rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Emilia-Romagna isch e Region vo Italie. D Emilia-Romagna liit im nördliche Mittelitalie und gränzt im Norde a Po, a Venetie und d Lombardei, im Oste a s Adriatische Meer. Im Süd het sie Aateil am Apennin und gränzt a d Toskana, d Marke und San Marino, im Weste a s Piemont und Ligurie. Der Ostteil vo de Region, d Romagna, isch e historischi Landschaft, wo jahrhundertelang zum Chilestaat ghört het. Ire Name chunnt aber us de vorhärige Herrschaftszyt vo de Langobarde. Die hend ires „römisch“ (oder byzantinisch) Gebiet under em Name Romania vo irem eigete Gebiet, de Langobardia (Lombardei), abgränzt. D Emilia, wo im Weschtteil vo de hüttige Region lyt, het sich lang i die historische Herzogtümer Parma und Modena glideret, wo lang zwüsched de Habsburger und de Bourbonen umkämpft gsi sind. De Name Emilia stammt vo de antike Römerstrass Via Aemilia, wo hie ire Name uf ne ganzi Region überträit het. Commons: Emilia-Romagna – Sammlig vo Multimediadateie 44.43333333333310.966666666667Koordinate: 44° 26′ N, 10° 58′ O
D Marga Vogel (* 15. Mai 1892 z Schopfe; † 5. Oktober 1968 uf dr Richenau) isch e dytschi Haimetdichteri gsii. Mer chännt si wäge ihre alemannische Gedicht, wu churz vor ihrem Dod in eme Biechli publiziert wore sin. D Vogel isch e Dochter vum Josel Vogel, eme Handwärcher vu Schännau, un dr Marie Vogel geb. Schwarz vu Marzell gsii un as ainzig Chind vun ene z Schopfe ufgwagse un uf Schuel gange. No dr Schuel het si z Wiesbaden e Lehr as Chindergärtneri gmacht un isch derno uf Frankrych, an Gämfer See gange go Franzesisch leere. Bis zum Uusbruch vum Erschte Wältchrieg het si druf z Ängland as Erzieri in ere Familie gschafft. Im Chrieg het si as Rot-Chryz-Schweschter in verschidene Frontlazarett gschafft. Noch em Chrieg het si z Griecheland wider as Erzieri in ere Familie gschafft. Vu 1928 bis 1952 isch si schließlig Oberi vum Chraisaltershaim z Rhywyler gsii. Im Zweete Wältchrieg isch s Haim zwaimol evakuiert wore. Iber die Zyt het si in dr Zytschrift Die Markgraftschaft unter em Titel Kleine Odyssee am Oberrhein brichtet. As Räntneri het si zerscht z Chrozige un schließli z Rhyfälde gläbt. D Vogel het si scho as jungi Frau fir di
Dr Josef Albicker (* 16. Juni 1896 z Sumpfohre; † 30. Merz 1968 z Huuse) isch e dytsche Haimetdichter un Buur gsii. Mer chännt en au as „Florian Fromherz“ oder as „Bauer vom Wald“. Dr Albicker isch e Suhn gsii vum Jakob Albicker (1858–1920), eme Buur, un syre Frau Theresia geb. Wägele (1861–1933).Är het no ne Brueder un zwoo Schweschtere ghaa. D Familie isch remisch-kadolisch gsii. Är isch vu 1903 bis 1911 in sym Haimetdorf uf d Volksschuel gange un derno bis 1913 z Eschinge uf d Winterschuel. Im Erschte Wältchrieg het er si mit 19 freiwillig gmäldet un ab 1915 an dr Weschtfront Chriegsdienscht glaischtet. Am 27. Merz 1918 isch er schwär verwundet wore. Anne 1921 het er d Amalie Engesser (1894–1961) vu Huuse ghyroten un het mit ere dr Hof vu dr Schwigereltere ibernuu. Si hän zäme drei Sihn un e Dochter ghaa. Bis zue sym Dod het er z Huuse buurt. Scho in dr 1920er Johr het dr Albicker aafange schrybe. Är het Freiliecht- un Heerspiil gschribe, un Artikel un Gschichte fir Zytige, Zytschrifte un Kaländer. In syre Gedichtsammlig „Kriegsklänge“ vu 1915 het er syni Erfahrige an dr Front verschafft. Im Mittelpunkt vu syne Wärch isch vylmol
D Franz Georg Brustgi (* 17. März 1903 z Ötlenga – heitzodag a Stadtdoil vo Kirche ondr Teck, † 2. Mai 1991 z Waldburg em Landkreis Raveschburg) ischt a deitscher Pädagog ond Kommunalpolidiker gwäa, wo en seira Freizeit an Haufa Biacher ibr sei wirdabergischa Hoimet gschriiba ond franzeesischa Litradur ens Deitsche ibrsetzt hot. Vo de Werk ibr sei Hoimet send et grad wenich em schwäbischa Dialekt vorfasst worra, ond vor ällem us deam Grond dirft’r heit noh bekannt sei. Dr Franz Georg Brustgi kommt am 1903 z Ötlenga uff d Welt. Scho noch wenige Johr ziagt’r mit seine Leit om noch Enenga, wo-nr au en d Grondschuel goht. Obwohl dui Familie Brustgi et grad mit Reichdom gsegnet ischt, därf dr Franz Georg als erschder vo sellra Familie a hehera Bildong erfahra: zerscht dr Bsuech vo-ma Lehrerseminar ond hendrher noh a Universideets-Studiom. Kurz vor-em Zwoida Weltkriag erscheint em Brustgi sei erschder Roman: Eustachius Holderkling. Do drmit erreicht’r an Achdongserfolg, sodass sich der Moo entschliaßt, weiderhin schriftstellerisch tädich zo sei. Do droo ko au dui schmerzlicha Ondrbrechong durch Kriag, Gfangaschaft ond Interniirong nix ändra. Wia dui schlechda Zeit endlich fir-en rom ischt, kriagt’r a Stell als Lehrer bei dr Grond- ond Hauptschuel
Liebersbronn isch a Stadtdoel vo Essleng. S ligt am Schurwald em Nordoschta vo dr Stadt zwischa Wiflengshausa em Norda ond Hegneschberg ond Kemmichsweiler im Sida. Zom erschta Mol gnennt worda isch Liebersbronn em Johr 1284 als Luibersbrunne. Em Johr 1803 isch Liebersbronn zamme mit Wiflengshausa ond Kennaburg zua Essleng eigmoended worda. Zom Aagucke gibt s d Villa Zenneck vo 1871, d Alt Schual vo 1848, d Ruahbank vo 1846, s Gaschthous zua dr drei Lenda vo 1899 ond s Alt Jägerhous vo 1750. Em Flegga geits a haufa Vereine, oiner isch dr Förderverein Wir vom Berg e.V. der sich om Feschtle ond andre kulturelle Sacha kümmert. Commons: Liebersbronn – Sammlig vo Multimediadateie
Friaul-Julisch Venezie (italiänisch Friuli Venezia Giulia, furlanisch Friûl Vignesie Julie, slowenisch Furlanija Julijska krajina) isch e autonomi Region vo Italie. Friaul-Julisch Venezie liit im üsserste Nordoste vo Italie und gränzt im Weste a Venezie, im Norde a Östriich und im Oste a Slowenie. Im Süde liit d Adria. D Küste isch e Landschaftsteil vo dere Region, so wie au d Usläufer vo de Poäbeni im Friaul, de Ostalpe und em Karstgebiet i de Nöchi vo Triest. S Friaul, hüt d Provinze Udine und Pordenone, isch 1866 als Teil vom vorhär östriichische Venezie is Königriich Italie iiglideret worde. Julisch Venezie, hüt d Provinze Görz und Triest, isch s ehemalige östriichische Küsteland, wo mit em Vertrag vo Saint-Germain 1919/20 zu Italie cho. Nach em Zweite Wältchrieg isch es zue wiitere Gränzverschiebige zwüsche Italie und Jugoslawie cho. Bis 1954 isch Triest, d Hauptstadt vo de Region, under de Alliierte als freis Territorium verwaltet worde, sithär isch es definitiv e Teil vo Italie. Näbe Italiänisch git's im Friaul-Julisch Venezie drü anerchännti Minderheitesprache: Furlanisch, Dütsch und Slowenisch. Furlanisch isch e rätoromanischi Sprach, kei italiänische Dialäkt. Dütsch isch die chlinsti Sprachgruppe, gredt i de Täler a de Gränze zu Osttirol und Kärnte. Slowenisch isch d Sprach
Dr Hermann Vortisch (* 18. Juni 1874 z Löörech; † 2. Mai 1944 ebedert) isch e dytsche Dokter un Schriftsteller gsii, Dr Vortisch isch e Suhn gsii vum Reinhard Vortisch (1844-1920), eme Bankdiräkter, un syre Frau Bertha geb. Raillard (1849–1922). Är het sibe Gschwischter ghaa. No dr Schuel het er ab 1895 Medizin studiert z Stroßburi, z Basel, z Minche, z Greifswald un z Dibenga. Anne 1901 isch er z Dibenga promoviert wore mit dr Dissertation „Über Sehnervenerkrankungen bei Turmsschädel“. Vu 1901 bis 1903 isch er Assischtänzdokter am Diakonissespital z Bärn an am Frauespital z Basel gsii. Dernoi isch er as Missionsdokter an d Goldkischte z Afrika gange un 1906 uf China. Dert het er anne 1908 het er d Honyen e Polyklinik grindet. Bis 1913 isch er Diräkter vu däm Chrankehuus gsii. Wäg dr bolitische Situation z China un wel er seli chrank woren isch, isch er in sällem Johr retuur gange uf Dytschland un het derno vu 19014 bis 1928 am dr Aastalt fir Epileptiker z Kork gschafft. Anne 1906 het er d Theodora van Vloten (1878–1917) ghyrote. Mit ihre het er vier Dechtere ghaa: Adleheid (1908-2001), Esther (1910–2000), Helmtrud (1913–2008) un Sieghild (1916–1953). As Schriftsteller het er
Dr Mario Elmar Fitterer (* 1937 z Fryburg; † 13. Jänner 2009) isch e dytsche Dichter un Essayischt gsii. Dr Fitterer isch z Blasiwald ufgwachse. Är het Romanischtik un klassischi Philology studiert un noch em Studium as Rächtspfläger gschafft. Mit syre Frau Angela het er z Biederbach im Elzdal gläbt. No syre Pänsionierig het er no d Senioreuniversitet bsuecht. Gschribe het er vor allem Haiku, zum Dail uf Hochdytsch, zum Dail uf Alemannisch. Publiziert het er drei Bänd mit Gedicht. Dernäbe het er Essay un Heerspiil gschribe. Derzue het er Vordreg iber Haiku ghalte un zäme mit em Wendelinus Wurth Haiku-Stammdisch organisiert. Är isch Mitglid in dr Muettersproch-Gsellschaft un dr L’Association Francaise de Haiku gsii un Grindigsmitglid vu dr Dytsche Haiku-Gsellschaft. Derzue isch er langi Johr Schriftfierer vum Elzacher Club Art gsii. Begegnung im 17. Stock. 1986 Schonung in Schwarzhalden. Gedichte. 1990 Der Skilehrer warnt Schatten weiterzuwachsen. Haiku 1990 der springende stein. Haiku und ein Dialog. Mir Graphiken von Angela Fitterer. Mafora, Denzlingen 1993 klingendes licht. 32 Heliothe. Mafora, Biederbach 1996 Täxt in weleweg selleweg, Drey Verlag 1996 eos überholt bei rot. Mikrogramme. Mit Grafiken von Angela Fitterer. Mafora, Biederbach 2005 s klopft und andere Gedichte. In: allmende 70/71, S.
Dr Kriegsberg isch a Weiberg midda en Schduagrd, glei beim Hauptbahhof. Se händ en 1259 zom erschde mol erweehnt. Er isch no anderthalb Hektar groß ond steil. 1938 händ d Freihärra Moser von Filseck den Weiberg a d IHK verkauft, die baut zsemma mit dr LBS haubtsächlich Trollengr drauf a. Am obera End (ma ka abr ed nauf laufa) isch dr chinesisch Garta uf 353 m. In der IHK-Weinberghütte sollen Weichen für S 21 gestellt worden sein d politisch Bedeitong vo dem Buckl e dr Südwestpresse, Artikel vom 12. Dezember 2014
Dr Mischa Wyss (* 10. Novämber 1983 z Oute) esch e Bärner Mondart-Chansonnier ond Kabarettescht. 1983 z Oute uf d Wäut cho, het am Mischa Wyss sini lyrischi Karriere scho früeh met em Verfasse vo Samichlausvärsli aagfange. Im Louf vo de Primarschueu het er die mit wytere chlyne verbale Wärch fortgsetzt. Nach em Omzog es Basubiet, won är d Sekondarschueu ond s Gymnasiom absolviert het, het er glehrt Kybord schpele on het HipHop-Tegscht verfasst, won er zo säuber komponierte Beats performt het. 1999 het är met em Gwenn vom e ne Literaturprys e Meileschtei vo sinere literarische Karriere erreicht. 2004 esch är nach Bärn zoge, won är a der Uni es Johr Psychologie schtudiert het. Denn esch er för es paar Mönet nach Marokko greiset. I der dörtige Kontemplation send die erschte Chanson-Tegscht entschtande, won är nach sinere Röckchehr nach Bärn vertont ond, met em nöi glehrte Gittareschpöu begleitet, vortreit het. Inschpiriert dorch d Chansonnier vo sinere Chendheit het so de Mischa Wyss zo sinere ureigene Usdrocksform gfonde. Die am Aafang vor auem em Fröndes- ond Familiechreis vortreite Wärch händ grosse Aaklang gfonde, so dass är sech denn e chörzischter Zyt ou met Uftrett be Openmiks (Iischtiger Bönine) en Bärn
Ligurie (italiänisch Liguria) isch e Region vo Italie. Ligurie erstreckt sich nur am im ene schmale Küstestreife entlang am Ligurische Meer. Im Weste liit Frankriich, ganz im Oste d Toskana. Im Norde wird Ligurie dur d Seealpe und de Apennin begränzt. Det gränzt Ligurie a d Regione Piemont, Lombardei und Emilia-Romagna. De Name Ligurie chunt vo de vorrömische Ligurer. Im 3. Jahrhundert v. Chr. isch Ligurie under römischi Herrschaft cho. Währed de Kaiserziit isch Ligurie e Region vom römische Italie gsi, scho damals mit de Hafestadt Genau als Mittelpunkt. Im Mittelalter het de liguirischi Küstestreife zur Republik Genua ghört, ere Seemacht im Mittelmeer und im Schwarze Meer. Wo d Republik under em Iifluss vom Napoleon undergange isch, isch 1797 die Ligurischi Republik gründet worde. 1805 isch sie wieder ufglöst worde, und s Territorium isch Frankriich aaglideret worde. Nach em Wiener Kongräss isch Ligurie wichtig gsi für s Königriich Sardinie-Piemont, wo 1861 im Königriich Italie ufgangen isch. Im 19. Jahrhundert isch d Bevölkerig vo Genua aber immer no republikanisch orientiert gsi. Im Revolutionsjahr 1848 isch es drum zu republikanische Urueh cho. S hüttig Ligurie isch, wie die andere Regione «mit Normalstatut», 1970 as italiänischi Region ggründet worde. Commons: Ligurie – Sammlig
D Badefahrt isch e meedägig Volksfescht z Baden in dr Schwyz. Si wird in dr Regle nume all zee Johr organisiert, isch aber mit bis zue aire Million Bsuecher ais vu dr greschte Fescht vu dr Schwyz un s mit Abstand grescht im Kanton Aargau. D elft Uusgab vu dr Badefahrt het in dr zee Däg vum Frytag, 17. Augschte bis zum Sunntig, 26. Augschte 2007 stattgfunde un isch unter em Motto «Welt statt Baden» gstande. Ab un zue git s fimf Johr vor bzw. noch ere Badefahrt e Stadtfescht, wu im Volksmund «chlini Badefahrt» gnännt wird. Zem Byschpel het s anne 2012 vum 17. bis zum 26. Augschte ne Stadtfescht unter em Motto «Geschichte schichten» gee, wu au an d Schlyssig vum Schloss Stein 300 Johr vorhär gmahnt het. Di negscht Badefahrt findet vum 18. bis zum 27. Augschte 2017 statt. S Fescht findet in dr ganze Altstadt statt, au um dr Bahnhof ume. Wichtig sin di rund 110 „Feschtbäize“: Reschtaurant, Bar un anderi Attraktione, wu zum große Dail vu Verain us dr Region organisiert un bedribe wäre. Doderby wäre us aifache Bierzält fantsyvolli Kreatione. Fir "Welt statt Baden" 2007 sin unter anderem e Moulin Rouge, e French Quarter,
Dr Roland „Hofi“ Hofmaier (* 20. Jänner 1946 z Wäär; † 14. Septämber 1985 z Steine-Endeburg) isch e dytsche Liedermacher gsii. Dr Hofmaier het Speditionschaufmann glehrt un derno as Wärbetäxter bim Schöpfflin gschafft. Im Septämber 1985 isch er im Alter vu 39 Johr an Chräbs gstorbe. Är isch ghyrote gsii un het mit syre Frau Elly ne Suhn, Frank, ghaa. Mer chännt vun em au hit no Lieder wie „Im Wiesetal“, „S’Morgedrama“, „Nie meh Fleischchäs“, „S’alt Kanapee“, „Mänkmol mein i“ oder „…einewäg“? Är het iber sy Haimet, s Markgreflerland gsunge, aber au Lieder gege d Atomchaft un iber Gäldgier. Sy erschti Ufnahm, s Wisedal-Lied, het er anne 1976 bi me Bsuech vum Sidweschtfunk-Studio gmacht. Är het insgsamt rund 40 Lieder gschribe, guet d Helfti dervu isch sin uf syne boode Langspiilblatte „mänkmol mein i“ un „einewäg“ druf. Iber syni Täxt het dr Alexander Huber anne 2003 gschribe: „Auch wenn Hofmaiers Lieder keinen Anspruch auf höchste literarische Weihen erheben – was er wohl auch nie für sich reklamiert hätte – gehen sie weit über die biederen Dialekt-Schüttelreime hinaus, die auf Vereinsfesten und Hochzeiten so oft zu hören sind [...].Von ihm als Bänkelsänger zu reden […] trifft es wohl am ehesten. Nicht
D Marke (italiänisch Marche) sind e Region vo Italie. D Marke ligget z Mittelitalie zwüsched em Apennin und de Adria. Im Weste gits e Küstestreife mit der Städt Ancona, Pesaro und Fano. Hinder de Küste erstreckt sich s Hügelland mit de alte Städt Urbino und Ascoli Piceno. Im Apennin gränzet d Marke a d Region Umbrie, im Norde a d Emilia-Romagna und San Marino, im Süde a s Latium und d Abruzze. Im Altertum hend d Picener i de Marke gläbt. Sie sind 268 v. Chr. mit de Eroberig vo de Hauptstadt Asculum vo de Römer underworfe worde. De Name Marke isch entstande, wo die Gägend i de Karolingerziit a de südliche Riichsgränze glägen isch. Es het d Marca Fermana, d Marca Camaritana und d Marca Anconitana gäh. Ab em 12. Jahrhundert isch s ganze Territorium vo de Marke e Teil vom päpstliche Chilestaat z Mittelitalie gsi. 1860 sind d Marke zum Königriich Italie cho. Erst i de Lateranverträg 1929 het de Heilig Stuhl uf das Gebiet verzichtet. De Mariewallfahrtsort Loreto gilt hüt nach Rom als zweitwichtigste Wallfahrtsort vo Italie. D Loretowallfahrte mit de Verehrig vom Heilige Huus gönd uf d Ziit nach de Chrüzzüg im Mittelalter zrugg. Commons: Marke
Molise isch e Region vo Italie. Molise isch die chlinsti italiänischi Region, sowohl nach Flechi und Iiwohnerzahl. D Region mit de beide Provinze Campobasso und Isernia liit zwüsched em Apennin und de Adria. Sie ghört zu Süditalie. D Region Molise teilt d Gschicht vo irne Nachberregione, de Abruzze im Norde und Apulie im Süde. D Sprachminderheit vo de Moliseslawe, wo kroatischi Wurzle hend, git's aber nur in es paar Ortschafte vom Molise. S Moliseslawisch het ungfähr 1700 Sprächer. Molise isch erst sit 1963 en eigeständigi Region. Vorhär het sie zu de Abruzze ghört. Commons: Molise – Sammlig vo Multimediadateie 41.61666666666714.483333333333Koordinate: 41° 37′ N, 14° 29′ O
Trentino-Südtirol (italiänisch Trentino-Alto Adige, ladinisch Trentin-Südtirol) isch en autonomi Region vo Italie, zämegsetzt us de autonome Provinze Trentino und Südtirol. De gröscht Teil vo de regionale Kompetänze isch sit de 1970er Jahr a die beide Provinze oder Länder übergange. D Region Trentino-Südtirol gränzt im Norde a Östriich, im Nordweste a Schwiizer Kanton Graubünde und a die italiänische Regione Lombardei und Venezie im Weste bzw. Süde und Oste. D Landschaft isch starch dur d Alpe prägt, bsunders vo de Dolomite. Mit 3905 Meter isch de Ortler de höchsti Bärg vo de Region. De Hauptfluss isch d Etsch, wo dur beidi Länder fliesst. Au de nördlichi Teil vom Gardasee, em gröschte italiänische See, ghört zu Trentino-Südtirol. Bis zum Erste Wältchrieg het d Region zur Gfürstete Grafschaft Tirol ghört, eme Chronland vo Östriich-Ungarn. De Grossteil vom Trentino het bis 1804 das faktisch Tirol abhängige Fürstbistum Trient bildet, nachhär isch s als Wälschtirol ganz zu Tirol cho. Im Fridesvertrag vo Saint-Germain isch Tirol am Brennerpass zwüsched Östriich im Norde und Italie im Süde teilt worde. S südliche Tirol isch denn als Venezia Tridentina bezeichnet worde. Me het die dütsch- und ladinischsprachige Minderheite im Faschismus italianisiere welle. 1939 hend sich die Aaghörige vo dene Minderheite
Fisibach isch e Gmeind im Bezirk Zurzi vom Schwiizer Kanton Aargau. Fisibach ligt am Hochrhy und a dr Landesgränze zwüsche dr Schwiiz und Dütschland und a dr Kantonsgränze zwüschem Aargau und em Kanton Züri. Dr Gmeindbann isch also ganz im Nordoste vom Aargäu, und er goot um s chlyne Stadtgebiet vo Chaiserschtuel ume, wo uf dr Südsyte vo dr Rhybrugg ligt. S Dorf Fisibach sälber isch öppe en Kilometer vom Rhy wäg. Äs ligt am Bach, wo dr glych Name hed und us de Jura-Hügel südlech vom Dorf abe in Rhy flüsst. Im Weste goot s Gmeindgebiet bis zum Rietbuck. D Nochbrgmeinde vo Fisibach sind Hohentenge nördlech vom Rhy, im Landchreis Waldshüet vo Bade-Württeberg, und südlech vom Rhy Chaiserschtuel, Siglischdorf, Wyslikofe und Rümike im Aargäu und Weich und Bachs im Züribiet. Bi Fisibach hed me am Rhyufer d Räschte vo-m-ene Wachdurm gfunde, wo d Römer im vierte Joorhundert zäme mid vilne andere sötige Dürm a dr Rhygränze ufgrichtet hend. S Dorf chunt s erste Mol mid dr Schrybwys Fusibach in ere Urkunde us em Joor 1050 vor. Spöter hed s Nider-Visibach gheisse, zum s z unterscheide vo Obervisibach, wo hüt zu Bachs ghört. Im Middelalter isch uf ere Insle im
Dr Rottugletscher isch e grosse Gletscher im oberschte Deil vom Taal vom Rottu im Nordoschte vom Kanton Wallis. Das Gebiet, wo zu dr Gmaind Obergoms ghört, ligt a dr Gränze vo de Zentralalpe und de Bärner Alpe i dr Schwiiz. Dr Gletscher foot im Firngebiet vom Winterbärg mid em Dammastock a, wo uf dr Gränze vom Wallis zum Kanton Uri ligt. Die grossi Schneeflechi isch uf öppe 3'600 m ü. M. Vo dört flüsst dr Rottugletscher im ene höche Taal gäge Süde abe, wo zwüsche de Bärgchettine mid em Tieralplistock und de Gärschtehörner im Weschte, a dr Gränze zum Kanton Bärn, und em Gaaleschtock im Oschte isch. Bis im 19. Joorhundert, i dr chüele Zyt, wo Chlyne Yschzyt heisst, isch dr Gletscher no wyt bis is Taal abe cho, bis dört hi, wo d Hüüser vo Gletsch stönd und sech d Bärgstrosse über d Grimsel und dr Furkabass träffe. Denn isch z Gletsch s grosse Grandhotel Gletsch bout worde, wo bi Turischte grad wäg em Blick uf e spektakuläär Gletscherabbruch beliebt gsi isch. Sider isch dr Rottugletscher wyt zrugg gschmulze und er isch nume no acht Kilometer läng. Vo Gletsch us gseet me ne nümm. D Gletscherzunge isch jetz hinder
Holand isch an Staat im weschtlicha Europa, wo a Belgia und Dütschland gränzt. Aigetlich isch Holand nu a bstimmti Region vom Land. Im Alemannisch werd aber grundsätzli immer de Name Holand fürs ganz Land bruucht. De holändisch Name Nederland kunt dodevoo, dass an Toal vom Land echt undahalb vom Meeresspiegl liit. Holand (mit de Karibische Niiderlande) isch en Teil vom Königriich vo de Niderlande, wo au no Aruba und Curaçao und Sint Maarten in d Niderländischa Antilla (Nederlandse Antillen) drzuaghörend. D Hauptstadt vo Holand isch Amschterdam und der Regierungssitz isch Den Haag. Holand hät eppa 18 Mio. Iwohner und isch ungefähr aso groß wia d Schwitz. D Amtsspracha sind Holländisch und Friesisch. Dezue häts eppa 10 % Usländer, wo vor allem im gröschta Ballungsruum, in der Randstad leaband. König isch de Willem-Alexander. Zämme mit Belgie und Luxeburg ghört Holand zu de Beneluxstaate. Öbbe d älfti vu de Niderlande litt diefer wie-n-e Meter übber em Meer, e Viertel unter em Meerspiegel. Di flache Gebiet were meistens durch Deich vor Sturmflüete gschützt, wu insgsamt 3.000 Killometer lang sin. De höchst Punkt isch uff em Festland de Vaalserberg, wit im Süde am Dräiländereck zu Dütschland un Belgie, mit 332,5 Meter übber em Amsterdamer
Venezie (italiänisch: Veneto) isch e Regioon vo Italie. D Region liit z Norditalie und gränzt im Oste a Friaul-Julisch Venezie, im Nordweste a Trentino-Südtirol, im Weste a d Lombardei und im Süde a d Emilia-Romagna. De Nordzipfel vo Venezie gränzt a Östriich. D Dolomite i de Alpe sind die nördlichsti Landschaft vo Venezie. Denn chömed d Voralpe, e Hügellandschaft, d Poäbeni, d Gägend am Ostufer vom Gardasee und bsunders au die 150 Kilometer langi Adriaküste. Sie isch für d Lagune rund um Venedig berüehmt. Venezie het währed Jahrhunderte als Festlandbsitz zur Republik Venedig ghört. De historisch Fahne mit em Markusleu erinneret hüt no a die Ziit. 1797 isch de gröscht Teil vom Gebiet nach em Friede vo Campo Formio zu Östriich cho. 1805 het Östriich z Austerlitz gäge de Napoleon verloore. So isch Venezie em Königriich Italie zuegschlage worde. Im Wiener Kongräss 1815 isch es under em Königriich Lombardo-Venezie wider zu Östriich cho. 1866 isch Venezie im Gfolg vo der östriichische Niderlag gäge Preusse im Tüütsche Chrieg em Königriich Italie aaglideret worde. Nach em Erste Wältchrieg sind en Teil vo de ladinischsprachige Gmeinde i de Dolomite, under anderem Cortina d’Ampezzo, vo Östriich zu Italie gwächslet und ghööred hüt zu Venezie,
Dr Charles Edward Anderson „Chuck“ Berry (* 18. Oktober 1926 z St. Louis, Missouri; † 18. Merz 2017 z Saint Charles, Missouri) isch em US-amerikanische Sänger, Gitarrischt, Kumpenischt un e Pionier vum Rock ’n’ Roll gsii. Dr Berry isch 1985 in d Blues Hall of Fame ufgnuu wore un isch 1986 s erscht Mitglid vu dr Rock and Roll Hall of Fame gsii. Syni Vorbilder sin dr Nat King Cole, dr Louis Jordan un dr Muddy Waters gsii. Dr Chuck Berry giltet as wichtige Impulsgeber fir s Entstoh vu dr Beatmusik. 1955 – Maybellene / Wee Wee Hours, Chess 1604 1955 – Thirty Days / Together (We Will Always Be), Chess 1610 1955 – No Money Down / The Down Bound Train, Chess 1615 1956 – Roll Over Beethoven / Drifting Heart, Chess 1626 1956 – Too Much Monkey Business / Brown Eyed Handsome Man, Chess 1635 1956 – You Can’t Catch Me / Havana Moon, Chess 1645 1957 – School Days / Deep Feeling, Chess 1653 1957 – Oh Baby Doll / Lajaunda, Chess 1664 1957 – Rock and Roll Music / Blue Feeling, Chess 1671 1958 – Sweet Little Sixteen / Reelin’ and Rockin’, Chess 1683 1958 –