rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Namme Herdern bezeichnet verschideni Orte im alemannische Sprochgebit: Herdern TG, e Gmei im Kanton Thurgau, Schwiiz Herdere, en Ortsdeil vu dr Gmei Hohetenge am Hochrhi im Landchreis Waldshuet, Bade-Württeberg, Dütschland Herdern (Freiburg), en Stadtdeil vu Friburg im Brisgau, Bade-Württeberg Herdere, en Flurnamme im Weste vu dr Stadt Züri
Dr Namme Hochdorf bezeichnet verschideni Ortschafte: Hochdorf, e Gmei im Landkreis Esslinge in Bade-Württeberg Hochdorf, e Gmei im Landkreis Biberach in Bade-Württeberg Hochdorf-Assenheim, e Gmei im Landkreis Ludwigshafe in Rhiland-Pfalz Hochdorf bi Bischofsmais, en Ortsdeil vu dr Gmei Bischofsmais im Landkreis Regen in Bayern Hochdorf bi Duggendorf, en Ortsdeil vu dr Gmei Duggedorf im Landkreis Regensburg in Bayern Hochdorf bi Merching, en Ortsdeil vu dr Gmei Merching im Landkreis Aichach-Friedberg in Bayern Hochdorf an dr Enz, en Ortsdeil vu dr Gmei Eberdinge im Landkreis Ludwigsburg in Bade-Württeberg Hochdorf bi Nagold, e Stadtdeil vu dr Stadt Nagold im Landkreis Calw in Bade-Württeberg Hochdorf bi Ludwigsburg, en Ortsdeil vu dr Gmei Remseck am Neckar im Landkreis Ludwigsburg in Bade-Württeberg Hochdorf, e Stadtdeil vu Friburg im Brisgau in Bade-Württeberg Hochdorf bi Fraidestadt, en Ortsdeil vu dr Gmei Seewald im Landkreis Fraidestadt in Bade-Württeberg Hochdorf bi Weimar, en Ortsdeil vu dr Gmei Blankehain im Landkreis Weimarer Land in Thüringe Hochdorf LU, e Gmeind im Kanton Lozärn Amt Hochdorf, eine vo füüf ehemolige Ämter (Bezirk) vom Kanton Lozärn, Schwiz
Dää Wikipedia-Ardigel isch gschriibe in Dieth-Schryybig (no de zwood Ùflaag) im Dialägd vù Obfige bi Fryybrg (Ùnders Marggreeflerisch). E Dail isch gschriibe ùf Bärndütsch no dr èèrschd Ùflaag D Dieth-Schryybig oder schwyzertütschi Dialäktschrift isch e Laidfaade, wù mer di alemannische Dialägd chaa mid verschrifde. D Dieth-Schryybig isch fir Schwyzer Dialägd gmachd woore ùn isch mid dr Joore an verschiideni (v. a. Schwyzer) Dialägd aabasd woore. D Byyschbiil in däm Ardigel sin us verschiidene alemanische Dialägd gweeld: Baaseldytsch, Züritüütsch, Bäärndütsch, Brienzerisch, Elsäserdydsch, Nèèrdligs Maarggreeflerisch, Ghaiserschdielerisch, Seislertütsch, Wallisertytsch, Tavaasertüütsch, Flumserisch, Thurgauerisch, Ürnerisch ùn Schweebisch. Ane 1938 isch di èèrschd Ùflaag vùm Hefd Schwyzertütschi Dialäktschrift uusechùù. Gschriibe hed s dr Eugen Dieth, wù sälemools dr Voorsiz ghaa hed in dr Schriftkommission der Neuen Helvetischen Gesellschaft (Gruppe Zürich). In dääre Khùmision hän Lyd vù dr Hoochschuele, Lèèrer, Dichder, Buechhändler ùn Lyd vù Verlääg e Wääg iberlaid, wie mer Schwyzer Dialägd chaa schryybe. Die Froog isch in dr Schwyz uusgange vùm Emil Baer ùn syyre Schwyzer Schpraach-Biwegig, wù in dr 30er Joor hed wele ne aigeni Schwyzerdydschi Schrifdschbrooch schafe, wù fir ali Schwyzer hed sole glyych syy. Doodergeege hed die Khùmision dää Laidfaade gsezd, wù mer ali Schwyzer Dialägd mid hed sole chene schryybe. Mid
De Friedrich Josef Dürrenmatt (* 5. Januar 1921 z Konolfinge; † 14. Dezember 1990 z Neueburg/Neuchâtel) isch en Schwiizer Schriftsteller, Dramatiker und Maler gsi. De Friedrich Dürrenmatt isch am 5. Januar 1921 z Konolfingen, eme Schwiizer Dorf im Kanton Bern, uf d Wält cho. Sin Grossvater isch de Politiker Ulrich Dürrenmatt und sin Vater de Reinhold Dürrenmatt, de protestantisch Pfarrer vom Dorf gsi. Drü Jahr schpöter isch sini Schwöschter Vroni uf d Wält cho. 1935 isch d’Familie nach Bärn umzoge (Vermuetlich sind wirtschaftlichi Gründ de Aalass defür gsi). D’Wältwirtschaftskrise hed sich zu däm Zytpunkt au i de Schwiiz bemerkbar gmacht und s’mittelständische Bürgertum isch ärmer worde. De Dürrenmatt hed zunächscht ds Bärner Freie Gymnasium bsuecht, denn ds Humboldtianum, wo är 1941 d’ Maturitätsprüefig (Riifiprüefig/Abitur) abgleit het. Er isch kei bsunders guete Schüeler gsi (Gsamtnote: 'knapp ausreichend') und het sini Schuelzyt als die "übelscht Zyt" vo sym Läbe bezeichnet. D’Schuel het är gwächslet, wil ihm d’Art vom Unterricht nid gfalle het, wil är schlächti Note gha het und will är bi de Lehrer aageckt isch. No z Konolfinge het er mit malen und zeichnen aagfange, e Neigig, wo är sis Läbe lang gha het. Er het schpöter mängs vo sine Wärch
Der Tunnel isch en Churzgschicht vom Friedrich Dürrenmatt, wo 1952 erschiene isch. D’Gschicht isch unter anderem im Band „Der Tunnel“ vo 1964 veröffentlicht worde. Sie gehört zum Hauptwärch vom Dürrenmatt und zu de Klassiker unter de surreale Churzgschichte. Protagonist isch en verträumte vierezwänzgjährige Schtudänt, wo am Aafang vo de Gschicht folgendermasse charakterisiert wird: Ein Vierundzwanzigjähriger, fett, damit das Schreckliche hinter den Kulissen, welches er sah (das war seine Fähigkeit, vielleicht seine einzige) nicht allzu nah an ihn herankomme, der es liebte, die Löcher in seinem Fleisch, da doch gerade durch sie das Ungeheuerliche hereinströmen konnte, zu verstopfen, derart, dass er Zigarren rauchte (Ormond Brasil 10) und über seiner Brille eine zweite trug, eine Sonnenbrille, und in den Ohren Wattebüschel: Dieser junge Mann, noch von seinen Eltern abhängig und mit nebulösen Studien auf der Universität beschäftigt, die in einer zweistündigen Bahnfahrt zu erreichen war, stieg eines Sonntagnachmittags in den gewohnten Zug, Abfahrt siebzehnuhrfünfzig, Ankunft neunzehnuhrsiebenundzwanzig, um anderentags ein Seminar zu besuchen, das zu schwänzen er schon entschlossen war. Doch uf däre Strecki, wo är oft fahrt, fallt ihm uf, dass de Zug ungwöhnlich lang durch en eigentlich sehr churze Tunnel raset, wo är suscht nie sonderlich bemerkt het. D’Unruhe vom Schtudänt
D Annett Louisan (* 2. April 1977 z Havelberg; eigendlich Annett Päge) isch ä dütschi Sängeri und Musikeri. D Annett Louisan isch als Einzelchind bi ihrnä Grosselterä z Sachsen-Anhalt uifgwachse und hed dett imne Chor erschti Erfahrigä mit Gsang gmacht. Wo si 13ni gsi isch, isch si mid ihrerä Mueter uf Hamburg zogä. Det hed si a der Kunschthochschuel schtudierd. Aafangs hed sie das Schtudium nu als Studio-Musikeri zahld, jetz aber isch d musikalisch Karrierä i Vorgergrund grückd. D Annett Louisan hed als äini vo dä ganz wenige dütsche Sängerinne mit Chanson-Lieder i der Charts Erfolg. Dä Erfolg hed si vor allem a ihrerä Schtimm zverdanke und a dä Text vo ihrem Songwriter und Produzänt Frank Ramond. Ihres zwäite Album isch nu wiiter vom Pop entfärnd als ihres erschte. I dem fiehrd d Annett Louisan die dütsch und französisch Chanson-Tradition wiiter. Die meischtens sehr schwachi Hintergrundmusig betond nu meh die sanfti, huuchigi Schtimm vo ihre. 2004: Bohème 2005: Unausgesprochen 2007: Das optimale Leben 2008: Teilzeithippie 2011: In meiner Mitte 2014 : Zu viel Information 2016: Berlin, Kapstadt, Prag 2019: Kleine große Liebe 2004: Das Spiel 2005: Das Gefühl 2005: Das große Erwachen (… und jetzt …) 2005: Chancenlos 2006: Eve
Nöiedorf (amtlich Neuendorf) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Göi im Kanton Soledurn, Schwiiz. Nöiedorf lyt im Mittuland grad am Jurasüdfuess i dr Ebeni vo dr Dünnere zwüsche Oensige und Oute. Nöiedorf hed dur das as sy Dorfchärn guet erhaute blibe isch sy ländlich Charakter bhaute. D Induschtri lyt am nördliche Rand vom Gmeinsgebiet ennet dr Outobahn A1. I däm Induschrigebiet sy vor auem Transportungernähme agsydled wo vo de guete Aschlüss a d Nationauschtrosse profitiere. D Gschicht vo Nöiedorf fohd a mit dr erschte Nennig vom Wyler Werthe um 1100. Dr Wyler Kipf isch weschtlich drvo gläge und s erschte Mou im Johr 1308 beschribe. Zwüsche 1400 und 1600 si Werd, Kipf und Nüwendorf (1417 Núwen Dorff.) näbenang ufgfüehrt. Auem Aschyn no sy zwüsche Kipf und Werd am Bach noche nöii Hüser bout worde, und me het de däm Gebiet s'nöie Dorf gseit. Ab 1600 hed sich dr Name Nöiedorf duregsetzt. Imene Grossbrand im Johr 1654 sy 40 strohdeckti Hüser zerstört worde und die nöii Chile wo 1651 fertig worde isch. Imene zwöite Brand im Johr 1767 sy nomou 12 Heimet und 16 Schüüre abebrönnt. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 7,9 % gläge. 21,4 % vo
Solange Fernex (* 15. April 1934 ze Strosburi; † 11. September 2006 én Birdel (Haut-Rhin), Frànkrich), geboreni de Turckheim, ésch e elsassischi Politikerin, Pazifischtin un Umweltschitzerin (v. a. geje Atomenergie) gsin. Se ésch v'rhirot gsin mét Michel Fernex, e franco-(„welsch“-)Schwizr Doktr. De Nàmme Fernex wurd korrekt ferné üssg'sproche àwwr viili Elsass'r saje „fernex“ (fernèxe). Se het in Biederthal bi Basel im Sundgöi, de südlichscht Landschaft vum Elsass glebt. 1973 ésch se àn de Nationalrotswahle én-e Circonscription (Wahlbezirk) vun Milhüüse Suppléante (Stellvertreterin) vun Henri Jenn gsin, de erscht Franzos, wo bi Pàrlamentswahle (bim erscht Tour/Wahlgàng) mit ökologischi Fröje um Wählerstimme geworbe het. Mét Philippe Dufetel üss Toulouse zsàmme, Lischteerschti f´r d´ politisch Bewejung Écologie-Europe bi de Europawahle 1979. 1983 ze Bàriss Beteiligung am-e Hungerstreik f´r d´nukleari Àbrischtung éww´r 40 Daj (Jeûne pour la Vie). 1984 Métbegrinderin vun de franzeesch Griene. Lischteerschti f´r de Griene (Les Verts) un Wahl z´r Députée bi de Europawahle 1989. 2001 Üsszeichnung mét´me Pris f´r ihrer Insatz f´r de nukleari Àbrüschtung. Presidentin vum franzeesch Zweig vun de international Organisation Femmes pour la Paix et la Liberté. Elisabeth Schulthess, Solange Fernex, l'insoumise. Ecologie, féminisme, non-violence, Collection Ecologie, Ed. Yves Michel, 2004. ISBN 2-913492274 (Témoignages recueillis par) Solange Fernex,
D Neuapostolischi Kirch (NAK) isch e christlichi Religionsgmeinschaft, wo sich z End vom 19. Jahrhundert uus de Katholisch-Apostolische Gmeinde entwicklet hät. D offizielli Abkürzig heißt im dütschsprochige Ruum NAK (in andre Sproche: z. B. engl. NAC, franz. ENA). Im Internet hät sich inzwische s Präfix "nak-" für Bezirks- un Gmeindesiite, Gruppe un Organisatione innerhalb vo de NAK ingebürgeret. D internationali Kirch würd mit NAKI (= NAK International) abkürzt. In Internetfore würd au häufig de Uusdruck "Naki" für e Mitglied vo de NAK verwändet. S Emblem vo de Neuapostolische Kirch isch in Wiiß uf hellblauem Grund ghalte: E Krüz schwebt über stilisierte Welle; am Horizont got uus denne Welle d Sunne uf. Die drei Sinnbilder sin s Krüz, d Sunne bim ufgoo un d Welle vom Meer. E offizielli Uuslegig vom Emblem durch d Kircheleitig findet nit statt (Bild). E mögliche Bezug ka in de drei Sakrament vo de NAK gse werde: D Welle stöhn für d Wasserdaufi, s Krüz fürs Abendmohl un d Sunne für d Geistesdaufi. Commons: Neuapostoleschi Cherche – Sammlig vo Multimediadateie Commons: Neuapostoleschi Cherchegebäu z Dütschland – Sammlig vo Multimediadateie Commons: Neuapostoleschi Cherchegebäu i de Schwiz – Sammlig vo Multimediadateie naktuell.de, Eigeständige Informationsdienst vo de neuapostolische Cherche
Chiuperg (amtlech Kirchberg) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz. Chiuperg isch es Dorf am rächte Stade vor Ämme. Es isch vo Rüedtlige-Aucheflüeh nume dür d Ämme trennt. Zue dr Gmeind ghört ou na dr Bütikofe. D Gmeindsflächi bsteit us 47,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 32,9 % Waud, 18,2 % Sidligsflächi u 1 % süschtigi Flächi. Z Höchfäud isch der Dorfhügu, ä teu dervo streckt sech bis zum Zäntrum vom Dorf, won der Hügu när Chiuchhoger heisst, wöu die witt um sichtbari Chiuche druf steit. Chiuperg isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 994 aus Chilcberc. Im Jahr 1911 isch Bickige zue Chiuperg choo, 1953 isch Rumedinge eigeständig worde. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 12,7 % gläge. 72,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 13 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 22,2 %, CVP 2,0 %, EVP 4,5 %, FDP 10,1 %. GLP 5,1 %, GP 5,2 %, SP 17,6 %, SVP 28,4 %, Suschtigi 4,9 %. Gmeindspresidänt vo Chiuperg isch dr Werner Wyss (Stang 2013). D Arbetslosigkeit isch im
An Idioläkt bezoichnet die individuell Schproch vo ma uinzelne Mänsche. Drzue gheert syn Wortschaz, sy Schprochverhalte, syne Usdruckswys und syne Usschproch. An Idioläkt isch a schprochliche Varijetäät uf dr Eebene vum uinzelne Schpreacher. Dr Begriff Idioläkt wird ou hergnoh, um die Bsunderhoite z’bschrybe, noh deanna ma d’Schproch vo verschydene Schpreacher in ra Schprochgmynschaft unterschyde kaa; wodur's a Teema fir d’Soziolinguischtik wird: D’Gsamthoit vo ra Schprochgmoinschaft loht se bloss aa dr Summe vo de Idioläkt feschtmache. Dialäkt Ytrag i dr „Stanford Encyclopedia of Philosophy“ (ängl.)
Oberybrig isch di ober Gmeind vo dä beidä Ybrig. S isch di höüchscht glägnig Gmeind im Kantoun Schwyz. D Chilä schtoht uf 1'135 m und dä Druäsbärg isch 2'232 m ü.M. Ds Oberybrig gränzt as Muotital, a Illgau, Schwyz, Alpl, Einsidlä und as Underybrig wo früänr mid Oberybrig zämme d Gmeind Ybrig gsi isch. Abr d Gemeinde hen sich vor ächli me dä zweihundärt Jaarä trännt. Zum Oberybrig ghörd au nu s Schigebiät Houchybrig im Hessisbohl. Oberybrig isch zum eerschte Maal gnennt worde um 1217-22 als Yberge. Dä Namä Ybrig chund vo dä Yiä, ämänä Baum wo's früenär vil gä haig hiä, voralläm uf dä Guggärä obä. Ds Ybrig ghörd nu zämä mid äm Alpl zum Bezirk Schwyz, obwoul d Gmeinde uf da andära Sytä vo dä Wasserscheidi sind. Das chund dävou, will Oberybrig vo Schwyz har besidläd wordä isch. Zersch sind Alplär chou und im Herbsch widär übär d Ybrigäregg zrück gangä. Speitär sinds dä au dä Wintär durä blibä. Im Chlouschtr Einsidlä isch ufeisch z Sinn chou, s Ybrig chönnti zu Einsidlä ghöurä. Ds Ganz hedmer dä als Marchstriit betitläd. Näbsch ä hufä frischr Luft und wenig Näfel gits im Obärybrig nu 750 Iwonär, dävou öppa füfhundrt Iiheimisch,
De Linzgau isch e Landschaft im Süde vu Bade-Wirtteberg. Er wird im Süde vum Bodesee und im Oste vu de Schusse begrenzt und goht im Weste uugfähr bis Iberlinge und nerdlich bis gi Pfulledorf. De Name goht urspringlich uf e lateinische Ableitung vum keltische Flussname *Lentia zruck, wo später durch de deitsch Name Linzer Aach (au Seefelder Aach) verdrängt woren isch. De vorgermanische Name giits no im Ortsname Linz (heit zu Aach-Linz, Stadt Pfulledorf), en Ort noh bi de Aachquelle. Di eltest nochwiisbare Besiedlung vum Linzgau gheert i s Mesolithikum (8000-5500 v. Chr.). Weitrum bekannt und archäologisch wichtig sind d jungstoezeitliche Pfahlbaute am Rand vum Bodesee, aber au im Egelsee bi Ruhestette, wo au i de Bronzezeit (2200-800 v. Chr.) immer wieder errichtet wore sind. Seit de späte Hallstattzeit im 6. Johrhundert v. Chr. kaa d Bevelkerung vum Linzgau sicher als keltisch aagsähe were (Grabhigel bi Hedinge, Salem und Stette). I de spätkeltische Zeit (1. Johrhundert v. Chr.), wo z. B. e Viereckschanze bi Aach-Linz dra erinneret, isch de heitig Linzgau i de Iiflussbereich vum Reemische Riich groote, woner bis as End vum 3. Johrhundert n. Chr. dezue gheert hot. Reemische Siedlunge hots u. a. bi Bamberge, Meerschburg und Mettebuech
D Nena (* 24. März 1960 z Hagen; eigendlich Gabriele Susanne Kerner) isch ä dütschi Musikeri. Si gilt als eini vo dr populärschte dütsche Sängerine uberhaupt. Sit ihrem drittä Läbensjahr wird d Gabriele Kerner vo allne Nena gnännt. I dr Ferie z Spanie hend ihre nämlich d Iiwohner „nena“ (Das isch Katalanisch und heisst uf Dütsch „Mädchen“) gseid. D Nena hed zwei chlyni Gschwischterti, ei Schweschter namens Kristiane alias Nane und ei Brieder, wo Michael heisst. Z Hagen isch si uf es Gymnasium gangä, hed während dr 11. Klass aber ihri Uusbildig vorzytig beänded. Im November 1977 trifft si inerä Diskothek dä Gitarrischt Rainer Kitzmann, wo ihrä aabietäd, als Sängeri bi dr Band The Stripes mitzmachä. 1978 hed d Band es paar Live-Uuftritt, trennd sich aber gly wieder. Mid em Schlagzüger Rolf Brendel gahd sie nachhär nach Wescht-Berlin, wo si alli speterä Band-Kollegä kennälernd. Im Jahr 1982 erschynt s erschtä Lied vo dr nach ihrä benanntä Band „Nena“: Nur geträumt heisst's, und wird ä grossä Erfolg. S nächschte Lied 99 Luftballons wird zum nä internationalä Mega-Hit. Nach es paar wyterä Albä und Singles trennd sich d Band im Jahr 1987. Nu im glyche Jahr lernd d Nena dä Schauschpiiler Benedict
E alemannisch Reihegreberfäld isch e alamannische Friidhof üs dr Zyt vum 5. bis am Afang vum 8. Johrhundert noch Grischtus, wu in ere ganz bstimmte Art aglegt isch. Bis in d Mittli vum 5. Johrhundert findet mer bi dr Alamanne numme gleini Grabgruppe mit küüm meh wiä fimpf Greber. Eb eso e Gruppe als zume Wiiler oder zunere Familiä ghert, weißt mer nonit sicher. Zum Deil hets Brandbestattunge gää, eso Greber sin schwär z finde. Zwische ebbe 440/450 un 480 isch e uffellige Wandel iidrätte – innerhalb vu einere Generation un glichzittig im ganze alamannische Gebiät: Mer het Reihegreber agleit. Diä Friidhef sin eweng uf ere Hechi oder uf eme Gländ, wu astigt, gläge. D Greber sin in Reihe aglegt un „goschtet“ gsii, des heißt, dr Liichnam het mit eweng hecher glegtem Kopf noch Oschte gluegt, wu d Sunne ufgoht. Näbe däne Reihegreber hets bis um 500 rum no Greber gä, wu ellei liige – zum Deil rich üsgstattet un zu ghobene Persenligkeite gherig. D Reihegreberfälder nämme unter dr archäologische Quälle iber d Gschicht vu dr Alamanne dr erscht Rang ii. Si gän wit meh här ass alamannischi Siidlunge – sälli liige zum Deil unter hittige Ortschafte oder sin suscht
De Hamburger Bärg isch ä Siddeschdross fu de bekondä Flaniermeilä Reeperbahn im Hamburger Vergniegigsvirdl St. Pauli. Uff m Hamburger Berg, kurz nur dä Berg gnennt, sin die meischdä Beizä, wo oi die ächdä Hamburger ane gän. De bekondäschdä sin s Exspaar, s Loonacy oder de Blaue Peter. De Hamburger Berg isch bis jetztä relativ unberüürd bliwä vu denne Turischdästrem, wu jedes Wocheend in d Schdadt dränge. In erschda Linie gen d hamburgar Schdudendä deard ane, wills no guäds und billigs Biar deard gid. De Hamburger Berg isch bi de Hamburger au wege dem so bekonnt, will s deard am wildäschdä züä good.
47.8405555555568.4455555555556590Koordinate: 47° 50′ 26″ N, 8° 26′ 44″ O Ebedinge isch e Ortsdeil vo Wüetach im Landchreis Waldshüet. Näbem Dorf Ebedinge ghöre s Hus Gipsmühli (Gipsmühle) und d'Höf Bachdalmühli (Bachtalmühle), Brüederhof (Bruderhof) und Wüetachmühli (Wutachmühle) dezüe. D'Nochberdörfer sin Löffinge (Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald), Blüemberg und Hüfinge (beidi im Schwarzwald-Baar-Chreis) im Norde und Münchinge und Lembach im Süde. Di ältste Sydligsspure zeige, dass scho d'Urnefälder (13. bis 8. Johrhundert v. e. Chr.) do gläbt hän. Zudem sin römischi Münze und e alemannische Grabhügel gfunde worre. Di erschti urkundligi Erwähnig chunnt uss em Johr 797, wo e St.-Martins-Chirch uff de Gmarkig erwähnt wird. Sälli ghört zu de ältste Chirche vo de Baar. De Ortsherre ihr Güet isch noch em Uffstand vo de Alemanne gege d'Franke bschlagnahmt worre, wie uffgrund vo de Agabe vo Urkunde uss de Johr 816 und 889 vermüetet wird. De Adel, wo sich z Ebedinge entwickelt hät, isch uff re Burg uff em Hörnliberg asässig gsi; sälli Burg hän d'Schaffhusener 1370 zerstört, wyl Chaufmänner vo Schaffhuse vo de Ebedinger überfalle worre sin. Vo de Burg sin hütt no Überblibsel z finde. 1418 isch Ebedinge zum Chloster St. Bläsi cho. Infolg vom Chloster siner Säkularisierig im Johr 1807 isch Ebedinge badisch worre.
De Winkel isch e Objekt i de Geometrie. Mit emene Winkel cha mer messe, wie sich zwei Grade oder zwei Ebene schnidet. En Winkel wird dur drü Punkt definiert, wo uf de innere Ebene liget. Eine vo dene Pünkt isch de Usgangspunkt vo zwei Strahle, wo dur die andere beide Pünkt laufet. Der erschti Punkt heisst Scheitel vom Winkel oder vom Winkelscheitel. Die beiden Strahle heisset Schenkel vom Winkel. Mer cha au säge, en Winkel entstoht dur e Drehig vo zwei Grade, wo sich imene Punkt schnidet. Mit de Hilf vom Einheitskreis wird da dütlich, und d’Definition vo de Winkelfunktione (Trigonometrischi Funktion) loht sich liecht us dem folgere. Bi drü Dimensione gilt’s analoge: d’Drehig vo zwei Ebene, wo sich in ere Schnittlinie schnidet. Well es zwei Möglichkeite git, die Grade oder Ebene z’drehe und weg dem au zwei Winkel entstönd, sött zusätzlich d’Drehrichtig ageh werde. Linksdrehig, gege de Uhrzeigersinn, wird mathematisch Positive Drehsinn gnannt. Rechtsdrehig, mit em Uhrzeigersinn, wird mathematisch Negative Drehsinn gnannt. I de Mathematik isch es üblich, d’Drehig gege de Uhrzeiger, also im mathematisch positive Drehsinn z’wähle. Wenn d’Drehig andersch ume erfolge söll, sött da au usdrücklich ageh werde.
Anime (jap. アニメ) isch e Abchürzig vom englische Begriff animation (jap. アニメーション animēshon) und bedütet usserhalb vo Japan, speziell i de westliche Länder, i Japan produzierti Zeichetrickfilm. I Japan stoht Anime für alli Arte von Zeichetrickfilm, für die im eigene Land produzierte gnauso wie für di importierte. Anime sind en feschte Bschtandteil vom japanische Kulturgut. D'Bedütig vo de Anime in Japan cha mer a de Tatsach erkenne, dass die drü (bis 2003) erfolgrichschte Kinofilm in Japan Anime sind: Mononoke Hime (engl.: Princess Mononoke, dt.: Prinzessin Mononoke), Pokémon: Der Film und Sen to Chihiro no Kamikakushi (engl.: Spirited Away, dt.: Chihiros Reise ins Zauberland). Während europäischi und amerikanischi Zeichentrickfilm hauptsächlich uf e jüngers Publikum abzielet, kindergrechti Inhalt und Comedy weg dem im Vordergrund stönd und anderi Genres eher Randerschinige sind, gitt es bi de Anime ä breits Themenspektrum für alli Altersstufen. Vo Literaturverfilmige (z. B. Das Tagebuch der Anne Frank) über Horror bis ane zu Sciencefiction werdet fascht alli Breich und Altersklasse abdeckt. Au gits Genres bi Anime, die fast ausschließlich i Anime vorchömed (z. B. Mecha-Serie über überdimensional groaai Roboter). En Schwerpunkt bi de Produktion lit allerdings au i Japan bi TV-Serie für Chinder und Jugendlichi, dene oft öppis meh
Die Ärzte Die Ärzte isch e tütschi Punkband, wo mittlerwiile aber au meh Pop und schlagermässigi Elemänt (meischtens ironischerwiis) i ihrne CD's iibaut. Ggründet worde sinds im 1982, und händ nach Versuechsphase als "Soylent Grün" denn als "Die Ärzte" agfange sich ufe z arbeite. Gründigsmitglieder sind damals de "Bela B." und de "Farin Urlaub" gsi, und mitem Bassischt "Sahnie" händs dänn au die erschte Albe gmacht. Bsunders empfehlenswert sind "Debil" und "Im Schatten der Ärzte" (letschteri zimmlich vom 80-er-Gruftie-Flair beiiflusst, vor allem am Bela sini Frisur). Ufem drittä Aubum sisi numä z zwöit ufem Cover ds gseh, wiu si säch fom "Sahni" trennt hei u somit isch "The incredible Hagen" nöi derzuä cho. Nach de Lieder "Geschwisterliebe" und "Claudia" sind Die Ärzte zimmlich schnäll vo de "Bundesprüfstelle für jugendgefährdende Schriften" entdeckt und indiziert worde. Uf das abe händ sie e Mini-LP unter em Name "Ab 18" usebracht wo uusschliesslich indizierti Lieder druff sind. Dur de Medieskandal, wo dadurch entschtande isch, sind sie natürlich nur na berüehmter worde und ab det ischs denn au würkli berguuf gange. Eineweg händ sie sich im 1989 vo de Bühne verabschiedet nach em grandiose "Nach uns die Sintflut"- Live-Album. D'Widervereinigung isch denn im 1993 mit
D Habsburger sin e wichtigs öiropäisches Adelsgschlächt, wo sini Wurzle im alemannische Sprochruum hät. D Familie Habsburg isch jahrhundertelang s villicht iiflussriichschti Adelshuus uf dr damals bekannte Wält gsi und hätt vo 1438 bis 1740 durchgängig d Kaiser oder d König vom Heilige Römische Riich gstellt. Di ursprünglichi Huusmacht vo de Habsburger isch in de Schwiiz, im Elsass un in Bade glege; iiri Stammburg, wo Haschbrg heisst, lit bim Dorf Habsburg bi Brugg im Aargau; dr Name vo dr Burg wird als Habichts-Burg erklärt.. Wo d Wahl vom Graf Rudolf vo Habsburg zum römisch-dütsche König gsi isch und wo iim Siis Ufgebott d Schlacht bi Dürnkrut gwunne hät, hän d Habsburger d Herrschaft über s Herzogtum Öschtriich überno; d Herrschaft über säl Gebiet (spöter als Erzherzogtum, denn als ”KuK-Monarchii Öschterriich-Ungarn“) hän si ununterbroche vo 1278 bis 1918 innegha. E witters Bsitztum vo de Habsburger isch Spanie mit Portugal gsi, zäme mit de ganze Kolonie in Übersee, wo si im 16. un 17. Johrhundert bherrscht hän. D friänär Generation va dä Habsburger lehnt schich einärsits nur us genealogische Üfzeichnige rekonstruiäru, wo 1160 ärstellt wordu sind, und anärär sits uf Grund famu gfälschtu Teschtamänt. Gfällscht, will z Teschtamänt uf 1027 datiärt isch,