rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Jacopo Francesco Riccati (* 28. Mai 1676 z Venedig; † 15. April 1754 z Treviso) isch än italiänische Mathematiker gsi. Er isch vor allem für siini Untersuechige vo Differentialgliichige und d Methoden zur Verchliinerig vo dr Ornig vo Gliichige bekannt. Dr Riccati het z Venedig gschafft und isch mit vile Wüsseschaftler in Verbindig gschdande. Er het mehreri allgemeini Klasse vo Differentialgliichige undersuecht und Lösigsmethode gfunde, wo vo vile, drunder em Daniel Bernoulli, übernoh worde si. Besundrigs uusfüehrlig het er Gliichige undersuecht, wo noch ihm Riccati-Gliichige heisse. Ein vo siine Söhn isch dr Mathematiker Vicenzo Riccati (1707 - 1775) gsi. Dä isch Jesuit worde und isch ä Pionier im Gebiet vo de hyperbolische Funktione gsi. Ä zweite Sohn, dr Giordano Riccati isch dr erscht gsi, wo dr Elaschdizitetsmodul vo Metal gmässe het, 25 Johr vor em Thomas Young, wo däm Modul si Name ge het. Dr Name Riccati wird mänggisch falsch Ricatti gschriibe, bsundrigs im Internet. Gottwald, Ilgauds, Schlote Lexikon bedeutender Mathematiker, Leipzig 1990 Jacopo Riccati. In: MacTutor History of Mathematics archive. (änglisch) Normdate: GND: 119543885 | LCCN: n85233121 | SUDOC/IdRef: 033264686 | VIAF: 2493690
S Berner Zinktäfeli ( Zinktafle vo Bern-Thormebodewald ) isch e beschribnigs Zinkblech, wo 1984 bim helvetische Oppidum Bern-Engihalbinsle gfunde woren isch. S messt 11 x 14 Santimeter und werd is 1. oder 2. Jh.n. Chr. datiert. D Inschrift isch i griechische Buechstabe gschribe wore und d Sprooch isch Gallisch. Si bistoot us vier Zile und jedi zaigt en Name: ΔΟΒΝΟΡΗΔΟ ΓΟΒΑΝΟ ΒΡΕΝΟΔΩΡ ΝΑΝΤΑΡΩΡ Dobnoredo Gobano Brenodor Nantaror. De zwait Name bizaichnet de keltischi Schmiidgott Gobanos, wo bi de Ire as Goibniu und bi Waliser z England as Gofannon guet bikannt isch. De Name bidütet schlichtweg »Schmiid«. De erst Name werd as Biiname vom Gott dütet, as »Weltwanderer«, zu gall. *dubnos »Welt« (air. domun) und gall.-lat. rēdā »Wage, Rais« (air. ríad), d Inschrift isch aso em »Weltwanderer Gobanos« gwidmet. De dritt Name Brenodor isch weleweg de Name vo de keltische Sidlig uf de Halbinsle Engi gsii. De erst Namestail breno- chönnt im Ortsname Brenngarte oder sogär im Name vo de Stadt Bern erhalte blibe sii. D Mainige vo de Forschig gönd do aber usenand. De viert Name isch e Zämesetzig vo gall. *nanto »Tal« und em Flussname Aare. Wel uf dem Täfeli drai Näme stönd, wo nöd erwartet wore sind, het
Da isch e vollständigig Liste vode Äpt, Gegeäpt und Pfleger (astell vo schwerchranke Äpt), wo s Chloster Sanggale glaitet hend. I de erst Spalte werd Funktion aggee, wenn d Person nöd e reguläre Apt gsii isch. S Chloster isch ane 719 vom St. Opmar gründet wore, a Stell vo de Aisildelai vom St. Gallus, wo um 650 gstorben isch. För d Zwüschezitt sind för di losi Mönchsgmainschaft, wo bim Gallusgrab glebt het, en Priester Magulf (um 705) und en Diakon Stephanus (um 710) as Laiter vo de Gmainschaft bizügt. Illustrierti Biografie vo allne Sanggaler Äpt mit Bilder uf WilNet
Bernoulli isch dr Name von erä Familie, wo siit em 16. Johrhundert vili berüehmti Wüsseschaftler und Künstler drzue ghöre. As Schdammvater wird dr niiderländisch Proteschdant Leon Bernoulli betrachtet, wo as Arzt z Antwärpe gschafft het. Si Sohn, dr Jacob Bernoulli, isch um 1570 us Glaubensgründ uf Frankfurt am Main zoge. Im Leon si Änkelsohn, dr Jacob, het sich um 1620 z Basel niiderglo und dört 1622 s Bürgerrächt übercho. Däm si Sohn, dr Gewürzhändler Niklaus Bernoulli, (1623–1708) het mit siiner Frau Margarethe Schönauer die berüehmti Basler Bernoullifamilie gründet, wo drunder groossi Mathematiker gsi si. Berüehmt worde si vor allem dr Jakob, dr Johann und dr Daniel Bernoulli. Si hai vil zum Verschdändnis vo mathematische und physikalische Broblem biidrait. In dä Johrhundert druf het d Familie no vili Naturwüsseschaftler und im zwanzigschde Johrhundert au ä baar Künschdler gha. Dr Hans Bernoulli isch as Architekt villicht dr bekanntischt Bernoulli us em 20. Johrhundert. Är het ä baar Gebäud z Basel baut. (noch em Geburtsjohr agordnet) Leon Bernoulli († 1570), Arzt Jacob Bernoulli (1598-1634), Niklaus Bernoulli (1623-1708), Gwürzhändler Jakob I. Bernoulli (1655-1705), Mathematiker: (Bernoulli-Differentialgliichig, Bernoulli-Verdeilig, Bernoulli-Zahl (und Polynom), Bernoullischi Anahme (Bernoulli-Balke), Bernoullischi Ungliichig, Infinitesimalrächnig) Nikolaus Bernoulli (1662-1716), Mathematiker Johann Bernoulli (1667-1748), Mathematiker: (Regle
Dr Hans Bernoulli (1876-1959) isch ä Schwiizer Architekt, Schtädtebauer und Hochschuellehrer gsi; er het vo 1897 a z Dütschland gschafft, bis er 1912 an d ETH Züri grüeft worden isch. Dr Hans Benno Bernoulli isch as Sohn vom Büroagschdellte Theodor Bernoulli am 17. Februar 1876 z Basel uf d Wält cho. Si Schwöschder isch d Elisabeth Bernoulli gsi, won ä Frauerächtlere gsi isch und sich gegen ä Alkoholismus engagiert het. Er het s Humanistische Gymnasium z Basel ohni d Matur verlo und denn ä kaufmännische Lehr agfange, won er au nid fertig gmacht het. Mit 18 het er ä Lehr as Bauzeichner bi de Architekte Alfred Romang und Wilhelm Bernoulli agfange. Die het er abgschlosse und het vo 1897 bis 1898 an dr Technische Hochschuel München schdudiert. Dört isch er ä Schüeler vom Friedrich von Thiersch gsi. Im Johr druf isch er biim Thiersch as Mitarbeiter in siim brivate Architekturatelier agschdellt gsi. Er isch vom Thiersch underschdützt worde, won er 1900 an die Technischi Hochschuel Karlsruhe gangen isch. Noch siim Schdudium het dr Bernoulli vo 1901 bis 1902 bi verschiednige Architekten z Darmstadt und z Berlin volontiert. 1902 het er sich as freischaffende Architekt z Berlin niiderglo und isch zäh
Dr Alexander Zschokke (* 25. November 1894 z Basel; † 17. Augschte 1981 z Basel) isch ä Schwiizer Bildhauer gsi. Si Urgroossvater isch dr Schriftschdeller Heinrich Zschokke gsi. Dr Alexander Zschokke isch anne 1894 z Basel uf d Wält cho. Er isch as Architekt, Bildhauer und Moler z Münche, Basel, Züri, Gämf und Berlin uusbildet worde. Uf siine Reise isch er uf Italie, Griecheland und Baris cho. Vo 1931 bis 1937 het er ä Bildhauerklass an der Kunschtakademii z Düsseldorf gleitet, denn het er sich z Basel niiderglo, won er bis zu siim Dod im Johr 1981 gläbt het. Dr Alexander Zschokke isch bekannt worde für siini Bildnisplaschdike, wo antiki Modi variiert hai. Drzue ghört ä Reihe vo Bortretchöpf us de Drissiger Johr vo expressionischtische Moler, u. a. vom Paul Klee, Erich Heckel und Christian Rohlfs. Ä ganze Zyklus vo Chopfstudie isch em Dichter Stefan George gwidmet, wo dr Zschokke verehrt het. Er het 1965 s Dänkmol für ä Albert Schweitzer z Schaffhuuse gmacht. Er het au architektonischi Chliiforme und Plaschtike verschmulze bim Entwärfe vo Mausoleum und Brünne (Wettschdeibrunne (1955), Drei Lääbesalter-Brunne (1941) z Basel). Commons: Alexander Zschokke – Sammlig vo Multimediadateie Alexander Zschokke Normdate: GND: 117019119 | LCCN: nr97039022
Dr Walter Bodmer (1903-1973) isch ä Schwiizer Moler, Bildhauer und Musiker gsi. Är isch ä Pionier vo dr abschdrakte Kunscht in dr Schwiiz gsi. Dr Walter Bodmer isch am 12. August 1903 z Basel uf d Wält cho und het vo 1919 bis 1923 an der Allgemeine Gwärbschuel z Basel än Uusbildig zum Kunschdmoler gmacht. 1927/8 isch er zsämme mit siine Fründ Otto Abt und Walter Kurt Wiemken z Baris und Collioure gsi. Z Collioure hai si sich mit andere Künschdler droffe, wie dr Serge Brignoni oder Jean Matisse. Im Johr 1932 isch dr Bodmer vom Hein Heckroth (1901–1970), ämä dütsche Künschdler, in d Technik vo der Monotypii iigfüehrt worde. Vo do a wird si Kunscht, wo impressionischdisch gsi isch abschdrakter. Im Februar 1932 het dr Walter Bodmer si erschdi Einzelusschdellig in der Kunschthalle Basel gha. 1933 hai dr Bodmer, siini Fründ dr Walter Kurt Wiemken und dr Otto Abt und anderi die antifaschischtischi Grubbe 33 gründet us Brotescht gege die konservativi Basler Sektion vo der Gesellschaft schweizerischer Maler, Bildhauer und Architekten – GSMBA). Dr Walter Bodmer het zu dere Ziit agfange sich künstlerisch mit em Kubismus usenanderzsetze. Er het si eignigi Bildschbroch entwicklet, wie mä s in Zeichnige, Relief,
Froben, oder Frobenius, wie män ä mit em latinisierte Name gsait het, isch dr Name von erä Familie vo Buechdrucker und Beamte gsi, wo urschbrünglig vo Franke gsi isch. Dr Schwiizer Familiezwiig isch vom Johann Froben gründet worde, won er sich 1490 z Basel iibürgeret het. Währed drei Generatione hai s Frobens Büecher druckt für bedütendi Humanischde und Wüsseschaftler, wie dr Erasmus vo Rotterdam. Es isch under anderem dank de Frobens, ass Basel im 16. Johrhundert eini vo de wichdigschde Schdedt im dütschschbroochige Buechhandel worden isch. Dr Johann Froben (latinisiert: Johannes Frobenius) (öbbe 1460–1527), Basler Buechdrucker und Verleger us Franke Dr Hieronymus Frobenius (1501–1563), Basler Buechdrucker und Verleger Dr Ambrosius Frobenius (1537–1602), Basler Buechdrucker und Verleger Dr Aurelius Frobenius (1539–1587), Basler Buchdrucker und Verleger Dr Aurelius Erasmus Frobenius (1573–1637), Basler Buechdrucker, Rotsherr z Basel Dr Aurelius Sebastianus Frobenius (1601–1664), kurfürstlige Schdallmeischter z Heidelbärg Dr Emanuel Frobenius (1604–1684), Schlossherr uf Benken, pfälzische Schdallmeischter z Heidelbärg Dr Emanuel (von) Froben (1640–1675), kurfürstlich-brandeburgische Schdallmeischter, wo im Grosse Kurfürscht in der Schlacht vo Fehrbellin s Läbe grettet het und umcho isch. Druf het si Familie en Adelstitel übercho (si Daat isch uf kurfürstliche Medaille abbildet worde und isch literarisch bearbeitet worde, u. a. im
Dr Johann Froben, au latinisiert Johannes Frobenius (* um 1460; † 27. Oktober 1527), isch ä bedütende Buechdrucker und Verleger z Basel gsi. Si Druckerei isch drei Generatione lang vo dr Familie Froben gfüehrt worde und het us Basel eini vo de wichdigschde Schdedt für ä Buechhandel im dütschschbrochige Ruum gmacht. Dr Johann Froben isch öbbe 1460 z Hammelburg in Franke uf d Wält cho. Er isch noch Basel zoge und het im Johr 1490 Basler Bürgerschaft übercho. 1491 het er si eigene Druckerei gründet und het d Bible uusegä under em Ditel „Biblia integra: summata: distincta: sup[er]eme[n]data vtriusq[ue] testame[n]ti [con]corda[n]tijs illustrata“. Er het d Antiquaschriftform ersetzt mit erä eligantere Kursivschrift, wo dere vom Aldo Pio Manutio vo Bassiano entwicklete Aldinische Schrift nochempfunde gsi isch. Er het vili Wärk vo Humanischde verleit, under anderem 1516 s griechische Neue Teschtament, wo dr Erasmus vo Rotterdam uf latinisch übersetzt und kommentiert het as „Novum Instrumentum omne, diligenter ab Erasmo Rot. Recognitum et Emendatum“. Im Lauf vo dr Renaissance hai d Humanischde antiki Teggscht in de urschbrünglige Schbrooche welle schdudiere. Dr Froben het Büecher druckt, wo uf Latinisch, Griechisch odr Hebräisch gschriibe gsi sin. Dr Froben het d Druckerei zsämme mit em Johann
D Camilla Belle Routh (* 2. Oktober 1986 z Los Angeles, USA) isch en Amerikanischi Schauspiileri. D Camilla Belle isch am 2. Oktober 1986 z'Los Angeles, i Kalifornie als Dochter vo de Deborah und em Jack Routh uf d Wält cho. Si het d elite Meitlischuel Marlborough School z Los Angeles bsuecht. Iri Mueter chunt vo Brasilie, ire Vater isch Amerikaner. Iri Karriere hät mit verschidnige Uuftritt i Werbespots agfange. Mit siibe Jaar bereits het si i irem erste Film Rettet uns - Hilfeschreie unter Trümmern mitgspiilt. Mit em Film Die Traumprinzessin het si scho im Alter vo nüün Jaar ires Kinodebüt gfiiret. De ersti grossi Film wo si mitgspiilt het isch de Film vum Steven Spielberg Vergessene Welt: Jurassic Park usem Jaar 1997 gsi. 1998 het si im Film Der Patriot – Kampf ums Überleben näbem Steven Seagal gspiilt. Im gliiche Jaar het si nebe de Kinogrössene Nicole Kidman und Sandra Bullock im Film Zauberhafte Schwestern mitspiilet. Im Jaar 2005 het si bi de Film The Ballad of Jack and Rose und The Quiet s erscht mal Filmrollene als erwachsnigi Schauspiileri gha. Für die Leistige i dene beide Film het si vill positivi Kritike übercho. Im Jaar 2006 het
Mit Urs Graf cha gmaint si: dr Urs Graf dr Elter (öbbe 1485 - öbbe 1528), e Baasler Zäichner und Räislöifer däm si Soon, dr Urs Graf dr Jünger (1512 - 1559), e Baasler Goldschmiid und Räislöifer Urs Graf (*1940), e Schwizer Filmautor
Dr Johannes Petri (1441-1511) isch ä Buechdrucker z Basel gsi, wo mit em Johann Froben und em Johann Amerbach zsämme gschafft het. Dr Johannes Petri isch 1441 z Langedorf bi Hammelburg in Franke uf d Wält cho. Dr Johannes Gutenberg het immer no gläbt, won er er noch Mainz gange isch für zum Buechdruck und Schriftguss z lehre. Noch der Gründig vo der Basler Universität im Johr 1460 het er sich z Basel niiderglo. Am 5. Novämber 1488 het er s Basler Bürgerrecht becho und isch churz druf in d Safranzunft ufgno worde. Er het si Druckerei, die Petrinische Offizin gründet, wo vo siine Erbe wiitergfüehrt worden isch, zerscht vom Johannes siim Neveu, em Adam Petri, und wo denn under däm siim Sohn, em Heinrich (1508-1579), ä Blüeteziit gha het und hützudag as Schwabe AG immer no exischdiert und s eltischde Druck- und Verlagshuus vo der Wält isch. Er het Schrifte vo Humaniste und Reformatore druckt, zum Deil zsämme mit em Johann Amerbach und em Johann Froben, wo em Petri uf däm sim Grabschdei »Patronus« gsait het. As si Dodesjohr wird im allgemeine 1511 agee, au wenn uf sim letschde Druckwärk s Johr 1514 stoot. Er isch mit dr Barbara
Dr Johannes Amerbach, au Amorbach odr von Amerbach (* öbbe 1440 z Reutlinge; † 25. Dezämber 1514 z Basel), isch ä bedütende Drucker und Verleger in dr Schdadt Basel gsi. Dr Johannes Amerbach isch um 1440 z Reutlinge in Schwabe oder z Amorbach in Franke uf d Wält cho. Si Vater isch mögligerwiis dr Amorbacher Bürgermeischder Peter Welker gsi. Er het z Baris an dr Sorbonne gschdudiert biim Johann Heynlin vom Stein (latinisiert Johannes Lapidanus), wo dr Buechdruck z Baris iigfüehrt het, und s Schdudium mit em Titel Magister artium abgschlosse. Er isch denn noch Dütschland zrugg und het z Nürnberg in dr Ufficin vom Anton Koburger as Korrekter gschafft. Won er noch Basel cho isch het er zwüsche 1475 und 1480 ä Druckerei ufgmacht underem Name Hans Venediger. Im Joor 1478 söll sin erschte Druck erschiine syy. 1481 isch er Mitglied vo der Safranzumft worde, 1484 het er s Basler Bürgerrecht kauft, noch em Rotsbrotokol as „Hans von Emmerpach der Drucker“, aber erscht im Johr druf isch s im Rothe Buch iidrait worde. Im gliiche Johr het er d Witwe Barbara Ortenberg, d Dochter vom Basler Rotsherr Leonhard Ortenberg ghürotet. Mä weiss ass si drei Buebe gha hai, dr
Fähler bir Vorlage * Parametername unbekannt (Vorlage:Infobox Fußballklub): "manager; adresse; 1; spitzname" Dr FCM (Football Club de Mulhouse) ìsch s Füeßbàllverein vu Milhüüsa, ìm Elsàss. Grìnda ànna 1893, 's ìsch dr zweit eltschta Füeßbàllclub ìm Frànkrìch. S Verein ìsch ànna 1893 vu zwei anglischa Studanta vu dr Milhüüser Chemieschüel grìnda worra. Ìn dàra Zitt ìsch s Elsàss ditsch gsìì; s Verein hàt àlso „Fußball Club von Mülhausen“ (FCM) gheißa. Si erschta Präsidant ìsch dr Émile Rais gsìì. Ànna 1901 sìn Füeßbàller vum Club „Young Boys Mülhausen“ derzue kumma. D Mànnschàft hàt d Erlàuibnis bikumma, fàscht ummasunscht ìm „Stade Vélodrome“ vu Milhüsa z spìela. Vu 1910 bis 1938 ìsch dr Joachim Bloch dr Präsidant vum Verein gsìì. D Gschìcht vum Verein ìsch nàtiirlig mìt dr Gschìcht vum Elsàss verbunda. Ànna 1918, àm And vum erschta Waltkriag, ìsch dr FCM a frànzeescha Mànnschàft worra. Gliichzittig hàt dr FCM ìn dr Stade vu Bourtzwiller gwàndelt. Ìm Johr 1932–33 hàt dr FCM àm erschta „Championnat de France D1“ Teil gnumma. Do hàt'r dr 10. Plàtz erriicht. Wahrend em zweita Waltkriag, wo dr FCM wìder a ditscher Nàmma, „FC Mülhausen 1893“, ghàà hàt, hàt'r ìn dr ditscha „Gauliga Elsass“ mìtgspìelt. Ar ìsch drèi Mol Meischter
Für anderi Bedütige vo "Brockhaus" lueg Brockhaus Dr Friedrich Arnold Brockhaus (* 4. Mai 1772 z Dortmund; † 20. August 1823 z Leipzig) isch ä dütsche Verleger, dr Gründer vom Verlag „F. A. Brockhaus“ und Herusgäber vom Conversations-Lexicon, wo no zu siine Läbziite ä baar Uflage und Neudruck erläbt het und wo schböter d Brockhaus Enzyklopädie worden isch. Näbe siim enzyklopädische Schaffe isch er vor allem as Verleger vo politisch-ziitkritische, und au vo literaturkritische Journal bekannt gsi und het meh as eimol Broblem mit der Zensur gha. As Reporter het er au sälber Artikel verfasst – öbbe über d Völkerschlacht bi Leipzig im Oktober 1813 – odr kritischi Kommentar über die politischi Situation. Dr Brockhaus het Monografie über Ziitgschicht, Bolitik, Biografie und Gschicht im allgemeine usege. Vo 1818 het er au d Wärk vom Philosoph Arthur Schopenhauer, wo denn no fascht ganz unbekannt gsi isch, und vo 1821 a die kontroversale Memoire vom venezianische Abentürer Casanova. Noch siim Dod hai siini beide Söhn, dr Friedrich und dr Heinrich der Verlag witergefüehrt. Quälle Ludger Lütkehaus (Hrsg.): Das Buch als Wille und Vorstellung. Arthur Schopenhauers Briefwechsel mit Friedrich Arnold Brockhaus. München 1996, ISBN 3-406-40956-3. Heinrich Lüdeke von Möllendorff: Aus Tiecks Novellenzeit. Briefwechsel
Frankreich isch in 101 Départements [depaʀtəˈmɑ̃] (dütschi Schriibwiis: Departement) iideilt, wo in 26 Regione gruppiert si. 96 vo de Départements si z Europa, die reschtlige 5 si Überseedepartements (Martinique, Guadeloupe, Réunion, Französisch-Guayana und Mayotte). Jedes vo dene vier isch au si eigeni Region. Die meischde Départements hai ä Flächi vo zwüsche 4.000 und 8.000 km² und ä Bevölkerig vo zwüsche 250.000 und ei Million Iinwohner. Dr Flächi noch isch Französisch-Guayana am gröschte mit 83.534 km², s gröscht in Europa isch d Gironde mit 10.000 km², s chliinscht isch Baris die meischte Iiwohner het dr Nord (2.555.020 Einwohner), und am wenigschte d Lozère (74.000). Alli Départements si - zum gröschde Deil in alphabetischer Reihefolg - durenummeriert, die Nummere wird au bruucht as die letschte beide Schtelle vo de Autinummere und die erschte zwei Schtelle vo der Poschtleitzahl. Der oberscht Verwaltigsbeamti vo emenä Département isch dr Präfekt (frz. Préfet), wo vo dr Regierig ernennt wird und wo d Präfektur (frz. préfecture) leitet. S oberschte gewehlte Gremium vom enä Département isch dr Generalrot (frz. conseil général). Si Schtellig gegenüber em Präfekt isch dur d Dezentralisierigsgesetz vo 1982 gestärkt worde. D Départements si adminischtrativ in Arrondissements (zsämme 342) und in Kantön (frz. canton) (2004:
Dr Gaius Octavianus (63 v. Chr. bis 14 n. Chr.) isch under em Name Augustus as dr erscht römisch Kaiser bekannt. Dr Gaius Octavianus isch am 23. September 63 vor Chrischtus uf d Wält cho. Er isch ä Groossneveu vom Julius Cäsar gsi, wo ihn as Sohn adoptiert het. Nach em Mord vom Cäsar im Johr 44 vor dr Ziitwändi het er sich im Johr druf mit em Marcus Antonius und em Marcus Aemilius Lepidus zum Zweite Triumvirat zsämmegschloosse. Mit em Antonius zsämme het dr Octavian dr Afüehrer vo de Mörder vom Cäsar, dr Brutus, und dr Cassius bi Philippi in Makedonie besiigt. Im Abkomme vo Brundisium (s hütige Brindisi) im Johr 40 hai die drei Triumvire s Römische Riich zwüsche sich ufdeilt: dr Octavian het dr Weschde, dr Antonius dr Oschde und dr Lepidus Afrika übercho. Aber scho vier Johr schbööter het dr Octavian dr Lepidus entmachdet. Dr Antonius isch mit dr ägyptische Königin Kleopatra VII. liirt gsi und si si vo Ägypte us mit erä Flotte gege Norde gseglet. Bi Actium het dr Octavian im Johr 31 die Flotte vernichdet, dr Antonius und d Kleopatra si noch Ägypte gflüchtet wo si beidi umcho si, und dr Octavian isch
Dr Benno Schwabe (* 21. Juli 1841 z Rostock; † 21. Oktober 1907 z Arlise) isch ä Buechverleger in dr Schdadt Basel gsi. Dr Benno Schwabe isch am 21. Juli 1841 z Rostock uf d Wält cho. Im Johr 1868 het er die Schweighauserische Druckerei und Verlagsbuchhandlung, dr eltischt Buechverlag wo d Offizin vom Basler Drucker Johannes Petri (1441-1511) wiitergfüehrt het, kauft. Si Name isch in Benno Schwabe u. Co. umduscht worde, hützudag d Schwabe AG. Dr Verlag schbezialisiert sich uf Medizin, Psychologii, Kultur- und Kunschtgschicht. dtv-Lexikon, Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1970, Band 16. S.235
Dr Martin Luther (10. November 1483 z Eisleben, Grofschaft Mansfeld; † 18. Februar 1546 ebd.) isch ä chrischdlige Reformator gsi. Siini Aschdrängige die kathollischi Chille z reformiere hai zur Schbaltig vo dr Chille und zur Gründig vo dr lutherische proteschdantische Chille z Dütschland gfüehrt. Er het au groosse Iifluss uf anderi Reformatore gha wie dr Zwingli z Züri odr dr Calvin z Gämf. Er isch au ä bedütende Übersetzer und Schriftschdeller gsi, wo mit siiner Bibelübersetzig d Entwicklig vom Hochdütsch schdark beiiflusst het. Si ablähnendi Haltig de Buure und de Jude gegenüber het die dütschi Kultur für Johrhunderti brägt. Dr Martin Luther isch am 10. November 1483 z Eisleben uf d Wält cho as dr Sohn vom Hans Luther vo Möhra, wo im Gebiet vo Mansfeld im Chupferbergbau gschafft het. Er isch vo Buure abgschdammt und schdolz druf gsi. Er isch vo 1488 bis 1497 z Mansfeld, 1497–98 z Magdeburg und vo 1498 bis 1501 z Eisenach uf d Schuel gange. 1501, won er siibzähni gsi isch, het er an dr Universität Erfurt afo schdudiere und isch 1502 bacalaureus und 1505 magister worde. Wil si Vater s so het welle, het er Rächtswüsseschafte afo schdudiere. Am 17. Juli 1505 het
Wiiderdäufer, mänggisch Anabaptiste, isch dr Name, wo mä verschidnige evangelische chrischdlige Sekte z Europa ge het, wo nur d Daufi vo Erwachsene agno hai. Sie si vor allem in Dütschland, dr Schwiiz und Holland verbreitet gsi. Reformatore wie dr Martin Luther z Dütschland odr dr Zwingli z Züri hai so öfters Proteschdante gschimpft, wo mit ihrer Doktrin nit iiverschdande gsi si, wie z. B. d Zwickauer Brophete, au wenn ihre Afüehrer, dr Thomas Müntzer, gege d Erwachsenedaufi und Gwaltlosikeit gsi isch. D Doktrin vo de Wiiderdäufer isch dene vo andere Proteschdante ähnlig gsi. Rituali Handlige, wo in dr kathollische Chille ä wichdige Blatz iinähme, drätte bi Proteschdante hinder dr persönlig Glaube in Gott und d Erlösig as Gnad zrugg. Au nimmt die diräkti Beziehig vom Gläubige zur heilige Schrift ä wichdige Blatz ii, und d Rolle vo dr Chille in dr Erlösig isch sekundär. Wo sich d Wiiderdäufer vo andere Proteschdante underschiide hai isch in ihrer Ablähnig vo Schdaatschille, än Idee wo fascht fümfhundert Johr schböter in de meische europäische Schdaate in d Braxis umgsetzt wird. Ihri Kongregatione si freiwillig und egalitär gsi, ihri Mitgliider hai as Erwachseni sich müesse entscheide biizdrätte, was denn dur die Erwachsenedaufi besiiglet worden isch.
Dr August Corrodi (* 27. Febber 1826 z Züri; † 15. Aügüscht 1885 z Züri) isch e Schwizer Dichter, e Moler un e Zeichnelehrer gsii. Am meischte bekannt isch er dur sini Ibersetzige vu Liäder vum Robert Burns wore. Dr August Corrodi isch am 27. Febber 1826 z Züri uf d Wält kumme. Si Vatter isch dr Theolog Wilhelm Corrodi gsii, wu as Seelsorger in dr Pfarrfilial Üütike am Üetlibärg gwirkt het. Si Mueter, d Henriette geborini Rahn, e Pfarrersdochter vu Windisch, isch e Verehreri vum Johann Peter Hebel gsii un het e alemannischi Verzellig in Hexameter hinterloo: «E Bruutgschau im Pfarrhuus Windisch» Friili isch si scho gstorbe, wu dr Auguscht afange ei Johr alt gsii isch. Aber wart numme, s stellt sich speter rüs, dr Bue drittet emol in diä gliche Dappete wiä sii Mueter. Bal noch ihrem Doot sin s Corrodis uf Töss bi Winterthur zoge un derte het dr 29-jährig Wittmann Wilhelm anne 1828 d Marianne Schulthess ghirate, d Dochter vum e bekannte Zürcher Chorherr. D Marianne het dr Auguscht in däm Dorf bi Winterthur ufzoge. Si hän im e ehmolige Nonnekloschter gwohnt, wu, wiä dr Literaturwisseschaftler Rudolf Hunziker schribt, scho mit sinere Architektür un Üsstattig in