rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Höllèdal isch è düèf ygschnittenes, deilwys schluchtartigs Dal im Südschwarzwald z Badè-Württèbärg (Dütschland). Des uugfäär nüü Kilometèr langi Dal lyt im Naturpark Südschwarzwald öppè 18 km südöschtlich vo Fryburg im Briisgau zwischè Hinterzartè un Buèchèbach-Himmèlrych. S wörd vum Ròtbach (aafangs Höllèbach benamst) durchflossè. Dè schmâleri Weschtdeil vom Dal ghört zu Buèchèbach, dè Ostdeil zu Breitnau. S Höllèdal isch eins vo dè Däler im Schwarzwald, welles diè asûmmetrischi Kammlinniè vom Gebirge vo dè plateauartigè Oschtabdachig uus hy zum gächè Weschtabfall durrèschnydet. S Dal lyt im Volauf vom Bõõdorfer Grabbè, wo d Linniè Kaiserschtuèl–Wuètèschlucht–Hegau–Boddèsee beschrybt. Als witeri Entschtehingsursach nebbè sellèm tektonisch bewûrktè Beggi chunnt au diè widderholt Plateauvergletscherig vom Hochschwarzwald in Frõg, wo d Ysschtauseè übber diè ernidrigti Kammlinniè drübberwäg nõch Weschtè übberglaufè sy könned. D Quällbäch öschtlich vo dè Kammlinniè flüeßed dõher znägscht südoschtwärts, um denn um fascht 180° nõch Nordoschtè is eigentliche Höllèdal umzbiègè, è Situation ähnlich wiè am Malojapass im Engadin. Unterhalb vo dè Hochdalmuldè vo Hinterzartè windet sich d B 31 in deilwys spektakulärè Keerè in dè Talschluss vom einschtigè Gletschertal abbè. I sellèm Dalkessel mit èm Wyler Höllschteig mündet südlich vo dè Strõß s Kerbdal vom Löffeldal (früèner Holzlöffelhèrschtellig) mit èm Zartèbach y. Nördlich devò öffnet
S Zwillingsparadox (oder s Uureparadox) isch e Gedankeexperimänt, wo öbbis beschribt, wo wien e Widerspruch in dr spezielle Relatiwidäätstheorii usgseet, aber, wemm mä s genau analüsiert, richdig muess si und au zum Bischbil in Experimänt mit Däili noochgwiise worde isch. S Gschichtli goot eso, ass es zwäi Zwilling git und äine von ene stigt in e Raggeete ii und fliegt fast so schnäll wie s Liecht zum ene Stärn, wo wit äwägg isch, dräit ume und fliegt denn gliich schnäll wider zrugg. Dr ander Zwilling blibt underdesse die ganz Zit dehäi. Wo si Brueder zrugg uf d Ärde chunnt, stellt sich uuse, ass dr Zwilling, wo dehäim bliibe isch, elter worde isch as si Brueder. Dr Grund für das Fenomeen isch d Zitdilatazioon. Commons: Zwillingsparadoxon – Sammlig vo Multimediadateie Franz Embacher: Spezielle Relativitätstheorie: Zwillingsparadoxon und Geodäten der Raumzeit Klaus Kassner: Crash Course in spezieller Relativitätstheorie: Das Zwillingsparadoxon Mike Bernhardt: Zum Zwillingsparadoxon in der Speziellen Relativitätstheorie (PDF, 140 kB) Geometrie der Relativitätstheorie: Zwillingsparadoxon in der de.sci.physik-FAQ
Bi dr Zitdilatazioon (us lat.: dilatare ‚usbräite‘, ‚ufschiebe‘) handlet s sich um e Fenomeen vo dr Relatiwidäätstheorii. Wenn sich e Beobachter gliichförmig bewegt bzw. es git en Inerzialsüsteem, won er sich din nid bewegt, denn goot noch dr spezielle Relatiwidäätstheorii jedi Uur, wo sich relativ zu iim bewegt, us sinere Sicht langsamer. Das lit nid an de Uure, sondern an dr Zit sälber, wo in bewegte Süsteem langsamer isch. D Zitdilatazioon isch umso sterker, je gröösser die relativi Gschwindigkäit vo dr Uur isch. Im alldääglige Lääbe cha mä sä nid beobachde, sondern erst bi Gschwindigkäite, wo im Vergliich zur Liechtgschwindigkäit nit eso chlii si, ass mä sä cha vernoochlässige. D Daatsach, ass für alli Beobachder d Zit in de andere Inerzialsüsteem langsamer verbiigoot, isch kä richdige Widerspruch, wemm mä d Relatiwidäät vo dr Gliichzitigkäit nööcher aaluegt. E sonige Effekt häi dr Joseph Larmor (1897) und dr Hendrik Antoon Lorentz (1899) as ersti im Raame vo dr Äthertheorii, wo vo dr Relatiwidäätstheorii abglööst worde isch, abgläitet. Im Albert Einstein (1905) isch s glunge z demonstriere, ass wenn d Uurzit andersch verfliesst, das nit isch, wil si vom e Äther beiiflusst wird, sondern mit ere radikale relatiwistische Nöiinterpretazioon vo de Konzept vo
È Wangè bezeichnet èn Deil vom Gsicht, luèg Wangè allgemein s Sitèdeil s Sitèdeil von èm Möbel, Musikinschtrumänt u.ä., luèg Zarge s Sitèdeil von èrè Stègè, luèg Wangèschtègè s Sitèdeil von èm Tisch, luèg Wangètisch s Sitèdeil von èm Sitzmöbel, Stuèlwangè d Sitèwand von èm Dal, luèg Dalwangè Mordwangè, èn mittelaalterlichè Gedenkschtei, luèg Süüneschtei Wange isch dè Familiènamè vo folgendè Personè: Udo-Dieter Wange (1928–2005), dütschè Bolitiker (SED) Luèg au: Wangen Unterwangen Oberwangen Oberwengen Wanger
Dr Hendrik Antoon Lorentz (* 18. Juli 1853 z Arnhem; † 4. Februar 1928 z Haarlem) isch e niiderländische Mathematiker und Füsiker gsi. Dr Lorentz het die mathematische Grundlaage usgarbäitet, wo denn dr Albert Einstein si spezielli Relatiwidäätstheorii druf ufbaut het. Begriff wie Lorentz-Chraft und Lorentz-Dransfotmazioon häi iim zu Eere iiri Nääme übercho. Wil si Naame äänlig isch wie dä vom dänische Füsiker Ludvig Lorenz, wo noch iim zum Bischbil d Lorenz-Äichig und d Lorenz-Mie-Theorii benennt worde si, wärde si immer wider verwäggslet. Dr Lorenz-Attraktor het si Bezäichnig vom amerikanische Meteorolog Edward N. Lorenz. Im Raame vo sinere Elektronetheorii het dr Lorentz s Konzept vom ene Äther entwigglet, wo vollkomme in Rue isch und won en kä Materie cha beiiflusse. In däm Modäll isch d Liechtgschwindigkäit unabhängig vo dr Gschwindigkäit vo dr Liechtkwelle, wil si usschliesslig im Bezug uf en Äther konstant gsi isch. Das wurd aber au bedüte, ass Materie, wo sich relativ zum Äther bewegt, uf s Liecht zuechunnt bzw. drvolauft („Ätherwind“). Experimentell het mä aber dä Effekt nid gfunde (z. B. im Michelson-Morley-Experimänt). Doorum het dr Lorentz 1892 d Aanaam iigfüert, ass Materie wo sich bewegt, im Äther chürzer wird, e Hüpothese wo dr George Francis FitzGerald
Unterè Dalwangè voschtòt mò è Begränzigswand von èm Dal. Sûnonûm für è Dalwangè sin Dalflankè un Dalwand. Nõch dè Definition von èm Dal cha sell übber 2-3 Wangè vofüègè, abhängig devò, wellè Deil vum Dal mò betrachtet. S gesamti Dal vofüègt immer übber 3 Dalwangè, nämlich diè beidè Sitèwangè sowiè diè Wangè, wo dè Aafang odder s Ènd vom Dal markyrt. I dè Règèl vofüègt dè Dalbodè übber è Gefälle zwischè m Dalaafang/-ènd un dè Dalöffnig. In Fallrichtig vom Dalbodè bschtimmt mò denn diè rächte un linke Dalwangè. Byschpill dõdefür: dè Munot bi Schafuusè thront a dè rächte Dalwangè vom Hochrhy, dè Hirschschprung lyt im unterè Deil vo dè linkè Dalwangè vom Höllèdal. Dè Begriff Dalwangè cha sich i dè Churzform Wangè als Plural vo Wangè voschteggè, wo für è baar Ortsnämè vowendet wörd, z. B. Obberwangè. Dal Thal (Ortsnamè)
Android (vo änglisch android /ˈænˌdrɔjd/ vo griechisch androïdes menschenäänlig, Android) isch e Betriibssystem und au e Software-Plattform für mobili Gräät wie Smartphones, Handy, Natel, Netbooks und Tablet-Computer, wo vo dr Open Handset Alliance (gründet vo Google) entwicklet wird. D Basis isch dr Linux-Kernel. Bi Android handlet es sich um e freiji Software, wo kwelloffe entwicklet wird. Android het as Smartphone-Betriibssystem im zweite Quartal 2013 e wältwite Marktaateil vo 79,3 Prozänt ghaa nach 68,1 Prozent im zweite Quartal 2012, 52,5 Prozänt im dritte Quartal 2011 und 25,5 Prozänt im dritte Quartal 2010. Im April 2013 het dr Eric Schmidt, wo dr Executive Chairman vo Google isch, bekanntgee, dass pro Tag einehalb Millione noiji Android-Gräät aktiviert wärde. Das si knapp dreimol so vil wie no im Juli 2011. Sit em April 2013 gseet s aber us, wie wnn d Zaal vo de Neuaktivierige nüm wurd stiige. Bis zum Septämber 2013 si uf dr ganze Wält mee as e Milliarde Android-Gröäät aktiviert worde. Android het e Linux-Kernel, isch aber käi klassischi Linux-Distribution, wie mä sä für e Desktop und Server kennt. Zum Däil si Grundäigeschafte, wo mä bin eme unixoide System wurd erwarte, stark veränderet worde. Die noischti Version vo Android, wo allgemäin
S Wort Android (vo noigriech. ἀνήρ (Umschrift: anēr), de Mensch und εἶδος (eido), s Uussäche, d Gstalt) isch de Name för: Android (Betriebssystem), es Betribssystem för mobili Grät Android oder Androide, e menscheähnlichi Maschine Der Android, en Film
Dr Jules Henri Poincaré [pwɛ̃kaˈʀe] (* 29. April 1854 z Nancy; † 17. Juli 1912 z Bariis) isch e bedütende französische Mathematiker, theoretische Füsiker und Filosoof gsi. Sini Forschige häi under anderem au groosse Iifluss uf d Astronomii, d Geodäsii, d Potenzialtheorii und d Kwantefüsik ghaa. Dr Poincaré gältet as dr Begründer vo dr algebraische Topologii. Er hat dr Begriff vo dr Fundamentalgruppe iigfüert, d Homologii wiiterentwigglet und d Mannigfaltigkeit definiert. E These von em, wo dr Naame Poincaré-Vermuetig überchoo het, isch erst 2002 vom Grigori Perelman bewiise worde. Er het sich mit em n-Körper-Brobleem befasst, und au wichdigi Biidrääg gmacht zur kwalitative Theorii vo de Differenzialgliichige, dr Theorii vo de analütische Funkzioone in meerere komplexe Wariable, dr Theorii vo de automorfe Forme, dr hyperbolische und algebraische Geometrii und dr Zaaletheorii. Dr Poincaré het wichdigi Vorberäitigsaarbede für die spezielli Relatiwidäätstheorii gmacht. Er het d Broblematik vo dr klassische Füsik gsee, het aber die alti Mechanik nid wie dr Albert Einstein mit ere nöije welle ersetze, sondern si nume umbaue. So het er an dr Theorii vom Äther festghebt, het aber gsäit, ass män en wägen em Relatividäätsprinzip nit chönn erkenne. Er het het dänggt, ass d Begriff von ere „absolute
E Geodät oder Geometer isch e Fachmaa vo dr Geodesii also vom Vermässigswääse. E Geodät, wo das Fach – an dr Universität (Geodesii) oder an ere Fachhoochschuel (Vermässigswääse) – studiert het, isch e Vermässigsääscheniöör. D Usdrück „Geometer“ und „Geodät“ stamme us em Griechische und bedüte öbbe „öbber, wo d Ärde vermisst“ bzw. (in Grundstück) „iidäilt“. S Wort „Geometer“ wird in e baar dütschsproochige Gebiet bevorzugt, in andere gilt s – grad wie Landvermässer – as veraltet, in dr Umgangssprooch drifft mä au uf d Bezäichnig Fäldmässer. D Bruefsbezäichnig Vermässigstechniker oder au Geomatiker chönne die verwände, w e dreijöörigi duali Bruefsusbildig absolviert häi.
47.7754348.3791661Koordinate: 47° 46′ 32″ N, 8° 22′ 45″ O Obberwangè (amtlich Oberwangen) isch èn Stadtdeil vo dè Stadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg Obberwangè lyt im Albgau a dè linkè Dalwangè vom Bachdobèl vom Müllibach, wellè vo dè Oberè Alb hèr chunnt. Besagtè Bach entwässerèt i dè Merrèbach nördlich vo Stüèlingè bzw. südlich vo Bõõdorf. Uff èm Bärg obbè d Wyler Oberi Alb mit èm Oberè Albhof (Golfblatz) un dè Wyler Mittleri Alb. I dè nõcherè Umgebig lyt im Oschtè s Dorf Unterwangè sowiè im Weschtè dè Wyler Sparrèbärg (Stüèlingè). Witer wäg weschtlich hinter dè Oberè Alb lyt s Dorf Wittlekofè (Bõõdorf), absi am Mèrèbach im Südoschtè s Dorf Schwaningè (Stüèlingè). Obberwangè isch 955 èrschtmolls als (villa Lutwanga in pago Albegou) erwäänt worrè un hèt im Bischof Gebhard II. vo Konschdanz ghört. Als Deil vom Albgau isch Obberwangè 1806 a s Großherzogdum Badè übbergangè. Im Johr 1973 hèn d Obber- un Unterwangemer è Bürgerabschtimmig durrègfüürt un entschidde, beidi Gmaindè i d Stadt Bõõdorf ygmaindè z lõ. Hintergrund defür, d Eigèständigkeit uffzgää, isch d Gmaindsreform z Baddè-Württebärg gsi, wo am Aafang vo dè 1970er Johr schu aakündigt worrè un am 1. Januar 1975 definityv vollzogè worrè isch. D Obrigkeit z
E Bezuugssüsteem in dr Füsik isch e Konstrukt us Ruum und Zit. Mit em cha mä äidütig und vollständig beschriibe, wie sich füsikalischi Gröössene verhalte, wo vom Ort abhängig si. D Laag und d Beweegig vo füsikalische Körper chönne nume relativ zum ene Bezuugssüsteem aagee wärde. Zum e Bezuugssüsteem definiere, weelt mä e Bezuugspunkt, legt d Ruumrichdige fest und bestimmt e füsikalische Brozäss, für zum d Zit mässe. Mit däm isch automatisch festgläit, was mä under „Stillstoo“ und „Beweegig“ verstoot, und zwar Stillstoo und Beweegig relativ zum e Beobachder in däm Süsteem. Das isch nöötig, wil verschiideni Beobachder dr gliich füsikalisch Vorgang underschiidlig beschriibe. Zum Bischbil chönnt e bsoffnige Autifaarer behaupte, ass e Baum uf iin zuechoo sig, wääred e Fuessgänger am Rand vo dr Strooss eender wurd sääge, ass dr Autifaarer gegen e Baum gfaare isch. Arnold Sommerfeld: Vorlesungen über theoretische Physik, Band 1: Mechanik. Leipzig 1943, Harri Deutsch 1994, ISBN 978-3-87144-374-9. Uf dr Site 9 schribt dr Sommerfeld: „Welche Forderungen haben wir an das ideale Bezugssystem der Mechanik zu stellen? Und zwar verstehen wir darunter ein raum-zeitliches Gebilde, nach dem wir die Lage der Massenpunkte und den Ablauf der Zeit bestimmen können, also etwa ein rechtwinkliges Koordinatensystem x,y,z
Die allgemäini Relatiwidäätstheorii (churz ART) beschribt d Wäggselwirkig zwüsche dr Materie (Fälder inklusiv) uf dr äinte Site und em Ruum und dr Zit uf dr andere. Si dütet d Grawitazioon as geometrischi Äigeschaft vo dr krümmte, vierdimensionale Ruumzit. D Grundlaage vo dr Theorii si vor allem vom Albert Einstein entwigglet worde, wo s Kärnstügg vo dr Theorii am 25. Novämber 1915 dr Pröissische Akademii vo de Wüsseschafte vorgstellt het. Zum die krümmti Ruumzit z beschriibe, het er d Differenzialgeometrii verwändet. Die allgemäini Relatiwidäätstheorii het die spezielli Relatiwidäätstheorii erwiteret, wo für Gebiet vo dr Rumzit, wo chli gnueg si, e Spezialfall vo dr allgemäine Theorii isch. Mä cha sä au as en Erwiterig vom Grawitazioonsgsetz vom Newton aaluege, wil si im Gränzfall vo Massedichdene und Gschwindigkäite, wo chli gnueg si, die gliiche Resultaat liiferet. Die allgemäini Relatiwidäätstheorii isch experimentell vilmol bestätigt worde, so dass si allgemäin as Grawitazioonstheorii anerkennt isch. Si het sich bis jetz in dr Form, wo vom Einstein formuliert worde isch, gegen alli Alternative, wo spööter vorgschlaage worde si, chönne duuresetze. Aber es git immer no offeni Frooge, vor allem wie si sich zur Kwantemechanik verhaltet. Populärwüsseschaftlig: Harald Fritzsch: Die verbogene Raum-Zeit. Piper, 1997, ISBN 3-492-22546-2 Marcia Bartusiak:
S Michelson-Morley-Experimänt isch e füsikalischs Experimänt gsi, wo dr dütsch-amerikanisch Füsiker Albert Abraham Michelson 1881 z Potsdam und denn zämme mit em amerikanische Chemiker Edward Morley in ere verfiinerete Form 1887 z Cleveland im US-Bundesstaat Ohio gmacht het. S Ziil vom Michelson-Morley-Experimänt isch s gsii, d Gschwindigkäit relativ zum Liechtäther vo dr Ärde uf irer Baan um d Sunne noochzwiise, oder andersch gsäit, d Gschwindigkäit vom Äther relativ zur Ärde („Ätherwind“). Bim Liechtäther het es sich um e hüpothetischs Medium ghandlet, wo d Liechtwälle sich in em wurde usbräite, analog zu Wasserwälle im Wasser und Schallwälle in dr Luft. S Experimänt het as Resultat ghaa, ass die ooberi Gränze für die relativi Gschwindigkäit 5-8 km/s isch. Das het bewiise, ass d „Beweegig gegen e Äther“ käi Iifluss uf d Gschwindigkäit vom Liecht het, denn dä Wärt isch vil z chlii gsi, für dass men en mit em „Ätherwind“, wo mä gsuecht het, hät chönne in Verbindig bringe. S Michelson-Morley-Experimänt het zämme mit andere Experimänt wie das vom Fizeau oder das vom Trouton und Noble dütlig d Broblematik vo dr Ätherfüsik im 19. Joorhundert ufdeggt. Erst die spezielli Relatiwidäätstheorii, wo din uf e bevorzugts Bezuugssüsteem wie dr Äther verzichdet wird, het
S Kennedy-Thorndike-Experimeät (1932) hätt sölle noochwiise, öb s en Iifluss git uf d Usbräitig vom Liecht, wenn Beobachter in verschiidene Inerzialsüsteem iiri Gschindikäit ändere. Es isch e Wariante vom Michelson-Morley-Experimät, wo d Sitenärm vom Interferometer, wo brucht wird, underschiidlig lang sin. S Experimänt het, wie s die Spezielli Relatiwidäätstheorii vorussäit, e Nullresultat gliiferet und het eso bestäätigt, ass mä näbe dr Lengikontrakzioon au d Zitdilatazioon muess aanee. Noch däm indiräkte Noochwiis isch d Zitdilatazioon denn zum erste mol diräkt dur s Ives-Stilwell-Experimät noochgwiise worde. Wemm mä d Resultaat vo dene drei Experimänt (em Michelson-Morley-Experimänt zum Mäasse öb d Liechtgschwindigkäit vo dr Orientierig vom Beobachder abhängt, em Kennedy-Thorndike-Experimänt zum Mässe, öb d Liechtgschwindigkäit vo dr Gschwindigkäit vom Beobachder abhängt, und em Ives-Stilwell-Experimänt zum d Zitdilatazioon z mässe) cha d Lorentz-Dransformazioon abgläitet wärde. In modärne Kennedy-Thorndike-Experimänt, wo mä die gliiche Zämmehäng zwüsche dr Gschwindigkäit vom Beobachder und vom Liecht, bzw. zwüsche dr Zitdilatazioon und dr Lengikontrakzioon undersuecht, wärde bis hüt gmacht mit dütlig gröössere Gnauigkäite dank optische Resonatore und Lunar Laser Ranging, und si bestäätige s ursprünglige Resultaat. R. J. Kennedy, Thorndike, E. M.: Experimental Establishment of the Relativity of Time. In: Physical Review. 42, Nr. 3, 1932, S. 400–418 Robertson, H.
Die klassischi Mechanik isch e Däilgebiet vo dr Füsik, wo bis zum Ändi vom 19. Jahrhundert witgehend vollständig usgarbäitet worde isch und sich vor allem mit dr Beweegig vo Körper befasst het. Die klassischi Mechanik isch dr Usgangspunkt gsi für d Entwigglig vo de modärne füsikalische Theorie wie dr Relatiwidäätstheorii und dr Kwantemechanik, wo ufchoo si, wil d Resultaat vo Experimänt mit de Konzept vo dr klassische Mechanik nid häi chönne erkläärt wärde. Bi füsikalische Vorgäng, wo mä relativistischi und kwantemechanischi Effekt cha vernoochlässige, cha mä mit dr klassische Mechanik aber seer genaui Vorhäärsaage und Beschriibige mache. Tüpischi modärni Aawändigsgebiet vo dr klassische Mechanik sin d Erodünamik, d Statik und d Biofüsik. In dr klassische Mechanik git s verschiideni Brinzip wie mä Beweegigsgliichige ufstellt, zum beschriibe wie Körper sich beweege. Si entwiggle s zwäite Gsetz vom Newton und mache s allgemäiner. Beweegigsgliichige si Differenzialgliichige vo dr zwäite Ornig, wo mä noch dr Beschlüünigung cha uflööse und wo dr Ort und d Gschwindigkäit von ere Masse zu jedere Zit bestimmt. D Gsetz vom Newton gälte as d Grundlaag vo dr klassische Mechanik. S zentrale Konzept vo dere Formulierig isch, ass Chreft iigfüert wärde, wo e Beschlüünigung x → ¨ {\displaystyle {\ddot
D Galileidransformazioon, noch em Galileo Galilei, isch die äifachsti Koordinatedransformazioon, wo füsikalischi Beobachdige mit ere chönne umgrächnet wärde vo äim Bezuugssüsteem in en anders, wo sich gegenüber em erste Süsteem uf ere graade Linie und mit ere konstante Gschwindigkäit bewegt und/oder in dr Zit verschoobe isch. Alli Beobachdige vo Strecke, Winkel und Zitunderschiid si in bäide Bezuugssüsteem gliich. Alli Gschwindigkäite, wo mä beobachtet, underschäide sich um die konstanti Relativgschwindigkäit vo de bäide Bezuugssüsteem. D Galileidransformazioon isch grundlegend für die klassischi Mechanik, denn si beschribt dört d Dransformazioon zwüsche zwäi Inerzialsüsteem. D Galileidransformatioone bilde e Grubbe, wenn si äini noch dr andere usgfüert wärde. Noch em Relatiwidäätsbrinzip vo dr klassische Mechanik müesse d Naturgsetz in Bezuug uf die Grubbe kovariant si. Die Kovarianz im Bezuug uf d Galileidransformazioon isch bi de Maxwell-Gliichige vom Elektromagnetismus nid erfüllt. Noch deene isch d Liechtgschwindigkäit in alle Inerzialsüsteem gliich grooss, und das häi alli Beobachdige, wo gmacht worde si, au zäigt. Doorum muess d Galileidransformazioon dur d Lorentzdransformazioon ersetzt wärde. Das bildet dr Usgangspunkt für die spezielli Relatiwidäätstheorii. D Lorentzdransformazioon isch bi chliine Gschwindigkäite braktisch gliich dr Galileidransformazioon, und doorum wärde im alldääglige Brobleem immer no die klassischi Mechanik mit dr Galileidransformazioon brucht. D Naturgsetz
D Maxwell-Gliichige beschriibe d Fenomeen vom Elektromagnetismus und sin e wichdige Däil vom modärne füsikalische Wältbild. D Gliichige beschriibe, wie elektrischi und magnetischi Fälder underenander und mit elektrische Laadige und elektrischem Stroom under Randbedingige, wo gee sin, zämmehänge. Zämme mit dr Lorentzchraft erklääre si alli Fenomeen vo dr klassische Elektrodynamik. Si bilde doorum au die theoretischi Grundlaag vo dr Optik und dr Elektrotechnik. Dr Naame vo de Gliichige chunnt vom schottische Füsiker James Clerk Maxwell, wo sä vo 1861 bis 1864 formuliert het. Er het drbii d Durchfluetigsgsetz und s Gsetz vom Gauss mit em Indukzioonsgsetz kombiniert und au no dr Verschiebigsstroom iigfüert, zum d Kontinuidäätsgliichig nid z verletze. D Maxwell-Gliichige si e speziells Süsteem vo lineare parzielle Differenzialgliichige vo dr erste Ornig. Mä cha sä au in ere integrale, ere differenzialgeometrische und ere kovariante Form daarstelle. S elektrische und s magnetische Fäld chönne dur Fäldlinie representiert wärde. S elektrische Fäld wird dur d Fälder vo dr elektrische Fäldsterki E → {\displaystyle {\vec {E}}} und dr elektrische Flussdichdi D → {\displaystyle {\vec {D}}} representiert, wääred s magnetische Fäld dur d Fälder vo dr magnetische Fäldsterki H → {\displaystyle {\vec {H}}} und dr magnetische Flussdichdi B → {\displaystyle {\vec {B}}} representiert
Di Autonomi Gmeinschaft Baskeland (baskisch Euskal Herria oder Euskadi, spanisch País Vasco; Vollbezeichnig bask. Euskal Autonomia Erkidegoa, span. Comunidad Autónoma del País Vasco) isch sit 1979 e Autonomi Gmeinschaft z Spanie, wo us de drei Provinze Gipuzkoa (spanisch Guipúzcoa), Biskaya (baskisch Bizkaia, spanisch Vizcaya) und Álava (baskisch Araba) bestoht. Di Autonomi Gmeinschaft Baskeland isch nöd identisch mit em Baskeland im kulturelle Sinn. Zum Baskeland im witere Sinn zellt näbe de Autonome Gmeinschaft au s französische Baskeland und, je noch däm, au di spanische Foralgemeinschaft Navarra, wo vor allem i ihrem Nordweste baskisch prägt isch. D Zueghörigkeit vo Navarra isch aber umstritte und wird je noch politische Iistellig ganz, teilwys oder gärnöd em Baskeland zuegrächnet. Commons: Baskeland – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Webpräsenz vom Baskeland Informatione vo de Regierig vom Baskeland (dütsch)
Dr Baasler Bischofshoof isch e historischs Geböid in dr Groossbaasler Altstadt. Er stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter in dr Stadt Baasel, wo nazionali Bedütig häi. Hüte isch s dr Sitz vo dr Kiircheverwaltig vo dr evangelisch-reformierte Kiirche vo Baasel-Stadt. Dr Bischofshoof isch an dr Riddergass grad am Münsterblatz baut worde (hüte Riddergass 1) und isch dr Sitz vom Bischof vo Baasel gsi und au s Archiv vom Stift isch bis 1528 dört gsi, wo mä s uf Pruntrut züüglet het. Dr Bischof Arnold vo Rothberg het 1451 dr Hoof nöi baut. Wo 1458 dr Bischof Johann vo Vennige dr Stadt e Handfesti gee het und din gschwoore het, ass er dr Stadt e Bürgermäister und e Root wurd gee, wenn d Bürger das wurde verlange, isch au vorgsee gsi, ass dä Akt vo dr erste Verfassigsgääbig vo dr Stadt jeedes Joor an de vier Fronfastdääg sött in Erinnerig grüeft wärde und ass mä drbii jedes Mol uf em Bischofshoof d Handfesti vor de versammlete Bürger wurd vorlääse. 1462 het dr Baasler Mooler Ludwig Glaser dr Bischofshoof mit 122 Wabbe verziert. 1527 het dr Bischof si Residänz uf Pruntrut verläit, und au s Domkapitel isch nume no zwäi Johr
47.5580555555567.5963888888889Koordinate: 47° 33′ 29″ N, 7° 35′ 47″ O; CH1903: 611874 / 267494 D Baasler Kartuuse St. Margarethedaal isch en ehemoligs Kloster im Mindere Baasel, wo im 15. Joorhundert gründet und noch dr Reformazioon ufglööst worde isch. Hüte isch s Bürgerlige Wäisehuus vo dr Stadt din. D Kartuuse stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter in dr Stadt Baasel, wo nazionali Bedütig häi. Im 14. Joorhundert het s Gläibaasel no im Bischof vo Konstanz ghöört. 1392 het dä s Stedtli dr Stadt Baasel verkauft, und mit em dr rächtsrhiinisch Bischofshoof. Dr Achtburger und Oberstzumftmäister Jakob Zibol het im Joor 1401 die Liigeschaft mit em Hoof, Brunne und Räbgarde für 600 Goldgulde vo dr Stadt kauft und het sä im Stroossburger Prior Winandus überloo, so dass dä dört e nöis Kloster, d Kartuuse St. Margrethedaal, het könne iirichde. D Kartüüser si vo woolhabende Bürger finanziell understützt worde, wie de Amerbachs und andere, und immer wider si Lüt us em Daig und vo dr Uniwersidäät em Orde biidräte. Si häi dorum e starke Iifluss uf s intellektuelle, wüsseschaftlige und gäistige Lääbe vo dr Stadt ghaa, vor allem wääred iirer Hoochzit in dr Middi vom 15. Joorhundert, au wenn d Kartüüser allgemäin d