rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Sportler vum Johr vu dr Schwyz wäre syter anne 1950 all Johr im Ramme vu dr Swiss Sport Awards gwehlt. Doderby wäre d Laischtige in däne Kategorie uuszaichnet: Sportleri vum Johr (syt 1950, syt 1971 in ere aigene Kategory) Sportler vum Johr (syt 1950, syt 1971 in ere aigene Kategory) Team vum Johr (syt 1952) Behindertesportler(i) vum Johr (syt 1990) Trainer(i) vum Johr (syt 1990) Newcomer vum Johr (syt 2001) Ehrepryys (syt 2003, all zwai Johr) Vu 1951 bis 2000 sin au no Pryys in dr Kategorie Sportferderer resp. Chinschtler vum Johr vergee wore. Urspringli hän d Schwyzer Sportschurnalischte dr Sportler / d Sportleri vum Johr gwehlt, syter anne 2006 wird d Wahl zue aim Drittel vu dr Sportschurnalischte, dr Färnsehzueschauer un dr Sportler duregfiert. Dr "Trainer vum Johr" wehlt d Verainigung vu Schwyzer Diplomtrainer (VDT). Titelsponsor vu dr Swiss Sports Awards isch syter anne 1997 d Grossbank Credit Suisse. di offizielli Webbresänz
Dr Christoph Faesch (* 5. August 1611; † 22. Oktober 1683) isch e Baasler Historiker gsi. Dr Christoph Faesch isch e Mitgliid vo dr bedütende Baasler Familie Faesch gsi. Er het 1626 an dr Uniwersidäät Baasel dr Baccalaureus artium gmacht und denn Rächtswüsseschafte studiert. Er het e Bildigsräis uf Gämf (April 1630) gmacht, Bariis (Mai 1630), Bourges (Dez. 1630), Oxford (Juni 1631), London (Juni/Juli 1631) und isch über Holland und Dütschland uf Baasel zrugg. Au en äijöörigi Räis uf Italie het er undernoo. 1638 het er s Examen pro gradu absolviert. 1644 dr Dokter überchoo. Im Joor druf isch dr Faesch Brofässer für Logik worde und 1659 dr erst Brofässer für Gschicht an dr Uniwersidäät Baasel. Dä Leerstuel isch nöi iigrichdet worde und het zum Beriich vo de Kameralwüsseschafte ghöört, wo Staatsbeamti usbildet worde si. 1672/73 isch dr Faesch Räkter vo dr Uniwersidäät Baasel gsi. Andreas Staehelin: Geschichte der Universität Basel 1632–1818. Helbing und Lichtenhahn, Basel 1957 Geschichte 1659 bis 1887 (Memento vom 9. März 2016 im Internet Archive), 550 Jahre Universität Basel, Website der Universität Basel, abgrüeft am 2. Februar 2012. Rektoratsmatrikel von Christoph Faesch 1672/73 (Memento vom 26. Jänner 2016 im Internet Archive), 550 Jahre Universität Basel, Website
Dr Remigius Faesch (* 26. Mai 1595 z Baasel; † 27. Februar 1667 z Baasel) isch e Schwizer Jurist, dreimol Räkter vo dr Uniwersidäät Baasel und e bedütende Kunstsammler gsi. Dr Remigius Faesch isch dr Soon vom Baasler Kaufmaa und Bürgermäister Johann Rudolf Faesch (1572–1659) gsi. Er het 1514–16 Rächt studiert z Gämf, Bourges, Bariis und Marburg; zu sine Leerer häi dr Hermann Vultejus und dr Regner Sixtinus ghöört. 1620/21 het dr Faesch e Räis uf Italie gmacht und dört Kunst und Kunstgschicht studiert. Dr Faesch het vo 1628 bis zu sim Dood, also fast vierzig Jóor lang, z Baasel as Brofässer für Rächt gschafft. In de Joor 1637, 1649 und 1660 isch er dr Räkter vo dr Uniwersidäät gsi. Dr Faesch isch au e flissige Sammler gsi und het e Kabinett gründet wo noch iim s Faeschische Kabinett ghäisse het. Das isch e bedütendi Kunst- und Raritätesammlig gsi und isch bis 1823 as Familiefideikommiss im Bsitz vo dr Familie Faesch bliibe, wo s denn dr Uniwersidäät Baasel gee het. Zämme mit dr Sammlig vom Johann Amerbach, em Amerbachkabinett, het s Faeschische Kabinett dr Grundstock vo dr Öffentlige Bibliothek vo dr Uniwersidäät Baasel und vom Museum an dr Augustinergass bildet.
D Sojabohne (Glycine max (L.) Merr.), vylmol au aifach Soja (vu jap. shōyu fir Sojasoße) gnännt, isch e Nutzplfanze us dr Familie vu dr Hilschefrichtler (Fabaceae), Unterfamilie Schmätterlingsblietler (Faboideae). Dr Aaböu vu Sojabohnen isch syt dr Zyt zwische 1700 un 1100 v. Chr. z Nordoschtchina as Nahrigspflanze noogwise. D Sojabohne wird hite uf 6 % vu dr globale landwirtschaftlige Nutzflechi aaböue un isch di wältwyt wichtigscht Elsaat. Ihri Bedytig, wu all me zuenimmt, spieglet si im syt dr 1970er Johr hechschte Zuewachs an Aaböuflechi vu allne Nutzpflanze wider. Derwylscht 1960 17 Millione Tonne produziert wore sin, sin s 2012 253,1 Millione Tonne gsii. In Sojabohne het s rund 20 % El un 37 % Aiwyss. D Aiwyssqualitet isch mit däre vu dierischem Aiwyss verglychbar, was d Sojabohne vu andere Pflanzen abhebt. Diräkt vu Mänsche konsumiert wäre eppe 2 % vu dr gärnete Sojabohne. Dr grescht Aadail vu dr Sojaärn wird fir d Gwinnig vu Sojael yygsetzt, wu vor allem as Lääbesmittel, aber z. B. au fir d Produktion vu Biodysel brucht wird. Dr Sojachueche, wu ibrig blybt, rund 80 % vu dr Masse, wird wäg em hoche Aiwyssghalt zue 98 % in dr Dierproduktion gfueteret. Gunther Franke: Nutzpflanzen der Tropen
S musée Fesch isch s wichdigste Kunstmuseum z Ajaccio uf Korsika. Es befindet isch im Borgu d'Ajaccio Kwardier, im Palais Fesch an dr Rue Cardinal Fesch. Es isch vom Napoleon sim Unggle, em Kardinal Joseph Fesch z Ajaccio iigrichdet worde, wil dr Fesch dört uf d Wält choo isch. S Museeum isch erscht noch em Tod vom Kardinal, am Endi vo de 1850er Johr, ufgange. Im Museum het s äini vo de beste Sammlige vo Alte Mäister z Frankriich und numme im Louvre het s e besseri Kollekzion vo italiänische Gmäld. Verdrätte si verschiideni öiropäischi Kunstrichdige bis ins 19. Joorhundert und es git en Abdäilig für korsischi Kunst vor allem us em 19. und 20. Joorhundert. Au äini vo de wichdigste napoleonische Sammlige isch im Museum dehäi. D Faeschs d Website vom Museum uf musee-fesch.com 41.9219538.738639Koordinate: 41° 55′ 19″ N, 8° 44′ 19,1″ O
De FC Thun 1898 isch e Schwiizer Fuessballverain us de Stadt Thun, wo am 1. Mai 1898 gründet worde isch. De Club spilt i de Saison 2015/16 i de Super League, de höchschte Schwiizer Spilklasse. Si gröschte Erfolg het de Club 2005 gha mit de Qualifikation für d Champions League. De Verein spilt sit de Saison 2011/12 i de Stockhorn Arena (aafangs Arena Thun), em nöie Stadion mit eme Fassigsvermöge vo 10'000 Zueschauer. Devor het de FC Thun im Stadion Lachen gspilt. I der Saison 2019/20 het Thun e Schlächti Saison verwütscht u het i der Barrage verlohre. So sy si i di Challenge League abgstige. Ehmoligi Spiilerr sind zum Bischpil de Alex Frei, de Andres Gerber, de Fabio Coltorti, de Heinz Schneiter, de Lukas Schenkel, de Marco Streller, de Marco Wölfli, de Mario Raimondi, de Mauro Lustrinelli, de Michel Renggli, de Milaim Rama, de Pascal Cerrone, de Reto Zanni, de Silvan Aegerter, de Stefan Glarner, de Stephan Andrist und de Timm Klose. Offizielli Website FC Thun uf dr Websyte vo dr Swiss Football League Genossenschaft Fussballstadion ThunSüd
D Vischers si en altiigsässeni Baasler Familie. D Familie stammt ursprünglig us Lächhuuse bi Augsburg. Dr Stammvater isch dr Hans, däm si Soon Leonhard isch uf Colmar go lääbe und het dört 1554 s Bürgerrächt überchoo. E baar Generazioone spööter isch dr Matthäus as Kind uf Baasel khoo und isch 1649 Bürger worde. Si Änggel Lienard (1690–1760) isch in dr Safre-Zumft Säggser gsi und dr erst Groossroot us dr Familie. S Vischers häi sich früe scho dur Hüroote mit e Hufe Baasler Gschlächter wie de Stäächely, Iisely, Saresy, Spiiser, Buurged und Vonder Mühll verbandlet. Im Lienerd si Soon, wo au Lienard (1722–78) ghäisse het, het zwäi Söön ghaa, wo Stammväter vo nöije Linie worde si: dr Johann Jakob (1750–1825), wo die elteri Linie von em abgstammt het und dr Peter, Gründer vo dr jüngere Linie. Dr Johann Jakob het 1786 dr Hoochefirstehoof an dr Riddergass und dä isch no am Aafang vom 21. Joorhundert in de Händ vo dr Familie gsi, wo wäge däm dr Zuenaame «Hinder em Münster» überchoo het. Im Peter (1751–1823) si Linie isch äins vo de Baasler Rootsgschlächter worde und är und sini Brüeder häi e Hufe Böste in dr Stadt iignoo. Wil si vo 1802
S Saresyys si en altiigsässeni Baasler Familie. D Saresyys si ursprünglig e Hugenottefamilie us Lothringe gsi und nit verwandt mit de Gämfer Saresyys. Dr Duechhändler Regnault Sarasin (1533-75) isch uf Metz gflüchdet, vo dört isch si Soon Gédéon uf Baasel und het 1628 s Baasler Bürgerrächt üüberkhoo. D Saresyys si scho denn riichi Kauflütgsi, und si scho seer früe, sicher in de letschte Joorzäänt vom 17. Joorhundert, as Verleeger vo Siidebänder däätig gsi. Vermuetlig häi si au e Manufaktur in dr Stadt ghaa. Am Ändi vom 17. Joorhundert het s in dr Famiöie en Ufgoobedäilig gee. S Verlaagsgschäft isch vom Handel drennt worde und dr Hans Franz Saresyy (1649-1719) und sini Noochkomme, drunder sini Änggel Lukas (1730-1802) und Jakob (1742-1802), häi s witergfüert. Wie alli Familie vom Baasler Daig häi au d Saresyys sich mit ere strikte Hürootspoltik mit andere Baasler Familie verschwöögeret. Scho im Gédéon si Soon Peter (1608-62) het e Buurged ghürootet und in de spöötere Generazione häi si sich under anderem mit de Hüüsler, Werthemann, Stehlin, Vischer, Christ oder Hoffmann verbunde. Im Gédéon si Änggel Peter (1640-1719) isch 1687 in dr Kläi Root gweelt worde, und mit iim si d Saresyys e Baasler Rootsgschlächt worde. Im Peter
Dr Hans Konrad Mosis (* 11. Dezämber 1645 z Baasel, † 28. Novämber 1691 z Baasel) isch e Baasler Revoluzzer gsi. Dr Hans Konrad Mosis isch as Soon vom Scherer Jakob Mosis und dr Barbara Hoffmann 1645 z Baasel uf d Wält choo. Er isch wie si Vater Scherer und Chirurg worde. 1671 het er d Elisabeth Fatio, d Dochder vom Kaufmaa Johann Anton Fatio, ghürootet. In dr politische Krise vo 1691, em sogenannte 1691er-Wääse, isch er äine vo de Aafüerer vo dr Usschussbeweegig vo de Zümft gsi, wo s oligarchische Reschiim het welle demokratisiere und e Verfassigsrewision het welle duuresetze. Dr Grooss Root het d Revolte chönne zämmeschloo, und dr Mosis isch druf zämme mit sim Schwooger Johannes Fatio und em Johannes Müller zum Dood verurdäilt und uf em Määrtblatz köpft worde. Stefan Hess: Mosis, Hans Konrad. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Dr Johannes Müller (1669 zum erste Mol erwäänt, † 28. Septämber 1691 z Baasel isch en Aafüerer vo de Zümft im 1691er-Wääse z Baasel gsi. Dr Johannes Müller isch as dr Soon vom Säggser vo dr Safre-Zumft Hans Jakob Müller uf d Wält khoo. Er het sich zwäimol verhürootet, dr Naame vo dr erste Frau isch umbekannt. 1691 het er d Sarah Harscher ghürootet. Dr Müller isch Wissgärber gsi und sit mindestens 1669 Mitgliid in dr Safre-Zumft. 1676 isch er Stubemäister worde. im Joor 1691 isch er noch dr abverheite demokratische Rewolte vo de Zümft vo dr Obrikäit gfolteret und umbrocht worde. Lueg au s 1691er-Wääse 1690–91 het dr Müller in dr Zumft zu Safre d Opposizion gege die oligarchischi Obrikäit organisiert und isch vo de Zumftbrüeder am 27. Januar 1691 zu äim vo iire Delegierte gweelt worde. Dr Johannes Fatio, wo am Ändi Februar dr Aafüerer vo dr Bürgerbeweegig worde isch, het dr Müller zu sim Vertrauensmaa und Stellverdräter gmacht. Wo dr Müller 23. Merz d Sarah Harscher ghürootet het, isch us dr Hochzit e politischi Demonstrazion worde, wo mä d Absetzig vo 29 Mitgliider vom Groosse Root am Daag druf vorberäitet het. D Situazioon isch immer schwiiriger worde,
Johannes Müller isch dr Naame vo dene Persone: Johannes Müller us Königsbärg, latinisiert Regiomontanus (1436–1476), Astronom und Mathematiker Johannes Müller († ~1600), e dütsche Chronist Johannes Müller (1590–1673), e dütsche Pastor e Baasler Aafüerer vo de Zümft im 1691er Wääse Johannes Müller (1649–1727), e dütsche Theolog Johannes Müller (~1695–1764), e dütsche Bauääscheniöör Johannes von Müller (1752–1809), e Schwizer Historiker Johannes Müller (1801–1858), e dütsche Füsiolog und Biolog Johannes Müller (1806–1897), e Schwizer Mooler Johannes Müller (1813–1873), e Schwizer Spiilchartefabrikant Johannes Müller (1828–1896), e Schwizer Botaniker Johannes Müller (1832–1918), en österiichische Klassische Filolog Johannes Müller (1847–1907), e dütsche Politiker, MdL Sachse Johannes Müller (1864–1949), e dütsche protestantische Theolog, Filosof und Schriftsteller Johannes Müller (1865–1946), e dütsche Politiker, MdL Bade Johannes Müller (1880–1964), e dütsche Politiker, Oberbürgermäister vo Marburg Johannes Müller (1887–??), e dütsche Fabrikant und Wirtschaftsfunkzionär Johannes Müller (1889–1946), e dütsche Statistiker Johannes Müller (1892–1971), e dütsche Politiker, Oberbürgermäister vo Dresde Johannes Müller (1893–1969), e dütsche Komponist, Sänger und Schauspiiler Johannes Müller (1905–1992), e dütsche Gwärkschafter und Politiker (CDU), MdB Johannes Müller (1905–??), e dütsche Generalmajor Johannes Müller (1921–2008), e dütsche Heuristiker, Gründer vo dr Süstematische Heuristik Johannes Müller (1935–2012), e dütsche Mooler Johannes Müller (1901–1944), e dütsche Regierigsbresidänt z Köslin
S Friburger Gfängnis isch e Gfängnis vum Land Bade-Wirtteberg in dr Stadt Friburg. D Hauptaastalt isch anne 1878 fertiggstellt wore, s Gebei vu de Abteilung Tennenbacher Straße, wu denewe stoht, 1912/13. S Hauptgebei wird im Friburger Volksmund „Café Fimfeck“ gnennt wäg em Grundriss, wu fimf Fligel bstoht, wu alli in aim zentrale Punkt zämmelaufe (Panopticon-Prinzip, Penn-sylvanische Stil). Z Friburg sin uusschließli Manne unterbocht, vor allem sonig, wu e lengeri Haftstrof (ibers 1 Johr un 3 Monet) mien bieße. Die stamme in de Regle us dr Landgrichtsbezirk Friburg, Bade-Bade, Offeburg, Konschtanz un Waldshuet-Düenge. Dezue het s z Friburg Untersuechigshäftling v. a. us de Amts-grichtsbezirk Brisach, Emmedinge, Ettene, Friburg, Kenzinge, Mille, Staufe, Ditisee-Neistadt un Wald-kilch. Us de nämlige Amtsgrichtsbezirk stamme in de Regle sälli Insasse, wu nit weg ere Stroftat inhaf-tiert sin, sunder us zivilrechtlge Grind (zum Bischpil Beigehaft). D JVA Friburg isch fir ganz Bade-Wirtteberg di zentral Aastalt fir d Sicherigsverwohrig vu männlige Tä-ter. S ehmolig Grichtsgfängnis z Emmedinge fungiert as Ussestell vu de JVA Friburg. Do sind die Häftling unterbrocht, wu im Uffige Vollzug sin. Bim Amtsgricht Friburg un z Denzlinge/ Stopckehef git s no me Ussestelle. Psychologe un Sozialarbaiter stehn fir Bedreiigs- un Bhandligszweck z Verfiegig. S git Einzel-
S Brisacher Dor isch e ehmolig Stadtdor vu de Stadt Friburg. S lit am Rand vu de Altstadt am Eck Rempartstroß un Gartestroß. S Gebei isch as Kulturdenkmol mit ere bsundere Bedittig no § 12 Denkmolschutzgsetz im Denkmolbuech iidrait. S Dor isch s einzig erhalte Gebei vu de barocke Befeschtigung vu Friburg, wo dr Vauban ab 1677 het lo errichte. Wu franzesischi Druppe bi ihrem Abzug d Feschtigsaalag 1745 umgschlaipft hän, isch vu de urspringlig vier Dor nur s Brisacher Dor erhalte bliwe, wu dodmol Porte Saint-Martin gnännt worre isch und as repräsentativi Iifahrt zur Stadt dient het. Speter het s Dor de Namme Brisacher Dor kriegt, wel s zue de sidlige Uusfallstroß in Richtig Brisach un Basel glege isch. D Marie Antoinette, di jingscht Dochter vu de Kaiseri Maria Theresia un em Kaiser Franz I. vu Eschtriich, isch anne 1770 uf ihrem Brutzug zum franzesische Hof dur s Brisacher Dor in d Stadt iizoge. De urspringlig zwaigschossig Bau isch in de zwote Helfti vum 19. Johrhundert um e dritt Stockwerk ufgstockt wore, de Mittelrisalit het dodebii e Dreiecksgiebel kriegt. S Gebei isch deno as Schuel gnutzt wore. Bi de Neigstaltig vu de Gartestroß anne 1903 isch de Oschtfligel abgrisse
Chanukka isch e jüdischs Fest zum Gedänke an d Wiideriiweijig vom zwäite Tämpel, wo dr Serubbabel z Jerusalem im Jahr 164 vor dr Zitewändi het lo baue. Es foot jedes Joor am 25. Daag vom Monet Kislew (Novämber/Dezämber) aa und goot acht Dääg lang. Chanukka erinneret an d Wideriiweijig vom zwäite jüdische Tämpel z Jerusalem im jüdische Joor 3597 (164 v. d. Z.) noch em erfolgriiche Makkabäerufstand vo de Juude z Judäa gege die hellenisierte Juude und makedonische Sürer, wien er im Erschte Buech vo de Makkabäer und au im Talmud überliiferet isch. D Makkabäer häi dr Herrschaft vom Riich vo de Seleukide über Judäa en Änd gmacht, häi dr Zeus-Altar, wo d Grieche im Tämpel ufbaut gha häi, wäggtoo und dr jüdisch Tämpeldienst wider iigfüert. D Menora, dr Lüüchter mit de siiben Ärm im Tämpel, häig denn nie me sölle uslösche. Noch dr Überliiferig het mä wäge dr Erooberig dur d Süürer nume no äi Chrueg vo gweitem Ööl chönne finde. Sovil Ööl het nume für en äinzige Daag glängt. Zum nöis gweits Ööl z mache bruucht mä aber acht Dääg. Es sig derno e Wunder bassiert, und s Liecht häig acht Dääg lang brennt, bis mä nöis gweits
D Wunderkammere oder Kunstkammere us dr Spootrönessans und em Barock häi sich us de früenere Raritäte- oder Kuriositätekabinett (Panoptika) entwigglet und bezäichne e Sammligskonzept us dr Früefaase vo dr Museumsgschicht, wo Objekt mit alle mööglige Härkumft und Bestimmige gmäinsam bresentiert het. Im Lauf vom 19. Joorhundert si d Kunst- und Wunderkammere von de spezialisierte Museum, wo hüte üüblig si, abglööst worde, bsundrigs vo de Naturkundesammlige mit iirem wüsseschaftlige Aaspruch. Dr Terminus technicus Kunst- und Wunderkammere, in dr Zimmerische Chronik (1564–66) zerst noochgwiise, het sich dur em Julius von Schlosser sim Wärk Die Kunst- und Wunderkammern der Spätrenaissance (Leipzig 1908) iibürgeret und isch au im Änglische gebrüüchlig. Näbe de uniwerselle Kunst- und Wunderkammere bestöön au räini Kunstsammlige oder räini Naturaliekabinett. Gabriele Beßler: Wunderkammern – Weltmodelle von der Renaissance bis zur Kunst der Gegenwart. 2., leicht veränderte Auflage. Reimer, Berlin 2012, ISBN 978-3-496-01450-8. E. Bergvelt, R. Kistemaker: De wereld binnen handbereik. Nederlandse kunst- en rariteitenverzamlingen, 1585–1735. 2 Bde., Amsterdams Historisch Museum, Amsterdam 1992. Horst Bredekamp: Antikensehnsucht und Maschinenglauben. Die Geschichte der Kunstkammer und die Zukunft der Kunstgeschichte. (= Wagenbachs Taschenbuch; Bd. 361). Wagenbach, Berlin 2000, ISBN 3-8031-2361-5. Horst Bredekamp: Theater der Natur und Kunst: Wunderkammern des Wissens; eine Ausstellung der Humboldt-Universität zu
Dr Begriff Gäisteswüsseschaft(e) isch in dr dütschsproochige Dänktradizioon e Sammelbezeichnig für aktuell rund 40 underschiidligi Äinzelwüsseschafte („Diszipline“), Si undersueche mit underschiidlige Methode Gegestandsberiich, wo mit kulturelle, gäistlige, mediale, zum Däil au soziale bzw. soziologische, historische, politische und religiöse Fenomeen zämmehänge. Die mäiste Gäisteswüsseschafte gäbe sich drbii also au im ene gwüsse Maass mit Anthropologii ab, wil in alle Diszipline dr Mensch und was er erschafft im Middlpunkt stöön (→ Anthropologii). En äihäitligi Begründig vo de Gäisteswüsseschafte het dr Wilhelm Dilthey brobiert z mache uf dr Basis von ere filosofische Leer vom Sinn und Verstoo vo Lääbesüsserige (Hermeneutik). Noch em Theolog Arno Anzenbacher chönnt mä d Wüsseschaft eso iigliidere: Reakwüsseschafte Naturwüsseschafte, u. a.: Füsik Chemii Astronomii Biologii Kulturwüsseschafte, u. a.: Gäisteswüsseschafte, u. a.: Gschichtswüsseschafte Kunstwüsseschafte Litratuurwüsseschafte Religionswüsseschafte Sproochwüsseschafte Sozialwüsseschafte und Wirtschaftswüsseschafte Formalwüsseschafte, u. a.: formali Logik Mathematik Strukturwüsseschafte E Hufe Theoretiker und Institut zelle weder d Sozial- und Wirtschaftswüsseschafte no d Humanwüsseschafte (im ängere Sinn) zu de Gäisteswüsseschafte. Wilhelm Dilthey: Einleitung in die Geisteswissenschaften. Erstausgabe 1883. Stuttgart 1922 (Digitale Kopie). Wilhelm Dilthey; Manfred Riedel (Hrsg.): Der Aufbau der geschichtlichen Welt in den Geisteswissenschaften. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1970, ISBN 3-518-27954-8. Carl Friedrich Gethmann u. a.: Manifest Geisteswissenschaft der Berlin-Brandenburgischen Akademie der
Dr Jidisch Fridhof Friburg isch e jidische Fridhof in de Stadt Friburg im Brisgau, wu 1870 am Eck Elsässer Stroß/Rosbaumweg aaglait wore isch un hit no brucht wird. Er isch e gschitzt Kulturdenkmol. E Grabstätt fir di mittelalterli jidisch Gmai z Friburg het nit kenne noogwise were. Villicht isch e jidische Fridhof in dr Umgewig brucht wore, villicht z Brisach oder z Waldkilch. Sit 1401 het iwer Johrhundert z Friburg e Aasidligsverbott fir Jude gulte, wu erscht anne 1806 ufghowe wore isch. Di 1863 rechtlig konschtituiert Jidisch Gmai z Friburg het 1870 e aigene Fridhof am Eck Elsässer Stroß/Rosbaumweg aaglait mit ere Flechi vu 82,61 Ar. Hit git s uugfehr 900 Grabstai (Mazevot). Di 1891 baut privisorisch Fridhofshalle isch vor 1914 dur e Neibau ersetzt wore, wu in dr Zitt vum Nationalsozialismus anne 1938 zerstert wore isch. 1949 bis 1952 isch di hitig Fridhofshalle entstande. De Fridhof, wu sit 1870 gnutzt wird, dient hite no fir Liichte, drotz ass wege Blatzmangel scho ne Gräwerfeld uf em kommunale Fridhof z Sant Jerge fir di jidisch Gmai z Verfiegig stoht. E anderi Bsunderhait vu dem jidische Fridhof isch, ass in eme abdailte Beriich au nitjidischi Mänsche kenne begrawe were. Des isch awer
47.56177.5904Koordinate: 47° 33′ 42,1″ N, 7° 35′ 25,4″ O; CH1903: 611423 / 267899 S RappazMuseum isch e Museum im Huus Klingedaal 11 im Gläibaasel wo im Baasler Grafiker und Künstler Rolf Rappaz gwidmet isch. Es isch vom Mändig bis am Donnstig vom zääni am Morge bis am fümfi am Nomiddaag offe. D Idee isch vom Baasler Künstler Bruno Gasser gsi, und s Museum isch 2008 im ehemoolige Ateliee vom Rappaz ufdoo worde. Uf sine drei Stöck wärde im Künstler si Wärk zäigt, wo us aagwandter Grafik und freier Kunst bestoot. Usser dass es Wärk vom Rappaz usstellt, isch s Huus au e Kulturzentrum, wo vor allem d Kunst und d Kultur vo dr Regioon im Bligg het. S Huus Klingedaal 11 isch äins vo de eltiste Geböid im Gläibaasel. D Liigeschaft isch us em 11. Joorhundert bekannt. Wo 1274 s Klingedaalklooster, denn no s «Kläine Klingedaal», gründet worde isch, isch s Door vom Klooster grad näben em Huus Klingedaal 11 baut worde, wo vorhär emol eläi gstande isch. D Wääberei vom Klooster isch drii khoo und vo deere het d Wääberstrooss nääbedra iire Naame. Us deere Zit het s im Bardeer vom Huus immer non e Sodbrunne. E Generazioon noch
Dr Rolf Rappaz (* 9. Septämber 1914 z Baasel; † 9. Januar 1996 z Baasel) isch e Schwizer Grafiker und Künstler vom Konstruktivismus gsi. Dr Rappaz het e Leer as grafische Entwärfer gmacht, isch denn uf d Kunstgwärbeschuel Baasel gange, jet an dr Bariiser Académie de la Grande Chaumière studiert und denn vo 1939 aa mit vil Erfolg e grafischs Ateliee gfüert. 1938 isch er e Gründigsmitgliid vom Verband vo de Schwizer Grafiker (Ortsgrubbe Baasel) worde und het vo 1942 bis 1945 as Fachleerer für Grafik an dr Gwärbschuel Baasel Underricht gee, won er e ganzi Generazioon vo junge Kunstschaffende, drunder d Eva Aeppli und dr Jean Tinguely beiiflusst het. In de 1960er Joor het dr Rappaz si Bruef as Wärbigsgrafiker ufgee und sich usschliesslig dr freie Kunst afo widme. Dr Rappaz isch äine vo de erste sälbständige Grafiker gsi und het dr berüemt Schwizer Grafikstil vo dr Noochchriegszit noochhaltig ghulfe z brääge. Er het sich uf Blakatwärbig und Mässbaute spezialisiert und het Aarbede für Firestone, Avia, die Schwizerischi Landesustellig, die Schwizerischi Reederei, d Mustermäss Baasel und Teggstilfirme wie Stoffel z Mels, Fischbacher z Sanggalle und Rohner z Balgach gmacht, wo sich dur e klare, iigängige Stil uszäichnet häi und
Dr Kasimir Sewerinowitsch Malewitsch (russisch Казимир Северинович Малевич, wüsseschaftligi Dransliterazioon Kazimir Severinovič Malevič, polnisch Kazimierz Malewicz; * 11. Februarjul./23. Februargreg. 1879 z Kiew; † 15. Mai 1935 z Leningrad) isch e Mooler und dr Hauptverdräter vo dr Russische Awanggarde gsi, Wäägberäiter vom Konstruktivismus und Begründer vom Suprematismus. Er isch vo de franzöösische Spootimpressioniste, Fauves und Kubiste beiiflusst worde. Si abstrakts suprematistischs Gmäld S Schwarze Kwadrat uf wissem Grund us em Joor 1915 isch e Mäilestäi in dr Moolerei vo dr Modärne und wird as „Ikone vo dr Modärne“ bezäichnet. Früeligsgaarde wenn s blüeit, 1904, Russisches Museum, St. Petersburg Dr Holzfeller, 1912/13, Stedelijk Museum, Amsterdam Skizze zum 5. Bild vo dr Opere Siig über d Sunne, 1913, Staatligs Museum für Theater und Muusig, Sankt Petersburg Schwarzes Kwadrat uf wissem Grund, 1915 Tretjakow-Galerie, Moskau Chopf von ere junge Büürin, 1912 bis 1913, Stedelijk Museum, Amsterdam Sunnefinsternis mit Mona Lisa, 1914, Russischs Museum, St. Petersburg En Ängländer z Moskau, 1914, Stedelijk Museum, Amsterdam Suprematism (Supremus No. 58), 1916, Kunstmuseum Krasnodar Bluemeverchöifere, Ändi vo de 1920er Joor, Russischs Museum, St. Petersburg Landschaft (Dr Winter), um 1930 entstande, Museum Ludwig, Köln Dmytro Horbatschow: Malewitsch und die Ukraine (Дмитро Горбачов: Малевич та Україна), Kiew 2006 (ukrainisch)