rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Thales vo Milet (altgriech. Θαλῆς ὁ Μιλήσιος, Thalḗs ho Milḗsios; * um 624 v. d. Z.; † um 547 v. d. Z.) isch e antike griechische Filosoof, Mathematiker und Astronom gsi, wo z Milet gläbt het. Dr Thales gälet as dr erst Filosoof vo dr oobeländische Dradizioon. Scho dr Aristoteles und dr antiki Filosofiihistoriker Diogenes Laertios häi en an dr Aafang vo iire Filosofiigschichte gstellt. Die modärni Gschicht vo dr Filosofii zelt en zur Grubbe vo de Vorsokratiker. Öb dr Thales Schrifte verfasst het, wäiss mä nit. Das Bitzeli, wo hüte von em bekannt isch, chunnt vo Wärk vo andere antike Autore. Dr Thales het brobiert die natüürlige Erschiinige mit dr Vernumft z erkläre ooni uf Mythene zruggzfalle oder Rücksicht z nee. Die mäiste andere Vorsokratiker häi dä Aasatz zum Vorbild gnoo, und das het denn zun ere wüsseschaftlige Revoluzioon gfüert. Dr Thales isch au dr ersti gsi, wo allgemäini Brinzip definiert und Hüpothese ufgstellt het. In dr Mathematik het er Brobleem mit Hilf vo dr Geometrii glööst, wie zum Bischbil d Berächnig vo dr Hööchi vo Püramiide oder d Distanz wo Schiff zum Ufer häi. Dr sogenannt Satz vom Thales isch scho de alte Egüpter und Babylonier bekannt
Sergius III. († 14. April 911 z Rom) isch Gegepapscht anne 898 un Papscht vum 29. Jänner 904 bis zum 14. April 911 gsii. S Papschttum isch im 10. Johrhundert zum Spilball vu italienischer – vor allem remische – Adelsfamilie wore, wu dr Stuel Petri entwäder mit eme aigene Familiemitglid hän welle bsetze oder sy Inhaber zmindescht fir di aige Bolitik hän welle yyspanne. Zue dr wichtigschte Konkurränten um d Macht z Italie hän d Herzeg vu Spoleto, d Markgrofe vu Friaul un d Grofe vu Tusculum ghert. Dr Sergius isch villicht us em Huus Tusculum chuu un het zue dr wichtigschte Unterstitzter vum mit sällem verbindete Huus Spoleto. Acht Johr vor sy Pontifikat aagfange het, isch dr Stryt zwische dr Aahänger vum friejere Papscht Formosus – wu dr oschtfränkisch Chenig Arnulf vu Kärnten as Chenig vu Italie favorisiert ghaa het – un em Papscht Stephan VI., wie dr Sergius e Barteigänger vu dr Herzeg vu Spoleto, in dr sognännte Lyychesynod eskaliert. Wel s Bild vum Sergius III. in dr Hauptsach vum chaiserdreie Gschichtsschryber Liutprand vu Cremona iberliferet isch, leen sich historischi Wohret un Propaganda in dr Uussagen iber ihn nume schwär ussenanderhebe. Noch em Zygnis vum Liutprand isch dr
Gegepapscht (pseudopapa, antipapa) nännt mer e Papscht, wu zue Läbzyte vun eme kanonisch gwehlten un nit zruckdrättene Papscht ufgstellt woren isch. Zue dr Ufstellig vu Gegepäpscht isch s chuu, wel sich zem Byschpel s Kardinalskollegium gspalte ghaa het oder wel dr Chaiser bzw. remischi aristokratischi Familien in d Papschtwahl yygriffe ghaa hän. Wäg ere unterschidlige Zellig, verschidene Standpinkt un zum Dail kaotische Papschtwahle isch d Zahl vu dr Gegepäpscht schwär feschtzstelle. D Aagabe lige zmaischt zwische 25 un 40. Bi ne Dail Päpscht isch s derzue schwär z sage, eb si rächtmäßig oder uurächtmäßig im Amt gsii sin. D Grind doderfir ligen in dr schwirige Quällelag un in dr nimi noovollziebaren Umständ bi dr Wahl bzw. bi dr Ernännig. As erschte „Gegepapscht“ (in ere Zyt, wu s kai Primat vu Rom un au dr Uusdruck Papscht as Oberhaupt vu dr Chilche no gar nit gee het) wird in dr katholische Chilche dr Hippolyt zellt, wu 217 bis 235 as ain vu zwee schismatische Bischef vu Rom amtiert ghaa het, as Gegner vum Bischof Kallistus, un no däm sym Dod vum Pontianus. Wu ab 1309 insgsamt sibe vu dr gsamt Chilche anerkännti Päpscht z Avignon residiert ghaa hän, het si dr
Dr Leo VI. (* z Rom; † 928 oder 929) isch anne 928 fir sibe Monet un e baar Däg Papscht gsii. Di gnaue Date vu syre Wahl un vu sym Dod sin nit bekannt. Wel sy Amtszyt in di zwot Helfti vum Johr goht, chaan er Ändi 928 oder Aafangs 929 gstorbe syy. Dr Leo isch us er firnämme remische Familie gstammt un anne 928 Kardinalprieschter vu Santa Susanna z Rom wore. Diräkt no dr Absetzig vum Papscht Johannes X. dur d Senatrix Marozia, wu dertemol di remisch Bolitik beherrscht het, isch er zum Papscht ernännt wore. Säll Zytalter isch au as „Pornokrati“ (Mätresseherrschaft) bekannt. Vu sym Pontifikat waißt mer nume vu Maßnahme zue dr Metropolitanrächt vu Split z Dalmatien un z Kroatie. Commons: Leo VI. – Sammlig vo Multimediadateie Harald Zimmermann: Leo VI. (Papst). In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 4, Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7, Sp. 0–-0. Pope Leo VI (Englisch) In: Catholic Encyclopedia. Abgrüeft am 4. Juli 2010. Zur päpstlichen Pornokratie unter besonderer Berücksichtigung Marozias. Archiviert vom Original am 7. Oktober 2007; abgruefen am 14. März 2013. vum Peter de Rosa im Internet Archive uf archive.org, Stand: 7. Oktober 2007 Normdate: GND: 100951899 | SUDOC/IdRef: 150564996 | VIAF:
Dr Stephan VII. (VIII.) (* wohl z Rom; † Februar 931, begrabe z Rom) isch Papscht vu Mai 929 bis Februar 931 gsii. Är soll remischer Abstammig gsii syy, dr iberliferet Name vu sym Vater, Theudemund, chaa aber au uf e germanischi Härchumft wyse. Dr Kardinalprieschter Stephan isch no zue Läbzyte vum abgsetzten un yysperrte Papscht Johannes X. vu dr remische Senatrix Marozia as Noofolger vum Papscht Leo VI. yygsetzt wore. Us em churze Pontifikat vu nume zwai Johr sin nume wenig, uugsichereti Informationen iber d Privilegierig vu Chleschter iberliferet. Zem Byschpel heb dr dr Gérard de Brogne, dr Grindeabt vum Reformchloschter Brogne, gschafft, ass des bstetigt wird. Harald Zimmermann: Stephan VII.. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 10, Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X, Sp. 1356–1357. Ytrag in d Catholic Encyclopedia, Robert Appleton Company, New York 1913 (änglisch) Zur päpstlichen Pornokratie unter besonderer Berücksichtigung Marozias. Archiviert vom Original am 7. Oktober 2007; abgruefen am 14. März 2013. vum Peter de Rosa im Internet Archive uf archive.org, Stand: 7. Oktober 2007 Normdate: GND: 100961444 | LCCN: nb2007020002 | VIAF: 24957012
Dr Johannes XI. († 935 z Rom) isch vu 931 bis 935 Papscht gsii. Är isch vu syre Mueter Marozia, wu dodmol de facto iber Rom gherrscht het, zum Papscht glupft wore un isch vu ihre abhängig gsii. Noch em chaiserdreie Gschichtsschryber Liutprand vu Cremona isch er dr Suhn vum Papscht Sergius III. gsii. Dr Johannes XI. isch anne 932 zämme mit syre Mueter Marozia vum Alberich II., ihrem Suhn un dodermit em Johannes sym muetmaßlige Halbbrueder, gfange gnuu wore. No dr Gfangeschaft isch er anne 935 im Lateran gstorbe, wahrschyns unter Huurarräscht. Werner Schulz: Johannes XI. (Papst). In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 3, Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2, Sp. 207–208. Commons: Johannes XI. – Sammlig vo Multimediadateie Zur päpstlichen Pornokratie unter besonderer Berücksichtigung Marozias. Archiviert vom Original am 7. Oktober 2007; abgruefen am 14. März 2013. vum Peter de Rosa im Internet Archive uf archive.org, Stand: 7. Oktober 2007 Normdate: GND: 100950108 | LCCN: nb2007019950 | VIAF: 76671746
Dr Mechanismus vo Antikythera isch e kalendarisch-astronomische Rächemechanismus us dr Antike, wo analog gschafft het. Es het din e Hufe Zaanreeder wie in ere Reederuur. Dr Mechanismus isch unvollständig erhalte und funkzioniert dorum nüme. Dr Mechanismus isch 1900 vo Schwummdaucher zämme mit andere Fund im ene Schiffswrack vor dr griechische Insle Antikythera, zwüschen em Peloponnes und Kreta, entdeggt worde. Am Bord vom Schiff si Münze us Pergamon gsi, wo mä uf d Joor zwüsche 86 und 67 v. d. Z. datiert het, und Münze us Ephesos us de Joor zwüsche 70 und 60 v. d. Z. Dorum nimmt mä aa, ass s Schiff zwüsche 70 und 60 v. d. Z. gsunke isch. 82 Fragmänt vom Mechanismus si erhalte und befinden sich im Nazionale Archeologiimuseum z Athen. Die drei grösste Fragmänt si in dr Abdäilig für Bronssegegeständ öffentlig usgstellt. Dr Fund vom Mechanismus vo Antikythera isch as en Überraschig cho, wil mä bis denn eson e technisch aaspruchsvolls Gräät us dr Antike nonig kennt het. Mä isch nonig fertig mit dr Rekonstrukzioon, aber dönggt scho ass dr Mechanismus e Modäll gsi isch für d Beweegige vo dr Sunne und em Mond mit Hilf vo Aazäige uf runde Skalene, wie si vo
E Hodometer oder ängl. Odometer (vo griech. hodós „Wääg“ und métron „Maass“, also „Wäägmässer“) misst mechanisch e Distanz, won e Faarzüüg oder e Fuessgänger zrugglege. D Wüsseschaft vo dr mechanische Wäägmässig isch d Hodometrii. Die bekanntisti Form vom Hodometer isch woorschinlig dr Kilometerzeler in Faarzüüg (mä sött en nit mit em Tachometer verwäggsle, wo d Gschwindigkäit vom Faarzüüg misst). Es git non e Hufe spezielli Forme, drunder S Pedometer zelt d Schritt von ere Person oder vom ene Dier. S Taxameter zäigt aa, wivil mä für e Faart im e Taxi muess zaale. S Zyklometer misst Distanze bi Welo (1885 zum erste Mol z Ööstriich bi Milidäärwelo ufcho). Donald W. Engels: Alexander the Great and the Logistics of the Macedonian Army. Los Angeles 1978 Commons: Hodometer – Sammlig vo Multimediadateie Shockwave-Animation: Vitruvs Hodometer (Antike)
Ysebaa-Lichtsignaal sin elektrischi Ysebaasignal, bi wellè dè Signalbegriff durch Lüüchtmittel aazeigt wörd, im Gegesatz zum Formsignaal. D Lichtsignaal hèn nōch èm Zweitè Wältkrièg d Formsignaal Zuug um Zuug vodrängt, was im diräktè Zämmehang mit èm Wechsèl vo Mechanischè- uff Relaisschtellwärk stôt. Bis hüt hèn sich d Lichtsignaale als Standardmethodè für d Zugsicherigssischteeme ghaaltè. Erscht diè stetig zuènemmendi Vobreitig vom Hochgschwindigkeitsvokeer im Schinnèvokeer wörd diè hèrkömmliche Signaaltechnik, un dõdemit au d Lichtsignaal, in mittelbarer Zuèkunft vodrängè. - Nõch èm Zweitè Wältchrièg sin bi dè neugründete Dütschè Bundesbaan d Stellwärk zuènemmend vo mechanischè uff elektromechanischi umgschtellt worrè. Im Zuug vo dèrè Umschtellig hèt mo d Signaallichter eifach vom Flügelsignaal übbernõõ, d Flügel inklusyv Mechanik wegglô. Stromversorgig un Kabel sin meischtens schu vorhandè gsi. I dè letschtè Johr hèt mo d Signalbelüüchtig uff wartungsarmi Lüüchtdiodè umgschtellt, wo bi vorhandnè freiè Kabelõderè us èm Netz, suscht dezentral durch Solarzellè un Akkus betribbè worrè sin. Wiè in Ysebaasignaal z Dütschland beschribbè, sin d Lichsignaal uff èm Netz vo dè Dütschè Bundesbaan bis 1994 im H/V-Sginaalsischteem betribbè worrè, d Signaal sin also in Haupt- (Hp) un Vorsignale (Vr) unterschiddè worrè. Um Vor- un Hauptsignaaal unterscheidè z könnè, hèt mo für dè Faarbetrièb bi Dageslicht dè Signaalschirm
Ysebaasignaal signalisyret grundsätzlich, ob un in wellerè Gschwindigkeit Streggèabschnitt befaarè wörrè dürfet. Dezuè exischtyret voschidni Signaalartè, diè sich grob in Haupt- (Hp) un Vorsignaal (Vr) sowiè Zuèsatzsignaal (Zs) gliderè lönn. Z Dütschland isch d Ysebaa-Signaalordnig (ESO), i wellerè d Bedütig vo dè Signaal greglet isch, Deil vom Ysebaanrächt, well Signaale è hochi Bedütig für d Betrièbssicherheit hèn. Diè praktisch Aawendig isch im Signaalbuèch bschribbè. Diè vom Signaal azeigti Meldig wörd oft au als Signaal, Signaalbild odder Signaalbegriff benamst. Lueg au: Entwicklig vo dè Ysèbaasignaal Nõchdemm i dè Früèzit vo dè dütschè Ysebaagschichtè jedi Baangsellschaft ire eigènes Signaalsischteem kaa hèt, hèt durch diè witreichend Voschtaatlichung vo sellè Gsellschaftè ab 1875 in ganz Dütschland è einheitlichi Signalordnig für d Ysèbaanè vo Dütschland goltè. Schu vornewèg hèt s è umfangrychi Produktion vo Ysebaasignaal gää, wiè öppè 1873 bi dè Ysèbaasignal-Bauanschtalt Max Jüdel & Co. Formsignaal mit geometrisch unterschidlich gformtè Daflè sin au hüt no villfach in Gebruuch. Mengi Formhauptsignaal erlaubet nebbè dè Begriff Halt (Hp 0) un Faart (Hp 1) au dè Begriff Langsamfaart (Hp 2). Formvorsignaal zeiget Halt erwartè (Vr 0) Faart erwartè (Vr 1) un Langsamfaart erwartè (Vr 2). Formsignaal mit Flügel wörred aafangs als Semaphorè bezeichnet. Nachts sin selli Signaal
Es Hotel isch en Beherbergigs- und Verpflägigsbetriib für Gäscht gäge Bezahlig. Es isch es touristisches, em Gaschtgwärb zuegordnets Unternehme. Der ganze Branche seit mer au Hotelgwärb. De Begriff "Hotel" chunt us em 17. Jahrhundert und stammt ursprünglich us em spatlatinische "hospitale" (Beherbergigsstett). Dadrus isch denn de altfranzösischi Begriff "ho(s)tel" entstande und vo dem denn spöter im Französische s Wort "hôtel". Im Frankriich vom 17. Jahrhundert isch es Hôtel es Stadthuus für de Adel gsi. Will i de vorrevolutionäre Ziit im Stadtpalais vom Grundherr au d Verwaltig vo sine Bsitzige gsi isch, isch de Name au uf öffentlichi Geboide übergange (z. B. Rathuus uf französisch: hôtel de ville). Wäge de herrschaftliche und repräsentative Usstattig vom Stadtpalais gaht de Usdruck denn spöter au uf Gaschthüüser mit ghobnem Aspruch über. S Wort hätt so i villne Spraache sin Wäg i de hüttigi Gebruuch gfunde. Vom Hotelgwärb im eigene Sinn sind alli Irichtige vo de Hotellerii z unterscheide, wo glychi Dienschtleischtige abüted, aber eis vo de zentrale Leischtigsagebot andersch gwichted. So sind zum Biispiil Pensione (Rezeption nöd durchgehend bsetzt, meischtens im private Rahme: Provatquartier) Gaschthüüser (vorrangigi Verpflägigsbetriib für "Laufchundschaft" mit nur allfällige Übernachtigsmöglichkeite für Huusgescht) Wohnheim (meischtens überhaupt kein Service) Parahotellerie (zahlriichi Chliiforme vom
Dr Leo VII. (* z Rom; † 13. Juli 939 z Rom) isch vum 3. Jänner 936 bis zue sym Dod Papscht gsii. Dr Leo isch us ere remische Familie gstammt un isch e Benediktiner un vor sym Pontifikat Kardinalprieschter vu San Sisto gsii. Är isch dr erscht vu fimf Päpscht gsii, wu uf Wysig vum remische Firscht Alberich II. gwehlt wore sin. Dr Leo VII. het sich mit em Alberich II. fir d Chloschterreform vu Cluny yygsetzt. Dr Abt Odo vu Cluny isch uf Rom gruefe wore. Wu dr italienisch Chenig Hugo vu Arles Rom zum zwaite Mol belageret het, het dr Abt e Fride zwisch em Alberich un em italienische Chenig vermittlet, wu in ere formale Eh zwisch dr Alda, dr Dochter vum Hugo, un em Alberich gipflet het. In dr Zyt vum Pontifikat vum Leo het dr Chronischt Flodoard vu Reims dr Papscht bsuecht. Em Erzbischof vu Hamburg-Bremen isch s Pallium verlihe wore. Dr Leo het dr Erzbischof Friedrich vu Mainz ufgforderet, d Jude z verdrybe, wu sich nit hän welle bechehre loo. Wel dr Leo VII. sälber Benediktiner gsii isch, het er sich unter anderem fir d Reschtaurierig vu Chleschter engaschiert, zem Byschpel fir S. Paolo
Dr Stephan VIII. (IX.) (* z Rom; † Oktober 942) isch vum 14. Juli 939 bis zue sym Dod Ändi Oktober 942 Papscht gsii. Dr Stephan VIII. isch vu Rom gstammt un isch wahrschyns Kardinalprieschter vu Santi Silvestro e Martino ai Monti gsii. Är isch dr zweet vu fimf Päpscht gsii, wu uf Wysig vum remische Firscht Alberich II. gwehlt wore sin. Wäge däre Abhängigkait het er nume formäll iber dr Chilchestaat regiert. Vu sym Pontifikat waißt mer nume wenig. Dr Stephan soll zämme mit em Alberich d Chloschterreforme vu Cluny unterstitzt un au dr Abt Odo vu Cluny empfange haa. Im franzesischen Droonstryt het er si uf d Syte vum weschtfränkische Chenig Ludwig IV. gstellt. No spetere, uusichere Quälle sei dr Stephan VIII. in bolitischi Chämpf zwisch em italienische Chenig Hugo vu Arles un em Alberich II. verwicklet gsii syy un heb bin ere Revolte gege sy friejere Ferderer Alberich mitgmacht. Wäge däm sei er yygsperrt un dur e Verstummelig bstroft wore, wun ere draa sgtorbe sei. Commons: Stephan VIII. – Sammlig vo Multimediadateie Harald Zimmermann: Stephan VIII.. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 10, Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X, Sp. 1357. Ytrag in d Catholic Encyclopedia, Robert Appleton Company, New
Dr Marinus II. (im Spotmittelalter vylmol au Martin III. gnännt; * z Rom; † Mai 946) isch vum 30. Oktober 942 bis Mai 946 Papscht gsii. Är isch us ere remische Familie chuu un isch vor sym Pontifikat wahrschyns Kardinalprieschter vu San Ciriaco gsii. Dr Marinus isch dr dritt vu fimf Päpscht gsii, wu uf Wysig vum remische Firscht Alberich II. gwehlt wore sin. Wäge däm isch er in allne Entschaidige abhängig gsii vum Alberich. Im Jänner 945 isch dr Berengar II. vu Ivrea uf Italie retuur chuu vu Dytschland, wun er vor em italienische Chenig Hugo vu Arles in dr Zyt vum Papscht Stephan VIII. aane gflichtet isch. Vu sym Pontifikat isch wenig bekannt, nume acht ächti Urkunde iber Bsitzbstetigigen an italienische Bischofschilchen un Chleschter sin vun em iberliferet. Anne 946 het er em Erzbischof Friedrich vu Mainz d Wird vun eme Apostolische Vikar verlihe. Commons: Marinus II. – Sammlig vo Multimediadateie Harald Zimmermann: Marinus II.. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 5, Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3, Sp. 828–829. Ytrag in d Catholic Encyclopedia, Robert Appleton Company, New York 1913 (änglisch) Normdate: GND: 100953018 | LCCN: nb2007019942 | VIAF: 311318091
D Dampfkanone isch en Artilleriigschütz, wo in dr Antike vom Archimedes erfunde worde isch. Si het im Wääsentlige us ere graade Rööre us Chupfer, wo an äim Ändi zuegmacht gsi isch. Mä het zerst e chli Wasser in d Kanone gschüttet und denn en acht Kilo schweeri Chuugele, wo ganz genau in d Rööre basst het, dri doo. Under em zuenige Ändi het me denn e Füür gmacht, so dass s Wasser uf äi Chlapf zu Dampf worde isch und dr Druck d Chuugele us dr Rööre driibe het. Dr Leonardo da Vinci het usgrächnet, ass son e Kanoone 1250 m wit chönn schiesse. Öb mä das Gschütz vom Archimedes au braktisch umgsetzt het, wäiss mä nid. Mit modärne Noochbaute het mä aber bewiise, ass son e Dampfkanone cha funkzioniere. Dr Archimedes het also wenigstens in dr Theorii dr Wasserdampf technisch chönne usnütze. Spööter het mä do und dört s Konzept vom ene Dampfgschütz wider ufgriffe. Im Russische Riich het mä um 1826-28 und in Groossbritannie im Zwäite Wältchrieg (Holman Projector) experimentelli Prototüpe baut, aber dr milidäärisch Nutze von ene isch seer chlii gsi. Sigvard Strandh: Die Maschine; Geschichte, Elemente, Funktion. (Site 28) ISBN 3-451-18873-2 Commons: Dampfkanonen – Sammlig vo
D Aeolipile, au Äolsballe oder d Chuugele vom Heron gnennt, isch e Maschine wo dr Heron vo Alexandria usdänggt het, wo d Expansionschraft vom Wasserdampf und s Rückstoossbrinzip demonstriert. D Aeolipile isch im witere Sinn die ersti Dampfmaschine. D Erfindig het in dr Antike käi braktische Wärt ghaa; si isch die ersti bekannti und dokumentierti Wermichraftmaschine in dr Gschicht, au wenn mä sä nit eso verstande und brucht het, sondern si nume as Kuriosum aagluegt worde isch. Erst öbbe anderthalb Joordausendi spööter isch z Frankreich und z Ängland d Dampfmaschine erfunde worde. D Aeolipile bestoot us eme Gefäß, wo zum Däil mit Wasser gfüllt, und e Röörli luftdicht dra aagmacht isch. Das Röörli isch uf bäide Site offe und äi Ändi goot bis under s Wasser im Gfäss. Wenn dr Druck vo dr Luft im Gfäss gröösser isch as dä dusse, denn wird Wasser in dr Rööre uufe druckt und sprützt as e Wasserstraal us em Loch oobe nooche. Zum dr Druck dinne nooche gröösser mache as dä dusse, cha mä äntwääder d Luft dinne verdichte, wemm mä Luft mit em Muul oder ere Bumpi in s Roor iine bloost, wo mit eme Haane cha zuegmacht wärde, oder wemm mä
„2 Ufer, 3 Brucka, 1000 Dìnger z'entdecka“ ìsch a Projakt fer, ìm Owerelsàss un ìm Màrkgraferlànd, Wànderwag fer d Velos irìchta. Ìn dara Gegend gìtt's fer d Velos drèi Brucka, wo d zwei Ufer vum Rhii verbìnda: Fassena - Hàrta, zitter 2006: Alain-Foechterle-Erich-Dilger-Bruck Schàlàmpi - Nèiaburg àm Rhii, zitter 1963 Hiniga - Wiil àm Rhii, zitter 2007: Drèilanderbrucka Ànna 2004 sìn d Stàdt Nèiaburg àm Rhii un züekìnftiga Pàrtner vum Projakt zammakumma. Ànna 2005 hàt dr Département Owerelsàss, ìn Pàrtnerschàft mìt dr Stàdt Nèiaburg àm Rhii, a Interreg-Ààtrag entwìckelt. Ànna 2006 hàt sìch d Kommunikàtion vum Projakt ufstellt, mìt'ra Kàrta-Entwurf. Ànna 2007 sìn d Schìlder vu da Wànderwag ànagmàcht worra. D einzigschta Strecka wo noch gfahlt hàt, zwìscha Schàlàmpi un Bàntzena ìsch bàuia worra. D Kàrta vu da Wag un s Websitt sìn fertig gmàcht worra un s Wànderwag-Netz ìsch offiziell eräffnet worra. S gànza Projakt hàt 615.800 € koschta, dia Summa ìsch vu verschìedena Pàrtner finanziert worra: As gìtt 20 Wànderwag, wo zu verschìedena Thema gheera. 1. D Schliaßa vum Nord-Rhii (37 km) 2. D Schliaßa vum Süd-Rhii (55 km) 3. Historischa Pfad (60 km) 4. Musee-Tour Norda (46 km) 5. Elsasser-Hiisla-Tour (25 km) 6. Musee-Tour Süda (33 km)
De Jim Morrison (* 8. Dezämber 1943 z Kalifornie, USA, as James Douglas Morrison, † 3. Juli 1971 z Paris, Frankrich), isch än amerikanische Rocksänger und Komponischt gsi. Er isch dr Frontmaa vo dr Rockgruppe The Doors gsi und het d Teggst für die mäiste Lieder von ere gschriibe. Dr Jim Morrison gältet as Rockmusiker, wo d Fantasie, Visione, Ängst und d Sälbstzerstöörig vo dr Generazioon vo de spoote 1960er Joor artikuliert und exemplarisch usgläbt het. Er zelt zu de charismatischste Persönlichkäite vo dr Rockmuusig in dere Zit. Mit de Doors het er s Repertuar vo dr Rockmuusig um meerschichtigi Konzeptstück und Forme vom Rocktheater erwiteret. Dr Morrison het zu Läbzite drei Gedichtbänd veröffentligt und het d Doors-Konzärt regelmäässig für spontani Rezitazioone vo poetische Teggst usgnützt. Er het e Dokumentarfilm über d Doors broduziert und en experimentelle Spiilfilm dräit. Dr Morrison het sich mit sim Rock-Bariton und sine poetische Songteggst e Naame gmacht, in sine spöötere Joor wird er aber mäistens mit eme ufrüererische und sälbstzerstörerische Lääbensstil assoziiert. Dr früe Dood vom Morrison, wo die nööchere Umständ von em nit mit Sicherhäit häi chönne kläärt wärde, het vil zur Legändebildig um si Person bidräit. The Doors (1967) Strange Days (1967)
Dr Heron vo Alexandrie (gnennt Mechanicus, Lääbensdate umbekannt) isch e griechische Mathematiker und Ääscheniöör gsi. Er het vermuetlig im 1. Joorhundert gläbt und am Museion vo Alexandrie underrichdet, wo für si Bibliothek berüemt gsi isch. Vom Heron vo Alexandria si die Wärk bekannt: ;br -: Dr hoochdütschi Ditel in Chlammere Dioptra („Buch der Optik“) Automata („Buch der Maschinen“) Pneumatika („Buch der Pneumatik und Hydraulik“) Belopoeika („Buch der Projektile“) Metrika („Buch der Messung“) Si beschäftige sich under anderem mit mathematische, optische und mechanische Theme. Bekannt si vor allem sini Usfüerige zu automatische, däilwiis sogar scho brogrammierbare Grääte und wien er Wasser, Luft und Hitz as driibendi Chraft iigsetzt het. Do sözz mä bsundrigs d Erfindig vo dr Aeolipile, wo men ere au Heronsballe säit, und vom Heronsbrunne erwäänt wärde. D Wärk vom Heron si zum Däil nume fragmentarisch überliiferet; offebar handlet es sich zum Däil um Vorlääsigsnotize. D Wärk vom Heron si sit 1899 uf griechisch und dütsch bi Teubner (Leipzig) uusechoo. Giovanna R. Giardina: Artikel Héron d'Alexandrie. In: Richard Goulet (Hrsg.): Dictionnaire des philosophes antiques. Band: Supplément. CNRS Editions, Paris 2003, ISBN 2-271-06175-X, S. 87–103 (Übersicht über den Forschungsstand) Hans Michael Schellenberg: Anmerkungen zu Heron von Alexandria und seinem Werk