rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Kleopatra VII. Philopator (altgriechisch Κλεοπάτρα Θεά Φιλοπάτωρ Kleopátra Theá Philopátōr; * 69 v. d. Z. z Alexandria; † 12. August 30 v. d. Z. z Alexandria) het as die letschti Köönigin vom hellenistische Ptolemäerriich und au as letschte wiiblige Farao vo Egüpte vo 51 v. d. Z. bis 30 v. d. Z. gherrscht. Wie iire makedonisch Naame loot lo dänke, isch d Kleopatra kä ethnischi Egüptere gsi sondern e Makedoniere. In de erste vier Joor het si zämme mit iirem Brueder Ptolemaios XIII. regiert, wo 47 v. d. Z. im Alter vo vierzääni gstorbe isch, und denn mit andere männlige Mitregänte, wil under dr Garantii vo Rom gsetzligi Reegle e Dobbelbsetzig vom Droon vorgsee häi. Si het iir Riich welle konsolidiere und usbaue, het das aber gege d Wältmacht Rom nit chönne duuresetze. Di het dorum die bäide mächdigste Röömer vo dere Zit, zerst dr Gaius Iulius Caesar und wo dä umbrocht worde isch, dr Marcus Antonius, zu iire Gliebte gmacht, und het mit deren iirer Hilf für e Zitli d Machtstellig vom Ptolemäerriich dütlig chönne verbessere. Im Antonius si Niiderlaag gege dr spööter Kaiser Augustus het s Ändi vo iirer Herrschaft bedütet. D Kleopatra und dr Antonius häi
Dr Taylor Benjamin York (* 17. Dezämber 1989) isch ä US-amerikanische Musiker, Songschriiber u Produzänt. Er isch dr Lead- u Rythmus-Gitarrischt i dr genre-neutrale Band Paramore. Dr Taylor isch als jüngste vo drüü Giele am 17. Dezämber 1989, z'Nashville, Tennessee gebore. Si Vater, dr Peter York, isch Vorsitzende u CEO vo dr Capitol Christian Music Group. Peter isch ou Gitarrischt u het am Taylor u siim Brüetsch Justin ds Instrument biibracht. Taylors ältsichte Brüetsch, Chris York, isch Senior Director of A&R bi Capitol Records. York isch mit dä Farro-Brüetsche (Josh u Zac) sho i ere Band gsi, bevor si d'Hayley Williams hei kenneglert. Dr jünger Farro Brüetsch, Zac, het dr York u d'Williams bi emne Highschool-Footballspiel annenang vorgstellt, wo si sech vo afang ah guet verstande hei. Dr Taylor isch biim Schriibe vo Lieder wie "Conspiracy" vo ihrem Debütalbum "All We Know Is Falling" u am Bonustrack "O Star" beteiligt gsi, was z'erste Lied isch wo dr Taylor u d'Hayley zämme hei gschriebe, churz drufabe wo si sech hei kenneglert. Siit 2007 isch dr Taylor es offiziells Mitglied vo Paramore. Taylor het bekannt gäh das zu sine Lieblingskünstler mewithoutYou, Radiohead, Kent, Yann Tiersen, At the Drive-In, Failure, Björk, Kadawatha u
D’ Muller-Àffara-n-ìsch a elsassischer Rachtshàndel gsìì, wu dr Àrzt Jean-Louis Muller vum Mord vu siinera Ehafràui Brigitte Muller ààklàgt worra-n-ìsch. D’ Brigitte Muller ìsch àm 8. Nowamber 1999 ìn ìhrem Wohnsìtz z’ Ìngwiller ìm Unterelsàss toot uffgfunda worra. Dr Jean-Louis Muller ìsch z’äärscht ànna 2008 un 2010 waga Mord züa 20 Joohra Zuchthüüs verurtailt worra, àwwer ìsch ànna 2013 fräigschproocha worra. Woohrschiinsig hàt sìch d’ Brigitte Muller s’ Laawa gnumma. Vu dr Àffara hàt ma-n-ìm gànz Frànkriich grädd. D’ Brigitte Muller (geborena Oudille) hàt hàlbtààgs àls Dokümantasàmmlera àn dr Üniwärsiteet vu Schtroossburi gschàfft. Sa hàt a Lizanz vum Itàlianischa bschtànda ghàà un ìsch um Kunscht un Lìteràtüür ìnträssiart gsìì. Sa hàt zwai Briader ghàà. Maa hàt gsajt, àss sa liablig, ämpfìndlig un z’ruckhàltend gsìì-n-ìsch. Dr Jean-Louis Muller hàt dräi Schwäschter. Sii Vàtter ìsch aigawìllig gsìì; ar ìsch Àrzt un Unteroffiziar ìn dr Wehrmàcht gsìì, àls mosellànischer Zwàngsiigezoganer. D’ Müatter ìsch sehr schtrang gsìì. Dr Jean-Louis Muller hàt Militäär wälla wara, àwwer sii Vàtter hàt bschlossa, àss’r Àrzt müass wara. Sii Hüüs hàt dr Jean-Louis uff’m Aigatumm vu siim Vàtter loo bàuia — dàs hàt àui dr Vàtter wälla. Wu dr Vàtter àls Àrzt ìn Rüahjschtànd gànga-n-ìsch, hàt’r ìm Suhn siina
Dr Appian isch e griechisch-röömische Gschichtsschriiber gsi. Er het uf Griechisch gschriibe und si Wärk, wo 24 Bänd umfasst het, isch nume däilwiis erhalte, Er behandlet din vor allem die röömischi Chriegsgschicht vo de saagehafte Aafäng under em Aeneas bis ins früeje 2. Joorhundert n. d. Z. Dr Inhalt vom Appian sinere Rhomaika (Ῥωμαικά „Röömischi Gschicht“) noch em Photios, wo s ganze Wärk no kennt het: 1. Βασιλική Basilike: Die Röömischi Köönigszit vom Aeneas aa 2.Ἰταλική Italike: D Erooberig vo Middelitalie 3. Σαμνιτική Samnitike: D Samnitenchrieg 4. Κελτική Keltike: Dr Chrieg gege d Kelte 5. Σικελικὴ καὶ νησιωτική Sikelike kai nesiotike: D Erooberig vo Sizilie und andere Insle in dr Nööchi vo Italie 6. Ἰβηρική Iberike: D Chrieg in Iberie 7. Ἀννιβαϊκή Annibaike: D Kämpf gegen e Hannibal in Italie 8. Καρχηδονιακὴ Karchedoniake (in de Edizioone as Libyke bezäichnet; die Punische Chrieg gege Karthago) und Νομαδική Nomadike (D Kämpf in Numidie) 9. Μακεδονικὴ καὶ Ἰλλυρική Makedonike kai Illyrike: Die Röömisch-Makedonische Chrieg und D Kämpf in Illürie 10. Ἑλληνικὴ καὶ Ἰωνική Ellenike kai Ionike: D Chrieg in Griecheland und Ionie (Chläiasie) 11. Συριακή καὶ Παρθική Syriake kai Parthike: D Chrieg in Süürie, bsundrigs gegen e Antiochos III., und d Chrieg gegen
Dr Aeneas isch e Persoon us dr griechische und au dr röömische Müthologii. Er stammt us ere Nääbelinie vom trojanische Herrschergschlächt und isch dr Soon vom Anchises und dr Göttin Afrodite (röm. Venus). Dr Aeneas gältet as dr Stammvater vo de Röömer. Dr Homer verzellt, wie dr Aeneas mit sim Vater Anchises und sim Soon Askanios us em brennende Troja cha flüchte, und wien er uf Italie choo und dört d Stadt Alba Longa, d Mueterstadt vo Room, gründet het. Homer, Ilias 2,819–21; 5,217–575; 13,455–544; 20,75–352 Bibliotheek vom Apollodor 3,12,2, Epitome 3,32-4,2; 5,21 Vergil, Aeneis Ovid, Metamorphoses 14,581–608 Ovid, Heroides VII Emil Wörner: Aineias. In: Wilhelm Heinrich Roscher (Hrsg.): Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie. Band 1,1, Leipzig 1886, Sp. 157–191 (Digitalisat). Philipp Theisohn: Dido und Aineias. In: Der Neue Pauly (DNP). Band Suppl. 5, Metzler, Stuttgart 1996–2003, ISBN 3-476-01470-3, Sp. 216–229. Commons: Aeneas – Sammlig vo Multimediadateie Aineias im Greek Myth Index (änglisch) Warburg Institute Iconographic Database – Bilddatebank zu Darstellige vom Aeneas bim Warburg Institute Normdate: GND: 11850083X | LCCN: no2014109205 | SUDOC/IdRef: 027395790 | VIAF: 310624824
A Schrüüwaziager ìsch a mekànisch Warkzigg mìt’ra Klìng un Grìff, wo maa nutzt, fìr Schrüüwa-n-ìn Warkschtroffa-n-ii- odd’r àbschtrüüwa. A Hàndschrüüwaziager bschteht üss’ra Klìnga un Grìff. D’ Forma vum Klìngaschpìtza (Àbtriib) äntschprìcht dr Mìtnààhmaprofil (Ààtriib) vum Schrüüwakopf. ’S gìtt àlso mehrera Forma: d’ Schlìtzschrüüwaziager fìr d’ aifàcha Längs- odd’r Flàchschlìtzschrüüwa (Kännzaicha SL) d’ Kritzschlìtzschrüüwaziager fìr Kritzschlìtzschrüüwa. D’ Firma Phillips-Screw hàt zwai Modälla uff dr Màrkt gbràcht: Phillips-Kritzschlìtz (Kännzaicha PH) Pozidriv-Kritzschlìtz (Kritzschlìtz mìt klaina Zehn zwìscha da Krìtzarm; Kännzaicha PZ) d’ Säckskàntschrüüwaziager fìr Schrüüwa mìt Üüssa- (vergl. Schtäckschlìssel) odd’r Ìnnasäckskàntkopf (Inbus) d’ Torx-Schrüüwaziager ìn Form vu’ma säcksschtrààhliga Schtarn (Säcksrundprofil, Kännzaicha TX) ’S gìtt unterschìedliga-n-Àrta vu dr Bfäschtigung vu dr Klìnga un Grìff. ’S gìtt zem Biischpìel Klìnga, wo tailwiis vum Grìff umschwärmt wara. Uff salla Schrüüwaziager kààt maa-n-àui mìt’ma Hàmmer schlààga, fìr Schrüüwa leesa. ’S gìtt àui Schrüüwaziager, wo-n-a Isoliarschtoff um dr Grìff bis züa dr Klìnga hann —dàs redüziart d’ Gfààhr vu’ma Schtroomschlààg. Fìr Eläktriker gìtt’s àui schpeziälla Schrüüwaziager, wo maa-n-uff Taila unter Schpànnung kààt bnutza. Samtliga Schrüüwaziager hann a màgneetischa Klìnga, fìr àss d’ Schrüüwa nìt käjt —schtàtdässa-n-ìsch manckmol a mekànischa Vorrìchtung fìr dr gliicha Zwack. D’ Ührmàcher un àndra Fiinmekàniker bnutza Schrüüwaziager, wo-n-àm oowera-n-And vum Grìff a drajbààra Plààta
Dr Christoph Anton Walser (* 9. Juni 1783 z Breagaz; † 28. Mai 1855) isch e Vorarlbärger Prieschter un Dichter gsii. Dr Walser isch z Breagaz uf d Volksschuel gange un no vu 1795 bis 1801 z Fealdkirch un z Linz uf s Gimnasium. No dr Matura het er vu 1801 bis 1806 z Innschbruck Filosofy un Theology studiert. Är isch in s Prieschterseminar z Meersburg ufgnuu wore un am 8. Merz 1807 zum Prieschter gweit wore. No isch er Beneficiat z St. Gallenstein z Breagaz wore, wun er bis zue sym Dood am 28. Mai 1855 bliben isch. Anne 1809 isch er Katechet vu dr Volksschuel wore, 1817 Director vu dr k. k. Kraishauptschuel. Anne 1825 isch er Stadtpfaarer vu Breagaz wore, 1836 Decan un k. k. Districtsschulinspector un speter gaischtlige Root vu Brixen. Anne 1853 het dr Walser z Breagaz di erscht Chinderschuel z Vorarlbärg ufmache loo, dodmol het mer die no „Kinderbewahranstalt“ gnännt. Näbe syre gaischtlige Arbet het er au Gedicht gschribe, in sym Breagazer Dialäkt un au uf Hochdytsch. Vereffetligt het er nume anonym, erscht no sym Dood isch e Dail vu sym Nooloss im Vorarlbärger Volkskaländer unter sym Name erschine, vyl isch au verlore gange.
D Andrea Schütze (* 30. Dezämber 1970 z Villinge-Schwenninge) isch e dytschi Psichologi un Chinderbuechautori. D Andrea Schütze isch anne 1970 z Villinge-Schwenninge uf d Wält chuu un het e Brueder. Si isch z Murnau, z Aichach un z Owerkirch ufgwagse. Z Owerkirch isch si uf s Hans-Furler-Gimnasium gange. Noch em Abitur het si bi Burda Moden z Offeburg Dameschynderi glehrt. Derno het si an dr Uniwersidet Fryburg Psichology studiuert un mit em Diplom abgschlosse. In dr Zyt vum Studium het si ehrenamtli bi dr „Nummer-gegen-Kummer“ gschafft un e Uusbildig zur Kliäntezäntrierte Gsprächsfierig gmacht. Noch em Studium het si ne psichologischei Online-Berotigssyte mit Delifoncoaching ufböue un die iuber zeh Johr dribe. Si het as Dozänti un in dr Seminarlaitig bmi IBW-Institut für berufliche Weiterbildung z Löörech gschafft un as Fachautori, Lektori un Studiebedreieri bim IAPP-Institut für angewandte Psychologie und Psychosomatik z Düsseldorf. Si het au Guetachte gschribe un as freii Redakteuri un as Kurslaiteri fir Autogenes Training gschafft, voreb si mit em Schrybe aagfange het. D Schütze läbt un schafft z Owerkirch un het zwoo Dechtere. D Schütze het iber fufzg Chinderbiecher vereffetligt, wu in verschideni Sproche ibersetzt woren sin. E Dail vu ire Biecher git s au as Heerbiecher
D Isebärger, au Herre vu Isebärg, sin e Adelsgschlächt gsii, wu im Brysgau un Markgräflerland im Zytruum vum 11. bis 14. Jorhundert wichtig gsii isch. Si hän verschideni Stedt grindet, wie z. B. Känzinge un Sulzburg. As Vorfahre oder au as Nascht vu dr Isebärger gälte d Herre vu Rimsinge. Weel dr Name „Hesso“ bi dr Üsebäörger vylmol vorchunnt, isch des au dänkbar fir s Gschlächt vu dr „Hessone“. As Stammvater vu dr Isebärger un dr Grofe vu Nimburg giltet dr Dietrich vu Rimsinge, wu im letschte Viertel vum 10. Jorhundert gläbt ghaa het. E Spross vu dr baide Gschlächter isch vermuetli dr Abt Hesso vu Isebärg 12. Jorhundert gsii. S Gschlächt vu dr Isebärger het zum freie Adel ghert, si sin Vasalle vum Bischof vu Basel gsii. Si hän scho syt 1052 as Oberschänke vum Hochstift Basel gamtet. Dr erscht Stammsitz vum Gschlächt isch d Iseburg gsii, wu nerdli vu Brysach glägen isch. Si isch 11. Jorhundert böue un anne 1291 gschlisse wore. Vu dr Burg un vum Bärg, wu si druf gstanden isch, git shite kaini Spure me. S Biet entspricht em hitige Flurname Isenberg, wu syt 1997 noch em Abzug vu dr Franzesische Druppe us dr Vauban-Kaserne
Vorlage:Infobox Chemikalie/Summenformelsuche vorhanden Fähler bir Vorlage * Parametername unbekannt (Vorlage:Infobox Chemikalie): "ChemSpider; ECHA-ID; CLH" Dimethylcadmium ìsch a flìchtiga cadmiumorgànischa Verbìndung; ’s ìsch a eeliga un fàrbloosa Flìssigkait. Dia lineààra Molekül hat Cd–C-Bìndungslänga vun jewiils 213 Pikomääter. ’S ìsch a schwàcha Lewis-Siira, wo zamma mìt Bipyridin un Äther a Zammasätzung (Addukt) bìldet. Ärfunda worra-n-ìsch d’ Verbìndung ànna 1917 vum diitscha Kemiker Erich Krause. D’ Härschtällung vu Dimethylcadium ìsch ahnlig wia d’ Härschtällung vun Indiumtrimethyl. Dimethylcadmium wìrd dur a Reàkzioon vu Cadmiumchlorid un Methylmagnesiumbromid härgschtällt: CdBr 2 + 2 CH 3 MgBr ⟶ Cd ( CH 3 ) 2 + MgBr 2 {\displaystyle {\ce {CdBr2 + 2 CH3MgBr -> Cd(CH3)2 + MgBr2}}} Dimethylcadmium bnutzt maa manckmol àls Reagänz ìn dr orgànischa Syntheesa un ìn dr MOCVD. Ìn da Joohra 1990 hàt maa zem äärschta Mol dia Molekül ìn dr Syntheesa vu Cadmiumselenid-Nanopàrtìckel bnutzt. Dia Verwandung hàt maa beandet, dänn d’ Molekül ìsch sehr gìftig. D’ Verbìndung ìsch leeslig ìn Petroläther, àwwer wänn maa Dimethylcadmium ìns Wàsser iischankt, bàuit sìch d’ Molekül àb. D’ Molekül reagiart sehr ämpfìndlig mìt Süürschtoff. Wänn d’ Lufttämperàtüür heecher àls 150 °C-n-ìsch, kààt Dimethylcadmium äkschplodiara; ’s kààt àui bii nìedrigera Tämperàtüüra ààzìnda. Fräigloo wìrd Ràuich voll Dimethylcadmium-Peroxid. Dimethylcadmium
D’ Yeol Eum Son (손열음, Son Yeol-eum; * 2. Mai 1986 z’ Wonju, Südkoreà) ìsch a südkoreànischa Piànìschta. Mìt’m Klàviarschpìel hàt d’ Yeol Eum Son ìm Àlter vu dräiainhàlb Joohra-n-ààgfànga. Wu sa zwälf Joohra àlt gsìì-n-ìsch, hàt sa mìt’m Klàviarschtudium biim Piànischt Kim Dae-jin ààgfànga. Àb 16 Joohra hàt sa àn dr Koreànischa Nàzionààla Üniwärsiteet fìr Kunscht gschtudiart. Schpeeter ìsch sa ìn dr Klàviarklàssa vum Arie Vardi àn dr Müüsikhoochschüal z’ Hannover gsìì. Sitterhar labt sa ìn dara Schtàdt. Ànna 2004 hàt d’ Son zamma mìt’m Filhàrmoniiokräschter vu New York unter’m Lorin Maazel a Tournee ìm Asia gmàcht. Ìm Jüüli 2009 hàt sa àls Solìschta mìt dr Tschechischa Filhàrmonii unter’m Juraj Valčuha un em Vilde Frang gschpìelt. Ànna 2011 hàt d’ Son dr 2. Priis biim XIV. Internàzionààla Tschaikowski-Wättbwarb bikumma. Drzüa hàt sa dr 1. Priis fìr d’ bäschta-n-Ufffiahrung vu dr Ufftrààgskùmposizioon vum Rodion Schtschedrin so wia dr 1. Priis fìr d’ bäschta Kàmmermüüsikinterpretàzioon bikumma. Ànna 2018 ìsch d’ Yeol Eum Son àls kìnschtlerischa Laitera vum Faschtschpìeler „Müüsik z’ PyeongChang“ ìm Südkoreà ärnännt worra. Sitter Mai 2010 schribbt sa a monetliga Kolumna fìr d’ koreànischa Zittung JoongAng Sunday. 1997: 2. Priis biim Internàzionààla Tschaikowski-Wättbwarb fìr junga Müssikànta z’ Moskau. 1999:
Dr Gustav Schröder (* 27. Septämber 1885 z Hadersleben, Nordschleswig, Dütschs Riich; † 10. Januar 1959 z Hamburg) isch e dütsche Kapitän gsi. 1939 het er mit Bassaschierschiff St. Louis, won er kommandiert het, 906 dütschi Juuden zerst vor de Nazi greddet und denn ghulfe iine Exil z finde. Er isch postum in dr Kräis vo de „Grächte under de Völker“ ufgnoo worde. Dr Schröder isch von ere alte, däänisch-dütsche, bildigsbürgerlige Familie us Nordschleswig cho, wo 1864 an Pröisse und 1920 wider an Däänemark gfalle isch. As Schüeler het en e Hufe intressiert, aber am mäiste s Seegle und d Seefaart. 1902 isch er noch dr Obersekundarifi vom dütsche Gymnasium uf Hamburg gange und het uf em Seegelschuelschiff Groossherzogin Elisabeth aaghüürt. Er het s Padänt zum Liichtmatroos gmacht, het as Decksmatroos uf em Schnälldampfer Deutschland afo schaffe und isch e baar Mol um d Wält gseeglet. Noch dr Seegelschiffzit het er as Zwäite Offizier für Reedereie us Hongkong gschafft. Wo dr Erst Wältchrieg 1914 usbroche isch, het en die britischi Koloniaalmacht z Kalkutta interniert und er isch erst 1920 wider freigloo worde. 1921 het er bi dr HAPAG aaghüürt und in zwölf Joor uf „Trampfaart“ sini Sträife verdient. 1933 isch
Grächte under de Völker (hebräisch ‏חסיד אומות העולם‎‎ Chassid Umot ha-Olam) isch en Eerediddel für nitjüüdischi Persoone, wo z Israel noch dr Gründig vom Staat 1948 iigfüert worde isch, zum Persoone z eehre, wo under dr nationaalsozialistische Herrschaft wääred em Zwäiten Wältchrieg iir Lääbe riskiert häi, zum Juude vor dr Ermordig z rette. Dr Usdruck stammt us ere alte Dradizioon vom Juudedum. Me findet sä im Talmud: „Die Grächte us de Völker häi e Blatz in dr neggste Wält.“ Die Uffassig basiert uf dr spezifisch biiblische Theologii: Noch dr exiilisch-noochexiilischen Brofetii vom Deuterojesaja sölle Gojim, das häisst Nitjuude, am Riich vo Gott, wo chunnt, Däil haa, wenn si d Äinzigk#it vo JHWH, em Gott vo Israel, und sine wichdigste Gsetz (Tora) wurde anerkenne. Vo doo chunnt, ass d Juuden sit em Aafang vo dr oobeländische Ziträchnig mit däm Usdruck gueti, gottesfürchdigi Nitjuude bezäichne. Die „Gottesfürchdige“ müesse nid alli 613 Gebot und Verbot in dr Tora und iirer mündlige Usleegig, wo in dr Mischna und Gemara gsammlet worde si, iihalte. Es längt, wenn si de ethische Brinzipie folge, wo witer gfasst si und Noachidischi Gebot häisse. Im Januar 2020 si 27'712 Mensche iischliesslig iiri Familieaaghöörige, wo gmäinsaam Juude bim Überlääbe ghulfe
D Wasserspinne (Argyroneta aquatica) oder au Silberspinne isch die äinzigi Spinnenart, wo nit an Land, sondern under Wasser läbt. Si isch verbräitet vo de Britische Insle im Weste bis noch Japan im Oste. D Dier bevorzuge suuberi See oder Gwässer, wo langsam fliesse. Wil d Wasserkwalidäät vilerorts dur Gülle und Pestiziid us dr Landwirtschaft schlächt isch, wärde si immer weeniger. D Wasserspinne stoot uf dr Roote Liste vo de gfäärdete Arte in dr Kategorii „Stark gefäärdet“. Die männligi Wasserspinne isch fast am ganze Körper beesch-gääl. An de undere Bäi isch si eender dunkelroot. S Wiibli isch bruun. D Wasserspinne cha underwasser nume lääbe, wil si d Luft, wo si zum Schnuufe brucht, under eme dicht gspunnene Netz in dr Uferzoone sammlet. Für zum d Luft hoole streckt d Spinne iiri hindere Bäi und e Däil vo iirem hindere Liib us em Wasser und daucht mit eme Ruck wider ganz under. Drbii nimmt si d Luftblootere, wo zwüsche de Hoor und de Bäi iigschlosse isch und dr hinderi Liib silbrig glänzend loot lo usgsee, mit sich in s Wasser aabe. Si zieet sich am ene Signalfaade abwärts zu iirem Luftdepoo und sträift d Luftblootere dört in iirer „Daucherglogge“ ab, wo me
S Hoochmoor Rotmoos (/ro:tˈmɔ:s/) isch e Hochmoor i de Gmaind Tegersche im Ondertoggeborg. S Rootmoos isch sitt 1991 i de Liste vo de Hochmoor mittere nationaale Bidüttig. S Rootmoos litt inere Waaldliechtig oberhalb vom Dörfli Wolfertschwiil. S litt ufere Hööchi vo 840 m.ü.M. und ghört mit zwoo Hektaare zo de chliine Hoochmoor. Entstande sind d Hoochmoor i de letschte Iiszitt, wenn e Gletscher e Muelte in Bode ine gschliffe hett. Nochem Abschmelze vom Gletscher isch i dene Muelte e Moor entstande, wo s Wasser nume schlecht ewegg flüüsse cha. Hoochmmor haissets dromm, well Torfmoos (Sphagnide) e Polster bildet, wo immer mee i d Hööchi wachse tuet. Im früene 20. Joorhundert hett mer im Rootmoos afange Torf steche und dromm e Grabe aaglait, demit s Wasser abflüüsse cha. I de 1950er Joore het mer uufghöört Torfsteche und s Rootmoos isch fo de Gmaind Tegersche under Naturschutz gstellt wore. Denoo isch s Moor brach glege und nodisnoo verwaldet. I de früene 1980 Joor hett mer afange s Rootmoos entwaalde und hett o de Entwässerigsgrabe zuegschüttet. Drufabe hett sich Rootmoos afange erhole. S Wasser vom Rootmoos chunnt nume vom Rege, drom isch de Bode suur, so as nume bistimmit Pflanze do wachsid. Wege
Bi de Flussfünd us de Tuur handlets sich um Fundobjekt us Metall, wo i de Joore 1997 und 1998 vo Goldwäscher a zwoo Stele i de Tuur im Toggeborg borge woore sind, nämmli bi Schwaarzebach und Underbazed. Die Fünd sind för d Sidligsgschicht vom Toggeborg wichtig und zaiget, ass scho i de Bronzezitt Mentsche is Toggeborg choo sind. Witter chamer us de Fünd schlüüsse, as oberhalb vo de Fundstele - wo waiss mer nööd - im 1. Joorhundert v.Chr. Sidlig gsii si mue und o as i de Röömmerzitt do Mentsche underwegs gsi sind. Di beede Fundört liget nöd mee as drai Kilomeeter Loftlini usenand. De underi Fundplatz litt under de Iisebaabrugg bi Schwaarzebach, de oberi Fundplatz litt ööstlich vo Underbazed. D Fundobjekt sind vo Goldwäscher gfunde und gsammlet wore. Archäolooge hend die denn undersuecht. Öber d Hälfti vo de rund 300 Kilo Metallobjekt sind Nägel und öppe e föftel Aaltmetall, womer nöd archäologisch uuswerte cha oder nöd fo Intressi sind. De Rest isch inventarisiert und undersuecht wore. Demnoo stamed us Schwaarzebach 521 und us Underbazed 1238 inventarisierti Fundobjekt. Die Fünd sind nöd di anzige und erste, womer i de Tuur gfunne hett. So isch scho früenner i de Nööchi
D Glattburg o Schenke-Glattburg gnennt, zom Onderschaide vo de Giele Glattburg bi Niderglatt, isch e mittelaalterlichi Burg gsii. De Platz isch scho i de Bronzezitt biwonnt woore und zwoo röömischi Münze zaiget, as i de Röömerzitt do ebefalls Lütt gsii sinn. Hütt stoot do s Frauechlooster Sant Gallebeerg, wo zom Benediktiiner-Oorde ghöört. D Glattburg ghöört zo de Gmaind Oberbüre im sanggaller Förschteland. Östlich vo de Iimündig vo de Glatt i Tuur litt ufere Terrasse öbere öppe 60 Meeter hööche Stailwand am Norduufer vo de Tuur d Glattburg. Uf beede Siite sind chliini aber tüüffi Bachtobel. Dromm isch die Terrasse vo Natuur uus nume vom Noorde her guet zuegängli. Me hett aber, woll im Mittelaalter, do e Grabe aaglait. Ufem Areal vom Chlooster hett mer vo 1970 bis 1974 chlinneri archäologische Grabige döregfüert. Debii sind prähistorischi Keraamik und Chnöche gfunde woore. Di keraamische Scherbe ghööred zo Becher, Schössle, Töpf, wo i di spooti Bronzezitt datiert were chönd, eender i di spööteri Phase, so grob um 1000 v.Chr. Zäme mit de Keraamik hettmer o Chnöche vo Chüe und Soi gfunne, wo vermuetli us de gliiche Zitt stamid. Obwoll s Areal vo de Glattburg nöd systemaatisch erforscht wore isch, chamer ahand vo dene
Dr Max Allen Sandlin Jr. (* 29. Septamber 1952 z’ Texarkana, Arkansas) ìsch a àmerikànischer Politiker vu dr Demokrààtischa Pàrtäi. Vu 1997 bis 2005 hàt’r dr Bundesschtààt Texàs ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta. Dr Max Sandling ìsch ànna 1952 z’ Texarkana ìm Bundesschtààt Arkansas uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vu dr Margie Beth Barnett un vun ìhrem Ehamànn Maxwell Allen Sandlin. Ar ìsch ìns Atlanta-Gymnààsium ìm Texàs gànga. Bis 1975 hàt’r àn dr Baylor-Üniwärsitäät z’ Waco gschtudiart. Doo ìsch’r Mìtglìed gsìì ìn dr Schtudanta-Briaderschàft Phi Delta Theta. Drnooh hàt’r ìn dr saalwa Üniwärsitäät Racht gschtudiart un ìsch ànna 1979 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Ar hàt àlso ààgfànga, àls Jurìscht z’ schàffa. Zwìscha 1986 un 1996 ìsch’r Rìchter ìn verschìedena texanischa Grìchter gsìì. Drnooh hàt’r àls prìwààter Rachtsànwàlt gschàfft. Naawadràà ìsch’r Mìtglìed ìm Vorschtànd fìr rachtliga-n-Ààglagahaita fìrs Oscht-Texàs gsìì. Gschàfft hàt’r àui ìm Bànka- un ìm Enärgiisektoor. Ìn Politik ìsch dr Sandling Mìtglìed vu dr Demokrààtischa Pàrtäi worra. Àn da Kongrasswàhla vum Joohr 1996 ìsch’r ìm äärschta Wàhlbezirk vum Texas ìns àmerikànischa Represantàntahüüs gwählt worra. Ìm Hüüs z’ Washington, D.C. ìsch’r àb’m 3. Janner 1997 gsìì, àls Noohfolger vum Jim Chapman. Ar ìsch bis ìn
Dr Daag vu dr Galicische Literatuur (Día das Letras Galegas) isch e wältlige Fyyrdig z Galicie. D Real Academia Galega (RAG, Cheenigligi Akademy vu Galicie) het där Fyyrdig anne 1963 yygfiert zum di galicisch Sprooch un Literatuur z fyyre. Syter anne 1991 isch dr 17. Mai en effetlige Fyyrdig in ganz Galicie. Di eerscht Fyyr 1963 het an d Vereffetlichung vu dr Cantares Galegos 100 Joor dervoor gmaant. D Verfasseri Rosalía de Castro (1837–1885) isch aini vu dr wiichtigschte Diichterne in dr Gschiicht vu Galicie un het e wiichtigi Roll bim Rexurdimento, em Wideruflääbe vu dr galicische Sprooch im 19. Jorhundert gspiilt. Syterhär isch e jeede Daag vu dr Galicische Literatuur eme andere Autoor oder ere Autoori vu dr galicische Sprooch gwidmet, wu nimi läbt. Dr Daag wird au in andere Länder gfyyrt, wu vyyl Galicier*ne im 19. un 20. Jorhundert uusgwanderet sin – vor allem z Argentinie, z Kuba, z Brasilie z Uruguay. Im kulturälle Kaländer vu Galicie isch dr Día das Letras Galegas hite seli wiichtig. Näbe feschtlige Veraastaltige vu dr RAG un andre Inschtituzione git s au all Joor e grooßi Demonschtzrazion fir s Galicisch z Santiago de Compostela. Commons: Daag vu dr Galicische Literatuur – Sammlig