rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Völkermord an de Aramäer (aramäisch: ܩܛܠܥܡܐ ܐܪܡܝܐ; Seyfo Abchürzig vo Shato d'Seyfo für "Joor vom Schwärt") isch in de Joor 1915 bis 1917 im domolige Osmanische Riich duuregfüert worde, zur gliiche Zit wie dr Völkermord an de Armenier, wo wääsentlig bekannter isch, und d Griecheverfolgige. D Aramäer häi hauptsächlig in de südlige und südöstlige Brovinze gläbt und zuen ene het mä alli zelt, wo as Assürer oder as Chaldo-Assürer zun ere christlige Volksgruppe in dr Türkei ghöört häi, wo Aramäisch gschwätzt het. Im Ganze si in de Christeverfolgige vo de Jungtürke öbbe zwäi Millioone Mensche umchoo, drunder 500.000 bis 750.000 Aramäer. uf Dütsch Wilhelm Baum: Die Türkei und ihre christlichen Minderheiten: Geschichte – Völkermord – Gegenwart, Kitab Verlag, Klagenfurt-Wien 2005, ISBN 3-902005-56-4 Gabriele Yonan: Ein vergessener Holocaust. Die Vernichtung der christlichen Assyrer in der Türkei, Pogrom-Taschenbücher Bd. 1018, Reihe bedrohte Völker, Göttingen und Wien 1989, ISBN 3-922197-25-6 Tessa Hofmann (Hrsg.): Verfolgung, Vertreibung und Vernichtung der Christen im Osmanischen Reich 1912-1922. Münster, LIT, 2004, ISBN 3-8258-7823-6. Sleman Henno (Hrsg.): Die Verfolgung und Vernichtung der Syro-Aramäer im Tur Abdin 1915, Bar Hebräus Verlag, NL 7585 PK Glane/Losser 2005, ISBN 90-5047-025-4 Internazional David Gaunt: Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia
Dr Kaspar Hagen, au Caspar Hagen (* 12. Dezämber 1820 z Breagaz; † 20. Merz 1885 ebd.) isch e Vorarlberger Arzt un Dialäktdichter gsii. Dr Hagen isch z Breagaz ufgwagse un uf d Schuel gange. Bim Bregazer Rentamt het er as Schryyber aafange schaffe, isch aber dodermit nit zfride gsii un het mit 22 Johr no z Fealdkirch e Gymnasialstudium aagfange, wun er z Padua wytergfiert het un schlißeli z Görz abgschlosse het. Derno het er an dr Universitet Minche, Wien un Prag Medizin studiert. No syym Abschluss as Dr. med het er fimf Johr lang as Dokter z Hard praktiziert, derno isch er wider zruck uf Breagaz gange un het dert bis zue syym Dod gläbt. Bi me Luftaagriff uf Breagaz am 1. Mai 1945 isch dr schriftli Nooloss vum Hagen vernichtet wore. Bekannt isch dr Hagen vor allem dur syy Gedicht „O Hoamatle am himmelblaua Bodasee“, wu anne 1940 vu dr Nanni Burger-Seeber (1913-2001) vertont woren isch un wu im Lauf vu dr Johr näb ’s Ländle, meine Heimat zuen ere Art zwote Landeshymnne woren isch. Noch em Hagen sin e Raie vu Stroße z Eschtrych gnännt, z. B. z Breagaz, z Doarobiro un z Graz. Dichtungen in
D Schlacht vo Foinix isch en entschäidendi Seeschlacht zwüsche dr byzantinische und dr arabische Flotte im Joor 655 gsi. Nochdäm Ostrom/Byzanz sini vorderorientalische Browinze und Egypte sit 636 an d Araber verloore het, isch die Islamischi Expansioon in Chläiasie nüm witer choo. Im Joor 655 häi d Araber senn in Fönikie e Flotte usgrüstet. D Kwelle gäbe underschidligi Gründ aa. Dr byzantinisch Chronist Theophanes (frües 9. Joorhundert) het dänkt, ass d Araber die byzantinischi Vorherrschaft uf dr See häige welle bräche und e koordinierti See- und Landoffensive welle afo. In de arabische Kwelle isch die offensivi Däätigkäit vom Kaiser Konstans II. as Grund aagee, und d Araber häige däm welle widerstoo. D Schlacht wird aber nit nume in griechische und arabische, sondern au in sürische Kwelle erwäänt; e gmäinsami Kwelle für d Bricht bim Theophanes, Agapios vo Hierapolis, Michael Syrus und in dr Chronik vo 1234 dürfti letschtändlig die verlooreni Chronik vom Zheofilos vo Edassa si. Noch em Theophanes häig dr arabischi Statthalter vo Sürie (und spööteri Kalif) Muawiya uf jede Fall in Kappadokie welle iimarschiere, wääred die arabischi Flotte mit ire Mannschafte, wo vor allem us dr christlige Bevölkerig vo de erooberete Gebiete rekrutiert worde si, dr Südküste vo
Protobulgare (gläägentlig au Ur-Bulgare oder Hunno-Bulgare) isch e wüsseschaftligi Bezäichnig für verschidnigi Verbänd vo Stämm in dr öirasischen Steppezoone, wo vor allem Turksprooche gschwätzt häi und sit em 5. Joorhundert in de Schriftkwelle under em Ethnonüm „Bulgare“ erschiine. Iiri Sprooch bezäichnet mä als Bolgarisch. De Protobulgare si östlig und westlig vom Assowsche Meer (Megale Boulgaria), uf em Balkan und an dr middlere Wolga (Wolga-Kama-Bulgarie) gröösseri Riichsgründige glunge. D Protobulgare, wo uf e Balkan iigwanderet si, si im Früemiddelalter (7.–10. Joorhundert) slawisiert worde. Si häi im 9. Joorhundert s Christedum aagnoo und wärde zu de Vorfaare vo de hütige (slawische) Bulgare zelt. D Wolgabulgare hingege häi im 10. Joorhundert dr Islam aagnoo. V. Beševliev: Die protobulgarische Periode der bulgarischen Geschichte. Verlag Adolf M. Hakkert, Amsterdam 1981, ISBN 90-256-0882-5. Florin Curta: Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250. Cambridge 2006. Bojidar Dimitrov: Bulgaria Illustrated History. Sofia 1994, ISBN 954-500-091-0 (2. Ufl. 2002). Edgar Hösch / Karl Nehring / Holm Sundhaussen (Hrsg.): Lexikon zur Geschichte Südosteuropas. Böhlau, Wien/Köln/Weimar 2004, ISBN 3-205-77193-1. Jonathan Shepard: Slavs and Bulgars. In: The New Cambridge Medieval History. Bd. 2. Cambridge 1995, S. 228ff. (mit ausführliche Bibliographie zum Thema Bulgaren und Slawen [ebd., S. 915ff.]) Warren Treadgold: A History
As Polis (altgriech. πόλις pólis ‚Stadt, Staat‘; Plural Poleis vo πόλεις póleis) wird gwöönlig dr antiki griechischi Stadtstaat bezäichnet, mit eme stedtische Siidligskärn, dr Stadt (ἂστυ asty), und em Land drum, wo drzue ghöört het (χώρα chōra) und wo d Iiwooner von em de Iiwooner vom urbane Zentrum rächtlig gliichgsetzt gsi si. Die tüpischi Polis isch e Bürgergmäind bzw. e Personeverband gsi und het sich nit brimär über iir Territorium definiert, sondern über iiri Mitgliider. Sit dass d Polis in archaischer Zit entstande isch und wil s im Hellenismus e Hufe Nöigründige gee het, isch d Middelmeerwält über Joorhundert ewäg stedtisch brägt gsi, au wenn d Meerhäit vo de Lüt uf em Land gläbt häi. S römische Riich het sich grad im Oste stark uf die Poleis gstützt, wo denn nume no halbautonom gsi si. In dr Spootantike häi si an e Hufe Ort e langsame Niidergang erläbt. Im 6. Joorhundert het dr Kaiser Justinian non e letschts Mol brobiert, d Posizioon vo de Stedt zu sterke, was aber nid glungen isch und die Islamischi Expansioon im 7. Joorhundert het ändgültig zum Undergang vo de mäiste Poleis gfüert. Im Byzantinische Riich si die mäiste Stedt befestigti Kastron worde, wo vilmol
D Bezäichnig altorientalischi Chillene, wo im Dütsche verbräitet isch, isch nit vom Begriff Alte Orient abgläitet, sondern en Übersetzig vo änglisch Ancient Oriental Churches, und bezäichnet also äigentlig alti Ostchille (vgl. schbanisch antiguas iglesias orientales). In jüngerer Zit wird dr Begriff Orientalisch-Orthodoxi Chille bevorzugt. Als „altorientalischi Chille“ wärde im Wääsentlige die Ostchille bezäichnet, wo sich noch em Konzil vo Efesos (431) oder noch em Konzil vo Chalcedon (451) vo dr Römische Riichschille drennt häi. Bi de „Altorientale“ het s sich äntwääder um Landeschille usserhalb vo de Gränze vom Oströmische Riich („Nazionalchillene“) ghandlet, oder um regionali Beweegige im byzantinisch beherrschte Egüpte und Sürie, wo gegen e konstantinopolitanisch Zentralismus grichdet gsi si und dört Grieche, Kopte oder Syrer veräint häi („Opposizionschillene“). D Drennig het näbe dogmatische au politischi Gründ gha. Christian Lange, Karl Pinggéra (Hrsg.): Die altorientalischen Kirchen. Glaube und Geschichte. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2010, ISBN 978-3-534-22052-6. Wolfgang Hage: Das orientalische Christentum. Die Religionen der Menschheit. Bd. 29/2. Kohlhammer, Stuttgart 2007 ISBN 978-3-17-017668-3
S Thema (altgriech. θέμα, d Etümologii vom Wort isch umstritte) isch e Verwaltigsäihäit im Byzantinische Riich gsi, wo die römischi Provincia ersetzt het. Die erste Theme si in dr Middi vom 7. Joorhundert entstande. Es het sich drbii um Milidäärdistrikt ghandlet, wo d Befäälshaber von ene spööter au zivil-administrativi Ufgoobe übernoo häi. Die ursprüngligi Bedütig vom Wort isch woorschiinlig „Armee“ gsi; es het sit em früeje 7. Joorhundert d Armeegrubbe vom ene magister militum (Armeemäister) in dr spootrömische Armee bezäichnet und denn woorschiinlig s Gebiet wo die Armee ufgstellt gsi isch. E Vorstuefe vo de Theme isch in e Hufe Hiisichte s Exarchat gsi. D früeste Themene si gsi: J. V. A. Fine: Basil II and the decline of the Theme System. In: Studia slavico-byzantina et medievalia Europensia. Band 1, 1989, ZDB-ID 1062450-8, S. 44–47. John F. Haldon: Byzantium in the Seventh Century. The Transformation of a Culture. 2. Auflage. Cambridge University Press, Cambridge 1997, ISBN 0-521-31917-X (wichtiges Überblickswerk). John F. Haldon: Military Service, Military Lands, and the Status of Soldiers. Current Problems and Interpretations. In: Dumbarton Oaks Papers. Band 47, 1993, ISSN 0070-7546, S. 1–67. John F. Haldon: Warfare, State and Society in the Byzantine World. 565–1204. UCL Press,
Thema (griechisch: θέμα, théma „Behauptig, Usspruch“) bezäichnet: dr Geegestand vom ene Gedanke: e Punkt in dr Daagesornig oder Diskussion, bi meerere verwandte Grundgedanke reedet mä von ere Themegrubbe dr zentral Undersuechigsgeegestand von ere wüsseschaftlige Analyse dr Zwäck und d Merkmol von ere thematische Charte e Darstelligsebeni bi grafische Tools vo Geoinformationssüsteem Kunst und Kultur: Süsche, irgen e Objekt, wo zum Geegestand von ere künstlerische Darstellig wird s Hauptmotiv von ere fotografische Ufnaam in dr Muusig e charakteristische msikalische Gedanke in dr Liddratuur dr Grundgedanke vom ene lidderarische Wärk e Paket vo Iistellige und Bilder, wo d Funkzioon und s Usgsee vo dr grafische Benutzeroberflechi (GUI) vo Kompiuterbrogramm festlege Linguistik: in dr Grammatik dä Däil vo dr Ussaag, wo drüber greedet wird Sustigs: im byzantinische Riich e milidäärisch-zivile Verwaltigsdistrikt Thema, e Gegend im Nordweste vo Arabie, erwäänt in Jesaja 21, 14 Lancia Thema, en Autimodäll (1984–1995) en östriichischi Informazionssändig
Rägewald nännt mer e mee oder weniger naturbelosse Wald-Ekosyschtem, wu dur e bsundersch fycht Klima gchännzaichnet isch mit Niderschleg vu iber 2000 mm im Johresmittel. Mer unterschaidet doderby zwische dr Rägewälder in dr Trope un dr Rägewälder vu dr gmäßigte Braitine. Immergrieni, tropischi Rägewälder sin uf allne Kontinänt entstande, uf bod Syte vum Äquator bis uugfehr zum 10. Braitegrad, vor allem z Sidamerika un z Ozeanie aber au dytli driber uuse. Di grescht zämmehängigi Flechi – glychzytig au iber d Helfti vu dr Gsamtflechi vu allne tropische Rägewälder – het s im Beraich vum Amazonasbecki. Wyteri großi Rägewälder git s im Kongobecki un z Indonesie. Dr Uusdruck tropische Rägewald chännzaichnet e Ekosyschtem, wu ne Vilzahl vu Waldtype umfasst: zum aine dr Diefland-Rägewald bis um 800 m Hechi, zum andere dr Bärg-Rägewald bis um 1500 m Hechi un schließli dr Näbelwald iber 2000 m Hechi. Zum Dail wäre in dr Fachliteratur fir bstimmti Regione no mee Unterschaidige vorgnuu, zum Byschpel "Wulkewald" fir dr Rucke vu dr Nerdlige Kischtekordillere z Venezuela. Gmäßigte Rägewald chunnt vor allem an dr Weschtkischte vu Nordamerika vor, z Chile un uf Tasmanie un z Neuseeland. Vum tropische Rägewald wird er dur syni Lag in dr gmäßigte Zone
S Ordovizium isch s zwait chronostratigrafisch Syschtem (bzw. Period in dr Geochronologi) vum Paläozoikum in dr Ärdgschicht. S Ordovizium het vor rund 488,3 Millione Johr aagfange un isch bis vor rund 443,7 Millione Johr gange. S wird vum Kambrium unterlageret. Noch em Ordovizium chunnt s Silur. Dr Name Ordovizium isch anne 1879 vum britische Geolog Charles Lapworth yygfiert wore. Är het e vu dr Ordovicer abglaitet, eme keltische Volksstamm, wu z Wales gläbt ghaa het. Im 19. Johrhundert isch s hitig Ordovizium zmaischt as untere Ainhait em Silur zuegrächnet wore. Go ne Stryt zwische dr Aahänger vum Adam Sedgwick, em Entdecker vum Kambrium, un em Roderick Murchison, em Bschryyber vum Silur, z schlichte, het dr Charles Lapworth anne 1879 fir d Schichte, wu vu beede fir ihri jewyligi Syschtem beaasprucht wore sin, dr Name Ordovizium yygfiert. Ihm isch ufgfalle, dass sich die Schichte, au dur ihri Fossilie, zimli dytli vu dr andere baide Syschtem unterschide hän. Aber dr nei Syschtemname zwische Kambrium un Silur het sich nume langsam duregsetzt un isch erscht anne 1960 dur dr International Geologisch Kongräss wältwyt anerkännt wore. D Basis vum Ordovizium isch vu dr International Union of Geological Sciences (IUGS) dur s Erschtufdrätte vu dr
Dr Bernd Riexinger (* 30. Oktober 1955 z Leaberg) isch e dytsche Gwärkschafter un Bolitiker (Die Linke). Syt em 2. Juni 2012 isch er zämme mit dr Katja Kipping Bundesvorsitzende vu syre Bartei. Dr Riexinger het no dr Schuel e Uusbildig as Bankchaufmann gmacht un het derno bis anne 1980 in syym Bruef gschafft. Bi dr Leabärger Böusparkasse isch er derno bis anne 1990 freigstellte Bedribsrot gsii. Syt 1991 isch er Gwärkschaftssekretär vu dr Gwärkschaft ver.di. Zeh Johr speter isch er Gschäftsfierer vum vum Bezirk Stuegert wore. Är isch e Mitglid vu dr Initiative zur Vernetzung der Gewerkschaftslinken un macht mit bi dr Sozialforumsbewegig z Dytschland. Dr Bernd Riexinger läbt zämme mit syre Läbespartnerin un däre ihre Dochter z Stuegert. Anne 2003 het dr Riexinger zue dr Initiatore vu Protescht gege d Agenda 2010 vu dr domolige Bundesregierig gsii. Vu 2004 bis zum Zämmeschluss vu dr WASG un dr Die Linkspartei.PDS zue dr nei Bartei Die Linke im Oktober 2007 isch dr Riexinger Landessprächer vu dr WASG z Bade-Wirttebärg gsii. No dr Fusion isch er Mitglid vum gschäftsfierende Landesvorstand z Bade-Wirttebärg wore. Am 30. Mai 2012 het dr Riexinger syy Kandidatur fir dr Bundesvorsitz vu dr Bartei Die Linke bekannt
Nottu esch en politischi Gmeind im Kanton Lozärn i de Schwiz. Nottu liid am Westufer vom Sempachersee, de Haupteil liid am Bärg. De gröschti Teil vo de Bevölkerig wonnt unde im Dorf, ned wiit ewägg vom See. Zo de Gmeind ghöret ou no d Wiiler Oberei (549 m.ü.M.), Ei (528 m.ü.M.), Büel (587 m.ü.M.), Meiebach (508 m.ü.M.) ond Eggerschwil (517 m.ü.M.). Vo dr Gmeindsflächi send 77,8 % landwirtschaftlech gnotzt, 8,9 % send Waud, 12,6 % Sedligsflächi ond 0,7 % anderi Flächene. Nottu gränzt im Norde a Oberchöuch, im Oschte a Budishouz und im Norde a Ruusmu und Sämpech. I de nööchi vo Iflike händ Buure 1881 i de Ruine vom ene römische Guetshof e wonderbare Vierfuess ond anderi schöni römischi Gägeständ gfonde. Nottu werd zom erschte Mou 1217/21 aus Notewile bezeichnet. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Ab 1850 send rond en Viertu vo de Lüt wäg de Industrialisierig abgwanderet. Auerdengs esch d Bevölkerig ab 1900 weder massiv agstege (+ 15 %), bis 1970 isch d Bevölkerig langsam wiitergwachse. Doch sit denn gods weder sehr stark (1970-2004 + 107 %) döruf. De Uusländeraateil esch 2014 bi 10,8 % gläge. Bi de Voukszählig 2000 hend vo dr 2682 Iiwohner 92,8 % Düütsch
De Rolf Böhme (* 6. Augschte 1934 z Konschtanz; † 12. Februar 2019 z Friburg) isch e ditsche Bolitiker (SPD) gsii. Er isch vu 1978 bis 1982 Barlementarische Staatssekretär bim Bundesminischter vu de Finanze un vu 1982 bis 2002 Owerburgermaischter vu de Stadt Friburg gsii. De Böhme het z Minche un z Friburg Rechtswisseschaft studiert. Im Johr 1965 isch er in di bade-wirttebergisch Stiirverwaltung iidrette, 1968 isch er als Fachaawalt fir Stiirrecht zuegloo wore. Anne 1969 het er an de Universitet Friburg promoviert mit de Arwet Die Beschränkung der Amtshaftung auf die Hoheitsverwaltung. Sit 2003 isch de Böhme Partner im Friburger Biro vu de Rechtsaawaltskanzlei Graf von Westphalen un schafft vor allem im Berich Effentlig Recht un Projektentwicklung. Er isch au Beroter vum ehmolige Bundesinneminischter Otto Schily gsii. Vu 1972 bis zue sinre Mandatsniderlegung am 2. Dezember 1982 isch de Böhme Mitglid vum Ditsche Bundesdag gsii. Er isch alliwil iwer d Landeslischt Bade-Wirtteberg in de Bundesdag iizoge. Am 16. Februar 1978 isch er als Barlementarische Staatssekretär bim Bundesminischter vu de Finanze in di vum Bundeskanzler Helmut Schmidt gfiert Bundesregierung beruefe wor. Bin re Kabinettsumbildung isch er zum 28. April 1982 us em Amt gschide. Am 16. November 1982 isch er
Dr Konstans II. (middelgriech. Konstas Κώνστας, * 7. Novämber 630; † 15. Septämber 668 z Syrakus), Soon vom Konstantin III. und vo dr Gregoria, isch vo 641 bis 668 dr oströmisch bzw. byzantinisch Kaiser gsi. Vor sinere Chröönig isch si Naame noch sim Groossvater Flavius Heraclius (Φλάβιος Ἡράκλειος) gsi, und sin Naame as Kaiser isch äigentlig Konstantinos gsi, aber es gseet us, ass scho sini Zitgenosse iim us umbekannte Gründ Konstans gsäit häi. Si ganzi Herrschaft isch ussebolitisch im Schatte vo dr Islamische Expansioon gstande, wo s Riich zum ene verzwiiflete Abweerkampf zwunge het, wo nume zum Däil erfolgriich gsi isch. Im Raame vo dr Religioonsbolitik het s e Komflikt mit em Babst gee wäge sim Verbot us em Joor 648, wo d Diskussioon über d Froog, öb dr Jesus äi oder zwäi Natuure ghaa het (lueg Monofüsitismus und Monotheletismus). Wäge däm Händel het e kaiserligs Gricht dr Maximus Confessor verurdäilt, und dr Konstans het 666 d Chille vo Ravenna dr Oberhohäit vo Rom wäggnoo und sä zun ere sälbstständige Chille gmacht. Pasquale Corsi: La spedizione Italiana di Costante II. Bologna 1983. Salvatore Cosentino: Constans II and the Byzantine navy. In: Byzantinische Zeitschrift 100 (2008), S. 577–603. John F. Haldon:
D Stadt Syrakus lit an dr Ostküste vo Sizilie. Si isch d Hauptstadt vo dr Browinz Syrakus i dr italiänische Regioon Sizilie. In dr Antike isch Syrakus e baar Joorhundert lang die mächdigsti Stadt vo dr Wält, wi mä sä denn kennt het, gsi. Dr Cicero het si as „die grössti und schönsti vo alle griechische Stedt“ bezäichnet. Vo 269 bis 215 v. d. Z. isch dr Hieron II. König vo Syrakus gsi. Hans-Peter Drögemüller: Syrakus. Zur Topographie und Geschichte einer griechischen Stadt. Winter, Heidelberg 1969 (Gymnasium, Beiheft 6). Birgit Wagner: Die Bauten des Stauferkaisers Friedrichs II. – Monumente des Heiligen Römischen Reiches. Berlin 2005 Commons: Syrakus – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Site vo dr Stadt Syrakus (italiänisch) Demographic Balance and resident population by sex on 31st december 2022. Italian National Institute of Statistics, abgruefen am 14. Mai 2023.
Dr Konstantin IV. (* um 650; † 685; latiinisch Flavius Constantinus, middelgriech. Κωνσταντίνος Δ′) isch vo 668 bis 685 byzantinische Kaiser gsi. Dr Biinaame Pogonatos (Πωγωνάτος‚ „dr Bärtigi“) isch woorschiinli uf si Vater Konstans II. bezooge gsi. Dr Konstantin IV. isch dr Soon vom Kaiser Konstans II. gsi. Dä het in de letschte Joor vo sim Lääbe si Residänz uf Sizilie verläit und vergääblig verlangt, ass si Soon und Mitkaiser au dört aane chiem. Wo dr Konstans 668 ermordet worden isch, isch z Syrakus dr Armenier Mizizios zum Augustus usgrüeft worde. Es git Kwelle wo sääge, ass dr Konstantin IV. denn persöönlig mit ere Flotte vo Konstantinopel uf Sizilie gseeglet sig, zum d Usurbazioon niiderschloo. Öb das aber woor isch, isch in dr Forschig umstritte. Sicher isch nume, ass dr Mizizios noch e baar Möönet umchoo isch. Dr Konstantin het sini bäide Brüeder Herakleios und Tiberios lo verstümmle, für dass si nid chönnte an d Macht cho. Er het e baar milidäärischi Erfolg ghaa: 678 het er die ersti Belaagerig vo Konstantinopel dur d Araber abgweert und drbii iiri Flotte vernichtend gschlaage. D Araber häi denn mit em e Friidensverdraag abgschlosse, wo si nume e baar Joor vorhäär nit aagnoo
S Griechische Füür (griechisch Ὑγρὸν Πύρ Hygròn Pýr, nöigriechisch Υγρό ΠυρVorlage:Lang – Invalid: 'gr' * probably 'el' intended Igró PirVorlage:Lang – Invalid: 'gr-Latn' * probably 'el' intended „flüssigs Füür“) isch e milidäärischi Brandwaffe gsi, wo im byzantinische Riich sit em 7. Joorhundert iigsetzt worden isch. Dr Naame griechischs Füür isch nit authentisch; d Byzantiner sälber häi em Seefüür oder flüssigs Füür gsäit. S griechische Füür isch kritisch gsi in dr Verdäidigung vo Konstantinopel, wo d Araber d Stadt vo 674 bis 678 belaageret häi. Es isch au spööter immer wider iigsetzt worde und wägen em het die byzantinischi Flotte dr östligi Middelmeerruum wäärend Joorhunderte chönne beherrsche. D Zämmesetzig vom Brandmiddel isch immer mee verbesseret worde. Vermuetlig isch s au an die underschiidlige Waffesüsteem aabasst worde. Es si dorum verschiideni Variante überlieferet, in alle isch het mä Ärdööl oder Asfalt as Grundlaag brucht. Die het mä im byzantinische Riich in dr Nööchi vom Schwarze Meer gfunde. Anderi Bestanddäil, wo mänggisch din gsi si, si Baumharz, Schwääfel und brennte Chalch, vom 10. Joorhundert aa woorschiinlig au Salpeter gsi. D Detäi, wie s härgstellt worden isch, si aber nit überliiferet. Vilmol wird verzellt, ass es vo sälber häig afo brenne, wenn s mit
S Kambrium isch s unterscht chronostratigrafisch Syschtem un di eltscht geochronologisch Periode vum Paläozoikum un dodermit vum Phanerozoikum in dr Ärdgschicht. S Kambrium entspricht em Zytruum vor rund 542 bis 488,3 Millione Johr. Drunter bzw. dervor lyt s Ärathem bzw. d Ära vum Neoproterozoikum (Äon Proterozoikum) mit em Ediacarium. Driber chunnt s Syschtem bzw. derno d Periode vum Ordovizium. Us dr Schichte, wu elter sin wie s Kambrium, sin nume wenig Fossilie bekannt. Dr gsamt Zytruum vum Entstoh vu dr Ärd vor rund 4,56 Milliarde Johr bis zue dr Entwicklig vu dr Dierwält im Kambrium wird in dr eltere Literatur au Präkambrium gnännt. Dr Name Kambrium fir des Syschtem isch vum Adam Sedgwick scho anne 1835 noch em latynische Name vu Wales (Cambria) vorgschlaa wore, wel dert Schichte vum Kambrium ufgschlosse sin. Langi Zyt het mer dr Aafang vum Kambrium bi 600 Millione Johr vor dr Gegewart aagnuu, mit em schymber erschte Ufdrätte vu Fossilie. Erscht in jingschter Zyt hän au in eltere Schichte Fossilie chenne gfunde un untersuecht wäre. No vor 20 Johr isch dr Aafang vum Kambrium vor 590 bis 570 Millione Johr feschtgsetzt wore, mit em Ufdrätte vu dr erschte Trilobite un Archaeocyathide (erschti Schwämm mit Chalchskelett).
Bürglen stoht för: en Berg im Gantrisch-Gebiet, Berner Oberland Bürglen (Albis), 915 m ü.M., di högschti Erhebig vo de Albis-Chetti im Kanton Züri Burg Bürglen, e ehemoligi Burg bi Bargen (Engen), Stadttail vo Enge, im Landkreis Konstanz, Bade-Würteberg Feste Bürglen, e Festig bi Sitzenkirch, Ortstail vo Chander im Landkreis Lörrach, Bade-Würteberg Bürglen isch de Name vo folgende Ort: z Dütschland: Bürglen (Waldshut), en Ortsteil vo de Stadt Waldshet-Düenge im Landkreis Waldshuet, Bade-Würteberg i de Schwiz: Bürglen (Ägerten), en Kirchweiler bi Ägerte im Kanton Bern Bürglen FR (offiziell franz. Bourguillon), en Weiler uf em Gebiet vo de Stadt Fryburg im Kanton Fryburg Bürglen TG, e Gmeind im Kanton Thurgau Bürglen UR, e Gmeind im Kanton Uri Kaiserstuhl-Bürglen, en Weiler am Brünigpass i de Gmeind Lungere im Kanton Obwalde
S Äon Phanerozoikum („Zytalter vum sichtbare Läbe“) umfasst di drei Äre Paläozoikum, Mesozoikum un Känozoikum un dodermit dr Zytruum vu eppe 542 Millione Johr bis hite. Dr Name Phanerozoikum chunnt dohär, dass ab em Kambrium – dr unterschte (=frieschte) Periode vum Paläozoikum – zum erschte Mol makroskopisch sichtbari Fossilräscht in ere große Aazahl ufdrätte. Im Zytabschnitt vor em Phanerozoikum – em Kryptozoikum – het s zwar au Fossilräscht, die sin aber in dr Hauptsach nume mit mikroskopische Methode z erfasse, e Uusnahm dodervu bildet aber zum Byschpel d Ediacara-Fauna us em Ediacarium. Phanerozoikum isch e Uusdruck us dr biostratigrafische Gliderig. S Phanerozoikum glidert sich in die Ärathem uf: Äon: Phanerozoikum (542–0 mya) Ära: Känozoikum (65,5–0 mya) Ära: Mesozoikum (251–65,5 mya) Ära: Paläozoikum (542–251 mya) Äon: Proterozoikum (2.500–542 mya) Äon: Archaikum (4.000–2.500 mya) Äon: Hadaikum (4.600–4.000 mya) Hans Murawski, Wilhelm Meyer: Geologisches Wörterbuch. Spektrum, Heidelberg 2004, ISBN 978-3-8274-1445-8. Commons: Phanerozoikum – Sammlig vo Multimediadateie