rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Joan Rivers (* 8. Juni 1933 as Joan Alexandra Molinsky z Brooklyn, Nöi York; † 4. Septämber 2014 z Manhattan, Nöi York) isch en amerikanischi Enterteinere gsi. D Rivers isch as Dochder vo russisch-jüdische Emigrante z Brooklyn ufgwaggse. Iire Vater isch Arzt gsi. Si isch uf s Connecticut College for Women und het am Barnard College dr BA in Änglisch und Anthropoligii gmacht. Denn het si im ene Waarehuus gschafft und het 1957 dr Soon vo iirem Schef ghürootet. Aber scho im Joor druf häi si sich lo schäide. 1965 isch si im Johnny Carson sinere Tonight Show ufdräte und isch uf äi Chlapf bekannt worde. Im däm Joor het si dr britisch TV-Broduzänt Edgar Rosenberg ghürootet. 1968 het si iiri äigeni Färnseeshou überchoo, het iiri Dochder Melissa uf d Wält brocht und isch immer wider emol bim Carson und bim Ed Sullivan z Gast gsi. Vo 1983 isch d Rivers Ersatzmoderatorin bim Carson sinere Late-Night-Show gsi, het 1986 e Schou, The Late Show Starring Joan Rivers, bim Fox-Network ghaa und het spööter The Joan Rivers Show moderiert und het drfür 1990 en Emmy überchoo. D Joan Rivers isch am 4. Septämber 2014 im Alter vo 81 in iirer
Luther bzw. Martin Luther stoht für: mehreri Film über de Martin Luther, lueg under Lutherfilm Luther (Drama), es Theaterstuck vom John Osborne Luther (Fernsehserie), e britischi Kriminalserii Luther (Zeitschrift), e Zytschrift vo de dütsche Luther-Gsellschaft Luther (Mondkrater), en Mondkrater Luther (Unternehmen), e Rächtsanwaltsgsellschaft Fahrzeugbau Luther & Heyer Persone mit Luther als Familiename: Adolf Luther (1912–1990), dütsche Jurist, Künstler und Bildhauer Alan Luther, US-amerikanische theoretische Festkörperphysiker Alexander Martin Luther (1810–1876), dütsch-baltische Kaufmann und Unternehmer Andreas Luther (* 1969), dütsche Althistoriker Angela Luther (* 1940), dütsches Mitgliid vo de RAF Arthur Luther (1876–1955), dütsche Bibliothekar und Literaturhistoriker Bill Luther (* 1945), US-amerikanische Politiker Carl Joseph Luther (1882–1968), dütsche Skisportler und Sportjournalist Carl Wilhelm Luther (1859–1903), dütsch-baltische Ingenieur und Industrielle Charles Luther (1885–1962), schwedische Liechtathlet Christian Wilhelm Luther (1857–1914), dütsch-baltische Industrielle Dietrich Martin Luther (1772–1861), dütsch-baltische Kaufmann, Notar, Verleger und Journalist Dirk Luther (* 1970), dütsche Koch Eduard Luther (1816–1887), dütsche Astronom Ferdinand Justius Luther (1838–1910), dütsch-baltische Pfarrer und Theolog Frank Luther (1900–1980), US-amerikanische Sänger und Bandleader Frank Luther (Bassist) (* 1944), US-amerikanische Jazzmusiker Georg Christian Luther (1717–1800), schlesisch-estländische Kaufmann und Unternehmer Gottlieb Luther (1813–1879), dütsche Mühlebaupionier Günter Luther (1922–1997), dütsche Admiral Hans Luther (1879–1962), dütsche Rychskanzler Hans Luther (Jurist) (1909–1970), dütsche Jurist,
E Hufe Arte vo Elementardäili existiere in zwäi Forme, as normali Däili und as Antidäili. Zum Bischbil isch s Positron s Antidäili vom normale Elektron. D Masse, d Lääbesduur und dr Spin vom ene Däili und vp sim Antidäili si gliich, und au wie si wäggselwirke und wie stark die Wäggselwirkige si. Hingege sin die elektrischi Laadig, s magnetische Momänt und alli laadigsartige Kwantezaale entgegegsetzt gliich. So het s Elektron d Leptonezaal 1, s Positron −1. D Parität vo Däili und Antidäili isch bi Bosone gliich, aber bi Fermione entgeegegsetzt. Däili, wo die laadigsartige Kwantezaale alli Null sin, si iiri äigene Antidäili. Wäge dr vollkommene Sümmetrii chönne sich Antidäili genauso zu Antimaterie zämmeschliesse wie die normale Däili zur normale Materie. Wenn e Däili und en Antidäili vo dr gliiche Däiliart ufenanderbutsche, annihiliere si sich mit ere hooche Woorschinlikäit: e Proton und en Antiproton vernichte sich zu meerere Pione, en Elektron und e Positron verstraale zu zwäi oder drei Fotone. Umkeert chan e Foton in en Elektron und e Positron umgwandlet wärde, denn redet mä vo Baarbildig. S Konzept vo de Antidäili chunnt us dr Kwantefüsik, genauer us dr Kwantefäldtheorii. Es basiert uf em CPT-Theorem, wo säit, ass d Fäldgliichige us
Under Bäärlibildig verstoot mä in dr Däilifüsik d Bildig vom ene reale, beobachtbare Bäärli vo Däili-Antidäili. Die wirtuelle Bäärli, wo immer vorhande si und nume indiräkt chönne beobachtet wärde, si im Allgemäine mit däm Begriff nit gmäint. Im ängere Sinn verstoot mä under Bäärlibildig d Erzüügig vom ene Elektron-Positron-Bäärli us eme energiiriiche Photon, wo historisch as ersti Bäärlibildig bekannt isch. Hüte kennt mä aber au d Bildig vo Myon-Antimyon- oder Proton-Antiproton-Bäärli. In jedem Fall muess die verfüegbari Energii mindestens so grooss si wie d Summe vo de Rueenergie vo de Däili, wo sölle erzügt wärde, sust cha s nid bassiere. Em entgegegsetzte Brozäss, wo bin em e Däili-Antidäili-Bäärli vernichdet wird, säit mä Annihilazioon.
D Kwantefäldtheorii (QFT) isch e Gebiet vo dr theoretische Füsik, wo Brinzip us de klassische Fäldtheorie (zum Bischbil dr klassische Elektrodünamik) und dr Kwantemechanik kombiniert, zum d Theorii z erwitere. Si goot über d Kwantemechanik use und beschribt Däili und Fälder äihäitlig. Drbii wärde nit nuume sogenannti Observable (also beobachtbari Gröössene wie Energii oder Impuls) kwantisiert, sondern au die wäggselwirkende (Däili-)Fälder sälber; Fälder und Observable wärde also analog behandlet. D Kwantisierig vo de Fälder bezäichnet mä au as Zwäiti Kwantisierig. Die berücksichtigt explizit dass Elementardäili entstöön und vernichdet wärde (Bäärlierzüügig, Annihilazioon). D Methode vo dr Kwantefäldtheorii wärde vor allem in dr Elementardäilifüsik und in dr statistische Mechanik aagwändet. Mä underschäidet drbii zwüsche relatiwistische Kwantefäldtheorie, wo die spezielli Relatiwidäätstheorii berücksichtige und hüfig in dr Elementardäilifüsik aagwändet wärde, und nit-relatiwistische Kwantefäldtheorie, wo zum Bischbil für d Festkörperfüsik relewant si. D Objekt und Methode vo dr QFT si füsikalisch motiwiert, au wenn vili Däilberiich äng mit dr Mathematik zämmehänge. Die axiomatischi Kwantefäldtheorii brobiert, d Grundlage und Konzept in ene mathematisch rigorose Raame zämmezfasse. Dütsch: Christoph Berger: Elementarteilchenphysik. 2. Uflaag, Springer, 2006 Walter Greiner u. a.: Theoretische Physik. Verlag Harri Deutsch, Bände Feldquantisierung 1993, Quantenelektrodynamik 1994, Eichtheorie der schwachen Wechselwirkung, 1994, Quantenchromodynamik Änglisch: James
D Kwanteelektrodünamik (QED) isch im Raame vo dr Kwantefüsik die kwantefäldtheoretischi Beschriibig vom Elektromagnetismus. D QED beschribt alli Fenomeen, wo vo gladnige Punktdäili, wie Elektrone oder Positrone, und vo Fotone verursacht wärde. Die klassischi Elektrodünamik isch e Gränzfall von ere, wo Fälder eso stark bzw. Energie eso hooch sin, ass mä möögligi Mässwärt as kontinuierlig cha aaluege. Das isch bi mikroskopische Objekt nid dr Fall, wo Kwantefenomeen ufdrätte, und wo mä kwantefüsikalischi Erkläärige für zum Bischbil d Struktur vo Atom und Molekül brucht. D QED umfasst au Vorgäng in dr Hoochenergiifüsik, wie d Erzüügig vo Däili dur en elektromagnetischs Fäld. Äins vo iire beste Resultat isch d Berächnig vom anomale magnetische Momänt vom Elektron, wo uf 11 Dezimalstelle gliich isch wie d Wärt, wo in Experimänt gmässe worde si. D QED isch hüte äini vo de Theorie, wo am experimentell am gnauste brüeft worde si. D QED beschribt d Wäggselwirkig vom ene Spinorfäld mit dr Laadig -e, wo s Elektron beschribt, mit eme Äichfäld, wo s Foton beschribt. Mä bechunnt iiri Beweegigsgliichige us dr Elektrodünamik dur d Kwantisierig vo de Maxwell-Gliichige. D Kwanteelektrodünamik erklärt mit ere hooche Gnauigkäit die elektromagnetischi Wäggselwirkig zwüsche gladnige Däili (zum Bischbil Elektrone, Myone, Quarks) mit
Irische Legende ischt a Opr en fenf Bilder vom Kombonischda Werner Egk, wo us-em boirischa Schwôbalendle stammt. Der Môô hôt au s Libreddo vorfasst. Des fuaßt uff-em Versdrama Countess Cathleen vom irischa Dichter William Butler Yeats. Zom erschda Môl uff d Bihne komma isch des Werk am 14. Auguscht 1955 z Salzburg bei de dortige Feschtschbiil. A Uffihrong dauret rond zwoi Stonda. Zwoi Fleeda, gleichviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, zwoi Drombeeda, drei Posauna, a Basstuba, a Harf, a Klaviir, a grauß Schlagwerk ond a graußa Streicher-Grubbe Dui Opr schbiilt en Irland zo-ra legendära Zeit. Dia Dämona, wo en deam Werk a graußa Roll schbiilet, werret vo lauder wilde Viicher vorkerpret. Dr Tiger isch dr Ôfihrer vo-nen. Der hält a Red zo seine Ondrgeabene: D Menscha hedded ihr freia Wahl et richdich gnutzt; viilmeh wäret se bloß ihre oigene Triib ond Launa gfolgt. Drom miaßet-se fir ihr Vorhalda gschdrôôft werra. Durch Honger ond Angscht sollet-se firs Reich vo de Dämona eigfanga werra. Dui Ôschbrôôch ischt au vo de Engel gheert wôrra. De selle entgegnet de Dämona, dass-se scho drfir sorga wellet, dass dia Beese et älle Seela krieget. D Cathleen ischt a jongs Mädle, drzua noh schee ond reich.
D Kwantechromodünamik (churz QCD) isch e Kwantefäldtheorii wo die starki Wäggselwirkig beschribt, d Wäggselwirkig vo Kwark und Gluone, also vo de fundamentale Baustäi vo de Atomkärn. D QCD isch wie d Kwanteelektrodünamik (QED) en Äichtheorii. D QED basiert aber uf dr abelsche Äichgrubbe U(1) und beschribt d Wäggselwirkig vo elektrisch gladnige Däili (z. B. Elektron oder Positron) mit Photone, wo kä Laadig häi, wääred d Äichgrubbe vo dr QCD, die SU(3), nit-abelsch isch. D Wäggselwirkigsdäili vo dr QCD si d Gluone und an Blatz vo dr elektrische Laadig als Erhaltigsgröössi chunnt d Farblaadig (vo do chunnt dr Naame Chromodünamik). Analog zur QED, wo nume d Wäggselwirkig vo elektrisch gladnige Däili betrifft, behandlet d QCD usschliesslig Däili mit „Farblaadig“ und das si d Kwark. Kwark häi drei verschidnigi Farblaadige, wo as root, grüen und blau bezäichnet wärden, aber nüt z due häi mit Farbe wie mä sä im dääglige Lääbe kennt. D Zaal vo de Farbe entspricht em Grad vo dr Äichgrubbe vo dr QCD, also dr SU(3). D Wällefunkzioone vo de Baryone si antisümmetrisch im Bezug uf d Farbindex, wie s s Paulibrinzip will. Im Underschiid zum elektrisch nöitrale Foton in dr QED häi aber d Gluone sälber e Farblaadig
S Standardmodäll vo dr Elementardäilifüsik (SM) fasst die wääsentlige Erkenntniss vo dr Däilifüsik zämme noch em hütige Stand am Aafang vom 21. Joorhundert. Es beschribt alli bekannte Elementardäili und die wichdige Wäggselwirkige zwüschen e: die starki Wäggselwirkig, die schwachi Wäggselwirkig und die elektromagnetischi Wäggselwirkig. Nume d Grawitazioon, wo relativ unwichdig isch in dere Beziejig, duet si nit berücksichtige. Vo dr Theorii us isch s Standardmodäll e Kwantefäldthoerii. Iiri fundamentale Objekt si Fälder, wo sich nume in diskrete Pakeet chönne verändere; die diskrete Pakeet entspräche in ere bassende Daarstellig de beobachtete Däili. S Standardmodäll isch eso baut, ass d Däili und d Fälder, wo si beschribt, d Gsetz vo dr spezielle Relatiwidäätstheorii erfülle. Gliichzitig enthaltet s d Ussaage vo dr Kwantemechanik und dr Kwantechromodünamik. Vili Brognose vom Standardmodäll si in Experimänt vo dr Däilifüsik bestätigt worde. Bsundrigs isch au noochgwiise, ass au die Elementardäili vom Modäll existiere, wo erst vo dr Theorii sälber vorusgsäit worde si. Die kwantitative Äigeschafte vo de Däili, wo gmässe worde si, si fast exakt gliich wie d Gröössene, wo s Standardmodäll vorusgsäit het. E bsundrigs guets Bischbil doodrfür isch dr g-Faktor vom Elektron. Aber es git doch Gründ drfür, ass s Standardmodäll nume äi Aspäkt von
QED stoot für: Kwanteelektrodünamik, e Däilgebiet vo dr Kwantefüsik q. e. d. stoot für: quod erat demonstrandum, latiinisch für: was mä het müesse bewiise, wo mä am Schluss vom ene Bewiis in dr Mathematik und Filosofii schribt quod est dubitandum, latiinisch für: was mä sött bezwiifle, en ironischi Aaspiilig uf s quod erat demonstrandum oobenooche
Die elektromagnetischi Wäggselwirkig isch äini vo de vier Grundchreft vo dr Füsik. Wie d Grawitazioon kennt mä sä us em alldääglige Lääbe, dorum het mä sä sit langem erforscht und sit mee as 100 Joor verstoot mä sä guet. Si isch verantwortlig für die mäiste alldääglige Fänomeen wie Liecht, Elektrizidäät und Magnetismus. Si bestimmt zämmen mit dr Usduschwäggselwirkig wie Atom, Molekül und Festkörper ufbaut si und deren iiri Äigeschafte. Dr Usgangspunkt vo dr Forschig isch s gsi, wo mä d Chreft zwüsche elektrische Laadige het afo undersueche. S Gsetz vom Coulomb vo öbbe 1785 git die Chraftwirkig zwüsche zwäi punktförmige Laadige ganz analog zum Grawitazioonsgsetz aa. D Wirkig vo elektrische Chreft uf Laadige wit äwägg wird dur s Konzept vom elektrische Fäld beschriibe. Das entstoot nid nume wäge elektrische Laadige, sondern au wenn sich e magnetischs Fäld mit dr Zit veränderet. Das Verständnis goot vor allem uf e Michael Faraday zrugg. Wenn sich en elektrischi Laadig nid bewegt, gseets us, wie wenn si nüt mit de Fenomeen vom Magnetismus z due häig, aber sobald si sich bewegt, entstoot e magnetischs Fäld, und das het dr Hans Christian Ørsted 1820 uusegfunde. Wenn sich in däm Fäld e zwäiti Laadig bewegt, so
Fauna bezeichnet d Gsamtheit vo der Tierwält im ene Gebiet. D Wösseschaft, wo dezue ghört, isch d Biogeografii. Werd de gsammti Planet Ärde betrachtet, omfasst Fauna alli Tier als Ganzes, beispielswis i der Paläontologii, wo me zum Bischbil vo dr „Fauna vo der Chriidezit“ redet. Dr Usdruck isch abgläitet vom ene Naame vo dr römische Göttin Bona Dea. In dr Umgangssprooch brucht mä vilmol dr Begriff Dierwält. Im Pflanzeriich entspricht dr Fauna d Flora. Hüfig wird nit die ganzi Fauna vom ene Gebiet undersuecht (Meeresfauna, Wüestefauna, Waldfauna oder Wattemeerfauna), sondern nume bestimmti süstematischi Grubbe: Noch dr Taxonomii: Avifauna – Vögel Entomofauna – Insekte Herpetofauna – Reptilie und Amphibie Ichthyofauna – Fisch Malakofauna – Wäichdier Noch dr Körpergröössi (vor allem in dr Bodebiologii): Mikrofauna – Mikroorganisme und seer chläini Dier Meiofauna – Dier, wo zwüsche dr Mikro- und dr Makrofauna rangschiere Makrofauna – Dier, wo mä ooni Vergröösserig cha gsee (0,2 bis 20 Millimeter) Megafauna – groossi Dier speziell in marine Lääbesrüüm: Epifauna – Dier uf de Oberflechene vo Lockersedimänt oder uf andere Organisme (Koralle, Pflanze) (au Epibenthos) Infauna – Dier, wo sich in Lockersedimänt vergraabe Kryofauna – Iisfauna; spezialisierti Dierarte in Hoolrüüm vo Meeriis, bsundrigs an däm sinere Undersite Kryptofauna
Dr Äther (griech. αἰθήρ [„aithḗr“], dr (blaui) Himmel‘) isch e hüpothetischi Substanz, wo am Ändi vom 17. Joorhundert bostuliert worde isch as Medium für d Usbräitig vom Liecht. Spööter isch s Konzept us dr Optik au uf d Elektrodünamik und uf d Grawitazioon überdräit worde, vor allem zum Aanoome vermiide, wo uf ere Färnwirkig wurde basiere. Mä isch aber uf konzeptionelli Schwiirigkäite gstoosse, wo mä nid het chönne überwinde und au d Experimänt häi d Äthertheorii nid understützt. D Maxwell-Gliichige zum Bischbil het mä nie de mechanische Äthermodäll chönne aabasse. Drzue isch cho, ass uf dr äinte Site dr Äther as materielle Festkörper het müesse definiert wärde, und uf dr andere hätte sich d Himmelskörper ooni Widerstand dur iin müesse beweege. Experimänt und Beobachtige häi bewiise, ass es weder en Äther git, wo in Rue isch, no äine, wo wo mit de Himmelskörper mitgfüert wird_ Wil mä en Aberrazion vom Liecht beobachdet het, het isch en Äthermitfüerig nid mööglig gsi, s Michelson-Morley-Experimänt het bewiise, ass es kä Äther git, wo in Rue isch. Mä het Hüpothese iigfüert, zum s Konzept z rette, aber die häi sich sälber widersproche und häi au willkürli usgsee. Au d Äthertheorii vom Hendrik Antoon Lorentz
Spin (vo änglisch spin ‚Dräijig‘, ‚Drülle‘) isch dr Äigedräiimpuls vo Däili. Bi de fundamentale Däili, wo as punktförmig und nit zämmegsetzt aagluegt wärde, cha men en nume kwantemechanisch verstoo. Er het doo alli Äigeschafte vom ene mechanische Dräiimpuls, usser dass er nid von ere Masse stammt, wo sich im Kräis dräit. As Spin wird au dr Äigedräiimpuls vo Süsteem bezäichnet, wo us fundamentale Däili zämmegsetzt sin, z. B. bim Proton, Neutron, Atomkärn, Atom, Molekül, Exziton, Hadrone wie Ω − {\displaystyle \Omega ^{-}} -Teilchen etc. Dä Äigedräiimpuls chunnt vo de Spin und de Baandräiimpuls vo de fundamentale Bestanddäil, wo uf e Schwerpunkt bezoge si, noch de Reegle vo dr kwantemechanische Dräiimpulsaddizion. Dr Spinoperator und dr Baandräiimpulsoperator si die bäide Dräiimpulsoperatore in dr Kwantemechanik, und d Kwantezaale vom Spin chönne au halbzaalig si und nit nume ganzzaalig wie bim Baandräiimpuls. Dr Spin vom ene fundamentale Däili het e Gröössi, wo sich nid änderet. Au wenn s Däili punktförmig isch und mit ere kinetische Energii vo Null in Rue isch, het es si Spin. Bis jetz si Däili bekannt, wo e Spin vo 0 ℏ , 1 2 ℏ , 1 ℏ {\displaystyle 0\,\hbar ,{\tfrac {1}{2}}\hbar ,1\,\hbar } häi (lueg in dr Dabälle
D Franca Falcucci (* 22. März 1926 z Rom; † 4. September 2014 z Rom) isch e italiänischi Bolitikeri gsi. Si isch vo 1968 bis 1992 für d Democrazia Cristiana im italiänische Senat, em Senato della Repubblica, gsässe. Bevor si 1968 Politikere worde isch, isch si z Rom Leerere für Latiinisch und Griechisch gsi. D Franca Falcucci isch die ersti Frau gsi, wo z Italie Erziejigsministere worde isch. Das Amt hät si vo 1982 bis 1987 usgüebt. Commons: Franca Falcucci – Sammlig vo Multimediadateie Corriere della Sera, 5. September 2014, Syte 55, Addii, aveva 88 anni Senatrice Franca Falcucci uf de Website vom Senato della Repubblica È morta Franca Falcucci, primo ministro donna dell’Istruzione Artikel im Corriere della Sera vom 4. September 2014 Muore l'ex ministro dell'Istruzione e senatrice Franca Falcucci Artikel uf repubblica.it vom 4. September 2014
D Straaletherapii (au Radiotherapii, Radioonkologii) isch s medizinische Fachgebiet, wo sich mit dr medizinische Aawändig vo dr ionisierende Straalig uf e Mensch und uf Dier befasst, zum Chrankhäite z häile oder iizdämme. As ionisierendi, hochenergetischi Straale wärde vor allem Gammastraale, Rönggestraale und Elektronestraale verwändet. In de letschte Joor het mä au Aalaage zur Behandlig mit Neutrone, Protone und schwere Ione (hüfig mit Choolestoff-Atom) baut. Straale, wo nit ionisiere, wie zum Bischbil Mikrowällestraale und Wermistraale, Liecht- und UV-Therapii und d Behandlig mit Ultraschallwälle ghööre nid zur Straaletherapii. D Straaletherapii umfasst d Behandlig vo guet- und bösartige Chrankäite. Si wird vo Fachärzt für Radiologii oder für Straaletherapii, wo vo medizinisch-technische Assistänte understützt wärde, und vo spezialisierte Medizinfüsiker aagwändet, wo noch dr Straaleschutzverordnig handle. Vor dr äigetlige Therapii git s e komplexe Blaanigsbrozäss, d Bestraaligsblaanig. Umfangriichi organisatorischi und technischi Maasnaame zur Kwalidäätssicherig sorge drfür, ass Fääler bi dr Bestraalig so guet wie mööglig chönne usgschlosse wärde. M. Bamberg, M. Molls, H. Sack (Hrsg.): Radioonkologie 1 – Grundlagen, 2. Uflaag, Zuckschwerdt Verlag Münche, ISBN 978-3-88603-946-3, 2009 M. Bamberg, M. Molls, H. Sack (Hrsg..): Radioonkologie 2 – Klinik, 2. Uflaag, Zuckschwerdt Verlag Münche, ISBN 978-3-88603-953-1, 2009 Michael Wannenmacher, Jürgen Debus, Frederik Wenz (Hrsg.): Strahlentherapie. Springer,
Katarakt oder Katarrhakt (lat. cataracta, vo gr. καταρράκτης katarrháktēs „Wasserfall“ bzw. Attisch καταρράττειν katarrháttein „aabegheije“) bezäichnet: en Wasserfall e Stromschnelle e Stromschnelle im Nil, bsundrigs d Katarakt 1 bis 6 d Katarakt (Medizin), dr grau Star, e Drüebig vo dr Linse im Aug de Katarakt (Technik), e Reegelvorrichdig an Dampfmaschine Lueg au: Cataract
Dr grau Star oder Katarakt [ˌkataˈʁakt] bezäichnet e Drüebig vo dr Augelinse. Wemm mä öbberem mit eme fortgschrittnige Katarakt ins Aug luegt, gseet mä, ass es hinder dr Pupille grau isch, und vo do chunnt d Bezäichnig graue Star. Die drüebi Linse cha in de mäiste Fäll operativ dur e künstligs Linseimplantat ersetzt wärde. Jeedes Joor git s z Dütschland mee as 650.000 Operazioone, wo bin ene die drüebi Linse dur e künstligs Linseimplantat ersetzt wird. D Kataraktoperazioone ghööre zu de chirurgische Iigriff, wo am mäiste gmacht wärde. Bis vor e baar Joor het mä operiert, wenn d Seescherfi öbbe 0,3 oder schlächter gsi isch. Hüte nimmt mä au in Betracht wie sich dr Baziänt füült, wenn er zum Bischbil stark bländet wird oder bi schwachem Liecht kuum me öbbis gseet. Mäistens brucht mä bi Kataraktoperazione örtligi Bedöibig. S Bedöibigsmiddel wird näbe („Peribulbäranästhesii“) oder hinder („Retrobulbäranästhesii“) em Augeöpfel iigsprützt, und s git denn im Idealfall nid nume käini Schmärze, sondern s Aug cha sich au nüme sälber beweege. Mänggisch wird s Bedöibigsmiddel uf d Ooberflechi vom Aug dröpfelet. Schmärze git s au in däm Fall nid, aber dr Bazient daf s Aug denn öbbe zää Minute lang wäärde dr Operazioon
Dè Obberbau odder Gleiskörper von èrè Ysebaaschtreggi bschtòt uss èm Gleisbett un dè druff montyrtè Gleis. Dè Unterbau bildet è feschti Unterlaag für d Konschtruktion des Obberbau, i dèm er Unebbèheitè vom Gländ uusglycht. Dè Obberbau un bsunders s Gleisbett diènt dè Uffnaam un Vodeilig vo Chräft, wo durch Masse, Beschlüünigung, Sinuslauf, Gschwindigkeit vo dè Schinnèfaarzüüg sowiè thermischi Belaschtungè durch Witterig entschtônn. Vo dè Funktionsfähigkeit vom Obber- un Unterbau hänged unter anderem diè zulässig Högschtgschwindigkeit von èrè Streggi un diè zulässigi Achslascht vo dè Faarzüüg ab. Durch sognannti Mängel im Obberbau müèn uss Sicherheitsgründ Langsamfaarschtellè ygrichtet worrè, wo sich uff d Faarzitè vo Züüg nõchteilig uuswirked un somit zu Verschpôtigè füüred. Z Dütschland isch für d Yhaltig vo dè rächtlichè Voruussetzigè s Ysebaa-Bundesamt zuèschtändig, für d Erhaaltig un dè laufende Betrièb vom Schinnènetz isch DB Netz vopflichtet. Dè Obberbau enthaaltet znägscht è Gleisbett, wo i dè Regel uss Schotter bschtòt. Uff sellem „Schotterobberbau“ wörred quer zu dè Faartrichtig Schwellè glait, uff dennè in Faartrichtig d Schinnè befeschtigt wörred. Diè i dè Regel uss Bedong, abber oft no uss Holz odder Staal gmachtè Schwellè haalted d Schinnè im vorgsäènè Abschtand, dè Spurwitti, zuènand un müèn bi endlos voschweißtè Schinnè au diè
Mit èm Begriff Unterbau bezeichnèt mò bi dè Ysèbaan d Gsamtheit vo dè Konschtruktionè, wo d Kräft uss èm Obberbau bzw. Gleisbau allgemein sicher uffnemmed. Dezuè ghöred nebbè dè klassischè Formè vom Èrdkörper (Gländeglyche, Damm, Yschnitt un Aaschnitt) au è Reiè vo Kunschtbautè (z. B. Stützmuèr, Flügel- un Fuèttermuèr, Bruggè, Übberfüürigsbauwärch un Durchläss). Alli selli Unterbaukonschtruktionè hèn è Hauptuffgaab: Diè sicheri Uffnaam vo allnè Laschtè uss èm Obberbau, wo uff ènè ruhè duèt. Bi Èrdkörper wörd d Flächi, uff wellerè dè Obberbau uffbrocht wörd, Planum benamst. Uss Gründ vo dè sicherè Abfüürig vom Obberflächèwasser isch s Planum dach- odder pultförmig im Vohältnis 1 : 20 abhäldig. Hans-Joachim Kirsche (ed): Lexikon der Eisenbahn. VEB transpress, 5. Ufflaag Bèrlin 1976
D Jana Münster (* 28. Februar 1998 in Mannheim) isch än dütschi Nachwuchsschauspiilerin. Si spiilt 2010 d'Titelrolle vo de Nanni i dä dütsche Filmkomödie Hanni & Nanni a de Siite vo ihrere Zwillingsschwöschter Sophia Münster, wo d'Hanni spiilt. In de Fortsetzige wo 2011 und 2012 dreiet worde sind, spiilt si d'Hanni, während d'Sophia d'Rolle vo dä Nanni übernoh hät. Die beide Schwöschtere chömed us Ilvesheim. 2010: Hanni & Nanni 2012: Hanni & Nanni 2 2013: Hanni & Nanni 3 2019: Das Traumschiff – Japan 2019: Meine Klasse – Voll das Leben 2010: Bambi i de Kategorie Talent für Hanni & Nanni Commons: Jana Münster – Sammlig vo Multimediadateie Jana Münster in de Internet Movie Database (änglisch) Hanni & Nanni-Film: Die Stars drehen in Franken, Bricht zue den Dräiarbete, Abendzeitung, 14. August 2009