rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Szabolcs-Szatmár-Bereg (Ussproch: [ˈsɒbolʧ ˌsɒtmaːr ˌbɛrɛg], dt. Komitat Sathmar-Berg) isch e Komitat im Nordoste vo Ungarn. Es gränzt im Nordoste an d'Ukraine, im Südoste an Rumänie, im Südweste an Hajdú-Bihar und im Norde an Borsod-Abaúj-Zemplén und d'Slowakei. De Komitatssitz isch Nyíregyháza. Di topografische Eigeschafte vom Komitat sin verschyde; mer findet sowohl Flachland wie au Hügelland. Es losst sich in zwei Deil ydeile, nämlig d'Nyírség (de östligst Deil vo de Große Ungarische Diefebeni) und s Umland vo de obere Theiß (Felső-Tisza-vidék). Rund 78 Brozänt vo de Nyírség ghöre zu Szabolcs-Szatmár-Bereg; s ober Theiß-Land bstoht uss em ganze Rétköz und em Flachland vo Szatmár, sällem vo Bereg und vom Moor vo Ecsed, woby di letschte drei numme deilwis dezüeghöre. De höchst Punkt vom Komitat isch uff em Kazony-Berg (240 Meter). S Chlima isch kontinäntal. De Winder isch do de chältscht vo de Große Ungarische Diefebeni. De gröscht Fluss vom Komitat isch d'Theiß (ung. Tisza). Si chunnt z Tiszabecs uss de Ukraine uff Ungarn und verlosst Szabolcs-Szatmár-Bereg z Tiszadob. Witeri wichtigi Flüss sin d'Szamos, d'Túr, d'Kraszna und de Hauptkanal vo Lónya. Größeri stilli Gwässer sin d'Seee vo Nagyvadas (124 Hektar), dä vo Királytelek (23 ha), usserdem de Bujtos-tó und de Sóstó z Nyíregyháza. In
Prischdorf ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Risshoffe un zem Arrondissement Haguenau-Wissembourg. Prischdorf ligt a de D 28 zwüsche Dieffebach un Marikwiller-Bachelbrunn. S Dorfzentrum isch aber nördlich vo de Schtroos un het Schtrooseverbindige uf Làmpertschloch u Mitschdorf. S Dorf isch am Südweschthang vom Hochwald gläge, wo eigentlich no zum Pfälzerwald ghört, aber au als Nordvogese bezeichnet wird. Prischdorf isch zum erschte Mol gnännt worde anne 719. Dr Maire vo Prischdorf isch dr Dominique Pfeiffer-Rinie. D Gmeind ghört zum Gmeindsverband Sauer-Pechelbronn. Dr elsässisch Dialekt vo Prischdorf ghört zum Oberrhiialemannisch. Commons: Preuschdorf – Sammlig vo Multimediadateie Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999 Normdate: VIAF: 248736218
Seebàch ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Waisseburch un zem Arrondissement Haguenau-Wissembourg. Wi vili Dörfli im Elsass isch au Seebàch prägt vo de vile Fachwerkhüser, wo noch erhalte sin. Seebàch ligt weschtlich vo de D 34 zwüsche Trimbach u Waisseburch. S git verschidnigi Verbindigsschtroosse in d Nachbardörfer. So führt d D 249 nach Nordoschte über de Frohnackerhof uf Schlatel u nach Südweschte uf Hunschpach. Südlich vo Seebàch ligt Niderseebach vo wo e Schtrooss uf Trimbach führt u weschtlich dervo Àschbàch. Seebàch beschteht us de ehemol selbschtändige Gmeinde Nider- un (Ober-)Seebach. Di beide Dörfer hei im November 1974 zu einere Gmeind fusioniirt. Dr Maire isch dr Michel Lom. Seebàch ghört zum Gmeindsverband Pays de Wissembourg. Dr südfränkisch Dialekt vo Seebàch ghört zum Oschtfränkisch (Nordoberdütsch). Mairie Fachwerchhüser in dr Rue des Eglises St. Martin Commons: Seebàch – Sammlig vo Multimediadateie Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) Normdate: SUDOC/IdRef: 179341979 | VIAF: 46144648407699105586
Schlatel ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Waisseburch un zem Arrondissement Haguenau-Wissembourg. Wi vili Dörfli im Elsass isch Schlatel prägt vo de vile Fachwerkhüser, wo noch erhalte sin. Schlatel isch es öpper 3 Kilometer langs Schtrassedorf, wo sich entlang de D 244, wo vo Lüterburi uf Waisseburch führt, zieht. De öschtlich Nachbarort isch Sàlembàch, de weschtlich Waisseburch. Im Südweschte führt d D 249 über de Frohnackerhof uf Seebàch un im Norde vo de Gmeind isch d Pfalz, wo durch d Lauter vom Elsass trennt isch. Schlatel isch zum erschte Mol gnännt worde im 8. Jh. Dr Maire vo Schlatel isch dr Joseph Schneider. D Gmeind ghört zum Gmeindsverband Pays de Wissembourg. Dr südfränkisch Dialekt vo Schlatel ghört zum Oschtfränkisch (Nordoberdütsch). Mairie Kirich Commons: Schlatel – Sammlig vo Multimediadateie Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) Normdate: SUDOC/IdRef: 050299867 | VIAF: 243861395
Rott (frz. Rott, dt. Rott) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Waisseburch un zem Arrondissement Haguenau-Wissembourg. Rott ligt an de D 77 wo vo Prischdorf uf Waisseburch führt, zwüsche Kleeburi un Waisseburch. D Gmeind ghört zum Biosphärereservat Pfälzerwald-Nordvogese. Rott isch zum erschte Mol gnännt worde anne 745. Dr Maire vo Rott isch dr Claude Strohl. D Gmeind ghört zum Gmeindsverband Pays de Wissembourg. Dr südfränkisch Dialekt vo Rott ghört zum Oschtfränkisch (Nordoberdütsch). Commons: Rott – Sammlig vo Multimediadateie Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
Dr häilig Synesius esch en Reliqiuieheilige vo Brämgarte (im Freiamt). 1653 sind sini Reliquiä vo de Chalepodius-Katakombe z'Rom uf Brämgarte bracht wore. Reliquiä sind i dere Zit es sehr choschbars Guet för en Chile ond au för en Schtadt gsi. Au wämmr über s'Läbe vum Synesius nüt weiss, isch er scho vo Afang a als Augeheilige verehrt worde. Ä hüt mumer no ewigs lang aschta, wämmer am Synesifäscht am 4. Sunntig im Oktober, de Synesius Säge wot becho.
Lüsann ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Risshoffe un zem Arrondissement Haguenau-Wissembourg. D Iiwohnerzahl schwankt sit de 60er Johr vom 20. Johrhundert um öpper 500 Lüt. S Dorf Lüsann ligt zwüsche Làmpertschloch un Sulz. Au nach Norweschte gits e Schtroos, wo Richtig Kleeburi u Klimbàch führt. Lüsann isch am Südweschthang vom Hochwald gläge, wo eigentlich no zum Pfälzerwald ghört, aber au als Nordvogese bezeichnet wird. Lüsann isch zum erschte Mol gnännt worde im 9. Jh. D Maire isch d Elisabeth Weinling-Hamel. D Gmeind ghört zum Gmeindsverband Sauer-Pechelbronn. Dr elsässisch Dialekt vo Lüsann ghört zum Oberrhiialemannisch. Commons: Lüsann – Sammlig vo Multimediadateie Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999 Normdate: VIAF: 247450709
Sàlembàch ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Waisseburch un zem Arrondissement Haguenau-Wissembourg. Wie vìle Derfel ìm Elsàss ìsch àui Sàlembàch prägt vun dr vìle Fàchwarkhiser, wie noch erhàlte sìn. S Dorf Sàlembàch lijt zwìsche Niderlauterbach und Schlatel àn dr D 244. Ìn d sìdlige Nochberderfer Sije und Owerlauterbàch gìt s àui direkte Stroßeverbindunge. Sàlembàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1049. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Sàlembàch ìsch dr Jacques Weigel. Sàlembàch ghert zem Kommünàlverbànd Plaine du Rhin. Dr sìdfrankisch Dialekt vun Sàlembàch ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch). D Kirich vun Sàlembàch Fàchwarkhiser Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Sàlembàch – Sammlig vo Multimediadateie Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999 Normdate: GND: 4244945-5 | LCCN: n91046618 | VIAF: 137340563
Àlt-Pfìrt isch e Gmeind im Arrondissement Altkirch (Kanton Àltkìrech) im Owerelsàss (Haut-Rhin). Im Dorf hets vili erhalteni Fachwerkhüser. Im Johr 1124 isch s Schloss vo Àlt-Pfìrt s erschte Mol in ere Urkunde gnennt worde, s Dorf sälber erscht me wi hundert Johr schpöter, im 1269i. Immer wider sin Plünderige un Zerstörige vom Schloss un em Dorf belegt, so au im 1445 durch d Basler un im 1633, also wärend em Driisigjöhrige Chrieg, vo de Schwede. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vo Àlt-Pfìrt isch dr Gilbert Sorroldoni. D Gmeind ghört zum Gmeindsverband Sundgau. Dr elsassisch Dialekt vun Àlt-Pfìrt ghert zem Hochàlemànnisch. Commons: Àlt-Pfìrt – Sammlig vo Multimediadateie Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr)
Lìtzel (frz.: Lucelle, dütsch: Lützel) isch e Gmeind im ìm Arrondissement Altkirch (Kanton Àltkìrech) ìm Owerelsàss (Haut-Rhin). D Gmeind ligt direkt a de Gränz zum Schwiizer Kanton Jura. Lìtzel ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1125 àls S. 'Mariae monasterium qui Lucicella vocatur. De Ursprung vo de Gmeind ligt im Chloschter Lìtzel, wo direkt uf de ehemalige dütsch-franzesische Sproochgrenz glege-n-isch. Doderwäge gits au en Wiler mit Näme Lìtzel uf de Schwiizer Site vo de Gränz. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Lìtzel ìsch dr Bernard Fankhauser. Lìtzel isch Mitglid im Gmeindsverband Sundgau. Dr elsassisch Dialekt vun Lìtzel ghert zem Hochàlemànnisch. Chloschter Lìtzel Lucelle JU Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Lìtzel – Sammlig vo Multimediadateie André Chèvre: Lìtzel. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999 Normdate: GND: 4363504-0 | LCCN: nr97011235 | VIAF: 132976834
S Chloschter Lítzel isch es Chloschter vo de Zisterzienser gsi, wo im Johr 1123/24 gründt worde-n-isch. S Muetterchloschter isch Bellevaux gsi. Im 1792i isch es ufglöst worde. S Chloschter Lítzel isch genau uf de Schproochgränz zwisch em germanische un em romanische Sproochruum gründt worde. Nördlich vom Chloschter, im Sungau het mer alemannisch gredt, südlich – im hütige Kanton Jura – Franc-comtois. Au d Wasserscheide zwüsche de Rhône un em Rhy isch ganz i de Nöchi. Gschtiftet worde isch s Chloschter im Johr 1123/24 vo de Grafe vo Montfaucon. Es isch e Tochtergründig vom Chloschter Bellevaux gsi. S Chloschter isch spöter a d Grafschaft Pfirt cho, ma weiss aber hüt nümm, wann des gsi isch. Bekannt isch aber, dass de Elsgau u de Sornegau zwüsche 1270 u 1278 ans Fürschtbistum Basel cho isch. D Gränze zwüsch em Fürschtbistum u de Grafschaft Pfirt isch ab do Mitte durchs Chloschter gange. Erscht im 1757 het me e Gränzkorrektur vorgnoh, wo defür gsorgt het, dass wenigschtens de Chloschterbezirk ganz uf einere Site gsi isch, nämlich uf de elsässische. Wo im Johr 1789 d französisch Revolution usbroche isch, isch de Bsitz vom Chloschter beschlagnaamt un im 1791 verchauft worde. S Chloschter het als solches no
Hunschpàch ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Waisseburch un zem Arrondissement Haguenau-Wissembourg. Wi vili Dörfli im Elsass isch au Hunschpàch prägt vo de vile Fachwerkhüser. S Dorf gilt als eis vo de schönschte Dörfer z Frankriich un het de Titel vo eme Plus beau village de France. Hunschpàch ligt weschtlich vo de D 263 wo vo Waisseburch uf Hàwenau führt. Direkti Schtrosse gits uf Ìngelse, Seebàch, Hoffe u Scheeneburi. D Gmeind ghört zum Parc naturel régional des Vosges du Nord em französische Teil vom Biosphärereservat Pfälzerwald-Nordvogese. S erscht Mal gnännt wird Hunschpàch 1324 als Hunespach. Dr Name chunnt vomene voreuropäische Wort *(W)UN ("Hügel, Büel") mit em gallo-romanische Suffix -acum > *Un(i)acum. Sekundär isch e /h/ vorgstellt und s Suffix durch s dt. -bach ersetzt worde. Nach ere lokale Sag chunnt dr Name vomene Riis, wo "Huno" (dt. Hüne) heig gheisse. Im Jahr 1324 gaht s Dorf als Gschenk an s Herrschaftsgschlecht Puller vo dr Hohenburg. Sit 1504 het Hunschpàch zum Herzogtum Pfalz-Zweibrücke ghört. S Verwaltigszentrum isch Kleeburi gsi. 1611 isch Pfalz-Zweibrücke unter dr Söhn vom Herzog Johann I. ufteilt worde in drü Linie: Pfalz-Zweibrücken-Veldenz, Pfalz-Zweibrücken-Landsberg u
Tolna (Ussproch: [ˈtolnɒ], dt. d Tolnau) isch e Komitat im Südweste vo Ungarn. Es gränzt im Norde an Fejér, im Oste an Bács-Kiskun, im Süde an Baranya und im Weste an Somogy. De Komitatssitz isch Szekszárd. Z Tolna git's verschydeni Hügel. De höchst devo isch de Dobogó, wo d'Spitze uff 593 Meter über em Meer litt. S Komitat isch arm an Bodeschätz. S Chlima vo Tolna bildet e Übergang zwüsche de Chlimas vo de Große Ungarische Diefebeni und Dransdanubie. Di gröschte Flüss sin d'Donau, de Kapos und de Sió. De Wald vo Gemenc isch bekannt für sini Rothirsch-Bständ. Im Reservat vo Gyulaj git's usserdem vyl Damwild. E (hütt historischs) Komitat Tolna hät's scho zur Zit vom Stephan I. gee. Es isch um s Schloss vo Simontornya umme entstande. Wo i-n-re Blietezit d'Türke ygfalle sin, isch s Komitat fast vollständig entvölchert worre. S Wappe hät's im Johr 1699 vom Chönig Lipót I. griegt. Bis 1779 isch Simontornya de Komitatssitz gsi, ab dänn Szekszárd (wo allerdings d'Stadträcht erscht im Johr 1905 d'Stadträcht griegt hät. In sine hüttige Gränze isch s Komitat im Johr 1950 als Folg vo de Komitatsreform entstande. Z Paks (im Oste vom Komitat) stoht s einzig Atomchraftwärk vo ganz
Wyle (uff Hochdütsch Weilheim) isch e Gmeind im Landchreis Waldshüet, Bade-Württebärg, Dütschland. Wyle gränzt im Weschde an Görwihl und Albbruck, im Süde an de waldshüet-düengemer Stadtdeil Düenge, im Oste an Wüetöschige und im Norde an Höcheschwand und Üehlige. Zu de Gmeind Wyle ghöred Bannholz, Byrbronnè, Nöggeschwyl und Remetschwyl. Si sin früener selbständigi Gmeide gsi. Zu de ehemolige Gmeind Bannholz ghöre s glychnamig Dorf, d Wyler Aisperg und Ay, de Zinke Usser Ay und s Ghöft Uff em Hof. Zu de ehemolige Gmeind Bierbrunne ghöre d Dörfer Under- und Oberbierbrunne und Rohr, de Wyler Heubach und s Ghöft Löchlimiehli. Zu de ehemolige Gmeind Remetschwyl ghöre s glychnamig Dorf, usserdem s Dorf Brunnodere und de Wohnblatz Waldhus. Zu de Gmeind Wyle in de Gränze vo 1974 ghöre d Dörfer Wyle, Bürgle und Dietlige und de Wyler Schnörrige. Uff em Bode vo de ehemolige Gmeind Bierbrunne liige d Wiestige Wislange und Oberwyl, usserdem zwei abgangeni Burge, wo 1279 erwähnt werre. Au d Ortschaft Haselbach wird sällemols erwähnt; si isch mittlerwyli in de Dörfer Wyle und Indlekofe uffgange. Im Gebiet vo de hüttige Gmeind Wyle ghöre au di abgangene Burge Güetränkige und Isnegg. De Ort Bannholz isch im Johr 871 zum erschte Mol i-n-re
Weilheim isch dr Namme vo denne Ortschafte: Weilheim (Baden) (Wyle), e Gmeind im Landchreis Waldshüet, Bade-Württebärg Weilheim an der Teck (Weile an de Teck), e Gmeind im Landchreis Esslige, Bade-Württebärg Weilheim in Oberbayern, e Chreisstadt vom Landchreis Weilheim-Schongau, Bayern Weilheim (Balingen), en Ortsteil vo de Stadt Balingen, Zollerealbchreis, Bade-Württebärg Weilheim (Blindheim), en Ortsteil vo de Gmeind Blindheim, Landchreis Dillingen a de Donau, Bayern Weilheim (Hechingen) (Weile), en Ortsdeil vo Hechenge, Zollerealbchreis, Bade-Württebärg Weilheim (Monheim), en Ortsteil vo de Stadt Monheim, Landchreis Donau-Ries, Bayern Weilheim (Weile), en Ortsdeil vo Riete-Weile, Landchreis Tuttlige, Bade-Württebärg Weilheim (Tübingen), en Ortsdeil vo Diibenga im glychnamige Landchreis, Bade-Württebärg Weilheim isch de Name vo me Schiff: Minejagdboot Weilheim (M 1059) (Frankenthal-Klasse) vo de Dütsche Marine
S Krimtatarische (krimtat. Qırımtatarca, Qırımtatar tili) isch e Sprooch, wo vo de Krimtatare uf de Halbinsle Krim und z Usbekistan gredt werd. En anderi Bizaichnig vo dere Sprooch isch no Krimtürkisch (krimtat. Qırım Türkçesi). S Krimtatarisch isch aini vo de drai Amtssprooche uf de Krim. D Krimtatare hend bis zu de Deportation vom Stalin uf de Krim glebt und ab 1944 z Usbekistan, wo si vom Stalin noi agsidlet wore sind. Erst ane 1988 hend d Krimtatare d Erlaubnis öbercho, wider uf de Krim z wone. D Aazaal vo de Sprecher vom Krimtatarische werd uf e halbi Millioo gschätzt. Devo lebet hüt rund 260'000 Krimtatare uf de Krim, 150'000 im Deportationspiet z Usbekistan und i anderne zentralasiatische Länder. E Minderhait vo Krimtatatare lebt i de Türkai, allerdings cha die Aazaal nöd gnau eruiert werde, me as 100'000 dörftets aber nöd sii. Z Bulgarie sind s no öppe 6'000 und z Rumänie 25'000. S Krimtatarische isch e Zwiig vom Kiptschak (krimtat. Qıpçaq) und ghört zu de Turksprooche. S nimmt debii e Mittelstellig zwöschet em Tatarische und em Türkische ii. Drai Tielekt werdet historisch underschide, wo sich vor de Deportation uf de Krim ase vertailt hend: I de Steppe (krimtat. Çöl) vo
p3 D Bùùrg Zäärige isch e Bùùrgruine bi Fryybeg ooberhalb vùm Schdaddail Zäärige. Si hed em Aadelsgschlächd vù dr Zääriger dr Name gee. D Bùùrg Zäärige lyd hide ùf em Baan vù Gundelfinger Oordsdail Wildtal ùf eme Uuslaifer vùm Ros-Chobf. Ùf em Zääriger Bùùrgbäärg hed s vùm 3. bis am Änd vùm 5. Joorhùnderd e alemannische Hèèchesiidlig gee vùn eme alemannische Chlaicheenig. Fir die isch dr Bùùrgbäärg groosflèchig yygeebned woore. S èèrschd Mool gänd wird dr Oord Zäärige scho chùùrz noch em Joor 1000. S isch aber nid chlaar, eb dodermid scho ne Bfeschtigung oder dr hidig Fryybeger Schdaddail Zäärige gmaind gsii isch. D Bùùrg Zäärige isch s èèrschd Mool gnänd ane 1080 im Zämehang mid em Herzog Berthold II. vù Zäärige. Noch em Uusschdäärbe vù dr Zääriger ane 1218 hed dr Chaiser Friedrich II. d Zääriger Bùùrg as Ryychslèèche yyzooge. Zwische 1275 ùn 1281 isch d Bùùrg e baar Mool niiderbränd woore in dr Bsizschdridigkaide zwischen em Ryych, dr Groofe vù Urach ùn dr Schdad Fryybeg. Si isch aber als wider ùfböue woore. Ane 1327 hän d Groofe vù Fryybeg d Bùùrg verchaufd ghaa, 1422 good e Dail vù dr Aalag in dr Bsiz vù dr Marggroofe vù Baade
S Schwarze Meer isch e Binnemeer zwöschet Europa und Asie und e Nebemeer vom Mittelmeer. E Nebemeer vom Schwarze Meer isch s Asowsche Meer, wo im Norde litt. I de Antiki het s Schwarze Meer bis öppe um 700 v. Chr. Pontos Axeinos (agr. Πόντος Ἄξεινος) ghaisse, wa volksetymologisch as »Ungastlichs Meer« dütet woren isch, aber as en Entleenig usem Iranische Wort axšaenas »dunkel« aagluegt werde mue. Spööter hend d Grieche s Meer denn Pontos Euxeinos (Πόντος Εὔξεινος) gnennt, aso »Gastlichs Meer«. Selte isch degege de Name Pontos Melas (Πόντος Mέλας) »Schwarzes Meer« gsii. Di moderne Näme bidütet all »Schwarzes Meer«: türk. Karadeniz; krimtat. Qara deñiz; ukr. Чорне море, Čorne more; russ. Чёрное море, Čornoje more; bulg. Черно море, Černo more; rum. Marea Neagră etc. S Schwarze Meer isch dör de Bosporus, s Marmarameer und d Dardanelle mit de Ägäis verbunde. Im Uurzaigersinn grenzet die Länder as Schwarze Meer: Europa: Türkai, Bulgarie, Rumänie, Ukraine; Asie: Russland, Georgie und d Türkei. D Flächi vom Schwarze Meer bitrait 424.000 km², di längst Uusdeenig vo Ost uf West bitrait 980 km und vo Nord uf Süüd 530 km. Di tüüfsti Stell isch 2244 m underem Meeresspiegel. Im asiatische Tail erhebt sich de Kaukasus
Tschufut-Kale isch e historischi Stadt uf de Krim und isch chorzi Zitt d Hoptstadt vom Krimchanat gsii. Tschufut-Kale isch hüt e Touristeattraktion und vill Baute sind restauriert wore. Nebet de Stadtmuure sind no Bethüser vo de Karaime erhalte und s Mausoleum vo de Nenekedschan Chanim, de Tochter vom Tochtamisch († 1405), emene Chan vo de Goldige Horde. De krimtatarisch Name Çufut Qale bidütet »Jude-Festig«, well sich underem Krimchanat vill Jude i de Stadt niderloo hend. En ältere Name vo de Stadt isch Qırq Yer »Vierzg Ort« oder Qırq Er »Vierzg Maa«. Tschufut-Kale lit ufeme Tafelberg im Krimgebirge öppe 2,5 km östlich vo Bachtschisaraj. De Ort isch scho im 6.Jh. bisidlet gsii, wien e alano-gotisches Gräberfeld zaigt. Vermuetli sind d Biwonner Alane gsii. En Aanaam vo de Forschig isch, as Tschufut-Kale mit de Stadt Phullai (Φουλλαι) z identifizieren isch, wo de krimgotischi Bischof Joannes ane 785 vo de Chazare isch d Gfängnis gsteckt woren isch. Denn wär de Ort im Mittelalter e Bischofsitz gsii. Nochdem d Tatare d Krim underworfe hend, het de Ort Qirq-Yer ghaisse. De ältist Bileg vo dem Name Qirqri isch vom arabische Geograph Abu al-Fida ane 1321, wo schribt, as de Ort im Land vo de As
Laufe isch ä historischs Stettli und ä Gmeind im Baselbiet und dr Hauptort vom glychnamige Bezirk i dr Schwyz. Am 31. Dezämber 2015 het Laufe 5544 Ywohner ghaa. S Stettli Laufe lyt am Uufer vo dr Birs im sogenannte Laufetaal, im ene Taal südlich vo dr Blauechetti im Jura. Dur Laufe verlauft die sogenannti Jurabahn vo dr SBB vo Basel nach Dälschbrg und Biel. In Laufe befindet sich dr Stitz vo dr bekannte Bummelifabrigg Ricola AG und dr Keramik Laufen AG, wo Keramik vorallem für s Baadzimmer produziert. Die erschti urkundliche Erwähnig vo Laufe datiert us em Joor 1141 als Loufen. Archeologischi Fünd uf em Gmeindsgebiet sy zwöi Greeber us dr Jungsteizyt, Keramik us dr spootä Bronzezyt und ä römische Guätshof mit emene Lehmbrennofä und ere Isäschmelzerey, wo im Joor 1917 entdeggt wordän isch. Im Joor 1295 het dr Bischof vo Basel Peter Reich von Reichenstein Laufe s Stadträcht gwährt. Im Joor 1525 het Laufe d Reformation aagnoo, aber scho ä halbs Jaarhundert schpöter isch im Joor 1588 dur dr Fürschtbischof Jakob Christoph Blarer von Wartensee, wo zu sälber Zyt über d Region Laufe regiert het, wider dr katholisch Glaube zruggbrocht worde. Für die jüngeri Gschicht lueg unter em Bezirk
Laufen oder Laufe bezeichnet: e Art zum sich fortzbewege im Alemannische normalerwys in normaler Schrittgschwindigkeit, schriftdütsch gehen sältener in schnäller Gschwindigkeit, rennend Laufsport, e Disziplin in dr Lichtathletik Laufe isch dr Name vo däne Ort i dr Schwiiz: Bezirk Laufen, e Bezirk im Kanton Basel-Landschaft Laufen BL, e Gmeind und Bezirkshauptort im Kanton Basel-Landschaft Laufe, en Ortsteil vo de Gmeind Laufe-Uhwise im Kanton Züri Laufe(n) isch dr Name vo däne Ort z Dütschland: Laufen (Salzach), e Stadt im Landkreis Berchtesgadener Land z Bayern Laufen am Kocher, en Ortsteil vo Sulzbach-Laufen, Stadt im Landkreis Schwäbisch Hall z Bade-Württeberg Sulzburg-Laufen, e Stadtteil vo Sulzburg im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald z Bade-Württeberg Laufen an der Eyach, e Stadtteil vo Albstadt im Landkreis Zollernalb z Bade-Württeberg Laufen (Durach), en Ortsteil vo Durach im Landkreis Oberallgäu z Bayern Laufe stoot au no für: Stromschnellene, drus abgleitet zem Bispil Laufenburg Schloss Laufen, e Schloss uf em Gebiet vo Laufe-Uhwise Obervogtei Laufen (1544–1798), e Vogtei vo dr Grafschaft Kyburg Laufen Bathrooms, e Schwizer Unternähme us Laufe BL Aluminium Laufen, e Schwizer Unternähme us Laufe BL Lueg au: Lauf Lauffen
Wüetach (uff Dütsch Wutach) isch e Gmeind im Landchreis Waldshüet z Bade-Württeberg. Wüetach litt im Nordoste vom Landchreis Waldshüet an de Gränze zum Schwarzwald-Baar-Chreis und em Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald. Westlig devo isch de Rande. S Gmeindgebiet litt uff 592 bis 850 Meter über em Meer. Nochbergmeinde sin im Nordweste Löffige (Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald), im Nordoste Hüfige, im Oste an Blüemberg (beidi im Schwarzwald-Baar-Chreis) und im Süde an Bonndorf im Schwarzwald. D Gmeind bstoht uss Ebedinge (808 Ywohner am 31. Dezember 2005), Lembach (185 Ywohner) und Münchige (270 Ywohner); alli drei sin friehner selbständigi Gmeinde gsi. Zu de ehemolige Gmeind Ebedinge ghöre s glychnamig Dorf, d Höf Bachdalmiehli, Brüederhof und Wüetachmiehli und s Hus Gipsmiehli. Zu de ehemolige Gmeinde Lembach und Münchige ghöre jewyls numme di beide glychnamige Dörfer. Im Gebiet vo de ehemolige Gmeind Ebedinge liige di abgangeni Burg Göggelsberg und d Wiestige Miehlefinge, wo wohrschints mit de Ortschaft Wilolvige (1293 zum erschte Mol urkundlig erwähnt und spöter abgange) übereigstumme hät, und Weschdorf. Spure züge vo-n-re friehe Bsydlig; z Ebedinge und Lembach findet mer Überrest vo de Urnefälder-Kultur, wo dört um 1200 v. e. Chr. gsydelt hät, usserdem uss de Hallstatterzit im Johr 800 v. e. Chr. Sälli Überrest sin Grabhügelfälder, wo