rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Varietät oder gnöier d Sproochvarietät isch bi de Sproochwüsseschaftler en Uspräägig von ere Sprooch, wo sech mit gwüssne Merkmool vo deren iirne Grundformen underscheidet. Es isch nid öpen en eigeti Sprooch und es git se numen unter em Tach vo der Hauptsprooch, wo si mit ere wäsentlichi Elemänt teilt. Es guet bekants Bischpiil het me bim Latyn, wo s näbet em Klassische Latyn au no d Umgangssprooch, s Vulgärlatyn, und s middelalterliche Latyn und s Chilelatyn git. Us de regionale latynische Sprooche vo dr spootantike Zyt sind drno mit em Sproochwandel immer wie underschidlicheri Varietäte woorde, wo men im Middelalter als die verschidene romanischi Sprooche het agfangen aluege. Für dene iiri grössere Dialäktgruppe bruucht me Bezeichnige, wo vo de Ländernääme chöme: Spanisch, Französisch, Iteliänisch. Grad z Itaalie gälte hüt wäge dr nazionale Dominanz vo dr Sprooch, wo vo dr Florentiner Mundart chunt, teil alti Regionalsprooche ender als Mundarte weder als eigeständigi Sprooch, so wie s Lombardisch; zu däm zellen übrigens au die alpynlombardische Dialäkt vo dr Südschwiiz. Und me het us politische Gründ phauptet, au s Rätoromanische ghööri eignetlich zu dr iteliänische Sproochfamilie (Questione ladina). Für d Rätoromanischte isch es uf iirere Syte schwirig sech eis z wäärde, ob
D Grafschaft Burgund isch e historischi Landschaft vom hütige Frankrych. Als Verwaltigsgebiet het s ese vo anne 982 bis 1678 gää. I dere Gägend isch jetz die französischi Regioon Franche-Comté; uf Düütsch seit men ere Freigrafschaft. Das isch d Landschaft uf dr Weschtsyte vo dr Burgundische Pforte und wyt bis a d Soon abe. Me tarf se nid verwächsle mit em Herzogtum Burgund, wo grad näbe draa im Weschte lyt. Sproochlich isch das Areaal hüt zwöiteilt: im Norde redt me tradizionell d Mundarte vom Franc-comtois und im Süde s Frankoprovänzalisch. S Herrschaftsgebiet isch innerhalb vom alte Königrych Burgund us vier eltere, karolingischen oder burgundische Verwaltigsgebiet, pagi, gmacht woorde: Amago, Scoding, Port und Warasch. Dr pagus Amago isch zwüsche dr Soon und em Doubs rund um Dole gsi, Port im Norde, Scoding im Süüde und s Piet Warasch i dr Gägend vo Bisanz bis uf Bünterlin i dr Juralandschaft; dere Regioon iire Naame chönt uf Düütsch im früene Middelalter Waresgau gsi sy, wi men au scho vermuetet het. D Hauptstadt vo de Pfalzgrafe vo Burgund isch Dole gsi. Als eerschte Graf het dr Otto Wilhelm im spoote zääte Joorhundert die nöi zämegsetzti Grafschaft, eini vo de grosse Regioone innerhalb vom Königrych
Dr Pierre Henry, wo am 18. Septämber 1932 z Pruntrut uf d Wält cho und am 10. Dezämber 2008 im Wyler Miserez, wo hüt i dr Gmeind La Baroche lyt, gstoorben isch, isch e Schwiizer Lehrer und Mundartforscher gsi. Dr Henry isch z Pruntrut i d Schuel ggangen und het s Leereseminaar bsuecht. Er isch uf Tours no besser go Französisch leere und het denn z Boncourt und spöter am Seminaar z Pruntrut Schuel ggää. Mit Drüefüfzgi isch er no a d Uni Nöieburg go Romanischi Filology studiere. Anne 1952 het r d Marie-Josèphe Jobin ghürootet, wo au vo Pruntrut gsi isch. Wärend synere Leererzyt het er für es par Zytige Kolumne gschribe, zeerscht über allergattig Schuelsache und speziell über d Gschicht vo de Gassen im Stedtli Pruntrut. Im 1986i het er bi dr Zytig Le Pays agfange mit ere Mundartkolumne. Mit dene Bytreeg het er d Gschicht vo französische Wörter und Sache vom Patois abghandlet. Wo s im Joor 1993 bi de regionale Zytige vom Kanton Jura zun ere Fusioon cho isch, het dr Pierre Henry au bim Nöie Blatt Quotidien jurassien mit dere Reie chönne wytermache. Un Uswaal vo dene sproochkuntliche Gschichtli isch i drüü Büecher nomol abtrukt
Dr Autoor Jonathan Swift verzellt vo dr Insle Liliput i sym satirische Romaan Gullivers Reisen. Uf dere Insle, wo dr Autoor für die Gschicht erfunde hät, läbe d Liliputaner. Das wo em Lemuel Gulliver bi däm eerschte vo syne Abetüür bassiert isch: Wo sys Schiff undergangen isch, verwachet er am Uufer vo Liliput. Die winzigen Inslebewooner dänke, er sig en «Mönschebäärg» und fessle nen. Si verlange von em, er söll ne gäge d Blefuskuaner vo dr Nochberinsle hälfe. Und er erläbt wyter no vil erstuunlichi Sache bis er wider vo dr Insle furt cha. Dr änglisch Kartograf het usegfunde, ass Liliput im Indischen Ozeaan müssti sy. Jonathan Swift: Gullivers Reisen. Hamburg Leipzig 1762.
D Marie Marguerite Brun-de Maison-Forte, wo am 25. Juni 1713 z Coligny, hüt im Departemänt Ain, uf d Wält choo und am 10. Juli 1794 z Bisanz gstoorben isch, isch e französischi Lexikograafin un Dichterin gsi. Si het vo ledig Marie-Marguerite de Maison-Forte gheisse. 1730 het si ghürootet un dr Name Brun vo iirem Maa agnoo, wo königliche Finanzverwalter vo dr Freigrafschaft gsi isch. D Familie het zu de agsene Bürger vo Bisanz ghöört, und so het d Marie Marguerite Brun mit vil a dr Kultur inträssierte Lüüt z tue gha. Anne 1753 het d Brun us sproochdidaktische Gründ es Übersetzigswörterbuech Comtois–Französisch gschribe. Es isch s eerschte Wörterbuech vo dr Freigrafschäftler Sprooch, wo wie s Französisch u zu dr Familie vo de Langues d’oïl ghöört. D Marie Marguerite Brun seit im Vorwort vo iirem Buech, si well mit däm Wäärch zum iirne compatriotes vo dr Gägend hälfe d Sprooch verbessere; si schrybi zeerscht die Wörte vo der Umgangssprooch uf, wo nid französisch sige; denn bringi si die französische Wörter, wo men i dr Franche-comté nid richtig ussprächi; und drittens gäb si Redewändige vom regionale Französisch, wo gmäss de Regle vom Französische falsch sige. Für d Forschig über d Sprooch i
Dr Jean-Luc Mélenchon (* 19. Àuigscht 1951 z Tanger) ìsch a frànzeescher Politiker. Ar hàt àn da Präsidantschàftswàhla vu 2012, 2017 un 2022 mìtgmàcht. Ar ìsch dr Grìnder vu dr Pàrtèi La France insoumise. Dr Jean-Luc Mélenchon stàmmt vu-n'ra „pieds-noirs“ Fàmìlia üs dr ìnternàtionàla Region vu Tànger, ìm Maroc. Si Vàter, dr Georges Mélenchon, ìsch a Dirigant vu da PTT (da nàtionàla Telekommunikàtiona) gsìì. Sina Müeter, d Jeanine Bayona, ìsch Lehrera gsìì. Dr Jean-Luc Mélenchon ìsch ìn dr kàtolischa Religion ufzoga worra. Ànna 1962 ìsch'r mìt sinera Müeter, wo gscheida ghàà hàt, ìns Frànkrìch kumma. Ar hàt Philosophii un moderna Litteràtür ìn dr Üniversität vu Besançon gstudiart. Ar ìsch vu 1976 àb Mìtglììd vum „Parti Socialiste“ gsìì, wo-n'r zìmlig lìnks igstellt gsìì ìsch. Ànna 1983 ìsch'r ìn dr Gmeinrot vu Massy kumma. Vum 2. Oktower 1986 bis àm 27. Àwrìl 2010 ìsch'r Mìtglììd vum Senat fer s Département Essonne gsìì. Vum 27. März 2000 bis àm 6. Mai 2002 hàt'r ìm Minischterium fer d professionnella Üsbìldung ìn dr Regiarung vum Lionel Jospin Veràntwortunga ghàà. Ìm Novamber 2008, noh-n-em congrès de Reims, ìsch'r vum PS furt gànga. Ar hàt àm 1. Hornung 2009, mìt dr Hìlf vum Marc Dolez, a nèia
I der Bibel chöme e ganzi Reihe vo Tier vor. Es git wohl sälte es Buech wo so vil Tier z finde sy. Insgesammt sölle 130 Tierarte i der Bibel erwähnt sy. D Namensgäbig entspricht aber nid em ne Zoologischesystem. Ds zoologische System isch erscht später cho. U d Lüt damals sy no nid i der Lag gsi gwüssi Tier eire Tierart zuezordne. Zum Bispil der Wanderhöigümper. D Wanderhöigümper hei füf Nymphe- oder Larvestadie. Nach em Schlupf gseht der Wanderhöigümper aber nid wi ne Höigümper us, sondern ehner wi ne Wurm. Das änderet sech nach der erschte Hüteg. Aber das wurmartige Insekt als Höigümper z identifiziere isch de Lüt wo d Bibel gschribe hei no nid müglech gsi. De sy sech di verschidene Bibelübersetzige nid immer ganz einig was für nes Tier erwähnt isch. Das cha me ganz guet im Hiob gseh. Dert wärde zwöi Tier beschribe. D Luther- u d Einheitsübersetzig redt vom ne Rinozeross u em ne Krokodil, wäret d Elberfelder vom Leviatan u em Heremoth redt. Der Grund für dä Underschid im Hiob lyt da dranne das d Elberfelder sehr naach am Herbräische u Griechische Text isch übersetzt worde, wäret däm d Luther- u d Einheitsübersetzig sech
D' Mira, ο Ceti (Omikron Ceti), isch e Doppelstern im Sternbild Wal, bestehend us em Rote Riise Mira A oder eifach Mira un em Wisse Zwerg Mira B oder VZ Ceti. D'Mira A isch e veränderliche Stern un Nammensgäberi fer d'Mira-Sterne. D'Mira lit in ca. 419 Liechtjohre Entfernig vu dr Erde. D'Mira A isch e Rote Riis vu dr Spektralklasse M (Hipparcos Datebank). Si veränderet während ere Periode vu öppe 331 Däg ihri Lüchtchraft um einigi Grösseklasse. Weder d'Periode noch d'Helligkeitsminima un -maxima sin konstant. Im Maximum cha si die 2. Grösseklasse erreiche un isch no e uffällig helle Stern am Nachthimmel. Während em Minimum cha d'Helligkeit bis uf die 9. Grösseklassi absinke, so dass zue ihrer Beobachtig e Teleskop erforderlich wird. D'Mira het e middlere Durmesser vu ca. 550 Mio. km (ca. 390 Sunnedurmesser). Dodemit isch d'Mira so gross, dass s'Hubble Space Telescope dr Stern as Schiibe un nummenu nit als Punkt uflöse cha. Entdeckt worre ich d'Mira vum ostfrisische Pfarrer un Amateurastronom David Fabricius am 13. August 1596. Anno 1639 het no dr Johann Ph. Holwarda entdeckt, dass d'Mira ihri Helligkeit meh oder wäniger regelmässig änderet. Ufgrund vu sällere seltsame Eigeschaft het dr Stern si Namme - Mira,
Dè Begriff Süddütschland hèt mèngi voschiddèni Aschpäkt, wo-nèrè einheitlichè Definition entgegèschtän. Unterschydè cha mò d Aschpäkt in bolitischi, historischi, geografischi, religiösi, sprõchwǜssèschaftlichi un kulturälli Aschpäkt, wo unter andrèm bewǜrkèd, dass sich im Gegèsatz zuè Norddütschland wènniger s Gfüül entwicklèt hèt, zämmè z ghörè. Brägend für Süddütschland sin diè Huufè Mundartè innerhalb vum dütschè Sprõchgebièt, wo vor allem us dè stärkerè topografischè Gliderung durch Däler un Mittelgebirgè entschtandè isch. Nōch èm Neue Brockhaus us èm Johr 1960 isch Süddütschland „der südlich der mitteldeutschen Gebirgsschwelle gelegene Teil Dütschlands, etwa die Länder Bayern, Baden-Württemberg, das südliche Rheinland-Pfalz und Hessen südlich des Mains. Er setzt sich aus dem gewöhnlich Südweschtdütschland bezeichneten Gebiet der Oberrheinischen Tiefebene und der anschließenden Stufèlandschaft, der Obberdütschè Hochebèni (südl. der Donau) und den deutschen Alpen zusammen.“ Sprõchwǜssèschaftlich ghört dè grööscht Teil vo Süddütschland zum obberdütsche Sprõchruum, wo au Öschterrych, Lièchtèschtaa, d Dütschschwyz und s Südtirol dèzuèghöörèd. Bolitisch benamst mò dõdemit è Gebièt im Südè vo dè Bundesrepublik Dütschland, wo 1949 gründèt worrè isch, nämlich d Länder Baddè-Württèbärg un Bayern. In èm ehnder kulturèllè Zämmèhang bezièt mò au Südhessè, s Saarland sowiè d Pfalz mit yy. S Saarland, Rhyland-Pfalz, Baddè-Württèbärg un dè Südè vo Hessè bildèd dè Südweschtè, Bayern dè Südoschtè
Bire chan eini vo däne Bedütige ha: e Pflanzegattig, bzw. e Frucht, lueg under Birnen Birne (Heraldik), e Wappefigur i de Heraldik Glüebire, e Glühlampe Birne, e populäri Chinderbuechfigur vom Günter Herburger Bire, umgangssprochlich för de „Chopf“ vom Mänsch, wil er bireförmig isch Bhälter, wo bim produziere vo Stahl bruucht wörd: d Bessemerbire bim Bessemer-Verfahre d Thomasbire bim Thomas-Verfahre
S Liachtaschtaanisch Gimnaasium (dt. Liechtensteinisches Gymnaisum, LG) isch anne 1937 as Collegium Marianum vu dr Marischte-Schuelbrieder as Privaatschuel z Vaduz grindet woore. Syter 1981 isch s Gimnaasium e Schuel, wu vum Land Liachtaschtaa drit wird, D Zaal vu dr Schueler*ne isch syt Mitti vu dr 1980er Joor als aagstiige (Maidli sin eerscht syt Ändi vu dr 1960er Joor zuegloo) un lyt zur Zyt bi 720. Di durschnittli Klassegreeßi in dr Unterstapfle lyt bi 20,7 Schueler*ne, in dr Ooberstapfle bi 17,0. D Unterstapfle umfasst drei Schueljoor (Klassestapfle 6–8), iri Klasse wääre mit US1, US2 un US3 abgchiirzt. Vu dr Reaalschuel uus git s drei Iibergangsmeegligkaite uf s Liachtaschtaanisch Gimnaasium: noch em 1. Joor Reaalschuel in s 2. Joor Gimnaasium (US2) noch em 3. Joor Reaalschuel in s 4. Joor Gimnaasium (OS1) noch em 4. Joor Reaalschuel in s 4. Joor Gimnaasium (OS1) D Gsamtzaal vu dr Stunde in dr Unterstapfle lyt bi 104; d Schueler*ne wääre in US1 un US2 je 34 Wuchestunde unterriichtet, in US3 in 36. Unterriichtsfächer vu dr Unterstapfle sin fir alli Schueler*ne Religioon, Reaalie I (Geografy un Gschiicht), Reaalie II (Natuurleer), Informaatik (US1), Dytsch, Änglisch, Franzeesisch (ab US2), Latyynisch (US3), Tächnisch un Textil Gstalte (US1 un US2),
MundArt Erzählkunst + Volxtöne Bad Zurzach isch es Kulturprogramm im Aargauer Fläcke Zuurzi. Es wird träit vom Kulturveräin MundArt Bad Zurzach, wo d Kultur vom müntliche Verzelle tuet pfleege. Dr Veräin het anne 2008 agfange, regelmässig z Zuurzi es internazionals Verzellfestival z organisiere. Ufem Programm het’s Lüüt vo vil verschidene düütsche Mundartregioone gha, vo dr Schwiiz und anderne Gebiet vom alemannische Sproochruum und us Bayern und Öschtrych und au usem Norddütsche so wie öppe dr Peter Glass vo Bremerhaven. Es chunt au vor, ass me Künschtler us andere Sproochgebiet yladt so wie anne 2015 d Jan Blake us Ängland. Drzue sind no es paar anderi Sache abotte woorde. So hets au en Grosse Internazionale Gschichtsemäärt am Festival. Sit anne 2012 macht er nümmen es äinzigs Festival, es git jetz no vil mee Verastaltige. Es goot drby au no ums Verzelle vo Gschichten i dr Mundart, und drzue ane cha men au go «innovatyvi Volchsmusig» lose – d Lüüt vom Veräin säge däm Programm Volxtöne. Termin sind gsi: 2. MundArt-Festival Bad Zurzach, Mai 2008 3. MundArt-Festival Bad Zurzach, 7.–9. Mai 2010 Mund-Art Erzählkunst & Volxtöne, 2012 MundArt 2014 5. Internationales Erzählkunstfestival, 9.–11. Septämber 2016 Erzählkunst & Volxtöne, Bad Zurzach, 15. November
Di Liachtaschtaaisch Landesbank AG isch a Finanzinschtitut im Fürschtatum Liachtaschta und isch im 1861 gründet wora. S Land Liachtaschta het s Meh an dr Aktia. D Aktia vor LLB sin adr SIX Swiss Exchange kotiert (Simbool: LLBN). D LLB-Gruppe bütet iarna Kunda Dianschtlaischtiga im Wealth Management ah, als Universalbank, im Private Banking, Asset Management und bi Fund Services. Med öbr 1000 Agstellta, isch si z Liachtaschtaa, in dr Schwiz, z Östrich und dr Araabische Emiraat (Abu Dhabi un Dubai) präsent. Per 30. Juni 2018 isch s Gschäftsvoluma vor LLB-Gruppe bi 63 Milliarda Schwizer Franka gläga. Mit dr Strategy StepUp2020 setzt d LLB-Gruppe bis zum Joor 2020 uf noohaltig profitaabel Wachsduum. Syter 2016 lyt dr Scnwäärpunkt uf dr vier Chäärnelemänt Wachsduum, Profitabiliteet, Innovazion un Exzellänz. Zum Gschäftsmodäll vu dr LLB-Gruppe gheere di drei Määrtdivisioone Retail & Corporate Banking, Private Banking un Institutional Clients. D Division Private Banking umfasst dooderby alli Private-Banking-Aktiviteete vu dr LLB-Gruppe. Si bietet Aalaageberootig, Vermeegeverwaltig, Vermeegestrukturierig un Finanz- un Voorsoorgbläänig aa. Dr Fookus lyt uf dr Onshore-Määrt Liachtaschtaa, Schwyz un Eeschtryych, uf dr tradizionälle Määrt inber d Gränze Dytschland un iibrig Weschteuropa un au uf dr Wachsduumsmäärt Zäntral- un Oschteuropa un Nooche Oschte. D Division Institutional Clients umfasst
Ä Metallocen isch ä chemischi Verbindig wo us eme Metall-Ion bstoht, wo zwische zwai aromatischi Ring sitzt. Di maischde bekannde Metallocen wos hitt gitt sin Komplex mit zwai Cyclopentadienyl-Ligande. D Metallocen-Komplex werde vilmol iigsetzt, zum Baispiil bi LEDs, Katalysatore oda als Zusätz in Benzin. De Ernst Otto Fischer und de Geoffrey Wilkinson hän 1973 de Nobelprais fir Chemii kriigt, wil si ruskrigt hän, wiä d Bindig in sellene Komplex funktioniire. S erscht Mol wo ä Metallocen hergschdellt wore isch, nämlich Ferrocen, isch 1951 gsi, wo de Tom J. Kealy un de Peter L. Paulson probiert hän, Fulvalen us Iise(III)-klorid un Cyclopentadienylmagnesiumbromid z moche. Do däbii hän si aber nit Fulvalen ruskrigt, sondern ebbis, wo on de Luft nit kabutt gonge isch un wo sich hätt licht sublimiire losse. Wiä sie ä Elementaranalyse gmocht hän, hän si gmerkt, dass si nit Fulvalen gmocht hän, un wiä sie wing grechnet hän, sin si uf d Summeformel C10H10Fe kumme. S isch aber schwiirig gsi, s Iise wo drin isch richtig zum undersuäche, wil d Verbindig so schdabil gsi isch. S hätt au onderi gä, wo au Ferrocen gmocht hän, nämlich de Samuel A. Miller, de John A. Tebboth un de John F. Tremaine
D Beschäftigungslenkung (in Leesige zum Dail mit „BL“ abgekürzt; alemannisch Bschäftigungslänkig) isch e Teema vu dr Schachkumpesizoon. Bi re Beschäftigungslenkung wääre schwaarzi Schtai nume us aim Grund zum Zie zwunge („glänkt“): go si „bschäftige“, ass Schwaarz nyt mache chaa geg e Verbesserig vu dr Stellig vu Wyss. Bschäftigungslänkige hän Äänligkait mit Maneever, wu mer us em Partyschach chännt, zum Byschpel s Duurschach oder d Zuugwiderhoolig. Dr dytsch Uusdruck „Beschäftigungslenkung“ isch vum Erich Brunner anne 1930 yygfiert woore. Ufgaabe vu däm Typ sin aber elter, au soonigi vum Brunner sälber. Si wääre nit sälte mit spektakuleere Schachprovokazioone verbunde (Lepuschütz-Teema): Wyss setzt si em Schach uus go sy Blaan umsetze. S Teema het si im Brobläämschach as seli fruuchtbaar gwiise, dr Uusdruck sälber isch aber us prinzipiälle Grind kritisiert woore. Hite sait mer vylmol aifach Beschäftigung vu Schwaarz. S Motiv dr Schwaarz z bescheftige git s in Schachkumpesizioone scho lang. D Encyclopedia of Chess Problems fiert as Byschpel e Posizioon vum Giambattista Lolli aa, wu 1763 vereffetligt wooren isch. As aigestämndi Teemaa isch s aber eerscht mit dr Grindig vu dr „Neidytsche Schuel“ vu dr Schachkumpesizioon im 20. Joorhundert in s Blickfäld gruckt, wu as Hauptinträssi di loogisch Struktuur vu Schachbroblääm ghaa
Dr Ferdinand Raspieler, wo am 28. Oktober 1696 z Saint-Ursanne im Basel-fürschtbischöfliche Jura uf d Wält cho und am 27. Augschte 1762 gstoorben isch, isch e Schwiizer Pfaarer, Dichter und Lexikograaf gsi. Vo sym Lääbe weiss me läider fasch nüüt. Sy Vatter het im Wyler Lobschez weschtlich vo Soubey am Doubs sit öppen em Joor 1700 e chlyni Glashütte gha, won e Rolle für d Entwicklig vo dr Glasmacherei i dr Freigrafschaft gha het; es hät hüt döört non es paar Spuure vo dere Glaasi zum aluege. 1969 isch d Familie Raspilier vo Lobschez furt in es anders Glaaswäärch z Caborde i dr Freigrafschaft go ufboue. Dr Ferdinand Raspieler isch Pfaarer vom Doorff Courroux näbe Dälschbrg gsi. Anne 1736 isch vo iim d Schrift Les Painies usechoo, won er drfüür bis hüt bekant isch. Das isch es satirischs Gedicht mit 760 Väärs, wo der eerscht Entwurf drvoo vom J.-L. Bisot gsi isch, und dr Raspieler hets in jurassisch Patois übertreit, won e Mundart vo dr Sproochfamilie vom Grafschäftlerischen isch. Das Gedicht stoot am Afang vo dr Patoisliteratur im Schwiizer Jura. Es isch anne 1849 vo dr jurassische Kulturgselschaft Société Jurassienne d’Emulation s erschte Mol abtrukt woorde. Es isch e gueti
Dr Jean-Georges Quiquerez, wo am 28. Augschte 1755 z Grandfontaine uf d Wält choo und am 29. April 1832 z Saugere gstoorben isch, isch e Schwiizer Notaar und Staatsbeamte gsi. Si Vatter isch dr Joseph Quiquerez und syni Muetter d Françoise geboreni Fridez gsi. Dr Jean-Georges Quiquerez isch im Basel-fürschtbischöfliche Staat Notaar woorde. Er het i dr Staatsverwaltig vom Fürschtbischtum als Schaffner und Hoofchammerroot gschaffet. Wo em letschte Basler Fürschtbischof sys Land nach dr französische Revoluzioon zu Frankrych choo und döört s Departemänt Mont-Terrible woorden isch, het dr Quiquerez als Presidänt d Versammlig vo de Wahllüüt i dere Regioon gleitet. Anne 1800 isch er Bürgermeischter vo Pruntrut woorde. Er het sich für modäärni Sache ygsetzt, so isch er öppe für s nöie metrische Sischteem gsi und het en Kataschter vom Grundbsitz i dr Stadt plaanet. 1807 het er uf Druck vom französische Inneminischter vom Amt als Bürgermeischter müesse zruggträtte. Dr Jean-Georges Quiquerez isch i dr Gschicht vo dr Sproochforschig bekannt, wil er em jurassische Pfaarer Ferdinand Raspieler sys Mundartwörterbuech Dictionnaire patois, s eerschte Lexikon vom Grafschäftlerischen im Dialäkt vom Schwiizer Jura, wyter gschriben und ergänzt het. Jean-Georges Quiquerez: Dictionnaire ou explication en français, quelques fois en Latin et en allemand,
S Liachtaschtaanisch Landesmuseum isch e effetli-räächtlig Stiftig vum Fiirschteduum Liachtaschtaa, wu d Gschiicht un d Landes- un Naturkund vu Liachtaschtaa bresäntiert. S Museum umfasst am Hauptsitz z Vaduz zwai historischi Gebei un e Neiböu. Aagliideret an s Landesmuseum isch au no s Boschtmuseum un d Schatzchammere z Vaduz un e Buurehuusmuseum in dr Gmai Schellabärg. Syt April 2011 isch dr Klassisch Archeoloog Rainer Vollkommer Diräkter vum Museum. D Grindig vum Museum isch Ändi 19. Joorhundert dur dr Fiirscht Johann II. iniziiert un vum Landesverwääser Friedrich Stellwag von Carion uusgfiert woore. Zyyl isch s gsii, Kultuurgieter, wu fir d Gschiicht vu Liachtaschtaa wiichtig gsii sin, z sammle un fir d Zuechumft ufzbhalte.. D Sammlig isch im Schloss Vaduz unterbroocht woore, wu doodmool di fiirschtli Fmailie noonig din gwoont het. Anne 1901 isch dr Historische Verein für das Fürstentum Liechtenstein grindet woore, wu s Museum gfeerderet un noch em gluegt het. Wu s Schloss Vaduz zur fiirschtlige Residänz reneviert wooren isch, isch d Sammlig anne 1905 in s nei Regierigsgebei z Vaduz umzooge, wu si 1926 wider uusglaageret wooren isch. Anne 1929 het mer d Sammlig wider in s Schloss Vaduz verlaageret. Noch em Umzuug vu dr fiirschtlige Familie uf Vaduz 1938
(12225) Yanfernandez isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 4. August 1985 vum amerikanische Astronom Edward L. G. Bowell entdeckt worre isch. Benennt worre isch dr Asteroid noochem kanadisch-amerikanische Astronom Yanga R. Fernández. Vu Yanfernandez sin praktisch numme d'Bahnelemente bekannt. Vu dr physikalische Eigeschafte weiss mer numme, dass er sehr chlei si muess (dütlich under 10 km Durmesser). Albedo, Dichti oder Rotationsperiode sin ubekannt. Liste vu de Asteroide 12000-12999
Dr Saturn isch dr sext un zweitgröscht Planet in unserem Sunnesystem. Si Zeiche isch . Er wird zue dr jupiterähnliche (iovianische) Planete (Gasriise) grechnet un isch dr wittist vu dr Sunne entfernt mit blossem Aug sichtbar Planet (Dr Uranus isch bloss theoretisch sichtbar). Doher isch er scho im Aldertum bekannt gsi. Dr Saturn lauft uf ere liicht elliptische Umlaufbahn mit ere Exzentrizität vu 0,0565 um d'Sunne. Si sunnenächschter Punkt, s'Perihel, lit bi 9,041 AE un si sunnefernschte Punkt, s'Aphel, bi 10,124 AE. Si Umlaufbahn isch mit 2,485° liicht gege d'Ekliptik gneigt. Fier ei Umlauf um d'Sunne bruucht dr Saturn 29 Johr 166 Däg un 22 Stund. Dr Saturn ghört zue dr grosse Gasplanete. Si Atmosphäri enthaldet wie sälli vum Jupiter iberwigend Wasserstoff un Helium, aber in ere andere Zämmesetzig. Si middleri Dichti isch mit numme 0,687 g/cm³ die mit Abstand gringscht vu allene Planete un au die einzig bi eme Planet im Sunnesystem wo under dere vum Wasser lit. Während d'Jupiteratmosphäre d'Elemente Wasserstoff un Helium im gliche Verhältnis wie d'Sunne enthaldet, isch dr Heliumadeil bim Saturn wäsetlich gringer. Säll hängt mit dr nidrigere Temperatur vum Saturn zämme, wo s'Helium dedur gröschtedeils het uskondensiere chänne. Die eher detailarm, gälich-brun Wolkedecki enthaldet
Chindlistäi, Poppelistäi oder Tittistäi säit s Volch söttige Felsblöck, wo me vonene verzellt hät, das d Eltere d Chind vo deete holid. Mängmaal sind s glychzytig au Rutschstäi, aso Stäi, wo d Fraue druf abegrutscht segid, zum iri Fruchtbaarkäit verbessere. Chindlistäi chan es Gattigswoort sy (aso äifach für d Sach staa) oder aber au uustrückli de Name vo somene Stäi. Vil wiird dëë Glaube bis wyt i d Früegschicht zrugg gfüert, öppe zu de Kelte. Aber das sind Projäkzioone, wil me ja gaar nöd cha wüsse, was die für es Bruuchtum ghaa händ. S Schwyzerisch Idiotikon hät as früeschte Beleeg für s Woort «Chindlistäi» äine vo 1742, und dëë isch z Altstette (hüt es Quartier vo Züri) gsy. S Woort und de Glaube häts natüürli scho vorane ggëë, aber über söttigi Sache hät mer halt früener chuum gschribe. Chindlistäi gits ämel rächt vil, so lyschtet s Idiotikon under de Stichwöörter Chind, Chindlistäi (mit Verwys zu wytere Chindlistäi under andere Näme), Poppelistäi und Tittistäi e ganzi Räien uuf. Wyteri gchänt de Karl Ludwig Schmalz spezyfisch für s Bëërnpiet. Chind hät me nöd nu «vo under de Felse hëër gholt». Luut em Artikel Chind vom Schwyzerischen Idiotikon, wo 1892 truckt woorden isch,