rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D August Lämmle (* 3. Dezember 1876 z Oßweil – heitzogdag a Stadtdoil vo Ludwigsburg –, † 8. Februar 1962 z Leaberg) ischt a deitscher Schriftsteller ond Volkskundler gwäa, wo ondr andrem au Litradur em schwäbischa Dialekt – Kurzgschichda ond Gedicht – gschriiba hot. Dr August Lämmle ischt am 3. Dezember 1876 z Oßweil en-ra beierlicha Familie uff d Welt komma. Noch seira Schuelausbildong hot’r an dr Pädagogischa Hochschuel z Esslenga a Studium zom Volksschuellehrer uffgnomma ond des em Johr 1896 abgschlossa. Do drnoch hot’r en vorschiidene wirdabergische Städt als Lehrer gwirkt. Noch-em Erschda Weltkriag hot dr Lämmle d Leidong vo dr Cannstatter Volkshochschuel ibrnomma. Um dui Zeit rom hot’r au d Bekanntschaft mit dr Sophie Tschorn gmacht. Wia-nr dera ihr Begabong erkannt hot, hot’r-se ermondret, sich bei sellem ganz nei grindeda Sidfunk Stuttgart (heitzodag Sidweschtrundfunk) zo bewerba, weil der grad uff dr Sueche noch geeignede Leit wär. Des hot dui Frau doa ond bald Karriere ondrem Nama Gretle vo Strempflbach als Gschichda- ond Märles-Vorzehlere gmacht. 1920 hot dr Lämmle – innerhalb vom Schwäbischa Sengerbund – da Silchergau ens Leaba gruafa. Neaba seim Beruaf hot’r fir vorschiidene Tageszeidonga ond Zeitschrifda landeskundliche Artikl gschriiba. Vo 1921 bis 1922 hot sich dr
Dr Johann „Hans“ Baptist Hauser (* 16. Oktober 1907 z Villinge; † 4. Merz 1991) isch e dytsche Haimetdichter gsii. Sy Vater Adolf Hauser isch gstorbe, wun dr Hans fimf Johr alt gsii isch, wäge däm het er e seli ängi Bindig zue syre Mueter ghaa, dr Agatha Hauser geb. Grüninger. Är isch s jingscht vu nyyn Chinder gsii un isch mir syne Gschwischtrig im Huus Nr. 8 in dr Rietgasse ufgwachse. Dr Bue uf s Villinger Ginasium z schicke het si d Mueter nit chenne laischte, drotz ass dr Rektor vu dr Volksschuel ere des empfohle het. Syni Kamrade us bessere Familie, wu uf s Gimnasium sin, hän em di alte Schuelbiecher gschänkt, wun er alli verschlunge het, Biecher iber griechischi ub remischi Gschicht, iber Biology un Geology, vor allem aber d Literatur, vum Homer un em Vergil, iber s Nibelungelied bis zum Goethe. Au ne Buechhändlerlehr, wun er anne 1921 het welle aafange, isch nit z stand chuu, wel dr ainzig Buechhändler z Villinge ne hecheri Schuelbildig voruusgsetzt het. Är het derno bi dr Yywarehandlig Berweck e Lehr as Yysehändler gmacht. Noch dr Lehr isch er uf Haslach im Kinzigtal zoge un het dert bi me Handelsunternäme gschafft.
D Gertrud Rychlik (* 24. Juni 1920 z Öflige, hit e Stadtdail vu Wäär, as Gertrud Rüttnauer; † 10. Novämber 2010) isch e dytschi Holzschnitzeri un Dialäktdichteri gsii. D Gertrud Rüttnauer isch e Dochter gsii vum Hermann Rüttnauer. Si isch z Ölfige mit zwee Brieder ufgwachse, Kurt un August z Ölfigen ufgwachse. No dr Volksschuel in ihrem Haimetdorf wär si gärn uf s Gimnasium, d Lehrer hän ihre chinschtlerisch Talänt entdeckt ghaa. Wel ihri Mueter chrank gsii isch, het si däre aber mieße im Huushalt hälfe un em Vater uf em Buurehof. Si het derno ne Huuswirtschafterlehr gmacht. Erscht speter het si, sälber finanziert, e baar Semeschter chenne Chunschtgwäärb studiere. Im Zweete Wältchrieg isch si in dr Warthegau gange. Dert het si dr Holzbildhauer Karl Rychlik chänneglehrt. Si sin in dr eschtrychisch Kurort Bad Ischl gange, wu si baidi as Wärchlehrer im e Lazareth gschafft. Si sin zäme uf Öflige gange un hän im Juni 1945 ghyrote. Si hän zwai Chinder ghaa, e Suhn, Harry, un e Dochter, Ursula. Dr Karl un d Gertrud Rychlik hän as Holzschnitzer gschafft, hän zem Byschpel Grabchyz gschnitzt oder Faasnetlaarve fir Naarezimft am Hochrhyy, im Wehra- un im Wiisedal. Wu dr Karl Rychlik anne
De Landamme (vo Land und Amtme, uf hochdütsch Amtmann) isch e schwiizerischi Amtsbezeichnig. D Bezeichnig und d Funktion vom Landamme isch au im Vorarlbärg und im Liechteschtei gebrüüchlich. In es paar Schwiizer Kantön isch de Landamme de Presidänt vo de Kantonsregierig, nämlich i de Kantön Uri, Schwyz, Nid- und Obwalde, Zug, Glarus, Appezäll Innerrhode und Appezäll Usserrhode, Solothurn und Aargau. Landamme isch teilwys au d Bezeichnig für de Presidänt vo de ufghobene Bündner Chreis. Ufgrund vo dem heisst de Gmeindspresidänt vo Tafaas au hüt no Landamme. Die üeblichi wyblichi Bezeichnig isch Frau Landamme. Urschprünglich isch de Landamme (oder Amme) de gwählti Richter und s Oberhaupt vo de Landsgmeind in ere sälbschtverwaltete Region gsi. I dere Form het de Begriff syt em Hochmittelalter exischtiert, won er de vo de Obrigkeit ygsetzti Grichtsbeamti abglöst het. Währed de Helvetik isch s Regierigsoberhaupt vo de zentralisierte Helvetische Republik ab 1802 Landamme gnännt worde, und im widerhärgschtellte Schtaatebund vo de Mediationszyt het en Landamme vo de Schwiiz als Verträter vo de Bundesgwalt gägenüber vo de Kantön regiert. Im nach 1815 beziehigswys 1830 ernüüerte Schtaatsrächt vo de Kantön isch de Titel vom Landamme i vilne Schtänd uf de Presidänt vo de Kantonsexekutive (Regierigspresidänt) übergange. En Landamme
D Wendy Holdener (* 12. Mai 1993 z Underibrig) isch e Schwyzer Skirännfahreri. Si ghert syter anne 2013 dr Nationalmannschaft vu Swiss-Ski aa un isch vor allem in dr Diszipline Slalom un Riiseslalom erfolgrych. In dr Saison 2015/16 het si d Kombinations-Disziplinewärtig, Anne 2017 isch si Wältmaischteri in dr Alpine Kombination un Silber im Slalom. D Holdener stammt vu Unteriberg im Kanton Schwyz, wo sie au hüt no lebt. Si het an dr Sportmittelschuel Engelbärg en Uusbildig as Hotelfachaagestellti gmacht. Di erschte FIS-Ränne het si im Novämber 2008 im Alter vu 15 Johr bstritte. Im Winter 2009/10 isch si uf däre Stapfle regelmäßig unter di beschte zeh gfahre un het im Februar 2010 ihre erschte Siig gfyyrt. Bi dr Juniore-WM 2010 isch si in dr Abfahrt uf dr fimfte Blatz gfahre. Au bi dr Schwyzer Maischterschafte 2010 het si as Vierti vu dr Abfahrt nume knapp e Medallie verbasst. Am 23. Oktober 2010 het si z Sölden ihre Debüt im Wältcup gee. Si isch im Riiseslalom 55. Blatz gfahre. Ai Monet speter, am 28. Novämber 2010, het si as 18. Vum Slalom z Aspen di erschte Wältcuppinkt gwunne. Bi dr Juniorewältmaischterschaft 2011 z Crans-Montana het d Holdener d Goldmedallie in
D Michelle Gisin (* 5. Dezämber 1993 in Samedan) isch e Schwyzer Skirännfahreri, wo z Ängelbärg ufgwachsen isch. Si isch uf d Diszipline Slalom un Riiseslalom spezialisiert. Ihri elter Schweschter Dominique un ihre elter Brueder Marc sin au Skirännfahrer. Ai Wuche vor ihrem 16. Geburtstag het d Gisin im Novämber 2008 zum erschte Mol bi me FIS-Ränne mitgmacht. Derwylscht si in ihre erschte Saison vor allem in dr schnälle Diszipline Abfahrt un Super-G gueti Ergebnis ghaa het, het si ihre Augemerk in dr zwoo Saison druf in dr Hauptsach uf Slalom un Riiseslalom verlageret. Ab Jänner 2010 isch si im Europacup zum Yysatz chuu, isch aber zerscht ohni Pinkt blibe. Am 3. Jänner 2011 het si s erscht FIS-Ränne gwunne, bim Riiseslalom z Morzine. Zum Abschluss vu dr Saison 2011/12 isch si z Zinal Schwyzer Junioremaischteri in dr Super-Kombination wore. Am Aafang vu dr Saison 2012/13 het d Gisin ihri Laischtige dytli chenne staigere: Si het in ihre mittlerwyli sterkschte Disziplin Slalom drei FIS-Ränne gwunnenun isch im Europacup zum erschte Mol unter di beschte zeh gfahre. Wäg däre Entwicklig het si au im Wältcup derfe starte. Bi ihre Wältcup-Premiere am 29. Dezämber 2012 bim Slalom vu Semmering het si si
i7i12i13i15i15i16i17 Dè Baanhof Stüèlingè isch dè Baanhof vo dè südbaddischè Chlyschtadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt, uumittelbar a dè dütsch-schwizer Gränz. Dè Stüèlinger Baanhof lyt zwǜschè Streggèkilometer 17,071 un 18,012 a dè Wuètèdalbaan, wo vo Obberlauchringè übber Stüèlingè un Zollhuus-Blummbärg gu Immendingè gòt. Sit 2003 bis hüt (Stand: 2017) vokeerèd nu no im Summerhalbjohr Zuèbringerzüüg (dè sognennte Wizä-Shuttle) vo Waldshuèt bis zum Baanhof Wizä, wo d Museumsbaan uff dè Sauschwänzlebaan bis uff d Südbaar bi Blummbärg witter gòt. Dè Stüèlinger Baanhof lyt nördlichöschtlich un in dirèkter Volängerung vo dè Stüèlinger Hauptschtrõß und isch bim Bau am Stadtrand glègè. S Strèggègleis isch im Baanhof übbers Gleis 2 graaduus durrè gangè. Am nördlichè un südlichè Baanhofsènd isch s Gleis 1 a s Durchgangsgleis aabundè gsi. Am Gleis 1 isch èn breitè Sitèbaanschteig zwüschè m EG un èm Gleis für d Personèzüüg zur Vofüègung gschtandè. Zwǜschè Gleis 1 un Gleis 2 hèt s nò èn schmalè un unbefeschtigtè Mittelbaanschteig gää, demit Personèzüüg au übber s Gleis 2 hèn chönnè abgfertigt wörrè. S Gleis 1 hèt au als Uuswychgleis für langi (Milidär-)Züüg diènt. Gleis 3 isch beidsitig a s Gleis 2 aagschlossè isch, allerdings isch sèll Ladegleis für d ZG au nu vo dè südlichè
Dr Mauro Caviezel (* 18. Augschte 1988) isch e Schwyzer Skirännfahrer. Är ghert em B-Kader vum Schwyzer Skiverband aa un isch uf d Diszipline Abfahrt un Super-G spezialisiert. Sy jingerer Brueder Gino isch au Skirännfahrer. Dr Caviezel isch ab em Winter 2003/2004 bi FIS-Ränne un bi nationale (Juged-)Maischterschafte derby gsii. Är het mehreri Medallie bi Schwyzer Junioremaischterschaften un d Bronzemedallie im Super-G bim European Youth Olympic Festival 2005 z Monthey gwunne. No sym erschte Siig in eme FIS-Ränne isch dr Caviezel im Februar 2006 zum erschte Mol im Europacup gstartet. Ai Monet speter het er bi dr Juniorewältmaischterschaft 2006 in dr kanadische Provinz Québec d Silbermedallie in dr Kombination gwunne. Im Europacup sin em ab dr Saison 2007/2008 Top-10-Blatzierige in dr Diszipline Slalom un Super-Kombination glunge. Dr erscht Podeschtblatz het er am 3. Merz 2010 mit Rang drei in dr Super-Kombination vu Sarntal/Reinswald gschafft. Dr zweet Podeschtblatz isch am 7. Jänner 2011 mit Blatz drei im Super-G vu Wengen chuu. Syt Merz 2008 isch dr Caviezel au verainzlet im Wältcup am Start, aafangs im Slalom un syt 2011 im Super-G un im Riiseslalo. Sy bishär greschte Erfolg uf nationaler Ebeni het er im Merz 2011 gfyyrt, wun er z St.
S Fäldbärger Dichterwegli isch e Lehrpfad, wu mer 20 Dafle mit Gedicht vu alemannische Mundartdichter chaa sää. Är verlauft dur d Rääbe vum Millemer Ortsdail Fäldbärg im Markgräflerland. Dr drei Kilometer lang Rundwäg fangt an dr Fäldbärger Chilche aa. Yygrichtet woren isch s Fäldbärger Dichterwägli vum Hans-Dieter Schmid, eme Änkel vu dr Fäldbärger Haimetdichteri Paula Hollenweger. Noch em Schmid seien im Lauf vu dr Johrzehnt scho eso ne Hufe Dichter z Fäldbärg gsii, ass es nume konsequänt sei, e Dichterwägli yyzrichte. Wel er Uusbilder bim lokale Unternäme Freudenberg gsii isch, het er die 20 Dafle im Rame vu dr Uusbildig vu 32 Lehrling chenne mache loo. Am 3. Oktober 2000, zum 20. Dodesdag vu dr Paula Hollenweger, isch s Fäldbärger Dichterwägli fertig wore. Di erscht Dafle git e churzi Yyfierig. As Hilf fir Lyt, wu kai Alemannisch verstehn, git s uf zwoo andere Dafle Worterklerige zue dr alemannische Gedicht. Uf dr andere 17 Dafle het s Uuszig us dr Wärch vu yyhaimische Dichter. Uf em Weg stoßt mer uf Chinschtler us em 18., 19. un 20. Johrhundert, wie dr Johann Peter Hebel oder dr Werner Richter, wu hite no z Chränzech läbt. Uf em Dichterwägli sin die Chinschtler verdrätte: Werner
D Frànzeescha Präsidantswàhla vu 2017 han àm 23. Àwril 2017 un àm 7. Mai 2017 stàtt gfunda. Dr Präsidant ìsch fer 5 Johr gwählt worra. As sìn d 11. Wàhla vu dr 5. Repüblik ìm Frànkrìch gsìì. Dr Emmanuel Macron ìsch Präsidant gwählt worra. Dr François Hollande, wo dur d letschta Wàhla Präsidant worra ìsch, hàt àm 1. Dezamber 2016 verkìndigt àss’r fer d naachschta Wàhla nìmm Kàndidàt wìll sìì. A so-n-a Entscheidung ìsch a Üsnàhm ìn dr 5. Repüblik, denn bis jetz ìsch gweehnlig dr Präsidant àn da naachschta Wàhla wìder derbii gsìì; àwer d Opinionsumfroga han zeigt àss dr Hollande nìmm so beliabt gsìì ìsch, àlso hàt’r liawer d meischta Chanca ìn da àndra Lìnks-Kàndidàta wälla loo. Fer ìhra Stärka vereiniga, düen teil politischa Tendanz Primaire-Wàhla orgànisiara, àss numma ei Kàndidàt vu dana sìch ufstellt. 'sìsch dr Fàll gsìì fer d Rachta-Pàrtèi (mìt Primaires-Wàhla ìm Novamber 2016) un fer d Lìnka-Pàrtèi (mìt Primaires-Wàhla ìm Janner 2017). Fer sìch känna ufstella, hàt jeder Kàndidàt mìndschens 500 Unterschrìfta vu Gwählta müeßa sàmmla, bis àm 17. März 2017. Àm 18. März 2017 hàt dr Conseil Constitutionnel d Lischta vu da Kàndidàta verkìndigt. Nathalie Arthaud █Lutte ouvrière François Asselineau █Union populaire républicaine
Dr Luca Aerni (* 27. Merz 1993 z Châtel-Saint-Denis) isch e Schwyzer Skirännfahrer. Är ghert em A-Kader vu Swiss-Ski aa, sy sterkschti Disziplin isch dr Slalom. Dr grescht Erfolg het er 2017 mit em Wältmaischtertitel in dr Kombination gfyyrt. Dr Aerni stammt vu Grosshöchstette im Kanton Bärn, het aber e große Dal vu syre Juged z Crans-Montana im Kanton Wallis verbrocht. Ab Novämber 2008 het er im Alter vu 15 Johr bi nationale Junioreränne mitgmacht, ab Jänner 2009 au bi FIS-Ränne. Wun em im Jänner 2011 dr erscht Siig in eme FIS-Ränne glungen isch, isch er au im Europacup yygsetzt wore. Bi dr Juniore-WM 2012 z Roccaraso het er d Bronzemedallie im Mannschaftswettbewärb gwunne. Ändi Saison 2011/12 het er dr Schwyzer Maischtertitel in dr Super-Kombination gwunne. Aafangs Saison 2012/13 het si dr Aerni im Europacup chenne etabliere un het mehreri Top-10-Blatzierige ghaa. Är isch derno fir dr City-Event-Parallelslalom an Neijohr 2013 z Minche nominiert wore, är het doderby dr Quoteblatz vum verletzte Beat Feuz ibernuu. Drotz ass er scho im Achtelfinal uusgschiden isch, het er syni erschte Wältcup-Pinkt iberchuu. Zwee Däg speter, am 3. Jänner 2013, het dr Aerni zum erschte Mol e Europacupränne fir si entschide. Bi dr Juniore-WM
Aristomenes (altgriech. Ἀριστομένης) isch de Name vo däne Persone: Aristomenes von Alyzeia, en Politiker vom Ptolemäerriich Aristomenes (Dramatiker), en Verträter vo de Alte Komödie Aristomenes (Bildhauer), en Bildhauer us Messene Aristomenes (Maler), en Mooler vo de griechische Insle Thasos i de griechische Mythologii: Aristomenes (Messenien), en messenische Fraihaitskämpfer
D Hildegard (* ca. 758; † 30. April 783 z Diddenuewen a de Mosel i de Lothringer Pfalz) isch die dritti Frau vom Karl em Große und Mueter vom Ludwig em Fromme. Es lönd sich zu irem Läbe nume wenigi Informatione gfinde, denn wie alli Fraue vom Karl isch si politisch im Hindergrund gschtande und isch nume bi irere Hochsig, irem Abläbe und als Mueter erwähnt worde. Si isch d Tochter vom schwäbische Graf Gerold us em Gschlächt vo de Agilolfinger und de Imma, de Tochter vom alemannische Graf Hnabi und de Hereswintha vom Bodesee gsi. Irem Vatter hend wytläufigi Bsitztümer im Herrschaftsgebiet vom Karlmann, em jüngere Brüeder vom Karl, ghört, was die Ehe langfrischtig zur bedüütsamschte Beziehig vom Karl gmacht het. Er het so syni Position i de Gebiet öschtlich vom Rhy schterche und de alemannischi Adel a sich binde chönne. Es isch nüt bekannt, öb die Verbindig bereits vor em plötzliche Tod vom Karlmann vom Karl em Großen plant worden isch oder nume Teil vo de zielschträbige Yverlyybig vom Rych vo sym jüngere Brüeder gsi isch, ohni Berücksichtigung vo de Aaschprüch vo syne Neffe. Jedefalls isch es Ändi 770/Aafang 771 zur Trauig vom Karl und de Hildegard cho.
D Carl Borromäus Weitzmann (* 25. Juni 1767 z Munderkenga, † 30. Mai 1828 z Ehenga an dr Donau) ischt a deitscher Jurischt gwäa, wo ondr andrem au Litradur em schwäbischa Dialekt – hauptsächlich Gedicht ond Komeeda – gschriiba hot, ond alloi us deam Grond ischt’r heit noh bekannt. Dr Carl Borromäus Weitzmann ischt am 25. Juni 1767 em oberschwäbischa Munderkenga uff d Welt komma. Sei Vadder, dr Friedrich Weitzmann aus Magdeburg, ischt domols Regiments-Physikus Noch seira Schuelausbildong hot’r z Wien Jura studiirt. Do drnoch ischt’r z Ehenga an dr Donau Sekredär vo dr vordereschtreichischa Landschaft worra. Wia no em Johr 1803 der Landesdoil zo Wirdaberg komma ischt, hot sich dr Weitzmann selbschdendich gmacht ond vo doo oo als Rechtsowalt gschaffet. Z Ehenga hot dr Weitzmann am 8. Februar 1828 seine Auga fir emmer gschlossa. 85 Johr alt isch der Moo worra. Zo seine Lebzeida hot dr Weitzmann als oiner vo de bekanndeschde schwäbische Dialektdichter golda. Seine Werk, wo-nr uff Hochdeitsch gschriiba hot, send laut-em Germanischda Hermann Fischer (Literaturgeschichte Schwabens) bedeidongslos. Beliabt send emmer noh seine uff Schwäbisch gschriibene Gedicht ond sei Theaderstickle ibr da schwäbischa Jupiter. Dr Sebastian Blau vortridd dui Moinong, dass dr Weitzmann zo de schwäbische Klassiker
i7i12i13i15i15i16i17 Dè Baanhof Waldshuèt isch no vor èm Baanhof Düèngè dè wichtigscht Baanhof vo dè südbaddischè Chraisschtadt Waldshuèt-Düèngè. Er lyt a dè Hochrhybaan, wo vo m Baddischè Baanhof z Basel übber Waldshuèt un Schaffuusè gu Konschtanz gòt. Zuèdèmm isch dè Bhf. Waldshuèt dè Uusgangspungt vo dè Unterè Aardalbaan Turgi-Waldshuèt, welli diè èrscht un bis 1873 diè einzigscht Ysèbaavobindung zwǜschè Dütschland un dè Schwiz gsi isch. Als Gränzbaanhof hèt abber vo allèm d Basler Vobindigsbaan, wo 1873 baut worrè isch, im Bhf. Waldshuèt dè Rang abgloffè. Dè Baanhof Waldshuèt gòt vom weschtliche Yfaarsignal uff Höchi vo dè hischtorischè Altschtadt bis zum öschtlichè Yfaarsignaal uff Höchi vom Schwimmbad/Stadtdeil Schmittenau. Zwischè Baanhofgleisfäld un Altschtadt schlänglèt sich nò d B34 südlich vom Baanhof durch Waldhshuèt durrè. Uff èm Gländ vom ehemòligè Güèterbaanhof am Nordrand vom Baanhof lyt hüt è Gwerbegebièt mit Einzelhandelsgschäft, èm Schnellreschtaurant und èm Ärztehuus. Ußerdèm stòt s ehemòlige Stellwärch Wescht nò, wörd allerdings scho längscht brivat bruucht. Nòchdèm scho am 4. Februar 1856 dè èrschte Streggèabschnitt vom Basel Bad Bf nõch Säckingè in Bedryb gnõ worrè isch, isch scho am 30. Oktobèr 1856 d Streggi bis uff Waldshuèt draa chò. D Blaanung vom Baanhof hèt dè Obberbauròt Franz Keller uss Karlsruè
Estavayer isch de Name vo däne Ort i de Schwiz: Estavayer, e politischi Gmaind, wo uf de 1. Jänner 2017 im Kanton Fryburg entstanden isch Estavayer-le-Lac (Stäffis am See), es Städtli und namesgäbende Ort i de obe gnännte Gmaind Estavayer-le-Gibloux (Stäffis am Gibel), en Ortschaft i de politische Gmaind Gibloux vom Kanton Fryburg und witers: Estavayer Lait SA (ELSA), es Undernehme vo de Migros, wo z Stäffis am See eren Sitz hät und vorallem Milchprodukt härstellt
Estavayer (patois [tavaji, θavaji]; tüütsch Stäffis am See; alem. Stäffes) isch e politeschi Gmaind i de Schwiz, wo zum Bezirk Broye vom Kanton Fryburg ghört. Estavayer liit am südöschtliche Ufer vom Nöieburgersee und i däm Tail vom Kanton Fryburg, wo me französisch redt. S Gebiet vo de Gmaind erstreckt sich öber e Flächi vo 4043 Hektare bis is Broyedaal ine und hät zwee Exklave. Di aint isch s Dorf Murist, wo dur anderi Fryburger Gmainde vom Haupttail trennt werd, und di ander isch Vuissens, wo vo Gebiet vom Kanton Waadt umgee isch und dodemit sogär en Exklave vom aigne Kanton isch. Wobii me säge mues, as Estavayer zäme mit es paar aagränzende Gmainde sowiso e Fryburger Exklaven isch. Va de Gmiinflechi si 70,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 16,7 % Waud, 10,6 % Sidligsflechi ù 1,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Estavayer si Bussy, Châbles, Châtillon., Cheyres, Cugy, Les Montets, Lully, Nuvilly ù Sévaz im Kanton Fryybùrg ù Champtauroz, Chanéaz, Chavannes-le-Chêne, Chevroux, Combremont-le-Petit, Démoret, Denezy, Grandcour, Payerne, Rovray, Thierrens ù Treytorrens (Payerne) im Kanton Waadt. Im Südoschte vom nöje Gmeindsgebiet lyt e Deil vom Milidäärflugplatz vo Payerne. D Gmaind Estavayer isch uf de 1. Jänner 2017 gründet worde. Si isch us de
De Konrad III. (* 1093 oder 1094; † 15. Februar 1152 z Bambärg) us em Adelsgschlächt vo de Staufer isch 1116/20 Herzog z Franke, 1127–1135 Gägekönig vom Lothar III. und 1138–1152 König im Heilige Römische Rych gsi. Im 12. Jahrhundert isch d Idee schtercher worde, dass d Fürschte für s Rych mitverantwortlich siged. Dur das het sich d Mitsprach vo de Fürschte am Rychsregimänt und bi de Königswahle intänsiviert. Anders als in de Monarchie Frankrych, Ängland und Sizilie hend im Heilige Römische Rych erbrächtlichi Vorschtellige a Bedütig verlore. Nach em Tod vom Heinrich V., em letschte salische Herrscher, im Mai 1125 sind d Ambitione vo de beide staufische Brüeder Friedrich und Konrad uf d Königsnachfolg gschyteret. Em Friedrich syni Königswahl isch misslunge, wil er us synere Abschtammig vo de Salier en Erbaaschpruch abgleitet und demit s Wahlrächt vo de Fürschte missachtet. Schtatt ihm isch de sächsischi Herzog Lothar gwählt worde. De Konrad het sich 1127 zum Gägekönig erhobe, isch aber äbefalls erfolglos gsi. D Wahl vom Lothar und sy Schtryt mit de staufische Brüeder um s salische Erb hend en Chrieg im Rych usglöst. Nach em Tod vom Lothar het sich de Konrad i de Königswahl vo 1138 gäge de
Alvaneu (bündnerdütschi Ussprooch: [alvɐˈnœɪ̯]; rätoromanisch Alvagni [alvɐˈɲi]) isch en ehmolegi politeschi Gmaind im Schwizer Kanton Graubünda und isch Tail vo da Region Surmeir. Bis am 31. Dezember 2014 isch Alvaneu an aigni politeschi Gmaind gsi und hät zum Kreis Belfort vom Bezirk Albula ghört. Am 1. Januar 2015 hät si mit da Gmainden Alvaschein, Brienz/Brinzauls, Mon, Stierva, Surava und Tüüfakaschta zur neue Gmaind Albula/Alvra fusioniert und hät dodemit in Kreis Alvaschein gwächslet. Dr Name vo Alvaneu isch ane 1244 s erschte Mol in ere Urkunde erwäänt. Sid em 13. Joorhundert händ Walser uf emene Deil vom Gmeindpiet gwoont. Uf em Gebiet vo da ehmoliga Gmaind gits zwai Dörfer; Alvaneu Dorf, wo uf knap 1'200 m ü. M. a da Stross uf Davos liit und Alvaneu Bad, wo uf guet 950 m une a da Albula und a da Bahn- und Strosseverbindig uf Filisur liit. Bi Alvaneu Bad isch dr Baanhof vo dr Albulabaan. Zu Alvaneu ghört ännet de Bärge ganz oben im Schanfigg no d Alp Ramoz mid em Wälschtobel, wo uf Rätoromanisch Igl Cuolm heisst. Det hi goot vo Alvaneu us en Fuesswäg durs Guerttaal und über d Furcletta (2572 m.ü.M.). D Fluernäme im Wälschtobel sind deils gmischt dütsch
Val Terbi isch e Gmeind im Kanton Jura. D Gmeind ghört zum Bezirk Dälschberg. Si isch am 1. Jänner 2013 nöi entschtande, wo di früenere Gmeinde Montsevelier, Vermes und Vicques fusioniert händ. Zum 1. Jänner 2018 isch au Corban zue Val Terbi iigmeindet worde. Dr Gmeindsbann hed en ungwöönlechi Form, wil nid alli Gmeinde im Taal vom Schältebach derzue cho sind. Im Weschte isch s Gebiet vo de Dörfer Vermes und Vicques, wo nume dur di schmale Chluus, wo dr dütsch Naame Tiergaarte hed, mit enand verbunde sind, zwe Kilometer wyter im Nordoschte dervo isch d Landschaft vo Montsevelier, und im Taal isch s Dorf Corban. Zwüsche drin ligge d Nochbergmeinde Courchapoix und Morschwiler. Die händ bi de Volchsabstimmige das Fusioonsprojäkt abgleent. Uf de Bärge bi Montsevelier isch d Sproochgränze zwüschem Land vo de alemannische Mundarte und em französische Sproochruum. Commons: Val Terbi – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Gmeind Val Terbi Redaktion: Val Terbi. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4791347-2
Haute-Sorne isch e Gmeind im Bezirk Dälschbrg vom Kanton Jura i dr Schwiiz. Si isch, was d Flechi vom Gmeindbann agoot, di gröschti Gmeind vom Kanton Jura. Am 1. Jänner 2013 isch si ganz nöi entstande, wil di früenere Gmeinde Bassecourt, Courfaivre, Glovelier, Soulce und Undervelier am 5. Februar 2012 pschlosse gha hend, zäme e einzegi und grösseri Gmeind z bilde. Di beide Nochbergmeinde Boécourt und Saulcy hend d Gmeindfusioon abgläänt. Di grosse Dörfer ligge im Taal vo dr Sorne, däm Fluss, wo us de Juratääler bi Undervelier dur ne grossi Chluus chunt und bi Dälschbrg i d Birs flüsst. Zu dr Gmeind ghöre au no di chlinere Sidlige Berlincourt und Pré Borbet und Alpsidlige uf de Bärge. Im Taal göö d Autobaan Transjurane und d Ysebaanlinie vo Dälschbrg uf Pruntrut noch bi de Dörfer dure. Si füere beidi je im ene Dunel dure Mont Russelin vo Glovelier uf Saint-Ursanne i dr Gmeind Clos du Doubs im Bezirk Pruntrut. Im Weschte vo Glovelier pildet s Taal vom Bach Le Tabeillon uf em Biet vo dr Gmeind Haute-Sorne en ängi Schlucht, und i dere mues d Ysebaanlinie uf Saignelégier e Schpizcheeri mache, zum uf s Platoo vo de Freibärge ufe z