rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Moesa, früener au Moësa gschribe, isch e Fluss i de Kantöön Graubünde und Tessin. Es isch en Näbefluss vom Tessin, und er chunt vom San-Bernardino-Pass abe und flüsst durs Misox zdurab. Bim Dorf San Bernardino het er en Stausee, dr Lago d’Isola. Die grössere Bärgbech, wo us de Sytedääler i d Moësa ymünde, sind dr Ri de Fontanalba, dr Ri de Seda, dr Ri de Gratela, d Gesena, dr Forcolabach, d Montogna, dr Rià de Mondan, d Rià de la Molera, dr Camataalbach (Rià de Val Cama), dr Leggiataalbach (Rià de Val Leggia), dr Riale Grono, d Calancasca und d Traversagna, wo bi Roveredo i d Moësa flüsst. Commons: Moesa – Sammlig vo Multimediadateie Jürg Simonett: Moesa. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Geoserver vo de Schwizer Bundesverwaltig Auswertungen zum Gewässernetz usegee vom BAFU under Auflistung Fliessgewässer der Schweiz >30 km abgruefen am 9. Augschte 2017 Modellierter mittlerer jährlicher Abfluss In: Topographische Einzugsgebiete der Schweizer Gewässer: Teileinzugsgebiete 2 km² uf geo.admin.ch abgruefen am 30. Augschte 2017
Grono isch e Gmaind vom Kanton Graubünde. D Gmaind lyt in der Region Moesa und im Tal Misox. Am 1. Jänner 2017 het sech s Gmaindgebiet vo Grono uf mee ass s Doplete vergrösseret, wo sech die ehemolige Misoxer Gmainde Verdabbio und Leggia mit Grono zämetoo hend. D Idee do dezue isch vo Verdabbio us cho, wo am 3. April 2009 em Regionalverband Mesolcina gschribe het, me sell en Zämeschluss vo Gmainde i däm Deil vom Misox prüefe; während em Vorprojäkt, wo den agfange het, isch gly klar gsi, ass d Gmaind Cama, wo zwar nooch bi Verdabbio lyt, nid wott mitmache, und im Jaar 2014 sind au d Gmainde Roveredo, Lostallo und Soazza uusgstige. Die andere drü Gmainde hend mit em Projäkt wytergmacht, und in alne drü isch dr fertig Fusioonsfertrag am 29. Nofämber 2015 aagnoo worde: Z Grono sind, wie dr Corriere del Ticino prichtet het, bi dr Abstimmig 336 Jo-Schtimme füre Fertrag gäge 85 Näi, z Leggia 61 Jo gäge 11 Näi und z Verdabbio 65 Jo gäge 4 Näi usecho; das sind im Ganze öpe 70 Prozänt wo füre Gmaindzämeschluss gsi sind. Am 1. Septämber 2016 het derno dr Grossroot vom Bünderland die Gmaindfusioon bewiliget. D
Roveredo (uf düütsch hät mer em früener au öpe Rofle oder Ruffle gsäit) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde. D Gmaind lyt in der Region Moesa und im undere Misox. S Dorf hät d Frakzioone und Wyyler Piazza, Beffeno, Carasole, San Giulio, San Fedele, Guerra, Tovedo, Ai Rogg, Rugno, Mont di Lanès und Laura. Uf dr Nordsyte lyt die chlyni Alp Luc. Südlech vo Roveredo goot d Autobaan dur de San Fedele-Dunnel. Im Südoschte isch s Val Traversagna. Z’hinderscht im Taal und obe uf em Gipfel vom Bärg Cima de Cugn, wo 2237 Meter über Meer höch isch und ganz im Süüde vom Gmaindbann vo Roveredo lyt, träffe sech d Gränze vo de Kantöön Graubünde und Tessin und d Landesgränze vo dr Schwiiz zu Itaalie. I däm Gebiet isch dr süüdlechscht Punkt vom Kanton Graubünde. Uf em Bärg het’s en chlyni Gasärne vo de Alpini us em Erschte Wältchrieg, wo jetz als Bärghütte Capanna delle Aquile für d Wanderer zwäggmacht isch, und dernäbe es Huus uf dr Schwiizer Syte vo dr Gränze. Ane 1219 isch s Dorf imene Dokumänt de Regoredo gnännt. d Pfarchile vom Häilige Julius d Chile vom Häilige Antonius d Chile vo dr Häilige Anna d Chile
Lostallo isch e Gmaind vom Kanton Graubünde. D Gmaind lyt in der Region Moesa. S Dorf isch uf dr rächte Syte vom Fluss Moësa. S Dorf isch imene Dokumänt vo ane 1219 erwäänt. d Pfarrchile vom Sankt Georg d Kapälle vom Karl Borromäus Cesare Santi: Cabbiolo. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Lostallo – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Gmaind Lostallo Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 2138776-X | VIAF: 123970696
Sankt Viktor (uf Iteliänisch und ofiziel: San Vittore) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde. D Gmaind lyt in der Region Moesa und z’underscht im Misox. S Dorf lyt uf dr rächte Talsyte under am stäile Bärg, wo d Gmaind druff es baar Mäiesäss und no wyter obe d Alpe het. S Gmaindgebiet isch uf beide Syte vom Fluss Moësa und gaat im Süde bis under s Bärgdörfli Laura, wo zu dr Nochbergmaind Roveredo ghört. Im Weschte chunt s Gränzdorf Monticello vo S. Viktor an Kanton Tessin aa. D Tessiner Nochbergmeind isch Lumino. D Alp Rescignaga im Süde isch en Exklaafe vo dr Gmaind und gränzt an Itaalie. Sankt Viktor isch ane 1168 s erschte Mol imene Dokumänt erwäänt. Bis ane 1646 hend Sankt Viktor und Roveredo zäme en gmäinsami Grichtsgmaind und Nutzigskorporazioon pildet, wo si denn wider ufdeilt hend. d Stiftschile Sankt Johann und Viktor d Kapälle vom Heilige Luzius s Huus Romagnoli dr Palascht Viscardi, hüt mit em Talmuseum vom Misox s Huus Casa del Gerb dr Burgturm Torre Pala dr Palascht Togni Rinaldo Boldini: Chiese e museo di San Vittore (GR): guida storico-artistica = Kirchen und Museum von San Vittore (GR). Locarno 1987. Cesare Santi: San Vittore. In:
Soazza isch e Gmaind vom Kanton Graubünde. D Gmaind lyt in der Region Moesa und im Misox zwüsche de Gmainde Mesocco und Lostallo. S Dorf isch uf emene Hügel näbem Fluss Moësa. Wyter im Daal unde isch rächts vom Fluss s Chraftwärch Soazza. Im Weschte lyt underem Buffalorapass d Alp de Bec, under em Piz de Calvaresc d Alp Lughezzon und im Verbitaal d Alpe Pindeira und Gagela. Gägen Oschte isch i dr Gmaind s Forcolataal, wo me z’hinderscht übere Bärgsaddel Forcola, wo 2226 Meter höch isch, uf Italie id Gmaind Menarola übere chunt; das isch bis ins 19. Joorhundert en Saumpfad über d Gränze gsi. Im Wald vom Forcolataal sind d Alpweide vo Crasteira und Quarnei. Wyt hinden im Taal lyt uf ere Gländterasse linggs obe dr Bärgsee Laghet de Lughezzasca, wo als schöne See bekant isch und wo me doch nume no schwär hichunt. Ufem Piz Pombi, wo uf dr Landesgränze stoot und d Höchi vo 2966 Meter über Meer het, isch dr höchscht Punkt vo dr Gmaind Soazza. Soazza isch imene Dokumänt vo 1203 s erschte Mol erwäänt. d Pfarchile vom Heilige Martin d Dorfchile vom Heilige Rochus d kapälle vo dr Madonna Addolorata s alte Hoschpiz
Bergün (rätoromanisch Bravuogn) isch es Dorf i de bolitischi Gmeind Bergün Filisur i dr Region Albula im Kanton Graubünde. Bergün lyt im Albulatal a dr Albulapassstrooss und a dr Albulalinie vu dr Rhätische Bahn. Zue dr Gmeind näbe em Dorf Bergün d Ortschafte Stugl und Latsch und de Wiiler Preda (mitsamt Maiesäss Naz) und Tuors Chants. D Nochbergmeinde sind Filisur, Tafaas, S-chanf, Zuoz (Exklave), La Punt-Chamues-ch, Samaade, Beever (Exklave) und Surses. Bergün isch zum erschte Mol im Joor 1209 als Bregonio in ere Urkunde gnännt worde. Uf de 1. Jänner 2018 händ d Gmainde Filisur und Bergün/Bravuogn zur nöie Gmeind Bergün Filisur fusioniert. Diego Giovanoli, Jürg A. Bossardt, Kunstgeschichtliches Seminar derUniversität Zürich: Bergün/Bravuogn (= Schweizerische Kunstführer. Nr. 336). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte. Bern 1983, ISBN 978-3-85782-336-7. Conrad Martin Lutta: Der Dialekt von Bergün und seine Stellung innerhalb der rätoromanischen Mundarten Graubündens (= Beihefte zur Zeitschrift für Romanische Philologie. Heft 71). Hrsg. von Alfons Hilka. Max Niemeyer, Halle (Saale) 1923, OCLC 3498092 (online); 2., unveränd. Aufl., Hrsg. von Societad Retorumantscha, Cuira/Chur 2002, OCLC 76525365. Jürg Simonett: Bergün/Bravuogn. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. 2004. Commons: Bergün – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vu dr ehmolige Gmeind Bergün Bilanz
47.8436111111118.2866666666667797Koordinate: 47° 50′ 37″ N, 8° 17′ 12″ O Gündelwangè isch èn Stadtdeil vo dè baddischè Stadt Bõõdorf im Landchrais Waldshuèt. Nõch èm Nõchbòrdörfle Holzschlag un nò vor Menzèschwand un Ewèdingè isch Gündelwangè diè nördlichschte Ortschaft vom Landchrais Waldshuèt. Gündelwangè lyt im Südschwarzwald uff énèm Hochplateau südlich un uff rächtè Sitè vo dè Wuètèschlucht zwǜschè m früènèrè Holzfällerlager Holzschlag un dè ehemòligè Amtsschtadt Bõõdorf. Gündelwangè isch è tǜpisches Strõßèdorf un zièt sich übber 2,5 km a dè B 315 lang. D B 315 isch dört d Landschtrõß vo Bõõdorf gu Lènzkirch un Neuschtadt. A dè Strõß nõch lôn sich nò hüt drei Wyler uusmachè, us dènnè s Dorf entschtandè isch. Sèlli Wyler heißèd Obberdorf, Hinterdorf un Vorderdorf. Näbbèm Dorf Gündelwangè ghört au dè Zinkè Hebsack. dèzuè. S Obberdorf lyt öppè 35 m obberhalb vom Vorderdorf am Nordfuèß vom Vogtsbuck, wèllè 877 m hoch isch. Im Obberdorf isch dè Sitz vom Vogt lokalisyrt gsi, bis hüt stôn dört nò s Pfarrhuus un d Kirchè vo Gündelwangè. Alli Hüser vom Vorderdorf, èm öschtlichè Deil vo Gündelwangè, ligèd a dè B 315, wa dè Strõßèdorf-Charakter dütlich brägt hèt. S Vorderdorf lyt öppè 500 m nordöschtlich vom Obberdorf. Öppè 1300 m weschtlich vom Vorderdorf
De Marco Kunz (* 14. Auguscht 1985 z Mouesee), isch en Schwiizer Mundartmusiker, wo unterm Künschtlername Kunz uftritt. De Kunz isch z Mouesee im Lozärnische ufgwachse. In sinere Familie het d Musik en höche Schtellewert gha. De Vater het z Oberchöuch im Jodelclub gsunge und au dihei isch vil gsunge worde. Uf de Guitarre vo sinere Schwöscht het de Kunz sich heimlich s Spile biibrochd. Mit 10i het er de national Nachwuchsjodler-Priss gwunne, isch spöter mit ere Rockband ufträte und het no in andere Musikformatione Erfahrig gsammled. Im 2012 het er sin erschte Vertrag bi Universal unterschribe und mit Chopf, Härz, Hand sis erschti Album ufgnoh. Produzent vo dem Mini-Album mit sächs Lieder isch de Phil Merk gsi us de Band vom Baschi gsi. Im Mai 2014 isch dann sis zwöit Album (s erschti "grossi") Eifach so veröffentlicht worde. Es isch mit dem Album bis uf Platz 13 vo de Schwiizer Hitparade cho während d Single Lüüt so wie mer uf Platz 3 vo de Single-Hitparade gschafft het. Mit Mundart Folk isch es Johr spöter s nächschti Album uf de Märt cho, wo grad uf em 1. Platz in d Hitparade iigschtige isch. Aafangs 2017 isch dann s Album No
Aitne (Altgriechisch: Αἴτνη) bezeichnet: Aitne, de altgriechischi Name vom Vulkan Ätna uf Sizilie Aitne (Stadt), en antiki Stadt uf Sizilie Aitne (Mythologie), in dr grichische Mythologi e sizilianischi Nymphe Aitne (Mond), e Mond vum Planet Jupiter
Kunz isch e Abchirzig fir Konrad. Derwylscht die Form as Vorname hit weniger briuucht wird, isch si as Familiename verbraitet. Lyt, wu mit Nochname Kunz haiße, sin z. B.: Adrian Kunz (* 1967), Schwyzer Fueßballspiiler Alexandra Kunz (* 1973), Schwyzer Moleri Alice Holzhey-Kunz (* 1943), Schwyzer Psychoanalytikeri August Kunz (1861–1915), Schwyzer Moler Charles Kunz (* 1928), Schwyzer Fueßballspiiler Christoph Kunz (* 1982), Schwyzer Sportler Emma Kunz (1892–1963), Schwyzer Hailpraktikeri un Chinschtleri Ernst Kunz (1891–1980), Schwyzer Komponischt un Dirigänt Erwin Ernst Kunz (1917–2014), Schwyzer Musiker un Komponischt Eugen Dietschi-Kunz (1861–1951), Schwyzer Buechdrucker un Burgekundler Franz Kunz (1951–1977), Schwyzer Motorradrännfahrer Fredy Kunz (1920–2000), Schwyzer Prieschter Fredy Kunz (* 1944), Schwyzer Schauspiiler, Regisseur un Theaterlaiter Fritz Kunz (1868–1947), Schwyzer Moler Gottfried Kunz (1859–1930), Schwyzer Bolitiker Hans Kunz (1904–1982), Schwyzer Philosoph un Botaniker Heinrich Kunz (1793–1859), Schwyzer Chaufmann un Fabrikant Heinrich Kunz (1922–1984), Schwyzer Architäkt Jean-Claude Kunz (* 1942), Schwyzer Moler un Autor Josef Kunz (* 1945), Schwyzer Bolitiker Jürg Kunz (* 1982), Schwyzer Biathlet un Skilanglaifer Karl Lorenz Kunz (1905–1971), dytsche Moler Marcel Kunz (1943–2017), Schwyzer Fueßballspieler Marco Kunz (* 1985), Schwyzer Folksänger Michel Kunz (* 1959), Schwyzer Manager Paul Kunz (1890–1959), Schwyzer Bildhauer un Holzschnyder Ralph Kunz (* 1964), Schwyzer Theolog Rolf
Jupiter bezaichnet Jupiter (Planet), in de Astronomi de vu de Sunne us fimft un größt Planet im Sunnesystem Jupiter, in de römische Mythologi de höchst Gott Jupiter (Rumänie], ä rumänische Badeort Jupiter (Florida), ä US-amerikanischi Stadt Bristol Jupiter, ä Flugzügmotor vu de britische Flugzügbaufirma Bristol Aeroplane Company Jupiter-Symphoni als Binamme vu de 41. Symphoni vum Wolfgang Amadeus Mozart
Chaltbrunn (amtlech Kaltbrunn) isch e politischi Gmeind im Waalkrais See-Gaschter im Kanton Sanggale i dr Schwiiz. Chaltbrunn liit uf eme Schuttkegel am Rand vu dr Linthebeni. Z Chaltbrunn liit s Südportal vum Ricketunnel. D Gmeind bstoot us de Wiiler Fischhausen, Wilen und Steinenbrücke. D Nochbergmeinde sind Bängge, Ebnet-Chappel, Gomiswold, Schänis und Uzne. Chaltbrunn isch em Joor 940 als Chaldebrunna erwäänt worde. S Motto vu dr Stadt isch „ä gsundi Gmeind!“. Burg Bibiton katholischi Chiuche St. Georg ehmolige Chiuchebezirk St. Georg mit dr ehmolige Beinhuuskapell Commons: Chaltbrunn – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vu dr Gmeind Chaltbrunn Stefan Paradowski: Kaltbrunn. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 7576165-8 | VIAF: 239232071
Nufänä (uf rätoromanisch Nuainas, au Nueigna oder Novagnas, uf italienisch Nufena) isch a Dorf, wo zur Gmaind Rhywald im Kanton Graubünda ghört. S Dorf lyt im Gebiet vom Rhywald, wo zur Region Viamala ghört, zwüschet da Dörfer Hinderrhy und Schpliigä. S Dorf stoot uf dr lingge Syte vom Hinderrhy under em Bärg Tällihore. Vo dr Südsyte chunt dr Areuabach us em Val Curciusa, wo di obere zwe Drittel zu dr Gmaind Mesocco ghört. D Bärge im Norde sind s Valser Horn, s Tällihorn, s Bäärehorn und dr Schollegraat; im Süde sind dr Piz Cavriola, s Eishorn (mit 2'943,8 m ü. M. de högscht Punkt vor ehmolige Gmaind), wo so heisst, wil me zmittag am Eis d Sune uf dem sym Spitz gseet, und dr Guggernüll. Dä Bärgname, wo dr Paul Zinsli als „Bärgchopf“ düütet, isch vo de Walser a verschidenen Oort eso uffellige Gipfel, wo gueti Ussichtspünkt sind, ggä worde, zum Bischpiil au z Arosa, im Saafietaal und z Mäiefäld. S Mittaghorn ganz im Weschte a dr ehmolige Gmaindgränze zeigt d Sune zmittag für s Dorf Hinderhy aa. S Wappe vo Nufänä zeigt uf em roote Fäld es Bieli mit eme guldige Griff; das sell dra erinnere, ass s Gebiet
Sufers (rätoromanisch Sur) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde. D Gmaind lyt in dr Region Viamala und am underen Änd vom Rhywald. Dr Rhy flüsst bi Crestawald dur di ängi Rofflaschlucht. Obedra lyt dr Sufnersee, e Stausee, wo mit em Leisee zämehangt. Im Süde isch s Surettataal mit dr Surettaalp, im Norde sind d Steileralp und d Cufercalalp. S Dorf ”Subere“ isch emene Dokumänt vo öpe ane 831 erwäänt. D Walser im Rhywald sind im Spootmiddelalter au uf Sufers abe choo. Kurt Wanner: Sufers. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Sufers – Sammlig vo Multimediadateie Website vo dr Gmaind Sufers Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4247478-4 | LCCN: nr93045555 | VIAF: 246277913
S Dootegrien isch es Naturschutzpiet bim Dorf Istei vo der Gmeind Efrige-Chilche. Ane 1972 het d Gmeind das Gländ der Ortsgruppe Istei vo der Bärgwacht Schwarzwald ggä, und die tuet s jetz nach Wysig vo der Bezirksstell Friiburg für Naturschutz und Landchaftspfläg underhalte. S Dootegrien liit im Land, wo früener, vor der grosse Rhykorrektur, vom Fluss immer wider überschwemmt worden isch. Der Name Grien het me de Insle im Fluss ggä gha, wo bi Hochwasser veränderet worde sind und wo druff nonig Wald gwachsen isch. So Lüt, wo men nid i de Friidhööf bi de Chilche het dörfe begrabe, bsunders für die unbekannte Doote, wo der Rhy do hi treit het, het d Gmeind zerscht en Platz unden am Isteiner Chlotz gha. Spööter isch dä Grebtplatz uf es Grien verleit worde, und däm het me den Dootegrien gseit. I däm Areaal mid ere schüttere Grasdechi wachse sälteni Pflanze, bsunders vil Orchideè. Naturschutzgebiet Totengrien "Orchideenwiese" uf bergwacht-schwarzwald.de
Dr schwarz Hecht isch es musikalischs Theaterstuck mit drüü Akt, wo der Schwiizer Komponischt Paul Burkhard gmacht het. Es zellt hüt zu de beliebteschte Tieläkttheater vo dr Schwiiz. Dr Burkhard het für das Stuck d Komödie De sächzigscht Giburtstag vom Emil Sautter adaptiert. S Libretto isch vom Jürg Amstein gschribe worde. D Uruffüerig vom Schwarze Hecht isch am 1. Aprille 1939 am Schauspiilhuus Züri über d Büüni ggange. de Albert Oberholzer, Fabrikant d Karline, syni Frau d Anna, yri Dochter d Kattri, d Köchin vos Oberholzers de Ruedi, en Fischer de Fritz Oberholzer, en Puur d Berta, dem syni Frau de Gustav Oberholzer, en Regierigsroot d Paula, dem syni Frau de Jakob Eberle d Lina, dem syni Frau de Alexander Oberholzer d Iduna, dem syni Frau Zirkusartischte Es goot i dem Stuck churz gsäit drum, ass dr Fabrikant Oberholzer zu sym sächzigschte Geburtstag es baar Gescht yglade hät, und wäred dem Oobe bassiere allerhand unerwarteti Sache. Als Hauptgang vom Feschtässe wärplanet gsi, en Hecht z serviere, aber de Fisch verbrännt i dr Chuchi. E Deil vo de Psuecher hät kä Fröid, ass au de Brueder vom Jubilaar, de Alexander Oberholzer, chunt. Si stuune dän aber wäg de schööne Iduna, däm
S Schwiizer Singbuech isch es Liederbuech, wo vo-n es baar Oschtschwiizer Kantöön für de Musig- und Singunderricht i de Schuele useggää wird. Das Liederbuech git’s öpe sid dr Middi vom 20. Jaarhundert. Es isch i drü verschidene Fassige für d «Understuefe», d «Middelstuefe» und d «Oberstuefe» vo dr obligatorische Volchsschuel gmacht. Scho verhèèr hend d Schuele ofizielli Singbüecher gha, so wie s Zürcher Gsangsbuech, wo dr Kanton Züri ane 1923 useggèè hät. Wo denn z Basel ane 1937 grad im Verlag vom Bildigsdepartemänt s Basler Singbuech usechoo isch, sind i dr Oschtschwiiz im Uuftrag vo de kantonale Bildigsdiräkzioone d Mitglider vo dr Redakzioonsgruppe für nes nöis Liederbuech grad a dr Arbet gsi. Das sind dr Josef Feurer (1896–1973), dr Samuel Fisch, dr Rudolf Schoch (1896–1982) und dr Gustav Kugler (1874–1939) gsi. Dr Feurer isch Lehrer z Sanggale gsi, dr Fisch Musiglehrer am tuurgauische Lehrerseminar z Chrüüzlinge, dr Schoch Lehrer und Musigpädagoog z Züri und dr Kugler Räkter und Chordirigänt z Schaffuuse. Ane 1938 hät d Redakzioon vo dr Zytschrift ”Schwiizer Schuel“ gschribe: «Sid Jaare sind de Josef Feurer, de Samuel Fisch und de Rudolf Schoch, wo ali bekante Musigpädagooge sind, dra, s schöne Liedguet z samle und für die drü
D ETH-Biblioteek isch d Biblioteek vo dr Eidgenössische Technische Hochschuel (ETHZ) z Züri. Si isch di gröscht Biblioteek für d Naturwüsseschaft und für d Technik i dr Schwiiz. I de Büechersamlige vo dr ETH-Biblioteek findtme psunders Wärch zu de Fachgebiet Architektur, Ingeniöörwüsseschaft, Naturkund, Mathematik, Mänädschmäntwüsseschaft und Sozialwüssenschaft. D Biblioteek het vier Fachbiblioteeke, wo Informazioone für d Departemänt und d Fachinstitut vo dr ETH liferet: d Baubiblioteek d Biblioteek vo de Wüsseschafte vo dr Ärde d Biblioteek vo de Gäischtes- und Sozialwüssenschafte di Grüen Biblioteek für d Fächer vo dr Landwirtschaft, vo de Läbensmittel und vo de Umwält Dezue ane het’s spezieli Sammlige und Archyv: Alti und sälteni Truk s Bildarchyv Samlige vo de Ärdwüsseschafte s Informazioonszäntrum ”focus“Terra di Grafisch Samlig s Archyv vo de ETH Züri (mit Noochläss vo Wüsseschaftler) d Chartesamlig d Materialsamlig für Bau- und Wärchstoff s Archiv Max Frisch d Samlig vo Kulturgüeter (mit Gägeständ vo dr Stärnwarte) s Archyv vom Thomas Mann D ETH-Biblioteek het Informazioonsgfäss für die elektroneschi Übermittlig gmacht: e-rara.ch: s Portaal vo digitalisierte Truckwärch e-manuscripta.ch: Digitalisierti handschriftlechi Kwäle us Biblioteek und Archyv vo dr Schwiiz E-Pics: Digitalisierti Fotene, Bilddokumänt Scan E-Periodica: Digitalisierti Schwiizer Zytschrifte vom 18. Jaarhundert bis hüt Thomas-Mann-Archiv Online D ETH-Biblioteek
Dr Josias Simler oder Simmler (6. Nofämber 1530 z Chappel am Albis; † 2. Juli 1576 z Züri) isch en Theoloog und Gschichtsschryber us dr Schwiiz gsi. Dr Josias Simler isch dr Soon vom Peter Simler (1486–1557) vo Rhinau gsi, wo vor dr Reformazioon, sid ane 1499, im Chloschter Chappel Mönch und au Prior gsi isch, und vo dem synere Frou Verena Huser († 1555). Dr Vater het im Chloschter vo Chappel zäme mit em Apt Wolfgang Rüpplin und em Heinrich Bullinger d Reformazioon duregfüert und denn s Chloschter mit al syne Güeter dr Stadt Züri ggä. Derno isch er refermierte Pfarrer z Chappel worde und het ane 1526 d Verena Huser ghüraatet. Ane 1544 isch sin Soon, dr Josias Simler, im Alter vo 14 Joor uf Züri bim Heinrich Bullinger, wo syn Götti gsi isch, id Schuel ggange. Wyters het er z Basel und z Stroossburg studiert, und denn isch er z Züri Profässer für Bibelchund und Theology worde. 1551 het er d Elisabth Bullinger (1532–1565), e Dochter vom Heinrich Bullinger, ghürootet. Wil d Elisabeth scho mit 33 Joor gstorben isch, het dr Simler ane 1566 di jungi Magdalena Gwalther (1550–1625/26) zur Frou gnoo, wo iin nach sym Tod
Dr Ulrich Ruffiner (* öpe 1480 z Im Land oder z Riva Valdobbia; † öpe 1550 z Glis) isch e Boumeischter im Wallis gsi. Dr Ruffiner chunt us em Walserdorf Im Land südlech vom Monte Rosa, vom Wyler ”Fum d’ Rufinu“ bim Dörfli Rusa. Er het vermuetli no in synere Heimet s Handwärch vom Schteimetz und Muurer gleert. Und den het er als Boumeischter im Wallis i vilne Gmainde an Hüüser, Chile, Brugge und andere Sache gschaffet. Me känt vo iim sicher 35 Bouwärch, won er ganz nöi uusgfüert oder won er repariert und nach de aktuelle Stylvorstelige vo dr Renaissance umbout het. Me seit vo iim, er sig dr bedütendscht Walliser Boumeischter zu synere Zyt gsi. Für s Läbe und d Wirtschaft vom Wallis sind d Stroosse und d Brugge, won er bout het, bsunders wichtig gsi. E Deil drvo sind hüt no z gseh, und psunders em Ruffiner syni grosse Bogebrugge zelet zu de schöne Bouwärch, wo me underwägs i dr Walliser Landschaft atrift. D Rumelingbrugg hindena Leigg isch mit irne zwei Bööge ganz ungwöönlech, aber d Chibrugg im Vischpertaal über dr 50 Meter tüüfe Schlucht vo dr Mattervischpa isch sid si öpe 1545 bout worden isch di
S Schloss Bernau isch d Ruine vom ene Landsitz i dr Gmeind Löibschtel im Aargau. Es het a dere Stell im Middelalter scho en Burg gha, wo ane 1157 erwäänt worden isch. Si het de Ridder vo Bernau ghört. Im 14. Joorhundert isch d Herschaft Bernau a d Herre vo Riinech cho. Ane 1499 isch d Burg im Schwoobechrieg zerstöört worde. 1632 het d Familie von Roll us em Kanton Uri d Bernau gchauft, und dr Franz Ludwig von Roll het es nöis Schloss uf däm Platz am Rhy bout. Am 15. Juli 1844 isch s Schloss abebränt, und hüt gseht me dervo nur no wenig Muure. Hermann Josef Welti: Die Freiherren von Roll zu Bernau: Nach einem Vortrag, gehalten an der Jahresversammlung der Histor. Vereinigung Zurzach und Umgebung am 27. März 1935 in Leibstadt, Im Eigenverlag, 1935. Andreas Steigmeier: Bernau. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Oberammergau (bar. Obaammagau) isch e Gmeind vo Oberbayern. D Gmeind lyt im Landchreis Garmisch-Partakirche und am Fluss Ammer. Oberammergau isch bsunders wäge de Passionsspiil, wo al zää Joor ufgfüert wärde, wytume bekant. Im Gebiet vo Ammergau isch im 9. Joorhundert es Chloschter bout worde. Ane 1074 isch in dr Nöchi is Chloschter Rottenbuch entstande. D Chile vo Oberammergau isch öpe 1120 s erschte Mol erwäänt. Ludwig Utschneider: Oberammergau im Dritten Reich – 1933–1945. Historischer Verein Oberammergau 1999 e. V., Oberammergau 2000, ISBN 3-9807212-0-5 Christine Rädlinger: Oberammergau 1869–2000 – Zwischen Tradition und Fortschritt. Eigenverlag der Gemeinde Oberammergau 2002, ISBN 3-930000-08-3 Commons: Oberammergau – Sammlig vo Multimediadateie Website vo de Passionsspiil 2010 Website vo de Gmeind Website vom Historische Verein Oberammergau Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011).