rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Muntogna da Schons (romanisch au für de Schamserberg) isch e politischi Gmaind vom Kanton Graubünde. Sie isch am 1. Januar 2021 durch e Fusion vo de ehemals selbständige politische Gmainde Casti-Wegeschtai, Donat, Lohn und Mathon entstande. De Sitz vo de Gmeindkanzlei isch z Farde. Rätoromanisch und Dütsch sind Amtssprache vo de Gmeind, Schuelsprach isch Rätoromanisch (Sutselvisch). D Abstimmig über d Fusion vo de ehemols vier Gmeinde het am 26. Juni 2020 stattgfunde und het insgsamt en Ja-Stimme-Aateil vo 85 % gha. Z Casti-Wergestai und z Lohn hets kei Gegestimme geh. Commons: Muntogna da Schons – Sammlig vo Multimediadateie Website vo de Gmaind Muntogna da Schons Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Art. 5 vo de Verfassig vo de Gmaind
Dr Gregor VI. (uf d Wält chuu as Johannes Gratianus Pierleoni; † wellewäg im Novämber 1047 z Köln) isch Papscht vu 1045 bis 1046 gsii. 1012 het s au ne glychnamige Gegepapscht gee. Vor sym churze Pontifikat isch dr Gregor VI. syt 1012 Kardinalprieschter un Erzprieschter vu San Giovanni a Porta Latina gsii. Anne 1045 het er vum Papscht Benedikt IX., wun ere Getti vun eme gsii isch, s päpschtlig Amt fir 1000 Pfund Silber gchauft, drotz ass er sälber e Gegner vun ere sonige Simony gsii isch. Am 1. Mai 1045 isch er in s Papschtamt gwehlt wore. Speter hän aber dr Gregor un au dr Benedikt sälber an ihrem Aaspruch feschtghalte, dr rächtmäßig Papscht z syy. Wel s um des Zyt au no dr Silvester III. zum Papscht ghobe woren isch, hän jetzt z Rom sogar drei Päpscht glychzytig regiert. Di maischte Chilchemanne hän zum Gregor ghalte, wu dr Missständ vu dr Chilche ne Änd het welle mache. Dr dytsch Chenig Heinrich III. het aber am 20. Dezämber 1046 d Synod vu Sutri yygruefe, wu alli drei Päpscht fir uurächtmäßig verchindet het, un statt däm am 24. Dezämber z Rom dr Bischof Suidger vu Bamberg as Clemens II.
S Kabinett Pfordten I isch vu 1849 bis 1859 di vum Chenig Maximilian II. gruefe Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii. Zum erschte Mol isch s Amt vun eme Vorsitzer im Minischterrot gschaffe wore. Rainald Becker: Verzeichnis der Minister 1799–2006. In: Handbuch der bayerischen Geschichte. Begründet von Max Spindler. In Verbindung mit Helmut Baier. Rainald Becker. Laetitia Böhm. Frank Büttner. Klaus Fehn. Monika Fenn. Pankraz Fried. Rainer Gömmel. Heinz Hürten. Rolf Kiessling. Hans-Michael Körner. Kurt Koszyk. Ferdinand Kramer. Hans Pörnbacher. Karl Pörnbacher. Bernhold Schmid. Alois Seidl. Wilhelm Volkert und Joachim Ziche. Neu herausgegeben von Alois Schmid. Band IV, 2, S. 719–736. C. H. Beck, München 2007 ISBN 978-3-406-50925-4.
S Kabinett Schrenck von Notzing isch vum 1. Mai 1859 bis zum 4. Oktober 1864 di vum Chenig Maximilian II. gruefe Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii. Rainald Becker: Verzeichnis der Minister 1799–2006. In: Handbuch der bayerischen Geschichte. Begründet von Max Spindler. In Verbindung mit Helmut Baier. Rainald Becker. Laetitia Böhm. Frank Büttner. Klaus Fehn. Monika Fenn. Pankraz Fried. Rainer Gömmel. Heinz Hürten. Rolf Kiessling. Hans-Michael Körner. Kurt Koszyk. Ferdinand Kramer. Hans Pörnbacher. Karl Pörnbacher. Bernhold Schmid. Alois Seidl. Wilhelm Volkert und Joachim Ziche. Neu herausgegeben von Alois Schmid. Band IV, 2, S. 719–736. C. H. Beck, München 2007 ISBN 978-3-406-50925-4.
Dr Silvester III. (vorhär Giovanni de’ Crescenzi Ottaviani oder Johannes, Bischof vu Sabina; † vor em Oktober 1063) isch no dr Verdrybig vum Benedikt IX. uf Druck vu syre Familie, dr Crescentier, wu um d Johrdöusertwändi iber Rom gherrscht hän, am 13. oder 20. Jännr 1045 zum Papscht gwehlt wore. D Bartei vu dr Patrizierfamilie vu dr Crescentier het iri Macht 1012 an s Gschlächt vu dr Tuskulaner verlore ghaa un het mit dr Hebig vum Silvester zum Papscht ire Yyfluss welle zruggwinne. Dr Johannes isch vor syre Wahl Bischof vu Sabina gsii, d Wahl zum Papscht het er schyns nit gärn aagnuu, wel er het mieße aanee, ass dr Benedikt allno ne Hufe Aahänger ghaa het. Anderi Quälle sachrybe, dr Silvester III. heeb sy Amt gchauft. Un wirkli isch dr Silvester uf dr Synod vu Sutri, wu am 20. Dezämber 1046 aagfage het, dur d Bartei vu dr Tuskulaner zum »Yydringling« erklert wore, am 24. Dezämber abgsetzt un zue Chloschterhaft verurdailt wore. D Verurdailig isch aber schyns ufghobe wore, wel er ni bis zue sym Dood s Bischtum Sabina verwaltet het. Vu verschidene Quälle wird dr Silvester III. e legitime Papscht wie aber au e Gegepapscht gnännt. D Legitimitet
Dr Damasus II., vorhär Poppo vu Brixen (* vermuetli z Pildenau bi Ering, Niderbayern; † 9. Augschte 1048 z Palestrina), isch Papscht vum 17. Juli bis 9. Augschte 1048 gsii. Är giltet wäg syre Härchumft un syre Nechi zum salische Chaiser as „dytsche Papscht“. Dr Poppo vu Brixen, mit em Byname Baginarius (dr Bayer), isch us em bayrische Adelsgschlächt vu dr Babone chuu un isch e Suhn vum Grof Poppo II. vu Rott (oder no andere Quälle ne Suhn vum Vogt Chuno vu Benediktbeuern) gsii. Im Liber Pontificalis wird er natione Noricus, qui alio vocabulo Bayuuarius dicitur gnännt Är isch syt 1039 Bischof vum Bischtum Brixen gsii un isch derwäge 1046/47 bi dr Synode vu Pavia, Sutri un Rom derby gsii. An dr Wynächte 1047 isch er vum Chaiser Heinrich III. z Pöhlde geg dr Benedikt IX. zum Papscht bstimmt wore. Dr Poppo isch uf Ghaiß vum Chaiser vun ere Armee vum Markgrof vu Toskana uf Rom brocht wore, wu dr Ufdrag kiregt ghaa het, dr Benedikt IX. gwaltsam vum Stuel Petri z verdrybe. Am 16. Juli 1048 het dr Poppo mit ere toskanische Strytmacht z Rom chenne yyzie un isch am Dag druf as Papscht gweit wore. Dr Benedikt
S Kabinett Neumayr isch vum 4. Oktober 1864 bis zum 4. Dezämber 1864 di vum Chenig Ludwig II. gruefe kommissarisch Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii. Rainald Becker: Verzeichnis der Minister 1799–2006. In: Handbuch der bayerischen Geschichte. Begründet von Max Spindler. In Verbindung mit Helmut Baier. Rainald Becker. Laetitia Böhm. Frank Büttner. Klaus Fehn. Monika Fenn. Pankraz Fried. Rainer Gömmel. Heinz Hürten. Rolf Kiessling. Hans-Michael Körner. Kurt Koszyk. Ferdinand Kramer. Hans Pörnbacher. Karl Pörnbacher. Bernhold Schmid. Alois Seidl. Wilhelm Volkert und Joachim Ziche. Neu herausgegeben von Alois Schmid. Band IV, 2, S. 719–736. C. H. Beck, München 2007 ISBN 978-3-406-50925-4.
S Kabinett Pfordten II isch vum 4. Dezämber 1864 bis zum 29. Dezämber 1866 di vum Chenig Ludwig II. gruefe Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii. Dr Ludwig II. het bi sym Regierigsaadritt 1864 dr von der Pfordten wider zum Vorsitzer im Minischterrot gmacht. Wu däm syni Vermittlige zum Sichere vu dr Souveränitet vu Bayern gschyteret sin un no dr militärische Niderlag vu Bayern im Dytsche Chrieg uf dr Syte vu Eschtrych gege Preuße isch dr von der Pfordten im Dezämber 1866 ändgiltig zruggdrätte. Rainald Becker: Verzeichnis der Minister 1799–2006. In: Handbuch der bayerischen Geschichte. Begründet von Max Spindler. In Verbindung mit Helmut Baier. Rainald Becker. Laetitia Böhm. Frank Büttner. Klaus Fehn. Monika Fenn. Pankraz Fried. Rainer Gömmel. Heinz Hürten. Rolf Kiessling. Hans-Michael Körner. Kurt Koszyk. Ferdinand Kramer. Hans Pörnbacher. Karl Pörnbacher. Bernhold Schmid. Alois Seidl. Wilhelm Volkert und Joachim Ziche. Neu herausgegeben von Alois Schmid. Band IV, 2, S. 719–736. C. H. Beck, München 2007 ISBN 978-3-406-50925-4.
S Kabinett Hohenlohe isch vum 29. Dezämber 1866 bis zum 7. Merz 1870 di vum Chenig Ludwig II. gruefe Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii. Wun em bodi Chammere vum bayerische Landdag s Missdrözue uusgsproche ghaa hän, isch dr von Hohenlohe-Schillingsfürst zruggdrätte. Rainald Becker: Verzeichnis der Minister 1799–2006. In: Handbuch der bayerischen Geschichte. Begründet von Max Spindler. In Verbindung mit Helmut Baier. Rainald Becker. Laetitia Böhm. Frank Büttner. Klaus Fehn. Monika Fenn. Pankraz Fried. Rainer Gömmel. Heinz Hürten. Rolf Kiessling. Hans-Michael Körner. Kurt Koszyk. Ferdinand Kramer. Hans Pörnbacher. Karl Pörnbacher. Bernhold Schmid. Alois Seidl. Wilhelm Volkert und Joachim Ziche. Neu herausgegeben von Alois Schmid. Band IV, 2, S. 719–736. C. H. Beck, München 2007 ISBN 978-3-406-50925-4.
fff D Mont-Blanc-Gruppe isch e Gebirgsgruppe vu dr Weschtalpe im Dreiländereck zwische Frankrych, Italie un dr Schwyz. Mit em Mont Blanc (4.810 m) het si dr hegscht Bärg vu dr ganze Alpe. S Mont-Blanc-Massiv bildet dr nordeschtli un hecher Dail, dr sidweschtli Dail bildet s Beaufortain-Massiv (churz Beaufortain), wu d Gmai Beaufort lyt. D Mont-Blanc-Gruppe lyt in dr Weschtalpe im franzesische Département Haute-Savoie, dr italienische Region Augschttal un em Schwyzer Kanton Wallis. Fir d Abgränzige vu dr Gebirgsgruppe in dr Weschtalpe git s verschideni Yydailige, vylmol wird s Mont-Blanc-Gruppe aber dr Grajische Alpe zuegornet, alternativ au mänkmol dr Savoyer Alpe. Im Weschte wird s Massiv vum Val Montjoie, im Nordweschte vum Dal vu dr Arve yygränzt. Do lyt mit Chamonix ain vu dr wichtigschte Dalort vu dr Gebirgsgruppe. No Norde zues verlauft d Gränze iber dr Bass Col des Montets zum Walliser Ort Martigny, no Nordoschte un Oschte zues dur s Schwzer Val Ferret un s glychnamig Val Ferret z Italie. Sidli vu Courmayeur wird d Mont-Blanc-Gruppe vum Val Veny yygränzt. Insgsamt umfasst si uugfehr 645 km². Drotz ass s Massiv dr hegscht Alpegipfel het, git s sunscht nume verhältnismäßig wenig Gipfel, wu iber d Vierdöusertgränze gehn. Dr relativ Hecheunterschid
ffff D Savoyer Voralpe sin e Gebirgsgruppe vu dr Weschtalpe. Si gehn vum Schwyzer Wallis iber di baide franzesische Départment Savoie un Haute-Savoie bis ins Département Isère. Si gränze im Oschte an di Grajische Alpe, im Side an d Dauphiné-Alpe un im Sidweschte an d Dauphiné-Voralpe (Vercors). No dr SOIUSA-Gebirgsklassifikation glidere si d Savoyer Voralpe in segs Gebirgssteck: Aiguilles-Rouges-Chette (Aiguilles Rouges) Giffre (Buet-Ruan-Dents du Midi; Fis-Platé-Colonney; Dents Blanches-Avoudrues-Nant Golon) Chablais (Haufforts-Grange; Bise-Oche; Roc d’Enfer-Brasses) Bornes (Aravis; Bargy-Lachat-Tournette) Bauges (Arcalod-Trélod-Semnoz; Grand Colombier-Margerie-Revard) Chartreuse (Mont Granier-Dent de Crolles-Grand Som; Chamechaude-Charmant Som). D Savoyer Voralpe bilde ne Dail vu dr Chalchzone, wu as Franzesischi Chalchalpe no Sidweschte in d Dauphiné-Voralpe un dr Provenzalische Voralpe, un no Nordoschte in d Schweizer Voralpe un wyter in di nerdlige Chalchalpe vu dr Oschtalpe wytergoht. Die Zone isch dur Däler (z. B. vu dr Isère) rächt scharf vu dr krischtalline Zäntralmassiv (Mercantour, Pelvoux, Belledonne, Grandes Rousses, Mont Blanc, Aar- un Gotthardmassiv) drännt. Sergio Marazzi: Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8 (italienisch) Sergio Marazzi, La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA) (pdf; 1,6 MB)
ff p5 D Dauphiné-Alpe sin e Gebirgsgruppe vu dr Weschtalpe in dr franzesische Region Dauphiné. Aadail hän d Département Savoie un Hautes-Alpes un Isère Im Weschte vorglageret sin d Voralpezig Vercors un Chartreuse. Im Norde wäre d Dauphiné-Alpe vu dr Savoyer Voralpe, im Oschte vu dr Grajische Alpe un im Sidoschte vu dr Cottische Alpe umgränzt. Fir di zäntral verglätscheret Hochalpe-Gebirgsgruppe um d Gebirgssteck vu Barre des Écrins, Meije, Ailefroide un Mont Pelvoux brucht mer au dr Name Pelvoux. No SOUISA wäre d Dauphiné-Alpe (SZ 5) in die Untergruppe ufdailt: STS. 5.I Chaîne Grandes Rousses-Aiguilles d'Arves (12) STS. 5.II Chaîne de Belledonne (13) STS. 5.III Massif des Écrins = Massif du Pelvoux (14) STS. 5.IV Massif du Taillefer (15) STS. 5.V Massif du Champsaur (16) STS. 5.VI Massif de l'Embrunais (17) STS. 5.VII Montagnes du Gapençais Oriental (18) Dr hegscht Gipfel vu dr Dauphiné-Alpe isch d Barre des Écrins, wu au dr sidligscht Vierdöuserter vu dr Alpe isch. D Hauptgipfel vu dr wichtgschte Gebirgsgruppe vum Haut-Dauphiné sin: Barre des Écrins, 4.102 m la Meije, 3.983 m l’Ailefroide, 3.954 m Mont Pelvoux, 3.946 m Pic sans Nom, 3.914 m le Râteau, 3.809 m la Grande Ruine, 3.765 m Roche Faurio, 3.730
D Daniela Dill (* 1982 z Liestel) isch e Baaselbieter Spoken-Word-Autorin uf Mundart und uf Hoochdütsch. D Daniela Dill isch 1982 z Liestel uf d Wält choo. Sie het an dr Uni Baasel Französisch und dütschi Liddratuurwüsseschafte studiert. No as Studäntin het si as Slam Poetin afo ufdrätte. Vo 2004 bis 2007 isch si Schauspiilere am Junge Theater Aarau gsi. Zwüsche 2011 und 2016 het si as wüsseschaftligi Mitarbäitere im Dichter- und Stadtmuseum Liestel gschafft. D Dill het z Liestel s «Moulin Bouge» afo organisiere, wo si Brömiere am 1. Januar 2008 gha het und us säggs Kultuurööbe bro Säson bestoot. An deene wärde Muusig, Kabarett und Liddratur bresentiert. Sit 2011 schafft si as Spoken-Word-künstlere, organisiert Ewänt, schribt Teggst und git Workshops in Slam Poetry an Schuele. Mit de Muusiker Christoph Wüthrich und Florian Siess drättet si in dr Spoken-Word-Bänd «Dill & Kraut» uf. Sit 2019 isch si Co-Läiterin vom Junge Schriibhuus WORTSTELLWERK z Baasel. D Daniela Dill läbt z Baasel. D Dill het Teggst in Antologiä, uf CD und am Radio veröffentligt. Iir Buech Herz Rhythmus Störungen isch 2012 vo dr edition Baes uusegee worde. «Durzueständ», e Sammlig vo Teggst uf Hochdütsch und Mundart isch 2020 bi Der gesunde
En Ortsnaame, fachlig Oikonym (vo altgriechisch οἶκος oíkos ‚Huus‘ und -onym), isch dr Naame von ere Siidlig. Das chan en Äinzelhoof, e Wiiler, e Dorf oder e Stadt, aber au en ehemooligi Siidlig si. Zu de Ortsnääme ghööre au d Nääme vo de Elimänt vo de Siidlige, wie Geböid und anderi Infrastrukturdäil (Oikodonym). Eme Ort, wo s kä Siidlig git, git män e Fluernaamet. D Wüsseschaft wo sich mit dr Erforschig vo Ortsnääme befasst, häisst d Toponomastik. Ortsnääme si entstande so dass mä sich in dr Umwält het chönne zrächtfinde und mä d Rächt an Bsitz äidütig het chönne festleege. Ortsnääme im ganze dütsche Sproochruum Manfred Niemeyer (Hrsg.): Deutsches Ortsnamenbuch. Walter de Gruyter, Berlin/Boston 2012, ISBN 978-3-11-018908-7. Ortsnääme in Dütschland Heinrich Wesche: Unsere niedersächsischen Ortsnamen. o. O. 1957. Wolf-Armin von Reitzenstein: Lexikon Bayerischer Ortsnamen. Beck, Münche 1986; überarbäiteti Nöiusgoob mit em Underditel Herkunft und Bedeutung; Oberbayern, Niederbayern, Oberpfalz Beck, Münche 2006, ISBN 978-3-406-55206-9. Ernst Eichler, Hans Walther: Städtenamenbuch der DDR. Bibliographischs Institut, Leipzig 2. Ufl. 1988, ISBN 3-323-00007-2. Ortsnääme in Östriich Josef Breu: Geographisches Namenbuch Österreichs. Verlag der ÖAW, Wien 1975, ISBN 978-3-7001-0114-7. Ortsnääme in dr Schwiz Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen. Uusegee. vom Centre de Dialectologie an dr Uniwersidät Nöijeburg
Alternativi Fakte si bsundrigs unschenierti Luuge, vor allem wenn si vo Politker öffentlig verbräitet warde. Dr Begriff isch vo dr Berootere vom amerikanische Bresidänt Donald Trump, dr Kellyanne Conway, brucht worde. In ere politische Talksändig im amerikanische Färnsee het me si gfrogt, wie si d Behauptig vom Brässsprächer vom Wisse Huus, em Sean Spicer, wurd erklääre, ass mee Lüt an d Inaugurazioonzeremonii vom Donald Trump z Washington, D.C. cho sige as zur Amtsiifüerig vo sim Vorgänger Barack Obama. As äine vo de Bewiis, ass das glooge sig, het mä im Färnsee Luftufnaame vo de bäide Zeremonie zäigt, wo alli häi chönne gsee, ass bim Obama mee Lüt si cho d Fiir bschaue as bim Trump. Was d Conway gsäit het, isch denn immer wider mit de Manipulazioonstechnike im dystopische Roman 1984 vom Orwell vergliche worde, bsundrigs mit de Begriff Nöisprech und em Dobbeldänke, wo din vorchömme. Wo dä Bezuug s Publikum erräicht het, si uf äi Chlapf seer vil mee Exemplaar vo däm Roman verchauft worde. Noch em Duden si Fake News Falschnoochrichte, wo in de Medie und im Internet, bsundrigs in de Social Media verbräitet wärde, zum d Mäinig vom Publikum z manipuliere, wääred es sich noch em Joel
Dr Andrea Zamometić (* um 1420 z Nin, hüt z Kroazie; † 13. Novämber 1484 z Baasel) isch dr Erzbischof vo Krajina gsi, wo 1482 z Baasel zum ene Kiirchekonziil ufgrüeft het, was as Kritik am Babst Sixtus IV. verstande worden isch. Er isch schliesslig uf Befääl vom Käiser Friedrich III. vom Baasler Root verhafdet und im Spaaleschwibbooge iigspert worde und het dört Sälbstmord begange. Dr Zamometić isch emol dr Erzbischof vo Krajina gsi und scho lenger e Kritiker vom Babst Sixtus IV. Am 25. Merz 1482 het er im Baasler Münster sich für e Konziil stark gmacht, was em Babst überhaupt nid gfalle het. Dä het vo de Baasler verlangt, ass si dr Zamometić wurde festnee und an iin usliifere. Am 1. Mai 1482 het dr Root aber beschlosse, dr ufrüererisch Erzbischof z schütze und iim sichers Gläit z verspräche. Dr Sixtus het denn im Septämber s Interdikt über Baasel verhängt und im Novämber druf d Stadt exkommuniziert und im Dezämber in ere Bulle zum Chrüzzuug gege sä ghetzt. Wenn am Aafang vo dr Affääre dr Zamometić no Understützer gha het, si die immer weeniger worde. Sogar dr Käiser Friedrich III. het im Oktober de Baasler nume no aagwiise,
Dr Arnold zum Luft (* öbbe 1453; † 3. Novämber 1517) isch e Baasler Gäistlige und Räkter und Vizekanzler vo dr Uniwersidäät dört gsi. Dr Arnold isch as Soon vom Baasler Rootsher Ulrich zum Luft und vo dr Anna Magdalena Eberler öbbe 1453 uf d Wält cho. Er isch erst drizääni gsi, won er 1466 an de Uniwersidääte vo Baasel het afo studiere. 1473 isch er Doktor im kanonische Rächt worde und Pfaarer z Muttez. Er het z Siena studiert und 1500 het er im Zivilrächt bromowiert und isch as Doctor legum Brofässer an dr juristische Fakulteet und zum erste Mol Räkter worde. Vo 1506 aa isch er Vizekanzler vo dr Uniwersidäät gsi. Er isch vo 1497 bis 1501 und wider 1508 bis 1511 bischöflige offizial (Hoofrichder). Zwüsche 1501 und 1507 isch er Generalvikar gsi und 1504 Offizial vo dr Diözese vo Konstanz. D Humaniste Johannes Heynlin und Sebastian Brant häi zu sine Fründ ghöört. Er het e Serii vo Bilder in dr Muttezer Arbogast Chille gstifdet. Er het e bedütendi Bibliodeek mit juristische Büecher gha, won er e Däil von ene vo sim Unggle Peter zum Luft gerbt gha het. Die het er de Franziskaner im Baasler Barfüesserkloster vermacht.
S Baasler Brobleem isch e mathematischs Brobleem, wo zimlig lang unglööst bliiben isch und wo sich am Aafang vor allem Baasler Mathematiker drmit befasst häi. Es isch drbii um d Froog vo dr dr Summe vo de reziproke Kwadraatzaale gange, also um ä Wärt vo dr Räije ∑ n = 1 ∞ 1 n 2 = 1 1 2 + 1 2 2 + 1 3 2 + 1 4 2 + ⋯ = 1 + 1 4 + 1 9 + 1 16 + ⋯ . {\displaystyle \sum _{n=1}^{\infty }{\frac {1}{n^{2}}}={\frac {1}{1^{2}}}+{\frac {1}{2^{2}}}+{\frac {1}{3^{2}}}+{\frac {1}{4^{2}}}+\cdots =1+{\frac {1}{4}}+{\frac {1}{9}}+{\frac {1}{16}}+\cdots .} 1735 het dr Leonhard Euler das Brobleem glööst, und dr Wärt vo dr Räije gfunde: π 2 6 ≈ 1,644 934 {\displaystyle {\frac {\pi ^{2}}{6}}\approx 1{,}644934} . 1644 het sich dr Italiäner Pietro Mengoli gfrogt, öb die Summe wurd konvergiere, und wenn si wurd, was iire Wärt wurd sig. Er het aber kä Antwort uf die Froog gfunde. Bald druf het dr Baasler Mathematiker Jakob I Bernoulli vom Brobleem ghöört, het aber au kä Löösig gfunde (1689). No mee Mathematiker häi sich ooni Erfolg mit en Brobleem befasst. Erst 1726 het dr Baasler Mathematiker Leonhard Euler, won e Schüeler
47.566757.5818861111111Koordinate: 47° 34′ 0,3″ N, 7° 34′ 54,8″ O; CH1903: 610781 / 268459 S Baadhüüsli isch e historischs Geböid an dr Elsässerstrooss 2 im Santihanns z Baasel. Es isch emol en öffentligi Baad- und Wäschaastalt gsi, hüte isch s e Zentrum für Juugedkultuur. S Geböid stoot grad näben em Santihannsdoor dusse vor dr ehemoolige Stadtmuure und isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Regioon vo Bedütig si. S Duschbaad Santihanns isch vom Theodor Hünerwadel im historisierende Stiil 1905/1906 baut worde und gseet e chli us wien e Rönessans-Schlössli mit abgstuefte spootgotische Fänster. Es isch Däil vom e soziale Brogramm us em spöötere 19. Joorhundert gsi, in jedem Quardier e Baad- und Wäschaastalt ufzmache, wil vili Woonige in dr Stadt, vor allem vo de ermere Bevölkerigsschichte, kä äignigs Baadzimmer gha häi und das isch no bis in d Middi vom 20. Joorhundert eso bliibe. Und für dass d Lüt sich s au chönne läiste go z baade, isch dr Iidritt subwenzioniert worde. No in de 1990er Joor söll s in dr Stadt öbbe 3500 Woonige gee ha, wo s weder e Baadwanne no e Duschi gee häig. No di no häi aber immer weeniger Lüt die öffentlige Beeder brucht
D Baasler Konzilsuniwersidäät het vo 1432 bis 1448 bestande. An dere Uni häi meereri Persone underrichdet und studiert, wo denn 1460 bi dr Gründig vo dr Baasler Uniwersidäät e wichdigi Rolle gspiilt hän. D Uniwersidäät isch für d Däilnäämer vom Konzil und iiri Begläiter iigrichdet worde, won e Däil von ene iiri Studie nonig abgschlosse gha het und wil s e Uniwersidäät für Kleriker gsi isch wie die römisch Kurieuniwersidäät, isch s Hauptgwicht uf dr theologische und juristische Usbildig glääge. D Iniziative für d Gründig vo dr Uni äi Joor noch em Aafang vom Konzil isch woorschinlig vo de Familiare us cho. E Legat het s Ganze noch de Vorbilder vo dr Bariiser Uniwersidäät und dr Uniwersidäät vo Bologna organisiert, und s Konzil het dr Brofässer ernennt und bestimmt, ass däm si Leer as Uniwersidäätsleer söll anerkennt und wääred em Konzil bi dr Graduierig aagrächnet wärde. Bi dr Gründig vo dr Uniwersidäät Baasel 1460 häi Graduierti und Mitgliider vo dr Konzilsuniwersidaat e wichdigi Rolle gspiilt. Mänggi häi dr Baasler Root beroote, anderi si Rööt vom Habsburger Albrecht VI., wo under anderem Herrscher über die Vordere Land gsi isch und as Landesher 1457 d Uniwersidäät Freiburg gründet het. Zu de iiflussriiche
Dr Schwizer Sportklub BSC Old Boys Basel (OB) isch 1894 under em Naame F.C. Old Boys Basel gründet worde. Sit em Aafang vom 20. Joorhundert het dr Klub BSC Old Boys Basel ghäisse. S BSC stoot für Basler Sportclub. Näben em Schutte het dr Veräin au en erfolgriichi Liichtathletik-Sekzioon. 1922 isch e Schwümmsekzioon gründet worde, wo sich spööter mit andere Baasler Veräin zum Schwümmveräin vo bäide Baasel zämmegschlosse het. Vo 1927 aa het mä im Veräin au Dennis gspiilt. 1935 het sich die Sekzioon as Dennis-Club Old Boys sälbständig gmacht und das isch dr hütig Häimklub vom Roger Federer. S Stadion Schützematte z Baasel isch s Häimstadion vo de Old Boys. Ursprünglig häi si uf dr Margarethewiise gspiilt, aber wo d IWB, die Industrielle Wärk vo Baasel s Areal übernoo häi, het dr Klub sich e nöis Stadion müess sueche. Vier Joor noch dr Gründig het e nöije Klub z Bärn dr Naame vo de Old Boys übernoo und e chli veränderet: dr BSC Young Boys isch aber hüte vil bekannter und erfolgriicher as d Old Boys Basel. 1876 het dr Durnleerer vo dr dozmolige Realschuel, dr Adolf Glaz, dr Realschüeler-Durnveräin gründet. 1893 het er s Schutte iigfüert. Vo denn
Dr Camillo Golgi (* 7. Juli 1843 z Corteno Golgi, Brescia, Italie; † 21. Januar 1926 z Pavia, Italie) isch en italiänische Mediziner und Histoloog gsi. Er het im Joor 1906 dr Nobelbriis für Füsiologii und Medizin für sini Undersuechige über die fiingwääbligi Anatomii vom Närvesüsteem übercho, zämme mit em Spanier Santiago Ramón y Cajal. Dr Golgi het e Methode zum Aafärbe vo äinzelne Närve und Zällstrukture entwigglet, wo als „Schwarzi Reakzioon“ bekannt worde isch und noch iim d Golgi-Färbig häisst. Es handlet sich um e histologischi Färbig mit Silbernitrat, und dr Golgi het s 1873 publiziert. Er het lang dra gschafft, si Methode z verbessere. Internazionaal het sä dr Albert vo Koelliker bekannt gmachte. Dank iire het er u. a. dr Golgi-Apparat entdeggt, wo noch iim benennt isch und d Golgi-Zälle in der Chliihirnrinde vom Hirni, won er 1875 beschriibe het. 1906: Nobelpreis für Physiologie oder Medizin in Anerkennung Ihrer Arbeit über die Struktur des Nervensystems 1914: Ufnaam in Orde Pour le mérite für Wüsseschaft und Künst (24. Januar 1914) 1916: Eeremitgliid (Honorary Fellow) vo dr Royal Society of Edinburgh 1976: Dr Mondkrater Golgi uf si Naame 2017: Dr Asteroid (6875) Golgi uf si Naame. Werner E. Gerabek: Golgi,