rlitschk/wikidir huggingface dataset:
f Dr Lemberg isch mit 1.015 m ü. NHN dr hegscht Bärg vu dr Schwebische Alb. Är lyt z Bade-Wirttebärg, eschtli vu Rautweil im Landchreis Duttlinge bi dr Gmei Gose. Uf em gipfel vum Bärg het s e 33 Meter hoche Durm (Plattformhechi) us eme Stahlgrischt, wu e scheni Uussicht iber d Baim bietet, bi schenem Wätter bis zue dr Alpe. Wie viil Bärg in dr Region isch dr Lemberg e Zyygebärg. Syy Name goht s keltisch *lem zruck, wu nasse Bode oder Moos bedytet. Wahrschyns chunnt dää Name vu dr Bära-Quälle, wu am Fueß vum Bärg lyt un villicht in dr vorgschichtlige Zyt meh Wasser gfeirt het un s Biet drumumme vermoost gha het. In dr Hallstattzyt (8.–5. Johrhundert v. Chr.) het s e keltischi Sidlig uf em Lemberg gee. Hitte cha mer uf em Gipfel no Räscht vu Muure un Gräbe sähne. Im Oschte un Weschte sin uf em Gipfel Bede aagleit wore. Anderi Räscht us dr Keltezyt het su uf dr Nochberbärg un uf em ganze Große Heiberg. Scho anne 1890 hets Bläne gee fir dr Böu vun eme Holzdurm uf em Lemberg oder uf syym Nochber, em Oberhaueberg. Di gschichtli Bedytig un dr chummlig Ufstigg hätte
S Mesozoikum, abgleitet vum griechische μέσος (mésos) = mittlere, mitte un ζῶ (zo) = läbe, au Ärdmittelalter gnännt, isch e Ärdzytalter, wu vor rund 251 Millione Johr aagfange het un vor rund 65,5 Millionen Johr ufghert het. In dr geologische Zytskala isch s dr mittler Zytabschnitt vum Äon Phanerozoikum.Noch em Mesozoikum chunnt in däre Zytskala s Känozoikum (Ärdnejzyt), dervor s Paläozoikum (Ärdaltertum). S Mesozoikum wird in Trias, Jura un Chryyde glideret. Stellig vum Mesozoikum im Phanerozoikum: Äon: Phanerozoikum (542–0 mya) Ära: Känozoikum (Ärdnejzyt) (65,5–0 mya) Ära: Mesozoikum (Ärdmittelalter) (251–65,5 mya) Ära: Paläozoikum (Erdaltertum) (542–251 mya) S Mesozoikum wird in die Syschtem unterglideret (obe s jingscht, unte s eltscht): Ära: Mesozoikum (251–65,5 mya) Syschtem: Chryyde (145,5–65,5 mya) Syschtem: Jura (199,6–145,5 mya) Syschtem: Trias (251–199,6 mya) S Mesozoikum fangt aa noch ere Kataschtrof am Änd vum Perms (Paläozoikum), wu d Ursach dervu nonig ufgchlärt isch; 90% vu allne Dier- un Bflanzearte sin dertemol uusgstorbe. Des het d Evolution vun ere ganz neje Dier- un Bflanzewält megli gmacht. D Dinosaurier sin entstande, hän d Ärd dominiert un sin wider uusgstrobe. Ihri negschte hitige Verwandte sin d Vegel un d Krokodil. Derzue hän sich Pterosaurier un vil anderi Wasserreptilie entwicklet, wu aber alli am
S Känozoikum (griech. καινος „nej“, ζωον „Dier“), au Ärdnejzyt gnännt, isch s Ärdzytalter, wu im Äon Phanerozoikum noch em Mesozoikum (Ärdmittelalter) chunnt un wu bis hite goht. E veraltete Name isch Neozoikum. Dr Aafang vum Känozoikum wird vor rund 65,5 Millione Johr aagsetzt, noch em Masseuusstärbe vu dr Chryydezyt, wu unter anderem alli Dinosaurier uusgstorbe sin. S Känozoikum umfasst di geologisch Entwicklig vum hitige Europa un vu dr andere Kontinänt mit dr Uffaltig vu dr Alpe un vum Himalaya (Alpidische Orogenese) bis zue ihre hitige Form un d Radiation un Entwicklig vu dr hitige Bflanze- un Dierwält, vor allem vu dr Suger (Mammalia). Derwylscht s Klima am Aafang vu dem Ärdzytalter no seli warm gsi isch, het vor rund 2,6 Million Johr s jingscht Yyszytalter aagfange mit dr Veryysig vum Nordpol. D Inlandveryysig am Sidpol het scho vor 38 Mio. Johr aagfange. Stellig vum Känozoikum im Phanerozoikum: Äon: Phanerozoikum (542–0 mya) Ära: Känozoikum (Ärdnejzyt) (65,5–0 mya) Ära: Mesozoikum (Ärdmittelalter) (251–65,5 mya) Ära: Paläozoikum (Ärdaltertum) (542–251 mya) S Känozoikum wird in die Syschtem unterglideret (obe s jingscht, unte s eltscht): Ära: Känozoikum (65,5–0 mya) Syschtem: Quartär (2,588–0 mya) Syschtem: Neogen (23,03–2,588 mya) Syschtem: Paläogen (65,5–23,03 mya S Känozoikum isch friejer in
S Paläozoikum, au Ärdaltertum gnännt, isch s eltscht vu dr drej Ärdzytalter (Äre), wu s Äon Phanerozoikum dryy yydeilt wird in dr geologische Zytskala. S umfasst dr Zytruum vu ca. 542 Millione Johr bis ca. 251 Millione Johr vor hit. Noch em Paläozoikum chunnt s Mesozoikum (Ärdmittelalter). Stellig vum Paläozoikum im Phanerozoikum: Äon: Phanerozoikum (542–0 mya) Ära: Känozoikum (Ärdnejzyt) (65,5–0 mya) Ära: Mesozoikum (Ärdmittelalter) (251–65,5 mya) Ära: Paläozoikum (Ärdaltertum) (542–251 mya) S Paläozoikum wird in die Syschtem unterglideret (obe s jingscht, unte s eltscht): Ära: Paläozoikum (542–251 mya) Syschtem: Perm (299–251 mya) Syschtem: Karbon (359,2–299 mya) Syschtem: Devon (416–359,2 mya) Syschtem: Silur (443,7–416 mya) Syschtem: Ordovizium (488,3–443,7 mya) Syschtem: Kambrium (542–488,3 mya) D Periode Perm, Karbon un Devon bilde s Jungpaläozoikum, d Periode Silur, Ordovizium un Kambrium s Altpaläozoikum. Vor em Kambrium lyt s sogännt Präkambrium; s umfasst d Äone ab dr Entstehig vu dr Ärd vor ca. 4.600 mya bis zum Aafang vum Paläozoikum. Des sind s Proterozoikum (2.500–542 mya), s Archaikum (4.000–2.500 mya) un s Hadaikum. (4.600–4.000 mya). S Paläozoikum fangt aa mit em Ufdrätte vu chleine, hertschalige Fossilie, dr sognännte small shelly fauna, in dr Stapfle vum Tommotium an dr Basis vum Kambrium. Im Kambrium hän si
D Chryyde (in dr populärwisseschaftlige Literatur vilmol au Chryydezyt) isch in dr Ärdgschicht s jingscht un mit 80 Millione Johr s lengscht chronostratigrafisch Syschtem (bzw. Periode in dr Geochronologi) am Ände vum Mesozoikum (Ärdmittelalter). Si het vor rund 145,5 Millione Johr aagfange mit em Änd vum Jura un het ufgehrt vor rund 65,5 Millione Johr mit em Aafang vum Paläogen, em eltschte chronostratigrafische Syschtem vum Känozoikum. Dr Name Chryyde isch anne 1822 dur dr belgisch Geolog Jean Baptiste Julien d'Omalius d'Halloy gnännt wore no dr stark Calciumcarbonat-haltige Fossilie vu Chräbsdierer, Koralle, Muschle, Schnäcke un Eizäller, wu in dr Gstei vu däm Syschtem vorchemme. Chryyde isch näbe Chalchstei un Marmor eini vu dr drej Gsteiformatione vu Calciumcarbonat, wu in dr Natur vorchemme. Dr exakt Aafang vum Chryyde-Syschtem un doermit e GSSP isch bis jetz nonig feschtgleit wore. Wie s uussiht wird d Untergränze vu dr Chryyde (un dr Unterchryyde-Serie un dr Berriasium-Stapfle) dur s erscht Ufdrätte vu dr Ammoniteart Berriasella jacobi definiert. S Änd vu dr Chryyde isch mit dr Iridium-Anomalie vu dr Chryyde-Tertiär-Gränze un em Uustärbe vu vil Wirbeldier- un Wirbellose-Gruppe seli guet definiert. S Chryyde-Syschtem wird hite in zwoo Serie un 12 Stapfle unterdeilt: Syschtem: Chryyde (145,5–65,5 Ma) Serie:
Lipice isch äs Dorf i de Gspanschaft Lika-Senj z Kroatie, mit 254 Iiwohner. S`erschte Mol schriftlich erwähnt isch es 1638 worde. D` Ortschaft ghört zur Grossgmeind Brinje. Lipice liit im Nordä vo dä Region Lika und im nordöstliche Teil vom Bezirk Brinje. Da Gmeindsgebiet grenzt aa Dörfer Glibodol, Križpolje, Letinac und Stajnica. Lut dä Volkszählig vom 2001 häts i dä Gmeinde 254 Iiwohner.
D Amy Macdonald (* 25. Augschte 1987 z Bishopbriggs) isch e schottischi Sängeri un Songschryyberi. Im Alter vu zwelf Johr het d Macdonald – unter anderem vu dr Rockband Travis beyyflusst – aagfange Akuschtikgitarre z spiile. E Schlisselerläbnis fir ihri Karriere heißt si ne Ufdritt vum Pete Doherty z Glasgow gsi: „S isch e super Show gsi. […] E baar Fryynd un ich hän nocher d Gittare umegoh loo un hän spontant Lieder gspiilt, wu uns gfalle hän. Do han i gwisst, ass ich e Musikeri will gee.“ – Amy Macdonald Im Juli 2007 het d Autodidakti Macdonald mit em Titel Mr Rock & Roll scho ne Achtigserfolg z Großbritannie gha (Blatz 12 vu dr UK Top 40). Im Spotjohr het si dr Paul Weller uf syyre Dytschland-Turnee begleitet. Mit ihre Debütalbum This Is the Life isch si aafangs 2008 uf Blatz 1 vu dr UK-Charts chuu un het mittlerwyyli Zweifach-Platin-Status derfir iberchuu. D Single This Is the Life isch z ganz Europa seli erfolgryych gsi un isch 1.254.000 Mol verchauft wore Mal. D Ufnahme fir s zweit Album A Curious Thing hän im Black Barn Studio vum Paul Weller stattgfunde. S Album isch am 12. März 2010 erschine. D
Dr Jura isch in dr Ärdgschicht s mittler chronostratigrafisch Syschtem (bzw. Periode in dr Geochronologii) vum Mesozoikum. Dr Jura fangt vor rund 199,6 Millione Johr aa un hert uf vor rund 145,5 Millione Johr. Dr Jura wird vou dr Trias unter- un vu dr Chryyde iberlageret. Dr Name „Jura“ isch anne 1795 vum Alexander von Humboldt fir Gsteinsschichte im Juragebirg in di wisseschaftli Literatur yygfiert un 1829 vum Alexandre Brongniart uf di hitig Syschtembezeichnig erwytert wore. S Juragebirg bstoht in dr Hauptsach us dr Ablagerige (Sedimänt), wu im Syschtem Jura abglageret wore sin am Rand vum domolige Tethysmeer. Dr Aafang vum Jura isch bis hite nume provisorisch dur s Erschtufrätte vu dr Ammonite-Gattig Psiloceras definiert wore. E ändgiltigi Feschtlegig vum GSSP (entspricht uugfehr eme Typprofil un ere Typlokalität) isch bis jetz nonig erfolgt. Au d Obergränzi vum Jura, bzw. d Untergränze vu dr Chryyde (un dodermit d Untergränze vu dr Berriasium-Stapfle) isch nonig ändgiltig definiert wore. Si wird aber wahrschyns in d Nechi vum Erschtufdrätte vu dr Ammoniteart Berriasella jacobi gleit. S Jura-Syschtem wird in drej Serie un insgsamt elf Stapfle unterdeilt: Syschtem: Jura (199,6–145,5 mya) Serie: Oberjura (161,2–145,5 mya) Stapfle: Tithonium (150,8–145,5 mya) Stapfle: Kimmeridgium (155,6–150,8 mya) Stapfle: Oxfordium
D Trias (lat. Drejheit) isch in dr Ärdgschicht s unterscht Syschtem vum Mesozoikum (Ärdmittelalter) im mittlere Ärathem vum Phanerozoikum. Si wird geochronologisch in dr Zytruum zwische rund 251 un 199,6 Millione Johr vor dr Gegewart datiert. Vor dr Trias chunnt s Perm, derno dr Jura. Dr Name Trias isch anne 1834 vum Friedrich von Alberti vorgschlaa wore no dr z Mitteleuropa uffällige Drejdeili Buntsandstei, Muschelchalch un Keuper un het weidli Akzeptanz in dr geologische Literatur gfunde. Die klassisch Drejdeilig isch aber nume im Germanische Becki uusbildet. Wäge däm wäre die drej Abdeilige vu dr Germanische Trias hite nume no as lithostratigrafischi Einheite ufgfasst. No dr international giltige Untergliderig vu dr Trias wäre au drej Serie unterschide: Unter-, Mittel- un Obertrias (bzw. Unteri, Mittleri un Oberi Trias), d Gränze vun ene stimme aber nit mit dr lithostratigrafisch definierte Gränze vu Buntsandstei, Muschelchalch un Keuper zämme. D Untergränze vum chronostratigrafische Syschtem vu dr Trias (un dodermit vu dr Untertrias-Serie un dr Indusium-Stapfle) wird mit em Erschtufdrätte vu dr Conodonte-Art Hindeodus parvus un em Änd vu dr negative Chohlestoff-Anomalii noch em Hegschtpunkt vum oberpermische Masseuusstärbe definiert. D Obergränze un dodermit au d Untergränze vum Jura isch bishär nonig ändgiltig feschtgleit. D Gränze wird
E Serie vom Periodesystem isch e Gruppe vo chemische Elemänt, wo ihri physikalische u chemische Eigeschaftä sich innerhalb vor gliche Serie, bis uf wenigi Usnahme, kontinuirlich ändere. Zum Bischpiu: Dr Siedepunkt nimmt zu, d'Stabilität vo de Surstoffverbindige nimmt ab. D'Entdeckig vo dene Elemänt-Serie isch dr erscht Schritt gsi, wo zur Entwicklig vom Periodesystem gfüert het. Es paar Serie si exakt e Gruppe vom Periodesystem.
D Margarete Steiff (gebora am 24. Juli 1847 z Giinga a dr Brenz, wo se am 9. Mai 1909 au gstorba ischt) isch a deitscha Fabrikande gwäa. Mit em ganza Nama hot se Apollonia Margarete Steiff ghoißa. Da Nama vo-ra kennt ma heit noh durch dui Schbiilwarafabrik “Steiff”, wo vo-ra grindet worra ond uf dr ganza Welt bekannt ischt. D Margret Steiff kommt am 24. Juli 1847 em schwäbischa Städtle Giinga a dr Brenz uf d Welt. Ihre Eltra send dr Friedrich ond d Maria Margarete Steiff. Des Mädle isch deane ihr dridds Kend. Zamma hend se viir Kendr uf d Welt brocht. Wia d Margret andrthalb Johr alt ischt, kriagt se a starks Fiabr ond wuud zom Doil glehmt. Zo-ma schbätra Zeitponkt stellt dr Doktr fescht, dass-se Kendrlehmong hot. Trotzdem lôôt se sich et ondrkriaga ond entwicklet sich zo-ma frehlicha Kend. En dr Schual hot se ibrdurchschnittlich guade Noda ond zeigt a grauß Organisaziootalent. En ihrer Freizeit schbiilt se mit de andre Kendr vo Giinga. Zom Doil betreit se au Kendr vo andre Miadr, wo ens Gschäft ganga miaßet. Weil d Margret vo ihre Leit streng erzoga wuud, leabt se richtig uf, wia se em Altr vo nei Johr
D' Fachhochschueu Nordweschtschwiz FHNW isch e zentral gfüehrti Fachhochschueu. Si umfasst nün Hochschuele mit 50 Institut i de Kantön Aargau, Basu-Land, Basu-Stadt u Solothurn. D'Gründig vor FHNW isch am 1. Januar 2006 gsi. Si isch entstande durch d'Fusion vor Fachhoschueu Aargau (FHA), dr Fachhoschueu beider Basu (FHBB), dr Fachhochschueu Solothurn (FHSO), dr Pädagogische Hochschueu Solothurn u dr Hochschueu für Pädagogik u Soziali Arbeit beider Basu. Sit em 1. Janauar 2008 ghöre au die beide Musighochschuele vor Musik-Akademie dr Stadt Basu zur FHNW. Träger vor Hochschueu si d'Kantön Aargau, Basu-Land, Basu-Stadt u Solothurn. D'Füehrig vor Hochschueu Nordweschtschwiz wird sichergsteut zwüsche de Trägerkantön u em Fachhochschuelrat, wo d'FHNW strategisch füehrt. Ar FHNW steit e Direktionspräsidänt/in vor. Us de füf fusionierte Hochschuele wärde nün neui fachspezifische Hochschuele bildet (* = Hauptstandört): Hochschueu für Agwändeti Psychologie (Olte) Hochschueu für Architektur, Bau und Geomatik (Muttenz) Hochschueu für Gstaltig u Kunscht (Basu*, Aarau) Hochschueu für Life Sciences (Muttenz) Musigakademii vo der Stadt Basel (Basel) Pädagogischi Hochschueu (Aarau, Basu, Brugg*, Liestal, Solothurn, Zofige) Hochschueu für Soziali Arbet (Olte*, Basu, Brugg) Hochschueu für Technik (Windisch*, Muttenz, Olte) Hochschueu für Wirtschaft (Basu, Brugg, Olte*) Mittelfrischtig isch e Konzentration uf die vier Standört vorgseh. So isch bispiuswis z Brugg u
Reaktor Reaktor isch ä dütschi Band, wo 1997 z Saarbrügge im Saarland gründet wore isch. Reaktor mische Elektro, Drum´n´Bass, Jazz und Funk und singe meischt in dütscher Sproch. D´Band het scho 4 Tourneea gmachet und insgesamt über 200 Konzerte gää. 2004 isch dann s Album Hyperdimension wältwiit veröffentlicht worde. Si sin z Dütschland, z Frankrich und in dr Schwiiz uf Festivals ufdräte. Flo:Pee (Bass, Gsang) Tromla (Schlagzüüg, Gsang) Goldfinger (Keyboard, Gsang) 2000: elektrosuperstars 2004: Hyperdimension Homepage
De Philippe Woodtli (* 1964) isch en Schwiizer Pfarrer, Zimmermaa und Bärgführer. Sit em 1. Jänner 2011 isch er Gschäftsleiter vom Schwiizerische Evangelische Chilebund. Uf de 1. April 2016 isch er freigstellt vo sinere Tätigkeit bim Chilebund. De Philippe Woodtli het evangelischi Theologii studiirt und wärend sim Studium en Usbildig zum eidgnössische Bärgführer gmacht. Nach eme Studieunterbruch und ere Stifti zum Zimmermaa, isch er wider zu de Theologii zruck cho, het sis Studium abgschlosse und isch im 2002 zum Pfarrer ordiniirt worde. Sini erschti Gmeindspfarrstell het er z Walperswil im Kanton Bärn gha. Im März 2008 het er dann in di Reformierti Landeschile vom Aargau gwächslet, wo er d Stabsstell vom Chileroot als Leiter Theologie und Recht übernoh het. Am 17. August het de Rat vom SEK de Philippe Woodtli zum Nachfolger vom Theo Schaad gwählt. Sini Schtell als Gschäftsleiter vom Chilebund het er am 1. Jänner 2011 aaträte. Im Juni 2012 het er für d Nochfolg vo de Aargauer Chilerotspräsidentin Claudia Bandixen kandidiirt, d Synode het bi de Sitzig vom 6. Juni 2012 z Sohr aber de Christoph Weber-Berg gwählt. De Philippe Woodtli isch ghürote, het zwei Töchtere und wohnt z Gränichen. Derte isch er Präsident vo de örtliche
D Föderaliste in dr Helvetik si d Gegner vom zentralistische Eiheitsstaat gsi, wo am Afang vo dr Helvetische Revolution 1798 iigfüehrt und denn vo dr Partei vo de Unitarier verdeidigt worden isch. D Föderaliste hai sich us Gruppe mit verschiidene politische Ideologie zsämmegsetzt, wo Ahänger von ere föderalistische Staatsstruktur für d Schwiiz gsi si, wobii sich im Lauf vo de Johr dr Deil vo de Reaktionäre vergrösseret het, wo d Restauration vo de vorrevolutionäre Zueständ agsträbt hai, wie si in dr Alte Eidgenosseschaft gherrscht hai. Dr Napoleon Bonaparte, dr Erst Konsul vo dr französische Schutzmacht sit 1799, het scho früeh gmerkt, ass dr Föderalismus bi de Schwiizer dief verankeret isch und ass men em muess Rächnig dräge. Er het die gmässigte Republikaner de radikale Patriote vorzoge und het scho im Früehlig 1800 zuegloo, ass d Föderaliste ihri Meinig frei döfe verdrätte. Au d Unitarier und au d Föderaliste hai für Understützig für ihri Idee bi de Franzose gworbe. E grosse Befürworter vom Schwiizer Föderalismus isch dr französisch Gsandti in dr Helvetische Republik, dr Karl Friedrich Reinhard, gsi. D Verfassig vo Malmaison vom 29.Mai 1801 hai d Föderaliste as z zentralistisch abglehnt, und wo d Unitarier denn no witer in dere
As Föderaliste bezeichnet me under anderem: D Partei vo de Föderaliste in dr Helvetische Republik. D Verfasser vo de Federalist Papers („Federalists“) – Gründigsväter vo de Vereinigte Staate vo Amerika D Ahänger von ere föderale Struktur z Argentinie und z Kolumbie am Afang vom 19. Johrhundert. Ahänger und Verdräter von ere bundesstaatlige Struktur vo Europa Ahänger vom ene Gmeinwäse, wo nit zentral isch und uf gliichberächtigte Kommune basiert (Anarchiste)
De Central Processing Unit, churz CPU isch en Bestandteil vom Computer und wird oft au als (Haupt-)Prozessor bezeichnet. E modärni CPU bestoht prinzipiell us de Funktionsgruppe Register, Rächeneiheit (ALU - Arithmetic Logic Unit), Befehlsdecoder und Adresseiheit. D Adresseiheit isch drfür zueständig, d Date und Befähl us em Spiicher z läse oder in dä z schriibe. Befähl wärde vom Befählsdecoder verarbeitet, wo die andere Eiheite entsprächend duet stüüre. In de Register wärde d Date für die unmittelbari Verarbeitig gspiicheret, im Gegesatz zum RAM Spiicher isch der Zuegriff uf Date in den intärne Register meistens erheblig schnäller. In modärne CPU finde sich Funktionseiheite, wo sehr vil fiiner unterdeilt si, und mehrfach usgfüehrti Eiheite, wo die gliichzitig Usfüehrig vo mehrere Befähl erlaube. Zuesätzlig finde sich au hüfig spezialisierti Rächeneiheite z. B. für Vektorfunktione.
De Wenger Kilian (* 11. Mai 1990 vo Horbode) isch en Schwiizer Schwinger. De Wenger Kilian het im 2007 sin erschte Kranz gwunne. Bim Eidgnössische Schwing- und Älplerfäscht im 2010 isch er Schwingerkönig worde. Zum erschte Mol sit em Siig vom Ernst Schläpfer im 1980 het er alli 8 Kämpf gwunne. Sin Club isch de Schwingklub Nidersimmetal. Sini bevorzuegte Schwüng sind de Kurz, de Chrüzgriff und de inneri Hake. Er het e Körperlängi vo 190 cm und es Gwicht vo 98 kg. Bisher het er 43 Kränz gwunne. De Wenger Kilian isch us em Diemtigtau im Bärner Oberland. Er isch glärnte Metzger, macht e Lehr aus Zimmermaa u wohnt z Thun. Website vom Wenger Kilian Im Wenger Kilian sis Profil uf de Website vom Eidgnössische Schwingerverband
De Sutter Thomas (* 1. Oktober 1973 z Appezell) isch en ehemoliger Schwiizer Schwinger. Im 1995 isch er Schwingerkönig gsi. Insgsamt isch de Sutter Thomas 16 Johr Aktivschwinger gsi. In dere Zit het er füf eidgnössischi Kränz und bi 29 Kranzfäscht gwunne. Insgsamt het er 70 Kränz gwunne und isch im 1993 Unspunnesiiger gsi. Bim Eidgnössische Schwing- und Älplerfäscht im 1995 z Khur het de Sutter Thomas de Höhepunkt vo sinere Karriere erreicht: Im Schlussgang het er gäge de Eugen Hasler gwunne, wo eigentlich de Favorit isch gsi. So isch de Sutter Thomas Schwingerkönig worde. Im 2003 z Lözärn het er es noch einisch in de Schlussgang bi eme Eidgnössische gschafft, het aber gäge de Abderhalden Jörg numme en «Gschellte» gschaffet und de Abderhalden isch Schwingerkönig worde.
De Schläpfer Ernst (* 7. Dezember 1955 im Appezell Osseroode) isch en ehemoliger Schwiizer Schwinger. Im 1980 und im 1983 isch er Schwingerkönig worde. De Schläpfer Ernst het insgsamt 49 Kranzfäscht gwunne und insgsamt 87 Kränz. Be de Eidgnössische Schwing- und Älplerfäscht z Sanggalle udn z Langetau isch er jewils König worde und im 1986 z Sion het er de dritte Titel numme knapp verpasst. Im Schlussgang het er gäge de Innerschweizer Harry Knüsel verlore. Im 1988 het de Schläpfer Ernst an de ETH promoviirt mit ere Dissertation zum Thema «Bewertung und Einschätzung von Schlachttieren der Kategorien Kühe, Jungbullen und Kälber unter schweizerischen Verhältnissen». Vo Bruef isch er hüt Rektor vom Bruefsbildigszentrum z Schaffhuse. Er isch vo 2008 bis 2012 Obmaa (Präsident) vom Eidgenössische Schwingerverband. John wird Nachfolger von Schläpfer! Artikel uf blick.ch vom 20. Dezember 2011
f D Achl dr „Huusbärg“ vu dr Stadt Reitlenga, Bade-Wirttebärg isch e Zyygebärg vum nordeschtlige Vorland vu dr mittlere Schwebische Alb z Sidweschtdytschland. D Oschtsyte vu dr Achl lyt uf em Baan vu Ẽnenga ondr dr Achl, ere diräkte Nochbergmei vu Reitlenga. Dr Uusichtsdurm, wu um 1838 as Nooböu vum mittelalterlige Bärgfrid vu dr ehmolige Burg Achl böue woren isch, bietet e Rundblick iber Reitlenge, Ẽnenga, Pfullenga, s nerdlig Albvorland un dr Nordrand vu dr mittlere Schwebische Alb – dr Albtrauf. Mer siht au no Dibenga, dr Scheabuech un – bin ere guete Sicht – bis zue dr Hornisgrinde im nerdlige Schwarzwald. As sognännte Zyygebärg siht d Achl mit ihre karakteristische Chegelform ähnlig wie dr Georgenberg, wu 105 m niderer isch un rund 2,5 km sidweschtli lyt, uus wie ne verloschene Vulkan. Im Gegesatz zum Georgenberg het d Achl aber kei vulkanische Ursprung, si bstoht us bruunem un wyssem Jura wie d Uuslaife vu dr Schebische Alb, wu rund 4 km eschtli lige. Noch ere Legänd soll dr Name vum Bärg bzw. vu dr friejere Burg uf di letschte Wort vum Burgheer Grof Egino zruckgoh, wu noch eme Mordaaschlag gstorbe isch. In syym Dodeschampf seje syyni letschte Wort gsi Ach
Achalm stoht fir: d Achl, dr „Huusberg“ vu dr Stadt Reitlenge z Bade-Wirttebärg d Ruine Achl uf em glyychnamige Bärg, au Burg Achl Achalm (Adelsgeschlecht), e Adelsgschlächt us em 11. Johrhundert mit Stammsitz uf dr Burg Achl e Ortsdeil vu Lavamünd z Kärnte
S Paläogen isch s unterscht chronostratigrafisch Syschtem un di eltscht geochronologisch Period vum Känozoikum. S het vor rund 65,5 Millione Johr aagfange mit em Änd vu dr Chryyde un het ufghert vor rund 23,03 Millione Johr. Am Aafang vum Paläogen isch noch em Uustärbe vu dr große Dinosaurier zue dr Entwicklig vu dr Vegel chuu un zuen ere zimlige Uffächerig vu dr Suger, wu vu chleinere Forme in dr vergangene Chryyde zue dr beherrschende Landdier wore sin. Em Änd vum Paläogen zue sin d Rieseldier di greschte Landsuger gsi. Di einzelne Kontinänt sin aafangs isoliert gsi, iber e Landbruck zwische Afrika un Eurasie, wu sich vu 27 Millione Johr bildet gha het, hän si d Dier aber wyt chenne uusbreite. Nume z Auschtralie het s anderi Entwicklig gee. S Paläogen wird unterdeilt in drej Serie un insgsamt nyyn Stapfle: Syschtem: Paläogen (65,5–23,03 mya) Serie: Oligozän (33,9–23,03 mya) Stapfle: Chattium (28,4–23,03 mya) Stapfle: Rupelium (33,9–28,4 mya) Serie: Eozän (55,8–33,9 mya) Stapfle: Priabonium (37,2–33,9 mya) Stapfle: Bartonium (40,4–37,2 mya) Stapfle: Lutetium (48,6–40,4 mya) Stapfle: Ypresium (55,8–48,6 mya) Serie: Paläozän (65,5–55,8 mya) Stapfle: Thanetium (58,7–55,8 mya) Stapfle: Seelandium (61,1–58,7 mya) Stapfle: Danium (65,5–61,1 mya) S Paläogen un s Neogen sin friejer zum Syschtem
Die Acht Alten Ort (französisch Huit anciens Cantons, italiänisch Otto vecchi Cantoni, rätoromanisch: Otg Chantuns vegls) si sälli Kantön vo der Schwiiz gsi, wo zwüsche 1353, wo d Stadt Bärn em Bund bidrätten isch und 1481, em Johr vom Biidritt vo de Stedt Freiburg und Solodurn, Deil vo dr Alten Eidgenosseschaft gsi si. Die acht Ort si gsi (in Chlammere s Johr vom Biidritt): Land Uri (1291) Land Schwyz (1291) Land Underwalde (Ob- und Nidwalde) (1291) Stadt Luzärn (1332) Stadt Züri (1351) Stadt und Land Zug (1352) Stadt Bärn (1353) Land Glarus (1352/86) D Eidgenosseschaft vo de Acht Alten Ort isch entstande wo s Bündnis vo de Urkantön um fümf Ort erwiiteret worden isch. Es isch en üsserst heterogene Staatebund gsi, wo sich uf e Reihe vo Verdräg gstützt het, wo zum Deil nit alli Ort underschriibe hai. Drotzdäm het sich us däm Bund noh di noh e schwiizerischi Eidgenosseschaft as eigeständigs politischs Gebild innerhalb vom Heilige Römische Riich entwigglet. Am Ändi vo dere Epoche isch s Stanser Verkommnis gstande. Das het dr Komflikt innerhalb vo der Eidgeossenschaft greglet, wo wägen em Biidritt vo Solodurn und Freiburg zwüsche de Landort und de Stadtort entstanden isch. D Expansion vo der Eidgenosseschaft,