rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De George Nussbaumer (* 23. Mai 1963 z Doarobiro) isch ä öschtrychische Musiker. Dr George Nussbaumer isch e Soul- und Gospelsänger, Pianist und Komponist. Er woont z Alberschwende. Sit siner Geburt isch er blind. Er wird als die „schwärzisti Stimm vo Östriich“ bezäichnet. Er begläitet sich mäistens sälber uf em Klavier oder singt zämme mit em Bernie Weber und Markus Kreil. Er isch au bim Randy-Newman-Brojekt drbii. Singles Weil’s dr guat got AT: 36 – 09.06.1996 – 1 Wo. 1984 Love Me Pretty Woman 1996 Weil's dr guat got 1992 Voices Live 1993 You Know what I Mean 1996 Crazy but I Do 1999 The Love Within 2003 Homegrown – Nussbaumer Weber Kreil 2004 The Alwyn Sessions – Nussbaumer Weber Kreil 2009 Offroader George Nussbaumer Eurovision 1996: Weil’s dr guat got
Dä Papscht (vo lat. papa «Pappa, Vatter») isch s Obärhaupt vo dä katholische Kirch. Er läbt im chlinnschtä Staat uf derä Wält, wo zmitzt in Rom isch, äm Vatikan. Er isch s wältliche Oberhaupt vo dr römische Kurie, wo d Chile und dr Chilestaat verwaltet. In dere Funktion sait men em im Völkerrächt dr Heilig Stuehl. Er isch glichzitig au de Bischof vo Rom. Zum Papst chan nach äm Chilärächt, jedä taufti männlichi Katholik gwählt werdä, äs git kei nöchäri Bestimmigä. Allärdings isch dä letschti, nöd als Kardinal gwählti Papst Urban VI. im 14. Jahrhundärt, gwählt worä. Dä Papst wird im Konklav, ännärä Värsammlig vo dä maximal 120 (im Jahr 2001 und 2003 isch diä Zahl uf 135 erhöht wordä) wahlberächtigte Kardinäl (wo jüngär als 80 sind) uf Läbäsziit gwählt. S Konklave werd jewils i dä Sixtinische Kapälle ghaltä und zwor spötischtens 20 Täg nochdäm de bisherige Papst gschtorbä odär abträttä isch. 1996 isch mit dä Konstitution Universi Dominici Gregis, wo früänär gfordäriti Zweidrittälmehrheit ab äm 30. erfolglosä Wahlgang dur ä absoluti Mehrheit ersetzt worde. Nach äm (römisch-katholischä) chirchlichä Rächt, isch dä Papst, wiä all Bischöf, immär än Maa. D Päpschtin Johanna isch sehr wahrschiinlich ä Legändä. Nach dä erfolgtä
Chanson [ʃɑ̃ˈsɔ̃] (frz. Lied) bezäichnet im dütsche Sproochruum im Allgemäine e liedhafts musikalischs Schãnr, wo im franzöösische Kulturkräis verwurzlet isch. D Lieder wärde im Allgemäine vom ene Sänger oder ere Sängere mit instrumentaler Begläitig gsunge. Es git aber au z Dütschland e vilfältigi Chansondradizioon, wo aber immer im Schatte vom Schlager gstande isch. Starki Chansondradizioone git s zum Däil in de Benelux-Länder, in dr Schwiz und in de franzöösischsproochige Däil vo Kanada. S Chanson het au vili Paralleele zum italiänische Canzone. D Ursprüng vom Chanson gönge bis wit ins Middelalter zrugg. Scho früe häi sich zwäi underschiidligi Dradizioone entwicklet – e literarischi, höfischi, wo vo mittelalterlige Trubadore abgläitet wird und e volksdümligi. Wäge siner lange Gschicht, siner Verbrätig, wo über e franzöösischsproochige Ruum uusegoot und wäge de underschiidlige Stiil, wo im Lauf vo dr Zit Däil vo siner Dradizioon worde si, isch s schwiirig s Chanson vo andere Musigschãnr äidütig abzgränze. Dr Übergang isch fliessend zum dütschsproochige Lied bezieigswiis zur dütsche Liedermacherszeene zum dütsche Schlager zum Kabarett- oder Varieté-Lied as Bestanddäil vom ene Brogramm oder von ere Shou zur angelsäggsische Folkmusig bezieigswiis zum Singer-Songwriterdum, wo im angelsäggsische Ruum gängig isch und zur angelsäggsische Popmusig. E besundrigs Merkmol vom Chanson isch
Rom isch d Hauptstadt vo Italie und gliichziitig de Sitz vom Vatikan, wo en oegene souveräne Staat innerhalb vo de Stadt Rom isch. I de Antike isch es d Hauptstadt vom Römische Riich (em imperium romanum) und vo 1861 bis 1946 vom Königriich Italie gsi. Lut de römische Legände esch der Vestalin Rhea Silvia of em Forum Romanum de Gott Mars erschene. Si esch den schwanger vo em worde. Si heds aber chönne verstecke ond hed noch nüün Mönet zwee Söhn gebore, wo si hed ines Gebüsch lo lege. Bevor si aber gange esch, hed si die zwe of d Näme Remus und Romulus touft. En Wölfin hed die beede gfonde ond grosszoge. A me Dag velli Johr spöter hed de Romulus en Muur bouet. Drofabe hed er zo sim Brüeder Remus gseit, wer es wogt öber die Muur z stoh dä döig er töte. Denn hender dere Muur boui er en nöii Stadt. De Remus hed nor glachet ond hed gseit "das gloub ech der ned" ond esch öber d Muur. De Romulus hed gseit, "du hesch es ned welle gloube also mues ech dech ombrenge". So hed de Romulus de Remus ombrocht. De Romulus hed nochhär die Stadt
Dr Usdruck Klassischi Musig isch nit äidütig und cha je noch em Kontext verschidnigi Bedütige haa. Mit em Begriff Klassischi Musig fasst mä in dr öiropäische Musigdradizioon die Epoche bzw. Stilrichdige zämme: Alti Musig Musig vom Middelalter (au Früeji Musig, vo dr Hochgotik aa, öbbe 13./14. Jh.) Rönessansmusig (15. bis 16. Joorhundert) Barockmusig (öbbe 1600 bis 1750) Klassischi Musig vo dr Klassik Früeklassik (öbbe 1730–1770) Wiener Klassik (öbbe 1770 bis 1830, also öbbe bis zum Dood vom Franz Schubert und Ludwig van Beethoven) Musig vo dr Romantik (19./frües 20. Joorhundert) Nöiji Musig (20. und 21. Joorhundert) Dr Begriff klassischi Musig wird als Sünonüm für Kunstmusig bezieigswiis ärnsti Musig (E-Musik) brucht. Es isch dr Geegebegriff zur Popmusik (U-Musik, Underhaltigsmusig) und zur Volksmusig – die regionaltüpischi Musigdradizioon. Wil saber immer mee Mischforme git und elteri U-Musig zur E-Musig erkläärt wird, isch die Ufdäilig in E/U-Musig veraltet und wird hüte nüme brucht. Bi nit-westlige Musigkultuure reedet mä vo klassischer Musig, zum elteri Dradizioone vo dr modärne Popularmusig abzgränze, öbbe für e islamisch Kultuurruum (klassischi arabischi Musig und klassischi türkischi Musig), dr indisch Kultuurruum (klassischi indischi Musig) oder China (klassischi chinesischi Musig). Alli klassische Dradizioone und iiri Verheltnis mitenand und mit dr Popularmusig wärde
Angers /ɑ̃ʒe/ isch e Stadt im Weschte vu Frankrych un d Hauptstadt vum Département Maine-et-Loire in dr Region Pays de la Loire. D Stadt lyt am Fluss Maine, in dr Nechi vum Zämmefluss vu dr Maine un dr Loire. Angers lyt im Mittel 20 Meter iber em Meeresspiegel, dr Bann umfasst 4.270 Hektare. Es isch di alt Hauptstadt vu Anjou gsii. D Altstadt ghert zum UNESCO-Wältkulturerb. s Château du Roi René (11. Jh.) d Kathedral vu Angers d Abtei Saint-Aubin d Chilche Saint-Serge s Hôpital Saint-Jean d Place du Ralliement s Château du Roi René Commons: Angers – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Stadt Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr)
En Autor (lat. auctor ‚Urheeber‘, ‚Schöpfer‘, ‚Förderer‘, ‚Veraalasser‘) isch dr Verfasser oder gäistigi Urheeber vom ene Wärk. Es handlet sich mäistens um Wärk vo dr Liddratuur im witeste Sinn, wo vo Schriftsteller, Fachbuech-, Leerbuech-, Sachbuech-, Dräibuech-, Färnsee-, Opere- oder Büüniautore gschriibe wärde. Au dr Erfinder vom ene Schbiil wird hüte as Autor bezäichnet. Sältener, und denn im Allgemäine us juristischer Sicht, wird au dr Urheeber vom ene Wärk vo dr nitliterarische Kunst wie Musig, Fotografii, Filmkunst und dr Wüsseschaft, zum Bischbil dr Softweerautor, dr Autor vo Gsetz oder dr Autor in dr Zoologii, wo as Erste e Lääbewääse beschribt. En Autor het hützudag e Rächt an sim gäistige Äigedum, wo vom Gsetz us verbürgt isch. Zum Schutz vom Wärk git s s Urheeberrächt, wo nit cha verchauft wärde und s Verwärdigsrächt. Heinrich Bosse: Autorschaft ist Werkherrschaft. Über die Entstehung des Urheberrechts aus dem Geist der Goethezeit. Paderborn 1981, ISBN 978-3-8252-1147-9. Michel Foucault: Was ist ein Autor? (zeerst frz. 1969). In: Ders: Schriften zur Literatur. Frankfurt am Main 1988, S. 7-31. Felix Philipp Ingold: Im Namen des Autors (Arbeiten für die Kunst und Literatur). Wilhelm Fink Verlag, München 2004. ISBN 3-7705-3984-2. Felix Philipp Ingold (mit André Blum, Jan Martinek): Die Motivation
Dichder isch e spezifisch dütschi Wortbildig für e Verfasser vo Dichdig im Sinn vo dr sproochlige und schriftstellerische Kunst. Dr Dichder, wo die ganzi Bräiti vom literarische Schaffe beherrscht, vo dr Lürik über Churzgschichte und Erzäälige bis Schauschbiil bzw. Theater, und so d Schbrooch und d Gsellschaft beiiflusst, wie es en öbbe mit em Goethe und em Schiller in dr klassische Liddratuur um 1800 gee het, isch en Idealvorstellig, wo in dr Wirkligkäit nume sälte vorchunnt. Dr Begriff isch im 18. und 19. Joorhundert ufchoo und däm vom Poet, wo vo denn aa für e Liebhaber vo Värs gstanden isch, für e „Chuz“, wo belächlet und im modärne Määrt nid beachdet worden isch. Dr Dichder as Autor vo hoocher Liddratuur isch im Sturm und Drang, dr Romantik und vom Nazionalismus vom 19. und früeje 20. Joorhundert as Seher, Schenii und mänggisch sogar as gäistige Füerer vo dr Nazioon aagluegt worde. Dr Autor isch e räine Broduzänt vo Teggst gsi, wo s Schriibe für en e Bruef gsi isch und er so as Schriftsteller sis Lääbe het chönne verdiene, wäärend dr Dichder schlussändlig Anerkennig wurd finde und vo dr Würdigung wurd lääbe, won em d Nazioon wurd lo zuechoo. D Iirichdig
D Marilyn Monroe [ˈmæɹɪlɪn mənˈɹoʊ] (* 1. Juni 1926 z Los Angeles, Kalifornie; † 5. August 1962 z Los Angeles; uf d Wält choo as Norma Jeane Mortenson, chirchlig registrierte Daufnaame: Norma Jeane Baker) isch en amerikanischi Filmschauschbiilere, Sängere, Fotomodell und Filmbroduzäntin gsi. Si wird zu de archetüpische Sexsümbol und Filmikone vom 20. Joorhundert zelt. D Monroe isch 1954 nüün Möned lang mit em Baseballstar Joe DiMaggio verhürootet gsi und vo 1956 bis 1961 mit em bekannte Dramatiker Arthur Miller. Si isch an ere Überdoosis vo Schloofmiddel gstorbe, aber dr Grund isch nid klaar. 1945 het d Monroe as Fotimodäll afo schaffe, im Joor druf het si vo dr 20th Century Fox en Äijoorverdraag überchoo und het Schauschbiilunderricht bi dr Natasha Lytess und Michael Tschechow gnoo. Si het chliineri Nääberolle in Film überchoo. Noch ere bedütende Nääberolle im Film Love Happy vo de Marx Brothers het si in meerere Film gschbiilt und as naivi Sexbombe Ufseä erregt. 1953 het si e Rolle in Niagara, eme Film Noir ghaa, in Gentlemen Prefer Blondes, wo si s Lied Diamonds are a Girl's Best Friend gsunge het, und in dr Filmkomödie How to Marry a Millionaire mit dr Lauren Bacall und dr Betty
Val-de-Charmey isch de Name vùnere politische Gmeind, wo dur d Fusion vo Scherni (Cerniat) ùn Galmis (Charmey) ùff de 1. Januar 2014 entstande isch. Si lait im Greyerzbezirk im Kanton Frybùrg in de Schwyz. Die neui Gmeind het e Flächi vo 112,22 km², was 23 % vùm Bezirk ùn 7 % vùm Kanton Fryburg ussmacht. Val-de-Charmey isch demit mit Abstand (no vor Haut-Intyamon mit 60,45 km²) di gröschti Gmeind vùm Kanton. Vo de Yywohnerzaal isch si mit 2186 aa dritter Stell im Greyerzbezirk nooch Boll ùn Broc. Nachpuurgmiine va Val-de-Charmey si Bas-Intyamon, Botterens, Broc, Châtel-sur-Montsalvens, Corbières, Crésuz, Grandvillard, Gruyères, Hauteville, Jaun, La Roche, Plaffeien ù Plasselb im Kanton Fryybùrg, Saanen im Kanton Bärn ù Château-d’Œx ù Rougemont im Kanton Waadt. Ursprüngli hen die „quatre-C“, die vier vo de fümf Gmeinde im Jaunbachtal, wo mit C aafange, sölle gmeinsam fusioniere. Des sin Scherni (Cerniat), Galmis (Charmey), Châtel-sur-Montsalvens ùn Crésuz gsi. Di fümft Gmeind, Jaun, di einzig dütschsproochigi Gmeind im Greyerz, het aa de Sitzige vùm Fusionskomitee als Beobachter deilgno, aber nit welle bi de Fusion mitmache. Galmis hät in derre neue Gmeind nit numme geographisch, sùndern au vo de Yywohnerzaal, mit rùnd 1850 Yywohner vo insgsamt rùnd 2700, klar dominiert. Bi
De Hans Schmid (* 5. Dezember 1879 z Ebnat, † 14. Oktober 1911 z Bärn) isch en Schwiizer Flugpionier gsi und de erschti Schwiizer, wo bim Flüge tödlich verunfallt isch. De Hans Schmid isch Wirt vom Reschtaurant Sterne z Wettige gsi. Er het im 1910 z Douzy in de Ardenne s Flug-Brevet gmacht und dann mit eme Doppeldecker ab em Sommer 1910 uf em Chloschterfäld z Wettige di erschte Flugversüech unternoh. Im Juli 1911 het er dann erschtmols au Passagier mitgnoh und am 30. Juli 1011 isch er bin ere Flugschau z Dübedorf eine vo de erfolgriichschte gsi. Bi eme Schauflüüge z Bärn, wo vom 14. bis zum 16. Oktober het solle schtattfinde, isch er mit eme Eindecker aaträte. Am 14. Oktober het er vo de fünf Teilnehmer di längschti Flugziit annebrocht: 30 Minute und 55 Sekunde. Bim zweite Flug a dem Tag het sini Maschine nach öppe zwei Minute Flugziit Probläm übercho und sin Eindecker isch abgstürzt und het de Hans Schmid unter sich begrabe. Er het numme noch tot us em Flugzügwrack chönne borge werde. De Hans Schmid isch ghürote gsi und het füf Chind gha. Foti vom Absturz uf fotoarchiv-wettingen.ch (Memento vom 5. Dezämber 2014 im Internet
Teufelsbrücke (alem. «Düüfelsbrugg») stoot für: in dr Schwiz Teufelsbrücke (Egg), e Brugg über d Sihl in Egg bi Äisiidle Teufelsbrücke (Schöllenen), e Brugg über d Rüüss in dr Schöllene, wo langi Zit e wichdigi Erwiterig vom Gotthardbass gsi isch z Östriich e Brugg über e Tuxerbach bi Tux im Zillerdaal e Brugg über e Stangebach z Winkl bi Ebene Reichenau e Brugg in dr Tscheppaschlucht, Ferlach z Dütschland d Deifelsbrugg z Nirdenge e Brugg bi Eberswalde, Brandeburg e Hängibrugg im Schlosspark Altestäi, Thüringe e Dräibrugg z Mannheim-Jungbusch e Naturdänkmol im Deister bi Rodebärg e Fuessgängerbrugg über d Wupper im Friedenstal im Bärgische Land umgangssproochlig e Viadukt z Potsdam-Bornstedt e Viadukt im Park Glienicke, z Berlin en Elemänt im Bergpark Wilhelmshöhe, z Kassel e Brugg im Fürstlige Park z Inzikoofe, Landkräis Sigmaringe d Düüfelsbrugg im Bodedaal, Harz (Mittelgebirg) d Rakotz- oder au Düüfelsbrugg im Azaleä- und Rhododendronpark Kromlau, Gablenz (Oberlausitz) d Düüfelsbrugg (Externsteine) bi Horn-Bad Meindberg d Düüfelsbrugg im Hölledaal (Frankewald) usserhalb vom dütsche Sproochruum Pont du Diable bi Céret im Languedoc-Roussillon, Frankriich Pont du Diable über e Hérault im Languedoc-Roussillon, Frankriich Pont du Diable bi Crouzet-Migette in dr Franche-Comté, Frankriich Pont du Diable bi Bellecombe-en-Bauges, in dr Savoie, Frankriich Ponte
D Groofschaft Kyburg isch bis zur Zit vo dr Helvetik e Verwaltigsäihäit im Gebiet vom hütige Kanton Züri in dr Schwiz gsi. D Groofschaft isch im 11. Joorhundert us dr Verbindig vo dr Adelheid, dr Dochder vom Adalbert, em letschte Heer vo Winterthur, mit em Hartmann I. vo Dillinge entstande. Vo denn aa het sich dä noch sim nöije Stammsitz vo Kyburg gnennt. Dr Grundbsitz vo de Kyburger het in dr erste Zit Gebiet vom Zürcher Oberland bis an d Thur umfasst, vor allem aber s gschlossene Grundäigedum um d Stadt Winterthur, wo meer oder weeniger em hütige Bezirk Winterthur entspricht. D Territorialpolitik vo de Kyburger het iiri Bsitzdümer abgrundet. Mit ere gschickte Hürootspolitik häi si im ganze Schwizer Middelland Territorie under iiri Kontrolle chönne bringe. Wo d Kyburger 1264 usgstorbe si, häi d Habsburger iire Bsitz gerbt. Vo denn aa het mä nume no dr äigentlig Stammbsitz vo de Kyburger as Verwaltigsäihäit innerhalb vo de habsburgische Gebiet as «Groofschaft Kyburg» bezäichnet. Dr Herzog Friedrich IV. vo Tirol het as Regänt vo de habsburgische Vorland d Groofschaft Kyburg im Joor 1424 us Gäldnot an d Stadt Züri verpfändet. Dr habsburgisch Kaiser Friedrich III. het Züri im Kampf um s Erb
S Musée du Désert isch es Museum im französische Ort Mas Soubeyran, wo in de Nöchi vo Mialet in de Sevenne ligt. Im Museum gohts um d Gschicht vom Proteschtantismus z Frankriich und bsunders um di in de Region vo de Sevenne. De Name Désert meint d Ziit zwüschem Edikt vo Fontainebleau vo 1685 und em Toleranzedikt vo 1787, wo de Proteschtantismus z Frankriich verbote isch gsi und d Hugenotte verfolgt sind worde. D Usschtellig zeigt, unter welche Umschtänd di reformiert Chile vo Frankriich in de Verfolgig gläbt het, wi si illegali Gottesdienscht organisiert het, wer zu Galeereschtrafe und Haft verurteilt worde-n-isch und au de Bürgerchrieg in de Sevenne zwüsche 1703 und 1706 isch es Thema. De Ludwig XIV. het in dere Ziit 400 Dörfer zerstöre laa und d Proteschtante wei mit dem Museum d Erinnerig an di schwirigi Ziit für ihri Chile und ihre Glaube wach halte. Website vom Museum
f Dr Eiger isch e 3'970 m ü. M. hooche Bärg in de Bärner Alpe. Er isch grad e chli nördlig vor em Hauptkamm vo de Bärner Alpe und stoot vollständig uf em Territorium vom Schwizer Kanton Bärn. Zämme mit em Mönch und dr Jungfrau dominiert dr Eiger d Landschaft vom zentrale Bärner Oberland. D Nordwestsite vo dene drei Gipfel, wo öbbe 3000 Meter vom Daal us ufstigt, isch äins vo de bekanntiste „Dreigstirn“ vo de Alpe. D Nordwand vom Eiger fasziniert d Bärgstiiger und au d Alpin-Läie. Die Wand vom Eiger isch uf dr ganze Wält bekannt, wil sich immer wider Dramene abgschbiilt häi, wo Bärgstiiger brobiert häi, dört uufezchlättere. Hüte ziet d Jungfraubahn mit iirem Dunell dur e Eigerfelse Turiste aa. D Erstbestiigig vom Eigergipfel isch de Grindelwalder Bärgfüerer Christian Almer und Peter Bohren gmeinsam mit irem irische Gast Charles Barrington glunge. Si sind am 11. August 1858 vo de Wengernalp über d Westflanke ufgstige. 1864 isch d Lucy Walker as ersti Frau uf em Gipfel gstande. Am 14. Juli 1871 isch de Christian Almer zäme mit witere Bärgfüerer wider uf de Gipfel gstige, dermol über de Südwestgrat. D Erstbestiigig über de Südgrat isch am 31. Juli 1876
Mas Soubeyran isch es chlises Dorf, wo zu de französische Gmeind Mialet ghört. S Dorf ligt im Département du Gard im Gebiet vo Languedoc-Roussillon, wo zu de Region Region Okzitanie ghört. In Mas Soubeyran isch s Musée du Désert, wo an d Verfolgig vo de Hugenotte z Frankriich erinneret. Einisch im Johr, am erschte Sunntig im September, findet derte es Träffe vo Proteschtante schtatt. Di 15'000-20'000 Lüt, wo sich derte träffe, chömmed zum gröschte Teil us de Sevenne und em Languedoc, aber teilwiis au us ganz Frankriich und em Usland. In de Nächi vo Mas Soubeyran isch d Grotte vo Trabuc. Commons: Mas Soubeyran – Sammlig vo Multimediadateie La Grotte de Trubac Website uf Dütsch, Französisch usw.
Mialet isch e französischi Gmeind in de Sevenne. Si ligt im Departement du Gard, im Gebiet vo Languedoc-Roussillon, wo zu de Region Okzitanie ghört. D Gmeind isch e paar Kilometer vo Alès, Saint-Jean-du-Gard und Anduze entfernt. Di wichtigschte Sidlige, wo zu de Gmeind ghöre, sind d Dörfer Mialet und Mas Soubeyran. Si liged im Tal vom Gardon, wo uf sim Wäg es paar Mol sin Name duet ändre und doo Gardon de Mialet heisst. In de Reformationsziit het Mialet de reformiert Glaube aagnoh. Im 1560i het doo di erschti Provinzsynode schtattgfunde und für s Johr 1613 isch e Stüürerhöhig nochgwise, wo de Vergrösserig vo de Chile dient het. E schwirigi Ziit für d Gmeind und di ganz Region het im 1685 aagfange, wo de Ludwig XIV. s Toleranzedikt von Nantes widerrufe het. D Kamisarde, wi me de reformierte Gläubige in de Sevenne seit, hei mit eme Partisanechrieg uf di Unterdrückig reagiert. Im März 1703 sind 670 Iiwohner vo Mialet, zu dene au 180 Chind ghört hei, uf Roussillion deportiert worde und de König het d Zerstörig vo allne Hüüser erlaubt. Erscht mit em Toleranzedikt vo 1787 het sich d Situation z Mialet und au schuscht in de Sevenne wider beruhigt.
ff p1 D Bärner Alpe si en Undergrubbe vo de Westalpe in dr Schwiz und lige in de Kantöön Bärn und Wallis. Si bilde äins vo de grösste und höggste Gebirgsmassiv in de Alpe zwüschen em Bärner Oberland im Norde und em Rhonedaal im Süde. D Bärner Alpe häi die grössti Vergletscherig vo alle Gebirgsgrubbe vo de Alpe. Die bäide lengste Iisströöm in de Alpe, dr Aletsch- und dr Fieschergletscher, fliesse uf dr Südsite vo de Bärner Alpe ins Wallis aabe. Dr höggst Bärg isch s Finsteraarhorn mit ere Hööchi vo 4274 m. D Bärner Hochalpe si im Wääsentlige e Däil vom Aarmassiv, bestöön also us Kristallin, wo meer oder weniger am Ort entstande (autochthon) isch, und zwar zum grösste Däil us Zentralem Aaregranit, Luterbrunner Granit, Amphibolit, Gnäis und Schiifer. Zmiddst dur d Bärner Alpe gooz dr Lengi nooch s Alpine Lengsdaal, vo dr Grimsel über e Konkordiablatz ins Lötschedaal und witer uf Leukerbad. Im Nordweste het s vor em Aarmassiv e Mantel vo Jura-Chalch, wo vom Druck vo Süde us stäil ufgstellt isch, und wo zum Däil sogar s Kristallin drübergschoobe isch. Dr ufgstellti Chalch gseet mä am beste am Wätterhorn und am Eiger, s Kristallin, wo drüber gschoobe
S Bildigssüsteem in dr Schwiz isch wägen em Schwizer Föderalismus vor allem Aagläägehäit vo de Kantöön. E Verantwordig vom Bund git s nume in gwüsse Beriich. Mä underschäidet im Bildigssüsteem vo dr Schwiz die Beriich: Vorschuelstuefe (ISCED 0) Brimarstuefe (ISCED 1) Sekundarstuefe I (ISCED 2) Sekundarstuefe II (ISCED 3 und 4) Terziärstuefe (ISCED 5 und 6) Kwartärstuefe (Witerbildig) Häil- und Sonderpedagogik Im Middelalter und in dr früeje Nöizit isch s Schuelwääse vor allem e chirchligi Ufgoob gsi. Vo dr Karolingerzit aa si d Chlosterschuele die bedütendste Bildigsdrääger gsi. Vor allem sonigi wo Mönch häi welle wärde, si dört go leere. In dr Grundusbildig häi si Underricht im Lääse, Schriibe, Grammatik, Logik und Latiinisch überchoo. Vom 12. Joorhundert aa häi sich die Siibe Freije Künst afo duresetze. S Studium in Filosofii und Theologii, Medizin oder Jurisprudänz het uf deene ufbaut. Im 13. Joorhundert si in verschidene Stedt Stadt- und Rootsschuele entstande. Noch dr Grundusbildig, wo d Schüeler vor allem Latiinisch gleert häi, häi d Zöögling us dr stedtische Füerigsschicht as Ghilfe uf Kanzleie afo schaffe, und si denn in d Bolitik und Diplomatii iigstiige oder häi sich im ene Handelskontor witerbildet. Die hööchere Studie het mä an usländische Universidääte z Bologna,
Dr Name St. Gallen stoht fer: Schwiiz: de Schwiizer Kanton Sanggale, dem si Hauptstadt, lueg Sanggale, dem si Wahlchrais, lueg Waalchrais Sanggale, dem si ehemalige Bezirk, lueg Bezirk Sanggale Fürstabtei Sanggale, e ehemoligs Chloster i de Ostschwiz Oeschtriich: Sankt Gallen (Steiermark), e Gmeind i de Steiermark z Östriich Frankriich: St-Gall, en Ortstail vo de Gmeind Dààl im Underelsass Lueg au: St. Gallus, en Wandermönch, wo sich im Gebiet vom hütige Sanggalle niderlo hät Sanggalechappel, es Dorf und ehemolegi Gmaind im Waalchrais See-Gaster vom Kanton Sanggalle, Schwiz Sankt Gallenkirch, a Gmuand im Muntafon, Bezirk Bludaz, Vorarlbearg, Östriich Sanggaller Brodworscht, a Brüeworscht, wo mer grilliere tuet und as Spezialität us de Region vo Sanggale gilt Sanggaller Oberland, en andere Name för s Sargaaserland, Kanton Sanggale, Schwiz Sanggaller Pilznäme, e Lischte mit Pilznäme us em ganze Kanton Sanggale Sanggaller Rhintl, e Region im Oste vom Kanton Sanggale, Schwiz
D Mosel isch dr lengsti dütschi Nääbefluss vom Rhii und noch däm die zwäitwichdigsti Schifffahrtsstrooss vo Dütschland. Si flieaat dur Frankriich, Luxeburg und d Bundesländer Saarland und Rhiiland-Pfalz. Dr Fluss isch dur e Moselverdraag vo 1956 zwüsche de Staate wo d Mosel duurefliesst, Dütschland, Luxeburg und Frankriich in de Joor 1958 bis 1964 vo Koblänz bis Metz kanalisiert (hüte: staugreeglet) und eso zur Groossschifffahrtsstrooss usbaut worde. Frankriich het sä bis 1979 bis uf Neuves-Maisons erwiteret. D Mosel isch as öiropäischi Wasserstrooss Vb iigstueft und zelt zu de Wasserstroosse in Öiropa mit em grösste Vercheer. S Iizugsgebiet vo dr Mosel D Kwelle vo dr Mosel D Röömerbrugg z Trier Blick uf e Ürziger Würzgarte D Moselschläife bi Bremm D Mosel (im Bild oobe) mündet am Dütsche Eck z Koblänz in Rhii Jakob Hölscher (Hrsg.): Das Moselthal von Trier bis Coblenz. In malerischen Ansichten, nach der Natur gezeichnet von C. Bodmer, in acqua tinta geätzt von R. Bodmer. 30 Blätter. Koblenz 1831-1833 Michael Gerhard: Die Mosel, dargestellt in ihrem Lauf, ihrer Entstehung und ihrer Bedeutung für den Menschen. Prüm, 1910. Online-Ausgabe dilibri Rheinland-Pfalz Carl Hauptmann: Die Mosel von Cochem bis Bernkastel. Bonn, 1910. Online-Ausgabe dilibri Rheinland-Pfalz Carl Hauptmann: Die Mosel von Coblenz