rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Eglischwiil isch e Iiwohnergmeind im Schwiizer Kanton Aargau und ghört zum Berzik Länzbrg. De Gmeindsbann isch 629 Hektare gross, dodervo sind 250 Hektare Wald und 52 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 664 Meter, der tüüfschti uf 415 Meter. Nochbargmeinde sind Länzbrg im Norde, Ammerschwil im Nordoschte, Dintike und Villmerge im Oschte, Seenge im Süde und Seon im Weschte. S erschti Mol in ere Urkund taucht de Ort in de Namesform Egirichiswilare im Jahr 893 uf und zwar in eme Zinsrodel vom Fraumöischter z Züri. De Ortsname chunnt vom althochdütsche Wort Egiricheswilari, was d «Hofsidlig vom Egirich» heisst. Eglischwiil het im Mittelalter de zerscht de Grafe vo Länzbrg ghört, ab em 1173i de Kyburger. Wo das Gschlecht usgschtorbe isch, hei d Habsburger ab em 1264 d Landesherrschaft übernoh. Di nidrig Grichtsbarkeit hei d Habsburger ab am 1331 an d Hallwyler verpfändet. Wo im 1415 d Eidgnosse de Aargau eroberet hei, isch s Dorf in de Bsitz vo de Bärner cho und het zum Grichtsbezirk Seenge innerhalb vom Amt Länzbrg ghört. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Eglischwiil isch zum Kanton Aargau cho, wo mit de Umbildig im 1803 sini hütigi
Dr Minkowski-Ruum, noch em Hermann Minkowski, isch e vierdimensionale Ruum, wo mä din d Relatiwidäätstheorii eligant cha formuliere. Um 1907 het dr Minkowski gmerkt, ass mä d Aarbede vom Hendrik Antoon Lorentz (1904) und vom Albert Einstein (1905) zur Relatiwidäätstheorii im ene nit-euklidische Ruum cha verstoo. Er het vermuetet, ass Ruum und Zit im ene vierdimensionale Ruum-Zit-Kontinuum mitenander verbunde si. Das wird au as d Minkowski-Wält bezäichnet. Drei vo sine Koordinate si die gliiche wie vom Euklidische Ruum; drzue chunnt e vierti Koordinate für d Zit. Dr Minkowski-Ruum M 4 {\displaystyle \mathbb {M} ^{4}} isch also analog wie en euklidische Ruum R 4 {\displaystyle \mathbb {R} ^{4}} ufbaut. Wäge dr underschiidlige Struktur vo de Ruum- und dr Zitkoordinate si aber die bäide Rüüm wääsentlig andersch. Dr Minkowski-Ruum isch e vierdimensionale reelle Wektorruum, wo s Skalarprodukt nit dur e üüblig Usdruck, sondern dur e Bilinearform vom Index 1, wo nid usgartet isch, gee isch. Die isch also nit positiv definit. Mä ordnet de Minkowski-Viererwektore (sog. „Eräigniss“) vier-komponäntigi Elimänt x b z w . y {\displaystyle \mathbf {x} {\rm {{\,\,bzw.\,\,}\mathbf {y} }}} zue und setzt in dr Reegle x ⋅ y := − x 0 y 0 + x 1 y 1
È Blèchblõsinschtrumänt isch è Blõsinschtrumänt, wo d Döön mit èm Kessel- odder Trichtermundschtugg nõch èm Brinzyp vo dè Polschterpfyfè aablõsè wörd. Diè schwingendè Lippè vom Musiker erzüüged durch Aakopplig an è konisch-zilindrischi Röörè èn Dòn, derrè iri Luftsüülè als Resonator diènt. Terminologisch korrekter isch dè Begriff „Lippèdòninschtrumänt“, welles entschprèchend dè Hornboschtel-Sachs-Sischtematik zu dè Klassè vo dè eigentlichè Blõsinschtrumänt i dè Gruppè vo dè Aerofòn zellt. Fast alli Blèchblõsinschtrumänt wörd uss Blèch vo Metalllegyrige wiè Messing odder Neusilber hèrgschtellt. Well dè Begriff „Blèchblõsinschtrumänt“ a sich èn Trivialnammè isch, sin somit au anderi Matrialiè möglich. Bi großè Inschtrumänt wiè m Susafòn kömmed mänggisch moderni Faservobundwärchschtoff zum Ysatz, zum Gwicht spare; diè neuzitlichi Vuvuzela wörd uss Blaschtik gfertigèt. Hölzerni Inschtrumänt wiè s Alphorn un dr Büchel odder s Didgeridoo funktionyred zwar nõch èm glychè Brinzyp, wörred abaer im allgemeinè Sprõchgebruuch gnauso wiè diè mit Dònlöcher uusgschtattetè Serpènt un Zinkè hischtorisch nit zu dè Blèchblõsinschtrumänt, woll abber zu dè Lippèdòninschtrumänt zellt. S Klappèhorn un d Ophikleidè zellèd dõgegè allgemein anerkannt im Hybligg uff iri Entwickligsgschichtè zu dè Blèchblõsinschtrumänt, au si wörred mit èm Kesselmundschtugg aablõsè. S Saxophon un d Querflötè hingegè ghöred uffgrund vo irer Dònerzüügig zu dè Gruppè vo dè Holzblõsinschtrumänt, obwoll dennè
Elementardäili si die chliinste bekannte Baustäi vo dr Materie beziejigswiis die chliinste Aaregigsstuefe vo Fälder. Noch däm was mä hüt wäiss, und wo im Standardmodäll vo dr Däilifüsik zämmegefasst isch, git s säggs Arte vo Kwarks, säggs Arte vo Leptone, zwölf Arte vo Usduschdäili für d Chraftfälder, wo zwäi Leptone oder Kwarks mit ene uf enander iiwirke, und s Higgs-Boson. Usserdäm zelt mä jedi Art vo Kwark dreimol, wil jedes Kwark mit äinere vo drei verschiidene Farbladige glade isch. Mä muess no für jedi Art vo Kwark und Lepton no en entsprächendi Art vo Antidäili drzuezele. Im Ganze git es also 61 Arte vo Elementardäili. D Materie, d Chraftfälder und d Straaligsfälder bestöön us dene Däili in verschiidene Kombinazione und Zueständ. Das gältet für jedi vo iire bekannte Forme, mit Usnaam vom Grawitazionsfäld, d Grawitazionswälle und die Dunkli Materie. Grawitazionswälle und Dunkli Materie si bis jetz erst indiräkt noochgwiise worde. D Elementardäili si „chlii“ in däm Sinn, ass mä in Experimänt no nie e Bewiis het chönne finde, ass iire Durchmässer nid null sig. Dorum si si in dr Theorii punktförmig. Si si „chlii“ au im Sinn, ass si nid us „no chliinere“ Baustäi zämmegsetzt si. Drittens si si „chlii“
47.7303058.225738900Koordinate: 47° 43′ 49″ N, 8° 13′ 33″ O Brändè (amtlich Brenden) isch èn Ortsdeil vo dè Gmeind Üülinè-Birchèdorf im Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg Brändè lyt im Südschwarzwald zwûschè m Schluchsee un èm Hochrhy bi Düèngè. Brändè lyt am högschte Punkt vum Brändemer Bärg, èm Buggèl mit èrè Höchi vo ca. 900 m. Dè Brändemer Bärg drènnt d Däler vo dè Mettma im Oschtè un dè Schwarza im Weschtè. Südlich vo Brändè neigt sich dè Brändemer Bärg nu moderat un witet sich vo Brändè, wo dè schmalscht un dè högscht Punkt isch, bis zu 3 km Breiti uff, bevor s Witznaubeggi dè Bärg im Südè begränzt. Im Nordè vo Brändè senkt sich dè Buggèl è bitzeli bis zu dè Innerè Hööf, dennõch schlièßt sich dè Staufemer Buggèl aa, dèm sin högschte Pungt dè Hoche Staufè mit 1101 m isch. A dè Mettma-Dalwangè südöschtlich vo Brändè lyt dè Wyler Üßeri Hööf, s Gegèschtugg zu dè Innerè Hööf, wo ugfähr 2 km nördlich devò liget. Vo Brändè uus chunnt mò nõch is Schwarza-Dal übber diè nordöschtlich gfüürti Strõß zu dè Schwarza-Brugg abbè, wo s Schwarzadal-Beggi lyt. Gu Oschtè cha mò s Mettmadal übber diè Innerè Hööf bi dè Lochmülli durchquerè, un chunnt
Die füsikalischi Gröössi Impuls beschribt in dr klassische Mechanik d Beweegig vom ene Körper mit Masse, in dr Relatiwidäätstheorii au die vo masseloose Fotone. Dr Impuls isch wie d Gschwindigkäit, wo mit em verchnüpft isch, e Wektorgröössi, het also e Betrag und zäigt in d Richdig vo dr Beweegig. Si bsundrigi Bedütig isch, ass er en Erhaltigsgröössi isch. Jede beweegligi Körper cha si Impuls, zum Bischbil bim ene Zämmebutsch, ganz oder zum Däil uf anderi Körper überdrääge oder vo andere Körper übernee. Au Fälder chönne dur e Chraftwirkig Impuls vo äim Däili uf en anders überdrääge. Im Internationale Äihäitesüsteem git s kä äigeni Äinhäit für en Impuls. Mä brucht N·s = kg·m·s−1. Uf Änglisch säit män em Impuls momentum. S änglische impulse bezäichnet hingege e churzi Überdräägig vom ene Impuls, also e Chraftstooss. In dr Mechanik vom Newton si dr Impuls p → {\displaystyle {\vec {p}}} und d Gschwindigkäit v → {\displaystyle {\vec {v}}\,} über d Masse m {\displaystyle m} vom Körper verchnüpft: p → = m ⋅ v → {\displaystyle {\vec {p}}=m\cdot {\vec {v}}\,} Wil d Masse e Skalar isch, si dr Impuls und d Gschwindigkäit Wektore mit dr gliiche Richdig. Drzue chunnt dä Zämmehang zwüschen em Impuls, dr
S Gsetz vom Coulomb isch d Basis vo dr Elektrostatik. Es beschribt d Chraft zwüsche zwäi Punktlaadige oder chugelesümmetrisch verdäilte elektrische Laadige. D Betrag vo dere Chraft isch broporzional zum Brodukt vo de bäide Laadigsmängene und umkeert broporzional zum Kwadrat vom Abstand vo de Middelpünkt vo de Chugele oder de Punktlaadige. D Chraft wirkt in dr Richdig vo dr Graade wo d Mittelpünkt verbindet, je noch de Vorzäiche vo de Laadige. Si ziet aa, wenn d Laadige underschidligi Vorzäiche hai oder stoosst ab, wenn bäidi Laadige äntwääder positiv oder negativ si. Wenn si aaziet verhaltet si sich also ganz wie d Chraft zwüsche zwäi Punktmasse noch em Grawitazioonsgsetz. Bi mee as zwäi Laadige addiert mä die äinzelne Chraftwektore noch em Superposizionsbrinzip. S coulombsche Gsetz isch d Grundlag vo dr Influänz. S Gsetz isch vom Charles Augustin de Coulomb um 1785 entdeggt und in vile Experimänt bestätigt worde. Im Internazionale Äinhäitensüsteem, in skalarer Form und im Wakuum isch d Chraft F = 1 4 π ε 0 q 1 ⋅ q 2 r 2 {\displaystyle F={\frac {1}{4\pi \varepsilon _{0}}}{\frac {q_{1}\cdot q_{2}}{r^{2}}}} , wo q 1 {\displaystyle q_{1}} und q 2 {\displaystyle q_{2}} zwäi Laadigsmängene si, wo bäidi chuugelsümmetrisch verdäilt si, r
S Euphonium (grychisch: woolklingend) isch è düèfes Blèchblŏsinschtrumänt, wo uffgrund vo sinèrè konischè Mensur zu dè Familliè vo dè Bügelhörner ghört wiè s Flügelhorn, s Tenorhorn, dè Baridon un d Tuba. S Euphonium als Tenor- un Baridonschtimm hèt sich uss dè Ophikleidè entwicklèt, wo widderum vom Serpent hèr witerentwicklèt worrè isch. Nõchdèmm mò öppè 1813 d Bump-Ventyl erfundè worrè sin, isch nebbè dè Drumbeetè dè Bassdrumbeetè baut worrè, wo sich zum Flügelhorn entwicklèt het. Zuè dem Instrument het mò è witeri Form baut, s Tenorhorn. 1843 isch s Euphonium erfundè worrè, um èn düèfè un weicherè Klang z erhaaltè. Es isch allerdings dõmòls no mit èm italiènischè corno basso chromatico benamst worrè. Als Erfinder gèlted dè „Capellmeister Sommer“, wo uss Weimar stammt, un dè Adolphe Sax. S Euphonium hèt è witteri Mensur chriègt. S Euphonium nennt mò au Infantrycello, well s ès „Violoncello“ vo dè Blõsmusig bzw. vo dè Milidärkapellè isch, wa heißè soll, dass es Euphonium dört i dèsèlbè Stimmlaag isch un dièsèlb Fungtion erfüllt wiè s Cello i dè Strei- odder Simphonyorcheschter.. D Grundschtimmig vom Euphonium isch in B; es chlingt è Oktavè duèfer als è Drumbeetè un è Oktavè höcher als è Tuba in sellèrè Stimmig. D
S Wort Transversal (vo lat. transversus „kweer“) stoot für: d Äigeschaft von ere Wälle, wenn si sich eso usbräitet, ass d Schwingig sänkrächt zur Richdig vo dr Usbräitig isch d Ebeni sänkrächt zur Körperlengsaggse in dr Anatomii dr mathematisch Begriff vo dr Dransversalidäät in dr Differenzialtopologii, wo die gegensitigi Laag vo zwäi Undermannigfaltigkäite beschribt e meersproochigi Forschigszitschrift vom European Institute for Progressive Cultural Policies (eipcp),wo jedes halbi Joor erschiint, e Webschurnal, Verlagsort Wien und Linz die dütschsproochigi Zitschrift Transversal mit em Underditel „Zeitschrift für Jüdische Studien“ im Studienverlag, sit 2006
In dr Mathematik si zwäi veränderligi Gröössene broporzional zunenander, wenn si immer im gliiche Verheltnis zunenander stöön. Für „a isch broporzional zu b“ schribt mä a ∼ b {\displaystyle a\sim b} oder a ∝ b {\displaystyle a\propto b} E broporzionali Funkzion isch e homogeni lineari Zueordnig zwüsche Argumänt x {\displaystyle x} und iire Funkzionswärt y {\displaystyle y} : y = m ⋅ x {\displaystyle y=m\cdot x} mit eme konstante Broporzionalidäätsfaktor m {\displaystyle m} . Zwäi Variabli, wo s Verheltnis vo de Wärt x i {\displaystyle x_{i}} und y i {\displaystyle y_{i}} , wo zuen e ghööre, konstant isch, häisse broporzional zunenander y i x i = m {\displaystyle {\frac {y_{i}}{x_{i}}}=m} . Broporzionalidäät git s also genau denn, wenn s Verheltnis m {\displaystyle m} konstant isch. Es cha positiv oder negativ si und isch also reell. Die Dabälle git d Masse vo verschiidene Volume vo Öl aa: Wemm mä dr Kwoziänt y / x {\displaystyle y/x} , Masse/Volume usrächnet, so bechunnt mä immer dr gliich Wärt 0,8 t/m3 über. Allgemäin git dr Kwoziänt y / x {\displaystyle y/x} d Stiigig vo dr Graade aa und isch gliichzitig dr Broporzionalidäätsfaktor vo dr Zueordnig, do bedütet er d Dichdi vom Öl. Au dr
De Markus Dieth (* 16. Mai 1967 z Davos, u. a. heimatberechtiged z Wettige) isch en Schwizer Politiker vo de CVP. Er isch Regiirigsrot vom Kanton Aargau. De Markus Dieth het s Gymnasium z Davos bsuecht und mit de Matura Typ B abgschlosse. Er het dann an de Uni z Züri Jus gstudiert und promoviert. Vo 1988 bis 1992 het er bi de Flughafepolizei Züri gschafft, vo 1994 bis 1999 isch er Grichtsschrieber z Zurzach gsi und het gliichzitig z Bade in ere Anwaltskanzlei gschafft. Sit em 1996 het de Markus Dieth s Anwaltspatent vom Kanton Aargau. Ab em 1999 het er bis zu sim Amtsatritt als Gmeindsamma als Rechtsawalt z Bade gschafft. De Markus Dieth isch vo 1998 bis 2001 Präsident vo de Wettiger CVP gsi und von 2001 bis 2005 Iiwohnerrat. Im 2006 isch er in de Gmeindrat vo Wettige gwählt worde, wo er nach em Rücktritt vom Karl Frey im 2008 bis zu sinere Wahl in de Regiirigsrot Gmeindamme gsi isch. Zudem isch er vom März 2009 bis Endi 2016 Mitglied vom aargauische Grossen Rot gsi, dem er im 2015 als Präsident vorgschtande isch. Im 23. Oktober 2016 isch er im erschte Wahlgang zum Regiirigsrot gwählt worde
Kärnspaltig (änglisch nuclear fission) bezäichnet e Brozäss in dr Kärnfüsik, won e Atomkärn in zwäi oder mee Bestanddäil gspalte wird und drbi Energii freigsetzt wird. Dr Kärnspaltig wird mänggisch au as Kärnfission (latiin. fissio ‚s Spalte‘) bezäichnet – was nit mit Kärnfusion wo zwäi Atomkärn drbii verschmelze daf verwäggslet wärde. De Stoff, wo dur d Spaltig entstöön, säit mä Spaltbrodukt. E baar Arte vo Atomkärn (Nuklid) spalte sich ooni Iiwirkig vo usse. Die spontani Spaltig isch en Art vom radioaktive Verfall. Mä cha sä quantenmechanisch mit em Dunneleffäkt erklääre, wo äänlig wie dr Alpha-Zerfall isch. In dr Braxis isch aber die induzierti Spaltig wichdiger. Bi dere Kärnreakzioon drifft e freis Däili, mäistens e Neutron, zuefellig uf e Kärn und wird von em absorbiert. Dr Kärn gwünnt dur das Bindigsenergii und eventuelli kinetischi Energii vo däm Neutron, chunnt dorum in en aagregte Zuestand und spaltet sich. Näbe dr Spaltig git s au anderi Möögligkäite, zum Bischnil cha s Neutron iigfange wärde, dr aagregti Atomkärn straalt e Gammaquants ab, regt sich eso ab und isch wider im ene stabilen Zuestand. Commons: Kärnspaltig – Sammlig vo Multimediadateie Flash-Animazion von ere Kärnspaltig vo U-235 (dwu-Unterrichtsmaterial) Normdate: GND: 4130670-3 | LCCN: sh85092983
Schall (vo Althoochdütsch: scal) bezäichnet allgemäin d Grüsch, d Döön und d Knall, wo vo Mensche und Dier mit em Ghör, also mit em Oor-Hirni-Süsteem, auditiv chönne woorgnoo wärde. Schall git s, wenn sich chliinsti Druck- und Dichdischwankige im ene elastische Medium (Gas, Flüssigkäite, Festkörper) usbräite. Mä underschäidet Nutzschall, wie Muusig oder d Stimme bim Schwätze, und Störschall, wie Lärme vo Baustelle oder Vercheer. D Wüsseschaft, wo sich mit em Schall befasst, isch d Akustik. Füsikalisch gsee isch Schall e mechanischi Deformazion im ene Medium, wo sich as Wälle usbräitet. In Gas und Flüssigkäite, wo sich nid beweege, isch Schall immer e Longitudinalwälle, also in ere Nööherig au in dr Luft. Die allgemäini Wällegliichig für dreidimensionali Schallfälder in fluide Medie isch: Δ p = 1 c 2 ∂ 2 p ∂ t 2 {\displaystyle \Delta p={\frac {1}{c^{2}}}{\frac {\partial ^{2}p}{\partial t^{2}}}} Schematischi Oszilloskopbilder vo de vier Schallarte: Grüsch: unregelmäässig (z. B. Motor, Sprooch) Klang: periodisch (z. B. Giige) Ton: periodisch, sinusförmig (z. B. Stimmgaable) Knall (z. B. e Gweerschuss) Hans Breuer: dtv-Atlas Physik, Band 1. Mechanik, Akustik, Thermodynamik, Optik. dtv-Verlag, Münche 1996, ISBN 3-423-03226-X. Heinrich Kuttruff: Akustik: Eine Einführung S. Hirzel Verlag, Stuttgart 2004, ISBN 3-7776-1244-8. Heinrich Kuttruff: Akustik: Eine Einführung
D Jeside (kurdisch ئێزیدی, Êzîdî; alternativ: Yezide, Ezide) si e religiösi Minderhäit bi de Kurde. Iiri ursprünglige Hauptsiidligsgebiet si im nördlige Irak, in Nordsyrie und in dr südöstlige Türkei. Hüte si Jeside aber dur Migrazion au in andere Länder verbräitet. Im Zentrum vom monotheistische jesidische Glaube stöön dr Melek Taus, wo dr Ängel isch, wo im Ufdraag vo Gott d Wält erschaffe het, dr Scheich ʿAdī ibn Musāfir († 1162/3) und die sogenannte „siibe Müsterie“. S Grab vom Scheich ʿAdī z Lalisch bildet s Haupthäiligdum vom Jesidedum, und es isch s Ziil von ere jöörlige Wallfaart, wo jede im Herbst stattfindet. S Jesidedum isch kä Religion, wo missioniert. Mä cha nume as Jesid uf d Wält choo und bäidi Eltere müesse Jeside si. Wenn e Jesid en Andersglöibige hürotet, bedütet das, ass er us sinere Religionsgmäinschaft usdrätet. Birgül Açıkyıldız: The Yezidis. The History of Community, Culture and Religion. London-Nöi York 2010. Andreas Ackermann: Yeziden in Deutschland. Von der Minderheit zur Diaspora. In: Paideuma – Mitteilungen zur Kulturkunde 49 (2003), S. 157–177 Onläin as pdf Martin Affolderbach, Ralf Geisler: Die Yeziden, Berlin 2007 (EZW-Texte 192, Schriftenreihe der Evangelischen Zentralstelle für Weltanschauungsfragen, Onläin as pdf) Christine Allison: Artikel Yazidis I (General), in:
S Käppelijoch isch en ehemoligi chläini Kapälle uf dr Middlere Brugg z Baasel, wo under Dänggmolschutz stoot. Wie e baar anderi Baute in dr Stadt, het au s Käppelijoch e farbigs Ziegeldach. Statue vo Häilige odr Kapälle sin im Middelalter uf Brugge nid sälte gsi. 1392, wo Grooss- und Chläibaasel veräinigt worde si, isch s Käppeli, e chläini Bruggkapälle uf em fümfte Stäipfiiler vom Chläibaasel us, wo denn dr üssersti Pfiiler us Stäi gsi isch und wäge dr Kapälle Käppelijoch ghäisse het, nöi baut worde. Die Kapälle isch woorschinlig no us Holz gsi. 1478 het mä sä abgrisse und nöi us Stäi lo baue – vilicht vom Jakob Sarbach, wo 1473–74 s Spaaledoor versterkt het – under anderem zum dr Bruggepfiiler z beschweere, wo immer wider bi Hoochwasser vom Rhii z Schaade cho isch. Uf däm Jooch isch d Käpalle au bliibe, wo 1457 e säggste Stäipfiiler, s Bärefelserjoch, baut worde isch, bis mä 1858 das Joch het müesse versterke und denn au d Kapälle uf em nöi ufgstellt het. Mä het au anstatt vo dr Christusfigur, wo mä noch dr Reformazioon wäggnoo het, s Hüüsli mit ere Skulptur vom Bischof Heinrich vo Thun verziert. 1903 het mä die alti
Dr Impulserhaltigssatz isch äine vo de wichdigste Erhaltigssetz in dr Füsik und sait, ass dr Gsamtimpuls im ene abgschlossnige Süsteem konstant isch. „Abgschlossnigs Süsteem“ bedütet, ass das Süsteem käini Wäggselwirkige mit sinere Umgääbig het. D Impulserhaltig gältet in dr klassische Mechanik wie au in dr spezielle Relatiwitdäätstheorii und dr Kwantemechanik. Si isch unabhängig vo dr Erhaltig vo dr Energii und isch vo grundlegender Bedütig, wemm mä Butschbrozäss wil verstoo, wil noch em dr Gsamtimpuls vo alle Partner bim Butsch vor und noch em Butsch gliich grooss muess si. D Konserwazion vom Impuls gältet im Fall, wenn die kinetischi Energii bim Zämmebutsch erhalte blibt (elastische Butsch), wie au denn, wenn das nit dr Fall isch (inelastische Butsch) und kinetischi Energii zum Bischbil in Wermi umgwandlet wird.
De Oscar Klein (* 5. Januar 1930 in Graz, Österrich; † 12. Dezember 2006 in Plüderhausen, Dütschland) Oldtime- und Mainstream-Jazz-Musiker gsii, wo us Österrich gstammt isch. Er isch vorallem mit de Trumpetä bekannt worde, het aber au Gitarre, Klarinettä und Schnurregigä gschpielt. Überzügend wie chum en zweite europäische Jazztrumpetär hed er s’traditionellä Uusdrucksschpektrum vo däm Inschtrumänt beherrscht. Als Gitarrischt hed er mit viel Iflüss vom Eddie Condon, em Freddie Green oder au em Toots Thielemans en eigene Stil ufbaue. Wäge de jüdische Herkunft vo dä Familie Klein hed die während em zweite Weltchrieg us Österrich müesse flüchte. De jungi Oscar Klein isch ab 1943 imene chline italienische Bergdörfli vom Dorflehrer uf dä Mandoline unterichtet worde. Ab 1944 hed er a de Basler Kunschgwerbschuel d’Usbildig zum Grafiker gmacht. I däre Ziit hed er im Hot Club Basel sini Liebi zum Jazz entdeckt. Bald drufabe hed er als Gitarrischt bi de „Freetwarmers“ unter de Leitig vom Trumpetär Freddie Höhn und em Klarinettischt Otto Flückiger sini erschte Erfahrige als Gitarrischt gemacht. 1948 hed de Oscar Klein in Florenz e Stell als Zeichigs- und Handarbeitslehrer aträtte und glichziitig versucht, glichgsinnti Musiker z’finde. Für die planti „Original Florence New Orleans Band“ hed allerdings na en
Dr Begriff Korrespondänzbrinzip het ursprünglig e Beziejig zwüsche Begriff us dr klassische Füsik und dr Kwantemechanik bezäichnet und isch 1920 vom Niels Bohr im Konteggst vo dr eltere Kwantetheorii brägt worde. Mä bezäichnet s in däm Zämmehang au as s Korrespondänzbrinzip vom Bohr. Dr Bohr isch in sim Atommodäll vo 1913 no vom ene klassische Modäll usgange, het denn aber seer iischränkendi Bedingige für d Elektronebaane, wo vorchömme, müesse formuliere, zum die diskrete optische Spektre, wo beobachtet worde si, z erkläare („elteri Kwantetheorii“). Drotzdäm het die elteri Kwantetheorii kä vollständigi Theorii vo de Spektrum chönne liifere. Für groossi Kwantezaale het mä aber asymptotischi Formle überchoo, wo dene vo dr klassische Füsik entsproche häi und d Luggene in de Erklärige zum Däil häi chönne fülle. S Korrespondänzbrinzip isch in däm Sinn in dr eltere Kwantetheorii e heuristischs Brinzip gsi, zum beschriibe, wie s für groossi Kwantezaale zur klassische Füsik übergoot (in däm Fall zur Elektrodynamik). Au in dr Kwantemechanik, wo vo 1925 aa entstande isch, het mä s Korrespondänzbrinzip brucht, zum e heuristischi Methode z beschriibe, und kwantemechanischi Operatore und iiri Verduschrelazioone mit dene vo dr klassische Mechanik z verbinde. In dr Wüsseschaftstheorii verstoot mä under em Korrespondänzbrinzip d Beziejig vo
Dutch Swing College Band isch e niderländischi Formation im traditionelle Jazz. D'Band isch am 5. Mai 1945 (am Tag wo i de Niderland als Befreiigstag und Nationalfiiertig gilt) als Amateur-Combo vorwiegend vo Studänte gründet worde. Die erscht Bsetzig hed usem Peter Schilperoort (Klarinettä), em Frans Vink (Klavier), em Henny Frohwein (Kontrabass) und em Tonny Nüsser (Schlagzüüg) bestande. D’Combo, wo sich scho bald zum Oktett erwiiteret hed, hed i de Nachchriegsjahre e wichtige Pionierrolle gschpilt und vil Jugendlichi für die in Nordamerika entstandene und während de NS-Herrschaft in Europa underdrückte Jazzschtil wie Dixieland und Swing begeischteret. Vil Jazzgrössene hend sich vo de Dutch Swing College Band, wo 1960 is Profilager gwechslet hend, begleite lah, bispiilswis de Bud Freeman, de Sidney Bechet, de Joe Venuti oder de Teddy Wilson. Im 1967 hed de Huub Janssen für die nächschte 25 Jahr de Part vom Schlagzüüger i de Band übernoh. D Dutch Swing College Band hed sich zumene weltwit bekannte Jazz-Ensemble entwicklet, wo uf allne foif Kontinent gschpilt hed. Die uffallendschti Eigeschaft vo de Band isch vo Afang a immer en eigene, dütlich erkennbare Stil gsi. Das isch dur das gwährleischtet worde, dass s’Oktett eigeni Interpretatione, Arrangements oder Kompositione gschpilt hed, statt Ufnahme vo
Methodik (us griech. méta ‚aane‘ und hodós ‚dr Wääg‘) si in dr Wüsseschaftstheorii alli wüsseschaftlige „Wääg“, wo zum ene Ziil füere. As Däildisziplin von ere Fachwüsseschaft isch d Methodik au d Leer vo de Methode, wo in dere Wüsseschaft aagwändet wärde. Methodik isch nid s gliiche wie Methodokogii, wo d Reflexion über d Methode vom ene Fachgebiet isch. In de wichdigste Fremdsprooche cha mä dä Underschiid aber nid mache, und doorum chunnt s au im Dütsch immer wider zu Verwäggslige vo de Begriff und zu Unklaarhäite.