rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr George Herbert Walker Bush, meischt eifach George Bush, (* 12. Juni 1924 z Milton, Massachusetts; † 30. Novämber 2018 z Houston, Texas) isch e US-amerikanische Politiker vo de Republikanische Party gsy. Vo 1989 bis 1993 isch er de 41. Presidänt vo de Vereinigte Staate gsy. De Bush isch im Ölgschäft tätig gsy. Syni politischi Karriere het 1967 aagfange, als Abgordnete im Repräsentantehuus für Texas. Vo 1976 bis 1977 isch er Diräkter vo de CIA gsy. I de Amtszyt vom Ronald Reagan isch er vo 1981 bis 1989 de Vizepresidänt vo de USA gsy. De Bush het d Presidäntschaftswahl 1988 gwunne und isch dademit de Nachfolger vom Reagan im Wysse Huus worde. Als Presidänt het er under anderem s Ändi vom Chalte Chrieg mit em Fall vo de Berliner Muur und de Uflösig vo de Sowjetunion miterläbt und het sys Land gschickt dur die schwirig Zyt manövriert. Äär isch es au gsy, wo d Widervereinigung vo Tütschland gäge de Widerstand vo de Brite, Franzose und Russe duregsetzt het. Nach em Überfall vom Irak uf Kuwait mit syne Ölfälder het er 1991 e Chrieg gäge s Regime vom Saddam Hussein gfüehrt, het aber – andersch as spääter syn Sohn – druff
S Chloschter Wiblenga isch en ehmoligi Benediktinerabtei, wu 1093 grindet woren isch un wu s bis zue dr Säkularisation anne 1806 gee het. Derno sin Dail vu dr Chloschteraalag zerscht as Schloss un Kasärne bruucht wore, hite het s Abdailige vum Universitetsklinikum Ulm din. S Chloschter lyt im Dreieck zwische Iller un Donau sidli vu Ulm z Bade-Wirttebärg. Dr Ort Wiblenga isch hit e Stadtdail vu Ulm un lyt an dr Oberschwebische Barockstroß, aber au am Iller-Radwäg. S Chloschter Wiblenga verdankt syni Grindig dr beede Groofe Hartmann un Otto vu Kirchberg. Anne 1093 hän si bschlosse, fir s Hail vu ihre Seel e Chloschter uf ihrem Land z stifte. Sonigi Stiftige sin im Hochmittelalter gängig gsii, si hän dr domolige Fremmigkaitsvorstelligen entsproche; d Mench hän as Gegelaischtig fir s Seelehail vu dr adlige Stifter mieße bäte. S nei Chloschter vu dr Kirchberger hätt zue Ehre vum Hailige Martin vu Tours solle böue un uf Regle vum Hailige Benedikt vu Nursia verpflichtet wäre. Wäge däm hän d Grofe dr Abt vu dr Benediktinerabtei St. Bläsi, Otto, um d Grindig vun ere Kolony bäte. Dr Abt Otto het en Abornig vu Mench us sym Chloschter uf Wiblenga gschickt go em Wunsch vu
Dr Wenkerboge vo Otmisinge isch es Blatt für di grosse Ufnaam vo dr dütsche Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Düütsch Sprochadlas gmacht hed. D Schuele im domolige dütsche Rych hei e Frogeboge übercho mid Muschdersätz, zum se in lokale Tialäkt z übersetze. Au im alemannische Sprochgebiet vo dr Schwiiz hei vili Gmeindschuele chli spöter so nen Frogeboge übercho. Z Otmisinge im Kanton Aargau hed d Schuelmeischterin Eugénie Salzmann de Wenkerboge mid dr Schriibmaschine usgfüllt. Ufem Boge gseet me nid, i welem Joor as das gsi isch. Das Blatt hed im Archiiv vom Sprochatlas d Nummere 44974. Bsunders isch ass d Salzmann d Wortafäng und d Afangsbuechschtabe fasch immer chly gschribe hed. Wortvariante gid si in Chlammere aa. Genau eso wie uf em Boge isch alls do unde dra abgschribe. Nume di baar Satzzäiche, wo fäle, si korrigiert. Me cha die Bischpil verglyche mid de Teggschde vo der Schriftstelleri Sophie Haemmerli-Marti, wo öppe i dr glyche Zyt im Otmisinger Tieläkt gschribe hed. ìm wìnter flüüge di trochne bletter i de lùft ùme. es hörrt iez grad uf z’schneie, dènn wìrd s’ wätter wìder besser. tuè chòle-n-i òfe, dass d’mìlch bald süüt. dè guet alt
Petrus ischt a deitsch Oratorium fir drei Vokalsolischda, an gmischda Chor, an Kendrchor ond a klois Orkeschtr vo dr schwäbischa Kombonischdin Manuela Nägele. S Libreddo basiert uff Tekscht vo dr Bibel. Uruffgfihrt worra isch des Werk am 16. Okdobr 2016 en dr Kreizkirch em Stuegerter Stadtdoil Hedlfenga ondrem Dirigat vo dr Kombonischdin. Es isch zom erschda Mol en dr Gschicht vo dr Kirchamusik, dass dui Titlfigur, dr Simon Petrus, em Middlpunkt vo-ma Oratorium stoht. A Uffihrong dauret rond zwoi Stond. A Streichergrubbe mit zwoi Geiga, a Bratsch, a Tschello ond-ra Bassgeig, a Fleet, a Oboe, a Klarinedd, a Horn, a Trombeet, a Posaun, a Klavier ond a grauß Schlagwerk, ondr anrem mit Marimba, Glockaspiil ond ara graußa Trommel. D Manuela Nägele vorwendet en ihrer Pardidur bewusst verschiidene Stilelement: Klassik, Klezmer, Pop ond Jazz mit dichde Wechsel em Rhythmus ond em Tembo. Neaba de Zitat aus dr Bibel kommet a baar bekannde Luther-Choräl mit tradizionelle Melodia vor, zom Beispiil Nun komm, der Heiden Heiland, Vom Himmel hoch, da komm ich her ond Christ ist erstanden. Dia drei Vokalsolischda – fir d Titlroll ond fir da Evangelischda braucht mr jeweils an Bass ond fir da Jesus an Tenor – soddet mit professionelle
Le Mans [ləˈmɑ̃](info) (Ywooner: Manceller) isch è Stadt mit 144.244 Ywooner im Nordweschtè vo Frankrych. Si lyt am Zämmèfluss vo dè Sarthe un dè Huisne un isch d Hauptschtadt vum Département Sarthe i dè Region Loire-Bièt. D Stadt mit dè gotischè Kathedralè Saint-July du Mans isch vo allem durch s 24-Stundè-Rènnè vo Mans (24 Heures du Mans) wältwit bekannt worrè. D Gründung vo dè Stadt Le Mans isch uff è Oppidum vo dè keltischè Cenomani zruggzfüürè. D Sidlung isch 56 v. Chr. vo dè Römer eroberèt un Suindinum benamst worrè. Im 3. Johrhundert isch d Stadtmuèr baut worrè, wo zum Deil no hüt erkennbar isch. I dè spòtrömischer Zit isch s Bischtum vo Mans gründet worrè (als èrschtè Bischof gildèt dè Heilige Julianus), wo schpôter im Ärzbischtum z Tours unterschtellt worrè isch. Znägscht hèt Mans zuè dè Hèrrschaft vom Sǜarius ghört un isch 486 vo dè Frankè eroberèt worrè. Spôter isch Mans s Zèntrum vo dè Grõfschaft Maine worrè, wo vor allem im 11. un früènè 12. Johrhundert zwǜschè dè Herzög vo dè Normandy un dè Grõfè vo Anjou immer widder umkämpft gsi isch. 1110 hèt sich Anjou endgültig d Obberhoheit übber s Land gsicherèt, wo mit èm Uffschtyg vo
Dr Joß Fritz (* um 1470 in Untergrombach bi Bruusel; † um 1525) isch e revolutionäre Büürefiährer am Afang vum 16. Johrhundert gsii. Dr Fritz isch ca. 1470 as Suhn vum Liibeigene Michel Fritz un sinre Fraü Magdalena Fritz uf d Wält kumme. Ase jung isch er Büür z Untergrombach bi Bruchsal gsii. Er wird durch Nochrichte iber dr Bundschueh z Schlettstadt 1493 un dr Wormser Riichstag 1495 politisiärt wore sii - Worms isch numme 60 km vu Untergrombach ewäg. Si Vorstellung vu dr "Grächtigkeit Gottes" isch vorhär scho im radikale Hussitetum verbreitet gsii - s gsellschaftlig Läbe uf dr Ärde soll gottgfellig, grächt iigrichtet wäre. 1502 het er as junge Mann d Bundschueh-Bewegung um Untergrombach organisiärt. Dr Ufstand isch gscheiteret, dr Joß Fritz gflohe. Uf dr Flucht isch er viil rum kumme un het an Erfahrung un Bildung, an Wält- un Mänschekänntnis drzue gwunne. So het er sich nommeh iber s normal Niveau erhobe, wu dertemol e gleine Büür ime gleine Dorf het ghenne ha. Z Nenzinge im Hegau het er d Els Schmidin (= Else Schmid) ghirate - speter isch er mit sinere Fraü un Komplizi uf Lehe im Briisgaü zoge. 1513 het er derte e witere Bundschueh
D Gottlieb-Handelsgesellschaft mbH isch en ehmolige dytsche Lääbesmittelainzelhandelsunternäme mit Sitz z Fryburg. Di 1871 grindet Firma isch anne 1992 im Edeka-Konzärn ufgange. Dr erscht Laade mit däm Name isch 1871 z Saarbrücken entstande no dr Ibernahm vun eme Gschäft dur dr Drächsler Ludwig Gottlieb. In dr Johr dernoo het er mit syne Sihn Ludwig jr., Heinrich Gottlieb un sym Schwiigersuhn Andreas Günther Friedrich (gnännt Fritz) Francke anderi Lääbesmittel- bzw. Consumgschäft ufgmacht. S Unternäme L. Gottlieb het scho vor em Erschte Wältchrieg vu St. Johann uus e Filialnetz mit iber 300 Lääde ufböue, wu vu Luxemburg iber Elsass-Lothringe bis uf Basel gangen isch. Noch em Erschte Wältchrieg sin d Gschäft z Elsass-Lothringen un z Luxemburg verlore gange. Di verblibene Dail vum Unternäme sin dur d Noochuu vum Familiezwyyg Francke im Saarland un dur die vu dr Familie Gottlieb im Ruum Fryburg unabhängig vonenander wytergfiert wore. Anne 1969 isch d Saarbrücker Firma Gottlieb vum Fryburger Familiezwyyg ibernuu wore. Anne 1985 isch dr grescht Dail vum saarländische Zwyyg vum Unternäme mit rund 35 Filialen an d Tengelmann-Gruppe verchauft wore, wu d Standort unter dr Marke Plus wytergfiert het. Anne 1987 het di letscht Familiegsellschafteri, d Ellen Gottlieb-Schramm, dr verblibe Dail an di ehmolig
Dr Begriff Bundschue (dt. Bundschuh) bezeichnet: e Schue, wu mer sich mit Riäme um d Bei bindet Bayrische Haferlschueh Dr Bundschue isch e bewaffnets Ufgebot vum Volk, wänn dr Landesherr ihnes nit gege e främde Feind verteidige ka oder will. Do isch e Bundschueh uf e Stäcke gsteckt oder uf e Fahne gmolt wore. Siter ca. 1440 isch dä Begriff uf Büürewiiderstand üswitet wore, so z Schliänge im Markgräflerland in ere Erhebung gege dr Bischof vu Basel oder 1460 im e Ufstand vu dr Büüre im Hegau. revolutionäri Ufstandsversuech am Oberrhiin zwische 1493 un 1517 (Bundschue-Bewegung) Albert Rosenkranz: Der Bundschuh - die Erhebung des südwestdeutschen Bauernstandes in den Jahren 1493-1517. Heidelberg 1927.
Dr Karl Berner (* 26. Jänner 1863 z Chander; † 19. Dezämber 1941 z Fryburg) isch e dytsche Lehrer un Dialäktdichter gsii. Sy Vater het au Karl Berner ghaißen un isch e Uhrmachermaischter gsii, sy Mueter isch däm sy Frau Elisabeth geb. Stutz gsii. Är isch uf d Volksschuel z Chander gange un derno vu 1878 bis 1881 uf s Volksschuellehrer-Seminar I z Charlsrue. Är het derno vu 1881 bis 1884 as Unterlehrer an ere Schuel z Mille gschafft. Wel em des uf Duur z wenig gsii isch, het er si fir zwai Johr beurlaube loo un isch uf Gämf gange go sy Franzesisch z vebessere. Wun er wider retuur chuu is er nomol vu 1885 bis 1888 as Unterlehrer z Stetten bi Löörech gschafft un 1886 s Realschuellehrerexame fir Änglisch un Franzesisch abglait. Fir ai Johr het er as Unterlehrer an dr Knaben-Volksschuel z Fryburg gschafft un ab 1889 derno an dr Maidliburgerschuel z Fryburg, em hitige Goethe-Gymnasium, aafangs au as Unterlehrer, bal as Hauptlehrer un Realschuellehrer. Dert isch er au verbeamtet wore. Fir sy Franzesischunterricht het er en aige Lehrbuech mit em Titel „Récréation instructives, Morceaux dialogués“ verfasst, wun er 1906 bi Velhagen und Klasing uusebrocht het. Des
Dr Otto Hiltbrunner (* 29. Dezämber 1913 z Bùùrdlef; † 19. Jänner 2017 z Löörech) isch e Schwyzer Klassische Philolog gsii. No dr Matura am humanistische Gymnasium z Bùùrdlef het dr Hiltbrunner ab 1932 Klassischi Philology studiert, vu 1932 bis 1934 an dr Universitet Bärn, 1934 an de Albertus-Universität Königsberg, vu 1935 bis 1938 wider z Bärn. Noch em Staatsexamen in dr Fächern Latynisch, Griechisch un Dytsch het er syni Studie mit em Stipendium vu dr Alexander von Humboldt-Stiftig vu 1938 bis 1939 an dr Georg-August-Universität Göttingen bim Karl Deichgräber verdieft, wun er 1943 mit dr Dissertation Wiederholungs- und Motivtechnik bei Aischylos promoviert woren isch. Syt 1940 het er as Wisseschaftlige Mitarbaiter am Thesaurus Linguae Latinae gschafft. Anne 1948 isch er Redaktor wore. Anne 1957 het er si z Bärn mit dr Arbet Latina Graeca habilitiert. 1960, no syre Zyt am Thesaurus, isch dr Hiltbrunner fir churzi Zyt (1961/1962) as Wisseschaftlige Assischtänt an dr Universitet Minchen aagstellt gsii, wun er si 1962 umhabilitiert het. No im nämlige Johr isch er eme Ruef an d Universitet Münster gfolgt uf e nei gschaffene Lehrstuel fir Latinischtik, wun er bis zue syre Emeritierig 1979 ghaa het. Dr Lehrstuel isch derno nimi bsetzt wore.
D Helene Zapf-Beydeck (* 22. Juli 1905 z Brigge; † 10. April 1977 z Haltinge) isch e dytschi Dichteri un Musikeri gsii. Ihre Vater Louis Zapf isch vu Dilsberg am Neckar gstammt un het as Lehrer gschaft, ihri Mueter Albertine Breideck isch us ere guet situierte Famile chuu, wu z Hügelheim e Kolonialwaregschäft ghaa het. Dr Vater isch zerscht Lehrer z Eimeldinge gsii un speter Rektor z Altwyyl, d Familie isch wäge däm mit em umzoge, wu d Helene fimfi gsii isch. D Helene isch z Löörech uf Handelsschuel gange. Si het scho frie musikalischi Naigige ghaa, het chenne Klavier- un Orgelunterricht nee un het schließig am Konservatorium Basel Gsang studiert. Derzue het si au Gitarre un Zaichne glehrt. Finanziäll isch si dur dr Vater abgsicheret sii un het si wäge däm ganz ihre chinschtlerische Ínträsse chenne widme. Si het in Chinder Klavierunterricht gee un au in dr Chilche z Eimeldingen Orgele gspiilt. Ab 1934 het si fir dr Rundfunk Sändige gmacht. Anne 1936 isch si bi dr Funkuusstellig z Berlin ufdrätte. Noch em Chrieg het si as freii Mitarbaiteri fir dr Sidweschtfunk gschafft. Si het Gedicht un Gschichte uf Hochdysch un uf Alemannisch gschribe. As Musikeri het si Klavier
Vollèges (fp. [a vwɔˈlaidzɔ]) isch en Munizipaalgmei im Bizirk Entremont im Kanton Wallis, Schwiz. Vollèges liggut am Igang zum Val de Bagnes. Zer Gmei gcheerunt di Deerfer Vollèges, Le Levron, Chemin-Dessus und Vens und d Wiiler Etiez und Cries. Vaner Gmeiflächi sind 24,5 % landwirtschaftlichi Flächi, 56,1 % Waald, 6,1 % Sidligsflächi und 13,3 % annri Flächine. Ds Doorf isch am Rand vam riisigu Schuttfächer vom Bäärgbach Merdenson entschtannu. Zer Gmei gcheerunt nu d chleinu Doorjini Le Levron und Vens und ds Feeriudoorf Chemin-Dessus ufum Bäärgrigg oberhalb va Martinach. Vollèges isch zum eerschtu Mal im Jaar 1150 als Octiet (1178 als Villezo) erwäänts cho. Dr Oortsnamu chunnt vam latinischu Villaticum. Am Mont Chemin hets friener verschiduni chleini Bäärgwäärch gcha, fer Blii und Iisu z gwinnu. Quälla: Bundesamt fer Statistik 2005 Dr Üsländerateil isch 2010 bi 5,9 % glägu. 90,8 % vanu Iwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsi, 3,3 % evangelisch-reformiert. Dr Gmeipresidänt va Vollèges isch dr Christophe Maret (Stand Oktoober 2017). Bi dr Volchszellig 2000 heint vanu 1309 Iwoner 0,9 % Titsch als Höiptspraach agigä, 98 % Französisch, 0,4 % Italienisch und 0,7 % annri Spraache. Dr tradizionell Dialäkt va Vollèges gcheert zum Frankoprovenzalischu. Mathias Vust: Le Mont Chemin:
Sankt Brancher isch en Munizipaalgmei im Bizirk Entremont im Kanton Wallis, Schwiz. Di Gmei liggut ufer lingg Sita vam Fluss Dranse, wa üsum Bangistaal chunnt. Dr Bach macht di Gränza ufer Noordsita ufera Lengi va sibu Kilometer. Ufer rächt Sita vam Bach liggut di Gmei Vollèges und ds Taal Entremont feri im Süüdu di Gmei Orsières. Da, wa d Entremont-Dranse in ds Taal embri chunnt und va linggs ini Dranse mündut, liggut ufera Aaheechi ds aalt Doorf Sankt Brancher. Da faat öi di Bäärgstraass ufu Grooss Sankt Bernhard a. Ei Kilometer witer feri im Taal isch dr Willer La Garde. Va Martinach chunnt en Iisubaanlingja ds Taal feremüf und verzwigt schi bi Sankt Brancher zenu Streckine uf Le Châble im Bangistaal und uf Orsières. Sankt Brancher isch zum eerschtu Mal im Jaar 1177 als Sancti Pancratii de Branchi erwäänts cho. Ds Doorf isch sit dum Mittelaalter dr Höiptoort vam Entremont. Quälla: Bundesamt fer Statistik 2005 Dr Üsländerateil isch 2010 bi 11,7 % glägu. 89 % vanu Iwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsi, 3,8 % evangelisch-reformiert. Dr Gmeipresidänt va Sembrancher isch dr Bernard Giovanola (Stand Oktoober 2017). Bi dr Volchszellig 2000 heint vanu 792 Iwoner 98,2 % Französisch als Höiptspraach
Orsières (uf Titsch friener Urseru) isch en Munizipaalgmei isch en Munizipaalgmei im Bizirk Entremont im Kanton Wallis, Schwiz. Dr Namu va Orsières chunt ima Pricht üsum freju Mittelaalter z eerscht Maal vor. In dem Pricht heisster Pons Ursarii und är isch erwäänte cho, wil bi dr aalt Brigga uber di Dranse im Jaar 972 dr Apt Maiolus vam Chlooschter Cluny va Sarazeene gfangne cho isch. Orsières d Chricha vam Heiligu Niklas di Kappälla vam Heiligu Euseb dr Baanhof va Orsières Dr Höiptoort vaner Gmei, ds Doorf Orsières, liggut im Taal Entremont am Bäärgbach Dranse d'Entremont. Zer Gmei gcheerunt im Entremont und inu zwei groossu Situtellini, dum Ferret-Taal und dum Champex-Taal, nu d chleinu Doorfjini Branche, Chamoille, Champex-Lac, Chez-les-Addy-Maligue, Chez-les-Giroud, Chez-les-Reuses, Commeire, Issert, La Douay, La Fouly, La Rosière, Le Biolley, Les Arlaches, Prassurny, Prayon, Praz-de-Fort, Reppaz, Somlaproz, Soulalex und Verlonnaz. Bim Doorf Orsières fliessunt di beid Bäärgbachjini Dranse d'Entremont und Dranse de Ferret zämu. Z Orsières sind groossi Natüürschutzgibiet: Chamoille d'Orsières, Chanton de Reppaz, Val Ferret / Combe de l'A. Üsum Ferret-Taal fiert d Straass, wa va 1926 bis 1928 gibauti cho isch, uberu Bäärgpass gägu Noordweschtu in ds heecher glägu Telli Champex feri. Nooch bim Champexpass, wa ufer Heechi
Liddes isch en Munizipaalgmei im Bizirk Entremont im Kanton Wallis, Schwiz. Di Gmei liggut im Taal vaner Dranse d'Entremont aner Höiptstraass 21, wa va Martinach zum Grossu Sankt Bernhard emüf geit. Witer ferüs im Taal Entremont liggut di Gmei Orsières, witer feri liggut Sankt Petersburg. Üsserum Doorf Liddes-Ville gcheerunt zer Gmei öi nu di Bärgdeerfjini Chandonne, Dranse, Rive-Haute, Fontaine-Dessous, Fontaine-Dessus, Les Moulins, Vichères, Fornex, Chez-Petit und Palasuit. Daana dum Bäärg Mont Brulé, entlang dum Füesswäg uberu Pass Col de Mille, geit ds Gmeigibiet witer uber d Wasserscheida emuber in ds Taal vam Bach Torrent des Places, wa uf Versegères im Bangistaal embri geit. Zobrusch im Taal het Liddes en Alpa mit dum Namu Les Plans. Im Oschtu verlöift di Gmeigärnza bis zum Schneefääld am Gipfel vam Petit Combin uf uber 3600 Meter. Witer unnena am Bäärg liggut dr Gletscher Glacier de Boveire. Boveire isch dr Flurnamu vam Alpugibiet unnerhalb vam Gletscher. Visavi vam Doorf Liddes liggut ufer anner Sita vam Bach ds Deerfi Dranse. Va daa geit mu in ds Situtelli Combe de l'Â. In dem chleinu Telli mit dum Bach Torrent de l'Â liggut d Alpa Vouasse, und va da fiert en Füesswäg uberu Col du Névé de la
D Dranse isch e Fluss im Kanton Wallis i dr Schwiiz. Dä Fluss isch mid de Kwellflüss 44 Kilometer läng und bringt s Wasser us de Tääler ganz im Südweschde vom Wallis bi Martinach i d Roone. Dr eifach Name Dranse hed dr Fluss eigetli erscht im underschde Deil, wo öppe zwölf Kilometer läng isch, vo Sankt Brancher a. Dört chöme d Bärgbech us de Tääler vom Bezirk Entremont zäme. Dr lengschd, wo us em Bangistaal chunnt, heisst Dranse de Bagnes. Är foot am Otemmagletscher a und isch vo dört bis uf Sankt Brancher 31 Kilometer läng. Oben im Taal lit dr Mauvoisin-Stausee. Vom Bass uf em Bärnhardsbärg flüsst der Taalbach Dranse d’Entremont über Orsières abe. Dä isch 25 Kilometer läng und hed oben am Dorf Sankt Petersburg dr Stausee vo Toules. Bim Dorf Orsières chunnt i d Entremont-Dranse vo dr lingge Syte der Bach us em Ferrettaal; er heisst Dranse de Ferret und hed e Lengi vo 19 Kilometer. Dä Bach foot bi de Uuslöifer vom Mongblang a dr Gränze zu Itaalie a. Swisstopo mit Messfunktion
S Bischtum Chur (lat.: Dioecesis Curiensis) isch e Diözese vo de römisch-katholische Chile i de Schwiz. Es umfasst d Kantöön Graubünde, Schwyz, Uri, Glarus, Obwalde, Nidwalde und Züri. Dr Patron vom Bischtum Chur isch de heiligi Luzius und d Bischofschile isch d Churer Kathedrale Maria Himmelfaart. De Sitz vom Bischof vo Chur isch dr Bischöflich Hof uf em Hügel über dr Stadt Chur. Die schöni barocki Aalag, s Schloss vom Bischof, schtammt us de Johr 1732 bis 1733. Oberhalb vom Hof isch d Stephanskapelle, eini vo de erschte Friedhofschilene vo Nordbünde, gläge. S Bistum Chur isch vermuetli im 4. Joorhundert im Territorium vo Churräzie entstande. Als erschte Bischof vo de Diözese Chur isch um 451/452 dr Asinio urkundlich erwähnt. Dur sys Teschtament isch de Bischof Tello im 8. Joorhundert bekannt worde. Nach ere Legände sell dr Heilig Luzius, wo z Chur ums Jahr 176 als Märtyrer higrichtet worden sig, de erscht Bischof gsi sy. Syni Gebei wärded i de Kathedrale z Chur ufbewahrt und är gilt als Patron vom Bischtum. De Bischof vo Chur het im Middelalter als wältliche Herrscher, als Fürstbischof vom Heilige Römische Rych, grossi Teil vom hütige Graubünde, Chiavenna, Bormio, de Vinschgau und e Deil vom Vorarlbärg
Dranse isch de Name vo däne Flüss: Dranse (Wallis), en Näbedfluss vo de Rhone Dranse (Haute-Savoie), en Zuefluss vom Gämfersee Dranse, en Näbedfluss vo de Panke am Nordostrand vo Berlin und witers: Dranse, en Ortstail vo de Stadt Wittstock/Dosse, Brandeburg
Rochefort isch de Name vo däne Ortschafte: Rochefort (Charente-Maritime), e Stadt im Département Charente-Maritime, Frankrych Rochefort (Savoie), e Gmeind im Département Savoie, Frankrych Rochefort (Belgien), e Gmeind i de Provinz Namur, Belgie Rochefort NE, e Gmeind im Bezirk Boudry, Kanton Neueburg, Schwiz Rochefort isch de Name vo: Grafschaft Rochefort, e französeschi Grafschaft Grafschaft Rochefort (Famenne), e Grafschaft im hütige Belgie Rochefort (Bier), es Trappistebier us Belgie Cabane Rochefort, e Schutzhütte uf em Gebiet vo de Gmeind Arzier, Kanton Waadt, Schwiz Rochefort isch en Namesbestandteil vo däne Ort z Frankrych: Rochefort-du-Gard, Département Gard Rochefort-en-Terre, Département Morbihan Rochefort-en-Valdaine, Département Drôme Rochefort-en-Yvelines, Département Yvelines Rochefort-Montagne, Département Puy-de-Dôme Rochefort-Samson, Département Drôme Rochefort-sur-Brévon, Département Côte-d'Or Rochefort-sur-la-Côte, Département Haute-Marne Rochefort-sur-Loire, Département Maine-et-Loire Rochefort-sur-Nenon, Département Jura Rochefort isch de Name vo däne Verwaltigsgebiet z Frankrych: Arrondissement Rochefort, Département Charente-Maritime Kanton Rochefort-Centre, Département Charente-Maritime Kanton Rochefort-en-Terre, Département Morbihan Kanton Rochefort-Montagne, Département Puy-de-Dôme Kanton Rochefort-Nord, Département Charente-Maritime Kanton Rochefort-Sud, Département Charente-Maritime Kanton Rochefort-sur-Nenon, Département Jura Rochefort isch im Name vo däne Adelsgschlächter: Huus Löwestei-Wertheim-Rochefort, es fränkischs Adelsgschlächt, lueg Löwenstein-Wertheim Rochefort isch de Familie- oder Herkumftsname vo däne Lüt: Christiane Rochefort (1917–1998), e französeschi Schriftstelleri Charles de Rochefort (1879–1952), en französische Schauspiler Guido von Rochefort († 1108), Seneschall vo Frankrych
Dr Hans Martin Grüninger (* 15. Oktober 1862 z Stüelinge; † 31. Mai 1944 ebedert) isch e dytsche Richter un Haimetschriftsteller gsii. Dr Grüninger isch e Suhn vum Johann Nepomuk Grüninger (1820-1866), eme Buur, Miller un Beck, un syre Frau Maria geb. Berger (1824-1893) gsii. Är isch mit syne sechs Gschwischtrig z Stüelinge im Huus Hägele an dr Herregass ufgwachse, em nämlige Huus, wu noch ere Stüelinger Sag au s Stüelinger Männle gläbt het, wu alli Stüelinger dervu solle abstamme. Ab 1868 isch dr Hans Martin in syre Haimetstadt uf d Volksschuel gange, derno ab 1872 z Schleitheim uf d Realschuel. Ab 1877 isch er uf di Hecher Burgerschuel z Konschtanz un het schließlig anne 1883 am Eberhard-Ludwigs-Gimnasium z Stuegert s Abitur gmacht. An dr Universitet z Dibenga, z Minche un z Haidelberch het er Rächts- un Staatswisseschafte studiert un anne 1887 z Haidelberch zum Dr. jur. promoviert. S zwait juristisch Staatsexame het er im Friejohr 1890 gmacht. Z Konschtanz het er ab 1890 as Amtsaawalt gschafft, ab 1893 as Sekretär am Landgricht un ab 1895 as Amtsrichter. Iber Stelle as Oberamtsrichter z Neckarbischofsheim (ab 1899) un z Achern (ab 1901) isch er derno 1904 as Landgrichtsrot uf Offenburg gange