rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dallas ([ˈdæləs]) isch di drittgröschti Stadt im Bundesstaat Texas und di nüntgröschti Stadt vu de Veräinigte Staate. D Stadt het e Flächi vu 997,1 km2 und isch ou Verwaltigssitz vum glychnamige County. Dallas het 1,3 Million Yywohner (Stand 2016) und isch s kulturälle und ekonomische Zäntrum vum zwöuf County umfassende Grossruum Dallas-Fort-Worth-Arlington. Dallas isch eini vu elf Wältstedt i de USA. D Stadt, wu ane 1841 grindete worden isch, isch dur irni strategeschi Lag a zahlriiche Ysebaanlinie e wichtigs Zäntrum vu de Öl- und Baueleinduschtrii gsii. Hüüt isch d Wirtschaft houptsächlich vu de Telekommunikations-, Computer-, Finanzdienschtleischtigs- und Transportbranche bstimmt. Harvey J. Graff: The Dallas Myth: The Making and Unmaking of an American City. University of Minnesota Press, Minneapolis 2008, ISBN 978-0-8166-5269-3. Commons: Dallas – Sammlig vo Multimediadateie d Website vu Dallas Dallas – Serving you! City of Dallas, 2006, archiviert vom Original am 11. Mai 2000; abgruefen am 4. Mai 2006. Inventory of World Cities, Globalization and World Cities Studie Group & Network, abgruefe am 21. Oktober 2006. Normdate: GND: 4085382-2 | LCCN: n79023321 | SUDOC/IdRef: 06739986X | VIAF: 132508096
Hansjörg Knecht (* 24. Merz 1960 z Lüggere, heimetbrächtigt z Löipschled) isch e Schwiizer Bolitiker (SVP). Dr Knecht isch vu Jänner 1990 bis Dezämber 1997 im Gmeindrat vu Löipschled gsii und vu Merz 1996 bis Jänner 2012 im Grosse Rat vum Kanton Aargau. Syt de Schwiizer Parlamäntswahle 2011 het er Iisitz im Nationalrat und isch dert Mitgliid i de Kommission für Umwält, Ruumplanig und Energii (UREK). Dr Knecht isch Unternähmer und verhiiratet. Hansjörg Knecht uf dr Websyte vo dr Bundesversammlig (Iigreichti Vorstöss) Website vum Hansjörg Knecht Als hätte Hansjörg Knecht diesen Tag schon hundert Mal gelebt Artikel i de Aargauer Zitig vom 6. Dezämber 2011
Villarzel isch de Name vo däne Ortschafte: Villarzel VD, e Gmaind im Kanton Waadt, Schwiz Villarzel-Cabardès, e Gmainde im Departemänt Aude, Region Okzitanie, Frankriich Villarzel-du-Razès, e Gmainde im Departemänt Aude, Region Okzitanie, Frankriich Lueg au: Villarsel
Villarsel isch de Name vo däne Ort im Kanton Friburg, Schwiz: Villarsel-sur-Marly, e Gmaind im Saanebezirk Villarsel-le-Gibloux, es Dorf und en ehmolegi Gmaind, ghört sit 2016 zur Gmaind Gibloux im Saanebezirk Lueg au: Villarzel
Wittnau isch e Gmei im Südbade 7 km südlich vu Friburg im Brisgau. Wittnau lit guet 7 km südlich vu Friburg in dr Middi vum Hexedal. Säll duet sich vu Friburg zwischenem 644 m hoche Schimberg un dr Weschthäng vum Hochschwarzwald iber Wittnau - wo es sich zue ere „wite Aui“ verbreiteret - bis uff Ehrestette erstrecke. D'Gmarkig vu dr Gmei, wo d'Ortsdeiler Wittnau un Biezighofe dezueghöre, het 504 ha. Si isch durch drei Hüegel prägt, wo bis hit fier dr Wibau gnutzt werre. D'Räbflächi isch aber sit 1980 starch rucklaifig. Im Oschte reicht d'Gmarkig bis zue dr Weschtflanke vum Schauinsland (1284 m). Im Zug vu dr Besidlig vum Hexedal im 7. un 8. Johrhundert sin die erschte alemannische Bure ins Biit vu dr hittige Gmei kumme. Si hän ihrene Heef dr Namme Biezighöfe gä. Anno 806 isch säll Dorf s'erscht Mol as Piazinchova urkundlich erwähnt worre. Scho anno 786 berichtet e Schenkigsurchunde vum Kloschter St. Galle erschtmols vu ere Hofaalag mit Kilchli wo mer Witunauia gnennt het. Bis ins 13. Johrhundert isch no Wittnau dr Sitz vu dr St. Gallermer Verwaltig im Brisgau gsi, bevor säller Sitz uf Ebringe uf dr andere Side vim Schimberg verlegt worre isch. S'Kloschter
Vully isch de Name oder Namestail vo däne geografische Objekt: Mont Vully, en Bärg oder Hügelzug zwüsched em Murtesee und em Neueburgersee Mont-Vully, e Gmaind im Seebezirk vom Kanton Friburg, wo 2016 per Fusion us den ehmolige Gmainde Bas-Vully und Haut-Vully entstanden isch Bas-Vully, en ehmolegi Gmaind, wo 1850 us den ehmolige Gmainde Sugiez, Nant und Praz entstanden isch Haut-Vully, en ehmolegi Gmaind, wo us den Ortstail Môtier, Lugnorre, Joressens, Mur (Vully) und Guévaux bestande hät Vully-le-Haut, bis 1977 de offiziell Name vo de Gmaind Haut-Vully Vully-les-Lacs, e Gmaind im Bezirk Broye-Vully vom Kanton Waadt, wo 2011 per Fusion us den ehmolige Gmainde Bellerive, Chabrey, Constantine, Montmagny, Mur, Vallamand und Villars-le-Grand Bezirk Broye-Vully, en waadtländer Bezirk, wo 2006 us de Zämmelegig vo de früechere Bezirk Moudon, Avenches und Payerne entstanden isch Lueg au: Vully (AOC), es Wiibaugebiet (sit 2012) i de Friburger und Waadtländer Wiibauregione bim Mont Vully Mont Vully (Käse), en Halbhertchääs us em friburgische Cressier Gâteau du Vully, en Chueche, wo as Spezialität gilt und us de Region um de Mont Vully chunnt Vully (Schiff), es Passagiermotorschiff (Baujohr 1960), wo uf em Murtesee vercheert Oppidum von Bas-Vully, es Oppidum vo de Helvetier uf em Mont Vully
Mit Kiwi bezaichnet mer die flugunfähige neiseeländische Wappevögel, lueg Kiwis in Ahlähnig an de Wappevogel als Spitznamme d'Bwohner vu Neiseeland dank cleverem neiseeländische Marketing die chinesisch Stachelbeere, lueg Kiwifrucht umgangssprochlich als Adjektiv un Präfix fer alles neiseeländisch, bsunders d'Landeswährig, lueg Kiwi-Dollar die neiseeländische Kultur, lueg Kiwiana ä Rennross, Gwinner vum Melbourne Cup 1983 ä CAD-Software, lueg Kiwi (Software) ä Schuehcrememarke ä Segelflugzüg vu de Akaflieg Münche, lueg Mü 12 ä aigenstartfähigs Segelflugzüg vu de Fa. Valentin (Hassfurt), lueg Mistral C, Taifun 17 E in de Buechbranche als KiWi abkürzt de Buechverlag Kiepenheuer & Witsch
Bièrguttèrè ghörèd zuè d Bhälter, wo Bièr demit abgfüllt wörd, um d Flüssigkeit mit definyrtem Volumè z portionierè, d Absatzlogischtik z voeifachè un s Bièr vor üßèrè Yflüss z schützè. Bièr wörd öfters dirèkt uss dè Guttèrè gsoffè odder zum Suufè in è Bièrglas glèèrt. Mit unterschydlichè Voschlüss wörd d Fungtion von èm Übberdruggventyl nõchbildèt, well sich d Flüssigkeit durch dè CO2-Ghaalt unter lychtèm Drugg isch. Mèngi Variantè vom Guttèrèvoschluss cha mò widder zuèmachè. D Guttèrè sin halbtransparent, demit mò für d Suberkeitskontrollè durrè lüüchtè cha. Mit Etikettè wörd aagää, wa i dè Guttèrè dinnè isch. Für d Bügelvoschlüss wörrèd spezièlli Halsetikettè bruucht, um glychzitig z kennzeichnè, wenn d Guttèrè uss Vosää uffgangè isch. Oft sin d Bièrguttèrè uff dè Ußèsitè mit Stoßrippè vosää, mèngi wörrèd au gleitbeschichtet, dõmit s bim gegèsitigè Anènanddätschè kein Glasbruch git. Dè Boddè vo dè Guttèrè isch nõch innè gwölbt un wyst mittig è Volumèaagaab uff. Dè Boddè cha zuèsätzlich Standnoppè odder -schteeg haa odder im Ringel ummè Noppè für dè Produktionscode haa. Am Aafang vom 20. Johrhundert hèt sich s Gebinde wèg dè gändertè Konsumgwoonheitè vom Bièrfass nõch un nõch uff d Bièrguttèrè gänderèt. Mit dè Yfüürung vom Dosèpfand am Aafang vo dè 2000er
Wittnau isch de Name vo däne Ortschafte: Wittnau AG, e Gmaind im Kanton Aargau, Schwyz Wittnau (Brisgau), e Gmaind im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Südbade, Dytschland Lueg au: Widnau, a politeschi Gmoand im Sanggaller Rhintl, Schwiz
D Brauerei Fäldschlössli isch e grosse Härsteller vo Bier und andere Getränk in dr Schwiiz. S Undernääme, wo hütt offiziel Feldschlösschen Getränke AG heisst, isch z Rhyfälde im Kanton Aargau dehei. Sid em Joor 2000 isch’s en Dochterfirma vom dänische Carlsberg-Konzärn. D Fabrigg mit dr schöne Architektur, wo mit alte Elemänt vom Burgebau spilt, stoot ufem offene Fäld weschtlech vo Rhyfälde, grad näb dr Ysebaan und dr Autobaan. Si isch ane 1876 gründet worde; s Wasser für d Sudhüüser chunt us ere Kwelle bi Magde. D Firma het am Afang «Kollektivgesellschaft Wüthrich & Roniger Brauerei zum Feldschlösschen» gheisse und isch ane 1890 d Akziegselschaft Brauerei zum Fäldschlössli worde. Sukzessyv het d Rhyfälder Brauerei vil anderi Bierbrauer i dr Schwiiz übernoo und isch do drmit sitem 20. Joorhundert im Land e füerende Produzänt vo Bier; wo i anderne Stedt d Bierfabrigge zuetoo worde sind, isch das für die Regione und für d Fründ vo däne Biermargge schwirig gsi. Fäldschlössli het vor allem i dr Dütschschwiiz überall ganz vil Restaurant exklusiv beliferet und deils au grad übernoo. Di unzäälige belüchtete Wirtshuusdafele mit em Signet vo dr Rhyfälder Fabrigg sind eigentlech eso öpis wien es visuels Kulturguet im öfentleche Ruum vo dr Schwiiz.
D Chile Sankt Anton isch d Pfaarchile vo dr Pfarrei St. Anton i dr römisch-katolische Chilegmäind Weddige. Si isch vo 1952 bis 1954 für die zwäiti Pfarrei vo Weddige bout worde. Die nöji Pfarrei hät me ygrichtet, wil s Dorf Weddige im 20. Joorhundert so gschnäll gwachsen isch ass die alti Dorfchile Sankt Sebastian nümme glanget hät. Am 18. Juli 1954 hät dr Bischof vo Basel, dr Franziskus von Streng, d Chile Sankt Anton gweit. D Plään für e Bou hät dr Zürcher Architekt Karl Higi gmacht. Am Afang sind nid alli zfride gsi, ass me so ne modärni Chile ganz us Beton übercho hät. Grad au wäg em ungwoonte Wandbild vom Künschtler Ferdinand Gehr händ sech vili ufgregt. Dr Bischof hät sogar verlangt, das Bild müess für d Chilewey mit emene Vorhang vertekt wärde. I dr Chile sind drüü gschnitzleti Figure vom Antonius vo Padua. Im höche Durm vo dr Chile lüüte föif Glogge: d Chrischtkönigsglogge, gstimmt uf e Doon cis d Angelusglogge, dis d Antoniusglocke, fis d Glogge vom Brueder Chlaus, gis d Glogge vom Sankt Bernhard, h Commons: Sankt Anton Weddige – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Pfarrei St. Anton
Gimel isch de Name vo däne Sache: Gimel (Hebräisch), en hebräische Buechstabe Gimel, en Buechstabe vom Phönizische Alphabet Gimel, e Funkzion im mathematische Gebiet vo de Kardinalzahlarithmetik Gimel srl, en Hersteller vo Chindermode z Italie Gimel Organic, en Produzent vo Bioläbesmittel z Bulgarie Gimel isch de Name vo däne geografische Objekt: Gimel VD, e Gmeind im Kanton Waadt, Schwiz Gimel-les-Cascades, e Gmeind im Département Corrèze vo de Region Neu-Aquitanie, Frankriich Gimel isch de Vorname vo däne Persone: Gimel Everett, e US-amerikaneschi Filmproduzenti, -regisseuri und Dreibuechschriiberi Gimel Bergen, mehreri sächseschi Hofbuechdrucker (16.–17. Jh.) Gimel isch de Familiename vo däne Persone: Georges Gimel (1898–1962), en französische Kunstmooler Gimel isch en Namesteil vo däne Objekt: Straßenbahnstrecke Rolle–Gimel (RG), en ehmolegi elektreschi Stroossebahn im Kanton Waadt, Schwiz Allaman-Aubonne-Gimel-Bahn (AAG), en ehmolegi elektreschi Stroossebahn im Kanton Waadt, Schwiz Saint-Martial-de-Gimel, e Gmeind im Département Corrèze z Frankriich Saint-Priest-de-Gimel, e Gmeind im Département Corrèze z Frankriich Lueg au: Gimmel Gymel
Dr Stefan Pflaum (* 8. Augschte 1943 z Minche) isch e dytsche Sprochwisseschaftler un Autor. Dr Pflaum isch z Minche uf d Wält chuu un z Lohr ufgwachse, wun er au Alemannisch glehrt het. Noch em Abitur z Lohr het er an dr Universitete Fryburg, Wien un Stroßburi studiert. Är het as Fachlaiter am Sprochekolleg fir uusländischi Stundänte z Fryburg gschafft, wu Studiebewärber uf d Dytschbriefig an dytsche Universitete un Hochschuele vorberaitet wäre. Anne 2008 isch er in Ränte gange. Wohne duet er z Schallschedt. Är schrybt Gedicht un Haiku uf Alemannisch, derzue au Biecher uf Hochdytsch. Mit em Raimund Sesterhenn bildet er s Duo »Pflaum & Sesterhenn«, duet Täxt schrybe un spiilt Akkordeon. Zäme mit em Uli Führe het er anne 2012 s alemannisch Liederbuech „Woni sing und stand“ uusebrocht. Dr Pflaum isch Mitglid bi dr Muettersproch-Gsellschaft, isch langi Johr Mitglid im Vorstand gsii un Laiter vu dr Regionalgruppe Dreisamtal. Derzue isch er Mitglid im Vorstand vum „Verein zur Pflege der Landeskunde an Schulen“ gsii. In dr Johr 2007 un 2013 het er an dr Internationale Schopfemer Mund-Art Literatur-Wärchstatt dailgnuu. Anne 2008 isch er mit em Regiobryys vum Oberrhynische Kulturforum uuszaichnet wore. Im Johr 2011 het er d Johann-Peter-Hebel-Medaille
D Basilika vom Heilige Antonius isch e Chile z Padua. Si isch eini vo de berüemtischte Chilene vo Italie und chunt us dr Zyt, wo d Architekte nodisno vo dr romanische zu dr gotische Bouwys hi ggange sind. D Chile isch vo 1232 bis 1310 dört, wo dr heilig Antonius vo Padua z’letscht gläbt het, higstellt worde zum es schöns Dänkmol für iin z haa. Dr Franziskanermönch Antonius het z Padua es Chlooschter gründet; er isch als Prediger wytume so beliebt gsi, ass en dr Papscht chuum eis Joor sid denn, won er gstorben isch, ane 1332 scho zum Heilige vo dr katolische Chile usgruefe het. Und do het me z Padua sofort agfange bi sym Grab die Chile boue; zerscht isch das en eifachi romaneschi Predigerchile gsi, aber mit dr Zyt sind Syteschiff, Kapälle, 8 Chupple und Gloggedürm drzue cho; dr nöi Chor isch ane 1310 fertig gsi. I dr Barockzyt isch bim Chor no d ”Schatzkapäll“ drzuecho. Dört drinn wärde die choschtbarschte Objäkt vo dr Chile ufbewahrt; das sind d Relikwie vom heilige Antonius: syni Zunge, Deili vo syne Stimmbänder und dr Underchifer – also die Orgaan vo sym Körper, wo mit em legendääre Predige z’tue händ. D
ʾAlif oder Alif (ألف) isch de ärscht Buechstab usem arabische Alphabet. Er isch usem phönizische Aleph hervorgonge un dertrum mitem latiinische A, däm griechische Alpha unem hebräische Aleph verwondt. Em isch de Zahlewert 1 zugordnet. S Alif bizaichnet entweder de stimmlosi glottali Plosiv (IPA: /ʔ/) und trait den s Zaiche Hamza. Er entsprecht em Tütsche Knacklut, womer bim Schimpfe ghört: Du ʔEsel! oder im Hochtütsche i de Wortfuege: Seeʔadler. Denn bizaichnet er au de vollgöffneti Langvokal (IPA /aː/) und chan au im Wortaafang verstume. Alif kon de Dehnung vumene Fatha diene. Des erfillt drno praktisch d Funktion vun näm lange Vokal, nämli vumene offene „A“-Luut (IPA [aː]) (wie in „Adelheid“). In däm Fall ischs in de DMG-Umschrift wie e „a“ miteme Strich drüber gschribe (ā). S Hamza, wu de Stimmabsatz ussdruggt, brucht in de meischte Fäll e Trägervokal. Des kon nebem Alif au e Waw oder e Ya si. Fongt e Wort miteme Vokal o, fongt s noch de grammatisch Definition miteme Hamza o. Fir d Trägervokal Hamza om Wortofang wird immer s Alif gnumme. Dorum fonge alli Werter, wu miteme Vokal ofonge, in de Schrift mit m Alif o. I de DMG-Umschrift werds miteme Bögli gschribe (ʾ), wo geg
Dr Volchsname, oder mit em Fachwort s Demonym, Ethnonym oder Ethnikon, isch dr Name, wo me für es Volch oder für d Bewooner vomene bestimmte Ort pruucht. Uf Französisch heisst das Gentilé. Es isch i vilne Fäll so, ass sech d Lüüt vomene Volch oder von ere Gruppe sälber eso säget, und denn wird dä Name au vo anderne Gruppe überno zum das bestimte Volch z benenne. Es cha au sy, ass nit es ganzes Volch, sondern a Deilgruppe drvo mit emene bsundere Name agsproche wird. Dr erscht Fall mit em Name, wo me sech sälber gitt, heisst mit em Fachwort Autonym, dr zwöit Fall heisst au Xenonym. Volchsnäme chöme deils vo de Sprooche, wo die Lüüt redet, und deils vo andere kulturelle Eigeheite. I dr Dütschschwiiz isch dr Name di Wälsche bekannt zum d Lüüt vo dr Weschtschwiiz, wo Französisch redet, gang und gäb. Vom alte Volch vo de Alemanne isch i gwüssne Sprooche dr Frömdname für di Düütsche abgleitet; so heisst das bi de Franzose les Allemands und bi de Spanier los Alamanes. Ernest Gellner: Culture, Identity and Politics. 1987. Paul Dickson: What Do You Call a Person From...? A Dictionary of Resident Names. 1990. ISBN 978-0-8160-1983-0
Turm (ahd. turn, über altfrz. *torn us lat. turris, letschtlich zu gr. τύρσις, ‚Turm, Burg‘) bezaichnet: Turm, es Bauwärk, wo d Höchi bedütend grösser isch as de Durchmässer Felsturm, e Felsformazion, wo i d Höchi raaged Fitnessturm, es Sportgrät Kontrollturm oder Tower (Luftfahrt), en Turm bim Flugplatz, wo d Bewegige vo de Flugzüg bim Start, bi de Landig und au am Bode kontrolliert wörid Turm (Schiffsteil), de Uufbau uf eme Underseeboot Geschützturm, e beweglechi Lafette, wo uf em Bode, eme Schiff, eme Flug- oder Fahrzüg installiert isch Turm (Schach), e Spiilfigur bim Schach Turmdrehkran, de senkrächti Tail bim ene Chrane, wo druf obe s Füererhuus isch Turm (Heraldik), es Wappebild Turm (Zeitschrift), e Literatur- und Kulturzitschrift Potenzturm, en Begriff i de Mathematik T.U.R.M. ErlebnisCity, es Freizitzentrum mit Erläbnisbad vo de Stadtwärch Oranieburg, Brandeburg, Dütschland Turm isch de Name vo turmartige Bärgspitz, z. B.: Turm, di Mittlere Grinbergspitze, 2867 m, bi Finkeberg und Tux i de Zillertaler Alpe, Tirol, Öschtriich Turm, ca. 1520 m, e Formazion zwüsche Brunntal und Antengrabe im Salzatal, Steiermark, Öschtriich Turm, 1462 m, e Formazion am Petze (Peca) i de Karawanke, Kärnte, Öschtriich Der Turm isch de Name vo: Der Turm, d Trumpfcharte bim Tarot Der Turm,
Di italienische Postlaitzahle gits sit em 1. Juli 1967. D Postlaitzahle för Italie, San Marino (PLZ: 47890 bis 47899) und de Vatikan (PLZ: 00120) send fööfstellig und mönd vollständig aagee wöre, aso ohni as me es Null wägloot, weder am Aafang no am Endi vo de Zahlegruppe. Me hät doozmol s Staatsgebiet in öpe 12'500 Postzentren iitailt und däne jewils e Postlaitzahl zuegwise. Die erste zwoo Ziffere händ di doozmolige Provinze aagee – doo häts no knapp 90 Provinze gee, underdesse sinds 106. Es 1 as dritti Ziffere hät amigs d Hopstadt von ere Provinz markiert. 00010–00199 Metropolitanstadt Rom 00040 – Ardea 00041 – Albano Laziale 00043 – Ciampino 00049 – Velletri 00061 – Anguillara Sabazia, Trevignano Romano 00062 – Bracciano 00071 – Pomezia 00072 – Ariccia 00073 – Castel Gandolfo 00074 – Nemi 00078 – Monte Porzio Catone 00118 – 00199 – Rom 01100-01199 Provinz Latina 01100 – Latina 02100-02199 Provinz Rieti 02100 – Rieti 03000–03999 Provinz Frosinone 03012 – Anagni 03020 – Pico 03100 – Frosinone 04100-04199 Provinz Viterbo 04100 – Viterbo 05000–05999 Provinz Terni 05010 – Montegabbione, Parrano, Porano, San Venanzo 05010 – Montegabbione, Parrano, Porano, San Venanzo 05011 – Allerona 05012 – Attigliano 05013 – Castel
Umike isch es Dorf, e ehemoligi Gmeind und hütt en Ortsdeil vo dr Stadt Brugg im Aargau. Umike lyt uf dr lingge Syte vo dr Aare am Jurasüdfuess. Es isch amene Saddel vo dr Landschaft zwüsche de Höger vom Bözbrg und em Bruggerbärg. Durs Dorf goot d Kantonsstrooss vo Brugg übere Bözbrg is Frickdaal und uf Basel. Bi Umike stygt d Ysebaanlinie vom Boge uff em grosse Viadukt über d Aare em Bärg no gäge Weschte zum Bözbrgdunnel. vorn isch s Dorf Umike, hindedra d Stadt Brugg (ane 1958) Umike oder besser gseit d Dorfchile, wo vor dr Refermazion s Patrozinium vom heilige Mauritius gha het, isch ane 1254 s erschte Mol imene Dokumänt erwäänt. Zu dr refermierte Chilegmeind Umike ghöre au Rinike und Vilnachere. S Pfarrhuus isch us dr Middi vom 18. Joorhundert. I dr Chile isch e schöne Bildzyklus vom Chünschtler Felix Hoffmann (1911–1975) z gseh. D Glasmoolerei vo de drüü Pfäischter zeige dr Jesaia, s Oobemohl und d Uuferstehig. Ane 1827 het s Dorf Umike scho e chlyne Deil vo sym Bann dr Stadt Brugg abträtte; das isch d Parzälle mit dr Müli oben a dr Aare gsi. D Gmeind Umike isch uf Afang 2010 zu dr
D Astrid Lindgren (schwedisch: ˈastrɪd ˈlɪŋɡreːn(info); * 14. Novämber 1907 uf em Hof Näs bi Vimmerby as Astrid Anna Emilia Ericsson; † 28. Jänner 2002 z Stockholm) isch e schwedischi Schriftstelleri gsii. Si gheert mit ere Gsamtuflag vu rund 165 Millione Biecher (Stand: Februar 2019) zue dr bekannteschte Chinder- un Jugedbuechautore vu dr Wält. Ihri Wäärch sin in aller Wält un 101 verschidene Sprooche uusechuu, dodermit gheert si zue dr maischtibersetzte Autore. Z Dytschland isch si mit ere Gsamtuflag vu wyt iber 20 Millione Exemplar eso erfolgrych wie chuum en andere Chinder- un Jugedbuechautor. D Schriftstelleri isch di gaischtig Mueter vu dr Pippi Langstrumpf, em Michel vu Lönneberga, dr Ronja Raiberdochter, dr Madita, em Mio, em Kalle Blomquist, em Karlsson vum Dach, dr Chinder vu Bullerbü un vyl andere Figure. Si isch as zwait Chind vum Bfaarhoofpäächter Samuel August Ericsson (1875–1969) un sym Wyyb Hanna Ericsson geb. Jonsson (1879–1961) uf d Wält chuu un het en eltere Brueder, Gunnar (1906–1974), un zwoo jingeri Schweschtere, Stina (1911–2002) un Ingegerd (1916–1997), ghaa. Ihri Chindhait het si alliwyl as bsundersch glickli bschribe. „Gunnar, Astrid, Stina und Ingegerd, so hießen die Ericssonskinder auf Näs. Es war schön, dort Kind zu sein, und schön, Kind
Dr Albert Froelich (* 28. Jänner 1876 z Brugg; † 3. Septämber 1953 z Züri) isch e Schwiizer Architekt gsi. Dr Froelich isch dr Soon vom ene Chupferschmid vo Brugg gsi. Er het z Bade bim ene Architekt d Lehr gmacht und isch derno vo 1897 bis 1901 a d École nationale supérieure des beaux-arts z Paris ggange. 1902 het er z Berlin als Architekt gschaffet und sid 1913 z Züri. Vo 1907 het er es zwöits Büro z Brugg gha. Syni Boute het er nach de dozmol modärne Styl vom Nöiklassizismus und denn vom Jugendstyl gstaltet. dr Fridhof und d Abdankigshalle vo Brugg s Neue Schauspilhuus, Berlin-Charlotteburg s Krematorium z Aarau s Krematorium vom Fridhof Siilfäld z Züri s Stapfer-Schuelhuus, Brugg s Vindonissa-Museum, Brugg d Mehrzwäckhalle z Windisch dr Baanhof vo Brugg dr Baanhof vo Schliere dr Baanhof vo Kaiseraugst s Krematorium vo Luzärn s Schuelhuus Milchbuck z Züri s Huus vo dr Aargauische Kantonalbank, Brugg Werner Stutz: Froelich, Albert. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
D Schwalba ghairad zom Sommr wia d Sonn ond d warme Däg. Schwalba ghairad en dr Oidoilong vo de Biologa zua de Spatzevögel. Si geldad als Glücksbrengr. Ma derf se ned mid em Spyr vrwechsla. D Rauchschwalba, d Mehlschwalbe, d Uferschwalba ond d Felsenschwalba send vrschiedene Forma. Schwalba send Zugvögl, mo jeds Joor em Friijoor kommad ond am End vom Sommr wiedr furtfliagad. Vrbroidong Gelb: Brutgebied Grau:Durchzugsgebied Blau:Ibrwendra Schwalb Rauchschwalb (Hirundo rustica) Neschd mid Jonge Sammla zom Wegfliaga Dr Weg vo de Schwalba Singvögel Otto Kleinschmidt: Die Vögel der Heimat: Raubvögel, Eulen, Singvögel. Schwalbenschutz - die rechtliche Situation - Bundesnaturschutzgesetz. Archiviert vom Original am 12. März 2017. Abgrüeft am 16. April 2018. Schwalbenschutz - die rechtliche Situation - Bundesnaturschutzgesetz (Memento vom 12. März 2017 im Internet Archive) Das Schwalbenjahr beginnt.
Dr Zimmed isch es Gwürz, womme us dr tröchnete innere Rinde vom Zimmedbaum macht. Sin Name isch vom middelhochdütsche zinemīn abgleitet, und das chunt als Leenwort vom latynische cinnamum oder cinnamomum, wo em griechische κιννάμωμον und em semitische kinnámōmon entspricht. Im Änglische heisst das Gwürz no fasch wie i de antike Sprooche cinnamon. Uf Rätoromanisch seit me nem chanella und uf Französisch canelle; das Wort chunt vom latynische canna, wo uf Düütsch «Rööre» bedütet. Zimmed wird scho lang als Gwürz und als Häilmiddel pruucht; z Ägüpte het me drmit au Liiche ybalsamiert. Dr Herodot und dr Hippokrates schrybe vo dere Pflanze. Im Middelalter und dr früene Nöizyt isch dr Zimmed eis vo de tüürschte Gwürz gsi. Me gwünnt dr Zimmed vom ächte Ceylon-Zimmedbaum Cinnamomum verum oder vo dr Zimmedkassie Cinnamomum cassia, und drnäbe git’s z Asie au no dr indonesisch Zimmed Cinnamomum burmannii und dr vietnamesisch Zimmed Cinnamomum loureiroi und anderi Arte. D Rinde, wo me vom Baum löst und tröchnet, chunt als Zimmedstange und wemme se tuet maale als Bulver ufe Ladetisch. Us Zwiig und Bletter vom Zimmedbaum macht me Zimmedööl. D Substanze vo däm Ööl gänd em Gwürz dr Guu. Es Guetzli, wo me im alemannische Gebiet gärn
D Regioone vom Kanton Nöieburg sind sid em 1. Jänner 2018 die einzige politische Deili, wo dr Kanton Nöieburg sälber, über de Gmeinde, no het. Vorhär het dr Kanton au no sächs Bezirk gha, wo mit dere Verwalltigsreform am 31. Dezämber 2017 ufghört hend z bestoo. I dr Volchsabstimig vom 24. Septämber 2017 hend d Nöieburger und d Nöieburgerinne die Reform agnoo. Mit de vier Regioone luegt dr Kanton derzue, ass bi de Waale e bassendi Zaal vo Lüüt us de verschidene Kantonsdeili gwäält wärde. Süsch hend die Gebiet gar kei Funkzioon i dr Kantonsverwaltig. D Regioone heisse: Littoral, mit 16 Gmeinde Montagnes, mit 10 Gmeinde Val-de-Ruz, mit zwöi Gmeinde Val-de-Travers, mit drüü Gmeinde ehemoligi Bezirk vom Kanton Nöieburg Réforme des institutions Pricht über d Verwaltigsreform vom Kanton Nöieburg uf ne.ch