rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Arno Breker (* 19. Juli 1900 z Eberfäld, hüte e Stadtdäil vo Wubberdaal; † 13. Februar 1991 z Düsseldorf) isch e dütsche Bildhauer und Archidekt gsi. Wil er as Künstler für d Nazionalsozialiste gschafft het, isch er bis hüte en umstritteni Persoon. Wäärend dr Weimarer Republik si sini blastische Arbäite stark vom Aristide Maillol, Charles Despiau und Auguste Rodin beiiflusst gsi. Dr Breker het bi sine Akt, Torsi und Bortretbüste brobiert, die underschidlige Stiil und au d Oberflechebehandlig vo sine Vorbilder z verschmelze. Er het s Gussverfaare vo dr sog. „räine Form“ entwicklet, wo s käini Uneebehäite an de Oberflechene vo de Figure git. Das isch denn e Kennzäiche für sini Darstelligen us dr Zit vom Nazionaalsozialismus worde. D Nazi häi dr Breker zerst als dekadänt aagluegt und z fest uf Frankriich orientiert, dorum het er zerst vor allem Bortretufdrääg vo Industrielle, Milidäär oder au vo Künstlerkollege überchoo. 1935 si die erste öffentlige Ufdrääg choo: d Hohäitszäiche am Berliner Finanzministerium, Stäirelief am Geböid vo dr Nordstärn-Lääbensversicherig in Berlin-Schöneberg, figürlige Schmuck am Hauptbordaal vo dr Dütsche Versuechsaastalt für Luftfahrt, Berlin-Adlershof, d Blastik „Der Flieger“ für s Hauptgeböid vo dr Dresdner Luftchriegsschuel. 1936 het si rasant Ufstiig zum prominäntiste Bildhauer vom
D Mae West (* 17. August 1893 z Brooklyn, Nöi York; † 22. Novämber 1980 z Hollywood; äigentlig Mary Jane West) isch e amerikanischi Filmschauspiilere und Dräibuechautorin gsi. D Mae West isch in de 1930er Joor äini vo de bestzaalte Filmstar z Hollywood gsi. Si het immer wider sexuelli Tabus broche, wo denn gültig gsi si, si isch brueflig und brivat für d Freihäit vo dr Liebi und für d Gliichhäit vo de Gschlächter gstande und isch zum Imbegriff vo dr Femme fatale worde. Si het nie e Blatt vor s Muul gnoo und e Hufe Sprüch si iire zuegschriibe worde, wie „Is that a gun in your pocket, or are you just glad to see me?“ (was öbbe häisst: Isch das e Bistoole in dim Hoosesack oder hesch nume Fröid, mi z gsee?) Vo 1911 bis 1942 isch si mit em Jazz-Sänger Frank Wallace verhürootet gsi. 1932: Night After Night 1933: Sie tat ihm unrecht (She Done Him Wrong) 1933: Ich bin kein Engel (I'm No Angel) 1934: Belle of the Nineties 1935: Goin' to Town 1936: Klondike Annie 1936: Auf in den Westen (Go West Young Man) 1937: Every Day's a Holiday 1940: Mein kleiner Gockel (My Little
Es Antivirus-Programm, Antivireprogramm oder e Antivire-Software isch es Programm, wo för Compjuter entwickled wird, zum Schutz vor Schäde, wo im Zämehang mit em Internet chönd entstoo. Antivirusprogramm schützäd än Pc vor Virä, Würmer, Trojanär, Rootkits, Phishing, Ad- und Spywär ond werdit als zuäsätzlechi Sicherheit, wo scho vonerä Firewall, also än Schotz vo jedäm DSL-Aabütär bzw. Modem ad Internetverbendig, au uf äm Pc sälber installiert. Das esch diä Softwär, won bim Surfä und Maile vomenä Kriminellä chönt uf em Rächner platziärt werdä. Defür muäss d' Softwär, wo mer för dä Schotz vomenä Rächner uswählt, vo de Websiitä vom Herställer im Internet odär vomenä Späichermedium, abegladä bzw. usgfüert werdä. Es esch sehr z' empfähle, dass äs Antivirusprogramm au emmär vor dä anderä Installationä scho uf äm Rächner zuägfüegt wordä esch. Äs Antivirusprogramm luägt au, dass än Virus uf em Pc ned cha gstartät werdä. So chan s' Betriibssystem, mäist esch s' Windows instlliärt, ned manipuliert odär gar beschädigt werdä. Usserdäm kennt äs Viräprogramm au scho infiziertä Websiit, wo scho früenär als kriminell oder bzw. als vo Häcker kontrolliärts Programm identifiziert wordä esch. Diä werdät vo Secherhäitsfermenä erfasst ond emmer wedär überprüäft. Die Wächtigschte Funktionä uf emäne Pc wo fürnä Häcker chontäd missbrucht
Dr Wolf Vostell (* 14. Oktober 1932 z Leverkuse; † 3. April 1998 z Berlin) isch äine vo de wichdigste dütsche Mooler, Bildhauer und Häppeningkünstler in dr zwäite Helfti vom 20. Joorhundert gsi. Dr Wolf Vostell gältet as e Pionier vom Inväironment, vo dr Videokunst, vom Häppening und vo dr Fluxus-Beweegig. Kennzäiche vo sine Wärk si Technike wie d Verwüschig oder d Decollasche und s Iibetoniere. Er isch dr Erst gsi, won e Färnseegräät im e Kunstwärk integriert het. Im Joor 1997, e baar Möned vor sim Dood, het er dr Hannah-Höch-Briis öberchoo. „DEUTSCHER AUSBLICK“ 1958 Objektbild mit Färnseegräät Berlinische Galerie Berlin „6 TV De-coll/age“ 1963 Enväironment mit Färnseegräät Museo Reina Sofía Madrid „YOU“ 1964 Enväironment mit Färnseegräät „HOURS OF FUN“ 1968 Verwüschig Berlinische Galerie Berlin „RUHENDER VERKEHR“ 1969 Skulptuur. Iibetonierte Opel Kapitän (amtl. Autinummere: K-HM 175). Hohenzollernring Köln „Coca-Cola“ 1969 De-coll/age Museum Ludwig Köln „Miss Amerika“ 1968, Verwischung „Coca-Cola“ 1969 Dé-coll/age Museum Ludwig Köln „Heuschrecken“ 1971, Objektbild mit Videokamera und Monitoore Museum Ludwig Wien „Elektronischer Happening Raum“ 1969 Enväironment mit Färnseegräät Neue Nationalgalerie Berlin „2 Betoncadillacs in Form der nackten Maja“ 1987 Skulptur Rathenauplatz (Berlin) „Auto-Fieber“ 1973 Enväironment Museo Vostell Malpartida „Mythos-Berlin“ 1987 Liinwand Museo Vostell Malpartida „Der Fall
Dr Antoni Pichot, au Antoni Pitxot (ənˈtɔni piˈtʃɔt) (* 5. Januar 1934 z Figueres, Katalonie) isch e katalanische Mooler. Er isch e Fründ und Mitarbäiter vom Salvador Dalí gsi. Im Pichot siner Familie het s e Hufe Künstler, drunder si Unggle, dr Mooler Ramon Pichot. In de 1960er isch er e Fründ vom franzöösische Mooler Maurice Boitel worde. 1966 het sich dr Pichot z Cadaqués, wo si Familie sit em 19. Joorhundert e Summerhuus ghaa het, niidergloo. Er het aagfange mit em Surrealismus experimentiere. Sini Wärk si allegorisch und müthologisch gsi, so het er d Mueter vo de nüün Muuse, d Mnemosyne gmoolt, wo d Personifizierig vo dr Erinnerig isch. Dr Salvador Dalí het scho früe dr Pichot afo understütze und het en denn iiglaade am Teatre-Museu Dalí z Figueres mitzschaffe. Er het dört au Blatz überchoo für e permanänti Ustellig vo sine Wärk. Noch em Dood vom Dalí isch dr Pichot Diräkter vom Theatermuseum Dalí worde. 2004 het dr Antoni Pichot e Goldigi Medallie vom schbanische Köönig überchoo as Anerkennig für sis Wärk. Dr Bruno Oro Pichot, e katalanische Schauspiiler, Sänger und Komödiant, isch im Antoni Pichot si Groosschind. Pitxot uf em Dali Museum siner änglische Website
D Hiirichdig isch die vorsätzligi Döödig vom ene gfangene Mensch dur d Justizbehörde vom ene Land, nochdäm er zur Doodesstroof verurdäilt worden isch. Mänggisch wird dr Begriff felschligerwiis au brucht, wenn e Persoon vo öbberem, wo nit vom ene Staat befuegt worden isch, wie zum Bischbil Terroriste und Kriminelli, umbrocht wird. De Verbräche, wo mit em Dood bestrooft wärde, säit mä au hüte no vilmol Kapitalverbräche, wil si mit em Abschloo vom Chopf bestrooft worde si. Die mäiste westlige Staate füere käini Hiirichdige me us. Au in de USA wärde si sältener. Am mäiste Mensche wärde z China hiigrichdet, au in e baar islamische Länder isch d Hiirchdig nid sälte. Dr Fantasii, wie mä öbber cha umbringe, si in dr Vergangehäit kuum Gränze gsetzt gsi, hützudags beschränkt mä sich uf öbbe acht Hiirichdigsarte: dr elektrisch Stuel, wo sit 1889 in de USA brucht wird, d Chöpfig mit eme Schwärt, s Hänke am Galge, wo dr Hiigrichdeti dur e Bruch vom Gnick stirbt, verstickt oder umchunnt, wil s Hirni käi Bluet me überchunnt, Verschiesse wo si em bim Milidäär Füsiliere sääge, d Stäinigung, e Doodesart wo in dr islamische Scharia vorgschriibe isch, und d Vergifdig antwääder in ere Gaaschammere oder dur
D SCL Tigers sy ä Ischhockeymannschaft us Langnou im Ämmitau. SCL het vo 1998 bis 2013/14 ir höchste Schwizer Hockeyliga nämlech ir NLA (National League A) gspiut, sider ir NLB. D Tigers sy dr Nachvougerverein vom 1946 gründete Schlittschuh-Club Langnau. Dr Name "Tigers" chunnt vom langjährige Houptsponsor "Tiger Käse AG" (sit 2004 Emmi Fondue AG) wo sit dä 70er Jahr d Tigere sponseret. D Tigers sy bekannt für ihri gezieuti Nachwuchsförderig. Zwöi vo de bekanntischte Schwyzer Hockeyspiler, Reto von Arx (HC Davos, NLA) u dr Tinu Gärber (Edomton Oilers, NHL). Beidi chöme usem Ämmitau. Ir Saison 2010/11 heis d Tigers sit dr ifüerig vom nöie Modus mit Playoffs u Playouts ds erschte Mau id Playoffs gschaft. Scho ir 1. Liga heisi ä Zueschouerschnitt vo über 4'000 Zueschouer pro Spiu gha. Abr nach mehrere Tiefschleg (2 mau Abstiig i d 1. Liga) u Höchine (Widrufstiig i d NLA 1998) isch d Fankultur zwüsche 2003 u 2005 ä chli zerbroche. D Gründ drfür si gsi Fäuentscheidige ir Vereinsfüerig, ds Verpassä vo de Playoffs u d Fäuichöif ir Mannschaft. Doch d Fans vor Schlachthuuskurve ir Iufishaue bringä trotz dä Tiefschleg ä sehr gueti Stimmig is Stadion. - 1946 - 1959 Naturiischbahn Oberfäud -
E Hommasch (vo frz. homme, lat. homo, „Mensch“) isch en öffentligi Eerig, mäistens vo öbber berühmtem, wo mä sich im verpflichtet füült. Ursprünglig isch d Hommasch e feudaali Zeremonii, wo d Vasalle und Underdaane vom ene Leensherr däm iiri Dröiji versproche häi, d. h. si wurde siini Manne si. Hützudags wird dr Begriff Hommasch vor allem im Kunstbedriib brucht. Mä gseet din alli Verwiis uf öbber anders as dr Künstler sälber, wo im Raame vo däm sim künstlerische Wärk vorchömme und won er drmit si Dank wil vermiddle. Kunstwärk als Ganzes si mänggisch explizit as Hommasch entworfe, und s Wort Hommage chunnt sogar im Ditel vor. Vilmol isch aber e sonigi Hommasch abhängig vo dr Interbretazioon. Es git zum Bischbil Kritiker wo sääge, ass im Woody Allen si Film Manhattan e Hommasch für Nöi York sig, oder s Album Abbey Road e Hommasch an s Doonstudio vo de Beatles.
Dr Bäre Houzike isch äs auts Burehuus un Gaschhof a dr Ifahrt vo Houzike im Aargou. S Boujahr vom Bäre z'Holizke isch 1755 u regumässig isch er saniert worde. Dr aut Stiu isch aber bis hüt erhaute blibe. Äs richtig schöns auts Burehus, wo traditionell sini Gescht begrüesst. Vorem Igang steit hüt ä Bärebrunne. Sit 2012 isch dr Bäre o für Geocacher ä Startpunkt für ne Wanderig. Seubschtverständlech chame sech dört ganz am Afang scho sterchä. Weme de witer wot, geit me vo dört us zu: 645517 241040. Dört gseht me scho wider ä Bär mit sini zwöi Chline. Ganz nach fingt me de o ä Wägname. Weme dört dr Wärt vo dä Buechstabe addiert u no 50 derzu zeut, de het me Distanz wo me mit 322 Grad tuet appeile. Bi däm Punkt isch d'Houptbärson z'gseh. Duse gsteht o no äs Schiud, wo eim erklärt, was de hi z'poschte git. U genau das Schiud führt die zum Schatz: 5. Buechstabe - 1 / 9. Buechstabe - 1 / 12.Buechstabe / 6. Buechstabe + 2 / Null / 10. Buechstabe - 1 // 6. Buechstabe + 1 / 14. Buechstabe - 1 / Null / Letschte Buechstabe / Null /
Chirchuschter (amtlich: Kirchuster) isch än ehemaligi Zifilgmeind und äs Quartier fo dä Stadt Uschter im Kanton Züri. Chirchuschter entschpricht am Schtadtzäntrum fo Uschter. S Quartiär gaat vom Burghügel im Südä bis zum Bahnhof im Nordä, fom Stadthuus, dä Biärfabrik und dä Villa Aabach im Oschtä bis zum Bezirksgricht und äm Schtadtpark im Weschtä. Margäzäickä fo Chirchuschtär sind di drüü Chräisäl a dä Zürchärstrass, wo nach irär form und iräm Schmuck Hasälnusschräisäl, Schpringbrunnächräisäl und Nashornchräisäl häissäd. Chirchuschter isch s historischi Dorf Uschtär, wo fom Schloss Uschtär üf äm Burghügäl dominiäirt isch. Deet isch synerzyt dä Sitz fo dä Herrä fo Bonnschtettä und schpötär fo dä Vögt fo Züri gsy. Bis Aafang 19. Jaarhundärt isch Chirchuschtär än äigäti Zifilgmäind gsy. Am 9. Juli 1927 sind di früänrigä Zivilgmäindä uufghobä und mit dä hüttigä politischä Gmäind Uschtär färäint wordä. Dä Schtolz fo Uschtär isch natürli s Schloss Uschtär, wo höch übär dä Schtadt uf äm Burghügäl troont und in Uschtär au äifach d Burg gnännt wird. Dänn sind in Chrichuschtär narürli reformiärti Chilä, wo äm Quartiär dä Namä git, d Villa Aabach, di alti Biärfabrik, wo sit Churzäm widär Biär braut wird, dä Schtadtpark, di alti Remisä am Bahnhof, s modernä Schtadthuus und
Die franzöösischi AFP isch die eltisti internazionaali Noochrichdeagentuur. Si isch 1835 z Bariis vom Charles-Louis Havas gründet und zerst as „Agence des feuilles politiques, correspondence générale“ bekannt worde. Hüte isch si uf dr ganze Wält as die drittgrösst Noochrichdeagentuur däätig und het näbe dr Zentraale z Bariis Büro und Mitarbäiter in 110 Länder. Si bietet Noochrichde in säggs Sprooche aa. Z Dütschland bedribt d AFP e Dochter-GmbH, wo vo dr franzöösische Zentraale witgehend unabhängig isch und für dr dütschsproochig Märt in alle bedütende Rössor Nochrichde broduziert. Sit 1998 isch dr Sport-Informazioons-Dienst zu hundert Brozänt e AFP-Dochter. Bundesverband Deutscher Zeitungsverleger e. V.: "AFP erwirbt alle Anteile am sid". Archiviert vom Original am 10. Juli 2010; abgruefen am 23. Januar 2012.
Neibritannie (en. New Britain, Tok Pisin Niu Briten, dt. 1885-1914 Neupommern) isch e Insle im Bismarck-Archipel z Melanesie un ghert bolitisch zue Papua-Neiginea. Vor 1885 isch dr ganz Inselarchipel Neubritannien-Archipel gnännt wore. Neibritannie isch rund 36.520 km² groß un het 501.000 Yywohner. Mit ca. 520 km Lengi un ere Braiti vu 29 km bis maximal 146 km isch s di grescht Insle im Bismarck-Archipel. Dr eschtligscht Punkt isch rund 477 km Luftlinie ewäg vum weschtligeschte Punkt. Syt 1966 isch Neibritannie in zwee Verwaltigsbezirk ufdailt, d Provinze East New Britain un West New Britain, East New Britain isch e weng chlainer, het aber mee Yywohner. Hauptstadt vun West New Britain isch Kimbe mit 24.000 Yywohner. Di grescht Stadt un Hauptstadt vu East New Britain isch bis zum Vulkanuusbruch vu 1994 Rabaul gsii. E Großdail vu dr Bewohner isch derno uf Kokopo gflichtet un au dert blibe. Wäge däm isch derno Kokopo Provinzhauptstadt wore. Dur d Insle ziet sich e hochi Bärgchette mit em aktive Vulkan Mt. Sinewit as hegschti Hebig (2438 m). E bsunderi Vulkanlandschaft mit sensible ekologische Regione uf em Land un im kischtenoche Beraich hewt s uf dr Willaumez-Halbinsle. D Insle isch zum Großdail deckt mit Rägewälder. D Papua
S Centre national d'art et de culture Georges-Pompidou isch e staatligs Kunst- und Kulturzentrum im 4. Arrondissement vo Bariis. In dr Umgangssprooch säit men em au äifach s Centre Pompidou oder Beaubourg, bi de Iihäimische isch es La Raffinerie. Es het si offiziell Naame vom ehemoolige franzöösische Staatsbresidänt Georges Pompidou überchoo, wo si Bau aagstoosse het. D Archidekte Renzo Piano, Richard Rogers und Gianfranco Franchini häi s entworfen und s Baue het säägs Joor brucht. Es isch am 31. Januar 1977 eröffnet worde. Sit siner Eröffnig het s mee as 150 Millioone Bsuecher ghaa. Blick uf s Pompidou vom 20. Arrondissement Im Innere Alexander Fils: Das Centre Pompidou in Paris. Idee, Baugeschichte, Funktion. 1986. ISBN 3-7879-0177-9 Christina Haberlik: 50 Klassiker. Architektur des 20. Jahrhunderts. Hildesheim: Gerstenberg Verlag, 2001. ISBN 3-8067-2514-4 Jean Poderos: Centre Georges Pompidou, Paris. München: Prestel Verlag, 2002. ISBN 3-7913-2708-9 Commons: S Centre Georges Pompidou – Sammlig vo Multimediadateie Centre Pompidou Centre Pompidou-Metz „Verleiht Flügel“, NZZ, 31. Januar 2007 „Centre Pompidou wird 30: Vom Abenteuer zur Erfolgsstory“, dpa / Tagesspiegel, 31. Januar 2007 „Flaggschiff französischer Kultur“, Deutschlandradio, 31. Januar 2007 Statistik vom frz. Kulturministerium D Website vom Pompidou Zentrum Archivlink (Memento vom 4. Dezämber 2008 im Internet Archive),
Dr Drakdor (vo lateinisch trahere ‚zie‘) isch a Zugmaschine, wo mr Ahenger und Ehnlichs na henga ka. Er hat meischtens vier Rädle, mänggisch fahrt er uf Raupe. Draktore werde vor allem in dr Landwirtschaft brucht, und si eso konzipiert, ass si au landwirtschaftlichi Maschine chönne aadriibe. Usserhalb vo der Landwirtschaft wärde si au in der Forstwirtschaft, bi Kommunalbetriib, im Gartebau, uf Flughäfe und im Bauwäse (Strossebau, Ärdbewegige, Garte- und Landschaftsbau) verwändet. Im süddütsche Ruum wird als Synonym zu Draktor mänggisch au dr Begriff Bulldog brucht. Commons: Drakdor – Sammlig vo Multimediadateie Bibliografisches Institut Mannheim: Wie funktioniert das? Die Technik im Leben von heute. 2. Aufl., Meyers, Mannheim/Wien/Zürich 1978, ISBN 3-411-01732-5, S. 568.
S Inwäirenment (änglisch environment = s Umfäld, d Umgääbig) isch e Begriff für künstlerischi Arbäite, wo sich mit dr Bezieig zwüschen eme Objekt und siner Umgääbig usenandersetze. D Umgääbig sälber cha Däil vom Kunstwärk sii. S Wort isch in de spoote 1950er Joor us em amerikanische Änglisch usgleent worde. Die gedanklige Grundlaage zur Überwindig vo dr Drennig zwüsche Kunst und Lääbe, wo vo Künstler im 20. Joorhundert immer wider aagsträbt worden isch, findet mä scho im Dadaismus und im Surrealismus. In sim Dadaistische Manifest het dr Richard Huelsenbeck 1918 gschriibe: „Das Leben erscheint als ein simultanes Gewirr von Geräuschen, Farben und geistigen Rhythmen, das […] in seiner gesamten brutalen Realität übernommen wird.“ Gliichzitig het dr Marcel Duchamp 1917 z Nöi York e Bissuar as Kunstwärk usgstellt, und em Fontäne gsäit. Mit däm isch e Geegestand, wo industriell broduziert worden isch, e Ready-made, zum Kunstwärk erkläärt worde. Dr Begriff Inwäirenment daucht in de USA am Ändi vo de 1950er Joor under de Künstler vo dr Pop-Art und vom Häppening uf. Dr George Segal het sine wisse Gipsfiguure in ere aadütete Umgääbig „environmental sculptures“ gsäit. Dr Claes Oldenburg isch mit sine überdimensionierte Noochbildige vo Ässwaare us „the store“ bekannt worde. Dr Edward
D Duke-of-York-Insle bilde ne Inselgruppe im Bismarck-Archipel, wu zue Papua-Neiginea ghert. Gnännt sin si noch em Herzog vu York. Vu 1885 bis 1918 sin si as Neulauenburg (au Neu-Lauenburg) Dail vu dr Koloni Dytsch-Neiginea gsii. S 58 km² groß Biet bstoht us dryzeh Insle: Duke of York Insle, Big Pigeon Island, Kabakon, Kerawara, Mait, Makada (au Amakata oder Amakáda), Mioko, Mualim, Pigeon Island, Ruruan, Tonwalik, Ulu un Utuan. D Duke-of-York-Gruppe lyt in ere gfehrdete Zone, wel do zwoo tektonischi Blatte ufenander stoße. Ärdbidem un Tsunami sin fir d Bewohner vu dr Insle nyt Uugwehnligs. S Klima uf dr Duke-of-York-Insle isch e gmäßigt fycht, tropisch Meerklima. Drucke Wätter chindet dr Sidoscht-Passat aa. Di niderschte Durschnittstämperature vu 23 °C ligen in dr Monet Juni bis Septämber, d Hechschtwärt vu 32 °C in dr Monet Dezämber un Jänner. D Luftfychtigkait schwankt zwische 71 un 78 Brozänt. Im Dezämber het s im Durschnitt sechs, im Merz un April elf Rägedäg. Uf Duke-of-York-Insle wachse chlaineri Wälder, wu unter anderem us dr Schirmbaumart Pandanus dubius (in dr Ramoaaina-Sproch Uom gnännt) bstehn. Derzue het s Grasflechine mit Sorghum propinquum. Näbe dr Zingiberaceae-Art Alpinia oceanica un dr Wachsbluem Hoya papillantha git s z. B. d Orchidee Leucophanes albescens.
D Parkinson-Chranket bzw. Morbus Parkinson (witeri Sünonüüm: Idiopathischs Parkinson-Sündroom (IPS), Parkinsonschi Chranket, elteri Bezäichnig: Paralysis agitans für „Schüttel-/Zitterleemig“) isch e nöirologischi Chranket, wo sich langsam verschlimmeret. Si zelt zu de degeneratiive Chrankeite vom extrapüramidal-motoorische Süstem. Dr Morbus Parkinson isch kennzäichnet dur s Abstärbe vo Närvezälle in dr Substantia nigra (ere Strukduur im Middelhirni) mit em Bootestoff Dopamin. Wil s Dopamin feelt, chunnt s schliesslig drzue, ass d Basaalganglie immer weeniger uf d Groosshirnrinde iiwirke und si aktiwiere. D Läitsümptoom (mä säit ene au Kardinaal- oder Kärnsümptoom) si Rigor (Muskelstarri), Bradykinese (verlangsamti Beweegige), wo bis zur Akinese (Beweegigsloosigkäit) cha goo, Tremor (Muskelziddere) und posturaali Instabilidäät (Haltigsinstabilidäät). Die aktuelli Definizioon vom Parkinson-Sündrom verlangt, ass s Kardinaalsümptoom Brady- bzw. Akinese ufdritt zämme mit wenigstens no äim vo de andere Sümptoom (Rigor, Tremor oder posturaali Instabilidäät). Drzue chönne no verschiideni sensiibli, wegetatiivi, psüchischi und kognitiivi Stöörige choo. James Parkinson: Eine Abhandlung über die Schüttellähmung / An Essay on the Shaking Palsy, zweisprachige Ausgabe, Text von 1817, Neuausgabe Norderstedt 2009, ISBN 978-3-8370-2207-0. Reiner Thümler: Die Parkinson-Krankheit: Mehr wissen, besser verstehen. Trias, Stuttgart 2006, ISBN 3-8304-3321-2 (populäärwüsseschaftlig). Manfred Gerlach, Heinz Reichmann, Peter Riederer: Die Parkinson-Krankheit: Grundlagen, Klinik, Therapie. 3. Aufl., Springer, Wien/New York 2003, ISBN 3-211-83884-8.
Mit Tremor (lat. tremere „ziddere“) bezäichnet mä, wenn Muskelgrubbe, wo enander entgeegewirke, sich rhythmisch immer wider und unwillkürlig zämmezie. Dr sogenannti füsiologischi Tremor vo Gsunde chä mä mässe, er isch aber kuum sichtbar. Wenn dr Tremor dütlig sichtbar isch, chann er e Sümptoom vo verschiidene Chrankhäite si. Die verschidnige Arte vo Tremor underschäide sich in däm, weli Körperpartii bedroffe isch, in iirer Frequänz, Sterki und Ursach. Wenn s Ufdrätte chrankhaft isch, isch dr Tremor mäistens s Sümptoom von ere andere Chranket, wo s Zittere verursacht. Es git aber Fäll, wo dr Tremor isoliert duet ufdräte und däm säit mä en essenzielle Tremor. H. C. Diener, W. Hacke (Hrsg.): Leitlinien für Diagnostik und Therapie in der Neurologie. Thieme, Stuttgart 2003. ISBN 3-13-132412-0 Gabi Wittland (Hrsg.): Warum zittern Sie denn so? Der Essentielle Tremor – eine neurologische Bewegungsstörung. Gabi Wittland, Bünde 2003. ISBN 3-00-012092-0 David Berceli: Körperübungen für die Traumaheilungen. In Special. Bonn 2007. ISSN 0946-8846 Tremor Dütschi Gsellschaft für Nöirologii, abgrüeft 10/2005 Tremor uf dr Scholarpedia
D Externstai sind e natüürlichi Gruppe vo merere hööche Felse im Teutoburger Wald i de Gmaind Horn-Bad Meinberg im Chrais Lippe (NRW). D Felse sind zom Tail im Mittelalter biarbaitet wore, drunder zwai Chappeli und s birüemti Felsrelief vo de Chrützabnaam. D Externstai zälet zo de bikanntiste und au wichtigste tütsche Natuur- und Kulturdenkmool, aber au zo de umstrittnigste, do si ainersits vo völkische und nationalistische Chrais e zentrali Bidüütig hend, aber au vo de politisch eener links uusgrichtete Alternativszene as e Chraftort agluegt werd. Si sind sitt de 1980er Joor e Wallfartsort, wo a gwösse Tääg vor alem vo verschidnigste noihaidnische Gruppe uufgsuecht werd. Öber d Externstai wered jöörlich noiji Büecher usegee, wo sich recht höbsch i de Interpretatione widerspreched und hüüffig wösseschaftlich nöd haltbar sind. Di vile halb- und pseudowösseschaftliche "Forscher" vo de Externstai wered abschätzig as Schwarmgeister bizaichnet. Wösseschaftlich bistätigt isch, as d Externstai im früene Mittelalter e christlichs Hailigtum gsii sind und as gwössi menschlichi Verändrige a de Felse astronomisch uf Sune- und Mooständ uusgrichtet sind. Degege gits kai Hiiwiis, as d Externstai i de prähistorische bzw. vorchristliche Ziit kultisch bruucht wore sind, wa aber do dra lige cha, as d Externstai archäologisch nume schlecht undersuecht
D Irminsul isch e kultischi Süül gsii, wo de Karl de Grooss ane 772 im Chrieg gege di haidnische Sachse zerstört het. Noch de mittelalterliche Quele isch de Karl de Groossi ane 772, noch dem er d Eresburg eroberet het, mit siim Heer zonere Irminsul cho, woner denn kabutt ghaue het. Druf abe isch er mit em Heer a d Weser choo. Di verschidnige Quele bischriibet d Irminsul as e brüemts Hailigtum (fanum), Hain (lucus) oder Idol (idolum). Ahand vo de verschidnige Bricht cha de gnaui Standort vo de Irminsul nöd bistimt were. Allerdings het de Chronist Thietmar von Merseburg irrtümlich gschribe, as die Irminsul uf de Eresburg gstande sai. Meriri Quele schriibet au, as nochere lange Tröchni plötzli vill Wasser us de Erde gsprudlet sai, nochdem d Irminsul zerstört wore sai. Au söll de Karl de Groossi ageblich e Gold- und Silberschatz erbüütet haa. Ahand vo mittelalterliche Glosse cha gschlosse were, ass es meriri Irminsüüle ggee het. Zodem isch da Wort au i anderne Tielekt öberliferet. Gnoieri Agoobe öber d Irminsul gitt de Rudolf vo Fulda: „Truncum quoque ligni non parvae magnitudinis in altum erectum sub divo colebant, patria eum lingua Irminsul appellantes, quod Latine dicitur universalis columna, quasi