rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Guyana isch e Staat in Südamerika. Er gränzt an Brasilie, Venezuela und Suriname und an dr Atlantik. Guyana liit zwüsche 2° und 8° nördligi Breiti und zwüsche 57° und 61° westligi Lengi. Dr diefst Punkt befindet sich an dr Atlantik-Küste, dr höchst isch dr Bärg Roraima-Tepui mit 2.810 m. An der Gränze zu Venezuela und Brasilie erhebt sich s Guayana-Gebirg, wo dr Staat von em dr Name übercho het. Dr Hauptfluss isch dr Essequibo, wo im Süde vom Land entspringt und im Norde in dr Atlantik mündet. Dr Nationalpark Potaro besticht mit siine Wasserfäll, u. a. die 225 m hoche Kaieteur-Fäll. Grossi Deil vom Land si dropische Rägewald, wo nume dünn besiidlet isch. Noch dr Volkszelig vo 2002 setzt sich d Bevölkerig noch ihrer ethnische Härkumft eso zsämme: 43,4 % Inder us em ehemolige Britisch-Indie 30,2 % Kreole, au Afro-Guyaner 16,7 % Mischling 9,2 % Indigeni Völker 0,2 % Chinese 0,2 % Portugiese 0,1 % übrigi Europäer D Besiidlig beschränkt sich wiitgehend uf dr Küstenruum. Im Hochland si einzelni Indianerstämm agsiidlet. Adeil vo de Religione an dr Bevölkerig: 28,8 % Hindus 57,8 % Christe 17,0 % Aghörigi vo dr Pfingstbewegig 8,1 % Katholike 7,0 % Anglikaner 5,0 % Siibte-Dag-Adventiste 1,7
Züri isch d Hauptstadt vom Kanton Züri und di grööscht Stadt vo de Schwyz. D Stadt lyt im Schwyzer Mittelland, a de Limet und am Zürisee. Si hät sälber öppe 410'000 und mit irer Aglomerazioon zäme öppen anderthalb Millioone Ywoner, und si isch s Zäntrum vo de Metropoolregioon Züri. D Gschicht vo Züri gaat uf di keltisch Sidlig, wo mer im Stadtgebiet gfunde hät, und uf s antik Doorff Turicum zrugg. Im Mittelalter sind d Burg uf em Lindehoof und s Fraumöischter, wo de König Ludwig de Tüütsch ane 853 a de Limet gründet hät, regionaali Zäntre vom Herzogtum Schwaabe gsy, wo sich naadisnaa drumume d Stadt entwicklet hät. Die isch im 14. Jarhundert politisch stèrcher woorde und hät sich ane 1351 mit den Äidgnosse zämetaa. Für di öiropèèisch Kultuurgschicht isch d Zürcher Reformazioon, wo de Zwingli i de Zyt vo 1523 bis 1525 durepraacht hät, öppis ganz Wichtigs gsy. Hütt sind vil Schwyzer und au internazionaali Organisazioonen und Firme z Züri dihäi, und d Stadt hät Hoochschuele, wo zu de grööschte vo de Schwyz zeled und au internazionaal öppis gälted. Für d Kultur und psunders d Literatur isch Züri sit em Mittelalter en guete Bode gsy. A de hööchere
p1 p3 D Burg Fridlige isch e abgangeni Burg uf em Baan vu Fridlige, eme Ortsdeil vu dr Stadt Wyyl im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg. Bis anne 1650 isch fir d Burg Fridlige dr Namme Schloß Ötlikon gängig gsi, hite sait mer ender Schloss Fridlige. S Schloss Fridlige isch am Fueß vum Leopoldshöcher Rai gläge, weschtli vu dr hitige Sternschanzstroß, zwisch em Weiherweg un dr Lustgartenstroß. S Schloss isch bschribe wore as e paradisische Ort zmitts in ere wunderschene Auelandschaft, umgee vu Wejer un alte Baumbständ. Wäg syyre exponierte Gränzlag, zue Frankryych un au zue dr Stadt Basel, isch d Gegnig um s Schloss als zum Schauplatz vu chriegische Handlige wore. Schließli isch em Schloss d Nechi zue dr franzesische Vauban-Feschtig Hìninge zum Verhängnis wore, wu d Franzose im 17. und 18. Johrhundert vu dert uus Yyfäll in s Markgreflerland gmacht hän. S Dorf Ötlikon isch im Johr 1280 s erscht Mol urkundli gnännt wore, s het dertemol zue dr Landgrofschaft Susebärg ghert. Wänn un vu wäm s böue woren isch, isch nit bekannt. Anne 1311 isch s wider gnännt wore, wu s as Läche vu dr Herre vu Röttle an d Basler Ritter vu dr Münch vu Münchestei chuu
Suriname (surinamisch: Sranan [sra:ˈnaŋ]) isch e Staat in Südamerika. Er gränzt im Norde an dr Atlantisch Ozean, im Oste an Französisch-Guayana, im Süde an Brasilie und im Weste an Guyana. S Land verdankt si Name wohrschiinlig em Stamm vo de Surine, wo vo de Arawak us däm Gebiet vertriibe worden isch. Dr Nationalfiirtig isch dr 25. Novämber. Sit em 25. Novämber 1975 isch Suriname unabhängig vo Holland. Suriname isch mit ere Flechi vo 163.820 km² s chliinste unabhängige Land in Südamerika. In dr südlige Helfti vom Land lige drei grossi Gebirgschettene, s Wilhelminagebirg, s Eilerts-de-Haan-Gebirg und s Tumuk-Humak-Gebirg. Die höchsti Erhebig isch dr Julianatop mit 1.280 Meter. S Klima isch tropisch. Zweimol im Johr, vom Afang vom Dezämber bis zum Afang vom Februar isch die so genannti Chliini Rägeziit und vo Ändi April bis Mitti August die Grossi Rägeziit. Drzwäsche lige vo Afang Februar bis Ändi April die Chliini Drocheziit und vo Mitti August bis Afang Dezämber die Grossi Drocheziit. Die durchschnittligi Tämpratur schwankt zwüsche 24 und 36 Grad Celsius. D Niiderschlagsmängi wachst vo dr Küste (öbbe 1.500 mm) ins Landesinnere (bis fast 3.000 mm im Südoste). D Johresziite folge dr Bewegig vo dr innertropische Konvergänzzone (ITC), wobii mä d
E Dampfmaschine im ängere Sinn isch e Cholbewermi-Chraftmaschine, das heisst e Maschine, wo d Energii, wo im heisse Dampf enthalte isch, mit eme Cholbe deilwiis in mechanischi Arbet umwandlet. I der Technikgschicht sin Dampfmaschine früener meischtens mit Chohle als Brennstoff betribe worde. As Dampfmaschine im wiitere Sinn chann umgangssprochlig au jedi anderi Maschine verstande wärde, wo diräkt oder indiräkt mit Dampf adriibe wird. Das si Chraftmaschine, Dampfturbine und au anderi dampfaadriibeni Arbetsmaschine. Mänggisch wärde au dampfaadriibeni Dransport- und Verchehrsmittel, Landmaschine und sogar gwüssi Apparät as Dampfmaschine bezeichnet. In däm Artikel wird dr Begriff Dampfmaschine nume im ängere Sinn für Cholbechraftmaschine bruucht. D Cholbedampfmaschine setzt die thermodynamischi Energii vom Dampfdruck us Dampferzüüger in mechanischi Rotationsenergii um. Drbii bewegt sich e Cholbe im Zylinder, wo drzue ghört, hin und här, er füehrt en oszillierendi Bewegig us. D Rotationsbewegig isch aber hüfig praktischer wenn mä mechanischi Energii wott benutze und so muess die oszillierendi Bewegig in e Rotationsbewegig umgwandlet wärde. Di Hii-Bewegig vom Cholbe wird mit em Druck vom Dampf as Arbetstakt usgfüehrt. D Bewegung zrugg wird äntwäder mit dr gspiicherete Rotations-Schwungenergii usgfüehrt oder isch au en Arbetstakt, wo dr Dampfdruck währed dr Ruggwärtsbewegig uf d Undersiite vom Cholbe wirkt. D Dampfzuefuehr in
Rötteln stoht fir: e alt alemannisch Rittergschlächt, lueg Heere vo Röttele di sidbadisch Burg Röttle bi Lörrach, wu im 11. Jahrhundert vu dr Heere vo Röttele böue woren isch s Dorf Röttle bi Lörrach, wu sidweschtlich unter dr Burg Röttle lyt Schloss Rötteln isch e gängige Namme fir d Burg Rotwasserstelz in dr Gmei Hochetenge Lueg au: Röttelnweiler, en Wailer in dr Gmei Lörrach, wu sidlich unterhalb dr Burg Röttle lyt Röteln (Begriffsklärung)
Di brythonische Sprooche sin e Grùppe vo keltische Sprooche. Si werde au als p-keltischi Sprooche oder Britannisch bezeichnet. Brythonisch isch eini vo de zwei inselkeltische Sproochfamilie. Di andri isch s Goidelisch, wo au als Q-Keltisch oder Gälisch bezeichnet wird. Zue de brythonische Sprooche ghöre: s Walisisch s Kumbrisch, wo im Mittelalter ussgstorbe isch. s Bretonisch s Kornisch, wo im 18. Joorhùndert ussgstorbe isch, aber inzwüsche wiiderbeläbt wird. Friener sin brythonischi Sprooche in ganz Britannie gschwätzt worde, spööter allerdings vùm Altänglische verdrängt worde. Do dezue ghöre s Kumbrisch (scho im Friemittelalter ussgstorbe) ùn vilycht au s Piktisch, wo chuum öbis devo bekannt isch. Di brythonische Sprooche sin derwyylscht de angelsäggsische Bsiidlig vo Ängland ge Weschte abdrängt worde. Als p-keltischi Sprooche isch die brythonischi Sproochgrùpp eng mitem Gallische verwandt. Wie verschiide die Sprooche gsi sin, isch nit sicher. D Klassifizierig in p- ùn q-keltischi Sprooche goot ùff d Luutverschiebig vùm indo-europäische kw zue p in de brythonische Sprooche, ùn zue k in de goidelische Sprooche, zrùgg.
Röteln stoht fir d Retle, e Infektionschranket, alemannisch au Rotsucht di sidbadisch Herrschaft Röteln (1502–1541) d Landvegt z Röteln, lueg Herre von Rotberg s Schloss Röteln, lueg Burg Rotwasserstelz Lueg au: Rötteln (Begriffsklärung)
D Burg Rotwasserschtelz, au Schloss Röttlè oder Rötlè gnännt (dt. Schloss Rötteln bzw. Röteln), isch e Felseburg uf eme Felse in Ortslag vu dr Gmei Hochetenge am Hochryy im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. Sie lyt am nerdlige Bruckechopf vum Flussibergang in d Schwyz wysewyy vu Chaiserstuel. D Burg isch im 12. Johrhundert vu dr Familie von Wasserschtelz böue un anne 1163 s erscht Mol urkundli gnännt wore. Im Johr 1185 wird e Ludwig von Rötteln gnännt, wu im Dienscht vu dr Herzeg vu Zährige gstanden isch. D Burg Rotwasserschtelz isch anne 1294 uusböue wore um im 18. Johrhundert nej uusböue wore. Syt 1803 isch si in Privatbsitz. D Herre vo Wasserschtelz hän au d Burg Wysswasserschtelz un d Burg Schwarzwasserschtelz böue loo. Schloss Röttlè am Hochrhyufer S Schloss Röttlè am Obèd. D Sunnè langèd graad no für è Spiègelig im Hochrhy S Schloss Röttlè bi Hohètèngè am Hochrhy, ooni Spiègelig mit èm Fokus uffs Hauptgebäudi S Schloss Röttlè un d Brugg übber dè Rhy bim Ynachtè, vo dè Kaiserschtüèler Uferbromenadè uus stromobsi uus gsää Helmut Bender, Karl-Bernhard Knappe, Klauspeter Wilke: Burgen im südlichen Baden. Fryburg im Briisgau 1979 Arthur Hauptmann: Burgen einst und jetzt. Burgen und Burgruinen in Südbaden und
As Nagzehn bezeichnet mä d Schniidzehn vo Nager und Hasenartige. Si stöhn baarwiis im Ober- und Unterchiifer, und es handlet sich drbii um funktional und morphologisch spezialisierti, meisselförmigi Zehn, wo s ganze Läbe nochwachse. Si si wurzellos oder hai chliini, offeni Zahnwurzle und d Zahnhöhli isch gege s Zahnfach ane offe. Bi Nager isch nume d Vordersiite mit Zahnschmelz überzoge, bi Hasenartige au d Rucksiite. Die Hasenartige hai usserdäm hinder de eigentlige Nagzehn im Oberchiifer non e chliine Nag- oder Stiftzahn. D Zehn wärde vom Nage an herte Sache, wie Nüss usw., vom Grabe bi underirdischen Arte und wil si sich an de Zehn gegnüber abriibe, abgnützt, und ihri Lengi bliibt immer öbbe gliich. Dr Nagdriib isch unabhängig vo Hunger und Nahrigssuechi. Wenn d Möglichkeit von ere Abnützig fehlt, z. B. bim ene Hächtgebiss oder wil s Fueter wo d Lüt ihre Heimdier gään, z weich isch, denn wachse die Zehn wiit us dr Muulhöhli use. D Lag vom Dier verscherft sich wäge dr Eigedynamik vo däm Prozäss, wil denn s Nage und dr gegesiitig Zahnabriib immer ummögliger wärde, und schliesslig verhungeret s Dier.
D Burgruine Wysswasserstelz isch e Burgruine uf eme Biel am rächte nerdlige Stade vum Hochryy bi Hochetenge im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. Dr Standort vu dr Burg isch scho in dr Urnefelderzyt (Spoti Bronzezyt) fir e Sidlig gnutzt wore. Die Higelburg Wysswasserstelz isch im 12. Johrhundert vu dr Herre von Wasserstelz böue loo wore, anne 1170 wird in ere Urkund e Wernherus de Wasserstelze gnännt. D Herre von Wasserstelz sin wahrschyns Minischteriali vum Chloschter Ryychenau gsi. Im Johr 1330 het dr Lütold von Krenkingen vu dr Gueteburg d Burg vu dr Margerethe von Wasserstelz gchauft. Im Dryssgjehrige Chrieg isch d Burg anne 1639 gsprängt wore. Dur Erbschaft isch si an d Grofe von Falkenhayn chuu, 1754 gege ne Pfandsumme an s Hochstift Konschtanz. D Burg Wysswasserstelz isch derno verfalle, 1779 isch e Ussemuure zämmeghejt, 1781 het s Dach deilwyys gfählt. D Herre von Wasserstelz hän au d Burg Rotwasserstelz böue loo un d Wasserburg Schwarzwasserstelz, wu anne 1875 abdrait woren isch. Di ehmolig Burgaalag zeigt no Räscht vun eme Runddurm, eme Halbrunddurm, ere Ringmuure mit 1,8 m Durmässer, eme Chuchiböu un eme Bärgfrid. Sidsyte (2008) Halbrunddurm an dr Oschtsyte (2008) Arthur Hauptmann: Burgen einst und jetzt. Burgen und Burgruinen in
Dr Naasespiegel (Rhinarium) isch e Beriich, wo von ere Schliimhut um d Naaselöcher vo vile Süügerarte bildet wird und vor allem bi Makrosmate vorchunnt, also bi Dier mit eme guet entwicklete Gruchssinn. Typisch für e Naasespiegel isch, ass käini Hoor druf waggse, ass d Oberflechi in Fälder iidailt isch und as es es vili Drüese und Dastkörperli druf het. Aber bim Moschusochs und e baar andere Arte het s Hoor uf em Naasespiegel. Hüfig isch dr Naasespiegel uf e Beriich um d Naaselöcher beschränkt, bsunders bi Raubdier und Paarhuefer. Mänggisch ghört au d Oberlippe drzue und denn het mä e Nase-Lippe-Spiegel, wie s Flotzmuul vo de Rinder und d Rüsselschiibe vo de Säu. Über s Philtrum cha dr Naasespiegel mit dr Schliimhuut vom Muulvorhof verbunde si. Under de Primate si s d Füechtnasenaffe, won e Nasespiegel hai. Die verchürzti Schnauze vo de Drochenasenaffe het drgege kei Nasespiegel, so dass deren ihri Oberlippe, wo nit underbrochen isch und Hoor druf wachse, e hochi Differenzierig vo dr mimische Muskulatur vom Muul möglig macht. Rolf Sauermost, Doris Freudig (Hrsg.): Lexikon der Biologie in vierzehn Bänden. Neunter Band. Spektrum Akademischer Verlag (Elsevier), Heidelberg 2002, ISBN 3-8274-0334-0 (514 Siite, dütsch; S. 483). Dietrich Starck: Lehrbuch
p3 S Schloss Schwarzwasserstelz isch e Wasserburg gsi, wu uf de Insle Schwarzwasserstelz am Sidstade vum Hochryy bi Chaiserstuel in dr Schwyz glägen isch. Wysewyy vun ere, am dytsche Stade, stoht hite no d Burg Wysswassersstelz un wysewyy vu Chaiserstuel uf dr dytsche Syte am Gränzibergang d Burg Rotwasserstelz. D Aalag isch dur d Novälle Hadlaub vum Gottfried Keller literarisch beriemt wore. D Burg Schwarzwasserstelz isch bis 1330 Eigetum vu dr Freiherre vo Wasserstelz gsi. No dr Eroberig vum Aargau dur d Eidgnosse anne 1415 isch d Schwarzwasserstelz iber d Herre vo Tenge an dr Firschtbischof vu Konschtanz chuu. Speter isch si zue d Residänz vu dr bischeflige Obervegt z Chaiserstuel wore, dodrunter au bis 1587 d Schaffuuser Familie Heggenzi (au Heggenzer). Syt 1821 ghert d Burginsle zem Baan vu Fisibach. Ab dr Mitti vum 19. Johrhundert isch si nimmi bewohnt gsi un isch derno verfalle. Schließli isch d Schwazwasserstelz an d Schwyzerisch Nordoschtbahn verchauft un 1875 abdrait wore. Im Johr 1938 isch uf dr friejere Schlossinsle ne Bunker böue wore, wu hite no dert z finden isch. D Burg het e Ringmuure gha mit 1,5 m Durmässer un e Bärgfrid mit ere Grundflechi vu 7 x 7,5 m un
S Foramen infraorbitale („Underaugeloch“) isch en Öffnig im Schädel im Beriich vo dr Vorderflechi (Facies anterior) vom Oberchiifer. Es liit bim Mensch öbbe 1 cm underhalb vom underen Augehöhlirand. S Foramen infraorbitale isch die üsseri Öffnig vom Underaugekanal (Canalis infraorbitalis). Do chömme dr Nervus infraorbitalis und d Arteria infraorbitalis duure. S Foramen infraorbitale isch eine vo de Trigeminusdruckpunkt. Dur Injektion vom ene Leitigsanästetikum in d Umgäbig vom Underaugeloch cha dr Nervus infraorbitalis usgschaltet wärde (Regionalanästhesii). D Leitigsanästhesii cha vo usse (extraorale Zuegang) oder am siitlige Schniidzahn vo dr Muulhöhli us (intraoral) gmacht wärde und schaltet Schmärze vo de Oberchiiferschniidzehn, de Eggzehn und de Prämolare, vom Mundhöhlevorhof, vo dr Oberlippe, de Nasenflügel und vom vordere Oberchiifer. Franz-Viktor Salomon: Nervensystem, Systema nervosum. In: Salomon/Geyer/Gille (Hrsg.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke Stuttgart, 2. erw. Aufl. 2008, S. 464-577. ISBN 978-3-8304-1075-1 Norbert Schwenzer: Zahn-mund-kiefer-heilkunde: Zahnärztliche Chirurgie. Band 3. Georg Thieme Verlag, 2000, ISBN 9783131169631, S. 17–18.
S Stirnbei (lat. Os frontale) bestoht us eme Bäärli vo Chnoche und isch e Deil vom Hirnschädel. Es bildet s vordere Schädeldach, bi de Wiiderchäuer macht s e grosse Deil von em us. D Stirnbein uf beide Siite si in dr Medianebeni über e Schädelnoht, d Sutura frontalis („Stirnnoht“), mitenander verbunde. S Stirnbei bildet dr oberi (Margo supraorbitalis) und hinderi Deil vo dr Augehöhli (Orbita). Am Hinderrand het s e Fortsatz, dr Processus zygomaticus ossis frontalis. Bi Fleischfrässer und Säu isch dä Fortsatz nume churz. Bi ihne isch dr Hinderrand vo dr Orbita nume vom ene bindgwäbige Band verschlosse (Ligamentum orbitale), wo zwüschen em Processus zygomaticus vom Stirnbei und dem Processus frontalis vom Jochbei verlauft. Bim Mensch und andere Primate het s Stirnbei e dütlige Wulst über de Auge, wo as Augebraueboge (Arcus superciliaris) bezeichnet wird. Zwüsche de beide Augebraueböge liit über dr Nasewurzle d Stirnglatze (Glabella). Zwüsche de beide Chnocheblatte vom Stirnbei isch d Nasehöhli, wo mit Schliimhuut uskleidet isch. D Stirnhöhli (Sinus frontalis) isch eini vo de Nasebeihöhlene. Bi Wiiderchäuer mit Hörner bildet s Stirnbei e Hornzapfe us Chnoche (Processus cornualis) wo s Horn drufsitzt. In dä Fortsatz chunnt au d Stirnhöhli iine, so dass bim Enthorne vo
p1 D Iburg, au Rihburg oder Riburg gnännt, isch e Burgruine bi Diefestei, eme Ortsdeil vu dr Gmei Gerbel im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf eme Felssporn im Albdal am linke Stade vu dr Alb, 300 Meter weschtlig vum Hof Diefestei un 500 Meter weschtli vu Steibach. Rund ei Kilometer abezues lyt d Burg Diefestei. Die Hecheburg isch wahrschyns zwisch im 10 oder 11. Johrhundert böue wore. Um 1270 isch si vum Chenig Rudolf von Habsburg gschlisse wore. D Burg isch dr Sitz gsi vu dr Adelsfamilie von Steinbach. Vu dr Herre von Steinbach wäre urkundli gnännt: Johann von Steinbach 1341 un 1350, Turingus 1380 un e andere Johann von Steinbach anne 1492. D Burg het e Bärgfrid gha mit eme vorböute Runddurm uf ere Grundflechi vu 7 mol 12 Meter un ere Muursterki vu 1,3 Meter. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no Muurräscht vum Runddrum erhalte. Friedrich-Wilhelm Krahe: Burgen des deutschen Mittelalters. Grundriss-Lexikon. Weidlich/Flechsig. Würzburg 1994. ISBN 3-8035-1372-3 Jakob Ebner: Geschichte der Ortschaften der Pfarrei Birndorf Burge im Landchreis Waldshuet uf burgeninventar.de Raubritternest und Schatzkammer - e lokali Sag iber d Iburg (Südkurier, 04.02.2009)
De Cédric Wermuth (* 19. Februar 1986 z Jegischdorf) isch en Schwiizer Politiker. Er isch Präsident vo de JungsozialistInnen Schweiz gsi und jetz Co-Präsidänt vo de SP. De Cédric Wehrmuth isch im 1999 de Jusos biiträtte, wo-n-er vo 2003 bis 2005 in eme Co-Präsidium de Kantonalverband vo de Aargauer Jusos gleitet het. Vo 2005 bis 2007 isch er Zentralsekretär vo de Schwiizer Jusos gsi und am 7. Juni 2008 hei en d Jusos zum Parteipräsident gwählt. Im Oktober 2008 isch er uf em Parteitag vo de SP Schwiiz zum Vizepräident gwählt worde. De Cédric Wermuth, wo z Bade wohnt, het im 2009 für de Grossi Rot kandidiert, isch aber nöd gwählt worde. Im Oktober 2009 hei en aber d Badener in de Iiwohnerrot vo de Schtadt gwählt. Commons: Cédric Wermuth – Sammlig vo Multimediadateie D Homepage vom Cédric Wermuth S politische Profil vom Cédric Wermuth uf smartvote.ch (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.smartvote.ch
S Guumebei (lat. os palatinum) isch e Chnoche vom Schädel, gnauer vom Gsichtsschädel. Mit em Oberchiifer zsämme drennt s d Nase- vo dr Muulhöhli und stützt dr hinderi Deil vom herte Guume (Palatum durum). S Guumebei wird in e horizontali Blatte (Lamina horizontalis) und e vertikali Blatte (Lamina perpendicularis) iideilt. D Lamina horizontalis isch e Deil vom Guume und isch verbunde mit em Pfluegscharbei (Vomer). Ihre Hinterrand begränzt d Choanenöffnig. Bi Süüger bildet d Lamina perpendicularis vom Guumebei zsämme mit em Keilbei (Os sphenoidale) und em Flügelbei (Os pterygoideum) (wo bim Mensch au zum Keilbei zehlt wird) d Flügelguumegruebe (Fossa pterygopalatina), wo Närve (Est vom Nervus maxillaris, Ganglion pterygopalatinum) und Bluetgfäss (Est vo dr Arteria maxillaris) duure gön. S Wort Guume isch im Dialäkt nit glöifig und isch us em Hoochdütsche übernoo. Es git käi volksdümligi Alternative für dä Begriff. F.-V. Salomon: Knöchernes Skelett. In: Salomon, F.-V. u. a. (Hrsg.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 37-110. ISBN 3-8304-1007-7 Schwizerischs Idiotikon, Band 2, Spalte 306. Archiviert vom Original am 6. April 2013; abgruefen am 29. Januar 2013.
D Ohrechnöcheli (lat. Ossicula auditus, wörtlig „Chnöcheli vom Ghör“) si chliini Chnoche im Mittelohr vo de Wirbeldier mit Usnahm vo de Fisch, wo mechanischi Schwingige vom Drummelfäll uf s Innenohr wiiterleite. D Ohrechnöcheli dräte evolutionär zum erste Mol bi Amphibie in dr Form vom ene einzelne Chnöcheli uf, wo as Chliini Süüle (Columella) oder Stiigbügel (Stapes) bezeichnet wird. Bi de Süüger chömme no zwei Ohrechnöcheli drzue, dr Hammer (Malleus) und dr Amboss (Incus). http://www.iurc.montp.inserm.fr/cric/audition/ (usgezeichneti Siite über s Ohr, ängl./franz.)
S Jochbei (au Backebei, Backechnoche oder Jugale) (lat. os zygomaticum, os jugale) isch e Chnoche vom Gsichtsschädel am siitlige Rand vo dr Augehöhli, wo as Baar vorchunnt. Si Schlööfefortsatz (Processus temporalis), wo noch hinde grichtet isch, bildet dr vorderi Deil vom Jochboge (Arcus zygomaticus). Usserdäm isch s Jochbei e Deil vo dr Wand vo de Auge- und de Nasehöhlene. F.-V. Salomon: Knöchernes Skelett. In: Salomon, F.-V. u. a. (Hrsg.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 37-110. ISBN 3-8304-1007-7 Lexikon der Biologie. Band 4, Herder Verlag, ISBN 3-451-19644-1
Troistorrents (fp. [a tʀetɔʀɛ̃]) isch e Munizipalgmeind im Kanton Wallis in de Schwiiz. Si ghört zum Bezirk Monthey im Unterwallis und isch französischsprochig. De vorderi Teil vom Val de Morgins ghört zu Troistorrents. De bekannteschti Ort vo de Gmeind isch Morgins. Vom Gmeinsbiet us gits en Pass in Savoyer Teil vom Chablais, de Pas de Morgins. Troistorrents ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1248 als Trestorrens. Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 11 % glägu. 79,3 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 9,4 % evangelisch-reformierti. Dr Ggmeindspresident va Troistorrents ischt dr Fabrice Donnet-Monay (Stant Oktober 2017). Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 3567 Iwonru 94,8 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 2,5 % Titsch, 0,5 % Talienisch und 2,2 % anneri Spraache. Dr tradizionäll Tialäkt va Troistorrents gcheert zum Frankoprovenzalisch. Bsunders Morgins isch, scho sit em 1908, en Wintersportort. De erschti Sessellift isch im 1947i bauet worde und im 1961 het Morgins mit em französische Wintersportort Châtel en Veriibarig troffe, zum gmeinsame Usbau vom Skigebiet „Portes du Soleil“, wo uf beidne Siite vo de Schwizerisch-französische Gränze ligt. Vo Troistorrents uf Morgins hets früener en Saumpfad gäh, wo zwüsche 1864 und 1867 zu
S Nasebei (lat. Os nasale) isch e Chnoche vom Gsichtsschädel, wo us eme Chnochebäärli zsämmegsetzt isch. Es bildet dr grössti Deil vom Nasedach und eso die oberi Wand vo dr Nasehöhli. An dr Innesiite vom Nasebei si d Nasescheidewand (Septum nasi) und die oberi Nasemuschle (Concha nasalis dorsalis) agmacht. D Nasemuschle begränzt au dr oberi Nasegang („Riechgang“). Bi vile Süüger (Usnahme: Mensch, Raubdier) stoht s Nasebei vorne über s Zwüschechiiferbei (Os incisivum) use, so dass e spitzwinklige Iischnitt (Incisura nasoincisiva), wo vorne offen isch, usbildet isch. Dur Schleg vo usse cha s liicht zun ere Fraktur vom Nasebei cho. F.-V. Salomon: Knöchernes Skelett. In: Salomon, F.-V. u. a. (Hrsg.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 37-110. ISBN 3-8304-1007-7
Dietel isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Muri im Schweizer Kanton Aargau. D Gmeind ligt im Rüüsstal und isch di südlichscht Gmeind vom Kanton. D Gmeind isch 549 Hektare gross, dodervo sind 94 Hektare mit Wald zuegwachse und 49 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 538 Meter uf em Ibärg, de tüüfschti bi 402 Meter an de Rüüss. Nochbergmeinde sind Rüti, Risch, Honau, Eibu und Seis. Dietel isch zum erschte Mol in ere Schenkigsurkund vom Chloschter Engelbärg us em Johr 1236 in de Form Tuerwile erwähnt worde, wo e Falschschriibig vo Tuetwile isch. Di höchi Grichtsbarkeit und dodermit d Landesherrschaft isch im Mittelalter bi de Habsburger gläge, wo s Dorf em Amt Meiebärg zuteilt hei. Nach de Eroberig vom Amt Meiebärg durch d Lozärner hei di d Landesherrschaft übernoh, hei si aber ab em 1425i mit allne Eidgnosse müesse teile. S Amt Meiebärg isch zu de Freie Ämter cho, ere gmeine Herrschaft. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiert un hei di Helvetisch Republik usgrüeft. Dietel het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 im Kanton Aargau ufggange isch. Xaver Severin Gretener (1952–1933), Juus-Profässer z Bärn und z Breslau (Poole), z Dietel ufgwachse Georg Germann: