rlitschk/wikidir huggingface dataset:
d1 Nöi-Delhi (ängl. New Delhi; Hindi नई दिल्ली Naī Dillī; Urdu نئی دلی; Panjabi ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) isch d Hauptstadt vo Indie, Sitz vo dr indische Regierig, vom Parlamänt und vom oberste Gricht. Es isch Däil vo dr indische Metropole Delhi. Dr Grundstäi isch wääred dr britische Kolonialzit am 15. Dezämber 1911 südlig vo dr Altstadt vo Delhi gläit worde. Es isch gründet worde, zum die dradizionelli Hauptstadt Kalkutta abzlööse. Dr Naame Nöi-Delhi het dr nöi Stadtdäil erst im Joor 1927 überchoo. Commons: Neu-Delhi – Sammlig vo Multimediadateie Fotostrecke bei suedasien.info – Südasiatische Metropolen: Delhi Website vo dr Stadt Nöi-Delhi Census of India 2011: Provisional Population Totals. Cities having population 1 lakh and above. (PDF; 154 kB) Tripti Lahiri: One of History’s Best-Kept Secrets. The Wallstreet Journal India, November 2011 Sidhartha Roy, Capital story. Hindustan Times, Septämber 2011 Archivlink (Memento vom 3. Novämber 2013 im Internet Archive) Normdate: LCCN: n79059883 | SUDOC/IdRef: 027491013 | VIAF: 141834021
The Cocoanuts (uff deitsch dät mr saga „Die Kokosnüsse“, schwäbisch „D Kokosniss“) ischt a US-amerikanischer Schbiilfilm us-em Jôhr 1929 vo de zwoi Reschisseer Robert Florey ond Joseph Santley mit de Marx Brothers en de Hauptrolla. An deitscha Titel geit’s et vo deam Werk; s ischt bloß en dr Originalfassong mit deitsche Zwischatitel uff-em deitschschbrôchiga Markt erheltlich. Dr Groucho schbiilt da Mr. Hammer, an tipischa Biidermôô, wo z Florida a Hodell besitzt, wo kurz vôr dr Pleide stôht. Scho seit zwoi Wocha isch dr Mr. Hammer seim Personal da Loh schuldig bliiba. Uff oimôl siht’r wiidr a Lichtle am Horizont: Per Telegramm kindiget sich nuie Gäscht ôô. S dauret abr et lang, ond dr Mr. Hammer muaß feschtstella, dass des Pärle – dr Harpo ond dr Chico – et grad zo de betuchde Leit gheeret. Nôchdem dia zwoi s ganz Hodell uff da Kopf gschdellt hend, werret se mit-ra ganz fein geschbonnena Intrige vo zwoi Ganova konfrondiirt, wo’s uff da wertvolla Schmuck vo-ma andra Hodell-Gascht abgseha hend: dr schwerreicha Mrs. Polly Potter. Uff des Weib hôt abr au dr Mr. Hammer a Aug gwôrfa. Wenn-an dui nemlich heirada dät, wär’r uff oin Schlag seine finanzielle Sorga los. Ehm gôht’s abr koi
25.255.3Koordinate: 25° 12′ N, 55° 18′ O Dubai (arabisch دبي‎ Dubayy, IPA: dʊˈbæj) isch äins vo de siibe Emirat vo de Veräinigte Arabische Emirat (VAE) am Persische Golf. S Emirat Dubai lit uf dr Arabische Halbinsle am Persische Golf und het e Flechi vo 3.885 km² und 2,2 Millione Iiwooner. Es isch vor Abu Dhabi s Emirat vo dr VAE mit dr grösste Bevölkerig. Dr Herrscher vo Dubai, Scheich Muhammad bin Raschid Al Maktum, isch Vizebresidänt und Brömieeminister vo de VAE (s Staatsoberhaupt isch dr Emir vo Abu Dhabi). S dominierende Zentrum vom Emirat isch d Stadt Dubai. S Emirat goot vo dört ins Landesinnere zwüsche Abu Dhabi im Südweste und Schardscha (in de Emirat mäistens Sharjah gschriibe) im Nordoste. D Exklave Hatta lit im Hadschar-Gebirg an dr Gränze zu Oman. Dr grösst Däil vom Emirat bestoot us Wüesti. D Hauptstadt vom Emirat Dubai isch d Stadt Dubai, wo mänggisch zum sä vom Emirat z underschäide as Dubai-Stadt bezäichnet wird. Wil öbbe 85 Brozänt vo de Iiwooner vom Emirat in dr Hauptstadt lääbe, spiilt sich dört fast s ganze wirtschaftlige, soziale, kulturelle und politische Lääbe vom Emirat ab. Dubai isch vor allem für sini vile spektakulääre Baubrojekt wie Wulkechratzer, Iichaufszentrum,
Hongkong (chin. 香港, Xiānggǎng, kant. Yale: Hēunggóng, Jyutping: Hoeng1 gong2, Guangdong: Hêng1 gong2, engl. Hong Kong „Duftende Haafe“) isch e Metropole und Sonderverwaltigszoone an dr Südküste vo dr Volksrepublik China im Mündigsgebiet vom Perlfluss. Mit über 7 Millione Iiwooner uf 1104 km² und eme bedütende Wirtschafts- und Finanzsektor zelt Hongkong zu de Wältstedt. 95 Brozänt vo de Iiwooner vo Hongkong si Chinese und die mäiste von ene schwätze Kantonesisch. Hongkong isch wääred em Erste Opiumchrieg 1841 dur s Veräinigte Köönigriich bsetzt worde. Im Verdraag vo Nanking isch s 1843 zur britische Chroonkolonii erkläärt worde. Für vili Chinese isch die britischi Kolonii e Zuefluchtsort vor em Chinesische Bürgerchrieg 1927 bis 1949 gsi und vor dr kommunistische Volksrepublik China, wo denn entstande isch. Im Joor 1997 het Groossbritannie d Staatshoheit an d Volksrepublik China überdräit. Sit denn isch Hongkong e chinesischi Sonderverwaltigszoone und het si freiji Määrtwirtschaft und e hoochi inneri Autonomii döfe bhalte. D Gebiet, wo am dichtiste besiidlet si, si d Halbinsle Kowloon und dr Norde vo Hong Kong Island, wo dur die schmali Meerängi Victoria Harbour drennt si. Zu de New Territories ghööre s ursprünglige Hinderland nördlig vo Kowloon, wo die grössti Flechi vo Hongkong usmacht, und die mäiste
Karatschi (änglisch: Karachi, Urdu كراچى‎, Sindhi: ڪراچي‎) isch die grössti Stadt in Pakistan und d Hauptstadt vo dr Browinz Sindh. Bis 1959 isch es die pakistanischi Hauptstadt gsi. Karatschi het 13,1 Millione Iiwooner (2010) und isch äini vo de grösste Stedt uf dr Wält. In dr Agglomerazioon lääbe 15,7 Millione Lüt (2009). In Pakistan git s aber kä Behörde, wo d Woonsitz vo Persone registriere, doorum si die Iiwoonerzaale Hoochrächnige uf dr Basis vo de Resultat vo Volkszelige. S Verwaltigsgebiet vo Karatschi isch kä zämmehängends Stadtgebiet, sondern weer – mit sinere ländlige Siidligsstruktur, wo usserhalb vo dr Kärnstadt dominiert – eender mit ere chliine Browinz vergliichbar. D Stadt isch s Wirtschafts-, Handels- und Brodukzionszentrum, Vercheerschnote, Kulturzentrum mit vile Uniwersidääte, Hochschuele, Forschigsiirichdige, Museum, Galerie und Baudänkmööler em grösste Haafe vom Land. Äini vo de bedütendste Seenswürdigkäite isch Mazar-e-Quaid, s Mausoleum vom Gründer vo Pakistan, Mohammed Ali Jinnah (1876–1948), wo in dr Stadt uf d Wält cho und au dört begraabe isch. Alexander F. Baillie, Yasmeen Lari: Kurrachee: Past, Present and Future (Oxford in Asia Historical Reprints), Oxford University Press Pakistan, 1998, ISBN 0-19-577586-4 E. van Donzel: Karāčī. In: C.E. Bosworth u. a. (Hrsg.): The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Vol. 4,
d1 Kalkutta, offiziell änglisch Kolkata (bengalisch কলকাতা, Kalkātā; änglisch bis 2001 Calcutta), isch d Hauptstadt vom Bundesstaat Westbengale in Indie. Mit 4,5 Millione Iiwooner (Volkszelig 2011) isch Kalkutta die sibtgrössti Stadt in Indie, und mit 14,1 Millione Iiwoonern in dr Agglomerazioon (Volkszelig 2011) dr drittgrössti Balligsruum im Land. D Satdt goht uf s Fischerdorf Kalikata zrugg, wo 1495 vom bengalische Dichter Bipradas Pipilai zum erste Mol gnennt worde isch. 1690 het die Britischi Ostindie-Kompanii dört e Stützpunkt gründet, wo denn zu äim vo de Zentrum vom Britische Empäier in Indie worde isch. Bis 1911 isch Kalkutta d Hauptstadt vo Britisch-Indie gsi. Hüte isch Kalkutta en Industriistadt, Vercheerschnoote und Kulturzentrum mit Uniwersidääte, Theater, Kino, Museum und Galerie. Dr Kalighat-Tämpel zu Eere vo dr Göttin Kali, wo do Kalika häisst, macht d Stadt zu äim vo de bedütendste hinduistische Wallfaartsort. Ravi Ahuja: Mumbai – Delhi – Kolkata. Annäherungen an die Megastädte Indiens. Draupadi-Verlag, Häidelbärg 2006, ISBN 3-937603-07-7. Hartmut Beck: Problemräume der Welt, Band 15, Calcutta. Aulis Verlag Deubner, Köln 2002, ISBN 3-7614-1489-7. Christian Feldmann: Mutter Teresa. Die Heilige von Kalkutta. Herder, Freiburg 2000, ISBN 3-451-04855-8. Bill Goodnow: Ballungsgebiete von Metropolen in Entwicklungsländern im Vergleich: Istanbul – Kalkutta – Djakarta. Dietrich-Reimer-Verlag, Berlin 1992,
Madrid (uf spanisch [maˈðɾið]) isch d Hauptstadt vo Spanie und vo dr Autonome Gmäinschaft Madrid. D Metropolregion Madrid het öbbe siibe Millione Iiwooner und isch äini vo de grösste Metropole in Öiropa. Madrid ooni Vorort het öbbe 3,2 Millione Iiwooner und isch noch London und Berlin die drittgrössti Stadt in dr Öiropäische Union und die grössti Stadt in Südöiropa. Madrid isch sit Joorhunderte dr geografischi, politischi und kulturelli Middelpunkt vo Spanie und dr Sitz vo dr spanische Regierig. Au dr Köönig residiert doo, e katholische Erzbischof und wichdigi Verwaltigs- und Militärbehörde. As Handels- und Finanzzentrum het d Stadt nazionali und internazionali Bedütig. In Madrid befinde sich säggs öffentligi Uniwersidääte und verschideni anderi Hoochschuele, Theater, Museum und Kulturiirichdige. Dä Iiwooner vo Madrid säit mä „Madrilene“ (spanisch madrileños) oder „Madrider“. Commons: Madrid – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Stadt (spanisch) Läitfade für gratis Veraastaltige in Madrid (spanisch) Sichtenzyklopädii vo Madrid im Internet (Spanisch) Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero. Bevölkerungsstatistiken des Instituto Nacional de Estadística (Bevölkerungsfortschreibung). Normdate: GND: 4036862-2 | LCCN: n78089046 | SUDOC/IdRef: 02639183X | SELIBR: 153149 | VIAF: 155864429
Islamismus isch e sozialwüsseschaftligs Konzept, wo sit de 1990er Joor zur Charakterisierig vo verschiidene Ideologie und Beweegige verwändet wird, wo sich spezifisch uf en Islam düen berüefe. Es git die verschiidenste Ideä, wie mä d Begriff „Islamismus“, „Islam“, „Islamische Fundamentalismus“ und „Politische Islam“ chönnt vonenander abgränze. Au was „Islamismus“ genau söll bedüte und wenn er e sozials Fenomeen worde isch, wird underschidlig beurdäilt. Im Islamismus existiere verschiideni Ströömige, wo sich zum Däil widerspräche, drunder dr Fundamentalismus, dr islamischi Neofundamentalismus und d Salafiyya. Äinzelni Grubbe si usserdäm vo orthodox-fundamentalistische Beweegige wie em saudischen Wahhabismus und dr pakistanische Ahl-i Hadith beiiflusst. D Leere vo de islamistische Ströömige in de verschiidene Länder vo dr islamische Wält underschäide sich zum Däil stark vonenander. Da chunnt vor allem vo de Dradizioone vom Land und vo siner Konfessioon. Das cha mä gsee, wemm mä islamischi Bardeie in de Länder im Middlere Oste und Südostasie vergliicht. Aber es git doch gwüssi Konstante im islamistische Gedankeguet. Doodrzue ghööre: 1. Dr Islam isch d Referänzkwelle für all Aspäkt vom Lääbe: Religion, Politik, Wirtschaft, Rächt, dr Umgang zwüsche Maa und Frau, Bildig und Erziejig. 2. Es wird verlangt, ass mä zum „woore“ Islam säll zruggoo, em Islam vom Koran und
Mekka (arabisch مكة‎, DMG Makka) isch e Stadt mit 1'484'858 Iiwooner (Stand 2010) im westlige Saudie-Arabie und mit em Häiligdum vo dr Kaaba gliichzitig dr zentrali Wallfaartsort vom Islam. Jedes Joor pilgere öbbe 2,5 Millione Muslime zur Haddsch uf Mekka, wääred Nit-Muslime nit in d Stadt iine döfe. Mekka isch d Hauptstadt vo dr Browinz Mekka in dr Region Hedschas. Wäge dr groosse religiöse Bedütig, wo d Stadt im Islam het, bechunnt si im Arabische vilmol en eerende Biinaame und wird as مكة المكرّمة‎ Makka al-Mukarrama, ‚Mekka, die Eerwürdigi‘ bezäichnet. Mekka isch d Geburtsstadt vom Mohammed, em Brofeet vom Islam. S wichdigste Wallfaartsziil bildet d Kaaba. Das isch e würfelförmigs Geböid ooni Fänster im Hoof vo dr Hauptmoschee. Noch dr islamische Uffassig isch zum erste Mol vom Brofeet Adam baut worde und denn het s dr Brofeet Abraham widerufbaut. Historisch isch sicher, ass d Kaaba scho in vorislamischer Zit e zentrals Häiligdum vo de arabische Stämm in dr Umgääbig gsi isch. In iirem südöstlige Egge befindet sich e schwarze Stäi – mögligerwiis e Hadschar (Meteorit) –, wo noch dr Überliiferig dr Brofeet Abraham vom Ängel Gabriel überchoo het. Um d Stadt Mekka ume isch e häilige Bezirk, wo Nitmuslim nit
d1 Mumbai (Marathi: मुंबई, Mumbaī [ˈmumbəi]), bis 1996 offiziell Bombay, isch d Hauptstadt vom Bundesstaat Maharashtra in Indie und die wichdigst Haafestadt im Subkontinänt. Si lit uf dr Insle Salsette vor dr Westküste vo Maharashtra. S Stadtzentrum befindet sich uf eme schmale Landsträife, wo vo dr sumpfige Küste in s Arabische Meer uusestoot. D Stadt isch s wirtschaftlige Zentrum vo Indie. Si isch e Vercheerschnote und Kulturzentrum mit Uniwersidääte, Theater, Museum und Galerie. Mumbai het 12,5 Millione Iiwooner in dr Stadt sälber (das häisst ooni Vorort) und isch die grössti Stadt in Indie und äini vo de bevölkerigsriichste Stedt uf dr Wält. Mit 18,4 Millione Iiwooner in dr „Mumbai Metropolitan Region“ (MMR), wo au die nördlige Gebiet mit dr Stadt Thane iischliesst, ghöört Mumbai au zu de grösste Metropolregione uf dr Wält (Volkszelig 2011). E Hufe Geböid im Zentrum vo Mumbai si in ere regionale Wariazio vom Historismus baut worde, wo zum Däil britisch inspiriert und zum Däil e britischi Interpretazion vom Mogul-Baustil isch. Zwäi Baudänkmööler in dr Stadt, der Chhatrapati Shivaji Terminus und d Hööli vo Elefanta stöön uf dr UNESCO-Liste vom Wältkulturerb. Martin Heintel u. a.: Megastädte der Dritten Welt im Globalisierungsprozess. Mexico City, Jakarta, Bombay – Vergleichende
Gsellschaft bezäichnet in dr Soziologii und de anthropologische Wüsseschafte allgemäin en abgränzti Zaal vo Persone, wo dur underschidligi Merkmol zämmegfasst wärde und wo as soziali Gschöpf (Aktöör) mitenand verchnüpft lääbe und diräkt oder indiräkt sozial interagiere. Dr Begriff Gsellschaft beziet sich uf d Menschhäit as Ganzes (gegenüber de Dier und de Pflanze), und au uf bestimmti Grubbe vo Mensche, zum Bischbil uf e Volk oder en Ethnii. Dr Begriff Gsellschaft cha sich aber au uf e Zämmehang zwüsche Mensche bezie, wo rüümlig abgränzt und strukturiert isch (zum Bischbil „die schwedischi Gsellschaft“), oder uf e Chnöiel (cluster) im soziale Netzwärk vo dr Menschhäit, wo mä dur d Netzwärkdichdi und d Multiplexidäät vo de Interakzione cha abgränze. In de aktuelle Sozialwüsseschafte wird d Bezäichnig innerwüsseschaftlig vilmol mit ere ungnaue Bedütig verwändet. Norbert Elias: Was ist Soziologie? Juventa, Münche 1970. Johannes Heinrichs: Logik des Sozialen. Woraus Gesellschaft entsteht. Steno, Münche 2005. Karl-Heinz Hillmann: Gesellschaft. In: Wörterbuch der Soziologie. 4. Auflage. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-41004-4. Peter Koslowski: Evolution und Gesellschaft. Eine Auseinandersetzung mit der Soziobiologie. 2. Auflage. Mohr Siebeck, Tübinge 1984. Jörn Lamla, Henning Laux, Hartmut Rosa, David Strecker (Hg.): Handbuch der Soziologie, UVK, Konstanz 2014. ISBN 978-3-8252-8601-9. Niklas Luhmann: Die Gesellschaft der
Anthropologii (altgriech. ἄνθρωπος (ánthrōpos) „Mensch“, und -logie: Menschekund) isch d Wüsseschaft vom Mensch. Si wird im dütsche Sproochruum und in vile öiropäische Länder vor allem as Naturwüsseschaft verstande. Die naturwüsseschaftligi oder füsischi Anthropologii luegt dr Menschen im Aaschluss an d Evoluzionstheorii vom Charles Darwin as biologischs Wääse aa. Dere naturalistische Betrachdig vom Mensch stöön verschiideni anderi Aasätz gegenüber, zum Bischbil die filosofischi Anthropologii. Die undersuecht dr Mensch nit nume as Objekt, sondern au as Subjekt. Drbii goot s under anderem um kwalitativi Äigeschafte wie d Personalidäät, d Entschäidigsfreihäit und d Möglichkäit zur Sälbstbestimmig. D Bezäichnig Anthropologii goot zrugg uf e dütsch Filosof, Arzt und Theolog Magnus Hundt (1449–1519). Joachim Bauer: Prinzip Menschlichkeit. Warum wir von Natur aus kooperieren. Hoffmann und Campe, Hamburg 2006, ISBN 3-455-50017-X. Eike Bohlken, Christian Thies (Hrsg.): Handbuch Anthropologie. Der Mensch zwischen Natur, Kultur und Technik. Metzler, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-476-02228-8. Martin Buber: Ich und Du. Insel, Leipzig 1923; Reclam, Stuttgart 1995, ISBN 3-15-009342-2. Zeno Bucher: Die Abstammung des Menschen als naturphilosophisches Problem. Koenigshausen & Neumann, Würzburg 1992, ISBN 3-88479-721-2. Werner Fuchs u. a. (Hrsg.): Lexikon zur Soziologie. Westdeutscher Verlag, Opladen 1978, 1995, ISBN 3-531-11417-4. Hans-Georg Gadamer, Paul Vogler (Hrsg.): Neue Anthropologie. Thieme, Stuttgart und dtv, Münche
D Sylvie Reff (* 19. Juli 1946 z Bischwiller) ìsch a elsassischa Kìnschtlera. Sa hàt mehrera Romaner un Theàterstìckla gschrìewa, sa dìchtet, sa komponiart un sa sìngt, uf Elsassisch, Frànzeesch un Hochditsch. D Sylvie Reff hàt ìhra Kìndheit z Bischwiller verbrocht, dr elsassischa Dialekt ìsch ìhra Müetersproch. Sa hàt z Stroßburg gstudiart fer Anglisch-Profasser wara, sa hàt aui Rüssisch un Rumänisch gstudiart. Zitter d 1960. Johra schribt sa un sìngt sa, meischtens uf Elsassisch, denn sa unterstìtzt ìhra regionàla Sproch. Sa hàt a ìnternàtionàla Üsstràhlung: ìhr Wark wìrd ìn àcht Sprocha ìwersetzt, sa màcht mìt ìn Television-Sandunga vu verschìedena Lander (uf da Sander TF1, France 3, Arte, NDR Hamburg, SR Saarbrücken, SWF Baden-Baden, Freiburg/Br., Karlsruhe, Stuttgart, Innsbrück), sa hàt mehr às 500 Konzerta ìm gànza Europa gaa. Ànna 2015 hàt sa a elsassischa Dìchterwaj z Bischwiller erstellt. D Sylvie Reff hàt a groß Wark üsgaa: Terre ouverte, Gedìchta, collection Chambellan, éditions Saint-Germain-des-Prés, Paris, 1971 Soleil et cendres, Paris, 1972 Le deuxième homme, France Culture, Paris, 1972 Geschichte einer Gänsehüterin, 1975 La Nef des vivants, Paris, Stock, 1975 Les Ailes du cœur, Gedìchta, Gundershoffen, Hanau, 1982 Cette fureur tranquille, Stroßburg, Rhénanes, 1986 Soleil de prières: anthologie de prières du monde entier
S Chraftwärch Reckingè isch è Laufwasserchraftwärch am Hochrhy, rund 700 Meter obberhalb vom Baanhof Rekingè. Well s Chraftwärchsgebäude uff dè badischè Sitè bim Ortsdeil Reckingè vo dè Gmeind Küssabärg lyt, wörd d Schrybwys mit ck bruucht un nit d Schrybwys vo dè am aargauerischè Ufer ligendè Gmeind Rekingè. S Chraftwärch isch zwǜschè 1938 un 1941 baut worrè, obwoll d Konzessionè scho 1928 erteilt worrè sin. D Zuèsatzkonzessionè, welli 1938 erdeilt worrè isch, laufed nõ bis 2020. S Gsuèch für d Erneuerig vo dè Konzession isch frischtgrächt gschtellt worrè. Aafänglich isch s Chraftwärch durch d Lonza z Basèl betribbè worrè, un d Leischtig un diè erzügti Energy gmäss urschprünglichè Vodrääg jewyls zu 50 % uff d Schwiz un s Land Baddè vodeilt worrè. Hüt sin d Eigèdumsvohältnis wiè folgt greglèt: D EnBW Energy Baddè-Württèbärg AG haaltet 50 %, d AEW Engergy AG 30 % un d Axpo Power AG 20 %. D Betrybsfüürig wärd sit 2003 durch d Axpo Power AG wòrgnõ. S Chraftwärch staut dè Rhy uff è Höchi vo 335,2 m ü. M. un ènèrè Längi vo 11,5 Kilometer, un langèd somit bis i dè Unterwasserberych vom Chraftwärch Eglisau. S Stauweer un s Chraftwärchsgebäude bilded zämmè d Stauschtufè. S
As Zivilisazioon (vo latiin. civis ‚Bürger‘) wird e menschligi Gsellschaft bezäichnet, wo die soziale und materielle Lääbensbedingige bin ere dur technische und wüsseschaftlige Fortschritt mööglig worde si und vo dr Politik und dr Wirtschaft erschaffe wärde. Allgemäingültigi Kennzäiche für Zivilisazioone si d Bildig vom ene Staat, hierarchischi Gsellschaftsstrukture, e hoochs Määss an Urbanisierig und e Spezialisierig und Aarbetsdäilig, wo wit goot. Dr Begriff Zivilisazioon isch vom Adjektiv zivil (bürgerlig, vo lat. civis, „Bürger“) abgläitet und isch im Dütsche sit em 17. Joorhundert belegt. Im 18. Joorhundert het mä im Franzöösische d Idee vo dr Zivilisazioon as Geegesatz zum Begriff „Barbarei“ brucht. So het mä nitöiropäischi Gsellschafte as unzivilisiert charakterisiert. In de romanische und angelsäggsische Sprooche wärde d Begriff „Kultur“ und „Zivilisazioon“ anders brucht as im Dütsche. D Gschichtswüsseschaft verstoot under Kulture groossrüümigi und langlääbigi Gebild, won e groossi Bräägchraft entwiggle, au wenn si hüfig e Hufe Erschiinigsforme und Entwiggligsstuefe häi. Die hütigi Definizioon vo Zivilisazioon in dr internazionale Politik verstoot sä bildlig vorgstellt as „Kulturdach“ für meereri Kulture, wo äänlig glaageret si und wo geografisch nit mitenander müesse verbunde si. Staate von ere Zivilisazioon häi die gliichi Wältaaschauig. Kultur wird in däm Zämmenhang definiert as d Brodukzioon vo gmäinsame Wärt
As Bariiser Kommune (franzöösisch La Commune de Paris) wird der revoluzionäri Bariiser Stadtroot vom 18. Merz bis 28. Mai 1871 bezäichnet, wo wääred em Dütsch-Französische Chrieg gegen e Wille vo dr konserwative Zentralregierig spontan bildet worde isch und brobiert het, Bariis noch sozialistische Vorstellige z verwalte. Iire Mitgliider säit mä Kommunarde (frz. communards, Sg. communard). D Bariiser Kommune gältet as e Bischbil für d Dikdatuur vom Proletariat und Vorbild für d Röötdemokratii. Am 1. Septämber 1870 het die franzöösischi Armée de Châlons, wo d Armée du Rhin, wo vo de Dütsche bi Metz iigschlosse gsi, d Schlacht vo Sedan verloore und kapituliert. Dr Kaiser Napoleon III. isch gfange gnoo worde. Am 4. Septämber isch dr Kaiser as abgsetzt und d Republik usgrüeft worde. Z Bariis isch e Regierig vo dr nazionale Verdäidigung under em Adolphe Thiers gweelt worde, wo in dr liberale Opposizioon gegen e Napoléon III. e Rolle gspiilt het. Vom 19. Septämber aa isch die franzöösischi Hauptstadt vo de Dütsche belaageret worde. Am 28. Januar het Bariis kapituliert, und die dütschi Armee het Befestigunge in de Voorstedt bsetzt. Die Dütsche häi vo de Franzoose verlangt, ass si e Nazionalversammlig wurde weele, wo über Chrieg und Friide wurd entschäide.
Die dütschi Riichsgründig isch vollzooge worde, wo die suwerääne süddütsche Staate – s Groossherzogdum Baade, s Groossherzogdum Hesse südlig vom Main (bzw. vo dr Mainlinie) und d Köönigriich Württebärg und Bayre – sich wääred em siigriiche Dütsch-Französische Chrieg im Dütsche Bund biidrätte si. Eso isch dr föderali dütschi Staat im Joor 1871 erheblig zum nöi gschaffene Dütsche Riich usdeent worde. Zitgschichtlig isch s as s sogenannte „zwäite Dütsche Riich“ noch em Häilige Römische Riich vo Dütscher Nazion bezäichnet worde. Dr 18. Januar 1871, wo spööter as „Riichsgründigsdaag“ bezäichnet worde isch, stoot vor allem für die künstlerisch gstaltete Daarstelligswiise vo dr Kaiserbroklamazion z Versailles. Helmut Böhme (Hrsg.): Die Reichsgründung. dtv, Münche 1967, DNB 457912332. Jean-Baptiste Duroselle: Die europäischen Staaten und die Gründung des Deutschen Reiches. In: Theodor Schieder, Ernst Deuerlein (Hrsg.): Reichsgründung 1870/71, Tatsachen, Kontroversen, Interpretationen. Seewald, Stuttgart 1970, DNB 457912340. Michael Fischer, Christian Senkel, Klaus Tanner (Hrsg.): Reichsgründung 1871. Ereignis – Beschreibung – Inszenierung. Waxmann, Münster 2010, ISBN 978-3-8309-2103-5. Lothar Gall: 1871 – Fragen an die deutsche Geschichte. Ausstellungskatalog. Regierung der Bundesrepublik Deutschland, Bonn 1971, DNB 720238102. Manfred Görtemaker: Deutschland im 19. Jahrhundert. Entwicklungslinien. Leske + Budrich, Opladen 1983, ISBN 3-8100-0219-4. Dieter Hertz-Eichenrode: Deutsche Geschichte 1871–1890. Das Kaiserreich in der
Röwanschismus bezäichnet e politischi Iistellig, wo sich gwaltsam wil rääche (frz. revanche) für milidäärischi und politischi Niiderlaage oder Friidensbedingige oder Friidensverdraäg will annulliere. Wemm mä sich friidlig drum bemüet Friidensbedingige z ändere, säit mä däm Verdraagsrewisionismus. In Frankriich bezäichnet Röwanschismus (fr. revanchisme) e nationalistische Ströömig, wo zwüschen em Dütsch-Französische Chrieg 1870/1871 und em Erste Wältchrieg wit verbräitet gsi isch und s Ziil gha het, Elsass-Lothringe zruggzeroobere. In Dütschland wird dr Begriff as pejorativabwärtends Schlaagwort brucht für Ideologie, wo d Oder-Neisse-Gränze ableene und d Verlust vo de Ostgebiet vom Dütsche Riich sit em Zwäite Wältchrieg, wo mit ere berbunde si. In dr DDR isch dr Begriff „Röwanschismus“ e feste Bestanddäil vo dr politische Terminologii vo dr SED gsi. Er isch as politische Kampfbegriff gegen e westdütsche „Klassefind“, gegen d Bundesregierig und gege Bardeie (speziell d CDU/CSU) verwändet worde.