig ischt, ischt erscht im Jahr 1641 boue wordä, nachdem sin Vorgängär vom Blitz troffä und abäprännt isch. D Oscht-Wescht-Uusrichtig vo dä Chilä simbolisiärt d Widärkunft Chrischti. A Chrischtus erinnärät au dä chrüzförmig Grundriss. Di wertvollschtä Kunschtwerk vo däm früägootischä Bou sind sächs alti Fäischtär a dä nördlichä Siitäfassadä, s Chorgschtüäl und dä schtäinig Pontifexsitz. Ab ihrär Gründig im Jahr 1185 ischt d Abtei äs habsburgischäs Protektorat gsii. Si hät sich nach und nach diä Güätär aagäignät, wo s hüttig Säuliamt, wiä mer em Bezirk Affoltärä au säit, bildät und um si umä isch s Dorf Chappel am Albis entschtandä. Im Jahr 1415 hät sich d Abtei a dä Landhohäit und äm Schutz vo Züri undärschtellt. Aafangs vom 16. Jahrhundärt isch dä schpötär Nachfolgär vom Huldrych Zwingli, dä Heinrich Bullinger, als Leerär uf Chappel
Habsburg isch de Name vo däne geografische Objekt i de Schwiz: Habsburg, e Burg im Aargau, wo de Stammsitz vo de Habsburger gsi isch Habsburg AG, e Gmaind im Kantoo Aargau De Name chunnt au vor im Name: vo de Groofe vo Habsburg-Laufeburg Habsburgermonarchii Habsburger Urbar Wichtigi Habsburger Agnes vo Habsburg, e Herzogin vo Schweidnitz-Jauer Elisabeth vo Habsburg, d Tochter vom Albrecht II. Guta vo Habsburg, e böhmischi Königin Otto vo Habsburg, en tütsch-österriichische Politiker und Autor Gabriela vo Habsburg, e moderni Bildhaueri
Dr Mohammed (arabisch Muhammad محمد [muˈħamːad] ), öbbe 570-632 noch dr Ziitwändi, isch dr Stifter vom Islam gsi. Es git braktisch keini hischdorische Quelle über s Läbe vom Mohammed us sinere äigene Zit. S maischd was mä weiss, schdammt us schböötere Schrifte. Dr Mohammed isch öbbe im Johr 570 z Mekka in Arabie uf d Wält cho–noch dr sunnitische Dradition am 25. April 571, noch dr schiitische fümf Dääg schböter. Er het zum Schdamm vo de Kuraisch ghört, wo groosses Aasehe gnosse het. Si Vadder isch no vor sinere Geburt gschdorbe und si Muetter, won er säggsi gsii isch. Er isch denn vo siner Groossfamilie ufzoge worde. Im Alter vo öbbe 25 het er d Witwe Chadidscha (öbbe 555-619) ghürotet, wo zum gliiche Schdamm ghört het und sehr vermögend gsi isch, und het as Kaufma z Mekka in guete Verhältnis gläbt. Uf siine Handelsreise isch er vil in Kontakt mit Jude, Chrischde und Ahänger vo andere Religione cho und het sich mit Broblem vo dr Sünd und em göttlige Gricht und andere Froge afo beschäftige. Im Johr 606 isch si jüngschti Dochder, d Fatima, uf d Wält cho. Vo öbbe 610 aa het er gwüsst, ass är ä Prophet siig
Dr Mose(s) (hebräisch ‏מֹשֶׁה‎ Mošeh; altgriech. Μωυσῆς, Μωσῆς, Mō(y)sēs; arabisch مُوسَى‎ Mūsā) isch die zentrali Figur in de fümf Büecher Moses. Er isch noch dr hebräische Dradition dr Stifter vo dr jüdische Religion gsi. Es git keini hischdorische Quelle, wo d Gschicht vom Moses wie mä si uus em Tanach kennt, wurd schdütze. Noch dr Gschicht im 2. Buech Moses (Exodus) isch dr Moses z Ägypte uf d Wält cho. Er isch Israelit gsi und het zum Schdamm vo de de Levite ghört. As Buschi isch er vo siiner Mueter usgsetzt worde, wil si Angschd vor emä Gsetz vom Pharao gha het nochdam alli israelitische Buebe sötte umbrocht wärde. D Dochter vom Pharao het en gfunde und ufzoge wie än Ägypter. Won er aber ä Ägypter, won ä Israelit gschlage het, umbrocht het isch er ins Land Midian gflüchtet, won er d Zippora ghürotet und ä Bueb, dr Gerschom, übercho het. Er isch noch Ägypte zruggzoge und het vom Pharao verlangt, ass er d Israelite sött lo uusreise. Dä het d Uusreis aber erscht erlaubt nochdäm zäh Blooge über d Ägypter cho si. Denn, wo d Israelite scho underwägs gsi si, het er si doch no verfolgt; isch aber im
Dr Bab, mit em bürgerlige Name Said Alí Mohammed (Persisch: سيد علی ‌محمد) , isch dr Schdifter vom Babismus, und noch dr Dradition vo de Ahänger vom Bahaiglaube ä Vorläufer vo ihrer Religion. Dr Said Ali Mohammed isch am 20. Oktober 1819 z Schiraz in Persie, uf d Wält cho. Si Vadder, wo Händler gsi isch, isch früeh gschdorbe und er isch vom enä Unggle ufzoge worde. Er isch sälber Händler worde und het z Buschehr in Persie gläbt. Won er 25 gsi isch, het er gsait, ass är dr Mahdi sig, wo bi de Schiite dr Erlöser isch, wo am Ändi vo dr Wält chunnt. Vo denn a her sich Bab gnennt, was uf Arabisch Door bedütet. In Brief und Büecher het het si Lehr dargschdellt, won ä neui Scharia, s religiöse Gsetz, sött si. Er het duusigi vo Ahänger gfunde, isch aber vo de persische Schiite bekämpft worde. Dr persisch Schdaat het siini Ahänger zu Duusige umbrocht. Dr Bab sälber isch am 9. Juli 1850 z Tabris dur Erschiesse hiigrichtet worde. Ein vo siine Jünger, dr Baha-ulla, het gsait, ass är dr letscht Brophet siig wo vo Gott hätt sötte gschickt wärde. Er het d Religion vo de
D Habsburg isch e Burg im Kanton Aargau. Si isch d Stammburg vom Gschlächt vo de Habsburger, und si lyt uf em Wülpelsbärg näb em Dorf Habsburg. Dr Name vo dr Burg wird als Habichts-Burg erklärt. D Ursprüng vo dr Burgalaag liget im 11. Johrhundert. D Burg isch denn immer wider usbout worde un het im 13. Johrhundert ihri gröschti Usdehnig gha. Vom öschtlichi Teil vo de Burg sin hüt numme no Ruine do, de weschtlich Teil isch so erhalte blibe, wi er im Johr 1866 usgseh het. D Burg stoot, als Bauwerk mit nationaler Bedütig, unter eidgnössischem Schutz un ghört sit em Johr 2009 zum Museum Aargau. D Habsburg ligt öppe 35 Meter höcher als s Dorf Habsbrg u öppe 3 Kilometer südweschtlich vom Bezirkshauptort Brugg. Di ursprünglichi Burg isch e chli meh wi 100 Meter lang gsi un isch uf em Gipfelgrat vom Wülpelsbärg bauet worde, wo zum Faltejura ghört. Uf de Nordweschtsite gohts Gländ steil bis zum Taal vo de Aare abbe. Commons: Habsburg – Sammlig vo Multimediadateie Dominik Sauerländer: Habsburg. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Schloss Habsburg – Stammsitz vonnere Dynastii uf brugg-online.ch Restaurant Schloss Habsburg Museum Aargau Ytrag im Denkmalschutzinventar vom Kanton Aargau K.
Dr Isaac Newton (* 25. Dezember 1642jul./4. Januargreg. 1643 z Woolsthorpe; † 20. Märzjul./31. Märzgreg. 1727 z Kensington) isch än änglische Mathematiker und Physiker gsi, wo mit siinere Philosophiae naturalis principia mathematica d Physik revolutioniert het und ihr ä Rahme ge het wo erscht dreihundert Johr schböter vom Albert Einstein am Afang vom 20. Johrhundert mit siinere Relativitätstheorie gschbrängt worden isch. Er het d Differentialrechnig entwicklet und drmit dr Physik s mathematische Wärkzüg gä wo s bruucht het für zum dynamischi physikalischi Vorgäng z beschriibe. In erä Umfroog wo d Royal Society 2005 gmacht het, isch uusecho, ass dr Newton dr iiflussriichschti Naturwüsseschaftler siig, wo je gläbt het. Dr Isaac Newton isch am 4. Januar 1643 (am 25. Dezember 1642 noch em Julianische Kaländer, wo denn no z Ängland bruucht worden isch) z Woolsthorpe bi Grantham in Lincolnshire uf d Wält cho. In 1661 het er am Trinity College z Cambridge afo schdudiere, wo mä immer no d Physik noch em Aristoteles underrichtet het, aber er het sich meh für d Ideä vom Descartes, Galileo Galilei, Nikolaus Kopernikus und Johannes Kepler interessiert. Vo 1669 bis bis 1701 isch er Brofässer für Mathematik z Cambridge gsi, au wenn er nit än
Dr Nicolaus Copernicus 1473-1543, isch ä katholischer Domherr ond Glehrter gwä, wo nebaher als Aschdronom gforscht hot ond's moderne heliozentrische Sunnesyschdem begründet hot. Dr Nikolas Koppernigk isch am 19. Februar 1473 z Thorn en Preissa uf d Wält cho. 1491 het er and dr Universidät vo Krakau mit humanischdischi, mathematischi und wahrscheints au aschdronomische Schdudie agfange. Vo 1496 het er z Bologna wältligs und geischdligs Rächt schdudiert. 1497 het er die niidere Brieschderweihe übercho und isch ins ermländische Domkapitel z Fraueburg ufgnoh worde dank em Iifluss vo siim Unggle, em Bischof Lukas Watzelrode. Er het denn z Bologna underem Aschdronomiibrofässer Dominico Maria Novarra Aschdronomii gschdudiert, isch für ä churzi Ziit z Rom gsi und 1501 nach Ermland hei gange. Denn her er z Padua und z Ferrara gschdudiert und dört zum Doker vom Chillerächt promoviert und denn Medizin schdudiert, zwecks daß er seine Kollega versorga ko. Vo 1506 het er in Ermland as Beroter vo siim Unggle, em Bischof vo Ermland, z Heilsberg gläbt und het siini Theori vom heliozentrische Sunnesyschdem afo entwickle. 1512 isch er uf Fraueburg zrugg, vo 1516 het er s Land vom Domschdift verwaltet und isch 1523 dr Generaladminischdrator vo dr Diözese worde. Er isch am
Pharao isch dr Titel wo mä hützudag de altägyptische König git. Er schdammt vom altägyptische Per-aa (MdC Dransliterierig: pr-aA), wo grosses Huus, in däm Fall Balascht, bedütet. Dr Begriff isch über s Latinische und Griechische vom Hebräische par'oh (פרעה) in die moderne europäische Schbrooche cho. Er wird im Tanach as Bezeichnig vom ägyptische Herrscher bruucht. D Ägypter sälber hai dr Begriff erscht vom Neue Riich a, und denn nur sälte, bruucht as Titel für ä König. Im Koptische isch es s Wort für König gsi. Zu de Pharaone zellt mä nume Herrscher wo, wenigschdens theoretisch, über ganz Ägypte gregiert hän. Wenn d Vereinigung vo Under und Ober Ägypte zu eim Land genau bassiert isch, isch ungwüss. Dr Dradition noch isch dr Menes (ägyptisch Min) dr König gsi, wo s Land vereinigt het. Wo Ägypte im erschte Johrduusig vor dr Ziitwändi immer widr vo Usländer eroberet worden isch, si d König vo dene Länder as Pharaone betrachtet worde. Au die römische Kaiser hai dr Titel drait. Dr König vo Ägypte wird faschd immer dargschdellt won er dr Chopf bedeckt het. D Chrone, wo s vereinigte Land symbolisiert het, isch d Dobbelchrone, d Sechemti odr Pschent, gsi, wo sich us dr underägyptische
S Wallace Monument isch en 67m höche Turm wo z Schottland zur Eerig vom William Wallace errichtet worde isch. Er isch för Bsuecher göffnet, nach 246 Stegetritt chan mer uf de Galerii vom Turm d Uussicht über d Ochil Berge und s Forth Tal gnüsse. De Turm isch 1869 ide nöchi vo Stirling errichtet worde. Er befindet sich 1.5 km nordöstlich vo Stirling ufem Berg Abbey Craig. Uf dem Hügel söll de William Wallace angeblich di englisch Armee beobachtet ha, bevor er di schottische Truppe i d Schlacht gfüert het. Es isch im ganze 8 Jaar a dem Turm baut worde. Im Innere vom Turm isch es Museum. S Thema vo der Uusstellig isch d Schlacht vo Stirling Bridge, de Wallace sälber und wiiteri schottischi Persönlichkeite. Under de Uustelligsstuck isch under anderem s Schwert vom Wallace. Es git au no diversi anderi Sache z bewundere, zum Bischpil e lebesgrossi Figur vom Wallace vorem Iigang. 56.13878-3.91789Koordinate: 56° 8′ 19,61″ N, 3° 55′ 4,4″ W
S' Fasnachts-Comité isch dr offizielli Organisator vo dr Basler Fasnacht. S' Fasnachts-Comité organisiert e jedes Joor dr Cortège am Fasnachts-Mäntig und -Mittwuch Noomidaag. Usserdäm bemieht me sich fyr die ganzi Fasnacht vernympftigi Raahmebedingige schaffe z' kenne. Yber d' Ussgoob vonnere Fasnachtsblaggedde und Bättelaggzione duet s Comité die aagschlossene Grubbe leischtigsbezooge subvenzioniere (Lies au: Problematigg) Usserdäm wird jedes Joor, kurz vor dr Fasnacht, e Heftli namens "Rädäbäng" druggt, wo alli Grubbene mit ihrem Sujet und witterfierende Informatione uffglischtet sin. Vor dr Fasnacht isch s' Comité verantwortligg fyr d' Organisation und Ussfiehrig vom Monstre-Drummelkonzert (Drummeli) und hets Patronat bim offizielle Bryysdrummle und -pfyffe. Noo dr Fasnacht findet denn die erschti Lektion statt, e Noochwuggsfeerderig, wo mit zahlriiche Mitmach-Aggzione fyrs Larve-kaschiere und -moole, fyrs Ladärnemoole und nadyyrligg fyrs Drummle und Pfyffe duet wärbe. Fyr neu zuezoogeni Exil-Zyrcher und sunschtigs fasnachtsfremds Fuessfolgg bietet me Informationveraastaltige aa. Nadyyrligg gheerts au zue de Uffgoobe vom Comité d' Beziehig zue de aggtive Fasnächtlerinne und Fasnächtler uss allne Grubbierige z' pfläge. Witter isch me allewyl im Gspreech mit de Gremie vo de Inträsseverein (IG Gugge, FG Gugge, IG Wage, IG Tambouren- und Pfyffergrubbe, IG Chaise und au em Schnitzelbank-Comité) und hegt frindschaftliggi Kontaggt mit Beheerden und andre Inschdituzione
Sandhi (Sanskrit: संधि IPA:[sən̪d̪ʰi] zämmesetze,verbinde) isch en Überbegriff für verschidni phonologischi Verschleipfige wo zwüsche oder innerhalb vo Wort- oder Morphemgränze ufdrätte. S sognannti Binden-n im alemannische oder d französischi Liaison sin Byspiil für Sandhi. Sandhi sin i allene Sproche bi natürlicher Sprechwys verbreitet, werre aber i dr Orthographi meischtens nüt beruggsichtigt Es wird zwüsche interne Sandhi un externe Sandhi unterschide. Interni Sandhi dräte innerhalb vumene Wort oder Morphem uf so zum Byspiil im Satz „en Baum“ wo de alveolare Nasal /n/ mit dr glyche Zungeposition wie [b], also [m] usgsproche wird: [əmb̥æu̯m]. Externe Sandhi dräte do uf wo zwei Wörter oder Morphem ufenänderdräfe. Im Alemannische drätte externi Sandhi vorallem do uf wo zwee Vokal ufenänderdräfe, do wird meischtens en Binden-n ygschobe, z. B.: „Wuchenänd“ oder „wo i“ → „wonni“. I dr Dieth-Schreibung wird empfoole s Binden-n a s Änd vum erschte Wort aaz'hänge. Externi Sandhi wie s „Binden-n“ sin i viilene Sproche verbreitet. Im Änglische zum Byspiil wird i denne Dialäkt wo s historische /ɹ/ (z. B. s Britische oder Australische Änglisch) usser vor Vokal abgfalle isch, en /ɹ/ zwüsche alli Vokal ygfüegt, au wenn historisch gsehe kei r vorhande gsi isch. So wird „I saw a film“ i sonigi
Würelos isch en politischi Gmeind im Bezirk Bade im Kanton Aargau. D Gmeind met öppe 6300 Iiwohner lit nördlich vo de Limmat a de Kantonsgrenze zu Züri. S Dorf lit uf ere Ebeni zwüsched em Gmeumeriwald (516 m) im Norde, em Bick (562 m) im Südoschte, de Limmat im Süüde und ere Gletscherendmoräne im Weschte. Durs Gmeindgebiet flüsst de Furtbach, wo vom Chatzesee härchont und in Würelos i d Limmat flüsst. S Limmatufer isch relativ steil. Di höchschti Stell isch de Gipf met 562 Meter über Meer, di tüüfschti isch met 385 Meter über Meer a de Limmat. S Gmeindsgebiet isch 904 Hektare gross, 377 Hektare sind Acker und Matte, 305 Hektare sind Wald, 203 Hektare überbaut. Di aargauischi Exklave Chloschter Fahr, wo bis Ändi 2007 rechtlich selbschtschtändig gsi isch, ghört sit em 1. Jänner 2008 zu Würelos. D Nachbargmeinde sind Wettige im Weschte und Norde, Otelfinge im Nordoschte, Hüttike im Oschte, Oetwil a de Limmat im Südoschte, Schpreitebach und Killwange im Süde, und Noiehof im Südweschte. S Gebiet vo Würelos isch, wie d Nachbergmeind Wettige au, scho während de Jungschteiziit besidlet gsi. D Stross wod d Römer vo Vindonissa nach Vitodurum gha hend isch übers Gmeindsgebiet gange. Ebefalls i