rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Schlaie (Tinca tinca; alemanischi Näme) isch en aapassigsfääige Süesswasserfisch, wos gern echli warm het. D Schlaie het en goldige bis bruuggrüene Körper mit groosse dunkle bloiliche Flosse. Si werd 30 bis 50 cm gross und cha 8 Kilo wöge. Si hett chliini Schuppe und au e chliises Muul mit zwee Bartle. De Schlaie chunnt i fast ganz Europa vor, ooni de Britische Insle, Skandinavie und Griecheland. Si liebt warmi pflanzeriichi Standgwässer mit eme schlammige Grund und bivorzugt flachi Stele. Si cha au i langsame groosse Flüss vorchoo, vor alem i Altloif. D Schlaie lebt vo Wasserpflanze, Würmer und Schnegge. Si vertrait problemloos Temperatuure bis zu 30 Grad. Werds wärmer, grabt si sich in Schlamm ii. Au im Winter, wenns chalt isch, grabt si sich in Schlamm ii und fallt i d Winterstarri. Debii bruucht si fast kann Suurstoff. Im Summer versammlet sich d Schlaie, wo eener en Ainzelgängeri isch, i schattige Plätz i de Nööchi vom Uufer. D Laichzitt goot vom Juni bis in Augste, bi Wassertemperature vo 19 bis 24 Grad. S Wiibli lait denn bis zonere halbe Milioon Aier, wo a de Wasserpflanze chlebe bliibet. Noch drai bis fööf Tääg schlüüffet denn d Laarfe, wo zwöschet de
Ryynische Fächer nännt mer in dr Sprochwisseschaft e Biet im Weschte vum dytsche Sproochruum zwisch em Siidniiderfränkisch im Noorde un em Ryyfränkisch im Siide. In däm Biet isch di Zwoot Lutverschiebig, gnauer d Tenues-Verschiebig, nume dailwyys durgfiert, je wyter in Richtig Noorde umso weniger. Dr Ryynisch Fächer bstoht us ere Serie vu Isoglosse, wu as Hauptkriterium fir d Yydailig vu dr weschtmitteldytsche Dialäkt diene. D Dialäkt, wu im Ryynische Fächer liige, ghere zum Mitteldytsch, uußer dr Dialäkt zwische dr Uerdinger Linie un dr Einheitsplurallinie im Norde (Kleverländisch, Oschtbergisch), wu zum Niiderfränkisch zelle. Dr Name Ryynische Fächer chunnt dohär, ass d Isoglosse vu dr Tenuesverschiebig vu Oschte här (Oschtniiderdytsch/Oschtmitteldytsch) mee oder weniger idäntisch verlaufe mit dr Benrather Linie un sich derno aber bi Kassel in Richtig Ryy allmee uffächere no Noorde un Siide. Dr Uusdruck stammt vum Theodor Frings, wu ne in syym Wärch Sprache und Geschichte vu anne 1956 zem erschte Mol brucht het. Dr Ryynisch Fächer goht vu Krefeld-Uerdingen, Düsseldorf-Benrath, Köln, Bonn, Bad Honnef, Linz, Bad Hönningen, Koblenz un St. Goar bis uf Speyer, geografisch vum Niideryy iber d Kölner Bucht, d Eifel, dr Westerwald, dr Hunsrück bis in Oberryyebeni. Hadumod Bußmann: Lexikon der Sprachwissenschaft. 3., aktualisierte und erweiterte
De Alet (Squalius cephalus, früener au Leuciscus cephalus; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch, wo vor alem i Flüss lebt. Er isch nööch verwandt mit em Cavedano (Squalius squalus), wo im Tessin und i de Poebni voorchunnt. De Alet isch e längliche Fisch mit eme braite Chopf, wo öppe 30 bis 60 cm lang werd un 9 kg wöge cha. Er het e brüünliche Körper mit groosse herte Schuppe. Sini Schwanzflosse het hüüffig e dunkle Rand. De Alet chunt i fast ganz Europa vor und feelt im Süüde und im hööche Norde. Er lebt i Flüüssgwässer, won e mittelstarchi Strömig hend und streckewiis e sandige oder chiisige Bode uufwiiset. Er bruucht au guet biwachsni flächeri Stelle und ruigi Gumpe. Im Früelig und im Summer cha de Alet au im Uuferberiich vo Standgwässer biobachtet were. D Laichzitt got vom Mai bis in Juli, wenn d Wassertemperatur öber 12 Grad stiigt und findet a flachere Stele, hüüffig i chlinnere Nebebäch, statt. S Wiibli lait abertuusigi vo Aier, wo am Chiis chlebe bliibet. D Laarfe und di junge Aletli lebet i groosse Schwärm i Uufernööchi und lebet vo Pflanze. Si wered mit vieri gschlechtsriiff, wenn si öber 20 cm lang sind. Älteri Alet
D Grundle (Barbatula barbatula; alemanischi Näme) isch e europäische Süesswasserfisch. D Grundle isch e dünne längliche Fisch, wo 7 bis 12 cm lang werd. Si isch graubruu gfleckt und het munzigi Schuppe. Am Oberchifel het si sechs Bartle. D Grundle chunnt i fast ganz Europa vor, ussert im Süüde und im Norde. Si lebt i klaare und subere Gwässer mitere liechte Ströömig, won e chiisige oder stainige Grund hend und wo au Wasserpflanze vorchömet. D Grundle isch wie de Name sait e Bodefisch. Si versteckt sich dor de Tag döre under Stai und werd znacht aktiiv. Si fresst Alge, Insektlaarfe, Würmer und Chliichreps. D Laichzitt goot vom Aprile bis in Juni, binere Wassertemperatur zwöschet 12 und 20 Grad. S Wiibli lait znacht oder im früene Morge 1'700 bis 20'000 Aier, wo a Stai chlebe bliibet und s Mandli biwacht denn de Laich. D Laarfe schlüüffet noch 4 bis 16 Tääg. Grundle chönd 7 Joor alt were. Stefan Ineichen (Hrsg.): Stadtfauna, 600 Tierarten der Stadt Zürich; Bern 2010; ISBN 978-3-258-07561-7 Commons: Grundle – Sammlig vo Multimediadateie Bartgrundel uf Fishbase.org (englisch) Barbatula barbatula in dr Rote Lischt vu dr gfehrdete Arten vu dr IUCN 2012.2. Yygstellt vu: Freyhof, J., 2011. Abgruefe am
De Gresslig (Gobio gobio; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch, wo i Schwärm lebt. De Gresslig isch e längliche dünne Fisch, wo 10 bis 15 cm lang werd. Er isch silbrig und het uf de Siite e düttliche underbrochne Straiffe us dunkle Tupfe. Am Muul het er zwee Baartle. De Gresslig chunnt i Mitteleuropa, England, Süüdskandinavie und im nördliche Osteuropa bis an Ural ane vor. Er lebt i klaare subere suurstoffriiche Flüüssgwässer mitere langsaame Ströömig, wo e sandige Grund hend. Er cha au i flache Stele vo Standgwässer vorchoo. De Gresslig isch tagaktiv, im Gegesatz zor Grundle, wo mengisch mit em Gresslig verwechslet werd. Mitem Chopf geg d Ströömig suecht er de Grund noch Alge, Wasserpflanze, Schnegge und Würmer ab. Laichzitt goot vom vom Aprile bis in Augste binere Wassertemperatur vo 13 bis 24 Grad. S Wiibli lait zwöschet 500 und 7000 Aier a klare flache Stele, wo nu wenigi Santimeeter tüüf sind und e chiisige Gund hend. D Laarfe schlüüffet noch 3 bis 20 Taag. Im zwaite Joor wered Grundle gschlechtsriiff. Si chönd 6 Joor alt were. Stefan Ineichen (Hrsg.): Stadtfauna, 600 Tierarten der Stadt Zürich; Bern 2010; ISBN 978-3-258-07561-7 Commons: Gobio gobio – Sammlig vo Multimediadateie Gressling uf
Wels stoot för: Echte Welse (Siluridae) e Fischornnig Wels (Fisch), Waller (Silurus glanis), e Süesswasserfisch Aristoteles-Wels Wels (Stadt), e Stadt z Oberöösterriich Der Wels, e Roman vom Hansjörg Schneider Wels isch de Familiname vo: Andreas Wels (* 1975), tütsche Wasserspringer Charles Wels (1825–1906), US-amerikanische Komponist Frank Wels (1909–1982), holändische Tschütteler Franz Wels (1873–1940), öösterriichische Militärfechtmeister und Flugpionier Otto Wels (1873–1939), tütsche Politiker (SPD) Paul Wels (1890–1963), tütsche Pharmakologe und Straalebiolog Peter Wels (* 1946), tütsche Architekturzeichner Rudolf Wels (1882–1944), tschechische Architekt
Karlsruher Linie wird in dr Sprochwisseschaft d Zämmefassig vu Isoglosse gnännt, wu in dr eltere Literatur as Gränze zwische dr mitteldytsche un dr oberdytsche Dialäkt aagsääne wore isch. D Karlsruher Linie isch gnännt wore no dr Stadt Charlsrue, wu si sidlig dervu iber dr Ryy goht. Im Weschte bstoht d Karlsruher Linie us dr Ainhaitsplurallinie (mähe/mähet-Linie), wu di siidfränkische zwoofermige Pluralforme (mähe - mäht - mähe) vum Ainhaitsplural im Oberryyalemannisch (mähe - mähe - mähe) bzw. im Schwebisch (mähet - mähet - mähet) drännt, un im Oschte us dr euch-enk-Linie, wu s oschtfränkisch euch vum bairische enk drännt. Weschtlig vu Charlsrue/Ettlinge wird d Karlsruher Linie furtgfiert mit dr Speyerer Linie. D Uffassig, ass die sprochlige Unterschid d Gränze zwisch em Mitteldytsch un em Oberdytsch bilde, isch zem erschte Mol vum Gottsched anne 1748 verdrätte wore. No däre Yydailig vu dr dytsche Dialäkt ghere di siid- un oschtfränkische Dialäkt zem Mitteldytsch. Die Aasicht giltet in dr Dialäktforschig mittlerwyyli as veraltet, wel die Dialäkt dr glyche Stand vu dr Lutverschiebig wie s (Nord- un Mittel-)Bairisch un s (Nord-)Alemannisch, derwylscht in dr mitteldytsche Dialäkt d Verschiebig vu p im Aalut bzw. pp im Inlut nit durgfiert hän. Wäge däm wird hite as Gränze
De Sandfelche (Coregonus arenicolus; alemanischi Näme) isch e Süesswasserfisch und ghört wie de Blaufelche, de Gangfisch und de Chilch zo de endemische Felchenarte im Bodesee. De Sandfelche gliicht em Blaufelche. Er isch e slibrige längliche Fisch, wo 55 bis 60 cm lang werd. Sin Rugge isch heller as bim Blaufelche und sini Flosse sind eener grau gfärbt. De Sandfelche isch en endemischi Art, wo nume im Bodesee haimisch isch. Er chunnt bsunders im Undersee vor, aber au im Obersee, De Sandfelche isch e Bodefisch, wa a flache Stelle i Uufernööchi lebt und Würmer, Schnegge, Muschle und Insekte fresst. D Laichzitt goot vo Endi November bis in Dezember und de Laich werd a flache Stele abglait, won e chiisige Grund hend. Maurice Kottelat: European Freshwater Fishes; Cornol 2007. ISBN 978-2-8399-0298-4 Sandfelchen uf Fishbase.org (englisch)
De Blaufelche (Coregonus wartmanni; alemanischi Näme) isch e Süesswasserfisch und ghört wie de Sandfelche, de Gangfisch und de Chilch zo de endemische Felchenarte im Bodesee. De Blaufelche isch e silbrige längliche Fisch, wo 45–50 cm lang werd und guet e Pfund wögt. Siin Buuch isch wiisslich und de Rugge blaugrüe oder hellblau. Er het chliini Auge und e chliis Muul. De Blaufelche isch en endemischi Art, wo nume im Bodesee haimisch isch. Er ghört zo de Schwebfelche, wo im offne Wasser lebet und bis 40 Meter tüüf abetaucht. De Blaufelche lebt vro alem vo Plankton und Insekte, grösseri Tier essed au Laich, Würmer und Schnegge und alti grossi Blaufelche jaget im Summer gär chliini jungi Egli. D Laichzitt goot vo end November bis mitti Dezember, wenn d Wassertemperatur under 7 Grad ghait. D Wiibli leget 10000 bis 50000 Aier, wo vo de Mandli brifuchtet wered und denn uf de Bode sinket, je noch Stell nu wenigi Meeter, aber au bis i grossi Tüffene abe. D Laarfe schlüüffet im Märze und stiged denn a d Oberflächi. Blaufelche wered noch zwai Joor gschlechtsriiff. Maurice Kottelat: European Freshwater Fishes; Cornol 2007. ISBN 978-2-8399-0298-4
De Gangfisch (Coregonus macrophthalmus; alemanischi Näme) isch e Süesswasserfisch und ghört wie de Sandfelche, de Blaufelche und de Chilch zo de endemische Felchenarte im Bodesee. De Gangfisch isch e silbrige länglische Fisch, wo 25 bis 30 cm lang werd und öppe 300 g wögt. De Rugge isch echli dünkler, aber nöd ase starch gfärbt, wie bim Blaufelche. Sini Rugge- und Buuchflosse gönd is hend e geele Farbton. De Gangfisch het groossi Auge aber e chliis Muul. De Gangfisch isch en endemischi Art, wo nume im Bodesee haimisch isch. Er ghört zo de Schwebfelche, und lebt im offne Wasser und taucht bis 40 Meter tüüf. Noiji Gangfischpopulatione sind i de Noiziit i merere norditalienische Seeje agsidlet wore, so z. B. im Gardasee. De Gangfisch isch e Schwebfelche wo im offnige Wasser lebt und Plankton und Insekte fresst. Er laicht vom November bis in Dezember i flache Wasserstele i de Uufernööchi. Maurice Kottelat: European Freshwater Fishes. Cornol 2007, ISBN 978-2-8399-0298-4. Adolf Ribi: Die Gangfischsegi. Ein Beitrag zur Ermatinger Fischersprache. In: Thurgauer Jahrbuch 1975. Band 50 (1974), S. 28–52 (doi:10.5169/seals-699345). Gangfisch uf Fishbase.org (englisch)
De Brachsme (Abramis brama; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch und de Laitfisch vo de Brachsmeregion. Er gliicht a de Blicke, isch aber gröösser. Mengisch chunnts zu Chrüüzige mit em Rotaug. De Brachsme isch e silbriggraue braite Fisch, wo 50 bis 60 cm lang werd. Er het e chliine Chopf miteme chliine Muul, sini Afterflosse isch recht grooss. De Brachsme chunnt i Mitteleuropa, uf de Britische Insle, i Skandinavie und Osteuropa vor. Er lebt i warme, langsaame Flüüssgwässer mit eme schlammige Grund, wie Altloif, wo näärstoffriich sind, cha aber au i flache Standgwässer vorchoo und vertrait au Brackwasser. De Brachsme fresst Insektelaarfe, Würmer, Schnegge und Muschle. Jungi Brachsme und Laarfe lebet vo Plankton. Im Winter bildet Brachsme groossi Schwärm wo inaktiv a tüüffe gschützte Stele uf de Früelig wartet. D Laichzitt goot vom Mai bis in Juni, wenn d Wassertemperatur öber 15 Grad stiigt. S Wiibli lait abertuusigi vo Aier a flache biwachsne Stele und de Laich bliibt denn a de Wasserpflanze chlebe. Brachsme wered mit drüü oder vieri gschlechtsriiff und chönd 20 Joor alt were. Wilhelm Busch & Heinrich Kreymann: Brassen und Güster. 1993. Erwin Fechner: Wachstum und Ernährung des Brachsen (Abramis brama) im Federsee. 1978. Herbert Löffler: Zur
D Barbe (Barbus barbus; alemanischi Näme) isch e europäische Süesswasserfisch und de Laitfisch vo de Barberegion. D Barbe isch e wiissliche dünne lange Fisch mit vile dunkle Tüpfli. Si het spitzigi Ruggeflosse und e spitzige Chopf mit vier Bartle a de Oberlippe. Vo doo chunnt au ere Name, do »Bart« uf latiinisch barba haisst. Barbe weret 30 bis 60 cm lang D Barbe chunnt i Mitteleuropa, z England und i Osteuropa bis zum Dnepr vor. Si mag warmi Flüüssgwässer mitere starche Ströömig und mit eme abwechsligswiis chiisige oder waiche schlammige Grund. Si bruucht aber au gschützti Buchte zum ruebe. D Barbe isch e Bodefisch, wo erst i de Oobeddämmerig aktiv werd. Si fresst Insektelarve, Würmer, Schnegge und Chrepsli wo ufem Bode lebet. Im Winter versammlet sich d Barbe i tüüffe, gschützte strömigsfraie Stele und wartet passiv anenand dränglet uf de Früelig. D Laichzitt goot vom April bis in Juni bi 15 Grad warmem Wasser. D Barbe wanderet denn de Fluss duruuf und s Wiibli lait dai 3000 bis 32000 Aier uf e stainige Grund. Di junge Fischli verstecket sich im erste Joor under de Stai und wanderet deno de Fluss abe. Barbe chönd 15 Joor alt were. Stefan Ineichen (Hrsg.):
De Draistachligi Stichlig (Gasterosteus aculeatus; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch, wo wenig Aasprüch a s Gwässer het, woner lebt. De Stichlig isch e chliine längliche gfleckte Fisch, wo 6 bis 8 cm lang werd. I de Laichzitt sind d Mandli höbsch bunt. Stichlig hend kai Schuppe. Sin Name het er, well er ufem Rugge drai biweglichi Stachel het. De Stichlig isch a nördliche Chüsteregione vo Europa haimisch und cha bis 700 km landiiwärts vorchoo. Er lebt im Brackwasser und i Süessgwässer i de Chüstenööchi, schwimmt Flüss duruuf, so de Rhii, lebt i Gräbe, Waier und Tümpel. Wichtig isch, as gnueg Wasserpflanze ume sind. De Stichlig lebt vo Insekte und Chliichrepsli. Er werd vo Raubfisch und vo Vögel gfange. Im Früesummer baut s Mandli us Wasserpflanze e Nest und lockt Wiibli aa. Noch eme Hoochzigsritual lait s Wiibli sini Aier is Nest, wo vom Mandli bifruchtet wered. Deno verjagt s Mandli s Wiibli und biwacht s Nest und e chliises Revier um s Nest ume. Stichlig chönd 8 Joor alt were. Stefan Ineichen (Hrsg.): Stadtfauna, 600 Tierarten der Stadt Zürich; Bern 2010; ISBN 978-3-258-07561-7 Hans-Joachim Paepke: Die Stichlinge. Gasterosteidae. Westarp-Wissenschaften, Magdeburg 1996, ISBN 3-89432-492-9. Günter Sterba: Süßwasserfische der Welt. Weltbild,
S Schnyderli (Alburnoides bipunctatus; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch, wo wenig Aasprüch uf s Gwässer het, wos lebt. S Schnyderli isch e chliine silbrige Fisch, wo 13 bis 16 cm lang werd und öppe 30 Gramm wögt. S hett uf de Siite zwoo Raie mit dunkle Pünkt, wo zäme wiene Noot uusgsiend, drum sin Name. D Undersiite isch wiisslich, d Obersiite het e Grüestich, d Flosse sind eener geel oder wiiss. S Schnyderli chunnt im europäische Bineland vor, au i de Törkai, im Irak und im Iran isch s haimisch. S lebt i suurstoffriiche Flüüssgwässer mitere starche Ströömig, won e chiisige Grund hend. S Schnyderli isch e Schwarmfisch wo i de Ströömig vom Fluss stoo bliibt und Alge, Plankton, Insektelaarfe und Chliichrepsli fresst. S gumpet aber au usem Wasser um chliini Tierli am Uufer z schnappe. D Laichzitt goot vom April bis in Juni binere Wassertemperatur zwösched 14 und 24 Grad. S Wiibli lait denn 800 bis 3000 Aier uf de chiisigi Grund. Schnyderli wered im zwaite Joor gschlechtsriiff und chönd 8 Joor alt were. Stefan Ineichen (Hrsg.): Stadtfauna, 600 Tierarten der Stadt Zürich; Bern 2010; ISBN 978-3-258-07561-7 Schneider (Fisch) uf Fishbase.org (englisch)
Vorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-FLÄCHEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-SEEBREITEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-UMFANGVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-MED-TIEFE f Schwendisee [IPA: ʃwɛndiˈseː] isch de Name vo zwee chliine Seeje uf de Alp Schwendi underhalb vom Gamserrogg und oberhalb vo Wildhuus und Onderwasser im obere Toggeborg. Dör die zwai Seeli isch d Grenze vo de ehmolige Gmainde Wildhuus und Alt Santihann gange. De Schwendisee isch bim Rückzuug vom spootiiszittliche Gamserrogg-Gletscher entstande, wo e flachi Muelte henderloo het. Im Lauf vo de Joortuusige isch de See mee und mee verlandet und s isch e Flachmoor entstande mit zwai chliine Seeli. De Abfluss isch onderirdisch und goot denn in Seebach ine, wo i d Tuur mündet. S Flachmoor und di baide Seeli stönd onder Naturschutz. Vier Fischarte chömed vor: de Hecht (Esox lucius), de Egli (Perca fluviatilis), de Charpfe (Cyprinus carpio) und d Schlaie (Tinca tinca). Im See wachst di wiis Seeroose (Nymphea alba) und di geel Taichroose (Nuphar lutea). I de Verlandigszoone wachset verschidnigi Gräser, Segge und Schilf. Zwöschet de baide Seeli isch e Wäldli. D Schwenidseeje sind e biliebts Uusflugsziil und s gitt au offizielli Füürstele am vordere Schwendisee. Am Schwendisee goot au de Toggeborger Chlangweg verbii. de Vorder Schwendisee de Hinder Schwendisee d Imfotafle öber d Seeli ond s Moorpiet Commons: Schwendisee –
Mauters isch en iiwohnergmeind im ehemoligen Amt Lozärn im Kanton Lozärn i dr Schwiiz. Mauters liit öppe 12 km weschtlech vo dä schtadt Lozärn. Vo dä Chliinen Ämmä füert d'gmeindsgränze em Ränggbach noche bis is Ränggloch. Döt goht si richtig weschte - em nordhang vom "Blatterbärg" noche, wo schtarch bewaudet isch. Diä gröschtä waudgebiät am nordhang sind dä "Blattäwaud", "Sitäwaud", "Gspanwaud" ond wiiter westläch dä "Vogeuwaud". Bes zom Rümligbach verlouft d'gmeindsgränze in südwestchlichi richtig. Dänn goht sie em Rümligbach noche bis dä i diä Chliini Ämmä flüüsst. D'gränzä goht churz dä Chliinän Ämmä noche richtig weschte und büügt dänn bi Muffehus richtig nordä und dänn noch oschten ab. Bi dä Holzhubelhöchi (763 m ü.M.) draiht sie zom (Hällbüeler-) Rotbach i nördlichi richtig ab. Noch churzem gränzverlauf em bächli noche göhts richtig südoschte bis zom "Thorebärgkanal" weschtlech vom Elektrizitätswärk Thorebärg. Dänn gohts wider zrugg bis zur Chliinen Ämmä im südweschte ond dänn wieder richtig weschte bis zor iimündig vom Ränggbach i diä Chliini Ämmä. S' dorf Mauters liit südlech vo dä Chliinen Ämmä a dä schtross vo Lozärn uf Wolhuusä ond isch mit dä ehemoligä wiiler Fäld ond Schachä zämmägwachsä. Dä ortsteil Blattä (479 m ü.M.) liit öppä 3 km östchtlech
D dat-das-Linie oder au wat-was-Linie wird in dr Sprochwisseschaft d Isoglosse gnännt, wu verschobene t im Uuslut vu bstimmte Chlaiwerter vum uuverschobene t drännt. Anderi Näme vu däre Linie sin Sankt-Goarer-Linie un Hunsrück-Schranke. In dr Dialäkt nerdlig vu däre Linie sait mer dat, wat, et usw., sidlig sait mer das, was, es. D dat-wat-Linie bildet im weschtmitteldytsche Dialäktruum d Gränze zwische dr moselfränkische un dr ryyfränkische Dialäkt. D dat-das-Linie isch Dail vum Ryynische Fächer. Si chunnt vu Lothringe här in s Saarland un goht vu Sidwescht no Nordoscht dur s Saarland dure an d Nahe, derno dur Ryyland-Pfalz iber dr Hunsrück un chunnt bi Sankt Goar an dr Ryy. Derno verlauft si an dr Gränze zwische Ryyland-Pfalz un Hesse lang iber Limburg an der Lahn un Dillenburg, bis si z Nordryy-Weschtfale an d Benrather Linie („Eifel-Schranke“) chunnt. Vu dert ab verlauft si idäntisch mit dr Benrather Linie bis an d Oschtgränze vum dytsche Sproochruum. Speyerer Linie Germersheimer Linie dtv-Atlas zur deutschen Sprache, 13. durchgesehene Auflage, München 2001 Mundart im Saarland, Mundart - Sprachrelief, Artikel iber d das/dat-Linie im Saarland uf dr Syte vu dr Stadt Völklingen
D Blicke oder de Schootel (Blicca bjoerkna; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch, wo em Brachsme gliicht, aber chlinner isch. D Blicke isch e silbrige Fisch mit röötliche Buuchflosse. D Ruggeflosse isch spitzig. Si het groossi Auge und werd 15 bis 30 cm lang und wögt bis zomene Kilo. D Blicke chunnt i Mitteleuropa, z England und in Osteuropa vor, zum Tail au im süüdliche Skandinavie. I de Alpe stiigt si bis 600 müM. Si mag pflanzeriichi Flüüssgwässer mit eme sandige Grund und ere langsame Ströömig, aber au Kanääl und flachi Standgwässer. Si cha au i Brackwasser vorchoo. D Blicke isch e nachtaktiive Schwarmfisch, wo am Bode lebt und sich vo Wirbeloose und Wasserpflanze ernäärt. D Laichzitt goot vom Mai bis in Juni, wenn d Wassertemperatur öber 15 Grad stiigt. S Wiibli lait em früene Morge abertuusigi Aier a flache starch biwachsne Uuferzoone. De Laich bliibt denn a Wasserpflanze und Bommwurzle, wo is Wasser lueget, chlebe. Blicke chönd 16 Joor alt were. Stefan Ineichen (Hrsg.): Stadtfauna, 600 Tierarten der Stadt Zürich; Bern 2010; ISBN 978-3-258-07561-7 Commons: Blicca bjoerkna – Sammlig vo Multimediadateie Blicke uf Fishbase.org (englisch)
D Nase (Chondrostoma nasus; alemanischi Näme) isch e Süesswasserfisch, wo emfindli uf Wasserverschmutzig reagiert und drum zo de gföördete Fisch ghört. D Nase isch e längliche dünne Fisch, wo 20-45 cm lang werd. Si het e silbrige Körper, d Buuchflosse sind röötlich. D Nase chunnt i Mitteleuropa, ufem Balkan und i Osteuropa vor. Si mag suberi Flüüssgwässer mitere starche Ströömig wo sich stainige und chiisige Gründ abwechslet. D Nase isch e Bodefisch wo vo de Stai Alge abputze tuet. Junig Nase lebet vo Plankton. D Laichzitt goot vom Märze bis in Mai binere Wassertemperatur vo 8 bis 12 Grad. S Wiibli lait denn abertuusigi Aier uf de chiisigi Grund a Stele, wo e starchi Ströömig hend. Zom Laiche wanderet d Nase flussufwärts und suecht gern chlinneri Nebeflüss uuf. D Laarfe lebet i Uufernööchi. Nase wered im dritte oder vierte Joor gschlechtsriif und chönd 12 Joor alt were. Stefan Ineichen (Hrsg.): Stadtfauna, 600 Tierarten der Stadt Zürich; Bern 2010; ISBN 978-3-258-07561-7 Wolfgang Hartmann: Ein Mainfisch namens Nase. In: Spessart. Band 12, Aschaffenburg 1993, S. 14–16. Guido Koslowski: Die künstliche Laichgewinnung, Laicherbrütung und Larvenaufzucht von Nasen (Chondrostoma nasus L.). München 1993 (Dissertation). Klaus-Jürgen Maier, Ralf Reinartz: Die Nase. Westarp, Magdeburg 1997, ISBN
S Hasli (Leuciscus leuciscus; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch. S Hasli isch e dünne längliche Fisch, wo 20 bis 25 cm lang werd. S het e wiissliche Körper und d Flosse sind e bitzeli dorsichtig. Hasli chömed i Mitteleuropa, uf de Britische Insle, z Skandinavie, in Osteuropa und z Sibirie vor. I de Alpe stiigts bis 700 müM ufe. S mag schnelli Flüüssgwässer miteme chiisige oder stainige Grund und schwümmt au i Seeje ine. S Hasli isch e Schwarmfisch und e guete Schwümmer, wo grad under de Wasseroberflächi schwümmt und usem Wasser gumpet um Insekte z foo. Denebet fressts au chliini Wirbelloosi. Im Winter bildet Hasli groossi Schwärm.. D Laichzitt goot vom Märze bis in Mai binere Wassertemperatur vo 7 bis 9 Grad. Debii wanderet Hasli wiiti Streckene und suechet chiisigi und stainigi Stele uuf, wo guet dörfluetet sind. Wiibli leget denn 2'000 bis 20'000 Aier, wo a de Stai ufem Grund chlebe bliibet. D Laarfe und di junge Hasli lebet i Uufernööchi. Hasli wered im dritte Joor gschlechtsriif und chönd 10 Joor alt were. Stefan Ineichen (Hrsg.): Stadtfauna, 600 Tierarten der Stadt Zürich; Bern 2010; ISBN 978-3-258-07561-7 Otfried Wüstemann, Bernd Kammerad: Der Hasel. Westarp Wissenschaften, Magdeburg 1995, ISBN