rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Pfronte isch a Gmoid im bayrisch-schwäbische Landkreis Oschtallgäu und liegt im Südweschte vo Bayre, direkt an dr Grenz zum Tirol. Pfronte isch oine vo insgsamt 46 Städt und Gmoida im Oschtallgäu. Dur‘s Gmoidsgebiet goht d‘Vils. Pfronte liegt am Fuaß vom Breiteberg, ‘m Keaberg und ‘m Falkestoi auf 853 Metr. Vo dr Gmarkung sin 55 % Landwirtschaftsfleche, 22,7 % Wald, 8,8 % Sidlungsfleche un 13,4 % sunschtige Fleche. Z’Deitschland geit’s do dia Stadt Fiassa, die Gmoid Eiseberg und de Markt Nesselwang. Im Tirol liegt d‘Kloistadt Vils und‘s Tannheimer Tal mit de Gmoida Grän, Tannheim, Schattwald, Zöble, Nesselwängle und Jungholz. D‘Gmoid bstoht aus de Gemarkungen Bergpfronte (Ussrpfarr) und Stoinapfronte (Unterpfarr). D'Grenz vo Unter- und Ussrpfarr isch d'Vils. Zur Gmoid ghearet die Osiedlunga Berg, Dorf, Halde, Heitlere, Kappl, Kreizegg, Meilinge, s‘Eesch, Rehbichl, s‘Riad, Refleite, s‘Stoina und Weischba. ‘Sisch gwiiß, dass dia Ortsteil scho seit‘m Spätmittelalter a oinzige Pfarrgmoid bildet. Drum redt ma o vo dr 13-Derfer-Gmoid Pfronte. Ab em 14. Johrhundert hot Pfronta zum Hochstift Augschburg ghert un isch mit dr Säkularisation vom Hochstift 1803 zum Kurfirschtetum Bayern komma. Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 4,3 % gleage. 80,8 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 12,7 % evangelisch. ‘S letzschte
S World Geodetic System 1984 (WGS 84) isch e geodetischs Referänzsüsteem as äihäitligi Grundlaag für Posizioonsaagoobe uf dr Ärde und im ärdnooche Wältruum. S Süsteem bestoot us: eme Referänzellipsoid, wo in sinere Äifachhäit so guet wir mööglig dr Ärdoberflechi aabasst isch, für Ortsaagoobe noch dr geografische Lengi und Bräiti; eme detaijierte Modäll für d Figur vo dr Ärde, wo vo deere idealisierte Form abwiicht, s sogenannte Geoid; aktuell isch das EGM96 (Earth Gravitational Model 1996); eme Satz vo dreidimensionale Koordinate vo de zwölf Fundamentalstazioone für d Verankerig vo de Modäll oobenooche in dr Chruste vo dr Ärde, wo über d Ärde verdäilt si. S Koordinatesüsteem, wo s Referänzellipsoid, s Geoid und d Laag vo de Fundamentalstazioone din definiert si, isch e kartesischs Rächtssüsteem (Z zaigt uf e Nordpool, X in Richdig 0° Lengi und Bräiti, Y noch 90° Ost). Si Definizioon folgt de Vorgoobe vom IERS: Es isch uf e Schweerpunkt vo dr Ärde inklusiv d Atmosfääremasse zentriert. Sini Lengiskala isch die lokali im Ruum, wo vo dr Masse vo dr Ärde relativistisch krümmt isch. D Orientierig vo sine Aggse relativ zur Ärdchruste (Referänzpool und Referänzmeridiaan) het in dr Epoche 1984.0 dere vom IERS (denn BIH) entsproche. Die zitligi Entwicklig
Dr Bezirk Uster isch e Bezirk im Kanton Züri in dr Schwiz. Er umfasst im Wääsentlige d Gegend um e Grifesee und isch stedtisch brägt. Commons: Bezirk Uster – Sammlig vo Multimediadateie Bruno Schmid: Greifensee (Herrschaft, Vogtei). In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023
Dr Erhart Ermatinger, (* 16. Februar 1900 z Winterthur, † 14. Juli 1966 z Arnheim en dr niiderlendischa Provinz Gelderland) ischt a Schweizer Kombonischt, Musikschriftsteller ond Hochschuellehrer – de meischt Zeit en Zirich – gwäa. Dr Erhart Ermatinger ischt am 16. Februar 1900 z Winterthur em gleichnamiga Bezirk vom Kanton Zirich uff d Welt komma. Nôch seim Abitur hôt’r ôôgfanga, am Zircher Konservadorium Musik zo studiira. Deet isch dr Philipp Jarnach sei wichdigschder Lehrer gwäa. Omgang hôt’r en Zirich abr au mit-em italienischa Musiker Ferruccio Busoni ghet, wo-nen nôch Krefda gferdret hôt. Wia-nr mit seim Studiom ferdich gwäa ischt, hôt dr Ermatinger beim Zircher Stadttheater a Stell als Korrepetitor kriagt. Em Jôhr 1925 hôt’s-en nôch Freiburg em Breisgau vrschlaga, wo-nr Ondrricht en Musiktheorii gäa hôt. De negscht Stazioo vo seim Schaffa ischt Berlin gwäa, wo-nr 1926 Mitarbeider vo dr Allgemeinen Musikzeitung wôrra ischt. En dera Berliner Zeit hôt dr Ermatinger da sidalemanischa Kombonischda Heinrich Kaminski kennaglernt, wo an starka Eifluss uff-en ausgiabt hôt. Viir Jôhr schbäter hôt’r em hollendischa Städtle Nederhemert a Ôstellong kriagt, abr wiidr viir Jôhr druff ischt’r en sei Hoimet nôch Zirich zruckkehrt, wo-nr als Chorleider ond freischaffender Kombonischt gwirkt hôt. 1945 schliaßlich hôt’r am Konservadorium vo
Lemma bedütet: in dr Lexikografii und Linguistik d Grundform vom ene Schlaagwort (= Stichwort) in dr Edizioonswüsseschaft s Wort, wo sich e Notize druf beziet. in dr Emblematik d inscriptio, e Bestanddäil vom Embleem in dr Mathematik oder Logik e Satz as Zwüscheschritt im ene Bewiis. Lemma isch dr Familienaame vo deene Persoone: Daniel Lemma (* 1970), e schwedische Musiker und Komponist
S Lemma (griechisch λήμμα, lēmma, „Aanaam“; plur.: Lemmata) isch in dr Lexikografii und Linguistik d Grundform vo eme Wort. Es isch d Wortform, wo mä e Begriff drunder im ene Noochschlaagwärk suecht (Zitierform, Grundform). Lemmata isch die korräkt bildeti Pluralform. Allerdings het sich au d Form Lemmas verbräitet. Im Dütsche isch die Zitierform für Nomen normaalerwiis dr Nominativ Singular (z. B. Draum), für Wärbe dr Infinitiv Präsens Aktiv (z. B. dröime). In andere Sprooche cha das andersch si. Im Latiinische zum Bischbil isch d Zitierform für Wärbe s Paradigma (~Bischbil), won e Räijefolg vo bestimmte Modi (Infinitiv, Indikativ, Konjunktiv) und Tempora (Präsens, Perfekt…) aagit, wo vor allem bi unregelmäässige Wärbe seer hilfriich isch. Die Räijefolg isch in de mäiste Wörterbüecher eso: 1. Person Singular Indikativ Präsens Aktiv, 1. Person Singular Indikativ Perfekt Aktiv, aktives Supinum I bzw. Partizip Perfekt Passiv (PPP) Neutrum und schließlich Infinitiv Präsens Aktiv (z. B. für „bringe/(er)draage“ isch s Paradigma: fero, tuli, latum, ferre). In de semitische Sprooche isch d Wurzle vo eme Wort maassgääbend und mä suecht Substantiv, Wärbe, Adjektiv usw. under iirer Wurzle. Im modärne Hebräisch isch mä doo vo dere Dradizioon abgruckt. Wärbe findet mä in dr Form vo dr 3. Persoon Singular
Grundform bezäichnet: allgemäin d Form, wo öbbis druf basiert speziell: e grafischs Primitiv, en elementars geometrischs Objekt in dr Grammatik die unflektierti Form vom ene Wort, lueg Infinitiv und Nominativ in dr Lexikografii d Zitierform vom ene Wort, s Lemma in dr Lexikologii und dr linguistische Morfologii dr Wortstamm oder s Lexem in dr prehistorische Archeologii e Klinge oder en Abschlaag, wo modifiziert worde isch, zum Wärkzüüg häärstelle.
Ziger (i gwüsse Dialäkt Ziiger) isch en Frisch-Chääs und d Schwyzer Bezeichnig für e Ricotta oni Nidel. Er wird us Schotte gmacht und beschtaht usem Eiwyss, wo dört no dinne isch. Mä nimmt Schotte, git früschi oder entrahmti Chuemilch oder Ankemilch drzue, erhitzt s uf öbbe 90 °C und duet Süüri dri. Vilmol brucht mä Essigsüüri drfür. Ziger wird nit glaageret, sondern sofort früsch oder gräucheret verchauft. Er hebt öbbe zää Dääg. Ziger losst sich au dehäi recht eifach mache. Mer stellt Milch in em e offene Hafe zwei, drei Tag am ä warme, dunkle Ort uff. Wenn denn d Milch grunne isch, schüttet mer die ganzi Sach in ä Siib un loßt des ä paar Stunde abtropfe. Würze, wenn me wot, öbbe mit Chümmi, un gniese (Wiesetäler Methode). Ziger passt beschdens zu gschwellde Grumbiere. Schabziger, i de Schwiz au under de Churzform Ziger bekannt J. L. Stein et al.: Milch und Milchprodukte. In: Ullmanns Encyklopädie der technischen Chemie. Band 16, 4. Auflage, Verlag Chemie, Weinheim, New York 1978, S. 702.
As Mündig bezäichnet mä d Zueflussstell vom ene Fliessgwässer in en anders Gwässer. E Hufe Mündige, wo no in iirem natürlige Zuestand si, si äinzigartigi Biotop (z. B. d Rhônemündig in Südfrankriich), wil sich die ökologische Bedingige rasch ändere, wemm mä nume e chli flussuf oder flussab goot. D Tämpratuur in ere Mündigsregion in unsere Bräite lit mäistens bi 20 °C oder mee. Bin ere Mündig ins Meer mische sich Salz- und Süesswasser, was nume weenig Lääbewääse guet verdrääge. Es isch mööglig, ass e Fluss e Flussdelta bildet; mä underschäidet die Deltaforme oder Arte: Die (ändgültigi) Mündig vom ene Fluss in s Wältmeer nennt mä Mündigsdelta. Es cha au si, ass e Fluss im Binneland in e See, in en andere Fluss oder in en abflusslosi Landschaftsform (e Becki (über em Meeresspiegel) oder e Depressioon (under em Meeresspiegel) mündet; denn redet mä von eme Binnedelta. Zu deere Delta-Art ghööre au Verzwiigige vom ene Fluss uf em so genannte „Inland“ in ere Niiderig. Wenn e Fluss in en anders Gwässer mündet, ooni ass er e Delta bildet, chann er diräkt iimünde oder en Estuar (e Mündigsdrichder) bilde. D Elbe, d Ems und d Weser münde in d Nordsee (Mündigsdrichder); Dütschland; Öiropa
Dr Bezirk Tielschdoorf, amtlich Bezirk Dielsdorf, isch e Bezirk im Nordweste vom Schwizer Kanton Züri. Dr Bezirk Tielschdoorf umfasst Däil vom Furttal südlig vo de Lägere, s Wèhntal nördlig vo däm Uslöifer vom Jura, und s Gebiet bis zur nördlige Landesgränze am Rhii. Dr Bezirk isch noch em Ändi vo dr Mediazioonszit im Joor 1814 us em westlige Däil vom doozmoolige Distrikt Büüli entstande und mä het em zerst Oberamt Rägischbèèrg gsäit. Mit dr Kantonsverfassig vo 1831 isch s Oberamt zum Bezirk Rägischbèèrg worde. Dr Bezirkshauptort isch 1871 noch lange politische Diskussioone vo dr umpopulääre Burg uf em Buck (Schloss Rägischbèèrg) z Rägischbèèrg uf Tielschdoorf am Fuess vo dr Lägere verläit worde, und dr Bezirk het vo denn aa Bezirk Tielschdoorff ghäisse. Die äinzigi Stadt (im statistische Sinn) im Bezirk isch Rägischdoorf. Commons: Bezirk Dielsdorf – Sammlig vo Multimediadateie Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023
E Flusssüsteem (au Flussnetz) bestoot us eme Hauptfluss und alle sine diräkten und indiräkte Nääbeflüss. S Flusssüsteem bechunnt mäistens dr Naame vom Hauptfluss über (zum Bischbil s Flussüsteem vom Rhii oder vom Amur). Em Gebiet, wo vom Flusssüsteem entwässeret wird, säit mä Iizugsgebiet und sine Gränze Wasserschäide. D Usbildig und Verzwiigig vo Flusssüsteem isch vo groossem Inträsse für alli Forscher und Entdecker gsi, aber erst im 20. Joorhundert het mä die existierende Flussnetz wüsseschaftlig afo undersueche und iidäile. E Mäilestäi in dr Gschicht vo dr wüsseschaftlige Bedrachdig vo Flusssüsteem isch d Veröffentligung vom Robert Elmer Horton im Joor 1945 gsi. Dr Horton het d Organisazioon vo Flusssüsteem undersuecht und het e Räije vo Richtlinie ufgstellt, wo as Hortonsches Ordnigssüsteem bekannt worde si. D Iidäilig, wo hüte verwändet wird, goot uf si Süsteem zrugg, und daas isch in de 1950er Joor vom Arthur Newell Strahler ergänzt worde. D Bezäichnig vo de äinzelne Grundrissmuster stammt vom Emilie R. Zernitz us em Joor 1932. Flusssüsteem wärde noch dr Geometrii vo de Flusslöif, wo drzueghööre, in verschidnigi Haupttüpe iidäilt. Die Tüpe si: s parallele Flussnetz s radiale Flussnetz s dendritische Flussnetz s rächtwingglige Flussnetz s spalierartige (appalachische) Flussnetz s chaotische Flussnetz S grösste Flusssüsteem
D Archaeplastida sin aini vu dr sechs Gruppe vu dr Eukaryote, also dr Läbewäse mit Zällchärn, wu s no dr Syschtematik vu dr Eukaryote vu Adl u. a. 2005 git. Zue ihne ghere d Grienalge, d Rotalge un d Pflanze. D Archaeplastida hän photosynthetisch aktivi Plaschtide mit Chlorophyll a as Hauptfarbstoff. D Plaschtide stamme vun ere primäre Endosymbiose mit eme Cyanobakterium. D Plaschtide sin in e Dail Gruppe sekundär verlore gange oder reduziert wore. Zmaischt hän d Archaeplastida e Zällwand us Zellulose. D Cristae vu dr Mitochondrie sin flach. As Spycher-Chohlehydrat dient Sterchi. Adl u. a. glidere d Archaeplastida in drei Gruppen ohni klassischi Rangstapfle: Glaucophyta Rotalge (Rhodophyta) Chloroplastida (Grienalge im wyteschte Sinn) Chlorophyta Ulvophyceae Trebouxiophyceae Chlorophyceae Chlorodendrales Prasinophyceae Mesostigma Charophyta, wichtigschti Gruppe do: Streptophytina Armleuchteralgen (Charales) Embryophyta (Landpflanze) Sina M. Adl, Alastair G. B. Simpson, Mark A. Farmer, Robert A. Andersen, O. Roger Anderson, John A. Barta, Samual S. Bowser, Guy Bragerolle, Robert A. Fensome, Suzanne Fredericq, Timothy Y. James, Sergei Karpov, Paul Kugrens, John Krug, Christopher E. Lane, Louise A. Lewis, Jean Lodge, Denis H. Lynn, David G. Mann, Richard M. McCourt, Leonel Mendoza, Øjvind Moestrup, Sharon E. Mozley-Standridge, Thomas A. Nerad, Carol A. Shearer, Alexey V. Smirnov,
D Chloroplastida sin e Gruppe vu photosynthetisch aktive Eukaryote, also Läbewäse mit Zällchärn. Zue ihne ghere d Grienalge un d flanze. Di maischte Chloroplastida hän photosynthetisch aktivi Plaschtide mit Chlorophyll a un b, d Chloroplaschte. Uusnahme sin sonigi, wu sekundär d Fähigkait zur Photosynthese wider verlore hän. Doderzue zelle zem Byschpel di parasitisch Vogel-Neschtwurz oder di farblos Alge Polytoma. D Plaschtide stamme vun ere primäre Endosymbiose mit em Cyanobakterium. Vylmol het s in dr Plaschtide ne Pyrenoid din. D Chloroplastida hän zmaischt e Zällwand us Zällulose. D Cristae vu dr Mitochondrie sin flach. As Spycher-Chohlehydrat dient Sterchi. Mit Uusnahm vu dr Angiosperme hän d Zälle Zentriole. Innerhalb vu dr Chloroplastida git es zwoo großi Klade, wu stark vonenander drännt sin: d Chlorophyta un d Charophyta (wu au d Pflanze derzue ghere). D Chlorophyta un au vyl Verdrätter vu dr Charophyta wäre klassischerwys Grienalge gnännt. Wäge däm wird dr Uusdruck Grienalge nimi fir e aige Taxon brucht. Adl et al. glideren in Aalähnig an Lewis un McCourt d Chloroplastida in die Gruppe ohni klassischi Rangstapfle (d Chlaigruppe, wu bi Adl et al. ewäggloo sin, sin wider yygfiegt): Chlorophyta Ulvophyceae Trebouxiophyceae Chlorophyceae Chlorodendrales Prasinophyceae Mesostigma Charophyta Coleochaetales Chlorokybus Klebsormidium Zygnemophyceae Jochalge (Zygnematales)
D Streptophytina sin e Gruppe vu photosynthetisch aktive, mehzällige Eukaryote, also Läbewäse mit Zällchern. D Gruppe bstoht us dr Armlychteralge un dr Pflanze. Uf d Streptophytina dräffe natyrlig alli Merkmol vu dr Charophyta au zue. D Zälldailig goht generäll iber e Phragmoplascht. D Zällulose wird vu rosettefermige Enzymkomplex synthetisiert. Alli Arti sin mehzällig, s vegetativ Wachstum goht iber apikali Zälle am Änd vu dr Sytenescht oder dr Hauptnescht. Di sexuäll Vermehrig goht iber Oogamie, doderby sin d Aizälle in ere Hille gschitzt. D Spermatozoide sin zmaischt drillt. Bi abglaitete Forme dritt des Merkmol zruck: Palmfarn un Ginkgo hän Spermatozoide mit eme drillte Flagelleband, di ibrige Soomepflanze hän uubegaisleti un nit drillti Spermie. D Zälldailige finden in allne drei Ruumebene statt. In dr letschte Johr hän sich d Armlychteralge dytlig as d Schweschtergruppe vu dr Pflanze uusekrischtallisiert. Wäge däm wäre die boode Gruppe in dr Charophyta as aigeni Gruppe Streptophytina zämmegfasst. No Adl et al. 2005 wäre d Taxa kaine Rangstapfle zuegordnet: Armlychteralge (Charales) Pflanze (Plantae) Sina M. Adl, Alastair G. B. Simpson, Mark A. Farmer, Robert A. Andersen, O. Roger Anderson, John A. Barta, Samual S. Bowser, Guy Bragerolle, Robert A. Fensome, Suzanne Fredericq, Timothy Y. James, Sergei Karpov, Paul
Vorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE_aus Dr Mississippi [ˌmɪsɪˈsɪpɪ] isch e Stroom in de Veräinigte Staate, wo 3778 Kilometer lang isch. Er foot am Lake Itasca im nördlige Minnesota aa und mündet öbbe 160 Kilometer südlig vo New Orleans in Golf vo Mexiko. Dr grösst Nääbenfluss Missouri isch vo dr Kwelle bis er in Mississippi mündet dütlig lenger as dr Mississippi. Dr Missouri und dr Underlauf vom Mississippi bilde as Mississippi-Missouri mit 6051 Kilometer Lengi s viertlengste Flusssüsteem uf dr Wält. Dr Mississippi goot fast dur s ganze Staatsgebiet vo de USA vo Norde uf Süde und fliesst dur acht US-Bundesstaate: Minnesota, Illinois, Missouri, Kentucky, Arkansas, Tennessee, Mississippi, Louisiana und bildet d Gränze vo Wisconsin und Iowa. Bi St. Louis chunnt er mit em Missouri und em Meramec River zämme und bi Cairo, Illinois, mit em Ohio. Bis uf s Gebiet um die Groosse Seä entwässeret dr Fluss s ganze Gebiet zwüsche de Rocky Mountains im Weste und de Appalatsche im Oste. S Delta bi New Orleans isch äins vo de grösste Mündigsgebiet uf dr ganze Wält. Commons: Mississippi River – Sammlig vo Multimediadateie Mister & Missis.Sippi (1/3), Mit dem Floß durch die Südstaaten, Film von Volker Strübing und Patricia Schäfer, 3sat, Erstausstrahlung 3.–5.
Die Demokratischi Bardei (Democratic Party oder aifach Democrats) isch näbe dr Republikanische Partei äini vo de bäide groosse Parteie in de USA. D Demokrate gälte hüt im Vergliich mit den Republikaner as weniger konservativ und mee am Progressivismus orientiert. S inoffizielle Wabbedier isch dr Esel, er isch aber im Geegesatz zum Elifant vo de Republikaner nie offiziell as Wabbedier aagnoo worde. Si Ursprung goot uf e amerikanisch Karikaturist Thomas Nast zrugg, grad so wie dr Elifant vo de Republikaner. D Parteifarb vo de Demokrate, wo au inoffiziell isch, isch blau. Wie amerikanischi Bardeie im Allgemäine isch die Demokratischi Bardei wääsentlig andersch organisiert as vergliichbari dütschi Bardeie. So wärde d Bezirksvorständ, je noch em Bundesstaat, zum Däil vo dr allgemäine Waalbevölkerig in Vorwaale und nit öbbe vo de Bardeimitgliider elläi gweelt. S wichdigste Organ für d Gsamtbardei isch s Democratic National Committee, wo au die Democratic National Convention veraastaltet. Mit em Joe Biden stelle d Demokrate sit 2020 dr (46.) Bresidänt vo de Veräinigte Staate. Im Represäntehuus stelle s im Momänt (2021) d Meerhäit, und im Senat herrscht e Pattsituazioon. Commons: Demokratische Partei – Sammlig vo Multimediadateie The Democratic Party (änglisch) Democrats Abroad (änglisch) Wie dr Esel s inoffizielle Parteisümbool vo
Die Republikanischi Bardei (ängl. Republican Party, au as Republicans, oder Grand Old Party, GOP „groossi, alti Bardei“ bezäichnet) isch näbe dr Demokratische Bardei äini vo de bäide groosse Bardeije in de USA. Si isch vo bäide die konservativeri. D Bardei isch 1854 mit em Ziil gründet worde, die iihäimischi Industrii mit Hilf vom Protezionismus z schütze und d Sklaverei abzschaffe. Si het sich 1860 under em Abraham Lincoln gege d Demokrate duuregsetzt, wo drfür plediert häi, d Sklaverei z bhalte. Dr letscht republikanisch Bresidänt isch vo 2001 bis 2009 dr George W. Bush. Dr Vorsitzendi vom nazionale Organisazioonsgremium vo dr Partei, em Republican National Committee, isch sit em Januar 2011 dr Reince Priebus. S Wabbedier vo dr Bardei isch dr Elifant. Die (inoffizielli) Bardeifarb isch root. Die Republikanischi Bardei isch e Koalizioon vo gsellschaftlig Konserwative und wirtschaftlig Liberaale und isch in de letschte Joorzäänt immer mee gege Rächts gruckt und progressivi Politiker häi en immer schwiirigere Stand in dr Bardei. Si wird vor allem vo wisse Manne, dr Landbevölkerig und religiööse Fundamentaliste gweelt und finanziell stark vo Rüstigs-, Dubak- und Öölkonzärn understützt. As Bardei isch si gege d Abdriibig, gege d Gliichstellig vo homosexuelle Bäärli und für e frei Zuegang
Am 11. März 2004 werded bi Terroraaschlääg in de Hauptschtadt vo Schpanie, Madrid 191 Mensche umbraacht und meh als 1'500 verletzt. D Aagriffsziil vo de islamistische Terrorischte, wo 10 Bombe i Reisetäsche verschteckt händ, sind 4 Züüg in de Vorort vo Madrid gsii. Bimene spätere Polizeiiisatz sprenged sich 7 Verdächtigi in ihrem Appartement i d Luft. Die domooligi schpanischi Regierig vom Partido Popular under em José María Aznar het voriilig d ETA verantwortlich gmacht. Dr Aaschlag churz vor de Parlamäntswaale und die froogwürdigi Informazionspolitik vo dr Regierig vom Aznar häi d Weeler beiiflusst und d Sozialiste vo dr PSOE häi d Waale am 14. März 2004 gwunne. Eben Kaplan: Rail Security and the Terrorist Threat (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.cfr.org, Council on Foreign Relations, 12. März 2007
D Terroraaschleeg vom 7. Juli 2005 z London si e Serii vo islamistische Attentaat uf Ziviliste z London gsi, wo sich wääred dr Hauptvercheerszit am Morge im öffentlige Noochvercheer vo dr Stadt abgschbilt hai. Es handlet sich um die schwerste islamistische Terroraaschleeg in dr Gschicht vo Groossbritannie. Am 7. Juli 2005 isch d Inneschtadt vo London vo vier Terroraaschleeg erschütteret worde. Drei vo de Schprengsätz sind i dr U-Bahn und eine imene Doppelstockbus vo de Hauptschtadt vo Grossbritannie zündt worde. Drbii si 56 Mensche (die vier Sälbstmordattentääter inklusiv) umchoo und über 700 si zum Däil schweer verletzt worde. E Hufe Lüt si bis zum Noomiddaag in de betroffene Züüg iigschlosse bliibe. Drei vo de vier Terroriste si Brite mit pakistanischem Wurzle gsi und si us dr Regioon vo Leeds choo. Wo iiri Hüüser dursuecht worde si, het mä Sprängstoff gfunde. Es isch nid sicher öb si d Absicht gha häi, bi de Aaschleeg sälber umzchoo. D Aaschleeg si in de britische Medie au mit dr Abchürzig 7/7 (seven-seven) bezäichnet worde, in Aaläänig an die islamistische Terroraaschleeg vom 11. Septämber 2001 in de USA, wo under 9/11 bekannt worde si. Commons: Terroranschläge am 7. Juli 2005 in London – Sammlig vo
Am 11. September 2001 werded dur Terroraaschlääg beidi Türm vom World Trade Center (WTC) z New York zerschtört und s Pentagon z Washington, D.C. schwer beschädigt. Dabii sind ca. 3000 Mensche gschtorbe. D Eräigniss an däm Zistig wärde au churz as 11. Septämber (änglisch September 11 attacks, churz Nine-Eleven, in Zaale 9/11) bezäichnet. D Terroraaschleeg am 11. Septämber 2001 si vier koordinierti Entfüerige vo Fluugzüüg gsi, wo denn brucht worde si, zum Sälbstmordattentaat uf wichdigi zivili und militärischi Geböid in de Veräinigte Staate vo Amerika mache. Drei Vercheersflugzüüg si vo je fümf und äis vo vier Dääter zwüsche zää ab Achti und halb nüüni am Morge (Nöi-York-Zit) uf Inlandflüüg entfüert worde. D Dääter häi zwäi von ene in d Dürm vom World Trade Center (WTC) z Nöi York gflooge und äis in s Pentagon z Arlington (Virginia). S vierte Flugzüüg, wo woorschinlig e Regierigsgeböid z Washington, D.C. hätt sölle dräffe, isch wäärend Kämpf zwüsche de Entfüerer und de Passaschier bi Shanksville (Pennsylvania) abgstürzt. Bi de Aaschleeg si öbbe 3000 Mensche umcho, und si gälte als terroristische Massemord. Öbbe 15'100 vo öbbe 17'400 Persoone häi sich us de WTC-Geböid chönne rette. Die 19 Entfüerer häi zur islamistische Terrororganisazioon al-Qaida ghöört. Als
Poort (amtlech Port) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Biel/Bienne im Kanton Bärn, Schwyz. Poort ligt am Nidou-Büüre-Kanal am Jäissberg. D Gmeind ghört zur Agglomeration vor bilingue Stadt (Düütsch - Französisch) Bieu (frz. Bienne). D Gmeindsflächi bsteit us 29,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 30,5 % Waud, 36,6 % Sidligsflächi u 3,7 % süschtigi Flächi. Port isch ä lebändigi Gmeind mit sehr schönä Wohnquartier, viu idyllischi Winklä u landschaftlechi Schönheiteä. Z Port hets ou ä risiigi Mehrzwäckhaue u ä grossä Schuttiplatz. Poort isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1228 aus Port. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 9,9 % gläge. 67,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 17 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,6 %, CVP 1,8 %, EVP 3,0 %, FDP 13,5 %. GLP 4,9 %, GP 6,3 %, SP 20,0 %, SVP 31,0 %, Suschtigi 4,9 %. Gmeindspresidänt vo Poort isch dr Beat Mühlethaler (Stang 2013). D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,6 % gläge. Port isch mitem Bus mit Bieu und Nidou verbunde und mitem Schiff mit Bieu und Soledurn.