rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Agroscope isch s Forschigsinstitut vo dr Schwiiz für Frooge vo dr Landwirtschaft. Die Aastalt isch im Eidgnössische Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig em Bundesamt für Landwirtschaft zuedeilt. D Forscher probiere d Kwalitet vom Abou vo de Läbensmiddel im Land z verbessere und z hälfe, ass me sorgfältig mit em Bode umgoot und dr Schaade, wo bim Buure für d Umwält entstoot, tuet verchlynere und d Biodiversiteet pflägt. Drby undersueche si Sache im ganze Berych vo dr Landwirtschaft bis zu de fertige Läbensmiddel. Es ghöre vier bsunderi Institut drzue: s Institut für d Forschig zu de Kulturpflanze IPB s Institut für d Forschig über d Dier INT s Institut für d Wüsseschafte vo de Läbensmiddel ILM s Institut für d «Nochhaltikäit» INH A der ETH Züri sind ane 1878 e Stazioon zum d Pflanzesoome kontrolliere und es Institut für d Agrarchemy gründet worde. Do druff goot s Forschigszäntrum Reckeholz bi Afoltere zrugg, wo 1943 ygrichtet worden isch. 1886 isch i dr Weschtschwiiz e Forschigsstazioon für d Trüübel ygrichtet worde, wo sech drus die Eidgnössischi Forschigsastalt vo Changins entwicklet het. 1890 isch d Probierastalt für Opscht, Wyy und Gartebou z Wädischwil derzue cho und ane 1901 bi Liebefäld im Kanton
Wasserturm isch d Bezeichnung für è Bedrybsbauwärch von èrè Wasservosorgung, wo èn Hochbhälter für s Spychèrè vo Trinkwasser odder Bruuchwasser hèt. Mit èm Hochbhälter wörd näbbèm Parathaltè von èrè temporär uusreichendè Wassermènge au für èn uusreichendè un glychmäßigè Drugg im aagschlossenè Wassernetz sorgè duèt. D Wasservosorgung vo dè Gebäude, wo a s Wassernetz aagschlossè sin, wörd allei mit Hǜlf vom hǜdroschtatischè Drugg un dõdemit mit dè Schwèrchraft gwôrleischtet. Bi sèllèm Brinzyp diènt dè Hochbhälter au als Uusglychsbhälter. S Wasser, wo us èm Wassernetz abflǜèßt, füürt zuè nèrè Reduktion vo dè Wassermèngi im Hochbhälter, dõrum wörd dè Hochbhälter regèlmäßig nõchgfüllt, um dè Pegel im Bhälter möglichscht uff dè glychè Höchi z haaltè. Uff sèlli Wys bliibt dè Wasserdrugg im Netz konschtant. In Wassernetz mit Hochbhälter wörred Bumpè uusschlièßlich zum Befüllè vom Hochbhälters bruucht. Für èn uusreichendè Drugg müèn alli Vobruucher dǜèfer wiè dè Hochbhälter ligè (Brinzyp vo dè kommunizyrendè Röörè). Abnameschtellè, wo höcher ligèd (z. B. Hochhüser), bruuchèd è eigèni Druggerhöchungsaalaag. Vordeile sin: Wassertürm sin hǜdraulisch eifach uffbaut. Si glychèd durch iri Konschtruktion zuèlaufsitig Druggschwankungè un ablaufsitig Vobruuchsschwankungè uus. Dõdurrè ergäbèd sich gringi Aaforderungè a d Befüllung bzw. d Befüllungsbumpi. Au ooni Energyzuèfuur chönnèd si è gwissi Mèngi Wasser abgää. Zuèvolässigkeit
Elara oder Elare, Dochter vum Orchomenos, isch ä Gliebti vum Zeus in de grichische Mythologi. Zeus un Elara hän's us Angst vor de Ifersucht vu im Zeus sinere Frau Hera underirdisch mitänander triibe. Elara isch d'Mueder un de Zeus de Vadder vum Tityos gsi. Uf Elara isch ä chlaine ussere Jupitermond daift.
D SAFFA, die Schwiizerisch Uusstellig für d Frauenarbet, isch en Uusstellig in dr Schwiiz, wo s Schaffe vo de Fraue tuet zeige. Bis jetz isch die Uusstellig zwöimol duregfüert worde, ane 1928 z Bärn und ane 1958 z Züri. Als Organisatoore sind grossi Organisazioone vo Fraue ufträtte: dr Bund vo de Schwiizer Fraueverein (BSF), dr Gwärbverband vo de Fraue, dr Schwiizerisch Katolisch Frauebund (SKF) und anderi. Es goot de Iniziantinne trum, mit attraktyven Uusstellige düütlech z mache, wie wichtig d Leischtig vo de Fraue für d Gselschaft und für die ganzi Wirtschaft vom Land isch. Z Bärn isch’s a dr SAFFA 1928 bsunders um d Arbet im Huus und für d Familie ggange. Drzue ane het men au Sache vo dr Buurewält, de Fabrigge, vo Wüsseschaft und Kunscht chönne gsee. Scho denn hend d Fraueverein luut politischi Verbesserige wie s Fraueschtimmrächt verlangt. E bekanti Architektin vo dr SAFFA 1928 isch d Lux Guyer gsi. Drissg Joor spööter isch z Züri bi Wolishofe uf dr Landiwise am Zürisee die zwöit SAFFA gsi. S Motto vo denn isch gsi: s Läbe vo dr Frau für d Familie, de Pruef und s Land. D Scheffarchitektin isch d Zürcherin Annemarie Hubacher gsy. Vo däm
Wasserturm chan aini vo däne Bedütige ha: Wasserturm, en Turm, wo de Wasserversorgig dienet Gebäu, wo dä Name trägid, aber kä Wassertürm im obige Sinn sind: Wasserturm (Stadtmauer Aachen), en Wachturm vo de Aachener Stadtmuur, wo men im au Wassertor sait Wasserturm Luzern, en Turm i de Rüüss, wo zu de historische Stadtbefestigung vo Lozärn ghört Wasserturm (Nürnberg), en Muurturm im Weste vo de vorletschte Nürnberger Stadtbefestigung Am Wasserturm isch de Name vo däne Stadtviertel: Am Wasserturm/Thaerviertel, z Halle (Saale), Sachse-Aahalt Am Wasserturm (Mönchengladbach), Mönchegladbach, Nordrhii-Westfale
D Murg isch e rächte Näbefluss vum Hochrhy z Südbadde. Ihri Quellmatte lige im Südschwarzwald – im dertige Hotzewald underhalb vum 997 m hoche Gugle – bi Wehrhalde, eme nördliche Ortsdeil vu Herrischried. Vu dert us fliesst d Murg nooch Süde. Dr gsamt Verlauf vum Fluss begleitèt e guet usbaute Wanderwäg, dr Murgdalpfad. Nooch bloss ca. 20 km fliesst d Murg bi dr gliichnammige Ortschaft in dr Hochrhy. D Murg isch de einzig Südschwarzwälder Fluss, wo z mitts im Hotzèwald innè un durrè volauft, wôrend diè beidè Nõchbòrflüss, d Alb un d Weera dè öschtlichè un weschtlichè Rand vom Hotzèwald feschtlegèd. Commons: Murg – Sammlig vo Multimediadateie Murgtalpfad LUBW: Abfluss-Kennwerte HQ und MQ/NQ (Memento vom 28. Dezämber 2017 im Internet Archive), abgerufen am 1. Oktober 2016
De Fabian Schmid (* 7. Februar 1967, heimatberechtigd z Hägglige und z Wettige) isch en Schwiizer Mundart-Autor und zämme mit em Lutz Fischer Betriiber vomene Mundartnochrichteportal für Wettige. Er isch z Wettige ufgwachse und het dete di obligatorisch Schuelzit verbrochd. Nach de Schuel het er en Usbildig zum Elektro-Mechaniker be de BBC in Bade gmachd und schafft sit em März 2013 bi de ABB. Sit em September 2015 isch er Co-Redaktor vo de Wettiger Nochrichte. In dere Funktion schriibt er immer wider Nochrichtebiiträg über Ereignis in und um Wettige. «Über ois» uf de Website wettiger-nochrichte.ch «Diä zwee Manne schriibe en Onläin-Zittig uf Mundart», Bricht vom Regionaljournal vo Radio SRF 1 vom 25. Februar 2019
Välte (amtlich Veltheim) isch en Stadtchreis vo Winterthur i de Schwiiz. Die vorher sälbständigi Gmeind isch im Jahr 1922 iigmeindet worde und isch jetzt de Chreis 5. Es Räbmässer übere Pfluegschaar uf rotem Grund Välte liit im Norde vo Winterthur. De Stadtteil bestaad us de Quartier Roseberg nördlich und Bluemenau südlich vo de Rhyfallbahnlinie. Konrad Grob (1828–1904), Lithograf und Maler Hans Georg Kägi (1935–1966), Maler und Zeichner Karl Meli (1938–2012), Schwinger Martin Neukom (* 1986), Ingeniöör und Politiker Commons: Veltheim (Winterthur) – Sammlig vo Multimediadateie Peter Ziegler: Veltheim (ZH). In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Website vom Ortsverein Välte (Gallispitz) Normdate: GND: 4108174-2 | LCCN: n81124230 | VIAF: 143080691
Hildesheim (niderdytsch Hilmessen, latiinisch Hildesia) isch e sog. großi selbschtständigi Stadt z Nidersachse öppe 30 km südöschtlech vu dr Landeshauptstadt Hannover und eis vu de nün «Oberzäntre» vum Bundesland. Mit öppe 100.000 Yywohner stoot si an dr Schwelle zwüsche Mittelstadt und Großstadt. Zum 31. Merz 2015 het d Stadt mit ere amtliche Yywohnerzahl vu 100.053 wieder d Schwelle zur Großstadt überschritte. Si het am 31. Dezämber 2017 103.970 Yywohner zehlt. Dr Sitz vum römisch-katholische Bischtum Hildesheim isch bis 1974 chreisfreji Stadt gsii. Ane 1974 isch Hildesheim mit dr Bietsreform z Nidersachse zur Große selbschtständige Stadt und zur Großstadt worde. Sytdem bildet si mit em Biet vum ehemolige Landchreis Hildesheim-Marieburg, syt 1977 erwytert um de ehemoligi Landchreis Alfeld (Leine), de Landchreis Hildesheim und isch dem syni Chreisstadt. I de Johre vu 1885 bis 1978 het s en äigene Regierigsbezirk Hildesheim geh. Dr Regionalbeuftragte für s Leine-Weser-Biet, wo für de gsamte 2004 ufglösti Regierigsbezirk Hannover zuestendig isch, isch syt 2014 i dr Stadt aasässig. Hildesheim isch Schtandort vu drü Hochschuele. Vu dene isch di syt 1989 bestehendi Uniwersidäät Hildesheim di jüngschti. Sie isch ane 2003 in e Stiftigshochschuel umgwandelt worde und stoot i dr Tradizioon vu de ane 1946 grindete Pädagogische Hochschuel
Am Rhii isch der Titel von ere Samlig mit Tegscht i verschidene alemannische Mundarte. Es isch es drübändigs Wärch, wo 1996 z Roosche, z Doarabira und z Vaduz usecho isch. D Redaktoore sind dr Liechtaschteiner Sproochwüsseschaftler Roman Banzer, dr Otmar Gassner vo Fealdkirch, dr Felix Marxer vo Vaduz, dr Rainer Stöckli vo Rüüti und dr Adolf Vallaster vo Mäder gsi, wo für d Rhiitaalisch Gränzgmeinschaft die Stück zämetreit und zum Truk vorbereitet hend. Si schrybe i de usfüerleche Kommentäär drvo, was d Mundartliteratur für en Bluescht in irere Regioon het, si prichte über d Chraft und die farbegi Bildersprooch vo de Mundartwärch, wo ire Platz i der Literatur verdiene, über d Situazioon vo de Mundartschriftsteller und au was me für Tieläkt im Rhyydaal und drum umme redt und schrypt. I dere Blüetelääsi sind Gedicht und Prosategscht vo Autoore usem Vorarlbärg, vo Liechtaschtei und vo de Oschtschwiizer Gägende em Rhii noo verträtte. Me findt Arbete vo Schriftsteller us es baar Generazioone, fascht us em ganze 20. Joorhundert. Und für das Projäkt sind bsunders au jungi Lüüt yglade worde zum Sache in en Deil vo der Antology z schrybe. Im erschte Band sind 24 Autoore verträtte, wo ane 1966 nümme gläbt hend.
Dr Adolf Vallaster (* 25. Augschte 1940 z Mäder) isch e Mundartschriftsteller vom Vorarlbärg. Dr Vallaster isch «i dr Mäder», em Dorf i der Ebeni noch am Rhy, wisawi vom sangaalische Kriessere, uf d Wält cho. Sin Vatter isch us em Muntafuu is Rhidaal abecho und vo Pruef Schofför gsi, und d Mueter isch us ere alte Familie vo Mäder gsi. Acht Joor isch dr Adolf Vallaster i d Volksschuel. D Mueter het em d Fröid a de Gschichte und am Lääse und au am Theater mitggä. Er verzelt im Gschprööch über sis Läbe, wo dr ORF mit dr Sprächeri Sandra Kreisler (dr Dochter vom Georg Kreisler) ane 1989 zämegstelt het, wien er s «Abentüür Lääse lerne» in Erinnerig het und wie das gsi isch, won är dr Schritt vom Lääse zum Schriibe gmacht het. Bim Spiilchreis vo Götzis, dr Nochbergmeind, het dr Adolf Vallaster Theater gspilt, und är het spöter au sälber Theaterstück gmacht. Er het noch dr Schuelzyt dr Pruef vom Schlosser gleert und churzi Zyt als Mechaniker gschaffet, bevor är ane 1961, won er 21 Joor alt gsi isch, als Gmeindsekretär uf dr Kanzlei vo Mäder agfange het. Do het är s Schribe, won er vorher scho
Caracas [kaˈɾakas] isch d Hauptstadt und di gröschti Stadt vu Venezuela. Si gilt als Kultur- und Wirtschaftszäntrum vum Land. Mit 2,1 Million Yywohner im äigetliche Stadtbiet und 3,3 Million i dr Agglomerazioon (Stand 2011) isch Caracas dr gröschti städtischi Balligsruum vu Venezuela. Wäge irer hoche Mordrate gilt d Stadt als eine vu de gföhrlichschte Orte vu dr Wält ännet vu Chriegsbiet. Ane 1567 isch d Stadt vu Schpanie eroberet worde und si isch bis zu dr Unabhängigkeit vu Venezuela d Hauptstadt vumene schpanische Generalkapitanat gsii. Simón Bolívar (1783–1830), südamerikanische Unabhängigkeitskämpfer Commons: Caracas – Sammlig vo Multimediadateie
D Elz isch e rächte Näbefluss vum Rhi uss em Schwarzwald in Südbade vu öppe 90 km Längi. D Elz entspringt im Gebiit vum Brend un Rohrhardsberg in öppe 1100 Meter Höchi un formt im Oberlauf s Prechdal. Ihr Quellgebiit isch s gliich wie säll vu dr später d Donau bildende Breg. S Prechdal goht bi Elze in s noch em Fluss benennte Elzdal yber. An Winde vorbi nimmt d Elz bi Guetach im Brisgau d Guetach uss em Simonswälderdal uf, durquert Waldkilche, trättet bi Denzlinge in d Friburger Bucht vu dr Oberrhiebini i un nimmt d Glotter uf. Kurz druf mündet bi Riegel au die us Friburg im Brisgau chummend Dreisam in d Elz. Nooch Riegel verlosst d Elz no d Friburger Bucht un fliesst in die eigèntlich Rhiebini. Nur wänigi hundert Meter noch em Dreisamzuefluss füehrt dr Leopoldskanal schnurgrad in dr Rhi. Säller Kanal endet nordwestlich vu Rhihuse bzw. südwestlich vu Ruest un direkt westlich vum Naturschutzgebiit Taubergiesse. Degege schlänglet sich die ald Elz dann mit nur wänig Wasser dur d Rhiebini un mündet no in dr Höchi vu Schwanau, Ortsdeil Allmannswier in dr Rhi. S Wort Elz leitet sich us ere vor-indoeuropäischè Wortwurzle al/el fer fliessends Gwässer
Riad (arabisch الرياض‎ ar-Riyād, DMG ar-Riyāḍ ‚d Gärte‘) isch d Hauptstadt vum Chönigriich Saudi-Arabie und dr glychnamige Browinz. D Stadt het 4,6 Millione Yywohner, d Browinz 6,0 Millione (Stand 1. Jänner 2008). D Stadt isch s wirtschaftlichi, administrativi und kulturelli Zäntrum vum Land. Si beherbärgt zahlriiche Uniwersidääte, Musee und Boudänkmäler. Si isch Sitz vum saudi-arabische Regierig, vum Parlamänt, vu allne staatliche Zäntralbehörden und zahlriiche diplomatische Verdrätige. Riad isch syt de Unabhängigkeit vum Saudi-Arabien im Johr 1932 Hauptstadt. Hischtorisch isch si e sehr wichtige Durchräisort vum arabische Ruum uf de Pilgerwäge nach Mekka und Medina, de bedütendste Pilgerschtätte vum Islam. Z Riad bfindet sich syt 1824 dr Hauptbalast vum Chönighuus vu Saud. Commons: Riad – Sammlig vo Multimediadateie Riyadh City Web site - About ArRiyadh
Dr Dekonstruktivismus isch en Richtig vo dr Architektur vom spoote 20. und em Afang vom 21. Joorhundert. D Architekturhistoriker luege s Huus, wo dr Frank Gehry öppe ane 1980 z Santa Monica bout het, als s erschte Gebäud vo däm Styl a. Ane 1988 isch die Aart vom Boue in ere grosse Uusstellig im Museum of Modern Art z Nöi York behandlet worde. Für d Stylgschicht bedüütet die Bouwys e nöji Faase, wo noch der Epoche vo dr Poschtmodärne cho isch. Sid dr Wändi zum 21. Joorhundert git’s jetz scho wider en anderi Tendänz i dr Architektur, wo deils als zwäiti Modärni agluegt wird. I dr Boupraxis laufe aber so Boustyl je nach Bouherr und Architäkt näben enand wyter. Bi dene Wärch bruucht dr Architekt bestimti geometrische Forme, won er anders als mes vo dr tradizionelle Architektur gwoont isch zämesetzt. Für d Funkzioon vo de Objäkt findt er so früschi Lösige, wo eim d Rüüm und s Liecht im Huus nöi lönd lo erläbe. Bekanti Architekte, wo s vonne mindeschtens en Deil dekonstruktivistischi Wärch git, sind öppe: dr Frank Gehry dr Daniel Libeskind dr Rem Koolhaas dr Peter Eisenman d Zaha Hadid s Büro Coop Himmelb(l)au dr Bernard Tschumi s
D Glodder (au: Glodderbach) isch e Schwarzwaldbach, wo am Berg Kandel entspringt, dur's Glodderdal fliesst un am Nordεnd vu dr Friburger Bucht in dr Oberrhinische Diefebeni bi Rigel in d'Elz mündet, eme Näbefluss vum Rhi. D'Gsamtlängi vu dr Glodder betrait ca. 40 km. Am Flusslauf lige d'Ortschafte Glodderdal, Denzlinge, Rütti un Nimburg. Vu Glodderdal bis Denzlinge verlauft au die Badisch Wistross an dr Glodder entlang. S Glodderdal het as Schauplatz vu dr Fernsähserie Schwarzwaldklinik in dr 1980er Johre bundeswitti Popularität erlangt. Topographische Karte 1:25.000 LUBW Baden-Württemberg (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/rips-uis.lubw.baden-wuerttemberg.de
Dr Franz Sigmund von Wagner (* 12. Novämber 1759 z Erlach; † 11. Septämber 1835 z Bärn) isch e Schwiizer Zeichner und Chupferstächer gsi. Dr Wagner isch us ere Bärner Patrizierfamilie cho. I dr Zyt vo 1799 bis 1803 het er z Züri gleert wie me Zeichnige, Chupferstich und Radierige macht. Bsunders bekant isch er für sini Karikatuure. Ane 1804 het er z Bärn e grossi Uusstellig vo Kunschtwärch und Produkt us dr Induschtry gmacht. Und er isch eine vo de Iniziante vom Unspunnefäscht vo 1805 bi Interlake gsi. Dr Nachlass vom Künschtler isch i dr Burgerbiblioteek vo Bärn. Die Schlacht bei Laupen vom 21. Brachmonat 1339, Bärn 1854. Novae Deliciae Bernae oder das goldene Zeitalter Berns, in: Neues Berner Taschenbuch auf das Jahr 1916. Commons: Sigmund von Wagner – Sammlig vo Multimediadateie Wagner, Franz Sigmund von. In: Sikart (Lexikon un Datebank zue dr Chunscht in dr Schwyz un im Firschtetum Liechtestei).
Dr Hopfa, gnaur dr Gewöhnlicher Hopfen (Humulus lupulus L) isch e Art aus dr Familie Cannabaceae, de Hanfpflanza. Hopfa isch a alde Kuldurpflanz mo als Heilpflanz schao en dr Jongschdoinzeid gnudsd worra isch ond mo seid em Middlaldr Zuasäds zom Bier, wia Dollkirscha, Schlafmoh odr Bilsakraud ersedsd hod. D Hopfa-Arta send Kleddrpflanza mo schnell wachsed – von oba gsäa – se em Uhrzoigrsinn drehad. D Hopfa-Arta send zwoihäusig trenntgschlechtige (diözisch) Pflanza. Die Früchd send kloine Nüss (3 mm). Hopfabliada a Hopfagarda Hopfa fir Medizin Salad mid Hopfaschpargl Teebeidl Neba em wilda Hopfa geids Aromasorda ond Bittersorda. Bierbraua Zom Braua vom Bier isch dr Hopfa heid faschd emmer a kloine abr wichdige Zuadad. Hopfakissa En dr Volksmedizin wurd dr Hopfa en dr Phytotherapie brauchd. Essa D jonge Wurzla – a Nebabrodukt beim Aufzieha vom Hopfa, kaa ma zua ama Salad macha. Dr Hopfa hod, wann r drocknad isch, Bitterstoff 18,5 %, Hopfaöl 0,5 %, Gerbstoff 3,5 %, Eiweiß 20,0 % ond Mineralstoff 8,0 %. Dr moischde Reschd isch Zellulose. Hopfa ond Malz, Gott erhalds Do isch Hopfa ond Malz vrlora I der Schwyz befinde sech vo der 18 ha, wo als Abouflechi gnutzt wird, nur 10 % im Bsitz vo yheimische
Hopfen cha eini vo däne Bedütige ha: Hopfen (Gattung), e Pflanzegattig us de Familie vo de Hamfgwächs Echter Hopfen, e Pflanzenart i de Gattig Hopfe, wo me druus e Zuetat för s Bierbraue macht Hopfen (Heraldik), e Wappefigur i de Heraldrik Hopfen isch de Name vo däne geografische Objekt: Hopfen (Stiefenhofen), en Ortsteil vo de Gmeind Stiifehofe, Landkreis Lindau, Bayern, Dütschland Hopfen (Tuntenhausen), en Ortsteil vo de Gmeind Tuntehuuse, Landkreis Roseheim, Bayern Hopfen am See, en Ortsteil vo de Stadt Füesse, Landkreis Ostallgäu, Bayern Burg Hopfen, e Ruine im Füessner Ortsteil Hopfen am See Hopfen (Gemeinde Edelsbach), en Ortsteil vo de Gmeind Edelsbach bei Feldbach, Bezirk Südoststeiermark, Steiermark, Öschtriich Hopfen isch de Familiename vo däne Persone: Franz von Hopfen (1825–1901), en mährische Guetsbsitzer, Bankier und Politiker Hans von Hopfen (1835–1904), en bayrische Schriftsteller
S Unspunnefäscht isch es grosses Schwiizer Fäscht, wo sid ane 1805 vo Zyt zu Zyt im Spootsumer bi dr Burgruine Unspunne oben a Interlake im Kanton Bärn stattfindet. S erschte Mol isch das Fäscht uf s Joor 1805 vo vier Bärnburger organisiert worde. Das sind dr Schultheiss Niklaus Friedrich von Mülinen (1760–1833), dr Friedrich Ludwig Thormann (1762–1839), wo den Bärner Oberamtme z Interlake gsi isch, dr Grafiker Franz Sigmund Wagner (1759–1835) und dr Mooler Franz Niklaus König (1765–1832) gsi. Uf em Fäscht sind alti Schiizer Kampfspiili, Tänz und ländlechi Musig ufgfüert worde. Me het yheimischi Lieder gsunge, deils vom Gottlieb Jakob Kuhn nöi gmacht, und s ganze Träffe het druf abzylet, s Nazionalgfüül vo de Schwiizer z sterche, wie dr Wagner gschribe het. Der Bärner Mundartdichter Rudolf von Tavel het spöter das Fäscht im ene Buech dargstelt. S zwöite Mol isch s Unspunnefäscht ane 1808 über d Büüni ggange. Es sind vil Ussländer als Turischte is Bärner Oberland uf das Fäscht cho. S dritte Unspunnefäscht isch den erscht ane 1905 duregfüert worde. Me hät’s denn au als VI. Eidgnössischs Schwing- und Älplerfäscht bezeichnet. Im 20. Joorhundert isch das Fäscht unregelmässig wider z stand cho: ane 1946, 1955, 1968, 1981 und
f Dr Kandel isch die höchscht Erhebig im Middlere Schwarzwald un dr Husberg vu dr Stadt Waldkilche. D'Höchi betrait 1241 Meter iber NN. Dr Kandel ghert zum zentralschwarzwälder Gneisbiet. S Bergmassiv isch in sinere Großform tektonisch bedingt: D Kandel-Scholle stygt pultfermig vu dr Hochflechi um Sankt Peder no Nordweschte hii aa. Si isch vu Verwerfieg umgee, wu sich dailwys as dytligi Gländskante abzaichne. D Rhyebeni lyt iber 1000 Meter un d Gipfel uf dr änere Syte vum Elzdal 500-600 Meter diefer wie dr Kandel. Dass d Kandel-Scholle gegeniber dr Rhyebeni allno aaghobe wird (1–2 mm/a) zaigt sich ab un zue in liichtere Erdbebe. S Kandelmassiv isch vu diefe Däler radial in zem Dail rundligi, zem Dail felsigi Bärgrucke ufglest. Di gääche Halde gehn no Sidweschte (Glotterdal) 600 m aabe, no Nordweschte (Elzdal) 650 m un no Nordoschte (Simonswälder Dal) guet 700 m. Nume no Sidoschte goht dr Bärg ender schlään aabe, Richtig Sankt Peder um 500 m un zue dr Blatte yber dr Zweribachwasserfäll hii um guet 200 m. D Halde im Side, wu s vil Matte het, het e dytlige Yyfluss uf d Thermik un mit dr Gwitterzelle, wu do vilmol entstehn, uf s Wätter im Brysgau. D Forme
Dr Jost Bernhard Barnabas Häfliger (* 11. Juni 1759 z Möischter; † 1. Juni 1837 z Hooftere) isch e Schwiizer Pfarrer und Mundartdichter gsi. Dr Jost Bernhard Häfliger isch vo Möischter im Luzärnbiet cho. Er isch dr Soon vom Jost Bernhard Häfliger gsi. Er het z Soledurn, z Luzärn, z Stroossburg und z Konschtanz Theology und Jurisprudänz gstudiert. Ane 1783 het er d Prieschterweih übercho und isch denn bis 1793 z Möischter und derno z Hooftere Pfaarer gsi. Dr Häfliger gilt als spoote Verträtter vo dr Schwiizer Uufklärig. I de letschte Joor vom 18. Joorhundert het er agfange Gedicht und Lieder i dr Mundart schrybe. Die het er i zwöi Büechli zämegstelt, wo ane 1801 und 1813 usecho sind. Mit sym Wärch isch dr Pfarrer vo Möischter näbed em Josef Felix Ineichen dr erscht Luzärner Tieläktschriftsteller vo dr neue Zyt gsi. Zäme mit em Zürcher Komponischt Hans Georg Nägeli het er ane 1808 die Schwiizerisch Musiggselschaft ggründet. Dr Häfliger isch dr erscht Presidänt vo däm Verein gsi. En Uuswaal vo de Lieder: Was d’ Schwytzer bruchid, datiert 1796 Lied bey Anlaß des Bundesfestes, gehalten in Luzern den 19ten Augst 1798 Für d’ Schwytzer-Gesellschaft z’ Arau Uf d’Schul-Irichtig i der Schwytz
Dr Olympus Mons (Lat. fr Berg Olymp), trefflig daift uf dr Namme vum Sitz vu dr antike grichische Götter, isch e wohrschins erloschene Vulkan in dr Tharsis Regio uf em Planet Mars. Mit 26,4 kmGipfelhöchi vum Fuess gmesse un eme Durmesser vu fascht 600 km isch er dr höchscht un gröscht bekannt Berg im Sunnesystem. Dr Olympus Mons, früehèr as Nix Olympica (lat. nix = Schnee) bezeichnet, ghört wäge sinere Form zue dr so gnennte Schildvulkan. Sälle Vulkantyp cha zwar sehr hoch werre, het debi aber e grossi Usdähnig – d'Stigig vu dr Häng isch relativ flach. D'Inselgruppe Hawaii, uf dr Erde, isch bispilswiis au us dem Vulkantyp hervorgange. Dr Olympus Mons isch meh wie zwanzig mol so breit wie hoch. Sini Abhäng sin an menke Stelle bis zue sechs Kilometer hoch, an andere Stelle flach. Säll chummt dur Lavaström z'stand, wo bi dr Entstehig vum Vulkan frigsetzt worre sin. Dr eigetlich Vulkanschild isch extrem flach: E Beobachter, wo vu dr Oberkante vum Abhang in Richtig vum Gipfel luege dät, säh bloss e endlosi Ebeni, wil d'Hangneigig d'Marskrümmig grad usgliicht.
Dr Schbargl (Asparagus officinalis), en dr Schweiz mid weiblichm Gschlächt d Spargle, isch a Pflanzasord en dr Familie vo de Schbarglgwächs (Asparagaceae). Dia send Liliegwächs. Schbargl hods en en dr ganza Weld, mo ibrhaubds ebbes wachsa duad. Dr Schbargl wurd au als Zierpflanz gnomma, abr am wichdigsch isch r als Gmias. Dr Nama vom Schbargl kommd wahrscheinle aus em griechischa (ασπάραγος, asp(h)áragos, „jongr Drieb“). S geid oogfähr 220 Schbargl-Arda. Afrikanischr Schbargl Blüada vom Gmüesschbargl Früchd vom Gmüesschbargl Farn-Spargel (Asparagus filicinus) Vom Gmiasschbargl send en Didschland d Weisse- odr Blaich-Schbargl am heifigschda. En andre Lendr mögad d Leid liabr da Grea- ond Violett-Schbargl. Des send abr koine Pflanzasorda, dia Ondrschied send blos auf d Zeid vom Ernda zruckzfiahra. S geid au Wild-Schbargl ond Thai- Schbargl. Dr Schbargl wurd en Roiha aapflanzd. Noch drei Joor kaa ma s erschde Mol ernda, no brenged d Pflanza oogfähr zeha Joor en Erdrag. Ma derf abr blos vo jeder Pflanz blos zwischa fenf ond 15 Trieb nemma, suscht kommd r nemme. Essa Essa duad ma d Trieb vom Schbargl, d Schbarglschdanga Medizin Dr Schbargl isch a uralds Hoilmiddl. mo bei Erbrecha, Magareizong, Nieraschwäche, Vrstopfong odr Ödem helfa soll. Dr Schbargl kaa au Allergia auslösa. Ondweil