rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Under eme Zensuswahlrächt verstoht mä e Wahlsystem, won es ungliichs Wahlrächt vorgseht und d Stimme vo de Wähler noch deren ihrem Stüürufkomme (Zensus) oder Bsitz gwichtet. Wil s nit an die gsellschaftligi Schicht (Klass) bunde gsi isch, hät theoretisch e riiche Arbeiter meh Stimme chönnte ha as en arme Adlige. Faktisch het s historische Zensuswahlrächt aber bsundrigs Arbeiter, Buure und Fraue vom Wahlrächt usgschlosse. Denn het s z Dütschland vor allem vor 1848 System ge, wo nume e chliineres Quorum vom Parlamänt für e Zensuswahlrächt offe gsi isch; die rästlige Sitz si im Voruus vom Wahlrächt usgschlosse, das heisst em höchere Adel vorbhalte, gsi. Berüehmt-berüchtigt worde isch denn vor allem au s Dreiklassewahlrächt in Preusse vo 1851 bis 1918. Die Helvetischi Republik het d Gliichheit vo alle Bürger, das heisst nume vo Manne, iigfüehrt. Noch ihrer Uflösig 1803 isch scho in dr Mediationsziit e Zensuswählrächt iigfuehrt worde, was de wohlhabende aristokratische Schichte e grosse Vordeil ge het. An däm het sich, verständligerwiis, au in dr reaktionäre Restaurationsziit nüt gänderet. Noch de liberale Revolutione um 1830 het s in e baar Kantön für e churzi Ziit e bsundrigs Zensuswahlrächt ge. Es het sich nit am Stüürufkomme oder am Bsitz orientiert, sondern
Zensus oder Census stoht für: Volkszellig Mindestiikomme für d Wahlberächtigung im Zensuswahlrächt Im antike Rom het dr Zensus d Schetzig vo de Bürger im ganze Imperium chönne si (Riichszensus ,Iustrum) oder d Schetzig vo de Iiwohner von ere Provinz (Provinzialzensus) im Mittelalter: „Zins“, Abgob, Stüüre.
Dr Bockechrieg isch e Revolte gsi, wo 1804 uf der Zürcher Landschaft stattgfunde het un in dr Gegend vo Horge bim «Bockeguet» zumene Gfächt gfüert het. Er isch zwüsche dr ufständische Landbevölkerig und eidgenössische Druppe under dr Füehrig vo dr Stadt Züri usdrait worde. In dr Helvetik het d Stadt Züri ihri beherrschendi Rolle über d Landschaft um d Stadt ume wiitgehend verlore, in dr Mediationsziit het si ihri Asprüch aber wider welle duresetze. Dr Chläi Root, d Kantonsregierig, wo d Mehrhäit us dr Stadt Züri choo isch, het de Zähnt so hööch birächnet, dass er chuum het chönne abglööst wärde; er het Gmäindsautonomii und Gwäärbfreihäit staargg iigschränkt, für d Landschaft en anderi Schueloordnig as für d Stadt welle iifüere – und won er e Huldigungseid uf die neui kantonali Verfassig und uf d Obrigkeit verlangt het, het das s Fass zum Überlaufe bbroocht. In 47 vo 192 Gmeinde isch de Schwur verweigeret worde, und es isch zu Gwaltdate cho. E Brandaschlag uf s Vogteischloss Wädeschwil am 24. Merz 1804 isch die ersti Chriegshandlig vo de Ufständische gsi. Am 26. Merz hai sich öbbe 500 Ma gsammlet, wo mit eme Zug uf Zürich d Rücknahm vo de neue Gsetz het
von Wattenwyl (alem. vo Wattewyl, fr. de Watteville) isch dr Name vom ene Bärner Patriziergschlächt und dr Familiename vo dene Persone: dr Alexander Ludwig von Wattenwyl (1714–1780), en Schwizer Historiker und Politiker d Alix de Watteville (1889–1964), e Schwiizer Schriftstelleri d Anna vo Wattewyl (1841–1927), e Schwiizer Pionieri vo dr Heilsarmee dr Dani vo Wattewyl (* 1972), en Schwiizer Radio- und Fernsehmoderator dr Eduard von Wattenwyl (1820–1874), en Schwiizer Jurist, Guetsbsitzer, Politiker und Historiker dr Emanuel vo Wattewyl (1769–1817), en Bärner General und Föderalist währed dr Helvetik dr Friedrich von Wattenwyl (Politiker) (1852–1912), en Schwiizer Politiker dr Friedrich von Wattenwyl (Bischof) (1700–1777), en Schwizer Guetsverwalter, Gründer vom Sämfchorn-Orde und spöötere Bischof vo de Herrnhuter Brüdergemeine dr Friedrich Moritz von Wattenwyl (1867–1942), en Schwiizer Generalstabsoffizier dr Jacques de Watteville (* 1951), en Schwiizer Diplomat dr Jakob von Wattenwyl (1466–1525), en Schwiizer Politiker dr Jean Charles de Watteville (1628–1699), en spanische Diplomat und Botschafter z Ängland dr Johannes von Watteville (1718–1788), en dütsche evangelische Bischof und Missionar dr Karl Brunner-vo Wattewyl (1823−1914), en Schwiizer Naturforscher, Physiker, Geolog, Diräkter vom Telegrafenamt z Wien und Entomolog dr Karl Emanuel von Wattenwyl († 1754), en Schwiizer Jurist und Schulthess dr Ludwig von Wattenwyl (1669–1740), en
Dr Niklaus Rudolf vo Wattewyl (* 3. Januar 1760; † 10. August 1832) isch e Schwiizer General und dr letzt Schultheiss vo dr Restaurationsziit vo dr Stadt Bärn gsi. Dr Niklaus Rudolf vo Wattewyl isch am 3. Jänner 1760 z Aarburg uf d Wält cho. Si Vater, dr Rootsherr Rudolf Sigmund vo Wattewyl isch dört dr Bärner Landvogt gsi. Er isch zerst privat underrichdet worde und denn isch er z Strossburg uf d Schuel gange. Mit sibzähni isch er in es holländischs Schwiizer Regimänt iidräte. 1784 isch uf Bärn zruggcho, won er Hauptme im ene Grenadierregimänt worden isch und denn Landmajor vom Regimänt «Thun». Denn her er ghürotet und isch sit 1795 im Bärner Grosse Root gsässe, won er dr Schultheiss Steiger understützt het. Bi dr Invasion vo de Franzose het er zerst fümfhundert Ma z Murte befähligt, und denn her sich im Gfächt vo Neuenegg, wo d Bärner gwunne hai, uszeichnet. Noch dr französische Bsetzig isch er Mitgliid in dr provisorische Stadtregierig worde, het sich aber bald uf si Landsitz z Murte zruggzoge. 1802 isch er am Sturz vo der Regierig vo dr Helvetische Republik bedeiligt gsi. Dr französisch Erst Konsul Napoleon Bonaparte het en zur Helvetische Consulta z
Dr Sigmund David Emanuel vo Wattewyl (* 1. September 1769 z Bärn; † 13. Merz 1817 z Bärn) isch e Bärner General und Föderalist währed dr Helvetik gsi. Är isch e Sohn vom Marcus Sigmund Emanuel vo Wattewyl, eme Soldoffizier und Vogts vo Landshut, und dr Katharina Jenner gsii. , Tochter des Ludwig Philibert, Dragonerobersten und Grossrats. Offizier in holländ. Diensten. Im Johr 1802 hai d Föderaliste sich druf vorbereitet, die Helvetisch Regierig z stürze. Dr Wattewyl het im Bärner Oberland dr Landsturm mobilisiert. D Föderaliste hai dr Landamma Dolder noch Jegistorf entfüehrt, und dä isch am 14. Septämber zruggdrätte. An siiner Stell isch dr Wattewzl zum Landamma ernennt worde. Dr Dolder isch aber scho zwei Dag druf wider zruggbrocht und as Landamma iigsetzt worde underem Druck vom französische Gsandte, und dr Polizeiminister Tribolet, wo hinder dr Entfüehrig gsteggt het, isch entloo worde. Dr Wattewyl het d Füehrig vo de föderalistische Druppe übernoh, und het Bärn, dr Sitz vo dr Helvetische Regierig afo belagere. Uf dr Höchi vom Pfaue isch s zum e Gfächt cho, die unmotivierte helvetische Druppe hai sich noch churzem zruggzoge. Am 18. Septämber 1802 het dr Wattewyl zsämme mit em Gaudard, em Oberbefählshaber vo de helvetische
Molse ìsch e Stadt ìm Arrondissement Molsheim (Kanton Molse) im Unterelsàss (Bas-Rhin). Molse lijt àn dr Brisch, eme kline Fluss, wie vun dr Vogese züe dr Ill fließt. S Stadtel lijt rund 30 km sìdweschtlich vun Stroßburi àm Ìwergàng vun dr Rhinewene züe dr erschte Bickel vun dr Vogese, wie Rawe wàchse. D elsassisch Winstroß geht durich Molse. Molse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 820. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Molse ìsch dr Laurent Furst. Molse ghert zem Kommünàlverbànd Région de Molsheim-Mutzig. Dr elsassisch Dialekt vun Molse ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Molsheim – Sammlig vo Multimediadateie Molsheim in der Topographia Alsatiae (M. Merian) im dütschsprochige Wikisource http://www.mairie-molsheim.fr Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999 Normdate: GND: 4115185-9 | LCCN: n88116293 | VIAF: 144353989
E Bürgerchrieg isch e bewaffnete Komflikt uf em Gebiet vom ene einzige Staat zwüsche mehrere inländische Gruppe, wo sich hüfig au usländischi Mächt iimische dri. D Usenandersetzige finde äntwäder zwüsche dr Regierig und einere oder mehrere organisierte Gruppe vo Ufständische (Rebelle, Guerilleros) statt, oder sonigi Gruppe bekämpfe sich gegesiitig. D Gründ drfür chönne politisch, ethnisch, religiös oder sozial si. Es git Fäll, wo die Ufständische d Herrschaft über s Staatsgebiet wei überneh, in andere wo si d Abdrennig bzw. Autonomii vom ene Deil vom Staatsgebiet aasträbe. E Bürgerchrieg het hüfig d Form vom ene Chrieg ohni Regle, das heisst er wird ohni Rücksicht uf völkerrächtligi Vorschrifte gfüehrt. Wenn ufsträbendi Schichte bim Kampf um e Um- oder Neugstaltig vo dr staatlige Ordnig erfolgriich si, redet mä au von ere Revolution. Hüfigi Ursache für Bürgerchrieg si gwaltsami Regierigswächsel z. B. wäg em Sturz vom ene Diktator, Putschversüech oder Revolutione und Autonomii- beziehigswiis Sezessionsbesträbige vo ethnische oder nationale Minderheite. D Gfohr vom ene Atomchrieg, wo sit em Zweite Wältchrieg entstanden isch, und s Verbot vo Gwaltawändig in zwüschestaatlige Beziehige dur die Vereinte Natione het d Grossmächt drzue brocht, offeni chriegerischi Usenandersetzige underenander z vermiide und stattdesse die eigeni Position dur d Understützig vo
D Liste vo de Schwiizer Generäl listet Generäl uf, wo Oberbefählshaber vo eidgenössische Druppe gsi si. Dr General isch dr höchsti Dienstgrad in dr Schwiizer Armee, isch für e Oberbefählshaber vo dr Armee reserviert und wird nume in Chriegsziite ernennt. Drumm isch de letscht amtierend General i de Schwiz de General Guisan wärend em Zweite Wältchrieg gsi. Wahlbehörde wär hützutags di vereinigti Bundesversammlig. Liste vo de Schwizer Generäl noch historische Zytabschnitt gordnet: In dr Schwiiz wird d Gattigsbezeichnig General für alli Dienstgrad über em Oberst (Brigadegeneral, Generalmajor, Generalleutnant, General) nit brucht. D Leiter vo dr Schwiizer Delegation z Panmunjeom hai währed ihrer Mission dr Ditel vom ene Generalmajor (was eme Divisionär entspricht) übercho: Adrien Evéquoz 2000-2004, Gerhard Brügger 2004-2007, Jean-Jacques Joss sit 2007.
Dr Andreas Merian (* 19. Septämber 1742 z Buus; † 25. Februar 1811 z Basel) isch e konservative Basler Politiker und Landamma vo dr Schwiiz währed dr Mediationsziit gsi. Dr Andreas Merian isch 1742 z Buus uf d Wält cho as Sohn vom reformierte Pfarrer vo Buus, em Andreas Merian, und vo dr Dorothea Beck. Dr Merian het Philosophii und Rächt an dr Basler Uni gstudiert. 1768 isch er Sekretär vo dr stedtische Kanzlei worde. 1771 het er d Margaretha Iseli, d Dochter vom Johann Lukas Iseli, ghürotet. 1776 isch er Sächser vo dr Zumft zu Räblüt worde und 1782 Wiischriiber und Ingrossist (Hypothekebuechfüehrer). Der Gross Root het en 1783 im ene widerrächtlige Verfahre zum Stadtschriiber gwehlt und 1790 isch er Oberstzumftmeister worde. Währed dr Basler Revolution vo 1798 isch er zum Rückdritt zwunge worde und het sich uf si Landguet z Rieche zruggzoge. Vo 1799 bis 1800 hai en d Franzose in politischer Geiselhaft ghalte. Won er freigloo worden isch het er d Wahl in d Munizipalität und in d Gemeindikammere abglehnt. Währed em antihelvetische Putsch 1802 het er z Basel as Presidänt vo de stedtische Behörde amtiert und isch as kantonale Abgsandte uf die föderalistischi Dagsatzig z Schwyz
Thun esch e Iiwohnergmeind ond de Hauptort vom Verwaltigschreis Thun vom Kanton Bärn. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört. D Stadt liit dört, wo d Aare us em Thunersee usefliesst. Der Fluss isch i zwöi Kanäl deilt und zwüschedrinn lyt der Bälliz. Es het drü Schlöise zum s Wasser i der Aare z reguliere. Am Fluss isch au e Baadi und es Chraftwärch. S Schloss Thun isch uf emene Hoger oben a der Altstadt. Thun het e Bahnhof a der Lötschbärglinie, und vo do goot au e Linie uf Münsigen und is Ämmetaal. D Gmeindsgebiet het 45,6 Prozänt Sidligsflechi, 32,1 Prozänt landwirtschaftlechi Flechi, 19,7 Prozänt Waud u 2,5 Prozänt süschtigi Flechine. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 11,9 Prozänt gläge. 69,6 Prozänt vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 14,5 Prozänt si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,1 %, CVP 2,3 %, EVP 5,3 %, FDP 8,5 %, GLP 6,3 %, GP 8,9 %, SP 19,6 %, SVP 25,5 %, Suschtigi 7,5 %. E bekanti Politikerin, wo vo Thun chunt, isch d Regula Rytz. Näb em Tourismus send Maschene- ond Apparatebou, Nahrigsmettelindustrii, Verlagswäse ond
Dr Peter Burckhardt (1742-1817) isch e Basler Politiker und 1812 Landamma vo der Schwiiz gsi. Dr Peter Burckhardt isch am 25. August 1742 z Basel uf d Wält cho, as Sohn vom Hans Balthasar Burckhardt, em Chaufma, Drizähner (d. h. Mitgliid vom Gheime oder Drizähner Root) und Dagsatzigsgsandte, und vo dr Valeria Beck. Er isch mit dr Anna Forcart, dr Dochter vom Basler Grossroot und Stadtschriiber Dietrich Beck, verhürotet gsi. 1761 het dr Burckhardt d Firma vom Vater übernoh. 1772 isch in dr Grooss Root gwehlt worde. Vo 1784 bis 1798 isch er im Chliiroot oder Drizähnerroot gsässe. 1772-96 isch er Dagsatzigsgsandte gsi, 1789 Oberstzumftmeister, 1790-98 Bürgermeister. Noch dr Gründig vo dr Helvetische Republik isch er 1798 Mitgliid vo dr Basler Nationalversammlig worde. Vo 1803 aa isch er wider Groossroot, vo 1811 aa Chliiroot, und vo 1811 bis 1815 Bürgermeister gsi. Wo Basel 1812 dr eidgenössisch Vorort worden isch, isch er Landamma vo dr Schwiiz gsi. As Freimuurer isch er Mitgliid in verschiidene Loge in dr Schwiiz und im Usland gsi. Dr Peter Burckhardt isch am 24. Merz 1817 z Basel gstorbe. Philipp Sarasin: Burckhardt, Peter. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Dr Landamma vo dr Schwiiz isch en Art Staatsoberhaupt vo dr Schwiiz zur Ziit vo dr Mediation vo 1803 bis 1813 gsi. S Amt und vor allem si Inhalt, won em nume wenig Kompetänze ge het, isch d Idee vom Napoleon Bonaparte gsi, wo eso d Schwiiz het welle kontrolliere. Noch dr Mediationsverfassig het die Schwiizerischi Eidgenosseschaft sächs Vorört gha, Freiburg, Bärn, Solodurn, Basel, Züri und Luzärn. Die hai jedes Johr in dere Reihefolg abgwächslet. Dr Schultheiss oder Bürgermeister vom Vorort isch Landamma vo dr Schwiiz worde und het dr Vorsitz vo dr Dagsatzig übernoh, het dr diplomatisch Verchehr mit em Usland gleitet und d Ufsicht über d Kantön gha. Im Gegesatz zum Landamma vo dr Mediation het dr Landamma vo dr Schwiiz während dr Helvetik noch dr Verfassig vo Malmaison as Vorsitzende vom Chliine Root, dr Regierig vom helvetische Eiheitsstaat, sehr vil meh Macht usgüebt. Die meiste vo dene Kompetänze si in dr Mediation an d Kantön zruggee worde. Mit em Bundesvertrag vo 1815 isch s Amt vom Landamma vo der Schwiiz ufghobe worde. Die folgende Magistrate si Landammanne vo dr Schwiiz gsi: Louis d'Affry (Freiburg), 10. März – 31. Dezember 1803 und 1809 Niklaus Rudolf vo Wattewyl (Bärn),
Dr Johann Jacob Wehrli (* 6. November 1790 z Eschikofe (Gmaind Hüttlinge TG); † 15. März 1855 z Andwil TG) isch e Schwiizer Pedagog gsi. Em Johann Jacob Wehrli si Vater isch e Schuelmeister z Eschikofe gsi. Er isch uf Hofwil gange, won er under em Philipp Emanuel vo Fellebärg d Armeschuel gleitet het, wo 1804 gründet worden isch und wo Underricht mit Handarbet verbunde het. Vo ihm hai die landwirtschaftlige Wehrli-Schuele ihre Name übercho. As Erzieher het sich dr Wehrli nit vo siine Zögling abgsunderet, sondern het zsämme mit ene gschafft, gässe und gschlofe. 1833 het en dr Thurgauer Regierigsroot zum erste Diräkter vom Lehrerseminar ernennt, wo bis 1850 in dr Seeburg z Chrüzlige deheim gsi isch. Wo 1852 dr Thomas Scherr Presidänt vom Erziehigsroot worden isch, isch dr Wehrli wäge de underschiidlige Uffassige in dr Lehrerusbildig zruggdrätte und het z Andwil e Privatschuel ufgmacht. Otto Hunziker: Wehrli, Johann Jakob. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 41, Duncker & Humblot, Leipzig 1896, S. 435–440. Heinrich Morf: Johann Jakob Wehrli (1790-1855). Neujahrsblatt der Hülfsgesellschaft Winterthur 29/1891. Winterthur 1890. Alfred Schmid: Das Seminar in der Seeburg. In: Die Seeburg in Kreuzlingen. Herausgegeben von Jürg Ganz, Kreuzlingen 1985. S. 44-59. Erich Trösch:
D Helene Hegemann (* 19. Februar 1992 z Friiburg im Briisgau) isch ä ditschi Schrifdschdellere, Regisseurin un Schauspilere. D Helene Hegemann isch z Bochum uffgwachse. Nach m Tod vun ihrere Mueder isch se im Alder vu vierzeh Johr zu ihrem Vadder Carl Hegemann nach Berlin zoge. Im Winder 2007 isch ihr Theaderstück Ariel 15 im Ballhaus Oschd urufgführt worre un 2008 hett s Dütschlandradio e Hörschbil drus gmachd. Im selbe Johr isch es ihr glunge, d Bundeskulturschtiftung vun em e Drehbuch z überziige, wo se im Alder vu vierzeh Johr gschribe gha hett: S Jugenddrama Torpedo, wo im Summer 2009 in de ditsche Kinos gloffe isch, isch sehr positiv ufgnumme un mid em Max-Ophüls-Preis uszeichnet worre. Im Episodefilm Deutschland 09 hett d Hegemann 2009 eini vu de Hauptrolle gschbild im Bidrag vu de Nicolette Krebitz, wo Die Unvollendete gheiße hett. 2010 isch ihr Debüroman Axolotl Roadkill ruskomme, 2013 ihre zweite Roman Jage zwei Tiger. Axolotl Roadkill. Ullstein Verlag, 2010 Jage zwei Tiger. Hanser, Berlin 2013 Bungalow. Hanser, Berlin 2018 Torpedo (Drehbuech, Regie), 2008 Deutschland 09 (als Darstellerin), 2009 Axolotl Overkill (Drehbuech, Regie), 2017 Ariel 15 – oder die Grundlagen der Verlorenheit, Regie: Elisabeth Putz, Produktion: Deutschlandradio Kultur, 2008 Lyrics -
D Neueburger Affäre isch e wirtschaftspolitischi Usenandersetzig im Johr 1806 gsi zwüsche dr Schwiizerische Eidgenosseschaft und em napoleonische Frankriich im Vorfäld vo dr Kontinentalsperri. Frankriich het d Kontinentalsperri im Novämber 1806 in Chraft gsetzt. Mit dr Sperri hätt dr Handel mit britische Ware uf em europäische Kontinänt, wo vo Frankriich beherrscht worden isch, underbunde wärde und das mit Verbot und enorme Schutzzöll. Scho 1803 isch aber dr Dransport vo britische Handelsgüeter und d Iirichdig vo Warelager in dr Nöchi vo dr französische Gränze verbote worde. Das het dr Schwiizer Industrii grosse Schade zuegfüegt, wil si dr grösst Deil vo dr Bauele, wo si verarbeitet het, denn wider exportiert het, und nume e chliine Deil in dr Schwiiz sälber verchauft worden isch. Au d Schwiizer Grosshändler, wo international dätig gsi si, si bedroffe gsi. D Folg isch gsi, ass vili Gschäft im halblegale und illegale Beriich abgwigglet worde si, was in dr Schwiiz allerdings schon e langi Dradition gha het und wo s Basler Undernähme vo de Frères Merian bsundrigs stark din verwigglet gsi isch. Die französische Behörde hai vo däm Schliichhandel gwüsst, und im April 1805 het wäge däm dr Kaiser Napoleon e Basler Delegation und bsundrigs dr Bürgermeister Andreas
Dr Jean Baptiste Girard, si Name as Franziskaner isch Père Grégoire gsi, (* 17. Dezämber 1765 z Friburg im Üechtland; † 6. Merz 1850 z Friburg), isch e Schwiizer Pedagog gsi. Er het z Luzärn und z Würzburg Theologii studiert. As Pfarrer und Agstellte vo dr Helvetische Regierig het er vil für s Schuelwäse gleistet. Vo 1804 bis 1824 isch er Diräkter vo de Primarschuel z Friburg gsi. 1824 isch er as Geistlige noch Bärn grüeft worde, spöter isch er Profässer für Philosophii am Lyzeum vo Luzärn gsi. 1834 isch er in s Chloster z Friburg zrugg. Dr Girard isch ganz vom Pestalozzi siine Ideä über d Erziehig überzügt gsi, sit er 1810 im amtligen Ufdrag vo dr Dagsatzig d Astalt z Yverdon mit andere bsuecht und über si brichtet het. 1850 het d Friburger Regierig bim Bärner Bildhauer Joseph Simon Volmar für e Girard e Dänkmol bstellt. Es isch zäh Johr spöter iigweiht und denn no mit Relief vom Raphael Christen ergänzt worde. De l'enseignement régulier de la langue maternelle dans les écoles et dans la famille, Paris 1844 Cours éducatif de la langue maternelle, Paris 1840–48, 6 Bände Jakob Franck: Girard, Johann Baptist. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB).
De stimmlosi uvlari Frikativ isch e Luut vo de mänschliche Sprooch. Im Alemannische isch er näbe [x] eini vo de Ussprooche vùm <ch> wie in „Bach “, „Chind“ oder „Chuchichäschtli“. Im internationale phonetische Alphabet wird er mit [χ] transkribiert. Im Alemannische isch de Luut in freier Variation mit em velare [x]. Je nooch Dialäkt ùn Person bruucht mer also eine vo de beide Luut, oder öbis derzwüsche, ohni dass d Bedütig vùm Wort sich verändret. Au im Hochdütsche sin die zwee Luut in freier Variation. Imene Deil alemannische Dialäkt, wie zum Byspil em klassische Baseldytsch, isch de Luut usserdäm no ei mööglichi Ussprooch vùm Zäpfli-r. Wörter wie ‚Bilder‘ ghöre sich für Sprecher vo andre Dialäkt deno änder wie ‚Bildech‘ aa. In viilene hochalemannische Dialäkt wie em Züridütsche, wird zwüsche eme chùrze (Lenis) ùn lange (Fortis) uvulare Frikativ ùnterschide. Die beide Luut sin also verschiidni Phonem. D Transkription vo dänne beide Luut wird vo Linguischte aber nit eiheitlig gmacht. Zum Deil wird de Lenis als [χ] ùn de Fortis als [χː] transkribiert, oder aber de Lenis wird mit em Zeiche für en stimmhafte uvulare Frikativ ùn eme Sùnderzeiche für Stimmlosigkeit [ʁ̥] transkribiert, ùn de Fortis defür mit em normale [χ]. Mangmool
Dr Bärgsturz vo Goldau vom 2. Septämber 1806 isch e Naturkatastroofe in dr Schwiiz gsi. Am 2. Septämber 1806 het sich z Goldau e Naturkatastrophe ereignet, wo bis jetzt näbem Basler Ärdbebe die grössti in dr Schwiiz gsi isch. An dr Südflanke vom Rossbärg im Kanton Schwyz hai sich gwaltigi Felsmasse, fast 40 Millione m³, glöst und si ins Daal abe donneret. Dr Rutsch het e Flechi vo öbbe 6,5 km² überschüttet und d Dörfer Goldau und Röthe, aber au Deil vo Buosige und Lauerz zerstört. 457 Lüt si ums Läbe cho, meh as 100 Hüüser, 220 Ställ und Schüüne und 4 Chille und Kapälle si zerstört worde. D Dörfer Goldau und Röthe si verschwunde, und dr Lauerzersee isch um e Siibtel chliiner worde. Augezüüge hai brichtet, ass dr Bärgsturz e 20 Meter hochi Fluetwälle usglöst haig. Dr Bärgsturz isch zur Geburtsstund vo dr erste schwiizerische Spändesammlig und as Chance gnutzt worde, die nationali Solidarität z sterke. Für vili Lüt isch dr Bärgsturz e Demonstration vo dr göttlige Macht gsi. Er isch aber au dr ersti Bärgsturz gsi, wo wüsseschaftlig undersuecht und erklärt worden isch. Bim Rossbärg handlet es sich um e Felssturzgebiet. Es bestoht us Nagelfluehbänk, wo grutscht si,
Dr Bit-Tuner (* 1978 z St. Galla, bürgerlich Marcel Gschwend) isch an Schwiizer Musiker, wo hüt z Züri wohnt. Sini elektronischi Musik isch hauptsächlich am Genre Dubstep zuagordnet, aber prägt vu elektronischa Instrument. Dr Bit-Tuner brucht MPC, Synthesizer, Computer, an elektronische Bass und a Huufa analogi Effekt in sina Liader. Er schafft au vil mit alta Vinyl-Ufnahma. Ds Resultat sind oft schweri, langsami Beats und stampfendi Bäss mit ara tunkla Atmosphära. Er komponiert au Musik für ds Tanztheater, zum Bischpiil für d Tanzkompanie vum Theater St. Galla, cie. sans filtre z Züri und Compagnie Buffpapier z St. Galla. Mittem Rapper Dani Göldin hät er vier Album veröffentlicht, und au a Remix-EP als Göldin & Bit-Tuner uffem Label Quiet Records in Züri. Anderi Kollaborationa sind entstanda, z. B. mittem Egogrill oder am Rapper Omega Takeshi vu 88:komaflash (Müncha), audio88 us Berlin/Neuölln oder Sensational vu Wordsound Recoding z New York City. Im Dezember 2009 isch sis zweita Album „Low-Speed Detonation“ uffam Trepok-Records-Label z Züri erschina. Aspects (2004, Local Form) Toxin (2008, Umbruch Recordings) Low-Speed Detonation (2009, Trepok Rec.) Offizielle Website Bit-Tuners MySpace-Site Artikel im St. Galler Tagblatt, "Cineastische Detonationen" zum Album "Low-Speed Detonation" http://bit-tuner.net/about/