rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De Urs Schwaller (* 31. Oktober 1952 z Fryburg) isch en Schwiizer Politiker (CVP). Er isch vo 2003 bis 2015 Schtänderot us em Kanton Fryburg u vo 2005 bis 2014 Fraktionspräsident im Bundeshuus gsi. Sit 2016 isch er Verwaltigsrotspräsident vo de Schwizer Post. De Schwaller isch vo Bruef Rechtsawalt. Er läbt z Tafers, isch ghürote u Vater vo drü Chind. De Urs Schwaller isch vo 1986 bis 1991 Oberamtmaa vom Seisebezirk gsi u vo 1992 bis 2003 Fryburger Schtaatsrot. Zerscht isch er Direktor für Inners u d Landwirtschaft gsi, ab em 1996 Finanzdirektor. Im 2003 isch de Schwaller in de Schtänderot gwählt worde und im 2005 zum Präsident vo sinere Fraktion. Bis 2007 isch es d CVP-Fraktion gsi, wo im 2007 um d EVP- und glp-Parlamentarier erwiteret wurde-n-isch. Nach de Wahle 2011 isch d glp us dere Fraktion usgschiide, wil si selber Fraktionsstärki erreichd het. Dafür isch au de einzig CSP-Nationalrot Fraktionsmitgliid vo de noie CVP/EVP-Fraktion worde. De Schwaller het s Fraktionspräsidium im Jänner 2014 abgeh. Sin Nochfolger isch de Filippo Lombardi worde. Im 2009 isch de Urs Schwaller Bundesrotskandidat gsi, d Bundesversammlig het aber de Didier Burkhalter vo de FDP zum Bundesrot gwählt. Vo 2011 bis 2015 isch er
D Neda Salehi Agha-Soltan (persisch: ندا صالحی آقاسلطان, Nedā Sālehi Āġā-Soltān; * 1982; † 20. Juni 2009) isch e Iraneri vù Teheran gsii, wù wäldwyd bekand wooren isch dùr e Video vù iirem Dood, wù im World Wide Web verbraided wooren isch. Si isch gschdoorbe bi dr Protescht no dr iranische Bresidändewaal 2009. Wär gschose hed, isch nid bekand Iire Vorname bedyded „Schdim“ oder „Ruef“. Är isch in dr Dääg no iirem Dood vù Demonschtrante z Teheran ùn ùf Solidaritätdemonschtration z Europa ùn in dr USA gruefe woore ùn doodermid zem Symbol fir dr Widerschdand vù dr iranische Opposition woore. D Neda Agha-Soltan isch us ere Familie vù dr iranische Midelschiichd z Oschd-Teheran chùù ùn hed zwee Brieder ghaa. Si hed islamischi Filosofii an dr Azad Universideed schdudierd ùn hed Gsangsùnderrichd gnùù, droz as Fraue im Iran s Singe in dr Efendligkaid verboden isch. Si isch bis zue dr Bresidändewaal 2009 nid bolidisch indräsierd gsii ùn hed nid abschdùme fir ain vu dr Kandidaade, hed sich aber derno geege die vermueded Waalfelschig uusgschbroche. Si isch am 22. Juni 2009 im ängschde Chrais vu iire Aaghèèrige begraabe woore ooni di ieblige Zeremonie in ere Moschee. Dr iranisch Schdaadssänder Khabar hed am
Dr Gerhard Anton Jung (* 10. Augschte 1926 z Zäll im Wisedal; † 25. April 1998 z Lörrach-Stette) isch e dytsche Dialäktdichter un -liedermacher gsi. Er isch bsundersch im Schwarzwald fir syyni Gedicht bekannt un isch hite no beliebt. Dr Gerhard Jung isch im Wisedal ufgwagse. Syy Vater, Karl Jung, isch e Dierarzt vu Franke gsi, syy Mueter, Hermine, Huusfrau. Dr Jung het drej Gschwischter gha. Är isch z Zäll uf d Volksschuel gange un z Schopfe uf s Gymnasium. Vu 1946 bis zue syyre Pensionierig 1981 isch er bi dr Boscht gsi. As Oberamtmann het d Uusbildig vum mittlere un ghobene Boschtdienscht zue syyne Ufgabe ghert. Unter dr vile Lehrbuebe het er het er vil Mänsche gfunde, wu ne nit nume as Lehrer un Uusbilder gsäh hän, nei, au as Frynd un Vorbild. Dr Jung het frejberueflig as Heimetdichter gschafft. Derzue isch er in vile Verein Mitglid vum Vorstand gsi un au Motor un Rotgeber. No syyre Pensionierig het er sich ganz syyre große Lyydeschaft gwidmet, em Schryybe. Wel er stark vu dr Chriegsjohr bregt gsi isch, hän d Theme Fride un Versehnig zue dr Schwärpinkt vu syyne Text zellt. Eis vu syne bekannteschte Wärch isch s Buech "Bettmümpfeli",
Dr Michael Joseph Jackson (* 29. August 1958 z Gary, Indiana; † 25. Juni 2009 z Westwood, Los Angeles, Kalifornie) isch e US-amerikanische Sänger, Songwriter, Entertainer on Erfinder gsii. Mid gschäzde 750 Millione verchaufde Tondreeger gilded er as ain vù dr erfolgryyschde Musiker in dr Gschiichd vù dr Popmusik. Är isch am 25. Juni 2009 gschdoorbe. Dr Jackson isch as aachds vù insgsamd zee Chinder vùm Joseph Jackson (* 1929), eme Kranfierer, ùn dr Katherine Jackson (* 1930), erer Verchaiferi, ùf d Wäld chùù. Syyni Gschwischder sin: Rebbie Jackson (* 1950) Jackie Jackson (* 1951) Tito Jackson (* 1953) Jermaine Jackson (* 1954) La Toya Jackson (* 1956) Marlon Jackson (* 1957) Brandon Jackson (*/† 1957), em Marlon sy Zwiligsbrueder, isch bi dr Gebùùrd gschdoorbe Randy Jackson (* 1961) Janet Jackson (* 1966) Joh’Vonnie Jackson (* 1974), e nid eeligi Halbschweschder vùm Vader här Im Mai 1994 hed dr Jackson d Lisa Marie Presley ghyroode, d Doochder vùm Elvis Presley. Anderhald Joor schbeeder sin si aber wider gschiide woore. 1996 hed dr Jackson d Chranggeschweschder Debbie Rowe ghyroode ùn hed mid iire zwai Chinder ghaa, e Sùùn, Michael Joseph Jackson jr. *1997, ùn e Doochder, Paris Michael Katherine *1998. D
Nintendo isch ä Herställer für Videospilli und Spilkonsolene. Im Johr 1889 isch si z Kyōto (Japan) gründet worde. Zurziit isch dr Herr Tatsumi Kimishima a de Spitzä vo de Firma. Vor allem isch Nintendo vo de Herställig vum Game Boy und Spilseriä wie zum Bischpil Super Mario berühmt worde. Am 23. Säptember 1889 isch Nintendo vum Fusajirō Yamauchi gründet worde. Zerscht het d Firma „Nintendō Koppai“ gheisse. Um 1929 hinterloht dr Fusajirō Yamauchi sini Firma am Schwiegersohn Sekiryō Yamauchi zietglich het d Firma au en neue Name erhalte; zu dem Zietpunkt het si Yamauchi Nintendo & Co gheisse und im Johr 1947 hät er ä neui Gsellschaft gründet (Marufuku Co. Ltd ), wo den im Johr 1951 i Karuta Nintendo Co. Ltd umbenennt worde isch. Spöter, im Johr 1969, isch dr Herr Gunpei Yokois dezucho und den het d Firma agfange Spilzüüg z herrställä. Zum Bischspil Liäbestescht-Automate und au vieli anderi. Aafangs 1970 het sich Nintendo entschiedä sich uf Acrade-Spilli und Spilsystem ohni ustuschbari Modul z konzentriere. So gege 1980 isch den dr erschti Nintendo Game & Watch usächo. Er isch vum Gunpei Yokoi entwichklet worde. Nintendo het vil Erfolg mit dene Spilgrät gerntet und um 1981 isch sogar erschte
p3 D Ruine Ibärg isch en ehemaligi Burg uf em gliichnamige Bärg uf em Gmeinsbann vo Rinke im Kanton Aargau. Hüt isch si verfalle u me gseht numme no wenigi Rescht. D Burg isch im 11. Johrhundert uf em nordöschtliche Rand vom Ibärg gründt worde. Si het es Hauptgebäude, es Tor u zwei Nebegebäude gha. En Grabe uf de Südsite het d Burg gäge Aagriff gschützt. S git weder über d Burg no über d Lüt, wo uf dere Burg gläbt hei, schriftlichi Ufzeichnige. Alles was me über d Burg weiss, het me bi archäologische Untersuechige usegfunde. Am Änd vom 12. oder am Aafang vom 13. Johrhundert isch d Burg bi eme Brand zerschtört worde. Wo me si wider ufbauet het, isch si mit witere Gräbe u eme Turm erwiteret worde. Aber noch bevor d Burg isch wider fertig gsi, het me si scho verlah. Wil s Gebiet um d Burg umme zum gröschte Teil de Habsburger un em Chloschter Murbach ghört het, vermuetet me hüt, dass d Burg Ibärg vo de Habsburger gründt worde-n-isch. Commons: Iberg – Sammlig vo Multimediadateie Informatione über d Burg Ibärg uf de Website vo de Gmeind Rinike
p3 D Ruine Besserschtei isch en ehemaligi Burg uf em Geissbärg uf em Gmeinsbann vo Villige im Kanton Aargau. Hüt isch si verfalle u me gseht numme no wenigi Rescht. I wellem Johr Burg Besserschtei bauet worde-n-isch, weiss me hüt nümm. S erschti Mol erwähnt isch si im 1244i worde, wo si als Lehe vom Chloschter Murbach gnennt wird. Si het zum Hof Rei ghört, wo im Bsitz vom Chloschter gsi isch. D Habsburger hei den Hof im 1291 kauft un so het au d Burg de Bsitzer gwächslet. Aber scho für’s 1305i wird d Burg numme no als Burgschtall erwähnt, isch also scho verlasse gsi. D Burg isch ganz am Oschtrand vom Felssporn em Geisbärg gläge. Si isch durch en Grabe vo Aagriff vo Weschte her gschützt gsi. S Gebiet, wo d Burg gsi isch, isch öpper 45 uf 25 Meter gross. Hüt gseht me vor allem no de Sockel vom Turm. Informatione über d Burg Besserstei uf de Website vom Kanton Aargau (pdf) (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.ag.ch
S Französisch, wo im Elsass gschwätzt wird, wycht vo de französische Standardsproch und de andere regionale Variante vo Frankrych ab. Dass sälli Abwychig durch e Yfluss vom elsässische Dialäkt zstand cho isch, merkt mer do dra, dass de regional Akzänt uff de andere Site vo de Vogese scho anderscht klingt, wyl's dört vom Lorrain beyflusst worre isch. Vo Franzose uss andere Deil vo Frankrych wird de Elsässer Akzänt oft als unagnehm empfunde. Datsächlig cha's durch en zu Verwechslige cho; so soll de Georges Humann im 19. Johrhundert gsait ha: „mes projets sont détruits“ (mini Blän sin durechrüzt worre), was als „mes brochets sont des truites“ (mini Hächt sin Forälle) verstande worre isch. E typischs Merkmol vom Elsässer Akzänt isch d'Betonig vo de erschte Silbe, während standardsprochlig je noch Satzton hüffig die letschti betont wird. Usserdem werre d'Lut <o, eu> gschlossener usgsproche, d. h. lute im Elsass [o], [ø] anstell vo [ɔ], [œ]. Di nasale Vokal [ɑ̃], [ɛ̃], [ɔ̃] klinge ehner wie ihri Entsprächige ohni Nasalisierig. I'me starke Akzänt werre d'Lut [ʒ], [b], [v] stimmlos. Des Merchmool wird au mangmool zur satirische Darstellig vumene Elsässer Akzent yygsetzt, so öbe im Buech Die Linden von Lautenbach vum Jean Egen, wo e Familie
Quadratkilometer isch e Flächeynheit. E Quadratkilometer isch d'Flächi vom ne Quadrat mit erer Kantelängi vo je 1 Kilometer u entspricht 1.000.000 Quadratmeter. D'Abchürzig für Quadratkilometer isch km². Mängisch tuet me ou d'Abchürzig qkm verwände, aber sie entspricht nid dr Norm. Yheitezeiche: km² Formuzeiche vor Flächi: A 1 km² = 100 ha = 10.000 a = 1.000.000 m² https://web.archive.org/web/20041111030930/http://physics.nist.gov/cuu/Units/index.html änglisch
Di Evangelisch-reformierti Landeschile Graubünde (au Bündner Landeschile) isch di reformierti Landeschile im Kanton Graubünde. D Chile isch Mitgliid vo dr Evangelisch-reformierte Chile Schwiiz. Mitgliider vo de Chile sin alli Bürger im Kantonsgebiet, wo reformierte, evangelisch odr schuscht proteschtantisch si, wo durch Geburt reschpektiv Taufi dezughöre u wo net ihre Ustritt erklärt hei. D Urschprüng vo de Bündner Landeschile sin i de Reformationsziit z finde. D Idee vom Martin Luther u vom Huldrych Zwingli hei ihre Wäg bis ins Bünderland gfunde u derte Aahänger übercho. Sit em Ilanzer Religionsgschpröch vo 1527 het jedi Gmeind im Bündnerland sälber chönne entscheide, ob si wot reformiert werde oder katholisch bliibe. D Federfüerig unter de Reformierte het de Johannes Comander gha. Je nach dem, wi di jewiligi Gmeind entschide het, het au d Dorf- oder Schtadtchile de Bsitzer gwechslet, isch also je nachdem reformiert worde odr katholisch blibe. Di erschte Vorläufer vo ere Bündner Landeschile liget dann im Johr 1537, wo d Bündner Synode gründt worde-n-isch. Di Versammlig vo de Bündner Pfarrschaft gits au hüt no u si het bis hüt no d Ufgab, noii Kandidatinne u Kandidate, wo es Pfarramt went übernäh, z prüefe. Derzit (Stand: 2009) het d Landeschile öppe 70'000 Mitglider in
Di Alti Landschaft (frz.: Anciennes Terres) isch de Näme vom früheschte Untertanegebiet vo de Schtadt Fryburg rund um d Schtadt umme. Es isch uf beidne Site vo de Saane gläge u ligt genau uf de romanisch-germanische Sproochgränze. D Schtadt Fryburg het zwüschem 13. un em 15. Johrhundert d Herrschaft über di Alti Landschaft übercho. En Teil isch zerscht im Bsitz vo de Grafe vo Thierstei gsi, als Lehe a Schtadtbürger cho un im 1442 vo Fryburg kauft worde. Im 1452i isch d Vogtei Alteryf dezu cho un im 1467 het me sich mit Bärn geiniget, wo d Gränze zwüsche de Herrschafte soll si. Dodermit isch d Bildig vo de Alte Landschaft abgschlosse gsi. De Näme findt me zum erschte Mol im 1549, wo me s bisherige Gebiet vo de Schtadt vo de Vogteie unterschide het, wo d Schtadt Fryburg nach em 1467i noi erworbe het. D Verbindige vo de Schtadt zu de Landschaft îsch eng gsi. De Märit isch z Fryburg gsi, was engi wirtschaftlichi Beziihige bedütet het un uf de Ebeni vo de Chile hei di Pfarreie vo de Alte Landschaft s Dekanat Fryburg bildet. D 26 Pfarreie, wo im 1648 zu de Alte Landschaft ghört hei, sin in
D Erdmannshöhli isch e Charschdhöhli im Wehratal im Südschwarzwald. Well de Iigang grad öbbe bi Hasel ligt, isch si au unter Hasler Höhli bekannt. Di erschdi urkundlichi Erwähnig isch vo anne 1755. Ihre Name het si von ere Sage, wonoch in de Höhli Zwärgli, also Erdmännli, läbe un schaffe. De erforschte Teil isch öbbe 2350 Meter lang, aber es het no ne huffe Gäng, wo so eng sin, daß mer nit weiß was no hindedra chunt. 360 Meter dodevo chasch aluege. In de Höhli hets ä huffe Tropfstei, ä chlaine See un au e unterirdische Bach goht dedure. Sällem Bach würd nochgesait, daß e deil vom Wasser vom Eiemer See stammt. Commons: Erdmannshöhle – Sammlig vo Multimediadateie d Erdmannshöhli uff de Hasler Websíte (gemeinde-hasel.de) Die Erdmannshöhle bei Hasel, Südbaden uf erdmannsreich.de (pdf-Datei; 971 kB) Erdmannshöhle - Haseler Höhle uf www.showcaves.com
Di Evangelisch-reformierti Kantonalchile Schwyz isch d reformiert Landeschile im Schwiizer Kanton Schwyz. Sit de Uflösig vom Evangelisch-reformierte Chileverband vo de Zentralschwiiz uf Endi 2002 isch si Mitgliid i der Evangelisch-reformierte Chile Schwiiz. Di Evangelisch-reformierti Kantonalkirche isch im 1998i entschtande. E Verfassigsänderig vom Kanton Schwyz het d Gründig vo ere Landeschile verlangt. So hei sich di sechs Schwyzer evangelisch-reformierte Chilegmeinde zu ere Landeschile zämmegschlosse. Di Chilegmeinde si sit de Mitti vo de 50er Johr vom letzschte Johrhundert eigeschtändigi öffentlich-rächtlichi Körperschafte gsi, wo au s Rächt hei, Stüüre iizzihe. S oberschti Organ vo de Kantonalchile isch d Synode. Si het 30 Mitglider. Je nach de Aazahl Mitglider vo ere Gmeind, het si ihri Synodali. Gwählt werdet di Synodale vo de jewilige Chilegmeind. De Schwyzer Chilerot het 6 Mitglieder, wo vo de Synode gwählt werde. De Dekan het e beratendi Schtimm im Chilerot. Präsidiirt wird de Chilerot vo sim Präsident, im Momänt isch des de Heinz Fischer vo Chüsnacht. D Rekurskommission het 3 Mitglider un en Sekretär. Di Mitglider werdet au vo de Synode gwählt un hei di judikativ Gwalt i de Chile inne. Au d Geschäftsprüfigskommission u s Pfarrkapitel si Organ vo de Schwyzer Chile. Offizielli Website vo de Evangelisch-reformierte Kantonalchile Schwyz
Willisou esch sittem 1. Jänner 2006 e politischi Gmein im glichgnannte Wahlchreis vom Kanton Lozärn i de Schwyyz. Am 25. Jänner 2004 het s Stemmvouch vo Willisou Stadt ond s säubig vo Willisou Land de Fusionierig per 1. Jänner 2006 zuegstomme. Willisou liid im Lozärner Henderland am Rand vo de nördleche Uusläufer vom Willisouer Huusbärg, em Napf. Am Zämefloss vo de Buech- ond de Änziwegere. Om s historisch Städtli ome sey i de letschte 40 Johr noodinoo nöi Quartier entstande. Sit de Fusionierig esch Willisou met sine 4169 Hektaare und knapp sebetuusigzwöihondert Ywonner vo de Flächi wie au vo de Ywonnerzahl här die gröscht Gmein im Wahlchreis. D Gmein esch en Teil vom Ennere Willisouer Bärgland, wo im Norde bes zom Quärtau Hottu – Gättnou – Auberswiu reicht. S Gmeindsgebiet lampet bes öber di nördleche Uusläufer vom Napf ose ond birüert s ober Weggertau. D Landschaft esch houptsächlech dör die unverwächsubare Eigeschafte vo de Napfabdachig prägt, met de Egge und Chrache, de usdehnte Hobel ond Höger met stotzige ond weniger gäche Abhäng ond de wasserriiche schmauere und breitere Tauböde. Rächt gross si d Höeondersched ennert de Gmein: Wydemöli 534 m, Guetegg im Mänzbärggebiet 1070 m. Die viufeutig Landschaft met erem
D Nora Tschirner (* 12. Juni 1981 z Ostberlin) isch e ditsche Schauschpilere un Fernseh-Moderatorin. D'Nora Tschirner isch in de DDR als Tochter vum Dokumentarfilmer Joachim Tschirner un de Hörfunk-Journalischdin Waltraud Tschirner uf d Welt kumme. Si isch zämme mid ihre beide äldere Briäder z Pankow z Oschd-Berlin uffgwachse. Nach de Grundschual hätt se z'erschd es John-Lennon-Gymnasium z Berlin-Mitte bsuacht, wia au d'Sarah Kuttner, wu sia mit ere hitt noch e ängi Frindschaft verbinde dued. Später hett sie dann uff de Rosa-Luxemburg-Oberschul ihr Abitur gmacht. Si schbricht fließend Englisch, Spanisch un Russisch. Ab Abril 2001 het se uff MTV moderiert un hett au im Film "Keinohrhasen" vom Til Schweiger d'wiiblich Haubdrolle gschbilt. 2002: Sternenfänger (Serie) – Paula Behringer 2004: Sicherheitsstufe 1, Ein starkes Team 2004: Ulmens Auftrag 2005: Nichts geht mehr (13th Street Shocking Short) 2006: Die ProSieben Märchenstunde, Hans im Glück als Azubi-Hexe „Rabea“ 2007: Ijon Tichy: Raumpilot (6-tlg. Sci-fi Serie) 2007: Das letzte Stück Himmel 2009: Sesamstraße (Folg 2472) 2011: Doctor's Diary 2011: Ijon Tichy: Raumpilot (2. Zylete, Science-Fiction-Serie) 2013: Tatort: Die Fette Hoppe 2014: Die unwahrscheinlichen Ereignisse im Leben von Nora Tschirner 2015: Tatort: Der Irre Iwan 2016: Tatort: Der treue Roy 2016: ’nissa – Geschichten aus
S LägereBräu isch e Wettiger Brauerei, wo im 2000 entschtande-n-isch u sit em 2008 en AG isch. S Bier wird i de alte Spinnerei z Wettige produziirt. D Aafäng vo de Brauerei liget im Johr 2000. De Thomas Benz vo Wettige het aagfange dihei sis eigni Bier z braue. Über e 40-Liter Brauaalag im 2001 zu ere 120-Liter-Aalag im 2004 isch di chlii Brauerei, wo sich sit em 2001 LägereBräu gnennt het, immer witer gwachse (Lägere isch übrigens en Hügelzug, wo im nordoschte vo Wettige liit). Vo de Chuchi bim Thomas Benz sine Ältere über s Casino z Wettige isch d Brauerei im 2006 i de Herterehof z Wettige züglet. Wil de Absatz vom Bier schtändig gschtige isch, het me im 2008 d Gsellschaftsform vo de Brauerei in e AG geändret. Sither wird s Bier uf de Wettiger Chloschterhalbinsle i de alte Spinnerei brauet. Am Aafang isch numme eis Bier hergschtellt worde, s LägereBräu Original, wo es unfiltriirts milds Bier isch. Sit em Juni 2009 gits au es Weizebier. Es Spezialbiir, wo e birebizeli Honig dinne isch, heisst wie s Chloschter Wettige Maris Stella. In de letschte Johr het d Brauerei ständig erwiteret, so dass es in de Zwischeziit au
Haalbrunn oder au Hallbrunn isch e Großstadt im Norde vo Bade-Württebärg. Mit über 120.000 Yywooner isch se die sächstgröschti Stadt vom Bundesland und die zweitgröscht vo Württebärg. D Stadt ligt am Neckar und isch Freie Reichsstadt gsi, hütte isch si Stadtkreis und au no Sitz vom Landkreis mit em gliiche Name. Vo däm isch si au komplett umschlosse. Drnäbe isch si Oberzentrum vo dr Region Heilbronn-Franken, wo dr Nordoschte vo Bade-Württebärg umfasst. Haalbrunn isch bikannt als Stadt vom Wyy und als Kätchenstadt. Dä Name het d Stadt bichoo durs Schauspiel Das Käthchen von Heilbronn vom Dramatiker Heinrich von Kleist. Haalbrunn litt am Necker und i me Dal, wo vo sällem Fluss bildet worre isch. Sällewäg zälle d'Berghäng in de Region zu de fruchtbarste Böde vo Bade-Württeberg. D'Stadt litt zwüschem Gartacher Fäld im Weste und de Usläufer vo de Löwesteiner Bärg im Oste, de Haalbrunner Bärg (Wartbärg, Galgebärg, Büchelbärg und Schwynsbärg; witer östlig au de Hindersbärg und de Rysberg). D'Flächi isch knapp under 100 Quadratkilometer. D'Nochbergmeinde sin: S ältst Zügnis vo-n-re Bsydlig vo Haalbrunn isch hütt ca. 32.000 Johr alt. Es handelt sich um e Fürsteimässer und Bruchstuck vo me Mammutchnoche. Ab em 5. Johrhundert v. e. Chr. sin Vihzucht und
Zäu (amtlech Zell) esch e politischi Gmeyn em Wahlchreis Wilisou vom Kanton Lozärn i de Schwyyz. D Gmeyn liid öppe 6 km nordweschtlech vo Willisou im vordere Tau vo de Luthere ond esch es regionauus Zentrom. Zo de Gmeyn ghöre näbem Dorf ou die beyde Ortstöu Brisegg ond Hüsu wo de Warmisbach y de Gotsweler Rotbach ymöndet. Abgse vom Luutertau, wo flach esch, liid de Räscht vo de Gmeyn im Höguland. Im Nordoschte vo de Gmeyn legge d Weiler Häuersdorf, Bröndle ond Hönkihof. Im Norde lyd d Goggihöy, nordwestlech de Zäuerwaud. De höchscht Ponkt vo de Gmeyn esch de Saubrig. Vom Gmeyndegebiet vo fasch 14 km² wärde 68 Brozännt landwertschaftlech gnotzt. Waud ond Ghöuz möche 22.8% vo de Flächi uus ond 8.9% sey Sedligsflächi. Zäu gränzt a d Gmeynde Autishofe, Feschbech, Schöötz, Ufhuse und Willisou. D Gägend esch scho vor üsre Zyträchnig besedled gse, wie en Fond vomere Bronzebieli (Beil) beleid. Zodem esch e römisisch Goudmönze usgraabe worde. Ime päpschtleche Sammuregester zor Erhebig vo de Chrüzzogs-Stüür werd Celle im 1275 s erschte mou erwähnt. Bes 1407 het d Gmeyn zor Grafschaft Willisou, wo im Bsetz vo de Habsborger gse esch, ghört. Die Hey do Regäntschaft y de Herre vo Büttike
Zell esch de Name vo de fougende Ortschafte: Zäu LU, e Gmeyn im Amt Willisou, Kanton Lozärn Zell ZH isch e Gmeind im Kanton Züri Zell em Wesedal (PLZ 79669) esch en Stadt im Landkreis Lörrach, Bade-Würtebärg Zell unter Aichelberg (PLZ 73119) isch e Gmeind im Landkreis Göppinge, Bade-Württebärg Zell am Harmersbach (PLZ 77736) isch e Stadt im Ortenaukreis, Bade-Württebärg Labaroche, els. Barosch, dt. Zell, e Gmeind im Oberelsass
Gamsu, Hochditsch: Gamsen, isch en Teil vo der Gmeind Brig-Glis im Kanton Wallis. Gamsu het ca. 550 Iwohner (Stand: 1. Juli 2009). D Härkunft vom Namu isch nid genau giklärt, es wird aber vermüätut, dasus schi vo Gams/Schafweid ableitut. Gamso ligt drii Kilometer vo Brig entfärmt am Igang zum Nanztälli. Z Dorf sälber ligt ufru chleinu Ahechi, z Industriegebiet ligt inner Äbni am Rottu. D Gamsa, der Bach wa vom Nanztälli üsa chunt, durchfliesst z Gebiät va Gamsu, isch hittu aber zu grossu Teila uberdeckt und verlöift unerirdisch, bisser inu Rottu mündut. Allgmei hed Gamsu kei grossi Bevelkrigsabnahm, da s wägs schiner rüehig Lag als Wohnort gschetzt wird. Z Wappu vo Gamsu zeigt d Landmüra uf rotum Grund und en blawe Himmel. Obs der Müra gseht mu drii Goldigi Stärna. Urkundlich isch z erschtmal 1233 vo ≪Gamosun≫, 1301 vo ≪gamsun≫, 1354 vo ≪gamsul≫ d Red gsi, was etymologisch d Nechi zu campus/Fäld und öi Gams/Schafweid (situm 10. Jahrhunert) üfzeigt. Funda bewisund, dass z Gebiät vo Gamsu scho vor rund 3000 Jahr bewohnts isch gsi. 1290 isch Gamsu als Burgerschaft entstanu, hed aber 1690 mit Glis fusioniert. 1950 het Gamsu numal versüecht en sälbständigi Gmeind z wärdu aber isch vom Grossu
D Compact Disc (kurz: CD) isch en optysche Massespiicher, wo in de friehe 80er-Joor für d digitali Spiicherig vo Musik vo de beide Firmene Philips und Sony ygfiehrt worden isch. Spöder isch des Format no erwiitered worde, um nit nur für Musik d Spiicherig zermögliche. Als CD-ROM wird se sit dem au zur Spiicherig vo Date für Computer ygsetzt. E normali Standard-CD fasst entweder 74-80 Minute Stereo-Ton oder 650-700 MB Computerdate. Ä wiiterentwickleti Version vo de CD isch d DVD. Commons: Compact Disc – Sammlig vo Multimediadateie
47.5519444444447.7666666666667Koordinate: 47° 33′ 7″ N, 7° 46′ 0″ O Warmbach isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Lörrach und sit 1922 e Deil vo de Stadt Badisch Rhyfälde. Es litt südlig vom Ortsdeil Herte und am Rhy. Sy Name chunnt ändwäder vom althochdütsche Wort „Warba“ (Bach mit Wirbel) oder hät „de Bach vom Waro“ ghieße. Di ältste Überrest vo Sydlige chömme uss de Zit vo de Römer. Di erschti urkundligi Erwähnig vo Warmbach chunnt uss em Johr 754, wo's zämme mit Meisele (wo in de glyche Urkunde erwähnt worre isch) Bsitz vom Chloster St. Galle gsi isch. D'Ywohner vo Warmbach hän friehner nit numme Landwirtschaft bedrybe, sondern au Fischerei und Schifffahrt. Si hän elei s Brivileg gha, Persone und Gieter per Schiff uff Basel z fahre (Wuchegfährt). Au d'Stei uss de Steibrüch uff em Dinkelberg hän numme si dürfe uff Basel befördere. Sälli Sunderrächt findet mer hütt no im Wappe vom Ortsdeil: uff em Rhy, wo quer durch s schildförmig Wappe fließt, zeigt säll e brune Stei. 1921 hät sich Warmbach freiwillig mit Nollige-Badisch-Rhyfälde zämmegschlosse. 1922 isch d'Ortschaft numme no „Rhyfälde“ (ab 1963 „Rhyfälde (Bade)“ gnännt und züe-n-re Stadt erhobe worre. www.rheinfelden-baden.de