rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Samʼal oder Yaʼudi isch en aramäische Stadtstaat gsii, wo wege sinnere Laag und Gschicht zo de neohethitische Stadtstaate grechnet werd. S isch mit de Uusgrabig vo Zincirli i de Törggai identisch. De Name Yaʼudi isch woll de älteri und Samʼal (aram. šmʼl „Norde“) de jüngeri Name. Samʼal hett im Norde a Kurkuma, im Süüde a Walastina und im Ooste d Stadt Azzatiwadiya, wo zo Hiyawa ghört, grenzt. Um 920 v. Chr. hend sich ufem Högel Karatepe Aramäer niderloo und d Stadt Samʼal gründet. Öbs scho e Vorgängersidlig ggee hett, isch umstritte, chönnt aber nu e chliine Flegg oni Bidüttig gsii sii. De erst König isch de Gabbar gsii, noch dem sich di spöötere König Bit-Gabbar gnennt hend. Um 840 v. Chr. het sich de Kulamuwa under de Schutz vom assyrische König gstellt. De König Salmanessar V. (726–722 v. Chr.) hett denn Samʼal as e Provinz is Assyrerriich iiglideret. I Chlammere stönd d Joore, wo die Könige bilait sind. Ali Joorzaale sind v. Chr. Gabbār (gbr „Held“; ass. Gabbar, um 920) Bānihu (bnh), Soo vom Gabbār Ḥayyānu (ḥyʼ „Lebe“; ass. Ḫayanu), Soo vom Bānihu. Šaʼīl (šʼl), Soo vom Ḥayyānu Kulamuwa (klmw, um 840 bis 815/10), Soo vom Ḥayyānu und vo de
Galicie (span. Galicia, galic. Galicia oder Galiza; offiziell galic. Comunidade Autónoma de Galicia, span. Comunidad Autónoma de Galicia) isch e Autonomi Gmainschaft im Nordweschte vu Spanie. Si glideret si in di vier Provinze A Coruña, Lugo, Ourense un Pontevedra. Dr Name goht uf di keltische Gallaeker (latiin. Gallaeci) zrugg, e kelto-iberisch Volk, wu im Altertum in däre Region gläbt ghaa het. Tobias Büscher: Galicien & Jakobsweg. Dumont-Reise-Verlag, Ostfildern 2014, ISBN 978-3770173976 (Neuuflag). Commons: Galicien – Album mit Multimediadateie Galicischs Statistischs Institut 42.75-7.8833333333333Koordinate: 42° 45′ N, 7° 53′ W
Tabal isch e neohethitisches Land gsii, wo nochem Zämebruch vom Hethiterriich um 1180 v. Chr. öbrigbliben isch. Wo um 1180 v. Chr. s Hethiterriich zämebrochen isch, hett offebaar s Land Tarḫundassa s Erb vom bronzezittliche Riich wittergfüert und de Hartapu, wo denn glebt hett, hett sich drufabe Grooskönig gnennt. Au de Kuzi-Tessub, de domoolig hethitisch Vizekönig vo Karkamis hett sich de Titel Groosskönig zueglait, beed Könige hend anere Sittelini vom hethitische Könighuus aghöört. Di beede neohethitschie Riich sind aber offebar denn i chlinneri Stadtstaate usenanderghait. Tabal isch denn as Name vom süüdliche Zentralanatolie uufchoo und isch vermuelit e loose Bund vo Stadtstaate gsii, mit merere chliine Förstetümmer. So hett de Salmanasar III., wo ane 837 v. Chr. as erste assyrisch König i Tabal iigfalen isch, zwai Totzet König aatroffe, wo underem Bifeel vom Tuwattu vo Tabal gstande sind. De Salamanassar het Artulu, d Hoptstadt vom Tuwattu eroberet, und de Kikki, de Soo vom Tuwattu, het sich em mit 20 anderne Förste underworffe. Denn isch er gege de Puḫamme von Ḫubušna zoge. De Tiglatpilesar III. listet meriri Könige vo Zentralanatoolie uuf, wonem Tribut i de Joore 739 und 732 v. Chr. zallt hend, drunder de Kaskäer Dadilu, de Wassurme vo Tabal,
D' Europaparlamäntsfraktion Vereinigte Europäische Linke - Nordische Grüne Linke - kurz VEL/NGL änglisch: Confederal Group of the European United Left/Nordic Green Left - kurz EUL/NGL franzäsisch: Groupe Confédéral de la Gauche Unitaire Européenne/Gauche Verte Nordique - kurz GUE/NGL sponisch: Grupo Confederal de la Izquierda Unitaria Europea/Izquierda Verde Nórdica isch d' linki europäische Fraktion, wu sich vili vorschideni linkssozialistische bis zu dä kommunistische Parteiä vun Europa im EU-Parlament z Strosburg dinn zomä gschlossä hän. Us Dytschlond sin d'Lit vun Die Linke dinne, us Eschtrich dia vun dä KPÖ. Bi Themä wiä Software-Patenten hän diä mit dä Griene zomä gschaft un au mit däne Griene die FFII un EuroLinux gwaltig unterstitzt. Ä paar vun däne Parteie us dä GUE/NGL-Fraktion hän sich om 8. Mai 2004 zura eigene Europäischen Linkspartei zomä gschlossä. Om 31. Jänner un 1. Februar 2005 hän die au d'Nordisch grün-linke Allianz grindet. D' PDS in Europa (PDS-Europadelegation) http://www.tobias-pflueger.de/ Tobias Pflüger (parteilos, PDS-Liste) isch Mitglied vun dä GUE/NGL-Fraktion http://www.andrebrie.de/ - André Brie ist ä GUE/NGL-Deputierter
Dr David Bowie (* 8. Jänner 1947 z Brixton, London; † 10. Jänner 2016), burgerli David Robert Jones, isch e britische Musiker, Sänger, Produzänt, Schauspiiler un Moler gsii. Dr Bowie giltet as ain vu dr yflussrychschte Musiker vu dr jingere Musikgschicht. Är het iber 140 Millione Tondreger verchauft. Dr David Robert Jones isch anne 1947 as Suhn vum Haywood Stenton Jones un dr Margaret Mary Burns im Londoner Stadtdail Brixton uf d Wält chuu. Im Winter 1953 isch d Familie in dr Vorort Bromley zoge, wu dr Bowie derno ufgwachsen isch. Anne 1972 isch em Bowie dr international Durbruch glunge mit em Kunzäptalbum The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars, wun er dr Ufstiig un dr Fall vum „Ziggy Stardust“ din verzellt, em Sinnbild vun eme sexuäll promiskuitive, vu Drogenexzäss gchännzaichnete Rockstar. Us däre Figur het er e Art Alter Ego gformt un isch in dr theatralische Show uf dr Tournee zum Album androgyn gschminkt, bunt aaglait un mit rot gfärbte Hoor ufdrätte. In eme Interview het er um des Zyt gsait, är sei schwul, was dertemol e Skandal gsii isch. In däre Phase isch er ain vu dr wichtigschte Verdrätter vum Glam Rock gsii.
Le Haut-Soultzbach ìsch a frànzeescha Gmein ìm Arrondissement Thann-Guebwiller (Kanton Màsmìnschter) ìm Owerelsàss (Haut-Rhin). Le Haut-Soultzbach ìsch àm 1. Janner 2016 grìnda worra. Dia Gmein kummt vu dr Fusion vu Ewersulzbàch un Morzwiller. Dr Maire vum Haut-Soultzbach ìsch dr Franck Dudt. Le Haut-Soultzbach gheert zum KommünàlverbàndVallée de la Doller et du Soultzbach. Dr elsassisch Dialekt vum Haut-Soultzbach ghert zum Owerrhinàlemànnisch. Kìrch Ste Marguerite Commons: Le Haut Soultzbach – Sammlig vo Multimediadateie l'écho du Soultzbach - N°51 - Summer 2015 (fr) Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr)
De Sarrumma isch en altsyrische Berggott, wo denn vo de Hurriter in iires Pantheon uufgnoo woren isch. Er isch de Soo vo de Ḫebat und vom Wettergott Tessub. Er hett au s Epithet „Stierchalb vom Tessub“ (hurritisch: hobidi Tessob=ve) öberchoo. Öber hurritischi Vermittlig isch er denn au zo de Hethiter choo. Er isch immer eng mit sinnere Muetter vereert wore und o im hethitische Felshailigtum Yazılıkaya wert er hinder sinnere Mutter Hebat, a de zwaite Stell vo de wiibliche Göttineprozession, abbildet, vor sinnere Schwöster Allanzu. O ide neuhethitische Zitt isch de Sarrumma vereert wore und er het de Titel „Bergkönig“ (luwisch: watti-handawatti) trait. Er isch mengisch zäme mit de Hibuta dargstellt wore, si stoot ufere Stadtmuur und er ufeme felsige Berg. Wil i hieroglypheluwische Inschrifte d Hibuta o mitem Wettergott Tarhunza e Paar bilde cha und de Sarrumma mit de Allanzu, cha men anee, ass di hurritischi Götterfamili mitem Wettergott as Vatter und de Ḫebat/Hibuta as Muetter, und de Sarrumma as Soo und d Allanzu as Töchter, witter vereert woren isch. Volkert Haas: Geschichte der hethitischen Religion. (= Handbuch der Orientalistik. Band 15). Brill, Leiden 1994, ISBN 90-04-09799-6. Einar Schuler: Kleinasien. Die Mythologie der Hethiter und Hurriter, i: Hans Wilhelm
Sekundogenitur bizaichnet e Nebelinie vonere Adelsfamili wo mee Recht as e gwöönlichi Nebelini hett. So cha e König e Soo oder Brüeder as Vasallekönig oder Prinz öber e bistimmts Piet iisetze. Wenn denn dem sini Noochome da Amt witterträäged, isches e Sekundogenitur. D Mitglider vo dere Nebelini stönd aber immer inere Abhängigkait vo de Stammlini. E frües historisches Biispiil isch di hethitischi Königsfamili. Nochdem de Grosskönig Suppiluliuma I. um 1330 v. Chr. di syrischi Stadt Karkamis eroberet hett, hett er sin Soo Piyassili no zu sinene Lebzitte as Vizekönig öber die Stadt iigsetzt, Grooskönig isch aber de Arnuwanda I. wore, en andere Soo vonem. D Noochome vom Piyassili sind au witter Vizekönig vo Karkamis blibe, sind aber vo de Grooskönig us de Stammlini abhängig gsii. Nochdem s Hethiterriich um 1180 v. Chr. zämebrochen isch und di alt Stammlini verschwunde isch, hett de Kuzi-Tessub, Vizekönig vo Karkamis, de Titel Grosskönig öbernoo. De hett den ann vo sinene Söö as Landherr öber Malida iigsetzt und so en anderi Skundogenitur gschaffe. En andere Soo vonem isch Groosskönig vo Karkamis wore. Beed Lini hend länger nebenand existiert.
S Collegium Musicum Basel (kurz CMB) isch e Schwizer Orkester us dr Stadt Baasel. Es spiilt im Muusigsaal vom Stadtcasino Baasel, wo zu de beste Konzärtsääl uf dr Wält ghöört. Zwüschen em historische Collegium Musicum und em modärne CMB git s usser em Naame no anderi Parallele. S erste Collegium het sich 1692, e Joor noch em 1691er-Wääse, wie dr Eduard Wölfflin in sim Buech Das Collegium musicum und die Concerte in Basel verzelt, im Oobere Collegium vo dr Uniwersidäät bildet. Dört häi sich Muusigliebhaaber an jeedem Zistig Nomidaag under dr Läitig vom Organist Dietrich Schwab zämmedoo, zum vor eme Publikum vo meebessere Baasler Muusig mache. S isch nid lang gange, und das dilettantische Undernääme isch gschitteret. 1708 häi s säggs Gründer, drunder e Hans Jacob Iselin und e Benedict Socin, no äinisch brobiert. Dasmol het jeede, wo nöi drzue khoo isch, 15 Pfund Iidrittsgäld müesse zaale und e jöörlige Biidraag vo säggs Gulde. Mit em Gäld het mä könne e Lokal miete, Muusiker us dr Stadt anggaschiere, em Diräkter Schwab e kli öbbis lo zuekhoo und e dienstbaare Johann aastelle, mit kurze Hoose und eme Huet mit eme silbrige Bord draa. 1717 het mä im ene gröössere Lokal bim
D Ḫebat (z Ugarit: ḫbt) isch e hurritschi, urprüngli aber en altsyrischi Göttin, wo scho z Ebla underem Name Ḫabatu vereert woren isch. S werd agnoo, as de Name en Ablaitig vom Ortsname Halba (hütt: Aleppo) isch, won en alts Kultzentrum vom Wettergott vo Aleppo isch. Si wäär denn vo Aafang a d Frau vom Wettergott. D Hurriter hend d Ḫebat as Göttin öbernoo. Si isch d Frau vom Wettergott Tessub gsii und d Muetter vom Sarrumma und vo de Allanzu. D Hethiter hend de Kult vo de Ḫebat vo de Hurriter öbernoo. Si isch denn au im hethitische Felshailigtum Yazılıkaya abbildet, wo si d Prozession vo de Göttine aafüert, hinder ere stoot aber de Sarrumma und vor ere de Tessub, wo d Prozession vo de männliche Götter aafüert. I de neohethitische Zitt isch si uf hieroglypheluwisch as Hiputa oder Hipatu gnennt woore. Si isch zäme mitem Sarrumma abbildet wore, werd aber au zäme mitem luwische Wettergott Tarhunza gnennt. Einar Schuler: Kleinasien. Die Mythologie der Hethiter und Hurriter, i: Hans Wilhelm Haussig: Götter und Mythen im Vorderen Orient. Ernst Klett Verlag, Stueggert 1965. Piotr Taracha: Religions of Second Millennium Anatolia. Harrassowitz, Wiesbaden 2009, ISBN 978-3-447-05885-8. Normdate: GND: 121484335 | SUDOC/IdRef:
D Allanzu isch e hurritischi Göttin gsii. Si isch d Töchter vo de Ḫebat und vom Wettergott Tessub gsii und d Schwöster vom Sarrumma. Si isch au vo de Hethiter öbernoo wore und im hethitische Felshailigtum Yazılıkaya abbildet wore, noch erem Brüder Sarrumma. Si stoot ufem vordere Flögel vomene Doppeladler, ufem hindere stoot d Kunzisalli, wo d Groosstöchter vom Wettergott isch. I de neohethitische Zitt isch so witter vereert wore und werd i hieroglypheluwische Inschrifte immer zäme mitem Sarrumma gnennt. Volkert Haas: Geschichte der Hethitischen Religion. Hdo 15 (1994), ISBN 90-04-09799-6. Maciej Popko: Völker und Sprachen Altanatoliens. Harrassowitz, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-447-05708-0. Piotr Taracha: Religions of Second Millennium Anatolia. Harrassowitz, Wiesbaden 2009, ISBN 978-3-447-05885-8.
D Astarte isch en altsyrischi Göttin vo de Liebi, Fruchtbarkait und vom Chrieg gsii. Si isch äänlich wi di mesopotamischi Ištar, beed Göttine sind au urverwandt. De Name Astarte isch e Gräzisierig vomene semitische Name und chas uf ursemitisch *ˁAṯtartu zruggfüert were, wo d Femininfirm vo *ˁAṯtaru. Do devoo sind de yemenitisch Gott ˁAṯtar, de axumitisch ˁAstar und de ugaritisch ˁAṯtaru entstande, ales männlichi Fruchtbarkaitsgötter. Au de Name Ištar isch vo de Form her männlich. Di wiiblichi Form findet sich im Yemen und z Ugarti as ˁAṯtartu. Baid Gotthaite sind nöd immer scharf trennt und sind moll as männlich moll as wiiblich agluegt woore und baid sind mitem Morge- und Oobestern verbunde. Z Ebla isch d ˁAštar mit de Ištar gliichgsetzt woore, vill bikannt vo erem Kult und Wese isch aber nööd. Z Ugarit isch d ˁAṯtartu e wichtigi Göttin gsii, zwor chunnt si i de Mythe nöd hüüffig vor, werd aber i Ritual vill gnennt. Eri Schhöhait isch sprichwörtlich, si het aber au chriegerischi Züüg. Syrischi Händler hend de Kult vo de ˁAṯtartu is Alte Ägypte broocht, wo si e uusgsproche chriegerische Charakter ghha het, si isch dromm „ˁAṯtartu, Herrin vo de Schlachte, Göttin vo de Asiate“ bizaichnet woore.
De Rašap isch en altsyrische Pestgott. Scho z Ebla isch de Rasap mitem wo mitem mesopotamische Underweltgott Nergal gliichgsetzt wore. Noch em isch e Stadttoor vo Ebla gnennt. Imene ugaritische Mythos werd de Rašap dodeför verantwortlich gmacht, as e Föftel vo de Königsfamili umchoo isch. Au d Phönizier hend de Rašap vereert und e griechisch-phönizischi Bilunge uf Zypere setzt en mitem Apollon gliich. Baid Götter sind nämlich mit Boge und Pfill biwaffnet, wo Chranggete und plötzlich Tood verursache chönd. De Name isch denn as Arsippos gräzisiert wore. I de phönizisch-luwische Bilingue vo Karatepe isch er degege mitem luwische Gott Runtiya gliichgsetzt wore. Händler und Söldner hend de Kult vom Rašap au is Alti Ägypte broocht. Di anzige Darstelig vom Rašap chömed ali us Ägypte. I de Bible werd bizachnet s Wort rešef "Füür, Süüch". Judit M. Blair: De-Demonising the Old Testament. An Investigation of Azazel, Lilith, Deber, Qeteb and Reshef in the Hebrew Bible (= Forschungen zum Alten Testament. 2. Reihe, Bd. 37). Mohr Siebeck, Tübingen 2009, ISBN 978-3-16-150131-9 (Zugleich: Edinburgh, Univ., Diss., 2008). Hans Bonnet: Reschef. In: Hans Bonnet: Lexikon der ägyptischen Religionsgeschichte. Nikol, Hamburg 2000, ISBN 3-937872-08-6, S. 638. Diethelm Conrad: Der Gott Reschef. In: Zeitschrift für alttestamentliche
Dr Alberto Giacometti [alˈbɛrto dʒakoˈmetti] (* 10. Oktober 1901 z Borgonovo, Gmai Stampa; † 11. Jänner 1966 z Kuur) isch e Schwyzer Bildhauer, Moler un Grafiker vu dr Modärni gsii, wu syter anne 1922 in dr Hauptsach z Paris gläbt un gschafft ghaa het. Är isch aber regelmäßig in d Haimet im Bergell chuu, go sy Familie dräffe un dert schaffe. Dr Alberto Giacometti ghert zue dr wichtigschte Bildhauer vum 20. Johrhundert. Sy Wärch zaigt Yyfliss vum Kubismus, Surrealismus un dr philosophische Frogen um d condition humaine un vum Exischtänzialismus un dr Phenomenology. Sit 1922 het er hauptsächli z Paris gläbt, und er isch in friene Joore vor allem im Usland erfolgrych gsii. Um 1935 het er di surrealistischen Arbeten ufgee gee zum si dr „Kumpesizione mit Figure“ z widme. Zwische 1938 und 1944 sin d Figure maximal sibe Zäntimeter groß gsii. Si hän d Dischtänz sotte zaige, wun er s Modäll gsääne. An dr Schwyzer Landesusstellig 1939 het me sone Statue vo 7 Santimeter abgelehnt, wil me gfunde het, si sei e Belaidigung fir andere Chinschtler. Er het denn es anders Wärch ussgstellt. Dr grooßi Durchbruch het er 1949 mit ere Usstellig in dr Galery vom Pierre Matisse z
Die Allgemäini Muusiggsellschaft Baasel (kurz AMG) isch 1876 gründet worde mit em Ziil, d Muusig in dr Stadt Baasel z pflääge und z fördere, vor allem dur s Veraastalte vo Konzärt. Dr Schwerpunggt vo de Veraastaltige lit uf klassische Simfoniikonzärt, wo mäistens im «Muusigsaal» vom Stadtcasino ufgfüert wärde. D «Concertgesellschaft» und dr «Capell-Verein» häi sit 1826 beziejigswiis 1855 s öffentlige Muusiglääbe in dr Stadt dominiert. 1876 isch denn d AMG entstande, wo sich die bäide Veraastalter veräinigt häi. Dr Aaloss für d Fusioon isch dr Bau vom e nöije Muusigsaal gsi. Dä d Rüüm vom Stadtcasino ersetzt, wo bis denn brucht worde si, aber akustisch nid zfriide gstellt häi. D AMG het bis 1921 d Rolle vom e Veraastalter vo Konzärt und Drääger vom ene Orkester gspiilt. Wirtschaftligi Brobleem häi sä noch em Erste Wältchrieg zwunge, en anderi Löösig z finde. S Orkester, wo sit 1996 Sinfonieorchester Basel häisst, isch vo denn aa vo dr staatlig subvenzionierte «Basler Orchester-Gesellschaft» (sit 2011 «Stiftung Sinfonieorchester Basel») dräit worde. Die Allgemäini Muusiggsellschaft isch sit iirer Gründig bis hüte under em Naame Konzertgesellschaft dr wichdigst Veraastalter für klassischi Konzärt z Baasel. Sit 2014 isch dr Christophe Sarasin iire Bresidänt. Tilmann Seebass: 100 Jahre AMG
Dr Robert Naegele (* 23. Juni 1925 z Nattehause; † 9. Jänner 2016 z München) isch e dytsche Schauspiiler, Schriftsteller un Herspiilautor gsii. Dr Robert Naegele isch as Soldat im Chrieg gsii un het noch dr Ruggchehr us dr Gfangeschaft e Chaufmannslehr gmacht. No privatem Schauspiilunterricht z Stuegert un z Minche het er sy erscht Engaschmänt am Stadttheater Memmenge iberchuu. Vu 1950 bis 1973 isch er uf däne Bihne ufdrätte: Landestheater Coburg, Theater Ulm, Theater Trier, Stadttheater St. Galle, Städtische Bühnen Mainz, Städtische Bühnen Dortmund, Staatstheater Oldenburg, Fritz-Rémond-Theater im Zoo z Frankfurt am Main, Komödie im Marquardt z Stuegert, Kammerspiele Hamburg, Kammerspiele München, Bayerisches Staatsschauspiel. Zue syne Rolle hän d Titelroll in Don Carlos, Bleichenwang in Was ihr wollt, Armand in Colombe vum Jean Anouilh, Prinz vu Guastalla in Emilia Galotti un Richard Ratcliff in Chenig Richard III. ghert. Dr Naegele het in Kinofilm mitgwirkt un het iber 200 Rollen in Färnsehproduktionen ibernuu. As Autor het er acht Biecher uf Schwebisch un iber Schwobe gschribe. Är het au Theaterstuck un e Huffe Herspiil verfasst, derzue het er d LP Abenteuer der sieben Schwaben vereffetligt. In 100 Sändige „Bairisch Herz – Ausgabe Schwaben“ isch er verantwortli gsii fir d Zämestellig und
Di Indogermanischi Uursprooch isch e rekonstrukturierti Sprooch, sozsäge as d Muettersprooch vo allne indogermanische Sprooche. Die Urspriooch werd nöd aihaitlich gnennt, si cha aifach as Indogermanisch oder Urindogermanisch bizachnet were, au as Protoindogermanisch, wobii germannisch au dör europäisch ersetzt were cha, wa im angelsäächsische Ruum üblich isch; dai werd d Uursprooch maist Proto-Indo-European („Protoindoeuropäisch“, abgchörzt PIE) bruucht. D Nasal *m und *n und di beede Liquid *r und *l chönd au silbisch uusgsproche were, si weered denn as *m̥ *n̥ *r̥ oder *l̥ notiert. Si chönnt au wie Vokääl de Too trääge. D Uussprooch vo de drai Laryngal isch umstritte. Allgimain werd aagnoo ass *h₁ wie s arabische Hamza oder s däänische Stød uusgsproche woren isch, aso e glottale Stop (IPA [⁠ʔ⁠]). *h₂ het vermuetli äänlich wie s Arabische Ain töönt, wo e stimmhafte pharyngale Frikativ (IPE [⁠ʕ⁠]) isch. Bi h₃ ischmer nöd sicher, vili Forscher nemet aa, ases e labiale hindere Frikatiiv gsii isch, velicht öppe [ḥʷ]. Grundsätzli hett s Urindogermanischi nume zwee Vokääl ghaa, nämmli *e un *o, denebet no *i und *u, wo mit *y bzw. mit *w zwai allophonischi Paar bildet, je noch de luutliche Umgebig. E Tail vo de Forscher postuliert au en *a, vili
De Marco Bauen (* 1. Mäie 1925 z Längnou bi Biel; † 15. Juni 1993 z Muri-Gümlige; Bürger vo Rüschegg) isch en Schwyzer Gërmanischt, Romanischt und Leerer gsy. Er hät mit synere Dissertazioon en wichtige Bytraag zur Känntnis vom Süüdwalsertüütsch, im Bsundere vom Tialäkt vo Rimella, gläischtet. De Bauen, Soo vomene refermierte Pfarer, hät nu churz a sym Giburtsoort zwüsched Biel und Soleturn gwont. Won er sächsi gsy isch, isch d Familie i s Tessyn uf Lugano züglet, wil de Vatter deet e Pfarstell übernaa hät. Z Lugano isch er dreispraachig uufgwachse: Dihäime hät me Bëërntüütsch gredt, a de Schuel Italienisch und mit de Gspööndli Tessynertialäkt. Nach de Matuur a de Tessyner Kantonsschuel (Liceo Cantonale) hät er si 1944 a der Uniwërsitëët Bëërn immatrikuliert, zum Theology studiere. Das Stuudium hät er aber nöd chönen abschlüüsse. 1944 isch s Pfarhuus z Lugano, wo ganz us Holz gsy isch, abprune, und d Familie hät ales verloore; nachane isch na de Vatter schwëër chrank woorde, hät nüme chöne schaffe und isch 1947 gstoorbe. De Soo hät drum s Stuudium abproche – es hett vil z lang tuuret, bis er dän emaal e Stell ghaa hett – und hät mit Italienischstunde, Uushülffsaarbeten und Stellverträttige
En Orkester (altgriech. ὀρχήστρα orchēstra ‚Danzblatz‘, d. h. e halbrunde Blatz vor dr Büüni vom ene griechische Theater, won e Koor druf danzt het) isch en Instrumentalansambel, wo gröösser besetzt isch und zum Kennzäiche het, ass mindestens äinzelni Stimme meerfach („koorisch“) bsetzt si. Im Beriich vo dr klassische Muusig underschäidet mä s grooss bsetzte Sinfoniiorkester vom chläinere Kammerorkester. Es git au Orkester, wo nume us Instrumänt von ere bestimmte Gattig bestään, z. B. Bloosorkester, Striichorkester, Zupforkester oder s indonesische Gamelan. Dschääs-Orkester und äänligi Formazioone vo dr Danz- und Underhaltigsmuusig wärde mäistens as Big Bänd bezäichnet. S Simfoniiorkester isch dr üüblig Klangkörper zum Orkesterwärk vo öbbe dr zwäite Helfti vom 18. Joorhundert aa z spiile. D Stimme vo de Striicher si meerfach bsetzt (z. B. Berliner Philharmoniker: 23 ersti Wioline, 20 zwäiti Wioline, 16 Bratsche, 13 Tschelli, 11 Kontrabäss), stöön de andere Instrumäntegrubbe gegen[ber, wo solistisch bsetzt si. D Instrumänt si uf em Podium noch ere bestimmte Ornig ufgstellt. Die sogenannti amerikanischi Ufstellig isch hützudags üüblig, es git aber au Orkester, wo in dr Dütsche Ufstellig spiile, bsundrigs im Raame vo dr historische Ufführigsbraxis. Bis am Aafang vom 20. Joorhundert isch die dütschi Sitzorni gängig gsi. Peter Raabe: Stadtverwaltung und Chorgesang,
S Simfoniiorkester Baasel (abkürzt SOB) isch äins vo de eltiste Orkester in dr Schwiz. Es isch e hundertköpfigs Bruefsorkester und spiilt äigeni Konzärträije und Gastkonzärt im In- und Usland. Es spiilt au regelmäässig bi Ballett- und Operebrodukzioone vom Theater Baasel. Dr Schefdirigänt isch sit 2009 dr rönommierti amerikanischi Dirigänt und Pianist Dennis Russell Davies. Vo dr Säson 2016/17 aa wird dr Brit Ivor Bolton dr nöi Schefdirigänt und dr Michał Nesterowicz dr 1. Gastdirigänt. S Orkester isch im Joor 1876 as Baasler Simfonii-Orkester gründet worde, wo dr Muusigsaal im Stadtcasino Baasel baut worde isch. Dä isch au hüte no d Spiilstatt vom Ansembel. Under de Dirigänte, wo mit em Simfoniiorkester Baasel äng verbunde gsi si oder es immer no si, findet mä Nääme wie Johannes Brahms, Felix Weingartner, Gustav Mahler, Wilhelm Furtwängler, Antal Doráti, Gary Bertini, Walter Weller, Armin Jordan, Horst Stein, Otto Klemperer, Nello Santi, Pierre Boulez und Valery Gergiev. E ganzi Räije vo bedütende Wärk vom 20. Joorhundert – under anderem vom Béla Bartók, Arthur Honegger und Bohuslav Martinů – si vom Simfoniiorkester Baasel urufgfüert worde. 1997 het s Baasler Simfonii-Orkester mit em Radio Simfoniiorkester Baasel fusioniert. S Ansämbel het dr Naame Simfoniiorkester Baasel überkhoo, wo hüt no
Tarḫundassa (luw. „(Land/Stadt) vom Tarḫund“) isch e hethitische Tailstaat i de Bronzezitt gsii. D Hoptstadt mit em gliiche Name isch no nöd uusgrabe woore und d Laag isch nöd bikannt. D Grenze vo Tarḫundassa sind i zwee hethitische Verträäg greglet. Denoo cha da Land grob mit Lykaonie und em antike Ruuche Kilikie gliichgsetzt were. Im Süüde isch es woll as Mittelmeer grenzt, im Weste an Fluss Kastarya, em antike Kestros. Im Norde hets Tail vom antike Lykaonie iigschlosse. Im Oste isches aber nöd bis as Meer ggange, dai isch nämmli de wichtigi Hafe Ura glege, wo d Hethiter hend wöle direkt kontrolliere. De hethitisch Groosskönig Muwattalli II. (öppe 1285–1275 v. Chr.) hett de ganzi Hoofstaat vo de hethitische Hoptstadt Ḫattusa uf Tarḫundassa züglet und die Stadt zo de noi Hoptstadt gmacht. Da isch drum gsii, well d Kaskäer vo Norde her immer stärcher is Hethiterriich iigfale sind und so Ḫattusa immer me bidroot woren isch. Nochdem de Groosskönig Ḫattusili III. (öppe 1265–1235 v. Chr.) dem si Soo Mursili III. (öppe 1275–1265 v. Chr.) abgsetzt hett, isch as Abfindig för de Kurunta, de Brüeder vom abgsetzte Mursili, und aigetli rechtmäässig Awärter as hethitische Groosskönig, s hethitische Vasalleland Tarḫundassa gschaffe wore. De