rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Die persischi Sprooch (زبان فارسی‎) isch e plurizentrischi Sprooch z Zentral- und Südwestasie. Si ghöört zum iranische Zwiig vo dr indogermanische Sproochefamilie und isch d Amtssprooch im Iran, z Afghanistan un z Tadschikistan. Dr Sproochkood isch fa bzw. fas oder per (nach ISO 639). Persisch isch die wichtigsti indogermanischi Sprooch vo West- und Zentralasie und wird vo 60–70 Millione Lüt as Muetersprooch und vo 50 Millione as Zwäitsprooch gschwätzt. Öbbe 41 Millione Muetersproochler läbe im Iran, witeri 15 Millione z Afghanistan und 15 Millione in Zentralasie (vor allem in Tadschikistan und in Usbekistan) und uf em Indische Subkontinänt. Es git no bedütendi persischsproochigi Gmäinde im Irak und in de Golfstaate (v. a. z Bahrain, in de Vereinigte Arabische Emirat und z Kuwait). Witeri chliini Sproochinslel git s under anderem in Georgie, z Aserbaidschan und im Pamir-Gebirg. Wil e Hufe Iraner und Afghane in de letschte Joorzäänt usgwanderet oder gflüchtet si, häi sich au in Europa und in de USA persischsproochigi Gmäinde entwigglet. Tradizionell säit mä dere Sprooch in de öiropäische Länder Persisch – noch dr alte persische Kärnbrowinz Fārs – «Pārs» – im Süde vom Iran. Dr Äigenaame vo dr Sprooch isch in dr Sassanidezit Pārsīk oder Pārsīg gsi und
Dr Jules Ernest Meininger (* 4. Àwrìl 1848 z'Milhüsa; † 1929 z'Milhüsa) ìsch a elsassischer Dìchter un Zittungschriiwer gsìì. Ar ìsch dr Suhn vu'ma Schlosser gsìì, un dr ältschta Brüeder vum Ernest Meininger (Dìchter, Zittungschriiwer un Historiker). Noh sina Studia ìsch dr Jules Meininger àls Hàndelsbeàmta gànga ge schàffa, bis àm Kraig vu 1870. Noh-n-em Kriag ìsch'r Schlosser worra, un ar hàt sìch aui um lokàla Zittunga mìt sim Brüeder Ernest bekìmmert. Dr Jules Meiniger hàt Gedìchta un Theàterstìckla uf Elsassisch gschrìewa. Àb 1875 hàt'r Gedìchtla ìn milhüüser Zittunga veräffentligt („Der Hausfreund“, „Stadtnazi“, „Spitznàsle“...). Speeter hàt'r aui ìns Blätla vum ETM (Elsassicha Theàter vu Milhüüsa) gschrìewa. Ar zeehlt bi da milhüüser Dìchter, àwer doch nìt bi da greeschta beriahmta. Vu sim Wark ìsch folgendes veräffentligt worra: 1885: Sammlung von Gedichtlà un Fawlà in Milhüserditsch 1885: Der Ràbbàrg un s'Dollàràwasser 1890: Glickwunsch an dr Herr Gustave Zengerlin zum fufzigjàhrige Jubilaemstag vo sim Itritt in's Hues Dollfus-Mieg und Cie an dem vo sine Chefs am 1. Février im Hôtel Central Veranstaltete Banquet vortràit im Name vo de Juengere Employerte, 1840-1890 1890: zwei Luschtstìckla: E Verwàchslung E G'plogter Maire Jules Meininger in dr àlemannischa Textsàmmlung (Wikisource) Commons: Jules Meininger – Sammlig vo Multimediadateie
D Umm Kulthum (* zwüsche 1898 und 1910, vermuetlig am 4. Mai 1904 z Tammai az-Zahaira; † 3. Februar 1975 z Kairo; arabisch أمّ كلثوم‎, DMG ʾUmm Kulṯūm, Ägyptisch-Arabisch ʾUmm Kalsūm, Alternativschriibwiise under anderem Oum Kalsoum und Umm Kultum; äigentlig ʾUmm Kulṯūm Fātima ʾIbrāhīm as-Sayyid al-Baltaǧī) isch en egüptischi Sängere und Musikere gsi. Iire Ruem in dr arabische Wält cha mä mit däm vo dr Maria Callas und de Beatles in dr westlige Wält vergliiche. Si isch as Fatima Ibrahim uf d Wält cho und uf em Land ufgwaggse. 1923 het si dr Scheich Abu l-Ila kennegleert, wo e füerende religiöse Sänger in Egüpte gsi isch und dr Hauptverdräter vo dr klassische islamische Gsangsdradizion. Dä het ere Underricht gee und si understützt, wo si uf Kairo het welle goo. Iire Vater isch zerst nid iiverstande gsi, aber schliesslig si si z dritt, dr Vater, d Fatima und e Brueder uf Kairo gange. Dört het si d Ud gleert spiile und iir Repertuar modärnisiert. 1928 isch si äini vo de füerende Sängerinne in dr Stadt gsi. 1932 het si iiri ersti internazionali Durnee gmacht, under anderem uf Damaskus, Bagdad, Beirut und Tripolis. 1935 het si in Film afo spiile. D 1940er
Dr Igor Fjodorowitsch Strawinski (russisch Игорь Фёдорович Стравинский, frz. Transkripzion Igor Stravinski, ängl. Transkripzion Igor Stravinsky; * 5. Junijul./17. Junigreg. 1882z Oraniebaum, Russland; † 6. April 1971 z Nöi York) isch e russisch-französisch-amerikanische Komponist gsi und äine vo de bedütendste Verdräter vo dr „Nöije Muusig“. Dr Strawinski isch z Oraniebaum in dr Nööchi vo Sankt Petersburg z Russland uf d Wält choo. Wie si Vater het er Jura z St. Petersburg studiert und 1905 dr Abschluss gmacht. Denn isch er aber e Schüeler vom Nikolai Andrejewitsch Rimski-Korsakow worde. 1910 isch er zum erste Mol uf Bariis. Dört si d Ballett Der Feuervogel und spööter Petruschka und Le sacre du printemps ufgfüert worde. Sit 1920 het dr Strawinski mäistens in Frankriich gläbt; 1934 isch er franzöösische Staatsbürger worde. Wägen em Zwäite Wältchrieg het er Frankriich verloo und isch uf Amerika. 1946 isch er amerikanische Staatsbürger worde. Er isch zerst vor allem under russische Exilante bliibe, het denn aber mit em Komponist und Musiker Robert Craft öbber gfunde, won em ghulfe het sich besser z integriere. Im Joor 1967 het dr Igor Strawinski dr Eeredokter vo dr Rutgers University in New Jersey überchoo. Dr Igor Fjodorowitsch Strawinski isch am 6. April 1971
Da Fritag isch da letschte Tag in da Arbeitswocha, oda da fünfte Wochatag (noch DIN 1355). Noch christlich/jüdischer Zählung isch s da sechste. In da chrischtlicha Tradition wird jedn Fritag um drü (mitm Lütta vo da Kirchaglokka) an n Tod vo Jesus denkt; da wichtigschte Frittag im chrischtlicha Johr isch da Karfrittag. Im Islam isch da Fritag da wöchentliche Fiirtag, a deam s Mittagsgebet verrichtet wird und da Chatib a Predigt (Khutba) hebt. Da Nama Fritag kummt vo da südgermanischa Göttin "Frija" . D'Frija isch debi mit da römischa Göttin Venus gliichgsetzt, wo für dia romanischa Näma von Frittag (vendredi im Französischa oda „viernes“ im Schpanischa) Pata gschtanda sin: Im Latein isch da Fritag „dies veneris“, Tag vo da Venus gsi. Angeblich hond Adam und Eva anam Fritag in d vabotene Frucht bissa. Anam Fritag isch Jesus Christus kreuzigt wora (Karfreitag). Sit m Börsecrash 1929 schtoht da Begriff Schwarzer Freitag für ein großes Unglück. siehe auch: Freitag der 13. Freitag isch da Nama, wo Robinson Crusoe sinem Gfährta im Roman vo Daniel Defoe, gä hot, wiil a ean a nam Fritag troffa hot. Freitag isch o da Nama vo na Zittung in Berlin mitm Untatitl 'Ost-West-Wochenzeitung für Politik, Kultur und
Strawinski oder Strawinsky isch dr Naame vo deene Persone: Igor Fjodorowitsch Strawinski (1882–1971), russisch-französisch-amerikanische Komponist Soulima Strawinski (1910–1994), russisch-schwizerische Komponist und Pianist Stanislaw Strawinski (* öbbe 1736; † noch 1773), e polnische Aadlige und Patriot und Däilnäämer an dr Konföderazioon vo Bar Théodore Strawinsky (1907–1989), russische Kunstmooler
Dr Fridolin Tschudi (* 11. Juni 1912 z Züüri; † 5. Januar 1966 z Klosters, Kanton Graubünde) isch e Schwizer Schriftsteller gsi. Dr Fridolin Tschudi het Rächts- und Staatswüsseschaft studiert und denn as freije Schurnalist gschafft. Nääbebi het er humoristischi, mänggisch e bitz kritischi Gedicht in konventioneller Riimform gschriibe. Am bekanntiste isch er dur d Gedicht worde, wo vo 1944 bis 1966 uf dr Diddelsite vo dr Zitig Wältwuche erschiine si. Er het au Teggst für dütschi und Schwizer Kabarett gschriibe. Der Suchende, Züüri 1944 Tic-Tac. Operette (zusammen mit Fritz Schulz). Zürich u. a. 1947. Musik: Paul Burkhard. UA 1944 Züüri Das kleine Märchentheater, Luzärn 1949 Heißgeliebte Karoline, Züüri 1955 Sie liebt mich, sie liebt mich nicht …, Züüri 1955 Guter Mond …, Züüri 1957 Die Pariserin. Musikalische Komödie (zusammen mit N. O. Scarpi). Musik: Paul Burkhard. UA 1957 Züüri Handbuch der Heiterkeit, Züüri 1958 Lächle lieber statt zu lachen, Züüri 1960 Die Bergbahn, Baasel 1962 (zämme mit em Moritz Kennel) Lyrisches Leierkästchen, Züüri 1962 Dir zuliebe, Züüri 1964 Vom genüßlichen Lesen, Offebach am Main 1964 Die fünfzehn Fabeln, Züüri 1965 Ausgewählte Verse, Züüri 1966 Statt Blumen, Züüri 1967 Wolkenlatein, Züüri 1968 Sieben sanfte Turteltauben, Züüri 1969 Medizin des Lächelns,
Dr Riim isch im witere Sinn e Verbindig vo Wörter, won äänlig dööne. Im ängere Sinn isch es e Riim wenn e bedoonte Vokal und d Lut umenumme äänlig dööne. Dä Lut cha je noch dr Dichdigsdradizion am Aafang vom Wort (Aalut) stoo, in dr Middi oder am Ändi. Bischbil: lauf – chauf; laufe – chaufe. In dr linguistisch orientierte Lüüriktheorii wärde Riim as fonologischi Überstrukturierig ufgfasst. S middelhochdütsche Wort rim isch us em Franzöösische usgleent: S Substantiv rime für Riim isch e Zruggbildig vom Värb rimer für „in Räije ordne, riime“ (fränkisch und althochdütsch rim „Räije“). Die änglischi Schriibwiis rhyme chunnt drvo, ass wo s modärne Änglisch sich entwigglet het, mä felschligerwiis glaubt het, ass es mit em griechische rhythmos wurd zämmehänge. Vom e Baarriim reedet mä, wenn sich zwäi Värs, wo äine grad noch em andere chunnt, riime. Zwäi Värs, wo eso dur e Baarriim verbunde si, säit mä e Riimbaar. Schema: [aabb ccdd …] [a] Ich geh’ im Urwald für mich hin… [a] Wie schön, dass ich im Urwald bin: [b] Man kann hier noch so lange wandern, [b] Ein Urbaum steht neben dem andern. – Heinz Erhardt In dr altgermanische Värsdichdig isch nume dr Stabriim brucht
Dr Wladimir Semjonowitsch Wyssozki (russisch Владимир Семёнович Высоцкий, wiss. Dransliterazioon Vladimir Semënovič Vysockij; * 25. Januar 1938 z Moskau; † 25. Juli 1980 z Moskau) isch e russische Schauspiiler, Dichder und Sänger gsi. Zwar het s staatlige Melodija-Leibel im Wyssozki sini Blatte verleit, aber dr Liedermacher isch für e sowjetisch Staat en üsserst unbekweeme Sänger und Dichder gsi. In sine Lieder het er au über Theme gsunge, wo s offiziell in dr Sowjetunion gar nit gee het: Brostituzioon, Verbräche und Antisemitismus. Dr Wyssozki isch au hüte no e feste Begriff z Russland und gältet dört as dr grösst Liedermacher im 20. Joorhundert. Wil e Hufe vo sine Lieder wäge iirem kritische Inhalt vom offizielle Leibel nit veröffentligt worde si, häi d Lüt Doonbandufnaame vo sine Konzärt noch em Samisdat-Brinzip verbräitet und si häi in Millione im ganze Land kursiert. Dr Wyssozki het vor allem vo sine Film- und Theaterangaschemänt gläbt. Dr Wladimir Wyssozki isch 1938 z Moskau uf d Wält choo. Wäärend em Zwäite Wältchrieg si är und si Mutter für zwäi Joor uf Busuluk, ere Chliistadt im Ural, evakuiert worde. Vo 1947 bis 1949 het er mit sim Vater gläbt, wo Oberst in dr sowjetische Armee gsi isch, und
Als Widderlager wörd im Bruggèbau è Baudeil bezeichnet, welles dè Übbergang zwischè dè Bruggèkonschtruktion un èm Èrddamm hèrschtellt. S Widderlager trait s Ènd vom Bruggèübberbau un leitet diè senkrächtè un etwaigè horizontalè Kräft uss èm Bruggèübberbau i dè Baugrund ab. Zuèsätzlich sichert s im Übergangsberych zum Bruggèübberbau dè Èrddamm i sini Laag durch Uffnaam vo dè Erddruckkräft. Widderlager vo Balkèbruggènè beschtönn meischt us èm Fundament un dè Widderlagerwänd, evtl. mit èrè Ufflagerbank für d Lager sowiè meischtens mit sitlichè Flügelwänd. D Bezeichnig kunnt urschprünglich vo dè Bogèbruggènè, bi dennè sich am Bogèènd zu dè Abträgig vo dè horizontalè un vertikalè Kräft uss Gewölbeschub Widderlager, hüt üblicherwys Kämpferfundament benamst, am Baugrund abstützè. È Widderlager us èm Naturschtei für Bruggènè wörd als Ufflagerquader bezeichnet. Es isch èn Steiquader, wo d Ufflascht zum Byschpil è Staal- odder Holzbrugg uffnimmt. A sellen Wèrkschtei vom historischè Bruggèbau wörred bsunders qualititav hochstehendi Aaforderigè hysichtlich Druck- un Vowitterigsbeschtändigkeit gschtellt. Diè Größi vom jewyligè Quader muèn entsprechend dè z erwartendè Kräft bschtimmt wörrè. Gerhard Mehlhorn, Ekkehard Fehling, Walter Schreiber: Massivbrücken. Universität Gesamthochschule Kassel, Vorlesungsumdruck SS1999, S.179 ff Albrecht Germann, Ralf Kownatzki, Günter Mehling (Hrsg.): Natursteinlexikon. s. 29. 5. völlig überarb. und akt. Aufl., Callwey, Kempten 2003
Diè Dampflok vo dè Gattig Preußischi G 10 sin Güèterzug-Schlepptendèrloks, diè uff Basis vom Faargschtell dè Preußischè T 16 un èm Kessèl vo dè Preußischè P 8 entwicklet worrè isch. Bi dè Entwicklig vo dè G 10 isch s Faarwärk vo dè T 16 mit dè sitèvoschièbbarè erschtè un füüftè Achsè dütlich modifizyrt worrè; diè T 16 isch denõch mit sellem modifizyrtè Faarwärk als T 16.1 witerbaut worrè. Diè G 10 isch für dè schwerè Güèterzugdiènscht uff Hauptstreggè vorgsää worrè, durch iri nydrigè Achslascht hèt si abber flexibler als diè öppè leischtigsglychi Preußischi G 8.1 ygsetzt worrè. D G 10 isch voeinzelt au im Personèzugdiènscht vowendet worrè. Diè Faarzüüg sin mit Schlepptendèr vo dè Bauartè pr 3 T 16,5, pr 3 T 20, pr 2'2' T 21,5, pr 2'2' T 31,5 un bay 3 T 20,2 uusgschtattet worrè. Letschteri sin vo dè Faarzüüg vo dè Bauart Bayerischi G 4/5 H übernõ worrè. Zwûschè 1910 un 1924 sin gsamt 2.615 Loks für diè Preußischi Staatsbaan un diè Dütschi Rychsbaan gliferèt worrè, 35 sin a d Rychysebaanè im Elsaß un in Lothringè gangè (luèg Elsässisch-Lothringischi G10) un 27 a d Ysebaanè im Saargebièt. Witeri 350 sin a Baanunternemmè i d Türkei, Rumäniè,
D Gattig G 12 vo dè Preußischè Staatsysèbaan isch è Güèterzuglok mit dè Achsformlè 1'E. Si isch konschtruiyrt worrè, well s sich im Èrstè Wältchrièg als seer nõchdeilig für d Inschtandhaltig un Bediènig vo dè Lokomotyvè erwisè hèt, dass jedi Länderbaan iri eigenè Lokomotyvtûpè gha hèt un s au kei Normyrig gää hèt. D Heeresbaanè hèn è schnèlli, starki Güèterzuglokomotyvè bruucht, diè abber kei z hochi Achslascht gha hèt. D G 12 isch uff Basis vo dè Preußischè G 12.1 un einèrè vo Henschel für diè Kaiserlich Ottomanischi Generaldirèktion vo dè Milidärysèbaanè (C.F.O.A.) bautè 1'E-Lokomotyv (luèg G 12 Bauart C.F.O.A) entschtandè. D Lokomotyvè wyched in einigè Pünkt vo dè bisherigè Brinzipiè vom preußischè Lokomotyvbau ab. So hèn si èrschtmòls èn durchgehendè Barrèraamè gha un ein obberhalb vin Raamè agordnetè breitè Hinterkessel (Bauart Belpaire) mit èrè großè Roschtflächi. Zwischè Auguscht 1917 un 1921 sin vo Preußè insgsamt 1.168 Exemblaar vo sellèm Tûp beschafft worrè (drunter au Maschinnè, wo vo dè Heeresbaanè cho sin odder eigentlich für Elsaß-Lothringè beschtellt worrè sin). D Ysebaanè vo Elsaß-Lothringè hèn 118, d Badischi Staatsbaan 88, diè Sächsischè Staats-Ysèbaanè 62 un diè Württèbärgischi Staats-Ysèbaanè 43 Faarzüüg bauè lõõ. Baddè hèt 1920 10 witeri Exemblaar vo dè Preußischè
D Einheits-Güèterlokomotyvè vo dè Baureiè 50 mit èrè füürendè Laufachs un füüf Kuppelachsè, wo ab 1939 baut worrè sin, zellet zuè dè glungenschtè Konschtruktionè vo dè Dütschè Rychsbaan (DR). Selli Baureiè isch im Raamè vo dè Chriègsvorbereitig z Dütschland beschafft worrè. Bis 1948 sin 3164 Maschinnè vo dèrrè 80 km/h schnellè Baureiè 50 von beinah allè europäischè Lokomotyvfabrikè – zletscht als Übbergangschrièslokomotyv 50 ÜK – baut worrè. Am Ènd vo dè Dampflokära isch si zu dè Universalgattig worrè, wo dank dè nidrigè Achslascht au uff Nebbèbaanè mit lychterem Obberbau ygsetzt wörrè hèn könnè. Well s im Nebbèbaannetz nit überall für derartig langi Maschinnè uusreichend dimensionyrti Drèèschybè gää hèt, sin d Lokomotyvè für è Gschwindigkeit vo 80 km/h in beidi Richtungè uusglait worrè. Auffälligs Merkmõl isch deshalb è Schutzwand mit Fenschter a dè Vordersitè vom Tender (2’2’ T 26). Ab 1937 isch è neui Einheitslokomotyvè entwicklèt worrè, wo diè voaaltetè Länderbaan-Güèterzuglokomotyvè uff Nebbèbaanè ablösè hèt söllè. April bis Juli 1939 sin diè èrschtè zwölf Lokomotyvè vo Henschel & Sohn uusgliferèt worrè. Dè Aafang vom Zweitè Wältchrièg hèt dè Bedarf a Güèterzuglokomotyvè aaschtygè lõ, so dass si in großer Stüggzaal baut worrè. Ab 1942 isch è voeifachti Übbergangs-Chriègslokomotyv baut worrè, ohni Windleitblèch,
Diè Baureiè 86 isch è Einheits-Güèterzugtendèrlokomotyv vo dè Dütschè Rychsbaan. Si isch für dè Ysatz uff dè Nebbèstreggè vorgsää un isch vo fascht allè für d Rychsbaan tätigè Unternää gliferet worrè. Ab 1942 sin si in èrè voeifachtè Form als Übbergangschriègslokomotyvè (ÜK) baut worrè. Dodeby isch s Wègkeiè vo dè zweitè Füürerschtandssitèfenschtèr, sowiè diè als Schybèräder uusgfüürtè Laufrädèr am augèfälligschtè. Fascht alli dütschè Lokomotyvfabrikè sin am Bau vo dè Maschinnè beteiligt gsi. Im Zitraum vo 1928 bis 1943 sin 775 Exemblaar baut worrè, Einsatzgebièt sin vor allem Mittelgebirgsstreggè, dõrum hèn diè zeen Exemblaar è Riggèbach-Gegèdruggbrèms. i Nõch èm Zweitè Wältchrièg sin vill Lokomotyvè zu anderè Baanvowaltigè glangt. Nõch èm Chriègsènd sin 385 Maschinnè uff èm Netz vo dè Deutsche Bundesbahn voblibbè, devò sin acht wegè Chriègsschädè bis 1952 uusgmuschterèt worrè. Diè bi dè N.S. vorgfundenè 86 520 sin a d DB abgää worrè. Diè Dütschè Rychsbaan hèt nõch Abgaab vo 71 Loks a diè SŽD vo 172 Exemblaar nõ 164 i dè Betrièbsbeschtand uffnää könnè. D ÖBB hèt 27 Maschinnè vorgfundè, devò hèt si zwei wegè schwèrè Schäddè ausgmuschterèt un d 86 477 a d SŽD abgää hèt müèsè. 1950 hèt si uss Ungarn vo dè MÁV drei vo dè
D Dampflokomotyvè vo dè Baureiè 42 sin als Chriègslokomotyvè KDL 3 für diè Dütsch Rychsbaan aagschafft worrè. Iri Bschaffig hèt nämlich nimmi èm Vokeersminischterium unterschtandè, sondern èm Minischterium für Bewaffnig un Munition. Si sin für schweri Güèterzüüg vorgsää gsi, diè mit dè DR-Baureiè, dè lychterè KDL 1, nit würtschaftlich beförderet wörrè hèn könnè. D Aazaal vo dè bautè Maschinnè hèn bi witem nit selli vo dè Planungè erreicht un sin wit gringer blibbè als diè vo dè Baureiè 52. Au hèt dè Serièbau un d Konschtruktion unter dè Umschtänd vom Zweitè Weltchrièg glittè. Trotzdèmm isch si i dè Zit nõch èm Chrièg i villè Länder z Mittel- un Oschteuropa è wichtigi Stützè bi dè Beförderig von Güèterzüüg gsi. DB, DR un ÖBB, sowiè dènnè iri Vorgängerorganisationè i dè Nõchchriègszit hèn diè Lokomotyvè als Baureiè 42 witergfüürt. Diè anderè europäischè Baangsellschaftè hèn d Loks neu bezeichnèt. Z Luxemburg sin d Nummerè CFL 5501 bis 5521 vogää worrè. Ungarischi Lokomotyvè sin zu dè MÀV 501.001 bis 005 worrè. Z Polè sin im Chrièg dört voblibbeni Lokomotyvè d Bezeichnig PKP Ty3-1 bis Ty3-3 zuègordnet worrè. I dè Nõchchriègszit hèt diè Polnischi Staatsbaan eini vor Chriègsènd aagfangeni Bauseriè vo dè KDL 3 als PKP-Reiè
Diè T 14 vo dè Preußischè Staatsysèbaanè un dè Rychsysebaanè isch è Güterzugtenderlokomotiven mit dè Achsfolg 1'D1'. Si sin spòter vo dè Dütsche Rychsbaan als Baureiè 93.0–4 in iren Nummerèblaan ygordnet worrè. D Lokomotyv sin für dè Güèterzugdiènscht un dè sunndäglichè Uusflugsvokeer uff dè Streggè vo dè Berliner Stadtbaan vorgsää. Spôter sin d T 14 au vo anderè Direktionè für dè Güèterzugdiènscht uff Hauptbaanè un au dè Personèzugdiènscht beschafft worrè. Insgsamt sin für diè Preußischè Staatsysèbaanè i dè Johr 1914 bis 1918 insgsamt 457, für diè Elsässisch-Lothringischè Ysèbaanè 40 Loks vo sellèm Tûp baut worrè. Durch è unglücklichi Laschtvodeilig isch d Achslascht voo dè hinterè Laufachsè mit 169,7 kN höcher wiè selli vo dè Drybachsè. Vo dè Dütschè Rychsbaan sin 400 T 14 uss Preußè un 6 T 14 dè Elsässisch-Lothringischè Ysebaanè als 93 001–406 übbernõ worrè. D T 14 uss èm Elsaß hèn s Nummerè 93 094, 188–191 un 237 drait. Im Johr 1927 sin zwei T 14 vo dè Farge-Vegesacker Ysèbaa als 93 407 un 408 sowiè 1935 d Lokomotyvè 93 409–417 uss èm Saarland dezuè cho. Im Zweitè Wältchrièg sin einigi Faarzüüg uss Polè un Belgiè als 93 418 - 450 i dè Beschtand vo dè Dütschè
Diè Dütsch Rychsbaan hèt è Einheits-Personèzugtendèrlokomotyv mit dè Achsfolg 1'C1' mit nydriger Achslascht in irem Nummerèblaan als Baureiè 64 ygordnet. Diè Baureiè 64 isch ab dem Johr 1926 entwickelet worrè. D Hèrschtellig isch zwischè 1928 un 1940 erfolgt. A irè hèn zaalrychi Hèrschteller us Dütschland mitbroduzyrt. Deil vom Drybwärch un èm Kessèl sin vo dè Baureiè 24 übbernõ worrè. Sie hèt, bis uff zeen Exemblaar, welli übber è Krauss-Helmholtz-Gschtell vofüèt hèn, Risselgschtell. D Faarzüüg ab dè Betrièbsnummerè 64 368 sin 10 cm länger als diè vorherigè. Fälschlicherwys wörred diè Faarzüüg nõch èm dõmòls modischè Damè-Haarschnitt oft mit èm Spitznamè „Bubichopf“ bezeichnèt, eigentlich handlet s sich bim Bubichopf um diè Baureiè 62. Nõch èm Zweitè Wältchrièg sin no 393 Faarzüüg übrig blibbè, vo dènnè 278 a diè Dütsch Bundesbaan un 115 a diè Dütsch Rychsbaan gangè sin. D 64 311 isch nõch 1945 z Öschterrych blibbè un hèt bi dè ÖBB d Reiè 64 bildet. Z Polè voblibbeni Exemblaar hèn vo dè PKP d Bezeichnig OKl2 erhaaltè, i dè ČSR, im ehemòligè Sudetèland, vorhandeni Loks hèn vo dè ČSD d Baureiè 365.4 erhaaltè, è baar bi dè sowjetischè SŽD ygreitè Loks d Baureiè ТУ. 1968 sin bi dè Bundesbaan no 60
Dr Nils Althaus (* 10. Mai 1981 z Bärn) isch e Schwizer Liedermacher und Schauspiiler. Dr Althaus isch z Bärn und z Gümlige ufgwaggse. Mit säggsi het er gleert Dschello spiile. Er het a dr Uni z Züri Biochemii studiert, ir Freiziit Lieder afo schriibe und vordraage, debii het er sich sälber uf dr Gitarre begläitet. Denn isch er as Schansonniee z Bärn und z Sanggalle ufdräte und het in Wärbigsfilm mitgspiilt. Er het 2007 si ersts Muusigalbum Fuessnote mit Schansons uusegee, wo alli sächzää Lieder din läiv iigspiilt worde si. Im 2007 het er im umstrittene Kinofilm Breakout vom Reschissöör Mike Eschmann d Hauprolle gspiilt. D Swiss Films het en für daas zum Shooting Star 2007 ernennt und uf dr Berlinale eme gröössere Publikum vorgstellt. Noch em Hip-Hoper in Breakout het dr Nils Althaus witeri Rolle i Film gspiilt; under anderem e Stallbursch in Räuberinnen und e Taxifaarer in Happy New Year. Für sini schauspiilerische Läistige in Breakout und Happy new Year isch er für e Schwizer Filmbriis Quartz nominiert worde. Im Merz 2009 het dr Althaus mit Ändlech si zwäits Brogramm as Liedermacher ufgnoo. 2012 het er im Film Eine wen iig, dr Dällebach Kari s Bärner Stadtoriginal
D Lokomotyvè vo dè Baureiè 44 vo dè Dütschè Rychsbaan sin schweri, füüffach kuppleti Güèterzug-Einheitsdampfloks vo dè Gattig G 56.20 mit Drillingsdrybwärk. Si sin für d Beförderig vo Güèterzüüg bis 1.200 t uff Mittelgebirgsstreggè un 600 t übber Steilrampè vorgsää gsi. Diè èrschtè zee Exemblaar sin 1926 baut worrè. Selli Maschinnè hèn è bitzeli èn höcherè Dampfvobruuch gha als diè zu Voglychszwèck barallel beschafftè èrschtè 10 Exemblaar vo dè mit èm Zwillingstrybwärch uusgrüschtetè Baureiè 43. Èrscht 1937 sin witeri Exemblaar bschafft worrè, well diè zwischèzitlich gschtigenè Aaforderigè vo dè Zugförderig besser mit èm Drillingstrybwärch bewältiget wörrè hèn könnè. Vo 1926 bis 1949 sin insgsamt 1.989 Lokomotyvè hèrgschtellt worrè. Wôrend èm Zweitè Wältchrièg, ab 1942, isch è chriègsbedingti Voeifachig vo dè Konschtruktion un d Uusliferig vo dè asè bautè Exemblaar als Baureiè 44ÜK (Übbergangschriègslokomotyv) erfolgt. Dõby sin hauptsächlich Heimschtöff zum Ysatz cho, Baudeil sin in Hèrschtellig un Uusführig voeifacht odder ganz wägglõ worrè. Diè ufffälligschtè Merkmòl vo dè ÜK-Lokomotyvè sin der Vozicht uff Windleitbläch (wo ab 44 013 Standard gsi sin) un s Wäglõ vom jewyls vorderè Füürerschtandssitèfènschter. Ab dè Betrybsnummerè 44 786 sin vomuètlich alli Maschinnè in voeifachter Uusfüürig entschtandè. Bi dè nõch Chriègsènd im Ysatz voblibbènè Loks sin d
Selli Lischtè enthaaltet è Übbersicht über diè Lokomotyvè vo dè Großherzoglichi Badischi Staatsbaan. Diè Staatsbaan hèt zwischè 1840 un 1920 insgsamt 1681 Lokomotyvè bsässè. Dè högschste Bschtand isch um 1920 mit 915 Lokomotyvè z verzeichnè. 620 sin 1925 nõch èm Baureièschema vo dè Dütschè Rychsbaan umzeichnet worrè. Bi dè Großherzoglichè BadischÈ Staatsbaan sin diè Lokomotyvè nõch Gattigè gordnet worrè un hèn è Bahnnummer sowiè èn Nammè erhaaltè. Di zugwisenè Nämmè entschtammed èm Dyrreich, dè Geografy (Flüss, Bärge, Städt) sowiè Personè. Da mit fortlaufender Beschaffig d Namenswaal immer schwyriger worrè isch, hèt mo ab dè Lokomotyv mit dè Nr. 218 uff è Namensgebig vozichtet. 1882 sin alli Namensschilder entfernt worrè. D Baannummerè sin fortlaufend vogää worrè. Nõch dè Uusmuschterig vo Lokomotyvè sin diè freiworrenè Nummerè a diè nägschstè neuè Loks vogää worrè. Bis 1882 isch au dè Nammè mit übernõ worrè. Ab 1872 isch vosuècht worrè, d Nummerèfolg vo dè Lokomotyv innerhalb `vo dè Gattigè zu ordnè. S sin unter Bybehaltig vo dè Nammè d Bahnnummerè uusduuscht worrè. Well sich dè praktische Nutzè in Grenzè ghaaltè hèt, isch selli Ordnung schu füüf Johr spòter widder uffghobè worrè isch. Ab dè 1880er Johr hèt d Staatsbaan nomols versuècht, d Bahnnummerè öppis z