rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Seetal isch e Landschaft vo dr Schwiiz. Es isch es Tal im Schwiizer Middelland, wo i de Kantöön Luzärn und Aargau lyt. Sini Lengi isch öppe dryssg Kilometer. Es verbindet s Luzärner Rüüsstal nördlich vo Luzärn mit em Aaretal am Jurasüdfuss bi Länzbrg. Im Tal lige dr Hallwilersee un dr Baldeggersee. Usem Baldeggersee in Hallwilersee abe und us däm vo Hallwil bis uf Wildegg flüsst dr Aabach. Oben am Baldeggersee heisst dr Talfluss Ron und nonig Aabach. Vo dr zimli flache Wasserscheidi zwüschem Yzugsgebiet vo dr Ron z’oberscht im Seetal und däm vo dr Rüüss, öpen uf 515 Meter über Meer, bis zum Ändi vom Tal bi de Länzbrger Gletschermoräne uf 420 Meter goot s Tal meh as hundert Meter abe. Undedra, also usserhalb vom ängere Berych vom Seetal, verlüürt dr Aabach bis zu sinere Mündig id Aare nomol sibezg Meter Hööchi. S Tal isch vo uralte Flüss und vom Rüüssgletscher i de Yschzyte gmacht worde. Dr steinig Bode under am Tal isch us verschidene Schichte vo Sandschtei; me gseht dr Felse sälber nume a ganz weni Plätz, wil fasch uf dr ganze Flechi Gletscherschutt und andere Bode druff lyt. Linggs drvo, also uf dr Weschtsyte, lyt di längzognigi
D Theresa Mary May, wo am 1. Oktober 1956 uf d Wält cho isch, isch e britischi Politikeri. Si isch d Dochter vom Hubert Brasier († 1981), Pfarrer vo dr anglikanische Church of England. Si het z Oxford Geografy studiert. 1997 isch si is änglische Unterhuus gwählt worde. Sid 2002 isch si Generalsekretärin vo de britische Konservatyve und sid 2010 Inneminischteri under em Premierminischter David Cameron gsi. Wo dä 2016 ufghört het, isch si ihm sini Nochfolgere als Premierminischtere worde. Vor der Abstimmig über en Uustritt am 23. Juni 2016 isch si no drfür gsi, ass s Vereinigte Königrych i dr Europäische Union söll blybe. Wo dänn das Referändum doch e Meerheit für e Uustritt übercho het, isch si die worde, wo für d Verhandlige i de Länder vom Königrych und mit Europa wägem Brexit verantwortlech isch. Dr Vertrag, wo si mit der Europäische Union usghandlet het, het im britische Parlamänt aber ekei Meerheit überchoo, und drum het d May am 24. Mai 2019 ihren Rücktritt as Füereri vo dr Konservative Partei uf de 7. Juni 2019 aagchündt. As Premierminischteri isch si bis im Juli 2019 im Amt blibe. Am 24. Juli 2019 het di änglischi Königin als iire Nochfolger
D Zilla isch e Frau gsi, wo im Alte Teschtamänt vo dr Bible u im Tanach vorchunt. I dr Fassig vo dr Septuaginta heisst si Sella. Ihre Name isch im Hebräische ṣillāh. Das chunt vom Wort צלל ṣll häär, wo «dunkel wärde» bedüütet. Im Buech Genesis oder em erschte Buech Mose, wo au im jüdische Tanach stoot, wird im Abschntt 4,19-22 gseit, ass d Zilla di zwöiti Frau vom Lamech, em Methusalem sim Soon, gsi isch – näbe dr Ada – un d Muetter vom Tubal-Kajin und vo dr Naama. Dr Tubal-Kajin gilt als dää, wo mit m Schmiidehandwärch am Afang vo dr Bronzezyt agfange het, me seit vonnem au, är heig s Schwärt erfunde. Vom Lamech isch e Värs überliferet mit ere Reed a sini beide Fraue, wo als s eltischte Gedicht vo dr Bible agluegt wird (Genesis 4,23-24). Dr Lamech isch us em Stamm vom Adam sim Soon Kain gsi und het mit sinere grosse Familie i dr Zyt churz vor dr legendääre Süntfluet, das wär also am Afang vom dritte Joortuusig vor Chrischtus, irgendwo im Morgeland gläbt. Es git Forscher, wo dänke, die grossi Überschwemmig heigs gää, wo nach em Ändi vo dr letschten Yschzyt s Wasser
È Weichè, annodubaki au Wechsèl odder – in Abgränzung zuè nèrè Luftweichè – mèngmòl Gleisweichè benamst, isch é Gleiskonschtruktion von èrè Baan, wo Schinnèfaarzüüg dè Übbergang vo eim Gleis uff è andres ooni Halt möglich macht. Im Gegèsatz zuè nèrè Schièbebünni odder ènèrè Drèèschiibè isch dõdeby kei Faartunterbrèchung erforderlich. D Entwicklung vo dè Weichè hèt im Kollèbärgbau aagfangè. Bi dè èrschtè gussyysernè Winkelschinnèweichè vom John Curr us èm Johr 1776 hèn d Lüt odder d Dyr dè Hunt i diè gwünschti Richtung ziè. Im Johr 1797 hèt dè John Curr èrschtmòls è Konschtruktion mit èrè voschtellbarè Zungè bräsentyrt. Anno 1832 isch zum èrschtè Mòl è Batènt für è Ysèbaaweichè vom Charles Fox (1810–1874 z Ängland) erwäänt worrè. D Bauart vom Richard Trevithick isch zwar nò für spurchrantzlosi Laufräder bschtimmt gsi, hèt abber schu alli spôtèrè Elemänt von èrè Zungèweichè vorwäg gnõ. Vor dè Vowendung im Ysèbaawesè hèt dè dütsch Begriff Weichè è Uusweichschtell i dè Flussschifffaart benamst. Für voschiddèni Situationè un Aawendungè hèn sich unterschidlichi Bauformè usègbildèt. Diè hüt am hüfigschtè vowendèti Bauform, d Zungèweichè, hèt z Dütschland èrschtmòls vomuètlich bi dè Hannoverschè Staatsbaan 1852 d Schleppweichè abglöst. Jeddi Baanvowaltung hèt znägscht eigèni Weichèkonschtruktionè bruucht. Au nõch èm Yfüürè vo
Dr Schwiizer Chinder- und Jugetmeedieprys isch e Literaturprys, wo vo 1945 bis 2017 all zwöi Joor öper überchoo hät. Dr Prys chunt vom Schwiizerischen Inschtitut für Chinder- und Jugetmeedie SIKJM. Är wird so Lüüt oder Gruppe gää, wo vonne es bsunders literarischs Wärch für Chind oder Jugetlichi usecho isch oder wo’s vonne Bilder i so Büecher het und wo süsch vil für die Sparte gleischtet händ, und wo Schwiizer oder Schwiizerinne sind oder doo im Land wohne. Früener het dr Prys Schwyzer Jugetbuechprys gheisse und er isch in ere unregelmässige Folg vergää worde. Ab 2020 gheisst er Schwizer Chinder- und Jugedbuechpriis. 1945: Olga Meyer 1946: Elisabeth Müller 1949: Traugott Vogel 1950: Fritz Aebli 1955: Ernst Kreidolf 1956: Olga Meyer 1957: Felix Hoffmann 1962: Hans Cornioley 1963: René Gardi 1964: Cécile Lauber 1965: Fritz Wartenweiler 1966: Alois Carigiet 1967: Adolf Haller 1968: Ernst Kappeler 1969: Hans Witzig 1970: Therese Keller 1972: Agathe Keller 1973: Max Bolliger 1974: Paul Nussbaumer und Hans-Peter Schaad 1975: Gertrud Heizmann 1977: Jörg Müller 1978: Eveline Hasler 1979: Lisbeth Kätterer 1980: Otto Steiger 1981: Hedi Wyss 1982: Christin Osterwalder 1983: Katharina Zimmermann 1984: Emil Zopfi 1985: Regine Schindler 1987: Claudia Schnieper, Felix Labhardt und Max Meier 1988:
S Schwiizer Institut für Chinder- und Jugetmeedie (SIKJM) isch es Fachzäntrum, wo über d Meedie für Chinder und Jugetlichi forschet und däm Kulturberych wott hälfe. S SIKJM isch z Züri dihei, und es het au Filiale i dr Wälschschwiiz und im Tessin. Es isch mit dr Uni Züri und as «assoziierts Mitgliid» mit dr Schwiizerischen Akademy vo de Geischtes- und Sozialwüsseschafte verbunde. Es isch ane 2002 entstande, wo sech dr Schwiizerisch Bund für Jugetliteratur un s Schwiizerische Jugetbuechzäntrum zämetoo händ. Es wird vo dr Johanna-Spyri-Stiftig understützt und betröit au s Johanna-Spyri-Archyv. S SIKJM tuet de Literaturvermiddler hälfe; zum s Lääse bi de Junge z fördere organisierts all Joor im Früelig dr Schwiizerisch Vorläsitag und im Herpscht d Schwiizer Verzellnacht und es macht sproochlechi Dokumäntazioone so wie öpe d Samlig vo Värs und Gedicht i de Landessprooche vo dr Schwiiz und i Sprooche vo Migrante. S Institut git zäme mit em Tachverband vo de Schwiizer Lehrerinne und Lehrer dr Schwiizer Chinder- und Jugetmeedieprys. Für sini Arbet hets e grossi Fachbiblioteek zämetreit. Es git sälber es Meedium use: d Zytschrift «Buch&Maus». Website vom Schwiizer Institut für Chinder- und Jugetmeedie
Dr Dakṣiputra Pāṇini isch en altindische Filoloog, Grammatiker und Lehrer vom früene Sanskrit gsi. Me luegt en als dr Vatter vo dr Sproochwüsseschaft a. Sin Familiename wird im Devanagari पाणिनि gschribe. Er chunt vom Vatter, wo Panina gheisse het; d Muetter vom Dakṣiputra Pāṇini isch, so wird in ere Schrift nöime gseit, d Dākṣī gsi. Dr Panini het öpen im füüfte oder em vierte Joorhundert vor Chrischtus gläbt; gnauer weiss mes nit. Das dörft churz nach dr Zyt gsi sy, wo dr Buddha z Nordweschtindie gwürkt het. Dr Dakṣiputra Pāṇini isch z Salatura, eme Oort am Indus, uf d Wält cho, was dur en Inschrift bezügt wird, und er het z Taxila, dr Hauptstadt vom Land Gandhara i de nordweschtindische Bärge, gläbt (hüt isch das z Pakischtan) und er het dört e Sproochschuel gha. Dr chinesisch Gleerti Xuanzang vom achte Joorhundert het gseit, es heig z Taxila no zu sinere Zyt e Statue oder Figur vom Panini gää. Dr berüempt Sproochforscher chunt i verschidene indische Määrli vor. Vo ihm sin s Buech Ashtadhyayi und drü anderi Tegscht, wo mit däm zämehange, d Shiva Sutra und d Wörterbüecher Dhatupatha und Ganapatha; das alles zäme isch die erschti Sanskrit-Grammatik und au grad
Panini bedüütet: dr Name vom indische Grammatiker Panini dr Familiename vo dene Persone: Franco Cosimo Panini (1931–2007), iteliänische Undernäämer Giovanni Paolo Pannini (1691–1765), iteliänische Mooler und Architekt Umberto Panini (1930–2013), iteliänische Undernäämer Panini, es iteliänischs Undernääme Panini (Tribus), e Gattig vo de Mönscheaffe: d Schimpanse (latynisch: pan) d Bezeichnig vo de iteliänische Brötli panino i dr Mehrzahl
Ainu isch a Språch, wo hüt am maischta z Nordjapan (uf Hokkaidō) ggredad würt. Si isch oo z Russland (uf dr Insla Sachalin) ggredad wòrra. Laidr isch dise Språch i Gfår. Ana 2007 hòn nu nò zeha aalte Lüt t Språch ggredad. Dr Nama Ainu hòaßt »Mentsch« i dr Språch. T Språch schriibt ma mid Katakana òdr mit üüsram Alphabeet. John Batchelor: An Ainu-English-Japanese Dictionary (Including a Grammar of the Ainu Language). 2. Uflag, Methodist Publishing House, Tokio 1905. Hans Adalbert Dettmer: Ainu-Grammatik. (2 Bde.). Harrassowitz, Wiesbaden 1989/1997. Kirsten Refsing: The Ainu Language: The Morphology and Syntax of the Shizunai Dialect. Aarhus University Press, 1986, ISBN 87-7288-020-1. Suzuko Tamura: The Ainu Language. Sanseido, Tokyo 2000, ISBN 4-385-35976-8. Masayoshi Shibatani: The Languages of Japan. Cambridge University Press, 1990: S. 1–86. Alexander Vovin: A Reconstruction of Proto-Ainu. Brill, Leiden 1993. ISBN 90-04-09905-0.
Ainu isch e Sprooch, wo hit am maischte z Nordjapan (uf Hokkaidō) gschwätzt wird. Si isch au z Russland (uf dr Insle Sachalin) gschwätzt woore. Laider isch die Sprooch in Gfoor. Anne 2007 hän nume no zee aldi Lyt d Sprooch gschwätzt. Dr Name Ainu haißt »Mänsch« in dr Sprooch. D Sprooch schrybt mer mid Katakana oder mit unserem Alphabeet. E baar Weerter uf Ainu: カムィ (kamuy) cha au „Bäär“ haiße. S Ainu-Volk verehrt dr Bäär as Gott. John Batchelor: An Ainu-English-Japanese Dictionary (Including a Grammar of the Ainu Language). 2. Uflag, Methodist Publishing House, Tokio 1905. Hans Adalbert Dettmer: Ainu-Grammatik. (2 Bde.). Harrassowitz, Wiesbaden 1989/1997. Kirsten Refsing: The Ainu Language: The Morphology and Syntax of the Shizunai Dialect. Aarhus University Press, 1986, ISBN 87-7288-020-1. Suzuko Tamura: The Ainu Language. Sanseido, Tokyo 2000, ISBN 4-385-35976-8. Masayoshi Shibatani: The Languages of Japan. Cambridge University Press, 1990: S. 1–86. Alexander Vovin: A Reconstruction of Proto-Ainu. Brill, Leiden 1993. ISBN 90-04-09905-0.
Dr Yaska (im Devanagari: यास्क Yāska) isch e Grammatiker und Lexikograaf vom alte Sanskrit gsi. Vo sim Lääbe weiss me fasch nüüt. Er het öpen i dr Middi vom erschte Joortuusig vor Chrischtus im alte Nordindie gläbt. Me könt vo ihm eis Wärch, s Nirukta. Das isch e Bestanddeil vo de Vedangas, wo me dozmol gschribe het für zum die alte rituelle Tegscht vom veedische Ritual z verstoo und vorschriftsmässig z tue. Es isch s eltischte bedüütende Wörterbuech zu de Veede. Es isch em Yaska i sinere Schrift um d Härleitig, d Klassifikazioon, dr Uufbou und d Bedüütig vo de Wörter ggange. Er het erklärt, wie d Hauptwörter ursprünglech vo Dätikeitswörter chöme, us was für Deili d Wörter zämegsetzt sind, was es für glychbedüütendi Wörter (Synonym) git, und bsunders au, wie me d Wörter im Zämehang vo heilige Handlige bruucht. Er isch für d Idee gsi, ass d Wörter so wie au d Sätz do sin zum als Sümbol e Bedüütig z vermiddle, was au für di modärni Bedüütigsleer und Semiotik no wichtig isch. S Nirukta isch eis vo de eltischte Büecher über d Etimology, im Sinn vo dr sproochleche und nid dr historische Worthärleitig, und über d Semantik, wo
Dr Carl Friedrich Georg Spitteler isch am 24. April 1845 z Lieschtl uf d Wält cho und am 29. Dezämber 1924 z Luzärn gstorbe. Er isch e Schwiizer Dichter und Schriftsteller gsi. Ane 1919 het är dr Nobelpryys für Litratur übercho. Dr Spitteler isch dr Soon vom Richter und Landschryber Karl Spitteler und däm sinere Frou Anna Dorothea Spitteler-Brodbeck gsi. 1849 isch d Familie uf Bärn ggange, wo dr Vatter als Kassier vo dr nöie Bundesverwaltig vo dr Schwiiz gschaffet het. Scho 1856 sind si zrugg uf Lieschtl. Dr Carl Spitteler isch drno ufs Gimnasium z Basel und dänn ufs Basler Pädagogium. 1856 het er z Luzärn agfange Jura studiere und sid 1867 z Züri und z Heidelbärg Theology. Sid 1871 isch er z Finnland Privatlehrer worde, und 1879 isch er wider id Schwiiz zrugg cho. Er het als Lehrer z Bärn, z La Neuveville und als Schurnalischt z Basel und bi dr Züri Zytig gschaffet. Ane 1883 het dr Spitteler d Maria Op den Hooff ghürootet, won er mittere zwöi Chinder gha het. Sid 1893 het er als freie Schriftsteller z Luzärn gläbt. Dört isch er am 29. Dezämber 1924 gstorbe; sis Grab isch im stedtische Fridhof Friidetal. Ane
Di Nöi Helvetisch Gselschaft isch e Schwiizer Organisazioon, wo ane 1914 gründet worden isch. Es isch ere i dr Afangszyt drum ggange, s Zämeläbe vo de Sproochgruppe i dr Schwiiz z verbessere. Es het dozmol bsunders zwüsche de Düütschschwiizer und de Wälsche e Graabe gää, wo me hätt wele überwinde. D NHG het Ortsgruppe i vilne Schwiizer Stedt und au im Ussland bildet. Wäge dr Reed Unser Schweizer Standpunkt, wo dr Dichter Carl Spitteler ane 1914 vor dr Versamlig vo dere Gselschaft ghalte het, sind d Zyl vo dr NHG im Land guet bekant worde. D Gselschaft het 1920 drfür plediert, d Schwiiz sell em Völkerbund byträtte; und im Sinn vo ihrem Zyl, s wärtvollen Eerb vo dr Schwiiz z erhalte, het si dr Rhynau-Iniziative zum Schutz vo dr Landschaft am Hochrhy ghulfe. Sid ane 2007 heisst d Organisazioon: Neue Helvetische Gesellschaft-Treffpunkt Schweiz (NHG-TS). Emil Erne: Neue Helvetische Gesellschaft (NHG). In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Website vo dr Nöie Helvetische Gselschaft
f D Röti isch e Bärg vom Jura. Sini Hööchi isch 1395 Meter über Meer. Er isch e markanti Hööchi vo dr vorderschte Jurachetti und e guete Uusichtspunkt, wil der Bärgwald sid langem ganz umghauen isch zum Platz z mache für die grossi, schöni Bärgmatte wos dört obe jetz het. Do dervo chunt gwüss au dr Name, wo druff zrugggoot, ass me dä weneli abheltig Bärghang hööch uf em Bärg obe groodet het für ne Sumerweid. Das mues vor vil Joorhunderte gscheh sy, me weis nid gnau wenn. Uf dr Oschtsyte hets under dr Röti e hööchi Flue über em Tal vo dr Siggere. Die Gäget ghört scho zu Balm. D Bärgmatte vo dr Röti lyt im Gmeindbann vo Rüttene; au dä Ortsname zeigt dütlech aa, ass es e Sidlig uf ehemoligem Waldboden isch. D Gmeind lyt im Kanton Soledurn. D Röti isch dr dritthöchscht soledurnisch Bärg. Sid em achzääte Joorhundert bruucht me dr Gupf vo dr Röti zum s Land z vermässe. E Bläächpiramide uf drüü Ysefüess marggiert dr geodätisch Punkt vo de Vermässer. Es isch sid em nüünzääte Joorhundert eine vo de wichtigschte Pünkt vo dr Schwiizer Landestriangulazioon, bsunders au wil me vo dört uus nid nume wyt
D Claudia Martin (* 21.Jänner 1970 z Annaberg-Buchholz) isch e dytschi Bolitikeri (bis 2016 AfD, syt 2017 CDU) un syt Merz 2016 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg D Martin isch in dr Nechi vu Bautzen ufgwachse. Z Hochkirch isch si uf d Grund- un Realscuel gange un derno z Bautzen uf s Gimnasium. Noch em Abitur anne 1988 isch si uf di Sorbisch Fachschuel Sozialpedagogik un het 1994, en Abschluss as staatli anerkännti Erzieheri gmacht. No dr Lehr isch si uf Walldorf zoge un schafft dert syterhär in ere Chinderschuel (family & kids @ work UG).. Si isch gschide un het e Suhn. Anne 2013 isch d Martin in di nei Bartei Alternativ fir Dytschland (AfD) yydrätte un isch dert Sprächeri vum AfD-Chraisverband Rhy-Necker wore. Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2016 het si im Wahlchrais Wiesloch fir d AfD kandidert un 18,6 % iberchuu. Iber e Zwaitmandat isch si in Landdag yyzoge. Wu si di bade-wirttebärgisch AfD-Fraktion ufgspalte het,isch d Martin vu Juli bis Oktober 2016 Mitglid vu dr Fraktion Alternative für Baden-Württemberg gsii. Mitti Dezämber 2016 isch si us dr AfD un dr AfD-Landdagsfraktion uusdrätte, wel si dr rächtspopulistisch Kurs vu dr AfD nimiehet welle mitdrage. As Grind het
Dinklschbihl isch e Stadt vo Middlfranke z Bayern. D Stadt lyt nid wyt wägg vo dr Gränze zu Bade-Württebärg. Drduur lauft dr Fluss Wörnitz. Dinklschbihl isch in ere Urkunde vo ane 1188 s erschte Mol erwäänt. Me erklärt dr Ortsname so, dass dr erscht Deil vom ene althochdütsche Personename wie öpe Dingold chiem und dr zwöit Deil vom middelhochdütsche Wort bühel für Hoger. Dinklschbihl isch en alti freii Rychsstadt gsi. 1802 isch si zu Bayern cho. Sid 1998 isch es e bairischi Grossi Chreisstadt. Si het hütt öpe zwölftuusig Ywooner. D Stadt isch bekant wägen ihrem psunders guet erhaltene middelalterleche Zäntrum, wo si drfür als Öiropäischs Kulturdänkmool agluegt wird. I dr Altstadt sind au scho es bar historischi Filme dräit worde. Me gseht no vil vo dr alte Stadtmuur mit zwänzg alte Düürm und de vier alte Stadttor: s Nördlingertor, s Rooteburger Tor, s Wörnitztor und s Segringertor. Dinklschbihl lyt im Randgebiet vom alemannische Spoochruum. I dere Landschaft isch d Sproochgränze vom Oschtfränkisch zum Schwööbisch, und au s Piet vom Mittelbairisch isch nooch. Drum luegt me dr alemannisch prägt Dinklschbihler Dialäkt au als “Übergangsmundart” a. Gerfrid Arnold: Dinkelsbühl. Eine mittelalterliche Stadt. Dinkelsbühl 1988. Walter Bogenberger, Michael Vogel: Dinkelsbühl. 1983. Gustav
ff k x x x D Challhöchi isch e Bärgpass im Jura. Er lyt zwüsche dr Baselbieter Gmeind Eptige und em soledurnische Dorf Yflete. D Passhöchi isch uf 848 Meter über Meer. D Strooss über d Challhöchi isch e Näbestrooss zum grössere Pass vom Undere Haueschtei, wo drüü Kilometer wyter im Oschte au über die glychi Jurahöchi goot. Zwe Kilometer weschtlech vo dr Challhöchi isch d Belcheflue. Uf dr Nordsyte vom Pass isch dr Eptiger Wyler Chall. Vo däm het dr Pass sin Namen übercho. Commons: Challhöchi – Sammlig vo Multimediadateie
Fridliswart isch en Ortschaft im Jura. Uf Französisch heisst si Frinvillier. Si lyt i dr bärnische Gmeind Sauge. Früener isch es e Deil gsi vo dr ehemolige Gmeind Wölflige, wo ane 2014 mit dr andere alte Gmeind Pläntsch zämegangen isch und di nöii Gmeind Sauge gründet het. Ane 2000 het dr Ort Fridliswart 182 Ywooner gha. S Dorf chunt s erschte Mol in ere Urkunde vo ane 1311 vor. Dr Ortsname het 1393 Frunvelier gheisse; spöter het me Friedliswart gseit; das bedütet öppe «dr Wachtposchte vom Friedrich». Dr Bärg uf dr Südyte heisst Fridliswartegge. I dr Zyt vo 1797 bis 1815 het s Juragebiet mit Fridliswart zu Frankrych ghört; sid 1815 isch s bärnisch. Dr Platz lyt im Tal vo dr Schüss, dört wo dä Fluss us dr Kluus vo Rondchâtel usechunt und denn grad wyters id Tubelochschlucht abegoot. Die Schlucht underbricht d Jurachetti vom Bözingerbärg und Löibringe und d Klus vo Rondchâtel dr grooss Bärgzug vo Pläntsch zum Geschtler. Zwüsche de Bärgrügge isch s Längstal mit de Ortschaft Ilfinge und Wölflige. A dr Schüss sind dört i früenere Joorhunderte Wasserwärch für Müline und Sagine und anders gsi, im achzääte Joorhundert het’s vier Müline und en Drootzuug gha. Dur d
f k x x xx D Staffelegg isch e Bärgpass im Jura. Si lyt im Kanton Aargau. D Passstrooss goot vo Aarau uf Frick übere. Uf dr Höchi vo dr Wasserscheidi, wo uf 621 Meter über Meer isch, chunt vo Oschte här d Strooss vo Schinznach und Taale a d Hauptstrooss. Dr Pass isch s erschte Mol im ene Dokumänt vo ane 1450 erwähnt. Ane 1791 het Bärn d Stross, wo vorher meh e Soumwäg gsi isch, guet usbout. Hüt isch über d Staffelegg au e Poschtautolinie. d Staffelegg Cornel Doswald: Staffelegg. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Staffelegg – Sammlig vo Multimediadateie Cornel Doswald: Staffelegg. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Dr Sanggaller Chloosterplan isch e Zeichnig vom Grundriss für nes ideals Chlooschter. Si isch us em nünte Joorhundert und het dr Maßstab vo 1:160. S grosse Blatt ghört dr Stiftsbiblioteek Sanggalle und zelt mit dere zum UNESCO-Wältkulturerb. D Forscher dänke hüt, dä Plan sig im Chlooschter Rychenau i de Joore churz vor oder noch 820 zeichnet worde, wo dr Haito dört dr Apt gsi isch. Dr Haito het uf dr Insle Rychenau für sis Chlooschter s Mariemünschter lo boue, wo hüt no, zimli starch umbout, stoot; die Chile gseht aber ganz andersch us als die, wo ufem Sanggaller Plan zeichnet isch. Uf em Plan stoot, me heig ne für e Sanggaller Apt Gozbert gmacht. Es isch es ungwönlech grosses Blatt Pergamänt vo Schoofshuut, wo us föif Deili zämegnäit isch. S ganze Dokumänt isch 112 Santimeter läng und 77,5 Santimeter breit. Als Gschichtskwelle isch das Stück bsunders wichtig, wil s die eltischti Zeichnig vom ene ganze Chlooschter us em früene Middelalter isch. Uf s Pergamänt het me mit roter Menningfarb sorgfältig d Umriss vo de Hüüser gmoolet, wo s gmäss dr Regle vom heilige Benedikt i somene Chlooschter vo de Benediktiner sött ha. Und uf em ganze, detailryche Plan sind 333
D Sabine Kurtz (* 8. Augschte 1961 z Bad Hersfeld) isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt 2006 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg. Syt em 25. April 2018 isch si Vizebresidänti vum Landdag. Si het z Bad Hersfeld Abitur gmacht un derno an dr in Universitet Fryburg Bolitikwisseschaft, Germanischtik un Romanischtik Ai Johr lang isch si im Studium as Muetersprochligi Assischtänti an dr Uni Stroßburi gsii. Anne 1986 het si s erscht Staatsexame gmacht un 1987 dr Magister Artium. Derno het si vu 1987 bis 1989 e Volontariat in ere Agäntur fir Brässe- un Effetligkaitsarbet gmacht un derno dert au gschafft. Vu 1989 bis 1990 het si as Referänti vum Landdagsabgordnete Franz Longin gschafft. Vu 1991 bis 1992 un nomol vu 1998 bis 2002 isch si barlemäntarischi Beroteri vu dr bade-wirttebärgische CDU-Landdagsfraktion gsii. Vu 1993 bis 1997 het si derzwische as wisseschaftligi Mitarbaiteri vum Bundesdagsabgordneten Hans-Peter Repnik gschafft un vu 2002 bis 2006 as Referänti im Staatsminischterium Bade- Wirttebärg. D Sabine Kurtz isch syter anne 1990 Mitglid vu dr CDU. Vu 2003 bis 2017 isch si Vorsitzeri vum CDU-Stadtverband Leabärg gsii un syt 2011 isch si Mitglid im Vorstand vu dr CDU-Landdagsfraktion. Vu 2012 bis 2018 isch si Landesvorsitzeri vum
D Nicole Razavi (* 20. Mai 1965 z Hongkong) isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt 2006 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg. D Razavi isch z Ebersbach an der Fils uf s Gimnasium gange un het dert anne 1984 s Abitur gmacht. No dr Schuel het si an dr Universitete Dibenga un Oxford Anglischtik, Bolitology un Sportwisseschaft studiert. Anne 1991 het si s erscht un 1993 s zwait Staatsexame abglait. Vu 1993 bis 1995 het si as Assessori un Studiereeti am Wirtschaftsgimnasium Stuttgart-Feuerbach gschafft un vu 1995 bis 2001 as Laiteri vu dr Preässe- un Marketingabdailig vu dr Nooverchehrsgsellschaft Bade-Wirttebärg mbH (NVBW). Ab 2001 het si bis 2004 as Persenligi Referänti vum Staatssekretär im Minischterium fir Umwält un Verchehr gschafft. Vu 2004 bis 2005 isch si Laiteri vum Minischterbiro gsii un derno bis April Birolaiteri vum Stefan Mappus, em Franktionsvorsitzer vu dr CDU-Landdagsfraktion. Vu 1997 bis 2019 isch d Nicole Razavi Vorsitzeri vum CDU-Chraisverband Geppenga gsii, syt 2019 isch si Ehrevorsitzeri. Bi dr Kommunalwahl 2011 isch si in Chraisdag vum Landchrais Geppenga gwehlt wore. Bi dr Landdagswahl 2006 het si im Wahlchrais Geislenga kandidert un isch iber e Dirkäktmandat in Landdag gwehlt wore. Au bi dr Landdagswale 2011 un 2016
D Saalhöchi isch e Bärgpass im Jura. Si lyt zwüsche dr Aargauer Gmeind Ärlischbach und em soledurnische Dorf Chienbärg. D Passhöchi isch uf 781 Meter über Meer. Uf em Pass isch d Kantonsgränze. Und do isch uf dr Wasserscheidi au no d Gränze zwüsche de Aargauer Bezirk Aarau und Lauffeburg. Dr Nordhang under dr Kreete isch im Gmeindbann vo Oberhof. Marchschtei mit em Bärner Wappe d Uussicht vom Pass us Cornel Doswald: Salhöhe. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Salhöhe – Sammlig vo Multimediadateie