rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Spui isch e Fluss z Holland. Das Gwässer isch es Stück vom Flussnetz im wytlöifige Delta vom Rhy und vo dr Maas südlech vo dr Nordsee. Es isch öpe 16 Kilometer läng und lyt zwüsch dr Oude Maas und em Haringvliet, wo beides grösseri Flüss i däm Gebiet sind. Wenn uf em Meer Ebbe und Fluet wächsle, cheert au s Wasser im Spui d Flüssrichtig. Es git kei Brugg übere Spui, aber e Fääri, wo zwüsche de Dörfer Nieuw-Beijerland und Hekelinge fahrt. S Spui uf rijkswaterstaat.nl
D Ahr isch e Fluss z Dütschland. Si lyt i de Bundesländer Nordrhy-Weschtfaale und Rhyland-Pfalz und mündet als Näbefluss vo linggs in Rhy. Dr Fluss isch 85 Kilometer läng. D Ahr foot im Dorf Blankeheim i dr Eifel a. Iri Kwelle lyt under eme alte Huus, und si flüsst vo dört a zerscht bi dr Burg vo Blankeheim verby. S oberen Ahrtaal, der gross Boge vo dr Ahr bi Altenahr und d Flechi bi dr Mündig in Rhy sind Naturschutzpiet. I dr Schlucht durs Ahrgebirge isch s Ahrtaal bim Felse Farbigi Chue ganz äng. Denn chunt dr Fluss dur d Chreisstadt Bad Neuenahr-Ahrweiler und lauft bi dr Stadt Sinzig, noch vo Remagen, in Rhy. s Huus mit dr Ahrkwelle d Ahr bim Felse Farbigi Chue d Ahrmündig Gottfried Kinkel: Der Führer durch das Ahrthal nebst Beschreibung der Städte Linz, Remagen und Sinzig. Bonn 1849. Das Ahrtal (Stollfuss-Wanderkarte, Nr. 9). Landkarte 1:50.000. Stollfuss, Bonn o. J. (um 1950). Gottfried Kinkel: Die Ahr (= Rheinisches Land. Kleine Reihe). Wittlich 1953. Vera Kettenbach: Das Ahrtal. Von Bad Bodendorf bis Altenahr. Düsseldorf 2004, ISBN 3-935873-02-6. Fluss- und Wylandschaft Ahr. uf ahrxwein.de Arbeitsgemeinschaft zum Schutze der Ahr uf arge-ahr.de Ahr 2000 (Naturschutzprojekt) uf ahr-2000.de Die
D Waal isch dr gröscht Flussarm vom Rhy z Holland im Delta vor dr Nordsee. Wo dr Rhy über d Gränze vo Dütschland uf Holland chunt, deilt sech s Wasser bi Millinge. D Holländer säge däm Stromabschnidd bis dörthii us irere Sicht Oberrhy (Boven-Rijn). Bi Millinge flüsse zwe Drittel vom Rhy i d Waal und ei Drittel zum holländische Niderrhy, wo wyter unde Lek heisst. Bi Woudrichem mündet di alti Maas vo linggs id Waal, wo drufabe en nöje Name überchunt: si heisst jetz Oberi Merwede (Boven Merwede). Im Delta verzwygt sech die Oberi Merwede gly drufabe i die Underi Merwede und die Nöji Merwede. Die Underi Merwede goot uf Rotterdam. Es het acht Brugge über d Waal vo Nimwegen bis Zaltbommel. d Waalbrugg bi Nimwegen d Waal bi Ochte drü Brugge: Dr.-W.-Hupkes-Brugg, Bommelsbrugg, Martinus-Nijhoff-Brugg Me verzellt sech, ass d Waal vo me Riis gmacht worden isch. Vor langer langer Zyt händ zwee Riise i dr Schwiiz agfange dr Rhy usgrabe. Hundert Joor spööter sind’s uf Lobith choo, und dört het’s Striit ggä zwüsche de beede. Drum het jede wyter abe en eigete Fluss usgrabe, dr jünger vo beede her dr Under Rhy gmacht und dr elter d Waal. Commons:
Waal cha bedüüte: Waal (Fluss), en Abschnidd vom Rhy z Holland Waal (Bewässerung), e Kanaal zum d Matte bewässere im Südtirol Waal (Allgäu), e Määretort z Bayern Waal (Burg), en alti dütschi Bezeichnig für Burge mit Grääbe De Waal (Texel), es holländischs Dorf Waal-Warmzeit, e warmi Zyt uf dr Ärde vor öppe einere Millioon Joor Waal oder de Waal, en Familiename Lueg au: Wal Wahl (Begriffsklärig)
D Saane (französich Sarine, im Fryburger Patois oder au Chareina) isch e Fluss i dr Schwiiz. Si het e Lengi vo 126 Kilometer und flüsst dur vier Kantöön. D Kwelle vo dr Saane lyt im Wallis im Gländ mit Schrattechalch under em Zanfleuron-Gletscher am Sanetschhorn. Bim Sanetschpass isch e Stausee vo der Kraftwerk Sanetsch AG, und öschtlich dervoo stoot der Arpelistock. Nach es baar Kilometer goot dr Bärgbach über d Kantonsgränze is Bärnbiet. Är chunt über Wasserfäll in Taalbode vo Gsteig und Gstaad im ehmolige Amtsbezirk Saane abe, wo sit 2010 dr Verwaltigschreis Obersimmetal-Saane isch, und macht denn e Rank gäge Weschte. D Saane flüss wyters dure Waadtländer Bezirk Oberland und dur s fryburgische Gebiet vom Greyerzerland und dure Saanebezirk. Im Kanton Waadt isch d Saane bi Rossinières im Vernexsee ufgstaut, wo s Wasser uf s fryburgische Chraftwärch bi Montbovon abegitt, und uf em Wäg dure Kanton Fryburg sind am Flusslauf no vier Stauseeè: dr Lessocsee, dr Greyerzersee, dr Pigritzsee vom Ölbärgchraftwärch i dr Fryburger Magerau und dr Schifenesee. Alli die Wasserchraftwärch ghöre dr Stroomfirma Groupe E. Bi Laupen isch d Ymündig vo dr Seise id Saane, und dört chunt dä Fluss wider in Kanton Bärn, won er nach eme
i7i12i13i15i15i16i17 Dè Baanhof Immèdingè isch èn Ysèbaanchnotè, wo als Drènnungsbaanhof uusgfüürt isch. Im Immèdinger Baanhof drôffèd sich zwei Baanstreggè, d Schwarzwaldbaan, wo zèrscht vo Offèbürg gu Konschdanz übber Immèdingè gangè isch, un d Donaudalbaan, wo vo Eschingè gu Ulm gòt. D Donaudalbaan isch èrscht spôter baut worrè un bruucht vo Eschingè bis Immèdingè d Trassè vo dè Schwarzwaldbaan mit. Èrscht z Immèdingè zwygt d Donaudalbaan ab un gòt übber Mööringè bis zum Duttlinger Baanhof, wa abber è gränzübberschrittendi Baan zwǜschè m Baddè un Württèbärg gsi isch. Ußerdèm isch Immèdingè Uusgangspungt für d Züüg uff dè Aitrachdalbaan, wo im ehemòligè weschtlichè Nõchbòrbaanhof Hintschingè vo dè Schwarzwaldbaan abzwygè duèt. D Aitrachdalbaan gòt vo Hintschingè übber dè Bhf. Zollhuus-Blummbärg gu Waldshuèt a dè Hochrhybaan. Dè Abschnitt vom Hintschinger Abzwyg bis Zollhuus wörd sit 2004 (Stilllegung Personèvokeer 1967) als Deil vom Ringzug-Konzèpt widder regelmäßig im Personèvokeer bediènt. Bis zum Bau vo dè Vobindungskurvè Duttlingè–Hattingè im Johr 1934 hèn d Züüg uff dè Gäubaan z Immèdingè Chopfmachè müèsè. Am 15. Juni 1868 hèt diè Baddischi Staatsysèbaan dè Abschnitt vo dè Schwarzwaldbaan zwǜschè Ängè im Hegau un Eschingè uff dè Baar eröffnèt. Immendingè lyt im Obberè Donaudal un a dè Oschtflankè vom Baadnerland un hèt mit
Sense chan aini vo däne Bedütige ha: Sense (Werkzeug), es landwertschaftlichs Wärchzüg Kriegssense oder Sturmsense, e mittelalterlechi Stangewaffe Sense isch de Name vo däne geografische Objekt: Sense (Fluss), en Fluss i de Schwiz Sensebezirk, en Bezirk im Kanton Friburg, Schwiz Sense isch de Name vo däne Persone: Torsten Sense (* 1961), en dütsche Musiker, Synchronsprecher und Schauspiler Traute Sense (1920–1997), e dütschi Schauspileri Lueg au: Sens
Ulmiz isch de Name vo däne geografische Objekt i de Schwiz: Ulmiz (Uumiz, französisch Ormey), e Gmiin im Seebezirk vom Kanton Friburg Ulmiz, en Ortsteil vo Chüniz im Kanton Bärn, wo us Niderulmiz, Oberulmiz un us Ulmizbärg bsteit
D Soone isch e Fluss z Frankrych. Si flüsst dur d Regione Grand Est, Bourgogne-Franche-Comté und Auvergne-Rhône-Alpes. D Kwelle isch bi Vioménil uf dr Weschtsyte vo de Vogeese, und dr Fluss chunt noch eme Louf vo 473 Kilometer bi Lyon i d Rhone. Mit 453 km isch dr Doubs dr längsch Näbefluss vo dr Soon. Bi Sankt Sümforian isch dr südlech Aafang vom Rhii-Roone-Kanal. Commons: Saône – Sammlig vo Multimediadateie geoportail.fr (1:16.000) mit de Nutzig vo de Funkzion "Altimetrie" D Aagabe zur Flusslängi gründed uf den Informazione über d Saône uf sandre.eaufrance.fr (franzöösisch), abgruefen am 6. Oktober 2010, grundet uf volli Kilometer. Banque Hydro – Station U4710010 (Menüpunkt: Synthèse)
Dr Joseph Liard (* 17. Dezämber 1747 z Rosières-aux-Salines; † 21. April 1832 z Besançon) isch e französische Ingeniöör gsi. Sis grosse Wärch isch dr Rhy-Rhone-Kanaal. Dr Liard isch dr Soon vome Architekt gsi. Er het a dr staatleche Ingeniöörschuel École des ponts et chaussées vo 1769 bis 1775 s Bouwääse gstudiert. Derno isch er i dr Bretagne als Ingeniöör agstellt gsi und het dört s Projäkt füre Kanaal vo La Vilaine uf La Rance plaanet und d Schifffahrt i dr Gägend vo Rennes gleitet. Wyteri Arbete het er am Kanaal vom Burgund und im Haafe vo Le Havre übernoo. Ane 1791 isch er Scheffingeniöör vo dr Baudiräkzion Ponts et Chaussées vom Departement Doubs worde. Do het er syni Läbensufgaab gfunde: dr gross Wasserwääg vom Rhy-Rhone-Kanaal z plaane und au z boue. 1804 isch dr Liard sälber dr Diräkter vom Kanaal worde. Unter sinere Leitig isch das grosse Wärch, wo in föif französischi Departemänt vom Rhy bis a d Soone lyt, bis ane 1832 fertig bout worde. 1812 isch er zum Generalinspäkter vom Bouwääse beförderet und frufabe i di französischi Eerelegioon ufgnoo worde. Ane 1832 isch dr Liard z Besançon gstorbe. Dr Grabschtei vom Joseph Liard im Friidhof vo Besançon
S Departemänt Côte-d’Or isch e Verwaltigseinheit vo Frankrych. S Departemänt lyt im Oschte vom Land i dr Regioon Bourgogne-Franche-Comté. Es gränzt im Norde as Département Aube, im Nordoschte as Département Haute-Marne, im Oschte as Département Haute-Saône, im Südoschte as Département Jura, im Süüde as Département Saône-et-Loire und im Weschte a d Departemänt Nièvre und Yonne. Kanaal vom Rhy zu dr Rhone Commons: Departemänt Côte-d’Or – Sammlig vo Multimediadateie Website vom Departemänt
Dr Niderrhy isch e Flussabschnitt vom Rhy. Bi Bonn hört dr Middelrhy uuf, und vo dört a bis zu dr Gränze zwüsche Düütschland und Holland seit men em Stroom au Niderrhy. Vor Bonn chunt dr Rhy usem Siibegebirg und flüsst denn im Bundesland Nordrhy-Westfaale zu dr Ebeni vo dr Kölner oder dr Niderrhynische Bucht. Do foot die norddütsche Tiefebeni aa. In Rhy münde i däm Abschnidd d Näbeflüss Sieg, Wupper, Erft, Ruhr und Lippe. Es het dört grossi Hääfe am Rhy: Köln, Düsseldorf, Neuss und Düüsburg. Website über de Niderrhy
Dr Duisport oder au Hafe vo Düüsburg und Ruhrport isch es Hafegebiet bi Düüsburg am Rhy. Es isch dr gröscht Binnehafe nid nume vo Tüütschland, sondern vo ganz Öiropa. Er lyt bi dr Mündig vo dr Ruhr, wo e grosse Näbefluss vom Rhy isch. Dört foot dr Rhy-Herne-Kanaal a, wo vom Rhy zum Dortmund-Ems-Kanaal goot. S ganze Areaal vo de Hafeyrichtige het öppe zäh Kwadratkilometer. Es het drin meh als zwänzg Hafebecki und öpe anderthalb Milioone Kwadratmeter Platz i de Lagerhüüser. Als Zäntrum vom Vercheer mit Schiff, mit dr Ysebaan und mit Laschtwäge isch dr Düüsburger Hafe e internazionali Dräischybe für d Logistik. Dr nöi DIT Duisburg Intermodal Terminal isch dr gross nöi Umschlagplatz zwüsche de verschidene Vercheersmiddel. Ane 1905 isch d Ortschaft Ruhrort e Stadtdeil vo Düüsburg worde, und d Häfe vo de beide Gmeinde sind zämegleit worde. Bsitzer vo de meischte Aalage und Betriiber vo de Yrichtige isch d Duisburger Hafen AG, wo au e Dochterfirma duisport rail GmbH füre Güetervercheer uf dr Schiine het. D Duisburger Hafen AG ghört em Land Nordrhy-Weschtfaale, dr Stadt Düüsburg und dr Bundesrepublik Tüütschland. Dr Duisburg Trimodal Terminal D3T isch e nöie Konteinerhafe vo private Reedereie. Es git vil chlynere Meerschiff, wo
Aalburg isch e Gmeind in dr Provinz Nordbrabant z Holland gsi. Am 1. Januar 2019 het si mit Werkendam und Woudrichem zur nöije Gmäind Altena fusioniert. D Gmeind het es baar Dörfer: Babyloniënbroek, Drongelen, Eethen, Genderen, Meeuwen, Spijk, Veen und Wijk. D Gmeind lyt am alte Louf vo dr Maas. Sid em Middelalter isch d Maas vo Aalburg us uf eme churze Wääg gäge Norde in Waal gloffe. Zum dr Abfluss vom Wasser z verbessere, isch vo Aalburg us dr nöi Louf, di Bergsche Maas gmacht worde, und dr alt Wääg vom Fluss isch hüt als abgschnittni Maas nume no e chlyni Verbindig zwüsche de beide Flüss. d Windmüli vo Wijk d Chile vo Drongelen Commons: Aalburg – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Gmeind
i7i12i13i15i15i16i17 Dè Baanhof Blummbärg-Zollhuus (Originalnammè vo 1890 bis ca. 1977 isch wiè hüt nò im Volksmund üblich Zollhuus-Blummbärg) isch èn Baanhof im Ortsdeil Zollhuus, wo zuè dè Stadt Blummbärg im Schwarzwald-Baar-Chrais ghört. Er isch dè högschtglégène Baanhof a dè Sauschwänzlebaan un sit dè Start vo dè Museumsbaan annè 1977 näbbèm m Wizämer Baanhof au dè wichtigschte. Hüt hèn dört d Museumszüüg vo dè Sauschwänzlebaan, wo sit 2014 vom EVU Blummbärger Baan (BB) bedribbè wörrèd, irèn Aafang un Ènd. D Museumszüüg vokeerèd nur im Summerhalbjohr un am Wuchèènd, i dè Hauptsaison au zuèsätzlich am Frytig, Dunschtig un evtl. am Mittwuch. Vor 2014 sin d Museumszüüg vom Vorein Museumsbahn Wutachtal e. V. bedribbè worrè. Sit dè Renovyrung vom Nordabschnitt vo dè Sauschwänzlebaan, dè Aitrachdalbaan, faarèd s ganz Johr übber è baar Ringzüüg dè Zollhuuser Baanhof als Èndbaanhof aa. D Adressè vom Baanhof lutèt Bahnhofstraße 1, d Zuèfaart lyt dirèkt südlich vom BÜ un èm Ortsdeil Zollhuus a dè B 27. Näbbèm Empfangsbau (EG) mit èm Güèterschuppè sowiè Dampflokbehandlungsyrichtunge wiè èn Wasserkran un èm Wasserturm hèt s z Zollhuus au è Remisè für è Draisinè gää. Urschprünglich sin z Zollhuus drei Gleis für dè Personè- un Güètèrvokeer zur Vofüègung gschtandè: Gleis 1 isch
Als Abfluss vrstoot me i dr Hydrologyy die Mängi vom Wasser, wo us eme geografisch definierte Yzugsgebiet vomene Fluss a eim Oort wärend ere bestimte Zyt, wo me tuet mässe, uselauft. I dr Hydrologyy, dr Gwässerchund, het me d DIN-Norm 4049-3, wo dr Abfluss gnau beschrybt. S Wasser rünnt wäge dr Schwäärchraft i die tüüfer glägene Stellen uf em Ärdboden abe. Es samlet sech do drby i de Bachbett und de Flussbett, wo dur d Erosioon im Bode entstande sind und wo d Flusssyschtem bilde. Me cha am ene Oort – eme “Mässpunkt” oder “Pegel” – dr Kwerschnitt vo me Gwässer bestimme und denn luege, wie schnäll s Wasser flüsst und wie höch ass es stoot, und das ergitt s Voluume, wo dört durechunt. Dr Kwerschnitt änderet sech immer wider und wird mit em Pegel kontroliert. Die Überwachig isch au dört wichtig, wos bi vil Wasser im Gebiet wyter unde dra chan Überschwemmige ggää. Wemme s gsamte Wasser, wo us eme Gebiet abflüsst, wott bestimme, tuet me au s Grundwasser mit yrächne. Bi de Flüssgwässer isch dr Zuefluss vom Wasser us dr Kwelle und dr Abfluss am Ändi vom Lauf in en See oder en grössere Fluss undedra bsunders wichtig.
S Mäss vo dr möntschleche Entwicklig odr au dr Index vo dr möntschleche Entwicklig, entsprächend em Änglische Human Development Index, abgchürzt HDI, isch e Verglych, wo d UNO drmit tuet zeige, wie s de Länder vo dr Wält goot. Dr HDI wird sid ane 1990 im Pricht Human Development Report beschribe. Dr Mässstab luegt uf s Bruttonazionalykomme und dr durchschnittlech Standard vom Läbe, uf d Läbenserwartig vo de Möntsche und uf d Lengi vo dr Schuelzyt i de einzelne Länder. Das Syschteem het sech zur Houptsach dr pakistanisch Ökonoom Mahbub ul Haq ustänkt, und er het s zäme mit em Amartya Sen us Indie und em änglische Wirtschaftswüsseschaftler Meghnad Desai wyter entwicklet. Im erschte vo dene Pricht het me chönne lääse: «S algemeine Zyl vo dr Entwicklig isch es, de Möntsche e Läbensruum z gää, wo si es längs, gsunds und kreatyvs Läbe chönne füere.» Ane 2011 het Japan die höchschti Läbenserwartig mit 83,4 Joor gha. 2005 isch z Tschechie die lengschti durchschniddlechi Schuelzyt mit 13,1 Joor gfunde worde. 2010 het Neuseeland gsamthaft gseh die umfangrychschte Bildigschance für die Junge gha. 2011 isch z Katar im Durchschnitt s höchschte Ykomme zämecho. Mit em Massstaab vom HDI tuet d UNO d
Wahl chan aini vo däne Bedütige ha: Wahl, en Entschaidig för öppis Wahl, d Bsetzig vo Mandat dur e Gruppe vo Persone Wahl (Traktor), en Traktorehersteller us Balinge, Bade-Würtebärg Wahl (Adelsgeschlecht), es dütschs Adelsgschlächt Wahl isch de Name vo däne Ortschafte: Wahl (Hohenkammer), en Ortstail vo Hohenkammer, Landchrais Freising, Bayern Wahl (Möckern), en Ortstail vo Möckern, Landchrais Jerichower Land, Sachse-Aahalt Wahl (Presseck), en Ortstail vo Presseck, Landchrais Kulmbach, Bayern Wahl, de dütsch und französisch Name vo Wal, e Gmaind im Kanton Réiden, Luxeburg Wahl, de lothringisch Name vo Vahl-lès-Faulquemont, e Gmaind im Departemänt Moselle, Frankriich Wahl isch de Familiename vo däne Persone: Lueg au: Waal Wal
Wal chan aini vo däne Bedütige ha: Wal oder Waal, en Ornig vo Meeressüüger AS Wal, es russischs Gwehr Dornier Wal, es Flugboot, wo 1923 vo de Dornier-Wärch enwickled woren isch Wal (Schiff, 1938), en Dampf-Iisbrächer, wo 1938 baut woren isch Wal (Wappentier), s Wappetier Wal und Delfin Alstom Coradia A TER, e Bauart vo Diseltriibwage, wo wägen ihrem Usgseh de Spitzname Wal übercho händ Wal isch de Familiename vo däne Persone: Eelke van der Wal (* 1981), en niderländische Strosseradrännfahrer Eric van der Wal (* 1940), en niderländische Künstler und Büechermacher Johan de Wal (1816–1892), en niderländische Strofrächtler und Rächtshistoriker Marian van de Wal (* 1970), e niderländisch-andorraneschi Sängeri Marieke van der Wal (* 1979), e niderländeschi Handballspilleri Wal isch de Vorname vo däne Persone: Wal Fall (* 1992), en dütsch-senegalesische Fuessballer WAL chan aini vo däne Bedütige ha: Sierra Leone (Kfz-Kennzaiche) Wallops Flight Facility (IATA-Code), en Raketestartplatz i de USA World Atlantic Airlines (ICAO-Code), en amerikaneschi Fluggsellschaft Western Airlines (ICAO-Code), en ehmolegi US-amerikaneschi Fluggsellschaft Lueg au: Waal Wahl (Begriffsklärig)
Sankt Sümforian, uf französisch Saint-Symphorien-sur-Saône, isch e Gmeind im französische Departemänt Côte-d'Or. S Dorf het dr Name vom heilige Symforian übercho, wo en adlige Maa us Autun i dr Römerzyt gsi isch und vo de Römer umprocht worden isch, wil er dr heidnisch Kult vo dr Göttin Sybele nid het welle mitmache. Sid em Joor 1046 het d Chile vom Sümforian em Chlooschter Losne ghört. Ane 1784 het dr Fürscht Ludwig V. Josef vo Bourbon-Condé dr Grundschtei füre Rhin-Rhone-Kanaal gleit, wo do sin südliche Aafang hät. Für dä Kanaalbou sind z Sankt Sümforian au no zwe Brugge, e Schlüüse und e Wassermüli bout worde. 1832 isch im Dorf es Undernääme zum d Ware vo de Kanaalschiff uf d Flusschiff vo dr Soone umzlade gründet worde. Sid 1789 isch s Dorf en eigeti Gmeind. d Soone und dr Kanaal dr Chiledurm s Rothuus Commons: Saint-Symphorien-sur-Saône – Sammlig vo Multimediadateie d Website vo dr Gmeind (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.stsymphorien-saone.fr Saint-Symphorien-sur-Saône uf dr Syte vom Insee
Dole, isch e Stadt im französische Departemänt Jura. D Stadt lyt am Rand vo dr Freigrafschaft a de Flüss Doubs und Clauge. Bi dr Stadt chunt dr Rhy-Rhone-Kanaal dure. Im sächste Joorhundert het dr burgundisch König Gondebaud Dole zur Hauptstadt vom Gau vo Amaus gmacht. Und es isch au d Hauptstadt vo dr Grafschaft Burgund worde. Dr burgundisch Herzog Philipp dr Guet het dört en Universität gründet. 1691 isch d Uni uf Besançon verleit worde. Vo 1493 aa het Dole de Habsburger ghört bis ane 1674, wo di französischi Armee under dr Füerig vom Marschall Vauban d Stadt eroberet het. Hüt isch Dole mit über 23000 Ywooner die gröschti Stadt vom Departemänt Jura. I dr Altstadt vo Dole isch d Stiftschile us em 16. Joorhundert. Bi Dole chrüze sech d Autobaan A 36 und A 39. Dr Baanhof lyt a dr Ysebaanlinie vo Dijon uf Vallorbe i dr Schwiiz und isch dr Usgangspunkt vo dr Ysebaanstrecki is Elsass und uf Stroossburg. Dört chunt dr TGV dure, wo vo Paris uf Bärn und Lausanne goot. I dr Nöchi vo dr Stadt isch dr Flugplatz Dole-Jura. Dr internazional Welowääg EuroVelo 6 het en Etappe bi Dole. E Partnerstadt vo Dole isch Lohr,
Dole bedüütet: Tole, es Mundartwort für en Wasserablauf an ere Strooss Dole, e Stadt im französische Departemänt Jura Dole, en Insle vo Lettland Arrondissement Dole, es Gebiet im französische Departemänt Jura Dole, e Stadt i dr Demokratische Republik Kongo Dole, es Dorf vo Bosnie-Herzegowina Dole, es Dorf vo dr Serbische Republik Dole Food Company, e Margge für Gmües und Opscht Dole, e belgischi Rockgruppe Bob Dole (1923–2021), der Name vomene US-amerikanische Politiker Dôle bedüütet: La Dôle, e Bärg im Waadtländer Jura Dôle, e Sorte vo Rootwy
D Wasserscheidi isch e geografischi Linie uf dr Ärdoberflechi, wo d Flusssyschteem und d Yzugsgebiet vo Flüss zämechöme. Es isch d Gränzlinie uf Höchine i dr Landschaft, wo s Wasser i die einti oder die anderi Syte abelauft. Früener het me im Schwyzerdütsch ender dr Begriff Schneeschmelzi bruucht, wo me i viil alte Dokumänt über d Gränze findet und wo dr Franz Joseph Stalder i sym Wörterbuech Versuch eines Schweizerischen Idiotikon vo ane 1812 uf dr Syte 341 beschribe het. S Schwyzerischen Idiotikon het do drzue no mee Beleeg. Dört, wo sech drü Wasserscheidene träffe, git’s en Ort, wo s Wasser i drü verschideni Yzugsgebiet abeflüsst. Es git im alemannische Sproochruum grad zwe Plätz, wo drü öiropäischi Hauptyzugsgebiet anenand chöme: Ufem Witewasserestock im Gotthardgebiet foot im Norde s Yzugsgebiet vo dr Rüüss und do drmit em Rhy aa, im Südweschte das vom Rotte und im Südoschte s Gebiet vom Tessyn, eme Näbefluss vom Po. Ufem Lunghinpass bi Bregaglia isch gäge Nordweschte s Taal vo dr Eva da Sett, eme Kwellbach vo dr Julia im Flusssyschtem vom Rhy, im Oschte das vom Inn, wo id Donau flüsst, und im Süüde lauft dr Alpbach vo Alpascelin zu dr Maira, wo au zum
Sochaux isch e französischi Gmeind im Departemänt Doubs. Es isch e Vorort vo dr Stadt Mömpelgard. Sochaux isch e wichtige Standort vo dr Induschtry. Dört lyt die gröschti Fabrigg vo de Peugeot, wo im 19. Joorhundert agfange het Sache us Yse und bsunders au Handmüline mache und sid 1881 Welo und sid 1891 Auto, Töff und Laschtwäge härstellt. Näbe dr Autofabrigg goot dr Rhy-Rhone-Kanaal dure. s Peugeot-Museum di refermiert Chile Der FC Sochaux spiilt i dr zweithöchschte französische Tschuttliga. Ane 1935 und 1938 isch er französische Meischter worde. Commons: Sochaux – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Stadt Sochaux Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr)
Thierstein isch de Name vo däne geografische Objekt: Bezirk Thierstein, en Bezirk im Kanton Soledurn Thierstein (Fichtelgebirge), en Markt im Landchrais Wunsiedel im Fichtelgebirg, Bayern Baute: Burgruine Alt-Tierstein, e Burgruine i de Gmaind Gipf-Oberfrick, Kanton Aargau Burg Neu-Thierstein, e Burgruine bi Büsserach im Bezirk Thierstei, Kanton Soledurn Burg Thierstein, e Burgruine im Markt Thierstein, Bayern Thierstein isch de Familiename vo däne Persone: Groofe vo Thierstein, Adelsgschlächt, Erbauer vo de Burge Alt- und Neu-Thierstein, lueg under Thiersteiner Lara Thierstein (* 1994), Schwizer Unihockeyspillere Ludwig von Thierstein, Abt vo Eisidle, vo 1387 bis 1393 Lueg au: Dierstein
D Hall isch e Fluss i dr Schwiiz und z Frankrych. Er isch 65 Kilometer läng. Er isch ane 1534 s erschte Mol erwähnt. Sini Quelle het er bi Charmoille im Kanton Jura. Er flüsst dure Elsgau bi Alle, Pruntrut und Basse-Allaine verby und denn bi Delle is französische Departemänt Territoire de Belfort, won er bi Morvillars zum Rhy-Rhone-Kanaal chunt. Im Departemänt Doubs mündet er bi Allenjoie in Doubs. Commons: Allaine – Sammlig vo Multimediadateie Hydrografeschi Date vo de Allaine bi Boncourt, churz vor de Gränze CH/F
Schlöise oder Schliesse isch e technischi Yrichtig. S Wort chunt vom middellatynische sclusa, was “Damm” und “Weer” meint. Es bedüütet: Schiffsschleuse, es Bauwärk a Flüss und Seeè Luftschleuse Sicherheitsschlöise Schleuse (Fluss), e Fluss z Tüüringe Lueg au: Wehr (Wasserbau)
E Schlöise isch es Bauwärk füre Vercheer zwüsche verschide höche Abschnitt vom ene Wasserwääg. Si het e gmuurete oder betonierti Chammere, wo d Schiff dryfahre, mit Tüüre uf beide Syte, de Schlöisetor, wo me wasserdicht cha zuemache. Wemme s Wasser vo oben ineloot oder gägen unden useloot, chame dr Wasserstand ändere und es Schiff uf s andere Wasserniveau lüpfe oder abeloo. Bi de Flüss mit eme starche Gfäll oder z wenig Wasser cha me so trönnti Abschnitt mache, wo d Schiff regelmässig durefahre. Oder me bout näbem Fluss grad en seperate Kanaal, wo immer glych vil Wasser het wie bim Rhysytekanaal im Elsass. Au wenn im ene Fluss es Chraftwärch bout wird, wo dr Schiffvercheer würd underbräche, chunt näbedra e Schlöise hi. Kanääl wärde füre Schiffsvercheer über s Land bout, wo’s keini Flüss git, wo gross gnueg sind zum drüberfahre, so wie bim Rhy-Rhone-Kanaal, wo us em Rhytaal s Sundgau duruf is Taal vo dr Soon übere goot. Sötigi Kanääl bruuche deils zimli vil Schlöise, ass me über d Höger drüberchunt. Und denn muess som ene Kanaal immer wider vo ganz obe nöis Wasser zuegleitet wärde, zum d Schlöise z fülle. A de Flüss bruuchts wägem Wasserstand, wo änderet, und