rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Region Donau-Iller isch e Ruumornigs- ùn Blaanigsregion z Baade-Wiirdebäärg ùn z Bayern, wù iber di Landesgränze ibergryfd. Si ùmfasd dr Schdadchrais Ulm, dr Alb-Doane-Krois ùn dr Landkrois Bibra z Baade-Wiirdebäärg ùn di chraisfrèi Schdad Memmenge, dr Landkrois Genzburg, dr Landkrois Nei-Ulm ùn dr Landkrois Unterallgai z Bayern. As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region Donau-Iller isch zùm 1. Jäner 1973 dr Regionalverband Donau-Iller as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore dùr e Schdaadsverdraag ùf dr Grùndlaag vù Ländergsezer zwische dr Bùndesländer Baade-Wiirdebäärg ùn Bayern. Är isch dr èèrschd soonig Regionalverband gsii, wù iber Ländergränze uuse gangen isch. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg bzw. 18 regionale Blaanigsverbänd z Bayern. D Landreed vù dr Midgliidschrais ùn d Ooberbùùrgermaischder vù Ulm ùn Memmenge sin automatisch Midgliider vù dr Verbandsversamlig. Dr Siz vùm Regionalverband Donau-Iller ùn d Gschäfdsschdel sin z Ulm. Im baade-wiirdebäärgische Dail vù dr Region bilded Ulm zäme mid Nei-Ulm e Ooberzäntrum. Dernääbe gid s segs Midelzändre: Biberach Blaobeire / Loichinge Enge Laupheim Riedlinge Ulm Im bayerische Dail vù dr Region gid s näben em Doppelzäntrum Ulm/Nei-Ulm as zwaid Oberzentrum Memmenge. Dernääbe gid s segs Midelzändre: Nei-Ulm Ginzburg / Leipheim Illertisse Krumba Mindelheim Bad Werishofe 1973 -
Ruumornigsregione sin e Inschrumänt vù dr Ruumornig in dr Bundesrepublik Dydschland. S gid 96 Ruumornigsregione, d Abgränzig good in dr Reegle no dr Gränze vù dr ainzelne Bùndesländer. Uusnaame doodervù bilde d Ruumornigsregion 13 (Bremerhave), wù nebe der Stadt Bremerhave au di nidersächsische Landchrais Cuxhave ùn Wesermarsch ùmfasd, d Region Donau-Iller (Baade-Wiirdebäärg ùn Bayern) ùn d Metropolregion Ryy-Necker (Baade-Wiirdebäärg, Ryyland-Pfalz ùn Hesse). D Ruumornigsregione wääre us dr NUTS-3-Regione bilded (Chrais, chraisfrèii Schded, derzue Hamburg ùn Berlin). Uuser dr Schdadschdaade sin d Ruumornigsregione groosryymigi, funktional abgränzdi Ruumainhaide fir Ruumornigsberiichderschdadig vùm Bùnd. Doderbyy wird e ekonomisch Zäntrum ùn syy Ùmland bschriibe, wichdig sin z. B. Pändlerverfläächdige. D Ruumornigsregione sin in dr Reeegle au d Blaanigsregione vù dr Länder. Uusnaame doodervù sin: Z Niidesachse wird d Regionalblaanig dùr d Chrais ùn di chraisfrèie Schded dùrgfierd Z Nordryy-Weschdfaale ùn z Hesse dùr d Regierigsbezirk Z Schleswig-Holstein dùr s Land Im Saarland gid s kai Regionalblaanig. Anderi Byybschbel vù funktionälle Abgränzige sin dydschi Aarbedsmäärdregione oder europäischi Funktional Urban Areas (ESPON – European Spatial Planning Observation Network).
D Region Ryy-Necker oder Metropolregion Ryy-Necker isch e Verdiichdigsruum ùn e Ruumornigs- ùn Blaanigsregion im Drèiländereg Baade-Wiirdebäärg, Hesse ùn Ryyland-Pfalz. Mid rùnd 2,48 Mio Yywooner isch d Region dr sibdgreeschd Wiirschfdsruum z Dydschland ùn zeld syder em 28. April 2005 zue dr europäische Metropolregione. D Region Ryy-Necker ùmfasd d Groosschded Manne, Ludwigshafe und Heidelberg ùn s Ùmland vù däne Schded. Syder em 1. Jänner 2006 ghèère au dr Necker-Oodewald-Chrais ùn d Siidpfalz derzue. Zuechimbfdig sol au no d Region Midlere Ooberryy yybùnde wääre. Zue dr Region Ryy-Necker ghèère die Schded ùn Landchrais (Stand 31. Dezämber 2006): Baade-Wiirdebäärg Stadt Manne (307.914 Yywooner) Stadt Heidelberg (144.634 Yywooner) Ryy-Necker-Chrais (534.220 Yywooner) Necker-Oodewald-Chrais (150.022 Yywooner) Hesse Chrais Bergstroß (264.985 Yywooner) Ryyland-Pfalz Schdad Ludwigshafe am Ryy (163.560 Yywooner) Schdad Worms (82.212 Yywooner) Schdad Neistadt an dr Wyystroß (53.506 Yywooner) Schdad Speyer (50.648 Yywooner) Schdad Frankethal (46.938 Yywooner) Schdad Landau in dr Pfalz (43.048 Yywooner) Ryy-Pfalz-Chrais (149.187 Yywooner) Landchrais Bad Dürkheim (134.628 Yywooner) Landchrais Germersche (125.425 Einwohner) Landchrais Sidligi Wyystroß (110.211 Yywooner) 1951 hän d Schded Manne, Heidelberg, Ludwigshafe ùn Viernheim ùn d Landchrais Ludwigshafe ùn Heidelberg d „Kommunal Arbetsgmeinschaft Ryy-Necker“ grinded. 1969 isch dr èèrschd Schdaadsverdraag ùnderzaichned woore zwische Baade-Wiirdebäärg, Hesse ùn Ryyland-Pfalz iber d
Di Ungarndütsche (uff Ungarisch Magyarországi németek) sin e Gruppe vo Ywanderer, wo in mehrere Wälle in di mittlere und südlige Deil vo Ungarn und sällem sini südlige Gränzländer cho sin. Ihr Adeil an de Bevölcherig vo Ungarn wird uff 2,5 Brozänt (200.000-220.000 Persone) gschätzt. Di Ungarndütsche sin vor allem uss de mittlere und südlige Deil vo Dütschland uff Ungarn cho. Si hän vyli verschiideni Dialäkt gschwätzt; di hüttige Dialäkt sin in ihrer hüttige Form erscht uff ungarischem Bode entstande. D'Bezeichnig Donauschwobe hät sich au bi de benochberte Völker usbreitet, obwohl ächti Schwobe numme z Satu Mare (im üsserschte Nordweste vo Rumänie, an de Gränze zu Ungarn und de Ukraine) und im benochberte hüttige Komitat Szabolcs-Szatmár-Bereg z finde sin. Vo sällem sin noch em Verdrag vo Trianon numme drei Dörfer bi Ungarn bliibe. De erscht Deil vo de Ungarndütsche isch vo Schwobe, vor allem uss de Umgebig vo Ulm, per Schiff uff de Donau uff Ungarn greist. In vyle schwöbische Siidligsgebiet findet mer hütt no e Schwabengasse (Sváb utca). D'Heidebauer sin in de Chleine Ungarische Diefebeni z finde. Vo sällem Flache Land ("Heideboden") hän si ihr Name griegt. D'Ponzichter oder Heanze findet mer z Sopron (hütt im Komitat Győr-Moson-Sopron). D'Herchumft vo
D Region Schduegerd isch aini vù zwelf Ruumornigs- ùn Blaanigsregione z Baade-Wiirdebäärg. Si hed bis 1992 Region Midlere Necker (dt. Region Mittlerer Neckar) ghaise ùn ùmfasd dr Schdadkrais Schduegerd, dr Landkrois Beblenge, dr Landkrois Esslenge, dr Landkrois Geppinge, dr Landkrois Landkrois Ludwigsburg ùn dr Rems-Murr-Krois mid insgsamd 179 Schded ùn Gmaine. D Yywoonerzaale sin Ergebnis us dr Volkszellige (¹) oder amdligi Fùùrdschryybige vùm Statistische Landesamt Baade-Wiirdebäärg (nùme Haubdwoonsiz). As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region isch dr Regionalverband Midlere Necker (dt. Regionalverband Mittlerer Neckar) zùm 1. Jäner 1973 as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore. 1992 isch er in Regionalverband Schduegerd (dt. Regionalverband Stuttgart) ùmgnänd woore. Dùr s „Gesetz über die Errichtung des Verbands Region Stuttgart“ vùm 7. Februar 1994 isch er in dr Verband Region Schduegerd iberfierd woore. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg, zwee vù dääne sin au iber d Landesgränze uuse zueschdändig. D Gschäfdsschdel vùm Regionalverband isch z Schduegerd. Dr nèi Verband hed iber d Regionalblaanig uuse no wyderi Ùfgaabe griegd (Verchèèrsblaanig, ÖPNV ùn Wiirschdafdsfèèrderig) ùn hed au as ainzige Regionalverband z Baade-Wiirdebäärg e diräkt gweeld Parlemänt, d Regionalversamlig, wù al fimf Joor gweeld wird. In dr Region Siidlige Ooberryy gid s mid Schduegerd
Lützel isch de Näme vo: Chloschter Lítzel, eme ehemalige Chloschter im Sundgau, Elsass, Frankriich Lítzel (Oberelsass), ere Gmeid im Sundgau Lützel, de dütsch Name vo Lucelle JU, eme Wiler vo de politische Gmeind Pleigne, Kanton Jura, Schwiz Lítzel (Fluss), eme schwiizerisch-französische Gränzfluss, Kanton Jura / Elsass Lueg au: Chlailützel, en Iiwohnergmaind im Kanton Soledurn
Dr Wolfram Wette (* 11. November 1940 z Ludwigshafe) isch e dydsche Gschiichdswiseschafdler ùn frèie Autor. Noch syym Abitur 1959 z Geislinge hed dr Wette bis 1965 as Zydsoldaad bi dr Bùndeswèèr diend. Vù 1965 bis 1971 hed er an dr Universität Münche Politikwisseschaft, Gschiichd ùn Philosophii schdudierd ùn dèrd 1971 zem Dr. phil promoviert. Vù 1971 bis 1995 hed er as Hischtoriker am Milidèèrgschiichdlige Forschigsamd (MGFA) iz Fryybeg gfoorschd. 1990 hed er an dr Universideed Fryybeg habilitiert mid ere Aarbed iber dr Gustav Noske. Syder ane 1998 isch dr Wette usserplanmäßige Profässer fir Nèischdi Gschiichd am Historische Seminar vù dr Universideed Fryybeg. Är isch aine vù dr Midgrinder vù dr Historische Friidensforschig. Gaschtprofässure 1991/1992: Universideed Basel 1996/1997: Universideed Bern 2002: Universideed Luzern 2004/2005: Universideed Luzern 2006/2007: Universideed Luzern Èèreprofässur syd 2002: Universität Lipezk (Russland) 1976-1983: Mitglid vùm Konzil vù dr „Deutschen Gesellschaft für Friedens- und Konfliktforschung (DGFK)“ 1987/88 ùn 1997/89: Sprecher vùm „Arbeitskreis Historische Friedensforschung (AHF)“ 1980 bis 1989: Schdadrood ùn Fraktionsvorsitzender im Gmairood z Waldkilch. Monografie Kriegstheorien deutscher Sozialisten. Marx, Engels, Lassalle, Bernstein, Kautsky, Luxemburg. Ein Beitrag zur Friedensforschung. Kohlhammer, Stuttgart u. a. 1971. Das Deutsche Reich und der Zweite Weltkrieg. Hrsg. vom Militärgeschichtlichen Forschungsamt. Bd. I: Ursachen
47.6505555555568.2520Koordinate: 47° 39′ 2″ N, 8° 12′ 0″ O Schmitzige isch e Stadtdeil vo Waldshüet-Düenge, Bade-Württeberg. Schmitzige litt im Sältebach am Übergang vom Schwarzwald zum Hochrhy. D'Ortschaft ghört zämme mit de Ort Gaiß und Waldkirch zum Ort Gaiß-Waldchirch, wo vo de obere Hälfti vom Sältebachdal bis uff d'Bergrucke im Oste und s Lyderbachdal im Weste längt. D'Entfernig zu Waldshüet isch 3,5 Kilometer; Schmitzige litt öbbe in de Mitti vom Sältebachdal, wo vo Norde noch Süde erlauft. Es isch e Stroßedorf und hät e Längi vo 1,2 Kilometer, wyst dodeby aber e Höcheunderschyd vo 100 Meter uff. Zu de Ortschaft ghöre sunscht keini Ortsdeil oder Wyler. Schmitzige isch am 1. Januar 1971 uff Waldshüet ygmeindet worre. Spöter, am 1. Januar 1976, isch's an d'Chreisstadt Waldshüet-Düenge agschlosse worre. Als Gmeind noch em Bade-Württebergische Kommunalrächt hät Schmitzige e begränzti Selbschtverwaltig. Zu säller ghöre sechs Ortschaftsröt und de Ortsvorsteher (im Momänt de Siegmar Mutter). E Gmeindstroß fiehrt durch s Sältebachdal zum Stadtdeil Waldshüet. In di anderi Richtig goht si uff Waldchirch und mündet als Chreisstroß 6562 in d'Bundesstroß 500. Schmitzige uff de Netzsite vo Waldshüet-Düenge schmitzingen.com
Dr Huang Xianfan (chin. 黄現璠/黄现璠 uff d'Wält cho am 13. November 1899 z Fusui; gstorbe am 18. Jänner 1982 z Guilin) isch en chinesische Historiker (Gschichtsschriiber) gsii. Dr Huang Xianfan isch am 13. November 1899 z Qujiu bi Fusui in Guangxi uf d Wält cho und het mit 22 Johre agfange, an dr Schuel z'underrichte. Vo 1926 bis 1935 het er an dr Universität Peking, China, s'Studium vu dr Gschicht ufgnumme. S Schtudium het er im 1935i mit em Magister Artium abgschlosse. Vo 1935 bis 1937 het er an dr Universität Tokio, Japan, s'Studium vu dr Gschicht ufgnumme. 1938 isch er Leiter vo dr Nanning High School z Guangxi worde un ab 1940 Professor z Guangxi. Chinesischi Gschicht（I-III, 1932-1934） Gschicht vom Schuel (I-II, 1933） Gschicht vo dr Zhuang（1957） www.china.com (uf Chinesisch) Commons: Huang Xian Fan – Sammlig vo Multimediadateie Professor des Zhuang: Huang Xianfan (uf Chinesisch)
47.5602777777787.9666666666667290Koordinate: 47° 33′ 37″ N, 7° 58′ 0″ O Obersäckinge isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet und sit 1935 e Ortsdeil vo de Stadt Bad Säckinge. Es hät ca. 2000 Ywohner. De Ortsdeil gränzt im Oste diräkt an de Ortskärn a und litt uff 290 Meter über em Meerspiegel. Obersäckinge isch dütlig älter wie de benochbert Ortskärn vo Säckinge. Sini Lag in de Rhyebeni hät scho in de Stei- und Bronzezit Mänsche Sydligsruum botte und spöter hän sich d'Alemanne dört nyderglo. De Bau vo-n-re Chirch z Obersäckinge durch de Chonschtanzer Bischof Ulrich II. im Johr 1135 isch schriftlig nochgwyse. D'Grichtbarkeit hän d'Grafe vo Habsburg usgiebt, bis sich im 14. Johrhundert s Hus von Schönau-Wehr als Herrscher hät chönne behaupte. 1628 isch d'Ortschaft an s Hus Schönau-Oeschge gfalle, wo in de Stadt asässig gsi isch. Sälli Züeghörigkeit, wo bis zum Ussterbe vom Hus Schönau-Oeschge im 19. Johrhundert durt hät, wird im Wappe durch zwei Ring under re Danne vermittelt. Im 19. Johrhundert hät d'Industry an Bedütig gwunne; vo sällemols 64 Hushalt sin numme no 11 landwirtschaftlig gsi. D'Ywohnerzahl vo de Stadt isch schnäll agstyge. Im glyche Johrhundert, nämlig 1863, isch noch me afänglige Konflikt mit de Bezirksbürokrate vo Bade di
D' Drei koreanischi Chönigrych sin Gogurjeo, Baekje, un Silla gsi, wo zwüschem erschte Johrhundert vor Chrischtus un em sibte Johrhundert nooch Chrischtus uf dr koreanischi Halbinsel entstande sin. Andri chliini Chönigrych un Stammstaate hen während dere Zit aber au exischtiert; unter andrem Gaja, Dongje, Okjeo, Bujeo, Usan, Tamna, usw. Die Periode het nooch 57 v.Ch aagfange; wo s'Chönigrych Saro (spöter Silla) im Südoschte vo dr Halbinsel Autonomi vo dr chinesischi Han Dynaschti erhalte het. Gogurjeo im Norde un südlich vum Fluss Jalu (Amnok Fluß uf Koreanisch) isch 37 v.Ch vo China unabhänig worre. 18 v. Ch sin zwei Prinze us Gogurjeo vorem Erbstriit gflohe un hen Beaekje im Süedweschte gründet. Im 1te Johrhundert n. Ch isch Gaja vo Beakje abgspalte worre. Wegem Niidergang vo dr Han Dynaschti im früehe 3te Johrhundert hen sich d'drei Chönigrych chönne unghindert entwiggle. Alli drei Chönigrych hen d'glychi Kultur gha. DrKonfuzianismus het sich im 1te Johrhundert in dr koreanischi Oberschicht usbreitet; spöter ischs vum Buddhismus verdrängt worre. Gogurjeo, s'gröschti vo de drei, het zwei Haupstädt nochenander gha. Nangnang (hüt Pjongjang) un Kungae. Gogurejeo het nochenander e riisigs Gebiet in dr Manschurei erobret un schliesslich d'Chinese 313 us Nangnag vertriebe. Dr kultureli Yfluss us China het
Di samische oder lappische Sproche ghöre zum finno-ugrische Zwyg vo de uralische Sproche. Si werre vom samische Volk im Norde vo Skandinavie, z Russland und uff de Halbinsle Kola gschwätzt. Es handelt sich nit um e eiheitligi Sproch; d'Sprochfamilie glideret sich in nün bis zäh Einzelsproche uff. Di samische Sproche lönn sich in drei Hauptgruppe ydeile (in Chlammere isch jewyls agee, wo si gschwätzt werre): Südsamischi Sproche Südsamisch (mittlers Norwege und Süde vo Schwede Umesamisch (mittlers Norwege und mittlers Schwede) Nordsamischi Sproche Pitesamisch (mittlers Norwege und nördligs Schwede) Lulesamisch (mittlers Norwege und nördligs Schwede) Nordsamisch (nördligs Norwege, nördligs Schwede und nördligs Finnland) Ostsamischi Sproche Inarisamisch (Finnland) Skoltsamisch (hütt z Finnland, friehner z Russland) Kildinsamisch (Russland) Tersamisch (Russland) Akkalasamisch, †2003 (Russland) In de ältere Literatur findet mer au d'Ydeilig noch Land, es sin also friehner norwegischs, schwedischs, finnischs und russischs Samisch/Lappisch underschyde worre. De ungarisch Sprochwüsseschaftler Ignác Halász (1855-1901) hät sich mit de Pitesamische Sproche befasst. Er isch dreimol (1884, 1886 und 1891) bi-n-ne gsi und hät fümf Biecher drüber gschribe: Svéd-lapp nyelvtan és olvasmányok (Grammatik und Lektüre vo de schwedisch-samische Sproche) Svéd-lapp nyelv I-IV. (Schwedisch-samischi Sproch I-IV.) Noch em Halász hät sich johrzähntelang niemer meh mit de samische Sproche ussenandgsetzt.
47.6269444444447.9852777777778550Koordinate: 47° 37′ 37″ N, 7° 59′ 7″ O Ripplinge isch e Ortsdeil vo Bad Säckinge im Landchreis Waldshüet. Es isch 1972 ygmeindet worre und vorher e selbständigi Gmeind gsi. De Ort bstoht uss 91 Gwanne und litt oberhalb vo Obersäckinge. Di erschti urkundligi Erwähnig goht uff s Johr 1372 zruck; de Ort hät sällemols scho „Rippolingen“ gheiße und isch lang vorher scho vo Alemanne bsydelt gsi. 1372 hät de Brüederhof Ripplinge verchauft, hät aber witerhy dürfe d'Grichtsbarkeit usiebe. D Bure vo Ripplinge hän in Masse Hafer broduziert, wie mer an de Zinsabgabe seh cha. Im Ort isch de „München Hof“ (Mönchehof) gstande, wo d'Verwaltig dinne asässig gsi isch. Im Johr 1448 isch de Ort an de Stift Säckinge übergange. 1477 isch er vo de Äbtissin komblätt an de Jakob vo Schönau witerverchauft worre, 1628 isch es an Ott-Öschge cho. Nochdem sälli Linie usgstorbe gsi isch, hät Ripplinge zu von Schönau-Wehr ghört. Im 19. Johrhundert hän vyli Ywohner agfange in Fabrike schaffe. Bis ins 20. Johrhundert yne isch au Band-, Lyne- und Baumwullwäberei bedrybe worre. De Erscht Wältchrieg hät sechs Ywohner vo Ripplinge s Läbe chostet; drei sin vermisst worre. De Ripplinger Ortschaftsroot bstoht uss sechs Sitz (vier devo CDU
De Rüedi-Kelch isch en vergoldeter Abigmahlskelch us de Ziit um 1640, wo em Pfarrer Hans Heinrich Rüedi ghört het. Er isch sit em 2008 im Bsitz vo de Chilegmeind Böze im Aargau. De Kelch isch us Silber gfertiget, vergoldet u öpper 18 ½ Zentimeter hoch u wiigt e chli me wi 200 g. Im Kelch isch en Inschrift iigraviirt: IOH: HENRICUS. RUEDI. PASTOR. ECCL: ELFING. & DENSPURANAE. Uf Alemannisch heisst des öpper: Johann Heinrich Rüedi, Pfarrer vo de Chilene z Elfige u Däischbere. Wil de Hans Heinrich Rüedi im 1636 z Elfige sis Amt aaträte het un im 1642 Däischbere abtrännt worde-n-isch, muess de Kelch im Verlauf vo dene 6 Johr in de Bsitz vom Pfarrer Rüedi cho si. Hergschtellt worde isch er, wi e Graviirig am Fuess vom Kelch zeigt, z Zug. S isch e Marke vo Zug u s Monogramm PK igschtemplet. Wer mit PK gmeint isch, isch ned gsischeret, do git’s numme vermuetige, aber i de Chileschätz vo Staihuuse un Muätital hets Turmmonschtranze vom gliiche Künschtler, wobi di vo Muätital us em Johr 1639 isch. De Hans Heinrich Rüedi isch us de Brugger Unterschicht cho u het eigentlich kei Geld gha, zum sich dermit sonen tüüre Kelch
Böze isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf isch öpper nün Kilometer weschtlich vom Bezirkshauptort im obere Fricktal, wo s sträng gno aber ned derzu ghört. Böze isch uf de Weschtsiite vom Bözbärg a de Sissle zwüsche de Hügel vom Tafeljura. Im Norde isch de Schemel (615 m ü. M.), im Nordoschte de Hessebärg (507 m ü. M.) un im Südweschte de Mülibärg (473 m). Es Sitetal führt uf Elfige. Am Südhang vom Schemel u vom Hessebärg hets mehreri Räbbärg. De Gmeindsbann het e Flächi vo 396 Hektare, dodervo si 92 Hektare Wald u 43 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch de Gipfel vom Schemel, di tüfschti isch uf 397 Meter. Nachbargmeinde sin Elfige im Norde, Effige im Oschte, Zeihe im Süde u Hornusse im Weschte. Blick uf Böze Chile S erschti Mol taucht s Boze in ere Urkund us em Johr 1284 uf. De Näme duet me vom keltische Wort botia ableite, wo Schtall odr Huus bedütet. Verschideni Fund zeiget, dass d Gegend scho i de Jungsteiziit bsidelt gsi isch. Zu de Zit vo de Römer hets uf em hütige Gmeindsbann en Gutshof gha. Zwüsche 1923 u 1928 het me de Grundriss archäologisch erforscht.
Elfige isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf isch öpper zä Kilometer weschtlich vom Bezirkshauptort im obere Fricktal, wo s geographisch dezu ghört, historisch aber nöd. D Dorf ligt öpper drei Kilometer nordweschtlich vom Bözbergpass in eme Sitetal vo de Sissle zwüsche de Hügel vom Tafeljura. S ligt de Marchwald (607 m ü. M.) im Norde, d Sennhütte (634 m ü. M.) im Nordoschte u de Bränngarte (659 m) im Oschte. Am Südhang vom Marchwald isch de Elfiger Räbbärg mit ere Aabauflächi vo 13,5 Hektare. De Gmeindsbann het e Grössi vo 421 Hektare, dodervo sin 207 Hektare Wald u 13 Hektare überbaut. Di höchsti Schtell isch de Bränngarte, di tüfschti isch uf 430 Meter. Nachbargemeinde sin Laufeburg im Norde, Müendl im Nordoschte Effige im Südoschte, Böze im Südweschte u Hornusse im Nordweschte. S Dorf isch vermutlich im 5. oder 6. Johrhundert vo de Alemanne gründt worde. Grabfund us em Johr 1978 dünt des vermuete la. S erschti mol in ere Urkund wird Eolfingen im Johr 1245 gnennt, wo de Verchauf vo Güeter a s Chloschter Wettige beschtätigt worde-n-isch. De Ortsname bedütet «bi de Höf vom Agiwolf». Im Mittelalter isch Elfige en bedütender Ort weschtlich vom
D Àltwaltgaijer (Aegypiinae, en dr meischte àlemànnische Dialakt „Ààsgaier“) sen e Unterfamilie vun dr Habischtartige (Accipitridae) un gheren dodemet züe dr Griffveegel (Falconiformes). Dia Gaijer senn Ààsfrasser wia’s era Nàma („Ààsgaier“) schu vorsait. Se versahn sech hàuiptsachlig nur met totem Veh. Züadam dàss sa n-a sehr schlachter Rüaf hann, esch dàs Veh sehr netzlig, un dàss fer um d’r Gsundhaitszüaschtànd vu d’r Nàtür z’bsorga un d’ àndra Tiarer un d’Mänscha-n-o vor da schlemmschta Krànketa z’bschetza. Nit verwàndt met dr Àltwaltgaijer sen d Nejwaltgaijer (Cathartidae), wu e eigene Familie belde vun dr Griffveegel. Üsser a pààr Üssnàhma hàtt da Vogel à lànger Hàls ohna Fadra, dàss ärlàuibt ehm z’känna en da Gedarm umma fuchtla vum tota Veh, d’Greesa schpeelt do d’r bi kai Rolla. En dàm àss sa Fleegel hann vu n’ra sehr groosa Schpànnwitta dian sa hoch uffa fliaga un a lànga Zitt seegla. So kànna seh erna Böita vu hoch owa üsschpetzla, dänn zum schàrfa Bleck hànn sa noch a fäscht äntweckelter Gruchsenn, wàss bi da àndra Veegel sehr salda-n-esch. D’Gaijer leega em Johr ai Ai, en gwessana Fall hechschtens zwai un do kummt nur ains zum laawa, s’schwächschta fliagt gwenlig zum Nascht üssa. Trotz ehrem Gwecht un erna
Kaal isch e Großi Kreisstadt im Ortenaukreis z Bade-Württeberg und e Nochberstadt vo Stroßburg. Kaal litt am Zämmefluss vom Rhy und de Kinzig, drum hät d Stadt scho immer e Bedütig als Hafestadt gha, was au im Anker vom Stadtwappe z seh isch. Als ehemolige Bruckekopf zu de Gebiet links vom Rhy isch Kehl öfters Ort vo kriegerische Handlige und vylmols völlig zerstört worde. An de hüttige Struktur vo de Stadt und e baar Gebäude isch aber immer no d Handschrift vom Friedrich Wybrenner z seh. Dr Bann bstoht us 52,5 % Landwirtschaftsflechi, 14,5 % Wald, 22,6 % Sidlungsflechi un 10,4 % sunschtiger Flechi. Im 20. Johrhundert sin folgendi Ortschafte uf Kaal ygmeindet worde: 1. Jänner 1910: s Dorf Kaal (dt. 'Kehl'), Sunde (dt. 'Sundheim') 1. Juli 1971: Näijmiihl (dt. 'Neumühl'), Oodlshoffe (dt. 'Odelshofen') 1. Dezember 1971: Gollschiier (dt. 'Goldscheuer') mit Marle (dt. 'Marlen') un Kitterschburig (dt. 'Kittersburg'), Korik (dt. 'Kork'), Quärrbach (dt. 'Querbach') 1. Jänner 1973: Huhnerscht (dt. 'Hohnhurst') 1. Jänner 1975: Bodderschwiier (dt. 'Bodersweier'), Litze (dt. 'Leutesheim'), Ouwennä (dt. 'Auenheim'), Zierrlsheffe (dt. 'Zierolshofen') 1038 isch Kehl zum erschte Mol erwähnt worre. 1333 isch mit em Bau vo de Rhybruck zwüsche Kehl und Stroßburg agfange, 1683 e neui Festig
47.5805555555567.9086111111111290Koordinate: 47° 34′ 50″ N, 7° 54′ 31″ O Wallbach isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet und hütt e Ortsdeil vo Bad Säckige. De Ortsdeil litt öbbe drei Kilometer nordwestlig vo Bad Säckige uff 290 Meter über em Meerspiegel am Rhy und an de Gränze zu Wallbach AG, Schwiz. Di erschte Sydler sin vom benochberte Wallbach im Kanton Aargau cho; sälli hän de nydrig Rhy lycht chönne überquere. Sit 1256 hät s Chloster vo Klingeberg z Basel wie au s Chloschter Säckige Zinsrächt und Gieter z Wallbach gha. Di erschti urkundligi Erwähnig goht uff s Johr 1283 zruck; „Walabuck“ hät de Habsburger ghört, nochdem d'Grafschaft Wehr an sälli übergange isch. Nochdem de Rudolf von Schönau im Johr 1350 d'Burg Schwörstedt und dodemit au Wallbach chauft gha hät, sin sini Nochfahre fümf Johrhundert lang Bsitzer gsi und hän di nyderi Grichtbarkeit usgiebt. Noch de Schönauer Erbdeilig (1628) hät de Ort mit Öflige e Vogtei bildet. Friehner isch in de Landwirtschaft hauptsächlig Ackerbau bedrybe worre. Durch d'Nöchi zum Rhy hän aber au d'Schifffahrt und d'Fischerei e wichtigi Rolle gspylt. Vo de Mitglyder vo de Rhygnosseschaft hän d'Lüt vo Wallbach e wesentlige Adeil usgmacht; sälli Gnosseschaft hät bis 1911 elei s Fischerrächt
De Name Wallbach stoht für sälli Ort: Wallbach AG, e Gmeind im Kanton Aargau, Schwiz Wallbach (Thüringen), e Gmeind im Landchreis Schmalkalde-Meinige z Thüringe, Dütschland Wallbach (Baden-Württemberg), en Ortsdeil vo de Stadt Bad Säckige im Landchreis Waldshüet, Bade-Würtebärg, Dütschland Wallbach (Hartha), en Ortsdeil vo de Stadt Hartha, Sachse, Dütschland Wallbach (Odenwald), en Ortsdeil vo de Gmeind Brensbach, Hesse, Dütschland Wallbach (Taunus), en Ortsdeil vo de Gmeind Hünstette, Hesse, Dütschland Wallbach (Schinznach), en Ortsdeil vo de ehmolige Iiwohnergmeind Schinznach-Dorf, hüt Schinznach, Kanton Aargau, Schwiz Lueg au: Wahlbach (Begriffsklärung) Walbach