rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Gambarogno (lombardisch Gambarögn) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Gambarogno im Bezirk Locarno. Es git kai Ortschaft, wo Gambarogno haisst. D Gmai, wo us verschidene Dörfer bestoht, lyt am nordeschtlige Stad vum Langesee am Fueß vum Bärg Gambarogno (1'734 m ü. M.). Nochbergmaine sin Alto Malcantone, Ascona, Locarno, Minusio, Monteceneri, Tenero-Contra un di italienische Gmaine Curiglia con Monteviasco un Veddasca. Zue Caviano ghere no d Fraktione Scaiano, Dirinella un Monti di Caviano, zue Gerra d Fraktione Ronco, Riva un Scimiana, zue Magadino d Fraktione Quartino un Orgnana, zue Piazzogna d Fraktion Alabardia, zue San Nazzaro d Fraktione Casenzano, Taverna un Vairano, zue Sant’Abbondio d Fraktione Calgiano, Ranzo un Garaverio un zue Vira d Fraktione Corognola, Fosano un Scesana. Gambarogno isch entstande am 25. April 2010 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Caviano, Contone, Gerra, Indemini, Magadino (dt. veraltet Megadin), Piazzogna, San Nazzaro, Sant’Abbondio un Vira. Caviano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1258 as Caviliano, Contone anne 1152 as Gondono, Ronco anne 1591, Indemini anne 1260 as Indemine, Magadino anne 1254 as de Magadino, Piazzogna anne 1337 as Piazognia, San Nazzaro anne 1258 as sancto Nazario, Sant’Abbondio anne 1192 as
Giornico (lombardisch Sgiurnì, dytsch veraltet Irnis) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Giornico im Bezirk Leventina. Giornico lyt in dr Dalsohle vu dr Leventina uf boode Syte vum Tessin. Zwische dr Dorfdail lyt im Fluss e bewohnti Insle. Zue dr Gmai ghert au no dr Wyler Altirolo im Nordweschte. Nochbergmaine sin Bodio, Faido, Frasco, Personico un bis im April 2016 isch au Sobrio e Nochbergmain gsii. Giornico isch zum erschte Mol gnännt wore anne 935–940 as de Iudicibus Giornicensis, 1202 Iornico, ca. 1210-58 Zurnigo. Am 28. Dezämber 1478 isch s in dr Gegnig zue dr Schlacht bi Giornico (ital. Battaglia dei Sassi Grossi) chuu zwische dr Aidgnosse un em Herzogtum Mailand. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Giornico isch dr Giovanni Bardelli (Stand 2018). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Giornico ghert zum Ticinese. Chilche S. Nicolao (böue im 2. Johrzehnt vum 12. Jh., urspringli Dail vun eme Benediktinerchloschter, wu im 15. Jh. ufgee woren isch) Bfarrchilche S. Michele (zum erschte Mol gnännt anne 1210, Chor 1644, Schiff 1787, Glockedurm 1861) Chilche S. Pellegrino (1345 gweit, im 16. Jh. erwyteret, mit Wandmolereie us dr Spotrenaissance vu 1589 vum Giovanni Battista Tarilli
Giubiasco (lombardisch Giübiasch, dytsch veraltet Siebenäsch, rätoromanisch ) isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz. Giubiasco lyt in dr Magadinoebeni zwische Sant’Antonino un dr Stadt Bellinzona. Dr Piazza Grande (dr Groß Blatz) lyt uf ere Hechi vu 237 m ü. M., dr hegscht Punkt isch dr Sasso Terriccio mit 590 m, dr diefscht Mondetta mit 208 m. Zue dr Gmai hend d Fraktione Lôro, Motti, Palasio, Pedevilla un Sasso Piatto ghert. Nochbergmaine sin Bellinzona, Camorino, Gudo, Monte Carasso, Pianezzo, Sant’Antonino un Sementina gsi. Giubiasco isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1186 as apud Cibiascum, 1195 Zibiassco. D Gmai Giubiasco het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Giubiasco ghert, wo weg seller Fusion ufglest wore isch. Giubiasco isch dozmol Hauptort un Sitz vum Chraisamt gsi. Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Giubiasco isch dr Andrea Bersani gsi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Giubiasco ghert zum Ticinese. Chilche S. Maria Assunta (13. Jh., zum erschte Mol gnännt 1387, im 15. bis 17. Jh. e baar Mol umböue un vergreßeret) Johann Rudolf Rahn: Giubiasco.
Gnosca isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz. Gnosca lyt am rächte Stade vum Fluss Tessin am Yygang zue dr Riviera. Nochbergmaine sin Arbedo-Castione, Claro, Gorduno un Preonzo gsi. Gnosca isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1198 as Niosca. D Gmai Gnosca het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Ticino ghert, wo weg seller Fusion ufglest wore isch. Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Gnosca isch dr Moreno Pedrazzi gsi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Gnosca ghert zum Ticinese. Chilche S. Pietro Martire (zum erschte Mol gnännt im 13. Jh., mit Stuckature, Wandmolereie un eme barocke Holzaltar) Chilche S. Giovanni Battista (13. Jh.) Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 115–116. Celestino Trezzini: Gnosca. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 3, Giovanoli – Grasset., Attinger, Neuenburg 1921, S. 576. Virgilio Gilardoni: Inventario delle cose d’arte e di antichità. Edizioni dello Stato. Bellinzona 1955, S. 204–209. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La
Gordola (lombardisch Gordora) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Navegna im Bezirk Locarno. Gordola lyt am Uusgang vum Verzascadal uf em linke Stade vum Fluss. Dr Bann gränzt an dr Spychersee Lago di Vogorno un am Langesee. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Burio, Gaggiole, Scalate, Gordemo, Monti di Motti, Rongia un Sant'Antonio. Nochbergmaine sin Cugnasco-Gerra, Lavertezzo, Locarno, Mergoscia, Tenero-Contra un Vogorno. Gordola isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1200 as Gordora, 1219 Gordolla/e. Dr Gmaisbresidänt (Sindaco) vu Gordola isch dr Armando Züllig. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Gordola ghert zum Ticinese. Chilche Sant'Antonio Abate (1831) Oratorium Delle Grazie (15. Jh.) Kapäll detta del Vescovo, Selvatica (1889) Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 116. Rolf Dettwiler: Beurteilung der Grundwasserprobleme von Tenero-Gordola. Bern 1965. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 323, 328, 367–368. Virgilio Gilardoni: I monumenti d’arte e di storia del Canton Ticino, volume III: L’alto Verbano II. I circoli del Gambarogno e della Navegna. (= Die Kunstdenkmäler der Schweiz.
Gorduno (lombardisch Gurdün) isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz. Gorduno lyt nerdlig vu dr Stadt Bellinzona am rächte Stade vum Fluss Tessin. Nochbergmaine sin Gnosca, Preonzo, Monte Carasso, Bellinzona un Arbedo-Castione gsi. Gorduno isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1182 as medius locus de Gorduno. D Gmai Gorduno het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Ticino ghert, wo weg seller Fusion ufglest wore isch. Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Gorduno isch dr Romeo Pellandini gsi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Gorduno ghert zum Ticinese. Chilche SS. Rocco e Sebastiano (15. Jh.) Chilche SS. Carpoforo e Maurizio (18. Jh.) Celestino Trezzini: Gorduno. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 3, Giovanoli – Grasset., Attinger, Neuenburg 1921, S. 604. Virgilio Gilardoni: Inventario delle cose d’arte e di antichità. Edizioni dello Stato. Bellinzona 1955, S. 210–214. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 301, 363, 368–369. Simona Martinoli und andere: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007. Giuseppe
Grancia (lombardisch Granscia) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Carona im Bezirk Lugano. Grancia lyt im Scairolodal 5 km sidlig vu Lugano un 5 km nerdlig vu Morcote. Grancia isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1309 as in loco Grancie. Bis 1825 het d Gmai zue Carabbia ghert. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Grancia isch dr Francesco Regazzoni. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Grancia ghert zum Comasco-Lecchese. Chilche San Cristoforo (1591) Celestino Trezzini: Grancia. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 3, Giovanoli – Grasset., Attinger, Neuenburg 1921, S. 630. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 369. Micaela Viglino Davico: Fortezze alla „moderna“ e ingegneri militari del ducato sabaudo. Celid, Torino 2005. Simona Martinoli und andere: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, S. 342-343. Bruno Signorelli: La famiglia dei Vanelli. Architetti, scultori, fonditori e costruttori edili operasi nei territori sabaudi fra XVI e XVIII secolo. In: Giorgio Mollisi (Hrsg.), Svizzeri a Torino nella storia, nell’arte, nella cultura, nell’economia dal Cinquecento ad oggi. In: Arte&Storia. 11. Jahrgang, Nummer 52, Oktober 2011, Edizioni Ticino
Gravesano (lombardisch Gravesan) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Taverne im Bezirk Lugano. Gravesano lyt im mittlere Vedeggiodal. Zue dr Gmai ghert no dr Wyler Grumo. Nochbergmaine sin Alto Malcantone, Bedano, Lamone un Manno. Gravesano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1254 as de Gravaxana. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Gravesano isch dr Carlo Zoppi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Gravesano ghert zum Comasco-Lecchese. Chilche Santi Pietro e Paolo (Ändi 16. Jh.) Siro Borrani: Il Ticino Sacro. Memorie religiose della Svizzera Italiana raccolte dal sacerdote Siro Borrani prevosto di Losone. Tipografia e Libreria Cattolica di Giovanni Grassi, Lugano 1896. Bernardino Croci Maspoli: Gravesano. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Raimondo Locatelli: Gravesano e la sua gente. Verlag Comune di Gravesano, Gravesano 2010. Laura Facchin: I Portugalli di Mugena a Livorno. In: Arte&Storia. Edizioni Ticino Management, 14. Jahrgang, Nummer 62, Lugano August 2014, S. 302–315. F. Zappa (Hrsg.): Valli di Lugano. 1990 Commons: Gravesano – Sammlig vo Multimediadateie http://www.gravesano.ch Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 7. September 2023 Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung
Gresso isch es Dorf in dr politische Gmai Onsernone im Kanton Tessin in dr Schwyz. Es ghert zum Chrais (circolo) Onsernone im Bezirk Locarno. Gresso lyt uf dr linke, gääche Syte vum Vergelettodal uf ere Hechi vu 999 m i Meer. Nochbergmaine sin bis im April 2016 Maggia, Onsernone un Vergeletto gsii. Gresso isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1316 as Agrassio. Vu 1803 bis 1882 het d Gmai zue Vergeletto ghert. Vor 1803 het s Dorf zue dr Squadra vu Russo ghert. Am 10. April 2016 het Gresso mit dän ehemolige Gmaine Isorno, Mosogno und Vergeletto i d Gmai Onsernone fusioniert. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Gresso isch dr Marco Garbani Nerini gsii. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Gresso ghert zum Ticinese. Kapäll S. Orsola (1730, am Änd vum 20. Jh. reschtauriert) Guglielmo Buetti: Note Storiche Religiose delle Chiese e Parrocchie della Pieve di Locarno, (1902), e della Verzasca, Gambarogno, Valle Maggia e Ascona (1906). 2. Auflage, Pedrazzini Edizioni, Locarno 1969. Celestino Trezzini: Gresso. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 3, Grassi – Güttingen_., Attinger, Neuenburg 1921, S. 737. Maren Heyne, Giovanni Orelli: Gresso 999 m/s. Ein Bergdorf im Wandel. Gümligen; Bonn; Wien: Zytglogge 1991.
Gudo isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz. Gudo lyt uf dr rächte Syte vu dr Magadinoebeni. Zue dr ehmolige Gmai het d Fraktione Progero, Cimalloco, Caneggio, Malacarne, Malcantone, Mondato, Casa Cima, Pian Marnino, Rotonda, Santa Maria, San Nazzaro un Sasso Grande ghert. Nochbergmaine sin Cadenazzo, Cugnasco-Gerra, Giubiasco, Sant’Antonino un Sementina gsi. Gudo isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1277 as Gudio. D Gmai Gudo het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Ticino ghert, wo weg seller Fusion ufglest wore isch. Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Gudo isch dr Guglielmo Minotti gsi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Gudo ghert zum Ticinese. Bfarrchilche S. Lorenzo (1615, e Vorgängerböu us em 6./7. Jh. isch archäologisch noogwise) Chilche S. Maria, Progero (romanisch, im 17. Jh. umböue) Simonetta Biaggio Simona, Graziano Tarilli: Gudo. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Virgilio Gilardoni: Inventario delle cose d’arte e di antichità. Edizioni dello Stato. Bellinzona 1955, S. 215–220. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967,
Iragna isch e Dorf in dr politische Gmai Riviera im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Riviera im Bezirk Riviera. Iragna lyt am Uusgang vum Val d'Iragna in d Valle Leventina, dr Bann goht bis zum Val Verzasca. Im Val d'Iragna het s friejer Alpwirtschaft gee, aber d Alpe sin hite alli ufgee. Nochbergmaine sin Biasca, Lavertezzo, Lodrino, Osogna un Personico. Iragna isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1210 as Inagna. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Iragna isch dr Igor Cima. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Iragna ghert zum Ticinese. Chilche Santi Eusebio e Gaudenzio (syt 1210 belait) Kapäll Santa Maria, Boscerina Kapäll San Rocco, Pozzo (1567 gnännt) Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 374–375, 383, 484. Celestino Trezzini: Iragna. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 4, Hoescheller – Jestetten., Attinger, Neuenburg 1921, S. 359. Agostino Robertini und andere: Iragna. In: Il Comune. Edizioni Giornale del Popolo, Lugano 1978, S. 165–180. Simona Martinoli und andere: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, S. 76. Marina Bernasconi Reusser: Monumenti storici e documenti d’archivio. I «Materiali e Documenti
Isone (lombardisch Ison, dytsch veraltet Son) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Sant’Antonino im Bezirk Bellinzona. S Dorf lyt im obere Vedeggiodal. Nochbergmaine sin Cadenazzo, Bellinzona (friejer Camorino un Pianezzo), Capriasca, Monteceneri, Ponte Capriasca un Sant’Antonino. Isone isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1237 as Yxono. E Zämmeschluss mit dr Gmaine Bironico, Camignolo, Medeglia, Rivera un Sigirino zue dr Gmai Monteceneri hän d Stimmburger vu Isone un Mezzovico-Vira bi dr Abstimmig am 25. Novämber 2007 abglähnt. Uf dr 2. April 2017 het d Gmai Isone zäme mit Cadenazzo un Sant'Antonino us em Chrais Giubiasco in Chrais Sant'Antonino gwechslet, wo neu grindet wore isch. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Isone isch dr Giorgio Bulloni. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Isone ghert zum Ticinese. Chilche San Lorenzo (romanische Glockedurm un Muurräscht us em 12. Jh., hitige Böu vu 1452, im 17. un 20. Jh. umböue un erwyteret) Celestino Trezzini: Isone. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 4, Hoescheller – Jestetten., Attinger, Neuenburg 1921, S. 368. August Spicher: Geologie und Petrographie des obern Val d’Isone. Schweizer. mineral. petrogr. Mitteilungen. Band 20, Heft 1. Zürich 1940. Virgilio Gilardoni: Inventario delle cose d’arte
Isorno TI isch es Dorf i de politische Gmai Onsernone im Kanton Tessin in dr Schwyz. Es ghert zum Chrais (circolo) Onsernone im Bezirk Locarno. D Gmai Isorno im Onsernonedal het ihre Name vum glychnamigte Fluss iberchuu, wu vum italienische Gebiet häärchunnt un derno dur s Onsernonedal fliesst. Nochbergmaine sin Cavigliano, Centovalli, Maggia, Mosogno un Onsernone. Zum Ortsdail Berzona ghert au no dr Wyler Seghelina, zue Loco d Wyler Niva un Rossa gsii. Isorno isch entstande anne 2001 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Auressio, Berzona un Loco. Auressio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1233 as Oraxio, Berzona anne 1265 as Berzona, Loco anne 1224 as Loco. Am 10. April 2016 het Isorno mit dän ehemolige Gmaine Gresso, Mosogno und Vergeletto i d Gmai Onsernone fusioniert. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Isorno isch dr Athos Rima gsii. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Isorno ghert zum Ticinese. Chilche S. Antonio AbateAuressio (1526 gweit) Chilche S. Defendente, Berzona (1564 böue, syt 1777 Bfaarchilche) Kapäll S. Maria, Berzona (1682) Kapäll S. Maria Lauretana, Seghelina (1766) Chilche S. Remigio, Loco (1228 zum erschte Mol gnännt, aafangs 16. Jh. nei böue, mit ere Nachtmohlsdarstellig vum flämische Moler Godefridus Maes
Lamone (lombardisch Lamon) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Vezia im Bezirk Lugano. Lamone lyt am linke Stade vum Vedeggio am Fueß vum San Zeno. zue dr Gmai ghert au dr Wyler Ostarietta. Nochbergmaine sin Bedano, Cadempino, Cureglia, Gravesano, Manno, Origlio un Torricella-Taverne. Lamone isch zum erschte Mol gnännt wore anne 854 as Namonni, 1295 Lamono. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Lamone isch dr Marco Balerna. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Lamone ghert zum Comasco-Lecchese. Chilche S. Andrea (1468 zum erschte Mol gnännt, 1612 un im 19. Jh. umböue, Glockedurm romanisch) Oratorium S. Zeno (Ändi 15. Jh.) Karl Ballmer (1891–1958), Maler un Philosoph, het vu 1941 bis 1958 z Lamone gläbt Bernardo De Bernaris Architäkt un Moler, Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 118. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 376–377. Simona Martinoli und andere.: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, S. 284–285. Antonio Gili: Lamone. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Lamone – Sammlig vo Multimediadateie Ständige
Lavertezzo (lombardisch Vertezz) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Verzasca im Bezirk Locarno. Lavertezzo isch e Dorf im Verzascadal uf 545 m Hechi, wu au dr Wyler Aquino, Rancone un Sambugaro derzue ghere. Derzue chunnt no d Exklave Lavertezzo Piano in dr Magadinoebeni mit dr Ortsdail Riazzino, Montedato un Bugaro. Nochbergmaine sin Avegno-Gordevio, Brione (Verzasca), Corippo, Cugnasco-Gerra, Frasco, Gordola, Iragna, Locarno, Lodrino, Personico, Preonzo un Vogorno. Anne 1920 isch d Terricciole ufglest wore, e gmainsame Straibsitz vu Locarno, Minusio un Mergoscia, doderby isch Riazzino dr Gmai Lavertezzo zuedailt wore. Lavertezzo isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1327 as Laverteze. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Lavertezzo isch dr Roberto Bacciarini. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Lavertezzo ghert zum Ticinese. Bfaarchilche Madonna degli Angeli (18. Jh.) Ponte dei Salti, e alti Doppelbooge-Brugg über d Verzasca Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 118–119. Guglielmo Buetti: Note Storiche Religiose delle Chiese e Parrocchie della Pieve di Locarno, (1902), e della Verzasca, Gambarogno, Valle Maggia e Ascona (1906). 2. Auflage, Pedrazzini Edizioni, Locarno 1969. Celestino Trezzini: Lavertezzo. In: Historisch-Biographisches Lexikon
Lavizzara isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Lavizzara im Bezirk Vallemaggia. Lavizzara umfasst dr nordeschtlig Dail vum Valle Maggia, also au s Val Lavizzara. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Broglio, Brontallo, Fusio, Menzonio, Mogno, Monti di Rima, Peccia, Piano di Peccia, Prato, San Carlo, Sant'Antonio un Sornico. Nochbergmaine sin Airolo, Bedretto, Brione (Verzasca), Cevio, Dalpe, Faido, Maggia, Prato (Leventina), Quinto un Sonogno. Lavizzara isch entstande am 4. April 2004 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Broglio, Brontallo, Fusio, Menzonio, Peccia un Prato-Sornico. Prato-Sornico isch anne 1864 dur dr Zämmeschluss vu dr Wyler Prato un Sornico. Dr Wyler Mogno isch anne 1936 zue Fusio yygmaindet wore. Broglio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1361 as Brono, Brontallo anne 1574 as Bruntalo, Fusio anne 1258 as Fuxio, Menzonio anne 1364 as Menzone, Peccia anne 1374 as Petia, Prato-Sornico anne 1374 as Prato. Dr Gmaindsbresidänt (Sindaco) vu Lavizzara isch dr Michele Rotanzi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Yywohnerentwicklig vu Broglio Dr lombardisch Dialäkt vu Lavizzara ghert zum Ticinese. Chilche S. Maria Lauretana, Broglio (1487 gweit) Chilche S. Maria e S. Giorgio, Brontallo (im 15. Jh. gnännt, im 16. Jh. wider ufböue) Chilche
Ligornetto (lombardisch Ligornett) isch e ehemaligi Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz und hät zum Chrais (circolo) Stabio im Bezirk Mendrisio ghört. Am 14. April 2013 isch Lignoretto nach Mendrisio ygmändät wordä und ghört sither zum Chräis Mendrisio. Ligornetto lyt zeh Kilometer vu Chiasso an dr Gränze zue Italie. Ligornetto isch zum erschte Mol gnännt wore anne 789 as Logurno. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Ligornetto isch dr Marco Pina. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Ligornetto ghert zum Comasco-Lecchese. Bfaarchilche S. Lorenzo (im 13. Jh., im 18. Jh. umböue) Kapäll S. Giuseppe (anne zum erschte Mol 844 gnännt) Museum Villa Vela (ehmolig Wohnhuus vum Vincenzo Vela) Casa Pessina Museum Villa Vela Vincenzo Vela (1820–1891), Bildhauer Apollonio Pessina (1879–1958), Bildhauer Celestino Trezzini: Ligornetto. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 4, Liebegg – Mailand., Attinger, Neuenburg 1921, S. 686. Giuseppe Martinola: Inventario d’arte del Mendrisiotto. Band I, Edizioni dello Stato, Bellinzona 1975, S. 209–220. Marc-Joachim Wasmer: Museo Vela in Ligornetto. Schweizerische Kunstführer GSK, Band 741/742: Bern 2003, ISBN 3-85782-741-6. Simona Martinoli und andere: Guida d’arte della Svizzera italiana. Hrsg. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte, Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007. Stefania Bianchi: Ligornetto. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Ligornetto
Linescio (lombardisch Linesc) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Rovana im Bezirk Vallemaggia. Linescio lyt im unterschte Dail vum Valle di Campo uf dr linke Syte vu dr Rovana, 26 km nordweschtli vu Locarno. Nochbergmaine sin Cerentino un Cevio. Linescio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1437 as Lignazio, 1602 Linezio. Bis 1858 isch Linescio Dail vu Cevio gsii. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Linescio isch d Daniela Moretti (sit 2017). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Linescio ghert zum Ticinese. Bfaarchilche S. Remigio (1640 gweit, 1817-19 umböue) Daniela Pauli Falconi: Linescio. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Giovanni Bianconi: Vallemaggia. Edizioni L.E.M.A., Agno 1969. Martino Signorelli: Storia della Valmaggia. Tipografia Stazione SA, Locarno 1972, S. 173, 305, 325, 341, 344. Celestino Trezzini: Linescio. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 4: Liebegg – Mailand. Attinger, Neuenburg 1921, S. 688. Guglielmo Buetti: Note Storiche Religiose delle Chiese e Parrocchie della Pieve di Locarno, (1902), e della Verzasca, Gambarogno, Valle Maggia e Ascona (1906). 2. Auflage, Pedrazzini Edizioni, Locarno 1969. Simona Martinoli und andere: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007, S. 251, 252. Teresio Valsesia: Restaurata la cappella