rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Stefanie Ströbele (* 3. Juli 1964 z Stuegert) ischt a deitscha Schauschbiilere, Reschisseere, Autorin ond Tiirlehrere. D Stefanie Stroebele kommt am 3. Juli 1964 als Dechterle vo-ma Techniker ond ara Schriftstellere z Stuegert uff d Welt. Uffwachsa duet-se abr en Bernhausa. Scho während ihrem Bsuech vom Eduard-Spranger-Gymnasium zeigt sich en dr Theader-AG dui graußa schauschbilerischa Begabong vo sellem Mädle. Drom hegt-se au bald da Wonsch, nôch dr Schuelausbildong au beruaflich Schauschbilere zo werda. Glei nôch-em Abidur schbricht-se als oina vo 800 Bewerberenna ond Berwerber z Stuegert an dr Hochschule für Musik und darstellende Kunst vor. Frei send abr bloß zäa Plätz, ond vo deane kriagt-se koin. Drom stellt-se zonägscht ihrn Beruefs-Wonsch, Schauschbiilere zo werra, a bissle zruck ond gôht nôch Mincha, om en sellra Stadt Germanischdik zo studiira. Neabaher nemmt-se abr noh an privada Schauschbiil-Ondrricht ond schbiilt kloinere Rolla am wenziga Ludwig-Thoma-Theater, wo grad amôl 40 Plätz fasst. Ihr Studiom an dr Ludwig-Maximilian-Universität beendet-se schließlich mit-ma Abschluss als Magischder. Mit deam Dokument ond ama Zertifikat vo dr Kinschtler-Vormiddlong kehrt-se zruck nôch Stuegert. Deet macht-se bald ihr Aufwardong beim Elert Bode, em Intendanda vom Boulevard-Theader Komödie im Marquardt, weil dr sell grad a Theaderstickle em schwäbischa Dialekt vorbereidet. D Stroebele
Dr Abraham a Sancta Clara OEDSA (Ordensname), au Abraham a Santa Clara, (* 2. Juli 1644 as Johann Ulrich Megerle z Kreenheinstetten bi Messkirch; † 1. Dezämber 1709 z Wien) isch e katholische Gäistlige, Brediger und Schriftsteller gsi. Er gältet mit öbbe 600 Äinzelschrifte as dr bedütendsti dütschi katholische Brediger und Poet vo dr Barockzit mit ere ungwöönlige Sproochchraft und Sproochfantasii. Er het under anderem Gedicht gschriibe, Sammlige vo Bredigte uusegee und Bidrääg zur Narrelitratur gmacht. Si Hauptwärk Judas, der Ertz-Schelm isch in vier Däil in de Joor 1686, 1689, 1693 und 1695 uusechoo. Er het gegen e Aberglaube bredigt, gege d Alchemiste aber au gege s Juudedum und dr Islam. Wilhelm Scherer: Megerlin. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 21, Duncker & Humblot, Leipzig 1885, S. 178–181. Kurt Vancsa: Abraham a Sancta Clara. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 1, Duncker & Humblot, Berlin 1953, ISBN 3-428-00182-6, S. 21 f. Karl Bertsche: Die Werke Abraham a Santa Claras in ihren Frühdrucken. Krieg, Wien 1961. Gerhard Dünnhaupt: Abraham a Sancta Clara (1644–1709). In: Personalbibliographien zu den Drucken des Barock. Band 1. Hiersemann, Stuttgart 1990, ISBN 3-7772-9013-0, S. 111–166. Franz M. Eybl: Abraham a Santa Clara. Vom Prediger zum Schriftsteller. Niemeyer,
Johann vo Venninge isch dr Naame vom e dütsche Riichsritter und Vogt vom kurpfälzische Oberamt Häidelbärg, wo 1425 gstorbe isch e dütsche Riichsritter und Hofmäister am kurpfälzische Hoof z Häidelbärg, wo 1432 gstorbe isch e dütsche Riichsritter und Vitztum vo dr Kurpfalz z Neustadt an dr Wiistrooss, wo 1444 gstorbe isch Johann em V. vo Venninge († 1478), em Bischof vo Basel und Uniwersidäätsgründer
Johann V. vo Venninge (* ?; † 20. Dezämber 1478, uf Schloss Pruntrut) isch vo dr lingge Niidestäiner Linie vo de Here vo Venninge abgstammt. Er isch vo 1458 bis zu sim Dood Bischof vo Baasel gsi. Dr Johann isch dr Soon vom Johann vo Venninge († 1432) gsi, wo Hoofmäister vo dr Kurpfalz z Häidelbärg gsi isch, und vo dr Margret vo Zeiskam. Si Brueder Jost isch Dütschmäister vom Dütsche Orde worde, und si Brueder Siegfried († 1444) het dr Familiebsitz übernoo. S jüngere Seelbuech vom Spezrer Domstift verzelt, ass dr spööter Baasler Bischof Johann vo Venninge, wo denn Domdekan z Speyer gsi isch, für sini Mueter Margaretha de Lustat, wo am 15. Juli 1450 gstorbe usch, dört e Joorgedächtnis dotiert het. S Seelbuech säit usdrücklig, ass dr Johann vo Venninge iire Soon gsi isch. Es isch aber mööglig, ass mä kä Underschiid gmacht het zwüsche Soon und Stiefsoon, sust weer daas e Hiiwiis druf, ass dr Bischof us dr 2. Ee vo sim Vater abstammt isch. Dr Johann vo Venninge het 1426 z Häidelbärg afo studiere und und si Baccalaureus Artium gmacht. As Soon von ere iiflussriiche Familie, wo het müesse versorgt wärde, isch er sit 1428 für
Haito, au Heito und Heitto gschriibe, (* öbbe 762; † 17. Merz 836) isch en Abt im Chloster Riichenau gsi, wo us em alemannische Ruum gstammt het. Vo 805 bis 823 isch er Bischof vo Baasel gsi. Dr Haito isch fümfi gsi, won er Chlosterschüeler uf dr Insle Riichenau worde isch. Er isch denn äine vo de bedütendste Äbt vom Chloster worde. Under iim isch s Riichenauer Mariamünster nöi baut worde, und wo hüte no existiert; bsundrigs d Vierigsaalaag. Er het au d Bibliothek usbaut. As Bischof vo Basel isch dr Haito dr Bauherr vom Gründigsbau vom Baasler Münster gsi. Er het zu de Verdraute vom Karl em Groosse ghöört, won en iin ere diplomatische Mission 811 uf Byzanz gschiggt het, wo aber kä Erfolg gha het. Dr Sanggaller Mönch Notker Balbulus (öbbe 840–912) beschribt en in sine Gesta Karoli Magni („Daate vom Karl em Groosse“) im ene witgehend stilisierte Bricht über d Aakumft von ere byzantinische Gsandtschaft am kaiserlige Hoaf sogar as äini vo de Stütze vom Karl: Da stand nun der ruhmreiche Karl an einem hellen Fenster, strahlend wie die Sonne beim Aufgang, geschmückt mit Gold und Edelsteinen, gestützt auf Heitto, so hieß der Bischof, den er einst
Dr Waldo vo Riichenau, au Walto (* um 740; † 814 z Bariis) isch Abt und Bischof gsi. Dr Waldo vo Riichenau isch vom ene hooche fränkische Gschlächt abgstammt. 782 isch er Abt vom Kloster Sanggalle worde und het dört e Bibliothek iigrichdet. Vo 786 bis 806 isch er Abt vom Kloster Riichenau am Boodesee gsi, und het dört e Bibliothek und e Klosterschuel ufdoo. Er het dr Egino vo Verona d Cella St. Peter und Paul am Spitz vo dr Insle lo iirichde. S Kloster Riichenau isch e wichdigs Zentrum im Karolingische Riich worde. 791 isch er vom Karl em Groosse zum Bischof vo Pavia und Baasel erhobe worde. Z Baasel isch dr Waldo aber kuum je gsi, wil er z Pavia für d Erziejig vom Soon vom Karl em Groosse, em Pippin, zueständig gsi isch. 805 isch er Riichsabt und Huusbischof vo dr Abtei Saint-Denis z Bariis worde. Waldo. In: Helvetia Sacra, III/1/2 (1986), S. 1270 f. Donald A. Bullough: „Baiuli“ in the Carolingian „regnum Langobardorum“ and the Career of Abbot Waldo († 813). In: The English Historical Review, Bd. 77 (1962), Nr. 305 (Oktober), S. 625–637, ISSN 0013-8266 Ekkart Sauser: WALDO. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 21,
Stettin (poln. Szczecin [ˈʂt͡ʂɛt͡ɕin]; ) isch e Stadt z Pole un d Hauptstadt vu dr Woiwodschaft Weschtpommern. Di chraisfrei Stadt lyt im Nordweschte vum Land an dr Mindig vu dr Oder in s Stettiner Haff, rund 570 km vu Warschau. Mit 407.180 Yywohner (2014) isch si di sibtgrescht Stadt vu Pole. Di alt Hansestadt het ain vu dr greschte Seehäfe vum Oschtseeruum un e baar privati Hochschuelen un drei staatligi Universitete. Zämme mit Kamień Pomorski isch Stettin Sitz vum Erzbischtum Stettin-Cammin vu dr remisch-katholische Chilche. Rostock, Dütschland Esbjerg, Dänemark Bremerhaven, Dütschland Kingston upon Hull, Vereinigts Königriich Grossbritannie u Nordirland St. Louis, USA Murmansk, Russland Lubeka, Dütschland Malmö, Schwede Dalian, Volksrepublik China Friedrichshain-Kreuzberg (Berlin), Dütschland Klaipeda, Litaue Greifswald, Dütschland Bordeaux, Frànkrich Bari, Italie Helsinki, Finnland Dniepropetrowsk, Ukraine Fr. Thiede: Chronik der Stadt Stettin – Bearbeitet nach Urkunden und den bewährtesten historischen Nachrichten. Müller, Stettin 1849, 936 Seiten; bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts reichende detaillierte Stadtchronik (Volltext). Heinrich Berghaus: Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern – Topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Zwei Bände, Berlin/Wriezen 1875–1876 (erster Band 1102 Seiten, zweiter Band 1115 Seiten). Reisebücher von Anno dazumal – Stettin, Reprint von 1929,
Dr Marcel Marceau (* 22. Merz 1923 z Stroossburg, Frankriich; † 22. Septämber 2007 z Bariis, äigentlig Marcel Mangel) isch e berüemte französische Pantomim gsi. S Publikum het en as „Bip“ kennt, e tragikomische Gloon im e Sträifehemmli mit eme wiss gschminkte Gsicht, eme verbüülte Siidehuet und ere rote Blueme. 1942 het sich dr Marceau, wo Juud gsi isch, dr Résistance aagschlosse, het ghulfe, jüdischi Chinder in d Schwiz schmuggle, und schliesslig in dr franzöösische Armee gege die dütsche Bsatzer kämpft. Si Vater isch vo de Nazi z Auschwitz ermordet worde. 1946 het dr Marceau si Usbildig im Bariiser Sarah Bernhardt Theater aagfange. Denn het er in dr Compagnie vom Barrault dr „Harlekin“ in dr Pantomime Baptiste gspiilt und druf äigeni Mimodrama afo uffüere. 1947 isch er z Bariis zum erste Mol as „Monsieur Bip“ ufdräte. In dere Rolle isch er wältberüemt worde und het sä mee as 40 Joor lang uf dr ganze Wält gspiilt. Erfolg het dr Marceau au as Mooler und Zäichner gha. Sini Wärk si u. a. z Dütschland, Frankriich, Japan und in de USA usgstellt worde. Er het meereri Büecher gschriibe und illustriert, drunder Die Geschichte des Bip und Pimporello, d Gschicht vom ene alte
D Gschicht vo de Juude in dr Spootantike umfasst d Periode vom Ändi vom 1. Joorhundert bis zur Eroberig vo Palestina dur d Araber im 7. Joorhundert. In dere Epoche isch dr Tanach, die hebräisch Bible, kanonisiert worde, und die verschiidene jüdische Leerdradizione si in zwäi Talmudim und in e Hufe Response gsammlet und ufgschriibe worde. In dere „klassischi“ Epoche vo dr jüdische Gschicht si d Rabbine füerend gsi und si isch charakterisiert vo dr Verströijig vo de Juude über d Riich vo de Perser und de Römer, und vom Ufstiig vom Christedum zur Staatsreligion im Römische Riich. Sit em babylonische Exil het s groossi jüdischi Gmäinde in vile Metropole im Oriänt und im ganze Middelmeerruum gee: vor allem in Babylon, Antiochia, Alexandria und Rom. Si häi us de Juude bestande, wo dur Exilierige und Ufständ verdriibe und verschleppt worde si, zämme mit Proselyte und Konvertierte. Si häi die jüdischi Diaspora ooni Häimetland bildet, häi aber dr Tämpel z Jerusalem as religiöses Zentrum anerkennt, bis dass dä im Joor 70 zerstöört worde isch. Noch de letschte jüdische Ufständ im Land Israel häi e Hufe verfolgti Juude z Babylon Zueflucht gsuecht. Dört het en Exilarch die autonomi jüdischi Kolonii verdräte gegenüber
Response (hebr. She'elot uTeshuvot „Frooge und Antworte“, vo lat. responsa „Antworte“) si im Middelalter und in dr Nöizit Frooge vo dr rächtlige Art an e jüdischi halachischi Autoritäät gsi mit em Ziil, e normativi Entschäidig (Psak din) uf d Froog überzchoo. Sonigi Bschäid, wo zur Findig vo dr Halacha diene, duet mä immer no in „Responsesammlige“ sammle. Vili vo dene Frooge häi e hüpothetische Charakter gha und Rabbiner häi si an bekannti jüdischi Rächtsgleerti gstellt, zum iiri äigeni Uffassig abysichere. Historisch-kritisch aagluegt, cha mä us de Response uf Brobleem und Lääbensumständ vo de Juude in iirer nitjüdische Umwält schliesse. Zum Bischbil behandle Response Beziejige mit nitjüdische Handelspartner oder Aagstellte, wie mä sich Zwangsdaufte gegenüber söll verhalte etc. E baar Formle und iiri Blatzierig si noch em Goldziher us dr Dradizion vo de islamische Fatwas choo. Hans-Georg von Mutius: Rechtsentscheide rheinischer Rabbinen vor dem ersten Kreuzzug: Quellen über die sozialen und wirtschaftlichen Beziehungen zwischen Juden und Christen (Judentum und Umwelt 13). Lang, Frankfurt/M. u. a. Hans-Georg von Mutius: Rechtsentscheide Raschis aus Troyes (1040 - 1105). Quellen über die sozialen und wirtschaftlichen Beziehungen zwischen Juden und Christen (Judentum und Umwelt 15). Lang, Frankfurt/M. u. a. Hans-Georg von Mutius: Rechtsentscheide jüdischer Gesetzeslehrer aus
Rabbine (Blural) isch e Bezäichnig für die jüdische Gleerte im Alterdum, im ängere Sinn für die sit em Esra, wo 458 v. d. Z. vo Babylon uf Jerusalem isch zum dört d Rächtssprächig z reformiere. Vor allem mit Rabbine gmäint si d Tannaite, d Gsetzesleerer, wo spööter as Autoritääte aagluegt worde si und d Leere von ene in dr Mischna zammegfasst worde si, und d Amoräer, wo vo 200 bis 500 n. d. Z. in Babylonie und in Palestina s mündlige Gsetz usgläit häi, und wo d Diskussione von ene in dr Gemara kodifiziert worde si. S Wort isch e Bluralform vo Rabbi (hebräisch רַבִּי), vo hebräisch Raw (רַב), „Groosse“, plus Possessivsuffix -i (י-), dütsch wörtlig „mi Leerer“ oder „mi Mäister“. Rabbi Rabbiner
As babylonischs Exil (vilmol au babylonischi Gfangeschaft) wird en Epoche in dr jüdische Gschicht bezäichnet. Si het 597 v. d. Z. aagfange wo dr babylonisch Köönig Nebukadnezar II. Jerusalem und s Köönigriich Juda erooberet het. So wie s d Babzlonier an vile Ort gmacht häi, si au e wääsentlige Däil vo dr Bevölkerig vo Judäa, vor allem Aaghörigi vo dr Oberschicht, uf Babylon exiliert und dört aagsiidlet worde. Wie s im Buech Jeremia verzelt wird, het s bis 582 drei Uswiisigsakzione gee und 4600 Juude häi iiri Häimet müesse verloo. Anderi historischi Kwelle für d Zaal vo de Exilierte git s nid. Sicher wäiss mä aber, dass noch 597 v. d. Z. Nääme vo Hebräer us dr briwilegierte Oberschicht in babylonische Urkunde ufdauche. S Babylonische Exil isch z Änd gange, wo dr Perserköönig Kyros II. Babylon 539 v. d. Z. erooberet het und im e Dekreet äinzelne Personegrubbe d Erlaubnis gee het, zrugg noch Judäa z goo. D Juude häi 517 aagfange, dr Tämpel z Jerusalem wider ufbaue, im Merz vom Joor 515 v. d. Z. häi si dört wider chönne Gottesdienst abhalte. Herbert Donner: Geschichte des Volkes Israel und seiner Nachbarn in Grundzügen 2. ATD.Erg 4/2, Vandenhoeck & Ruprecht,
Konwersion (lat.: conversio ‚Umwändig, Umcheer‘) bedütet ass d Person, wo konwerdiert, nöiji Glaubensgrundsetz, religiösi Dradizione und Brüüch und mögligerwiis au anderi Däil vo dr Kultur, wo mit dr fremde Religion verbunde si, übernimmt. Für e Konwersion müesse d Aafordrige vo dr nöije Glaubensgmäinschaft verinnerligt wärde. Ere Person, wo dr Brozäss vo dr Konwersion duuregmacht het, säit mä Konvertit oder Proselyt (griechisch προσήλυτος ‚ äine wo drzuechoo isch‘.) In mängge Religione, wie im Juudedum, bedütet Konwersion ass mä sich an en ethnischi Grubbe aaschliesst und iiri Gschicht und Kultur und au iiri religiös Braxis und iir Schiggsal aanimmt. Noch em Ardikel 18 vo dr Allgemäine Erklärig vo de Menscherächt het jede Mensch s Rächt uf Gedanke-, Gwüsse- und Religionsfreiheit; das bedütet ass er au darf konwertiere. Es git aber au hüt no Staate, vor allem islamischi, wo d Konwersion e Verbräche isch, wo mänggisch sogar mit em Dood bestrooft wird. Es isch au vilmol vorchoo, ass Gsellschafte Andersglöibigi zwunge häi, z konwertiere. In Öiropa isch das immer wider vor allem de Juude bassiert, wo zwangsdauft worde si, und no im 20. Joorhundert het zum Bischbil die katholischi Chille verlangt, ass bin ere Hüroot zwüschen eme Katholik und eme Nidkatholik dä muess
Die jüdischi Diaspora bzw. hebräisch ‏גלות‎ galut isch d Verströijig (= griech. Diaspora) vo de Juude, wo bis hüte existiert. D Diaspora het mit dr erste babylonische Eroberig vom Riich Juda im Joor 597 v. d. Z. aagfange, wo vili Judäer uf Babylon exiliert worde si. Wo dr babylonisch Statthalter Gedalja ben Achikam im Joor 586 v. d. Z. ermordet worde isch, si e Hufe Juude us Angst vor Vergältig vo Juda uf Egüpte ins Exil gflüchdet. Au wo 539 dr persisch Köönig Kyros II. s babylonische Riich erooberet und de Juude dört erlaubt het, zrugg uf Juda z goo, isch e bedütende Däil von ene z Babylon bliibe. Im Joor 6 n. d. Z. isch s Köönigriich vom Herodes em Groosse vom Kaiser Augustus in die römischi Browinz Judäa umgwandlet und vo Rom us regiert worde. Dr jüdisch Gschichtswüsseschaftler Salo W. Baron het gschetzt, ass zu sällere Zit öbbe zwäi Millione Juude in Palestina gläbt häi, aber vier Millione im Römische Riich usserhalb vo Palestina und mindestens non e Million in Babylonie und in andere Länder, wo nit vo Rom regiert worde si. Wo si dr Jüdisch Chrieg vo 66 bis 74 n. d. Z. verloore häi, si vili
S Arrondissement Forbach-Boulay-Moselle ìsch sit em 1. Janner 2015 e Verwàltungbezirk vum Département Moselle ìn dr frànzesche Region Grand Est. S ìsch grinda wora üs dr Füsion vu dr Arrondissements Forbach un Boulay-Moselle. Höiptort (Sìtz vu dr Unterpräfektür) isch Forbach. S bsteht üs àcht Kanton mìt 169 Gmeine. Kanton Boulay-Moselle Kanton Forbach Kanton Freyming-Merlebach Kanton Saint-Avold Kanton Stiring-Wendel dr Sìde vum Kanton Bouzonville dr Oschte vum Kanton Faulquemont dr Weschte vum Kanton Sarralbe
Sura isch en antiki Stadt im südlige Babylonie am westlige Ufer vom Euphrat gsi. Si het bis öbbe zum 11. Joorhundert existiert. Z Sura het sich e jüdischi Akademii befunde, wo näbe Pumbedita s wichdigste Zentrum vo dr jüdische Gleersamkäit in Babylonie gsi isch. Dr grösst Däil vom Babylonische Talmud isch do entstande. D Umgääbig isch für iiri groossi Fruchtbarkäit bekannt gsi. In dr Region vo Sura het mä Rääbe, Obst, Wäize und Rogge aabaut und Veezucht betriibe; d Fälder si us em Euphrat bewässeret worde. Im Joor 225 het dr Rav Abba Arikha z Sura en Akademii gründet. Bis zum Ändi vom 3. Joorhundert het si e füerendi Stellig gha, isch denn aber vo Pumbedita überdroffe worde. Zur Zit vom Rav Aschi (352–427) het Sura wider an Bedütig gwunne. Noch em Dr Rav Aschi isch äine vo de wichdigste Autore vom Babylonische Talmud gsi und noch sim Dood isch die religiösi Bedütig vo Sura immer chliiner worde. Under de Perserköönig Peroz I. und Yazdegerd II. si d Juude verfolgt worde und d Zaal vo de Gleerte und Studänte het abgnoo. Noch dr islamische Eroberig het d Akademii Sura an Bedütig gwunne, wo dr Exilarch Salomo ben Chisdai dr Läiter
Under em Jerusalemer Tämpel (hebr. בֵּית־הַמִּקְדָּשׁ, Bet HaMikdasch) verstoot mä uf dr äinte Site dr Tämpel vom Salomo, wo am Aafang vom 6. Jh. v. d. Z. wo de Babylonier zerstört worde isch, uf dr andere Site dr sognennti Zwäit Tämpel, wo 515 v. d. Z. baut und 70 n. d. Z. vo de Römer zerstöört worde isch. Dr erst Jerusalemer Tämpel isch noch dr Daarstellig in dr Bible vom Salomo uf em Zion baut worde. Archeologe näme allerdings aa, ass dä Tämpel grad wie die „salomonische“ Baläst erst öbbe zwäihundert Joor noch dr Herrschaft vom Salomo baut worde isch. Sälle Tämpel isch zämme mit dr ganze Stadt Jerusalem zerstöört worde, wo d Babylonier under em Nebukadnezar II. s Riich Juda 586 v. d. Z. eroberet häi. Noch em babylonische Exil isch z Jerusalem e zwäite Tämpel baut worde, so wie s d Bible verzellt under dr Herrschaft vom persische Köönig Dareios I. Dä Tämpel isch um 170 v. d. Z. vo de Helleniste für e Zit zum Zeushäiligdum umfunkzioniert worde. Vom Joor 21 v. d. Z. het en dr Herodes dr Grooss vo Grund uf umbaut und erwiteret. Wo d Römer schliesslig dr Ufstand vo de Juude häi chönne
Dr Exilarch (aramäisch resch galuta, „Chopf vo dr Diaspora“) isch dr Füerer vo dr jüdische Gmäind in Babylon gsi. Er het si Härkumft uf e Köönig David zruggfüert. As dr erst jüdisch Herrscher in Babylon wird in dr Bible dr Köönig Jojachin erwäänt. S Exilarchat het im Perserriich under de Parther und Sassanide bestande. Es isch noch dr islamische Eroberig witergfüert worde und isch schliesslig under dr Herrschaft vom Timur im Joor 1401 ufghoobe worde. Encyclopaedia Judaica, Bd. 6, S. 1023–1034.
S Partherriich isch vor zwöituusig Joor e Grossmacht im Middleren Oschte gsi. D Parther si die dominierendi Macht vom erste vorchristlige bis zum zwäite nochchristlige Joorhundert z Persie und im Zwöistromland gsi. D Parther – uf altpersisch Parθava, latiinisch Parthi – si es iranischs Volk gsi, wo vom dritte Joorhundert vor Chrischtus aa im hütige Iran und i de Länder drumume e Riich ufbaut het. Me dänkt, ass si es Deilvolk vo de Sküüte gsi sin, wo im dritte Joorhundert vor Chrischtus d Landschaft Partia vom Riich vo de Seleukiide eroberet het. D Stadt Ktesifoon isch d Hauptstadt vo de parthische Grosskönige gsi. Zur Zit, wo das Riich am grösste gsi isch, het s au groossi Däil vo Mesopotamie, vom südwestlige Middelasie und e baar Randgebiet nääbedraa umfasst. Mängisch wärde d Herrscher noch em Naame vo dr regierende Dünastii au as Arsakide bezäichnet. Es het i dr Gschicht immer wider Chrieg zwüsche de Parther und de Röömer gee. Do drbii isch es um d Herrschaft über d Piet vo Süürie, Armeenie und s Zwöistromland ggange, und au um e Handelswääg uf Indie und d Siidestrooss uf China. Ane 53 vor Chrischtus het die römischi Armee gäge d Parther bi Carrhae
I de Lischte vo de Äbt vom Chloschter Wettige sind alli ehemoligen Äbt vom Chloschter Wettige und – sit 1854 – di ehemolige und de aktuelli Abt vo de Territorialabtei Wettige-Mehrerau (z Öschtriich) ufgführt: Konrad (1227) (vorher Prior vom Chloschter Salem) Heinrich vo Murbach (1256–1261) … Volker vo Fulach (1278–1305) Ulrich Wolleb (1306–1308) Konrad vo Müllheim (1310–1316) Heinrich vo St. Galle (1316–1324) Jakob vo Schaffhuse (1324–1335) Eberhard vo Tenge (1335–1337) Albrecht vo Menge (1338) … Heinrich Sitti (1343–1351) Johann Murer (1351–1352) … Berthold Tutz (1356–1358) Albrecht Hector (?) (1358–1379) Johann Paradyser (1379–1385) Burkart Wiss (1385–1407) Johann Türr (1407–1427) Johann Schwarzmurer (1427–1433) Rudolf Wülflinger (1433–1445) Johann Schwarzmurer (1445–1455) … Albrecht Haas (1462–1486) Johann Müller (1486–1521) Andreas Wengi (1521–1528) Georg Müller (1528–1531) Johannes Schnewly (1534) Johann Nöthlich Peter I. Eichhorn, OSB (1550–1563) Christoph Silberysen (1564–1594) Peter II. Schmid (1594–1633) Christoph Bachmann (1633–1641) Niklaus vo Flüe (1641–1649) Bernhard Keller (1649–1659) Gerhard Bürgisser (1659–1670) (erst im 1662i gweiht) Benedikt Staub (1670–1672) … Nikolaus Göldlin vo Tiefenau (1676–1686) (1664–1679 Abt vom Chloschter Tennebach im Schwarzwald) Ulrich Meyer (1686–1694) Basilius Reuty (1695–1703) Franziskus Baumgartner (1703–1721) Alberich I. Beusch (1721–1745) Peter Kälin (1745–1762) … Sebastian Steinegger (1768–1807) Benedikt II. Geygis (1807–1818) Alberich II. Denzler (1818–1840) Leopold Höchle
D Institut Sup'Biotech de Paris isch e Technischi Hochschuel mit Schwärpunkt Biotechnologie z Villejuif und z Lyon (Frànkrich). Si isch Mitgliid vo der IONIS Education Group und vo der Industries & Agro-Ressources. S het fimf Lehrstiel: Agrar-, Forscht-, Wasser- un Umwältwisseschafte un Technology; Biowisseschaft un Gsundhait; Läbesmittelwisseschaft un Biomaterial; Sozial- , Wirtschaftswisseschaften un Management; Mathematik, Informatik un Physik. D Institut Sup'Biotech de Paris lit im Cancer Campus uf em Campus IONIS Education Group. Commons: Institut Sup'Biotech de Paris – Sammlig vo Multimediadateie www.supbiotech.fr (frànzeesch) Sup’Biotech devient membre associé du pôle de compétitivité Medicen Paris Région
Pumbedita isch e Stadt in Babylonie am Fluss Euphrat gsi, am ene Kanal, wo Schunja-Schumvata gäisse het und dr nördligst Verbindigskanal zwüschen em Euphrat und em Tigris gsi isch. Si het zämme mit Sura vom 3. bis zum 11. Joorhundert as füerends Zentrum vo dr jüdische Gleersamkäit gulte. Hüte lit uf däm Gebiet die irakisch Stadt Falludscha. Wo dr Talmud abgfasst worde isch, isch d Bedütig vo Sura no gröösser gsi, aber spööter under em Scherira Gaon und sim Soon Chai Gaon, wo d Akademii vo Pumbedita 968–998 bzw. 998–1038 gläitet hä, het si die füerendi Rolle übernoo. D Region isch für iire Wasserriichdum, iir aagnääms Klima und iire blüejende Handel bekannt; in iirer Nööchi si d Karawane vo Babylonie uf Sürie verbizooge. Geträid und Dattelpalme si aapflanzt worde, und dr Flaggs, wo do zooge worde isch, het d Grundlaag für e blüejendi Textilindustrii bildet. Bis zum Aafang vo dr Epoche vo de Geonim isch d Stadt eender für iire materielle Riichdum as für iiri Gleersamkäit bekannt gsi. Wo im 3. Joorhundert d Akademii vo Nehardea zerstört worde isch, häi die Gleerte vo dört uf Pumbedita züüglet. Am Ändi vom 10. Joorhundert isch d Akademii vo Pumbedita uf Bagdad verläit