rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Eidgenössischi Priis für freii Kunscht (früecher Eidgenössischs Kunschtstipändium) isch e schwizerische Kunschtpris für jungi Künschtler, wo jährlech vom Eidgenössische Departemänt vom Innere vergä wird. Dr Priis isch zerschmol 1899 as Eidgenössisches Kunststipendium für Reisestipendie nach Münche, Paris und Floränz im Rahme vomene jährleche Wettbewärb vergä worde. D Pristräger, begabti, jüngeri Schwizer Künschtler, wärde nach Beratig mit der nünchöpfige Eidgenössische Kunschtkommission dürs Bundesamt für Kultur usgwählt. Sit 1916 isch s Höchschtalter (Usnahme si möglech) uf 40 Johr feschtgsetzt. Sit 1944 wärde d Arbete vo de Pristrägerinne und Pristräger, und sit 1947 d Arbete vo allne Bewärberinne und Bewärber, öffentlech usgschtellt. 1994 isch s «Eidgenössische Kunststipendium» in «Eidgenössischer Preis für freie Kunst» umbenennt worde. D Höchi vo der Schtipändie im «Eidgenössischen Wettbewerb für freie Kunst» wird vo Fall zu Fall feschtgsetzt. Es Stipendium betreit mindeschtens 18 000 Franken und höchschtens 25 000 Franken, e Künschtler cha höchschtens drümol es Studiestipendium bercho. Pro Jahr wärde zwüsche 20 und 40 Priise zuegschproche. Dr «Eidgenössische Preis für freie Kunst» wird i de Schparte Kunscht, Architektur und Kunscht- und Architekturvermittlig vergä. S Stipendium vo der Kiefer Hablitzel Schtiftig wird im Rahme vomene Wettbewärb a mehreri Künschtler unter Drissgi vergä. Stipendiate si bishär unter anderem dr
D Orbe – früener het men ere uf Düütsch Orbach gseit – isch e Fluss vo Frankrych und vo der Schwiiz. Si isch 67 Kilometer läng und foot im Departemänt Jura z Frankrych a und chunt denn i d Schwiiz und in Kanton Waadt. D Kwelle vo der Orbe isch bim Dorf Les Rousses uf der Hööchi vo öpe 1100 Meter über Meer. Nach zwöi Kilmeter chunt si in See Lac des Roussesund lauft denn dur s Hochtaal Vallée de Joux. Öpen acht Kilometer nach der Kwelle isch si a der Landesgränze und lauft i d Schwiiz abe, wo si i der Gmeind Le Chenit im Bezirk Jura-Nord vaudois gly in See Lac de Joux mündet. Im Nordoschte vo däm goot si dur en schmaali Landbrugg in chly See Lac Brenet, und a däm See gseht me jetz aber kein Abfluss vo der Orbe me. Das chunt drvo, dass ales Wasser im durlöcherete Karschtbode under em See versikeret. Bis dohi redt men drum au vo der Oberen Orbe. I der Nööchi vo Vallorbe lyt d Source de l’Orbe, also uf Düütsch «Kwelle vo der Orbe». Do chunt der Fluss wider zum Bode uus, das wär also eigentlech die zwote Kwelle
D Andrea Tagwerker (* 23. Oktober 1970 z Bludaz) isch e ehmoligii eschtrychischi Rännschlittleri un vierfachi Olympioniki (1988, 1992, 1994, 1998). D Andrea Tagwerker isch z Bludaz ufgwachse un het dert d Schlittebahn z Hinterplärsch diräkt vor ihre Husdiire ghaa. Anne 1992 het si bi ihre zwaite Olympische Spiil z La Plagne as drittbeschti Eschtrycheri hinter dr boode Tiroler Schweschtere Doris Neuner (Siigeri) un Angelika Neuner (Zwooti) dr sibt Blatz gschafft. Bi dr Olympische Spiil 1994 z Lillehammer het si if dr Olympiabahn vu Hunderfossen d Bronzemedallie gwunne. Trainiert woren isch si vu ihrem Vater Helmut Tagwerker, wu vyl Johr Bresidänt vum Vorarlberger Rodelverband gsii isch. Anne 1996 isch si im Aisitzer Fraue Dritti bi dr Europamaischterschaft wore. Bi dr Rännschlitte-Wältmaischterschafte 1997 het si z Innsbruck Gold im Teamwettbewärb gwunne un bi dr EM 1998 z Oberhof isch si Zwooti wore. Dr grescht Erfolg vu ihre Karriere het d Tagwerker 1997 mit em Gwinn vum Gsamtwältcup gfyyrt. Si isch di letscht Athleti gsii, wu ne Siig gege di syter 1997 uugschlaane dytsche Athletine im Wältcup gschafft het (Stand: Jänner 2018). Bi dr Olympische Spiil 1998 z Nagano isch si am 11. Februar uf dr fimf Rang chuu. Im Spotjohr 1999
D Lischt vu dr Gmaine im Département Finistère zellt alli 277 Gmaine im Département Finistère uf. Gmaine bis 2015 Gmaine bis 2016 Gmaine bis 2018 2016: Fusion Audierne un Esquibien → Audierne Fusion Loc-Eguiner-Saint-Thégonnec un Saint-Thégonnec → Saint-Thégonnec Loc-Eguiner 2017: Fusion Milizac un Guipronvel → Milizac-Guipronvel Fusion Plounéour-Trez un Brignogan-Plages → Plounéour-Brignogan-Plages 2019: Fusion Plouigneau un Le Ponthou → Plouigneau Fusion Poullaouen un Locmaria-Berrien → Poullaouen
D Denise Biellmann (* 11. Dezämber 1962 z Züri) isch e Schwyzer Yyschunschtlaiferi, wu im Ainzellauf gstartet isch. Si isch Wältmaischteri vu 1981 un Europamaischteri vu 1981. Mit acht Johr het d Denise Biellmann z Belgien ihre erschte internationale Wettkampf gwunne, mit elf Johr isch si Schwyzer Junioremaischteri wore. Mit 14 Johr isch si bi ihre erschte Europamaischterschaft in dr Kür uf dr zweet Blatz chuu. Vu 1979 bis 1981 isch d Biellmann Schwyzer Maischteri wore. Ihri erscht international Medallie het si mit Bronze bi dr Europamaischterschaft 1979 z Zagreb hinter dr Anett Pötzsch un dr Dagmar Lurz gwunne. Bi dr Olympische Spiil 1980 z Lake Placid isch si, drotz ass si d Kür gwunne het, Vierti wore. Anne 1981 isch ihre erfolgrychscht Johr wore. Zerscht isch si z Innsbruck Europamaischteri wore un derno z Hartford Wältmaischteri vo dr Elaine Zayak un dr Claudia Kristofics-Binder. D Biellmann isch di erscht Frau gsii, wu ne dreifache Lutz het chenne gumpe. No ihre isch d „Biellmann-Pirouette“ gnännt. 1979 un 1981 isch d Biellmann Schwyzer Sportleri vum Johr gsii. Noch em WM-Titel 1981 isch si vu dr Amateur zue dr Profi gwächslet, syterhär het si dert elfmol dr Profi-Wältmaischtertitel gwunne. Anne 1981 het
S Achtzähni – wo me eifacher 18 schribt – isch e natürlechi Zaal. Si chunt nach em Sibezähni und vor em Nüünzähni; und es isch e graadi Zaal. Wen öper achtzähni wird, luegt men en i vilne Länder als «volljeerig» a und der Staat git em die bürgerleche Rächt. Bi teil Juude und au i der chinesische Tradizioon gilt s Achtzähni als Glückszaal. 18 isch d Ornigszaal vom Argon. S indische Buech Mahabharata het achtzäh Deili. Uf de Golfplätz het’s im Normalfall achtzäh Baane. Commons: Achtzäh – Sammlig vo Multimediadateie
◄ | 1. Jahrhundert v. Chr. | 1. Jahrhundert | 2. Jahrhundert | ► ◄◄ | ◄ | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | ► | ►► Die römischi Ortschaft Argentorate, s hüttige Stroossburg im Elsass, wo au e römischi Legion stazioniert isch, het öppe zäätuusig Ywooner. Der Gondophares ggründet s Indo-Parthische Ryych. Z China y foot d Dihuang-Zyt aa. Der römisch Kaiser Tiberius loot dr Mord am Germanicus lo undersueche. D Römerin Valeria Massalina chunt uf d Wält, wo spöter d Frou vom Kaiser Claudius isch Der Gnaeus Calpurnius Piso stirbt. Der Lucius Volusius Saturninus stirbt. Commons: 20 – Sammlig vo Multimediadateie
Zwänzg – gschribe 20 – und in anderne alemannische Dialäkt au Zwanzg oder Zwanzig – isch e natürlechi Zaal. Si chunt nach em Nüünzähni und vor em Einzwänzgi; und es isch e graadi Zaal. Im althochdüütsche het’s zweinzig gheisse, wo «zweimol zäh» bedüütet. I der Mathematik isch Zwänzg e Zaal, wo öpe bim Ikosaeder mit sine zwänzg Syte vorchunt. I der Atomfüsik isch es e Magischi Zaal. Im alte Kaländer vo de Maya isch es e wichtegi Ornigszaal. s Joor 20 s Zwänzigschte Joorhundert Zwanziger Commons: Achtzäh – Sammlig vo Multimediadateie
Zwanziger – oder Zwänzger – bedüütet: 1920er, d Zwänzger Joor, s dritte Joorzähnt vom zwänzigschte Joorhundert 20er, d Zwänzger, s dritte Joorzähnt vom erschte Joorhundert 20er, en Aart vo Sägelboot e Banknoote, wo der Wärt vo zwänzg Einheite in ere Wäärig het, öpe 20 Euro oder 20 Franke e Person, wo s Alter vo 20 bis 29 Joor het e Familiename, wo z Dütschland und z Öschtrych vorchunt
D Lischte vo de Kulturgüeter z Züri isch es Verzaichnis vo däne Sache i de Stadt Züri, wo gmäss em Schwizerische Inventar vo de Kulturgüeter für d Schwiz wichtig sind. Das nazionale Verzaichnis isch uf de Grundlaag vo de Haager Konvenzion zum Schutz vo Kulturguet bi bewaffnete Komflikt, em Bundesgsetz vom 20. Juni 2014 über de Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt und de Verornig vom 29. Oktober 2014 über de Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt, i allne Kantön und für jedi Gmaind gmacht worde. Me underschaidet i däm Syschtem d A-Objäkt, wo as nazional, d B-Objäkt, wo als kantonal, und d C-Objäkt, wo as regional wärtvoll aglueget wärded. Lischte vo de Kulturgüeter vo nazionale Bedütig z Züri Lischte vo de Kulturgüeter vo kantonale Bedütig z Züri Bundeskanzlei: Bundesgesetz über den Schutz der Kulturgüter bei bewaffneten Konflikten, bei Katastrophen und in Notlagen (KGSG). (Memento vom 28. März 2019 im Internet Archive) In: Systemateschi Rechtssammlig SR. Bundesversammlig vo de Schwizerische Eidgenosseschaft vom 20. Juni 2014 (Stand 1. Jänner 2016) Bundeskanzlei: Verordnung über den Schutz der Kulturgüter bei bewaffneten Konflikten, bei Katastrophen und in Notlagen (KGSV). (Memento vom 28. März 2019 im Internet Archive) In: Systemateschi Rechtssammlig SR. Schwizer
Dryssg – oder i anderne alemannische Mundarten au Drissig – wo me als Zaal 30 schribt – isch e natürlechi Zaal. Si chunt nach em Nüünezwänzgi und vor em Einedryssgi; und es isch e graadi Zaal. Im althochdüütsche het’s drīzuc gheisse. Im latynische isch es triginta. I der Gschicht chunt d Zaal öpe bi de Dryssg Türanne, ere Gruppe vo de spootrömische Soldatekaiser, und im Name vom Dryssgjöörige Chrieg vor. I der Geometry git’s Dryssgegg und e Körper mit dryssg Syte, wo Rhombetriakontaeder heisst. Das dreißigste Jahr isch e Gschichtereie vo der Ingeborg Bachmann vo ane 1961. Commons: Achtzäh – Sammlig vo Multimediadateie
S Arno-Ruoff-Archiv z Diebenga isch a Sammlong vo Toobendr mid Schbroochaufnahma. S Archiv isch a Doil vo dr Eberhard Karls Universität Diebenga. D Grondlag vo dem Archiv warad Aufnahma mo dr Arno Ruoff zsemma mid em Hermann Bausinger ond em Eberhard Zwirner. Aafangs vo de 1950er-Joor mid em domols neia Middl Tooband gmachd hod, om deidsche Mundarda ond Omgangschbrooch feschd z halda. Do draus hod se s „Tübinger Arbeitsstelle Sprache in Südwestdeutschland“, mo r au gfiehrd hod. Heid – noch em Dood vom Arno Ruoff isch es noch em ghoißa worra ond isch a Doil vom Archivs der Alltagskulturen des Ludwig-Uhland-Instituts für Empirische Kulturwissenschaft. S Archiv hod meh als 2000 Aufnahma vo 500 Pläds zsemmadraga. S Haus vom Inschdiduden dr der Diebengr Biesinger Straße isch em März 2017 aabrennd. Drbei isch au originals Archivmadrial vrlora ganga. D Aufnahma send abr scho digitalisiert gwä. Schbroochadlas vom Wenker Hermann Bausinger: Über die Reichweite von Mundarten. Tübingen: Universitätsbibliothek Tübingen, 2010. Arno-Ruoff-Archiv Ludwig-Uhland-Institut für Empirische Kulturwissenschaft. Archiviert vom Original am 26. November 2018; abgruefen am 26. November 2018. Unwiederbringlich zerstört. Die Archive der Volkskundler Ruoff und Bausinger lagerten in dem ausgebrannten Haus. In: tagblatt.de. 20. März 2017, abgruefen am 23. März 2017. Dieter Reisner:
Dr Verlag Hueber isch e bedüütende Schwiizer Verlag im Kanton Tuurgau gsi. S Gschäft isch as Buechhandlig ane 1809 z Frauefäld gründet worde. Es het den gly au Büecher und d Thurgauer Zytig useggää. 1853 isch der Jacques Huber dere Firma byträtte, und wonner 1858 der Verlag elei übernoo het, het me däm mit der Zyt nume no «Hueber» gseit. Under em Jacques Huber het der Verlag psunders Schrifte zu der Landwirtschaft, zum Milidär, zu der Sproochforschig und der Literatur gmacht. 1903 isch er as Kollektivgesellschaft «Huber & Co.» organisiert woorde. Der Walter Lohmeyer (1890–1951) isch vo 1916 bis 1918 Verlagsleiter gsi, und der Ständeroot Rudolf Huber isch afangs vom zwänzigschte Joorhundert der Scheffredakter vo der Tuurgauer Zytig gsi. Vo 1945 bis 1977 het der Hans A. Huber d Gschäft vom Verlag gleitet. Und um d Wändi zum 21. Joorhundert isch der Hansrudolf Frey der Verleger gsi, wo für sini Arbet 2012 der Tuurgauer Kulturpryys übercho het. Wil s für die chlyne Buechverlääg i der Schwiiz imer wie schwiriger worden isch, het me sech bim Hueber gfröit, ass der Zürcher Mediekonzärn Tamedia binem ygstigen isch. D Zürcher sind aber psunders a der Tuurgauer Zytig inträssiert gsi, weniger am Büecherprogramm. Hueber
D Trude Jochum-Beiser (* 2. Septämber 1927 z Lääch am Arlberg as Trude Beiser) isch e ehmoligi eschtrychischii Skirännlaiferi. Ändi 1940er- un Aafangs 1950er-Johr het si zue dr beschte Skirännlaiferne vu dr Wält ghert. Si isch 1948 Olympiasiigeri in dr Kombination wore, vier Johr spezer het si där Titel in dr Abfahrt gholt. D Trude Beiser isch zäme mit zeh Gschwister ufgwachse, wu si as Chind ai ainzigBaar Ski het mit mieße daile. Ändi 1930er-Johr isch si in Ski Club Arlberg ufgnuu wore, wu mer ihre Talänt gferderet het un wu si bal Aaschluss an di eschtrychisch Spitz gfunde het. Noch em Zweete Wältchrieg isch si in Nationalkader vum ÖSV ufgnuu wore. Wel eschtrychischi Rännlaifer im erschte Noochriegswinter no vu FIS-Ränne uusgschlosse gsii sin, het si zmaischt nume bi nationale Wettbewärb chenne an Start goh. Dr erscht Siig bi me internationale Ränne sch ere 1946 im Gamperney-Derby z Grabs glunge, wu si aber offiziäll nume in dr Junioreklass gwärtet woren isch. In dr Saison 1946/47 het d Beiser scho vyl Ränne chenne gwinne, unter anderem d Abfahrt vu dr SDS-Ränne z Grindelwald un e Abfahrt z Seefeld. Bi dr prestigeträchtige Arlberg-Kandahar-Ränne z Mürren het si im Slalom gsiigt un isch
D Ursula Pinheiro-Weber, wo am 24. Juni 1958 z Bärn uf d Wält cho und au dört ufgwachsen isch, isch e Schwiizer Romanischtin, Mundartlehrerin und Redaktorin. Si het Französisch und d Journalistik a der Uni Bärn und z Aix-en-Provence studiert, s Studium het si z Bärn mit em Lizänziat abgschlosse. Füre Verein Association romande de Berne het si sächzäh Joor lang Bärndütsch-Küürs für frömdsproochigi Erwachseni ggää. Wo si dermit agfange het, isch si gly druf cho, ass es für d Mundart no fascht keini Lehrmiddel ggää het: «Wir sprechen unseren Dialekt, wissen aber nicht, wie er funktioniert. … Es fehlte an Lehrbüchern, da war meine Kreativität und ein gewisser Erfindungsgeist gefragt.» Drum het si sälber gluegt, wie me d Mundart am beschte chönt erkläre. Und si het gmerkt, was es bruucht zum de Frömdsproochige d Mundart nöcherzbringe; si dänkt, es sig derby für Frömdi weniger wichtig, ei spezielle kantonale Dialäkt z leere, sondern s Wäsentliche vom Schwiizerdüütsche. Nach es bar Joor isch d Ursula Pinheiro-Weber dra ggange, grad sälber es Buech füre Mundart-Underricht am Bischpiil vom Bärndüütsche z schrybe. Si het das Wärch i 15 Kapitel ydeilt, wo s drin um Sache us em hütigen Alltag goot, und d Zeichnige
D Alfenz isch an 26 Kilometer lange Fluss, wo dur s Klooschtertal z Vorarlberg flüüsst. 3,5 km vor Bludaz mündet er i d Ill. Commons: Alfenz – Sammlig vo Multimediadateie Gwässergüeti (PDF, 799 kB; uf vorarlberg.at) – Detail zum Fluss.
D Ida Schöpfer-Bieri (* 22. Oktober 1929 z Flüeli; † 7. Juni 2014 au dert) isch e Schwyzer Skirännlaiferi gsii. Si isch zehfachi Schwyzer Maischteri gsii. Anne 1954 isch si Doppelwältmaischteri in dr Abfahrt un in dr Kombination wore. D Schöpfer isch us ere altyygsässene Bärgbuurefamilie vu Flüeli (Kanton Lozärn) chuu. Zum erschte Mol uf Skier isch si im Alter vu vier Johr gstande. Speter isch dr Schuelwäg, wu si im Winter uf Skiern zrugglait het, all Dag Training gsii. Ihre erscht Ränne het si anne 1938 im Alter vu nyyn Johr gwunne. In dr Joh drnoo het d Schöpfer e Hufe Titel bi dr regionale Amtsskimaischterschafte un dr Zäntralschwyzerische Maischterschafte gsammlet. Uf nationaler Ebeni het d Schöpfer zum erschte Mol anne 1948 uf si ufmerksam gmacht, wu si bi dr Schwyzermaischterschaft dr Kombinationsslalom vu dr Juniorine fir si entschide het. Im Johr druf het si dr Gump in d Schwyzer Skinationalmannschaft gschafft. Aafangs 1950er Johr het si derno zue dr erfolgrychschte Fahreri vum Schwyzer Skirännsport avanciert. Zwische 1951 un 1954 het si zeh Titel bi dr nationale Maischterschafte gholt: 1951 im Riiseslalom, 1952 in dr Abfahrt, im Slalom un in dr Kombination, 1953 im Riiseslalom, in dr Abfahrt un
Ahorn stoht für: Ahorne, e Baumgattig Ahorn isch de Name vo däne Ort: Ahorn (Baden), e Gmaind im Main-Tauber-Chrais z Bade-Würtebärg Ahorn (Landkreis Coburg), e Gmaind im Landchrais Coburg z Bayern Ahorn (Oberösterreich), e Gmaind im Bundesland Oberöschtriich, Öschtriich Gmaindstail: Ahorn (Gemeinde Lunz am See), en Ortschaft und Katastralgmaind vo Lunz am See, Bezirk Scheibbs, Nideröschtriich Ahorn (Gemeinde Bad Ischl), en Ortschaft und Katastralgmaind vo Bad Ischl, Bezirk Gmunde, Oberöschtriich Ahorn (Gemeinde Mittelberg), en Ort bi Mittelbärg im Kliiwalsertal, Bezirk Bregenz, Vorarlbärg Ahorn AI, en Wiiler im Bezirk Schwendi, Kanton Appezäll Inneroode Baute: Schloss Ahorn, es Schloss i de Gmaind Ahorn z Bayern Burgstall Ahorn, en abgangeni Burg bi Ahorntal z Bayern Bärg: Ahornspitze, 2973 m, i de Zillertaler Alpe, Tirol Ahorn-Alp 1140 m, z Luthere, Kanton Lozärn Ahorn (Napfbergland), 1139 m, z Luthere, Kanton Lozärn Witers: Ahorn AG (vormols Ahorn-Grieneisen), en Bestattigsdienst us Berlin Ahorn-Sportpark, e Sportstätte z Paderborn, Nordrhii-Westfale Ahorn isch de Familiename vo däne Persone: Rudolf Ahorn (1890–1914), en dütsche Fueßballspiller
D Alida Airaghi, wo ane 1953 z Verona uf d Wält cho isch, isch e bekanti iteliänischi Dichterin. Si het a der Università statale z Mailand klassischi Literatur studiert. Derno het si z Züri gläbt und dört vo 1978 bis 1992 Schuel ggää. Dört het si agfange ihri Wärch, vor allem Gedicht, uf Iteliänisch schrybe. Si isch Autorin für iteliänischi und schwiizerischi Zytschrifte. Teil Stück vo der Airaghi sind au in iteliänische Lyrikanthologie abtrukt worde. Es bar Bischpiil vo däm, wo si gmacht het, chame uf irere Website läse. D Alida Airaghi het der Schriftsteller Siro Angeli ghürootet; die beide händ zwo Mäitli. Hütt läbt und schaffet si z Garda. Der Filippo La Porta seit von ere, si sig «una delle voci poetiche più rilevanti dell’attuale panorama italiano», si sig also eini vo de bedüütendschte iteliänische Dichterstimme vo hüt. L’appartamento. in: Nuovi Poeti Italiani, Band 3, Einaudi 1984 Rosa rosse rosa. Bertani 1986 Appuntamento con una mosca. Stamperia dell'arancio 1991 Il lago; Sul pontile, nell'acqua; Litania periferica; Le mura di Verona. Lietocolle 1996-1998 Laghi e oltre. zäme mit der Anna Felder und em Fabio Pusterla, Lietocolle1999 Il peso del giorno. La Luna -Grafiche Fioroni 2000 Litania periferica. Manni 2000 Un
D Michela Figini (* 7. April 1966 z Prato) isch e ehmoligi Schwyzer Skirännfahreri. Anne 1983 het d Michela Figini an dr Ski-Juniore-WM z Sestriere d Bronzemedallie im Riiseslalom gwunne, doderfir het si d Stiftig Schweizer Sporthilfe as Schwyzer Noowuchsathleti vum Johr 1983 uuszaichnet. In dr 1980er Johr het d Spezialischti fir di schnälle Diszipline zue dr sterkschte Skirännlaiferne zellt. Si het 26 Ainzelränne gwunne, dodervu 17 Abfahrtslaif, 1985 un 1988 dr Gsamtwältcup, viermol dr Ainzelwältcup in dr Abfahrt un aimol dr Super-G-Wältcup. Im Riiseslalomwältcup 1984/85 het si mit 110 Pinkt glych vyl ghaa wie d Marina Kiehl un au ai Siig meh in däre Saison, aber d Zahl vu dr Strychresultat het dr Uusschlag gee, wu d Kiehl mit 53 gegeniber 33 vorne glägen isch. Bi dr Wältmaischterschafte het si 1985 z Santa Caterina in dr Abfahrt Gold gholt, zwai Johr speter het si bi dr Wältmaischterschafte z Crans-Montana d Silbermedallie in dr Abfahrt un im Super-G gwunne. D Chrenig vu ihre Laufbahn isch dr Siig in dr Abfahrt bi dr Olympische Spiil 1984 z Sarajevo gsii, wu si d Maria Walliser un d Olga Charvátová uf dr zweet un dr dritt Blatz het chenne verwyse. Bi dr Olympische
S Zruckkomma vo Pflanza ond Viechr en frieher Lebensräum isch ebbes, mo zua ama moderna Vrschdendis vo em Läba en dr Nadur bassd. Erschde Aaafäng vo soddene Vrsuach warad d Wisent (Bos bonasus), mo ma en Sachsa (1733), em Mecklenburgischa (1689) ond ond em Oschdpreussischa. Drbei warad d Endressa au s jaga kenna. Mr vrsuachd, alde Obschd- ond Rebasorda (Vitis vinifera L. ssp. vinifera) z fenda ond wiedr aazpflanza. Drbei isch ma an dr genetischa Ondrschied endressierd, mo gega Kranghoida helfa kennd. Wilden Rebe D wilde Rebe (Vitis vinifera ssp. sylvestris), mo en de ledschde 150 Joor am Rhei vrschwonda isch, wurd jedsd zruckghold. Alde Weisorda Alde Weisorda wia dr Fränkische Burgunder, mo scho dr Karl dr Gross droka hod, werrad wiedr aabaud. Deutsche Tamariske D Deutsche Tamariske(Myricaria germanica) isch – vrdrengd mid Wasserbaumaßnahma – isch a dr Halblechmündung en em Oberallgai wiederaagsiedld worra. Kantiger Lauch Dr Kantig Lauchs ( (Allium angulosum) hod ma en dr Mörigen Bucht (BE) wiederaagsiedld. Heusenkraut S Heusenkrauts (Ludwigia palustris) isch en dr Bolle di Magadino (TI) zruckbrochd worra. Wisent Neba a baar Geheg wia d Wisent-Wildnis am Rothaarsteig odr Wisentgehege Insel Usedom werrad au em Spreewald, dr Müritz, em Harz odr em Pfälzer Wald
D Wiberat – das isch ihre althochdüütsch Name; die latynische Text vom Middelalter schrybe ne Wiborada – isch e Frau us em Thurgau gsi, wo im zäähte Joorhundert als Einsidlerin z Sanggalle gläbt het und am 1. Mai 926 dört döötet worden isch. Si gilt als chrischtlechi Märtyrerin, und si isch die erschti Frau, wo vom ene Papscht zur Heiligen erklärt worden isch. Uf däm Platz, wo si vermuetli s Läbe gloo het, stoot e Chile, wo früener e beliebte Pilgeroort im Land am Bodesee gsi isch. Scho im zähte Joorhundert het der Sanggaller Dekan Ekkehard der Erscht d Gschicht vo der Heilige Wiberat ufgschribe, schynts uf bsundere Wunsch vom Bischof Ulrich vo Augschburg. Vo dere latynische Kwelle, der Vita Sanctae Wiboradae, sind drü middelalterlichi Abschrifte bis hüt erhalte, aber nid öpe z Sanggalle, sondern eini z Stuttgart, eini z Augschburg und eini z London. Im elfte Joorhundert het der Sanggaller Mönch Herimann e zwöiti Fassig vo der Wiberat ihrere Vita ufgschribe, au uf Latynisch, und die isch i der Biblioteek vom Chlooschter Sanggalle; es git dervo i der Stiftsbiblioteek no jüngeri latynischi Abschrifte und us em 15. Joorhundert sogar zwöi düütschi Versioone, wo in einere s erschte Bild vo
D Agnes vo Rhyfälde (* öpe 1065; † 19. Dezämber 1111) isch e Prinzässin us der adelige Familie vo Rhyfälde und spöter Herzogin vo Zääringe gsi. Si isch als Dochter vom Herzog und König Rudolf vo Rhyfälde und vo der Adelheid vo Turin († 1079), der Dochter vom Graf Otto vo Savoie, uf d Wält cho. Als Chind het si mit der Familie uf der Burg Schtei uf der Insle im Rhy bi Rhyfälde gläbt. Dää Oort het den zum Sisgau ghört. Ane 1079 het d Prinzässin Agnes der Markgraf Berthold der Zwöit vo Zääringe ghürootet, wo öpe 1050 uf d Wält cho isch und au bis 1111 gläbt het. Ihri Schwöschter Adelheid († 1090) isch d Frau vom König Ladislaus vo Ungarn woorde. Wo nach ihrem Vater († 1080 im Chrieg) ane 1090 au ihre Brueder, der Herzog Berthold, gstorben isch, het sii als Erbin zu de vile Güeter vo der Familie vo Rhyfälde chönne luege. Zu däm Psitz het vil Land am Rhy und im Schwarzwald und ännet em Jura im Aarburgund und bis zum Thunersee ufe ghört. S Gebiet zwüschedrin im Jura isch zwar vo anderne Heere kontrolliert worde, bsunders em Bischof vo Basel; bim Schtei z
D Haut-Léon Communauté (bretonisch Gorre-Leon Kumuniezh) isch e franzesische Kommunalverband im Département Finistère in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch zum 1. Jänner 2017 entatand us dr Fusion vu dr Kummunalverbänd Baie du Kernic un Pays Léonard un bstoht us 14 Gmaine. Dr Verwaltigssitz isch z Saint-Pol-de-Léon. Zum Kommunalverband ghere die Gmaine: www.collectivites-locales.gouv.fr
D Monts d’Arrée Communauté (bretonisch Menez Are Kumuniezh) isch e franzesische Kommunalverband im Département Finistère in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch zum 1. Jänner 2017 grindet wore us dr Fusion vu dr Communauté de communes des Monts d’Arrée un dr Communauté de communes du Yeun Elez un bstoht us 12 Gmaine. Dr Verwaltigssitz isch z Loqueffret. Zum Kommunalverband ghere die Gmaine: 2019: Füsion Poullaouen un Locmaria-Berrien → Poullaouen www.collectivites-locales.gouv.fr