rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Wäschebeire ischt a Gmoed em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot 3959 Eiwohner (Stand: 31. Dezember 2022). Wäschebeire leit am Rand vom Schurwald am Hauestaufe zwisch em Filsdal ond em Remsdal. Nochbergmoede send d Städt Lorch ond Schwäbisch Gmünd em Oschtalbkroes im Norde, d Kroesstadt Geppenge em Oschte ond Side ond Birebach ond Bertlenge em Weschte. D Gmarkong setzt sich zemme ous 38,6 % Landwirtschaftsfleche, 52,4 % Wald, 7,6 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche. Zue Wäschebeire gheret s Dorf Wäschebeire, d Weiler Krettehof, Lendebronn ond Wäscherhof, s Gheft Beitemihle ond d Wohnblätz Schitzehof ond Ziegelhitte. Em Johr 1271 wird zom eschte Mol en Konrad der Wascher ond au dr Ort Buron gnennt, 1380 d Wescherburg. Wäschebeire hot mit dr Stadt Geppenge ond dr Gmoede Schlat ond Wãnge a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Schuldes ischt dr Karl Vesenmaier. Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke Dr Dialekt vo Wäschebeire ghert zom Schwäbisch. Commons: Wäschenbeuren – Sammlig vo Multimediadateie www.waeschenbeuren.de Statistisches Landesamt Baden-Württemberg – Bevölkerung nach Nationalität und Geschlecht am 31. Dezember 2022 (CSV-Datei). Statistisches Bundesamt: Bodenfläche nach Art der tatsächlichen Nutzung - Stichtag 31.12. - regionale Tiefe: Gemeinden, Samt-/Verbandsgemeinden (bis 2011) Statistisches Landesamt
Wisestoeg ischt a Stadt em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot 2102 Eiwohner (Stand: 31. Dezember 2022). Wisestoeg leit em obere Filsdal. Nochbergmoede send Gruibenge em Norde, Mihlhouse em Nordoschte, Drackestõẽ em Oschte, Haoschtadt em Sidoschte, Weschterhõẽ (Alb-Done-Kroes) em Side, Römerstein (Landkreis Reutlingen) em Sidweschte ond Lenningen em Weschte ond Neidlingen (boede Landkreis Esslingen) em Nordweschte. D Gmarkong setzt sich zemme ous 62,8 % Landwirtschaftsfleche, 10,5 % Wald, 25,4 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschticher Fleche. Zue Wisestoeg gheret d Stadt Wisestoeg, d Hef Bläsiberg, Eckhef, Hoededal, Reißestoe ond Ziegelhof ond d Wohnblätz Lämmerbuckel ond Papiermihle. Wisestoeg ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 861. Wisestoeg hot sich mit dr Gmoede Drackestõẽ, Gruibenge, Haoschtadt ond Mihlhouse zom Gmoeverwaltongsverband Oberes Filstal mit Sitz en Wisestoeg zammegschlosse. Dr Schuldes ischt dr Gebhard Tritschler. Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke Dr Dialekt vo Wisestoeg ghert zom Schwäbisch. Commons: Wiesensteig – Sammlig vo Multimediadateie www.wiesensteig.de Statistisches Landesamt Baden-Württemberg – Bevölkerung nach Nationalität und Geschlecht am 31. Dezember 2022 (CSV-Datei). Statistisches Bundesamt: Bodenfläche nach Art der tatsächlichen Nutzung - Stichtag 31.12. - regionale Tiefe: Gemeinden, Samt-/Verbandsgemeinden (bis 2011) Statistisches Landesamt Baden-Württemberg: Landtagswahl (Memento vom 7. Juli
Zell ischt a Gmoed em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot 3158 Eiwohner (Stand: 31. Dezember 2022). Zell leit em Vorland vo dr Schwäbische Alb nerdlich vo dr A 8. Nochbergmoede send Hattehofe, Geppenge, Bad Boll, Aichelberg, Ohmde ond Holzmade. D Gmarkong setzt sich zemme ous 27,7 % Landwirtschaftsfleche, 64,4 % Wald, 7,2 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschticher Fleche. Zue Zell gheret s Dorf Zell, dr Weiler Pliensbach ond s Gheft Erlewase. Zell ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1108 als Castellum Cella. Andere Quelle moenet, dass dr Eidrag Cella en eme Schenkongsbuch vo 1140 d erscht Nennong gwe sei. Zell hot sich mit dr Gmoede Bad Boll, Dirne, Gammelshouse, Hattehofe ond Oechelberg zom Gmoeverwaltongsverband Raum Bad Boll mit Sitz en Bad Boll zammegschlosse. Dr Schuldes ischt dr Werner Link. Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke Dr Dialekt vo Zell ghert zom Schwäbisch. Commons: Zell unter Aichelberg – Sammlig vo Multimediadateie www.zell-u-a.de Statistisches Landesamt Baden-Württemberg – Bevölkerung nach Nationalität und Geschlecht am 31. Dezember 2022 (CSV-Datei). Statistisches Bundesamt: Bodenfläche nach Art der tatsächlichen Nutzung - Stichtag 31.12. - regionale Tiefe: Gemeinden, Samt-/Verbandsgemeinden (bis 2011) Statistisches Landesamt Baden-Württemberg: Landtagswahl (Memento
Dr Asterix (im franzöösische Original: Astérix) isch d Ditelfigur vo dr erfolgriichste franzöösische Comicserii und isch 1959 vom Autor René Goscinny (1926–1977) und vom Zäichner Albert Uderzo (* 1927) erfunde worde. D Abentüür vom Asterix umfasse bis jetz (2013) 35 Gschichte in dr Lengi vo Album, wo in sich gschlosse si. Im Lauf vo de Joor si au no e baar Churzgschichte erschiine und vo deene si die mäiste au in dr Form vo Album zämmegfasst. Meereri Abentüür si verfilmt worde. Die usgwogeni Kombinazioon vo subtilem und satirischem Humor mit grobem Klamauk spricht en ungwöönlig bräiti Lääserschaft aa, wo dur alli Altersgrubbe und soziale Schichte goot. Asterix ghöört zu de wenige Comics, wo im Schuelunderricht, vor allem im Fremdsproochenunderricht für Franzöösisch, Latiinisch und Altgriechisch verwändet wärde. Dr Name „Asterix“ isch vom tüpografische Zäiche Asterisk abgläitet, griechisch für Stärnli ἀστερίσκος, asterískos, mit dr Ändig -ix, wo in de Nääme von e Hufe antike Kelte wie Vercingetorix oder Orgetorix vorchunnt. Asterix schwätzt schwäbisch: - Der große Graba (Der Grosse Graben) - Am Cäsar sei Lorbeerkränzle (Die Lorbeeren des Cäsar) - Bei de Legionär (A. als Legionär) - Am Asterix sei Butzawaggele (Der Sohn des Asterix) - Em Morgeländle (Die Odyssee) Ond d'r
S Alphorn (Plural: Alphörner) isch es Blächblaasinschtrumänt uf em Prinzip vo de Polschterpfifä und giltet als Schwiizer und östriichischs Nationalsymbol. Au i de bayrische Alpä sind Alphörner verbreitet. S Alphorn ghört zu de Blächblaasinstrumänt, au wänns traditionell us Holz gfärtigt isch. Es het keini Chlappä, Züg oder Ventil und isch drum im Bezug uf d Tön, wo chönne gspiilt wärde, ufd Naturtonreihe beschränkt. Es Alphorn cha mer – je nachdäm wo men isch – 5 bis 10 Kilometer wiit ghöre. Langi Holztrompetä gits i villnä Kulturä und Länder, z. B. im Tibet, idä Pyrenäe und dä Karpatä (Trembita gnännt), oder bi dä Kirgisä. I dä Schwiiz isch s Alphorn bsunders bekannt. Der Büchel und d Tiba, wo nach em gliichä Prinzip funktionieret, sind chly weniger bekannt. Di erschti bekannti schriftlichi Erwähnig vome Alphorn isch ufs Jahr 1527 datiert. Vo dänn stammt en Iitrag im Rächnigsbuech vom Chloschter Santurbe im Kanton Luzärn, döört isch d Usgaab vo zwei Batzä für en Walliser mit Alphorn notiert. Im 18. Jahrhundert isch s Alphorn aber fascht in Vergässeheit gratä, wills di verarmtä musizierendä Hirtä i dä Städt im 17. Jahrhundert in Verruef bracht händ. Mä hät au vom Bättelhorn gredt. Aber d Romantik und
Dr Isidor(os) vo Milet (* 442; † 537) isch e spootantike Archidekt, Füüsiker und Mathematiker gsi. Er het zämme mit em Anthemios vo Tralleis d Hagia Sophia im Ufdraag vom oströmische Kaiser Justinian I. baut. Die Hauptchille vo Konstantinopel gältet as äins vo de letschte groosse Bauwärk vo dr Antike. Am gliiche Blatz isch vorhäär die groossi Basilika vom Theodosius gstande, wo wääred em Nika-Ufstand im Joor 532 zerstöört worde isch. Dr Isidor het in Alexandria Füüsik underrichdet und spööter an dr Uniwersidäät vo Konstantinopel. Er het uf Altgriechisch e Kommentar zum Wärk Über Gewölbe vom Heron vo Alexandrie gschriibe, wo hüte verloore isch. Im Isidor si Nöwöö, dr Isidor vo Milet dr Jüngeri het d Kupple, wo am 7. Mai 558 iigstürzt isch, bis 563 wider ufbaut. John Martindale: The Prosopography of the Later Roman Empire. Bd. 3. Cambridge 1992, S. 724. Normdate: GND: 100950973 | VIAF: 32352572
Dr Mars (latiin. Mārs, Mārtis) isch dr röömisch Chrieggott. As Vatter vum Romulus und Remus isch er au de Stammvatter vo de Römer. Er isch eine vu de zentrale Götter i dr antike italische Religion, vor allem z Rom. Er isch spöter als Chriegsgott mit em griechische Ares gliichgsetzt worde, hett aber im Vegliich e dütlich wichtigeri Rolle gspiilt und isch us dem Grund au verehrter gsi: Er isch nebed em Jupiter dr wichtigscht römisch Gott. D Röömer hend au Götter vo anderne Völker Mars gnennt (Interpretatio Romana). So isch de Mars Caturix de Hoptgott vo de Helvetier gsii. E germanische Gott isch degege de Mars Thingsus. Richard L. Gordon, Anne Ley: Mars. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 7, Metzler, Stuttgart 1999, ISBN 3-476-01477-0, Sp. 946–951. Georg Wissowa: Religion und Kultus der Römer. Beck, München 1902, S. 129–138 (Digitalisat). Jan-Henrik Witthaus: Ares. In: Der Neue Pauly (DNP). Band Suppl. 5, Metzler, Stuttgart 1996–2003, ISBN 3-476-01470-3, Sp. 132–139. Commons: Mars – Sammlig vo Multimediadateie ca. 700 Photos vo Darstellige vom Mars i dä Kunscht, in dä Warburg Institute Iconographic Database. Normdate: GND: 118731181 | LCCN: no2017035806 | SUDOC/IdRef: 029045061 | VIAF: 101084029
Diè nit ortsfeschtè Rangyrsignaal ( Ra1 - Ra9 ) wörred vom Rangyrbegleiter odder Weichèwärter als Handzeichè und als akustischi Signaal, dagsübber ggf. unter Zuhülfenaam von èrè Signalfaanè odder èrè Winkschybè, bi Dunkelheit mit èrè wyß lüchtendè Handlampè un mit èrè Signaalpfyffè odder èm Horn gää. D Rangyrsignaal müèn glychzitig sichtbar und hörbar gää wörrè, geltet abber schu, wenn si nu sichtbar uffgnõ wörrè. Folgendi nit ortsfeschti Signaal wörred z Dütschland vowendet: Signaal Ra 1 Wègfaarè Èn langè Doon un glychzitig è - ggf. widderhoolti - senkrechti Bewegig vom Arm vo obbè nõch unnè bedütet, dass d Rangyrfaart in Richtig vom Signalgäbber wegfaarè söll. Signaal Ra 2 Hèrchôô Zwei mäßig langi Döön un glychzitig ei - ggf. widderholti - langsami waagerächti Bewegig vom Arm hy un hèr bedütet, d Rangyrfaart söll in Richtig uff dè Signaalgäbber z faarè. Signaal Ra 3 Uffdruckè Zwei kurzi Döön schnell nõchenand, glychzitig beidi Ärm in Schulterhöchi nõch vornè hebbè un d flach uusgestreckti Händ widderhoolt enand nòcher bedütet, s Trybfaarzüüg söll d Faarzüüg zum Aa- odder Abkupplè uffdruckè. Signaal Ra 4 Abschtoßè Zwei langi Döön, èn kurzè Doon un glychzitig zweimoll è waagerächti Bewegig vom Arm vum Körper nõch ußè un è schnelli senkrächti Bewegig
Binnekanal isch d Bezaichnig för en Kanal, wo im flache Gländ verschideni chlinneri und grösseri Bäch sammlet, um si eme Fluss oder See zuezfüere. Binnekanäl verlaufed vilfach parallel zu me kanalisierte Fluss und sorgid deför, as de Flussdamm dor de Zuefluss vo sitliche Gwässer nöd oder nu wenigmol underbroche werde mues. Bispil deför sind d Binnekanäl, wo, wie de Rhintaler Binnekanal und de Vorarlbärger Rhintalbinnekanal, im Zämehang mit de Rhiregulierig im Rhintel rächts und lings vom Rhii entstande sind. Im Zug vo de Linthkorrekzion im Linthgebiet und mit em Hochwasserschutz a de Thur im Thurgi sind ebefalls Binnekanäl erstellt worde. Gewässer – Revitalisierungsprojekte in Liechtenstein, Liechtensteiner Binnenkanal (LBK) Amt för Umwelt, Amt för Bevölkerigsschutz, Förschtetum Liechtestai Melioration der Rheinebene Broschüre öber d Meliorazion vo de Rhiiebeni Die Geschichte des Hochwasserschutzes in der Schweiz Bundesamt för Wasser und Geologii BWG, Site 92
Das Erbe der Bergler isch ä Dokumäntarfilm vum Erich Langjahr. De Film zeigt di alpini Tradition vom Wildiheue. Är schtahd i de Tradition vum Fredi M. Murer sim früenere Dokumäntarfilm «Wir Bergler in den Bergen...» und ergänzt em Hans Haldimann sii Dokumäntarfilm Bergauf, Bergab. Am Erschte Augschte stiigid äs paar Manne im hindere Muätital mid Sägese, Heugare, Seili und Holzschuene mid Stiigise usgrüschtet diä schteile Port zum Hindere Heubrig druuf und tönd dete s'Wildigras heue. D'Wildiheuer tönd ä Bärglertradition ufrächt ärhalte und betriibid Landschaftspfläg. Durs Mäie gänd si de Bärgchrumi halt, tönd Erosion dure Schnej verhindere und bügid Rüfene vor. Si mäiid d'Bärgwisene, bündlid ds Heu, lönd diä Bündäli a Drahtseili de Hang ape, wo diä Hundertkiloballe i Hüttene iiglagered und im Winter as Trochefuetter uf Schlitte is Tal ape gfüert wärdid. I Filmschnitt wird d'Tätigkeit vu de letschte Handwärcher ibländed, wo nu traditionälli Holzschue und Horäschlitte härschtellid. De Muätitaler Wätterschmöcker Peter Suter zeigt, win är ahand vumene Ameisihuufä ds Wätter veruussäge cha und i dr Dorfbeiz wird em Heinz Gwerder sii Bäsetanz und Ländlermusig vum »Echo vum Schattähalb« vorgfüert. Das Erbe der Bergler, Ein Wildheuerfilm uf langjahr-film.ch Das Erbe der Bergler, Mutprobe im Muotatal uf cineman.ch Das Erbe der
S Muätital erstreckt sich südöstlich vo Schwyz, em Kantonshauptort vom Kanton Schwyz. S Tal wird vom namensgäbende Fluss Muota durflosse und lit gröschtetails uf em Gebiet vo de politische Gmaind Muätithal. Im Norde wird s Tal dur staili Bärghäng vom Hoch-Ybrig bildet, im Süde begränzed d Häng vom Fronalpstock, Chaiserstock (2'515 m ü. M.) und vom Wasserberg. Hinder em Dorf Muätithal zwigt südöstlich s Bisistal ab. Us däm Sitetal chunnt au d Muäta. Nordöstlich stigt s Muätital zum Pragelpass ufe, wo e Verbindig is Glarnerland ermöglicht. Vo döt obe abe chunnt en Bach, wo Starxlen haisst. Im Muätital isch de Ygang zum Hölloch, em längste Höhlesystem vo Europa. Übers Tal use bekannt sind d Wätterfrösch, di sogenannte Muätithaler Wätterschmöcker. De Film «Das Erbe der Bergler» (2006) vom Erich Langjahr isch gröschtetails im Muätital drait worde. E Buslinie vo de Auto AG Schwyz erschlüsst s Muätital vom Baanhof Schwyz z Seewe über de Kantonshauptort. Es git vorne im Tal e Standsailbaan uf de Stoos ufe. Chli witer hine fahrt e Sailbaan uf d Sunneterasse Illgau ufe. Und zhinderst im Bisistal wär no d Sailbaan uf d Glattalp. Commons: Muotatal – Sammlig vo Multimediadateie Erwin Horat: Muotathal. In: Historisches Lexikon vo dr
Dr Dag vu dr Bibliotheke isch am 24. Oktober 1995 unter dr Schirmherrschaft vum Richard von Weizsäcker uusgruefe wore. Syterhär machen an däm Dag d Bibliotheken in ganz Dytschland un syter anne 2009 au z Sidtirol mit bsunderen Aktiviteten un Veraastaltigen ufmerksam uf ihri Roll as Wissesspycher, Informationsvermittler un kulturälli Yyrichtig. Am nämlige Dag wird syter anne 1996 alljohr au d Karl-Preusker-Medallien as ideelli Uuszaichnig an Personen un Inschtitutione vergee, wu dr Kulturufdrag vum Bibliothekswäse wirkigsvoll ferderen un sich uf em Biet vu dr Literatur, em Verlagswäse, em Buechhandel oder dr e effetlige Bibliotheken uuszaichnet hän. Dr Dytsch Bibliotheksverband vergit an däm Dag au dr Bryys „Bibliothek vum Johr“, wu byschpelhafti un vorbildligi Bibliotheksarbet dermit gwirdigt wird. Dr 24. Oktober mahnt au an s Grindingsdatum vu dr „Vaterländische Bürger-Bibliothek", wu vum chenigli-sächsische Räntamtmann Karl Benjamin Preusker (1786–1871) am 24. Oktober 1828 z Großenhain as Schuelbibliothek fir Lehrer, Schueler un dr „gwärbli Burgerstand“ yygrichtet woren isch. As Stadtbibliothek zu Hain isch si anne 1832 nbo dr Blän vum Preusker zue dr erschte dytsche Burgerbibliothek uusgwytet wore. Themesyte uf bibliotheksverband.de
Dr Wilhelm vo Moerbeke (Willem van Moerbeke; * um 1215; † 1286) isch e flämische Gäistlige und e bedütende Übersetzer vo antike Schrifte gsi. Dr Wilhelm isch zerst emol Dominikanermönch, vo 1268 aa het er z Viterbo gläbt, 1274 isch er uf em Konzil vo Lyon ufdaucht. Vo 1277 bis zu sim Dood isch er Bischof vo Korinth gsi, won e latiinische (d. h. katholische) Usseboste in dr Argolis im orthodoxe Griecheland gsi isch. Er het mit vile Gleerte vo sinere Zit greedet und korrespondiert, u. a. mit em Filosoof Thomas vo Aquin, mit em Naturforscher Witelo und mit em Astronom Henri Bates vo Mechelen (de Malines). Dä het im Wilhelm si Abhandlig über s Astrolabium gwidmet und dr Witelo het das mit sinere Schrift über d Optik gmacht. Dr Wilhelm isch dr broduktivsti Übersetzer im Hochmiddelalter vo filosofische, medizinische und astronomische Teggst us em Griechische in s Latiinische gsi. Au hüte no schetzt mä die hoochi Kwalideet vo sine Übersetzige. Er het alli Schrifte vom Aristoteles übersetzt oder Übersetzige revidiert, wo s scho gee het und het si eso em latiinische Weste zuegänglig gmacht und das isch dr Aristoteles-Rezepzion dörte zguetchoo. Bis denn isch d Kwalideet vo de Übersetzige
Under Beschlünigung verstaht mer di momentani ziitlichi Änderigsratä vo dä Gschwindigkeit. D Beschlünigung isch ä vektorielli (also grichteti) Grössi. Si spillt bi dä Beschriibig vo Bewegigsvorgäng und d Beiflussig dur Chräft vo ebe däne Bewegigsvorgäng e zentrali Rollä. I dä Umgangsspröch wird hüfig nur e Gschwindigkeitszuenahm als Beschlünigung bezeichnet. Im physikalischä Sinn isch aber jedi Änderig vonere bewegig e Beschlünigung. Das schlüsst e Abnahm vo de Gschwindigkeit – also biispilswiis en Brämsvorgang – genauso ii wie e Richtigsänderig bi glichbliibendem Gschwindigkeitsbetrag – biispilswiis binere Kurvä mit em Auto. Di internationali Einheit (SI-Einheit) vo dä Beschlünigung isch m / s 2 . {\displaystyle \mathrm {\,m/s^{2}} .} Binere Beschlünigung vo 1 m / s 2 {\displaystyle 1\mathrm {\,m/s^{2}} } veränderet sich d Gschwindigkeit pro Sekundä um 1 m / s {\displaystyle 1\mathrm {\,m/s} } . I dä Geowüssäschaftä isch für 0 , 01 m / s 2 {\displaystyle 0{,}01\mathrm {\,m/s^{2}} } au d Einheit Gal gebrüüchlich. Beschlünigung chunt bi allnä realä Bewegigsvorgäng, z. B. vo Fahrzüg, Flugzüg oder Lift, vor. Si händ wäge de i däm Zämehang ufträtende Trägheitschräft meh oder wenigär dütlichi Uswirkigä uf debii beförderti Mänschä und Sachä. D Beschlünigung a → {\displaystyle {\vec {a}}} als Gschwindigkeitsänderig pro Ziitintervall laat
S ARPANET, uff Änglisch: Advanced Research Projects Agency Network, isch e dezentrals Netzwärk gsi, wo amerikanischi Uniwersidääte und Forschigsinstidut elektronisch mitenander verbunde het. Es isch ursprünglig im Ufdraag vo dr US-Luftwaffe vo 1962 aa von ere chliine Grubbe vo Forscher under dr Läitig vom Massachusetts Institute of Technology und vom amerikanische Verdäidigungsministerium entwigglet worde. Dr Paul Baran (RAND-Studie) und dr Donald Watts Davies (dezentrali Netzstruktur und Packeetvermiddlig) häi wichdigi Erkenntniss us em Beriich vo dr däilvermaschte Netztopologi und vo de pakeetvermiddlete Netz gliiferet, wo d Kommunikazionsgrundlaag für s ARPANET worde si. S Protokoll TCP – s Transmission Control Protocol – isch in de 1970er Joor iigfüert worde, zum verschiidenartigi Netzwärk mitenander z verbinde. Das isch zum Protokoll TCP/IP witerentwigglet worde, wo 1983 iigsetzt worde isch. S IP, s Internet Protocol, isch e verbindigsloses Protokoll, wo sich uf s TCP stützt zum d Kompiuter mitenander verbinde. Vo denn aa het sich mee und mee dr Naame Internet dduregsetzt. S ARPANET isch vo denn aa e Däilnetz vom Internet gsi, bis es offiziell am 28. Februar 1990 abgstellt worde isch. J. Abbate: Inventing the Internet. MIT Press, Cambridge, Mass. 1999 Katie Hafner, Matthew Lyon: ARPA KADABRA oder Die Geschichte des Internet. dpunkt-Verlag,
D Biblioteca Marciana isch im 14. Joorhundert us Stifdige entstande und isch hüte äini vo de grösste Bibliotheke z Italie und äini vo de wichdigste Sammlige für griechischi, latiinischi und orientalischi Handschrifte. Si befindet sich z Venedig, am undere Ändi vom Markusblatz, zwüsche Campanile und Zecca. In dr Bibliothek het s öbbe e Million Büecher, 2'283 Inkunable, 13'000 Handschrifte und 24'000 Druck us em 16. Joorhundert (Postinkunable). Spezialgebiet si die klassischi Filologii, d Gschicht vo Venedig, Musikalie und Atlante und geografischi Charte. Commons: Biblioteca Marciana – Sammlig vo Multimediadateie Commons: Libreria Marciana – Sammlig vo Multimediadateie Website vo de Biblioteca Marciana (italiänisch) Peter Zahn: Venedig: Biblioteca Marciana. Vorlääsig. Berlin. 17 S. (Version im Webarchiv) Storia della Biblioteca d Gschicht vo dr Bibliothek und de wichdige Stifdige (italiänisch, Version im Webarchiv) Normdate: GND: 84368-4 | LCCN: n80040307 | SUDOC/IdRef: 030099315 | VIAF: 156622926 45.43333312.33918Koordinate: 45° 26′ 0″ N, 12° 20′ 21″ O In: Anagrafe delle biblioteche italiane.
Dr Giorgio Valla (* um 1447 z Piacenza; † 1499 z Venedig) isch en italiänische Mediziner, Astronom, latiinische und griechische Filoloog, Übersetzer und Musikoloog gsi. S Geburtsdatum vom Valla isch nit genau bekannt, es git Kwelle wo 1430 sääge, anderi sääge 1450, wider anderi 1457. Dr Valla isch vo 1476 aa "Professor Humaniorum" z Venedig gsi. 1501 isch posthum si Enzyklopedii De expetendis et fugiendis rebus uusechoo. De simplicium natura. - Argentinae: Sybold, 1528. Digitalisierti Usgoob vo dr Universitäts- und Landesbibliothek Düsseldorf De urinae significatione. - Argentinae: Sybold, 1528 od. 1529. Digitalisierti Usgoob In Ciceronis partitiones commentaria. - Venedig: Firmanus, 1502. Digitalisierti Usgoob J.L. Heiberg, Beiträge zur Geschichte Georg Vallas und seiner Bibliothek, «Centralblatt für Bibliothekswesen» Beiheft XVI, 1896, pp. 2-6; 54-103. J.L. Heiberg, Nachträgliches über Georg Valla, 15(1898)4/5, S. 189 ff online Eckstein: Nomenclator philologorum, 1871. Zitiert noch em WBIS Eitner: Biographisch-bibliographisches Quellenlexikon der Musiker und Musikgelehrten, 1904. Zitiert noch em WBIS Dragoni-Bergia-Gottardi: Dizionar. biogr. degli Scienziati ... 1999. Zitiert noch em WBIS Normdate: GND: 124198643 | LCCN: n84080607 | SUDOC/IdRef: 032109997 | SELIBR: 331212 | VIAF: 44367442
Dr Nikolaus vo Oresme (* vor 1330 in dr Normandii; † 11. Juli 1382 z Lisieux, Frankriich; au Nicolas Oresme, Nicholas Oresme, Nicole Oresme) isch e Bischof gsi und äine vo de bedütendste Naturwüsseschaftler und Filosoofe im 14. Joorhundert. 1348 het er Theologii am Kolleg vo Navarra z Bariis afo studiere, acht Joor spööter isch er dr Läiter (grand-maitre) vo däm Kolleg worde. 1361 isch er Archidiakon vo Bayeux und 1362 Kanonikus z Rouen worde. In dr Zit vo 1370 bis 1377 het er im Ufdraag vom franzöösische Köönig Schrifte vom Aristoteles us em Latiinische ins Französische übersetzt. Im Joor 1377 isch er zum Bischof vo Lisieux gweelt worde. Dr Oresme isch mit em Wilhelm vo Ockham und em Johannes Buridan äine vo de iiflussriichste Leerer und Dänker vo sinere Zit gsi. Er isch Theologe und Berooter vom Köönigshuus gsi, het sich für naturwüsseschaftligi Brobleem intressiert und isch e Gegner vo dr Astrologii gsi. Er isch au as Übersetzer vo antike Schrifte ins Französische bekannt worde und het gwüsst, wie mä d Wüsseschaft vo sinere Zit populär cha vermiddle. Dr Oresme wird vilmol as Vorlöifer vo de modärne Naturwüsseschafte aagluegt, aber er isch doch in dr dradizionelle Scholastik verhafdet gsi,
Di magnetischi Flüssdichti, au magnetischi Induktion oder umgangssprachlich eifach nur "Flussdichti" oder "Magnetfäld" gnännt, isch e physikalischi Grössi vo de Elektrodynamik, wo s Formelzeichä B bsitzt und für d Flächedichti vom magnetischä Fluss staht, wo sänkrächt dur es bstimmts Flächeelemänt dureflüsst. Di magnetischi Flussdichti B → {\displaystyle {\vec {B}}} isch - gliich wie di elektrischi Flussdichti D → {\displaystyle {\vec {D}}} - e grichteti Grössi, also en Vektor, und wird us em Vektorpotential A → {\displaystyle {\vec {A}}} härgleitet. Wie di elektrischi Fäldstärchi E isch au di magnetischi Flussdichti B historisch zersch mal indiräkt, d. h. über ihri experimentell mässbari Chraftwürkig F uf bewegti elektrischi Ladigä, definiert worde, wo i de modärne Physik als magnetischi Komponänte vo de Lorentzchraft betrachtet und i vektorieller Schriibwiis wie folgt notiert wird: F → B = q ⋅ v → × B → ⇔ F → B = I ⋅ s → × B → {\displaystyle {{\vec {F}}_{B}}=q\cdot {\vec {v}}\times {\vec {B}}\Leftrightarrow {{\vec {F}}_{B}}=I\cdot {\vec {s}}\times {\vec {B}}} mit: F → B {\displaystyle {{\vec {F}}_{B}}} – bewegigsbedingti Chraftwürkig ufd Ladig q im Magnetfäld q {\displaystyle q\,} – elektrischi Ladig, oder I {\displaystyle I\,} - Stromstärchi v → {\displaystyle {\vec {v}}} – Gschwindigkeit vo de