rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Beat Trachsler, wo anne 1940 uf d Wält cho isch, chunt vo Basel. Er isch Dozänt für Kunschtgschicht, Mundartdichter und Schriftsteller. Me kännt ne z Basel under am Künschtlername Hylarius. Er isch im Gundeli ugwachse, isch is Thiersteinerschuelhuus und ufs Humanistische Gimnasium ggange und het Kunschtgschicht, Germanistik und Latyn studiert. De isch er Lehrer a verschidene Schuele woorde, so au a dr Schuel für Gstaltig Basel und a dr Brueffsmaturitätsschuel. Er het im ene Projäkt vom Nazionalfonds s Wäärch vom Basler Zeichner Emanuel Büchel aglueget und drno als Verlagseleiter vom GS-Verlag z Basel gschaffet. Er isch dr Presidänt vom Basler Buechhändler- und Verlegerverein und vo dr Basler Künschtlergsellschaft gsi. Bi dr Basler Tänkmolpflääg het men uf syni Meinig als Bauexpärte gloost. Er isch sid anne 2016 der Presidänt vo dr Basler Hebelstiftig und leitet i dere Funkzioon all Joor s Hebel-Möhli z Huuse. Er het sälber au Sachen übere Johann Peter Hebel gschribe und Wäärch vo däm alemannische Dichter nöi usegää. Syni Artikel het er öppe für d Zytschrift B wie Basel gschribe, und dr baselstedtische Zytig Dr Lälli het er ghulfe bi de baseldütsche Bytreeg. Aktuell schribt er no d Kolumne Baseldytsch im Akzent Magazin vo dr Pro
Der Chalandamarz isch e tradizionelle Bruuch, wo me i teil bündnerromanische und iteliänischsproochige Gägende vom Bünderland könnt. Dr Bruuch stoot uf dr Lischte vom Läbige Kulturguet vo dr Schwiiz. Syn Name isch romanisch; me bruucht je nach Dialäkt au d Variante Calondamarsa oder Calentmarz und no anderi Forme. S Wort maanet a die uralti röömischi Wurzle; dr Bruuch isch all Joor am 1. März oder am ene Tag noch bi däm, und der Wortteil calanda chunt vom latynische kalendae, was der Afangstag vom ene Monet bedütet. Dr Bruuch chunt hüt no im Engadin, im Münstertal, im Oberhalbstein, im Albulatal, im Puschlav, im Bergell und im Misox vor. D Schuelchind, eigentlich bsunders d Buebe, lauffe dur d Döörffer und mache mit grosse Plumpe, Chueglogge, Schällen oder Trychle und mit Geisslechlöpfe Läärm und singe drzue. Mit all dene Grüüsch wott me dr Winter vrjaage. Zum Dank drfüür schänke d Lüüt i de Hüüser de Chind öppis Zässe, gäärn öppis Süesses so wie d Cheschtele mit Niidle, oder au Gält. Es git i de Döörffer verschideni Forme vom Bruuch. A teilnen Oort vrbrönnt men e Figuur us Schtrou, wo füre Winter stoot. De cha dr Früelig choo. D Engadiner Autoorin Selina Chönz (1910–2000)
Der August Steiger (* 2. Augschte 1874 z Flawil; † 30. Mai 1954 z Mänidorf) isch e Schwiizer Germanischt, Sproochpfleeger und Lehrer gsi. Dr August Steiger isch usem Toggeburg choo. Si Vatter isch dr Seklehrer Ulrich Steiger gsi und d Muetter d Elise geb. Lenggenhager. Er het anne 1903 d Marie Lenggenhager ghürootet, wo au als Lehrerin gschaffet het. Dr August Steiger isch z Sanggallen uf d Kantonsschuel und drno uf Gämf, Leipzig und Bäärn go dütschi und änglische Filology studiere. Nach em Studium, won er 1903 mit ere änglische Dokterarbet abgschlosse het, het er nochenand im Ussland und de z Biel, z Basel und sig 1909 z Züri Schuel ggää. I synere Woongmeind Chüsnacht het er sich als Presidänt vom Gmeindverein und i dr Schuelpfleeg engaschiert. Em Steiger isch d Pfleeg vo dr guete Sprooch öppis wichtigs gsi. Er isch für s Näbenand vom Hochdütsch und vo dr Mundart gsi, wo me füer beedes rächt müess luege. Drum isch er bim Dütschschwiizer Sproochverein go mitmache, wo anne 1904 gründet worden isch. E Zyt lang isch er däm syn Obmann gsi. Er het Vortreeg zu Sache vo dr Sproochkultur ghalte und als Redakter vo däm Verein synere Zytschrift gschaffet. Und
Grõfschaft Hauèschtai isch d Bezeichnung für è bolitisch-geografischi Vowaltungseinheit im Südschwarzwald, wo zuè dè Zit vo dè Hèrrschaft vu dè Habsburger übber Vorderöschterrych eksischtyrt hèt. È Bsunderheit vo dè Grõfschaft isch diè früèni Entwicklig von èrè witgehèndè demokratischè Sèlbschtvowaltig, der sog. Einung mit èm Redmaa, innerhalb vo dè Staatshoheit vo dè Habsburger. Sèlli Sèlbschtbschtimmungè sin im Volauf vo dè Johrhundert immer stärker ygschränkt worrè un hèn letschtlich zuè dé bekanntè Salpetèrerunruè gfüürt. Dè Nammè Grõfschaft Hauèschtai isch im Lauf vo dè Gschichtè entschtandè un hèt niè è richtigi Grõfschaft bezeichnèt. Als Ursach gildèt d Vogaab durch dè Herzog Leopold aa sini Vowandtè, wo durch Aaschprüch vo sim Vater als Landvogt bassyrt isch, èm letschtè Grõf vo Habsburg-Laufèburg, dè Grõf Hans, dèmm er d Feste Hauenstein mit dem Schwarzwald und ihr Zugehörung uff Läbbenszit vopfändèt hèt. Pfandnõchfolger isch denn dè Eberhard im Durm gsi, dènõch d Hèrrè vo Rumlang. Im 15. Johrhundert sin d Markgrõfè vo Hachbärg-Suusèbärg d Pfandinhaber gsi. D Grõfschaft isch vo dört aa bis i d Neuzit jewyls durch èn Waldvogt vowaltet worrè. D Bezeichnung Grõfschaft Hauèschtai wörd èrschtmòls um 1562 in èm Memorandum vo dè Einigsmeischter bruucht worrè. Am Übbergang vom 13. zum 14. Johrhundert wörd im
D Angiolina Vonmoos, wo am 2. Oktober 1862 z Sur en im Engadin uf d Wält cho und anne 1955 z Remüs gstorben isch, isch e romanischi Dichterin gsi. Si isch d Dochter vom Jon Valentin und vo dr Annatina Valentin, geb. Ans, gsi; iine het s Wirtshuus Uors – das heisst uf dütsch «Bäär» – ghöört. Und drzue isch dr Vatter au no Müller und Chorber gsi. Er het bi der berüömte Bäärejagd anne 1897 im Val d’Uina vom Jeeger Andrea Lingenhag (1860–1926) drby gsi. D Angiolina Valentin isch z Sent id Schuel und isch denn uf Ängland zun ere fürnääme Familie als Chrankepfleegerin go schaffe. Und si isch zwöi Joor z Frankrych gsi. Anne 1908 het si dr Pfaarer vo Remüs, dr Nochbergmeind vo Sent, und Schriftsteller Schimun Vonmoos (1868–1940) ghürootet, wo bi dr «Renaissance» vo dr romanische Literatur e Rolle gspiilt het. Er isch schynts au dèè gsi, wo syni Frau zum Schrybe brocht het. So isch d Angiolina Vonmoos, wie me ghöört, die eerschti Frau gsi, wo Prosawäärch uf Bündnerromanisch gschribe het. Iiri Muettersprooch isch dr Underangadiner Dialäkt, s Vallader, gsi. Es git vonnere es paar Verzellige, wo si het lo truke. Us em Nachlass vo
S Lexicon istoric retic, abgchürz LIR, isch es Sachwörterbuech vo dr Bündner Gschicht. Me het s als Spezialauusgab vom gsamtschwiizerische Historische Lexikon HLS gmacht, zum näbe däm syne drüü Versioone i de grössere Landessprooche vo der Schwiiz au wengischtens e Teil i dr vierte Landessprooch, em Rätormanische, usezgää. S Lexikon het zwee Bänd, es isch bim Desertina Verlag z Chur usecho. Dr Kanton Graubünden und d Pro Helvetia händ ghulfe d Chöschte zaale. Der Name würd is Dütschen übertreit heisse: «Rätischs Historischs Lexikon». Me het füre Inhalt vom Lexikon die nöi bündnerromanische Tachsprooch Rumantsch Grischun gwählt und nid öppis vo de regionale Dialäkt vom Bündnerromanische. D Lia Rumantscha hilft bi der sproochliche Arbet vo dr Redakzioon. S LIR het meh weder drüütuusig Artikle über Ortschafte, s Lääbe vo bekante Lüüt und Familene us em drüüsproochige Bündnerland und au divärsi Sachartikel zum chly wytere räätische Ruum. Es git zimli vill Bytreeg, wo numen im LIR und nit au im HLS vorchöme. Sid em Joor 2004 isch s elektronische «e-LIR» ufgschaltet, wo men em Wörterbuech syni Artikel über s Internet cha go lääse und kopiere. d Websyte vom Lexicon istoric retic online
D Bääre sind e Familie vo Süügetier, wo zu der Oornig vo de Raubtier ghöört. D Familie het acht Aarte. Me könnt gwüssi scho lang uusgstorbeni Aarte, so wie der Höölebäär, wo me vonnem i Höölinen au i dr Schwiiz Räschte gfunde het. Dr Körper vo de Bäären isch grooss und chreftig und het es ticks Fääli, wo bruuni oder schwarzi Hoor het ussert bim Grosse Panda; dää isch schwarz und wyyss. Au dr Chopf isch grooss, het aber nume chlyne Auge. Teil Aarte chönd uf Böim chlättere. Usgwachseni Bääre wäärde bi de grööschten Aarte bis achthundert Kilo schwäär und fascht drüü Meter lang. D Bääre lääben i vilne geografische Rüüm vo Europa, Asien und Amerika. Die meischten Aarte frässe Pflanzen und au Tier, und si sueche gäärn dr Hungg; nume der Yschbäär läbt nume vo Fleisch. Wenn Bääre id Nööchi vo Hüüser chöme, näme si au Spysabfäll und Vorrööt vo de Mönsche; mängisch gryyffe si au d Mönsche sälber aa, bsunders wenn die sen in iirem Piet und ufem Wääg schtööre. Dr Grooss Panda cha fasch nume Bambus frässe. Vor de Bääre hän Mönsche meischtens Reschpäkt. D Chraft vo dene Raubtier macht eim Angscht, und drum het me de
Bär oder au Baer isch e Name, wo me doo drfüür bruucht: Bäre, e Familie vo Raubtier mit acht Aarte M 13 Bär, e Familiename Edi Bär, e Schwiizer Musiker Hans Bär dr Elter (vor 1465–1502), e Baasler Undernäämer und Politiker Hans Bär dr Jünger (vor 1484–1515), e Baasler Undernäämer, Bannerherr und Politiker Ludwig Bär, Schwiizer Theoloog Baer, e Familiename Jean Georges Baer, e Schwiizer Naturforscher Bär, e Figuur, wo men uf Wappe gseht Baer, e Schwiizer Chääsfabrigg d Bank Julius Bär dr Guldig Bär, e Prys vo de Internazional Filmfeschtspiil Berlin Bär, e düütschi Schuemargge Bär, dr Chopf vom ene Hammer und von ere Rammi als Name vo Wirtschaften und Hotäll dr Bäre z Holzike d Stärnbilder Groosse Bär und Chlyne Bär als Name vo Hüüser s Huus zum wysse Bär z Basel
Macau isch e Sonderverwaltigszone vo dr Volchsrepublik China. Si lyt öpe füfzg Kilometer weschtlich vo Hongkong. D Stadt isch doo, wo der Perlefluss is Meer mündet. Früener isch s Gländ vo Macau nume uf drüü Insle gsi. Mit dr Zyt het me s Meer zwüschedrin teils zuegschüttet. Es het jetz vo Macau ufs chineesische Feschtland es paar Brugge. Macau isch öppe dryssg Kwadratkilometer gross. Es woone öppe 650.000 Lüüt i dere Region, die meischte drvo sind Chineese. Sid em sächzääte Joorhundert und bis anne 1999 isch Macau e Kolony vo Portugal gsi. Commons: Macau – Sammlig vo Multimediadateie d Websyte vo Macau Normdate: GND: 4036791-5 | LCCN: n00020499 | SUDOC/IdRef: 092000231 | VIAF: 144869371
Der GP Rüebliland isch es internazionals Velorenne im Kanton Aargau. Der Aargauer Kantonalverband vom SRB het anne 1977 drmit agfange. Sid 1980 isch es d IG GP Rüebliland, wo s Renne organisiert. Es isch all Joor im Herbscht. Mit mache chönne Junioore us der Schwiiz und us andere Länder. Es chömet immer öppe zwöi dotzed Mannschafte a das Renne. Der Name vo däm Sportevent chunt vom Übername Rüebliland für en Aargau. 2019 Vereinigte Staaten Quinn Simmons 2018 Niederlande Enzo Leijnse 2017 Vereinigtes Konigreich Thomas Pidcock 2016 Schweiz Reto Müller 2015 Schweiz Marc Hirschi 2014 Deutschland Lennard Kämna 2013 Niederlande Mathieu van der Poel 2012 Niederlande Sam Oomen 2011 Frankreich Alexis Gougeard 2010 Luxemburg Bob Jungels 2009 Niederlande Oscar Riesebeek 2008 Schweiz Cyrille Thièry 2007 Frankreich Dimitri Le Boulch 2006 Deutschland Björn Thurau 2005 Niederlande Martijn Keizer 2004 Tschechien Roman Kreuziger 2003 Slowakei Martin Velits 2002 Niederlande Jos Harms 2001 Niederlande Niels Scheuneman 2000 Schweiz Daniel Gysling 1999 Italien Antonio Bucciero 1998 Schweiz Xavier Pache 1997 Schweiz Sandro Güttinger 1996 Deutschland Stephan Schreck 1995 Italien Antonio Rizzi 1994 Italien Alessandro Brendolin 1993 Frankreich Cyrille Legrand 1992 Italien Davide Dante 1991 Schweiz Roland Müller 1990 Norwegen Trond Bjerkeli 1989 Schweiz Beat Zberg
D Yaël Andrina Meier (* 8. Mai 2000 z Lozärn) isch e Schwyzer Schauspiileri un Schurnalischti. D Meier isch z Vitznau am Vierwaldstättersee ufgwagse. Ire eerscht Engaschmänt as Schauspiileri het d Yaël Meier in s Tobias Ineichens Filmdraamaa Upload, wu si d Hauptroll gspiilt het. Doodmool isch si 14 Joor alt gsii. Si het sälber gsait, ass es fir si ne Iberraschig gsii isch, ass si d Rol iberchuu het, wel si «us Spass» an s Casting gange sei. Syterhäär het si in verschiidnige Kino- un Fäärnseeprodukzioone mitgwiirkt. Unter anderem isch si in s Lisa Brühlmanns Film Blue My Mind fir e greeßeri Nääberoll bsetzt woore. Nääbe dr Schauspiilerei schafft d Yaël Meier im Schurnalismus un het vu 2017 bis 2020 unter em Titel Yaëls Talk: So ist es, jung zu sein. e aignei Wuchekolumne im Blick am Abend ghaa. Fir dr Blick het si s glyychnamig Podcast-Format „Yaël’s Talk“ produziert, wu 2019 yygstellt woren isch. Vu 2017 bis 2019 het si derhzue as Produktionsassischtänti un Schauspielri fir s YouTube-Format «Zwei am Morge» bi SRF gschafft. As freii Schurnalischti schrybt si Artikel un Kommentar fir d Weltwoche un d Züri-Zytig. D Meier isch mit e Jo Dietrich liiert, isch zwoofachi
D Max Havelaar-Stiftig isch en Organisazioon i dr Schwiiz. Si git sönige Handelsprodukt iires Qualitätssigel, wo nach de Regle vom faire Handel produziert und ustuuscht wäärde. Es isch e Non-Profit-Organisazioon. Der Name vo dr Organisazioon chunt vom Roman Max Havelaar oder die Kaffeeversteigerungen der Niederländischen Handels-Gesellschaft, wo der holändisch Autoor Eduard Douwes Dekker anne 1860 gschribe het. Di Stiftig isch anne 1992 nach em Vorbild von ere holändischen Iniziative entstande. Dr Schwiizer Organisazioon iiri Gründer sind s Hilfswäärch Brot für alle, d Caritas Schweiz, s Faschtenopfer, d Heks, d Helvetas und d Swissaid. D Stiftig luegt uf d Qualitätsstandard, wo d Organisazioon Fairtrade International beschrybt. So wott si de Puuren und Arbeiter i dr Dritte Wält hälfe. Es goot au drum, der Bio-Landwirtschaft uf dr Wält e bessere Platz z gää und d Natur und d Umwält z schoone. Es eigets Zyl vo Max Havelaar isch es, de Lüüt und Konsumänte i de weschtliche Länder z zeige wie faire Handel funkzioniert und wie wichtig ass er isch. Drfüür truckt men e bsundere Fairtrade-Code uf d Verpackige, wo me de Chöiffer im Internet drmit gnaui Informazioone zum Produkt git. Anne 2014 isch der Umsatz vo Fairtrade-Produkt i dr Schwiiz scho uf
E Zaine (nideralemannisch Zone) isch e Behälter wo meistens us hölzernem, bigsame Material gflochte isch un zum Transport un Lagere vu Laste oder Material bruucht wird. Ä Drohtzaine bestot degege us eme Metallgflecht. S'Wort Zaine git's au in dr italienische Lombardei, wo zaina Behälter bedütet. S'dytsch Wort isch Korb. Holzzaine sin Gflechte us Ruete, Zwiige, gspaltenem Holz, Rattan, Bambus, Esparto, Schilf oder Palmeblattrippe. S'gwöhnlichst Material zum Zaineflechte sin Wiidezwiige vu speziell fer säller Zweck apflanzte Chorbwiide. Jährigi Wiideschössling, wo gschellt oder ugschellt verarbeitet werre, werre alljohr in ere Höchi vu 1 - 1,5 m gschnitte. Will mer si schelle so ziegt mer si im frischen Zuestand dur e elastischi, hölzeri oder iiserni Zange (Chlemme) un leest no die platzt Rinde ab. Nooch em Schelle werre d'Ruete an dr Luft un Sunne möglichst schnell drichnet. Zum ganz feine Schaffe spaltet mer d'Ruete in 3 oder 4 Schiine. Säll gschiiht mit em Risser, eme äweng chegelförmig drexelte Stuck us hertem Holz, wo vu dr Middi bis ans ober dünn End so usgschnitte isch, dass es 3 oder 4 cheilförmige, wie Strahle vume Middelpunkt uslaufende Schniide bildet. D'Ruete wird am dicke End mit em Schnitzer igschnitte, dr Risser so uf d'Ruete gsetzt, dass
Fassene ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Anze un zem Arrondissement Thann-Guebwiller. Dr meischte Lit im Dreieckland (Nordweschtschwiiz, Südbade, Elsass) isch Fassene aber nur e Begriff wäg em dörtige Kärnkraftwärk, wo als bsunders unsicher gälte duet. Fassene ìsch zem erschte Mol gnànnt worre anne 778 àls Fezinhaim. Der Ort hat frieier em Kloster vu Mürbach ghért un ésch derno an d Habsburger éwergange. Er ésch awer schu én der Jungstàizit bsédelt gsé, wie Üssgrawunge bewise. Zudàm hat e Rémerstroß duregfiehrt, wu am „Hochstraßel“ noch Ràst dervu ébrig sén. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. 1953-56 ésch s Wasserkraftwàrk boie wore. Dr Maire vun Fassene ìsch dr Claude Brender. Fassene ghert zem Kommünàlverbànd Pays Rhin - Brisach. Staustufe am Rhin-Site-Kanal (Grand Canal d'Alsace) Alain-Foechterle-Erich-Dilger-Bruck: neji Rhinbruck uf Ditschland zum Autobahnaschluss 64b Harde, Eröffnung am 20. Mai 2006 Kernkraftwerk mit zwei Reaktorblöck Sit 1991 bestoht e Gmeipartnerschaft mit dr ditsche Nochbergmei Harde Én der Landwértschaft wàre vor allem Rénder un Soi zéchtet. Es wàre oi Wi un Gedràide aboie. Oi e Dàil vu der Fassener Wértschaft sén s Kàrn- un s Wasserkraftwàrk.
Dalilah isch e Krater uf dr Nordhalbchugle vum Saturnmond Enceladus. Dalilah isch zerst uf Voyager 2-Bilder entdeckt worre, aber erst vu dr Cassini-Sonde in ere hoche Uflösig photographiert worre. Dr Krater lit uf 52.9° nördlicher Breiti un 246.4° westicher Längi. Er het 14 km Durmesser. Brüch hän d'Südostsite vum Krater sowie d'Wölbig in im Zentrum deformiert. Dr Effekt vu ere dur viskosi Entspannig bildete Wölbig cha mer ime chlai weng größere Stil bim Dunyazad-Krater sähe. Dalilah isch daift uf e Figur us Tusendunaini Nacht; e alds verschlages Wiibervolch, wo einigi Mannevölcher zum Narre ghalde het. Nomeklatur vu de Enceladus-Topographi
Waldcherch isch e politischi Gmaind im Waalchrais Sanggalle vom gliichnaamige Oschtschwizer Kanton i de Schwiz. D Gmaind Waldcherch setzt sich us de zwe Dörfer Waldcherch im Weste und Bärnhardzäll im Oste zeme und lit direkt a de Grenze zum Kanton Thurgau. Nochbergmainde sind döt Bischofszäll und Hoptwil-Gottshuus. Im Kanton Sanggalle grenzt Waldcherch a Häggeschwil, Wittebach, Gaiserwald, Andwil, Gossau und Niderbüre. D Cherche isch s Wohrzeiche vo Waldcherch Gasthof Chrüz a de Waldchercher Dorfchrüzig Traugott Hungerbühler (1918–2007), Puur und Politiker Commons: Waldcherch – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vo de Gmaind Waldcherch Cornel Dora: Waldkirch (SG). In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Cornel Dora: Bernhardzell. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Paul Oberholzer: Hungerbühler, Traugott. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Normdate: GND: 4675298-5 | VIAF: 248702536
Dia älteschte übaliifate Lischta vo Weltwunda isch 450 vor Chrischtus vo Herodot ku, die hüt no gültige Zämschtellig goht zruck uf da fönizische Schriftschtella Antipatros von Sidon (2. Jahrhundert vor Chrischtus). Der hot damols an Reiseführer für Großgriechaland gschriiba, was o erklärt, warum alle Siiba Weltwunda z Kleinasie sin. Dia Lischta hot se aba allbot amol gändat und isch a d Reise- und Lebensbedingunga vo da Lüt in a beschtimmta Zit apasst wora. Im 13. Johrhundat sin zum Biischpil Rom, d Hagia Sophia in Konschtantinopl (hüt Istanbul, Türkei) und sogär d Arche Noah ufgno wora – zitwiis isch s an ganza Katalog gsi mit allna wichtiga Bauwerke, Templ oda Skulptura. Aba dia meischta Wunda sin mit da Zit zämgfalla, und übrig bliiba isch da Mythos vo a ursprünglicha Siiba Weltwunda. O hüt no weren divaseschte Lischtana vo „Weltwunda“ us vaschiidenschta Bereiche zämgschtellt – Bauwerke, Naturereignisse, Kunschtwerke, un so wyter. Wia gset, kumt dia Lischta us em Antipatros seim antikem Reiseführa, wo a dia imposantaschta und prunkvollschta Bauwerke vo damols ufzellt hot: D hängende Gärte vo da Semiramis z Babylon (hüt em Irak) Dr Koloss vo Rhodos (Griecheland) S Grab vum König Mausolos II. z Halikarnassos (Türkei) Der Lüüchtturm uf da
Dr Gölä (* 7. Juni 1968 z Thun) isch e Schwizer Rockmüssiker, wu vu Opplige, eme Dorf mit 600 Iiwohner bi Thun im Bärner Oberland stammt. Si richtige Namme isch Marco Pfeuti. Er isch Boiarbeiter gsii (Büezer) un uf dr Büez sin em aü Ideeä zu sinene Text kumme. Er het in erfolglose Jugendbänds gsunge un Gitarre gspiilt. Gege jedi Vernumpft het er anne 1997 e CD welle mache un e Studio gsuecht. Wie nid angers zerwarte, het er lutter Absage übercho - einisch isch er em Sound-Service-Boss Rolf Widmer so lang ufd Närve gange, bis dä re Probeufnahm zuegstimmt het. Für die hedr Gölä Musiker ir ganze Schwiz gsuecht, het aber e Huufe Absage übercho - ohni Gäud het niemer wöue spile, u scho gar nid Mundart. Da hetr ir nöchere Umgäbig d "4-Heads", erfahreni Musiker, gfunge: dr Chrigu (René Maurer, Bass), dr TJ (Thomas J. Gyger, Keyboards, Loops), dr Ürsu (Urs Frei, Drummle, Loops) udr Slädu (Zlatko Perica, el. un akk. Gitarre, Soli); ds Chörli hei d Sandra ud Barbara Moser gmacht, zwöi Oberländer Teenies. Gli ischd CD Uf u dervo gstange u im Ougschde 98 id Läde cho. Es paar Tääg später isch si scho uf de
D'Heimet - vollständige Titel: D'Heimet zwische Rhin un Vogese - La tribune des dialectes alémanique et francique isch e Zitschrift, wu vum Verein Heimetsproch un Tradition alli zwee Monet rüsgä wird. Diä meischte Artikel erschiine uf Franzesisch, e baar in dr ditsche Standardsproch, etligi uf Elsässisch. D Tabälle zeigt d ungfähre Sittezahle in dr verschiidene Sproche: D Theme vu däre Zitschrift sin: D Lag vum Dialäkt im Elsass un z Lothringe D franzesisch Sprochbolitik Üs dr Gschicht vum Ländli Prässispiägel Verastaltungshiwiis (Dialäkt-Theater, Müssik-Verastaltunge u. a.) Gedicht un Gschickte, meischtens im Dialäkt Sprochkund: Artikel iber Dialäktwerter, Redensarte usw. Biächer, CD usw. wäre vorgstellt Ab un zue Bricht üs dr alemannische Nochberschaft (Bade, sältener Schwiz) D'Heimet isch - im Verglicht zu dr Land un Sproch - e ender volkstimligs Blatt, wu sich an breiteri Läserschichte wändet. Aber aü do hets Diskussione, wird iber wisseschaftligi Üsenandersetzunge brichtet. Elsass: Land un Sproch (Zitschrift) Oberbade: Alemannisch dunkt üs guet (Zitschrift) Schwiz: Mundart. Mitteilungsblatt des Mundartforums
Land un Sproch - vollständige Titel: Land un Sproch - Les cahiers du bilinguisme (d Hefter vu dr Zweisprochigkeit) isch e Zitschrift, wu drej Mol im Johr rüsgä wird vum Verein "Culture et Bilinguisme d'Alsace et de Moselle - René Schickele-Gesellschaft". Si erschiint z Stroßburg. Normalerwiis sin diä meischte Artikel uf franzesisch, e gleine Deil in dr ditsche Standartsproch un wennig uf Elsässisch oder Lothringisch - des s meischt Mol in alemannische Kolumne. D Tabälle zeigt, wiäviil Sitte in wellere Sproch sin: D Theme gehn um d Gschicht vum Elsass un vu Lothringe Üssenandersetzung mit dr franzesische Sprochbolitik d Lag vum Dialäkt un vum Hochditsche in dr Effentligkeit, in dr Schuel theoretischi Üssenendersetzunge zu Dialäkt un Hochditsch. In wisseschaftligi Diskussione wird iigriffe. Artikel vu un iber elsässischi un lothringischi Dichter un anderi Persenligkeite Bricht iber anderi Minderheitssproche, zum Biispiil Bretonisch, Friisisch Land un Sproch legt Wärt druf, ass s Alemannisch un s Fränkisch im Elsass un z Lothringe as e Deil un e Üsdrucksform vu dr Ditsche Sproch gsähne wird. Dr Dialäkt heb ohni d Unterstitzung vu dr Standardsproch ke Schangs zum Iberläbe. Wäge däm drittet Land un Sproch fir diä zweisprochige Glasse ii, wu 13 Stunde uf franzesisch un
Mummeschanz isch de Name von ere Schwizer Masketheater-Gruppe. Mummeschanz, wo i ihrne Ufüerige e Mischig zwüsched Theater mit grosse Maske und Pantomime zaigt, brucht weder Wort no Kulisse – nu en ganz dunkle Hendergrund. Ehri Requisite, wo Mummeschanz bruuched, mached si alli sälber. Gründet worde isch Mummeschanz 1972 z Paris vom Bernie Schürch, de Floriana Frassetto und em Andres Bossard. Am Afang isch d Gruppe i chline Theater i de Schwiz underwegs gsi. Vo de Ende 70er bis Afang 80er Johr sind si drü Johr ununterbroche am Broadway z New York ufträte. Nochher hends uf de ganze Welt Tournée gmacht und Programm wie z. B. «Parade», «Next», «3x11» und «40 years» gspilt. Noch em Tod vom Andres Bossard im 1992 sind neui Persone zu de Truppe gstosse. 1998 isch z Altstetta d Mummeschanz-Stiftig gründet worde. Döt hät d Theatergruppe scho sit es paar Johr eren Sitz, es Probelokal und s Materialdepot. Sit em Herbst 2016 sind d Mummeschanz in ere neue Bsetzig mit em Programm «you & me» underwägs. Floriana Frassetto, sit 1972 (e Gründeri) Sara Hermann, sit 2015 Oliver Pfulg, sit 2015 Christa Barrett, sit 2016 Kevin Blaser, sit 2016 Eric Sauge, sit 2014 (Liachtgstalter) Andres Bossard, 1972–1992 †