rlitschk/wikidir huggingface dataset:
48.1297222222227.8838888888889280Koordinate: 48° 7′ 47″ N, 7° 53′ 2″ O Maleck isch e Ortsdeil vu dr Stadt Emmedinge im glichnammige Landkreis vum ditsche Bundesland Bade-Württeberg. Die früeher selbständig Gmei isch am 01. August 1971 uf Emmedinge igmeindet worre. S'Dorf lit in dr Vorbergzone vum middlere Schwarzwald guet 3 km Luftlinie öschtlich vu dr Emmedinger Innestadt un 15 km nördlich vum Friburger Stadtzentrum in ca. 280 m Höchi. Mit ere Flächi vu 2,35 km² isch dr Ort relativ klei. Zue Maleck ghöre au die hauptsächlich us Asammlunge vu Burehöfe bestehende Ortsdeile Am Laberberg, Uffem Buck, Brandel, Hinderi Zeismatte un Vorderi Zeismatte. Im Süde vu dr Gmarkung lit am Malecker Buck dr Malecker Vulkanschlot. Er isch dr Iberrescht vu eme vor ca. 50 Millione Johr aktive Vulkan. Mit 435 Iwohner isch Maleck dr kleinscht früeher selbständig Stadtteil vu Emmedinge. S'Dorf isch wohl im 10. bis 12. Johrhundert as e Rodungssidlung entstande. Um 1330 wird „Malnegge“ im Tennenbacher Güeterbuch vum umiddelbar nördlich glägene Kloschter Tennenbach erschtmols erwähnt. D'Zeismatte isch scho um 1094 s'erschtmol schriftlich bekundet. Dr Ort het scho früeh zum badische Herrschaftsgebiet ghert un isch in dr Reformation evangelisch worre. Statistischs Landesamt Bade-Württeberg Stadt Emmedinge
S Zürcher Wyland isch de nördlich Tail vom Kantoo Züri i de Schwiiz. So haisse tuets, well bis hüt no de Wii e wichtigs Erzügnis i däre Regioo isch. S Wyland litt zwüschet em Rhii und de Tuur und grenzt im Oste as Tuurgi. Im Südweste goots öber d Tuur uus bis an Iirchel ane. Die wichtigste Wiidörfer sind Stamme, Benke, Tachse und Uewise. De Wiibau werd dur s mildi und sunige Klima bigünstigt. Im Wyland liget au historischi Baute, wie s Schloss Lauffe am Rhiifall und s Chloster Rhiinau. De Tielekt vom Wyland ghört zu de Ostschwiizertielekt und underschaidet sich dütli vom Züritütsch. Commons: Zürcher Weinland – Sammlig vo Multimediadateie Chartene vo de Wygebiet im Wyland uf weinlandwein.ch
De Albert Bächtold (* 3. Jenner 1891 z Wilchinge; † 27. Oktoober 1981 z Grüenige) isch en Mundartschriftsteller usem Chläggi gsii, wo e groosses autobiographisches Werch im Wilchingerdialekt gschribe het. I sinene Werch nennt er sich »Peter Räbme«. De Albert Bächtold isch im 3. Jenner 1891 z Wilchinge uf d Welt choo. Si Vatter isch früe gstorbe und sini Muetter het sich müese mit füf Chind elai döreschloo. Er het e Uusbildig as Leerer gmacht und het ane 1911 z Merishuuse underrichtet. Wel er e Agibott öberchoo het, imene Adelsguet z Kiew z underrichte, isch uf Russland züglet. Allerdings het s em bi de Adlige nöd guet gfale und er isch uf Moskau zoge, won er e Chaufmännischi Lehr gmacht het. Wege de Russische Revoluzion 1918 het er i d Schwiiz zrugg müese, woner e Studium as Jurist agfange het. Doch er hets nöd lang uusghalte und isch uf Amerika öbere, um Geld för verarmti Russlandschwizer z samle. Bald isch er aber as Vertretter vonere amerikanische Firma i d Schwiiz zrugg und het mit Filmprojektore vill Geld gmacht und er het afange e verschwenderisches Lebe füere. Doch nochem Börsechrach vom Oktober 1929 het er sin ganz Bsitz verloore und isch
48.07757.6461111111111280Koordinate: 48° 4′ 39″ N, 7° 38′ 46″ O Bickisohl isch e im Kaiserstüehl in Südweschtditschland gläges, zue dr Stadt Vogtsburg ghörigs glei Winzerdorf mit ca. 400 Seele. Dr Ort het sich mit dr andere sechs Gmeine vum zentrale Kaiserstüehl am 1. Jänner 1975 zue dr Stadt Vogtsburg zämmegschlosse. Dr Ort lit am Eschbach im Süde vu dr Gsamtgmei Vogtsburg im e Sidedal, wo zum guet 1,5 km nördlich glägene Oberberge goht. Dr Ort isch vu Räbberge umgäbe un het aber au Wald, in dr Hauptsach zum Hauptgipfel vum Kaiserstüehl, em 557 m hoche Dotekopf, hi. Im Ort hets emol d Burg Bickesohl gee.
D Grabhügelnekropole Chripflibuck isch e Gruppe vo sibe früemittelalterliche Grabhügel. Si lit i de Gmaind Illau-Efreetike im Kantoo Züri. Die sibe Graabhügel ufem Chripflibuck liget im Studebruneholz öber em Flüssli Chänt zwüschet de Dörfer Graafschtel und Ottike i de Gmaind Ilau-Efreetike im Zörcher Oberland. D Nekropole lit erhööt öber de alte Römerstrooss vo Wintertuur uf Chämpraate am Zörisee. A dere Strooss lit au s Römerkastell Irgehuuse. I de 2. Hälfti vom 7. Joorhundert het sich do e richi alemanischi Famili bigrabe loo. Die ältere Greber hend Bigoobe, wie Waffe und Schmuck. Well de Bruuch im uusgende 7. Jh. ufghört het, sind die jüngste drai Greber bigoobeloos. Öber jedem Graab isch en anderthalb Meter höche Hügel uufgschüttet wore. Di uuffälig Grabform zaigt, as die Mane und Fraue, wo sich do bigrabe loo hend, zum lokale alemanische Adel grechnet were chönt. Ahand vo de Datierige hend die sibe Tote zu drai Generatione im uusgende 7. Joorhundert ghöört. I de Joore vo 741 bis 747 het e riichi Famili vom Zürcher Oberland vill Landbsitz em Chlooster Sanggale vermacht, d Schenker sind d Beata und ere Maa, de Landold und spöter de Soo vo ene, de Landbert, wo nochem Tod vo sinene Eltere Mönch
S Kastell Iirgehuuse isch e römisches Kastell bi Iirgehuuse i de Gmaind Pfäffike im Kantoo Zöri. S Kastell lit uf eme chliine Hügel grad öber em Pfäffikersee südlich vo Iirgehuuse a de alte Römerstroos vo Wintertuur uf Chämpraate am Zürisee. S Kastell isch dör de Chaiser Valentinian (364–375) baut wore, wo d Grenze am Rhii verstärche loo het. Früener isch am gliiche Platz e Guetshof gstande. S Kastell isch recht guet erhalte und messt öppe 60 uf 60 Meter. Es het i jedem Egge e Turm und ussert bi de Ostmuur, wo de Iigang gsii isch, je en Mittelturm. De antik Name vom Kastell isch nöd öberliferet, doch werd de Ort Iirgehuuse inere Uurchund usem Joor 811 Camputuna sive Irincheshusa gnennt. Drum werd vermuetet, ass s Kastell *Cambodunum ghaisse het. Hüt haisst e Dorf drai Kilometer südlich vom Kastell no Chämte. Commons: Kastell Iirgehuuse – Sammlig vo Multimediadateie Andreas Zürcher: Irgenhausen. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ernst Meyer: Das römische Kastell Irgenhausen; Basel 1969.
Kurdisch (kurd. کوردی Kurdî) isch e Sprooch, wo in dr Türkei, im Irak, im Iran, z Syrie, z Georgie und z Armenie gschwätzt wird. Si isch mit em Farsi nooch verwandt. Baidi Schprooche ghöre zu de iranische Sproochgruppe innerhalb vo de indoeuropäische Sproochfamilie. S Kurdische isch i zaalriichi Tielekt undertailt, wo zum Tail recht verschide töne. D Kurde hend kein eigne Nationalstaat und eri Sprooch werd i de verschidnige Länder mee oder weniger starch underdruckt. S Noikurdische isch erst sitem uusgende 19. Jh. gschribe wore, bruucht werd debi e modifizierti Form vo de arabische Schrift, selte aber au di latinisch Schrift. Denebet sind no mittelalterlichi Versli uf Mittelkurdisch öberliferet. D Wikipedia uff Kurdisch
D' Oberrhykonferenz (preziser: Dütsch-französisch-schwizerischi Oberrhykonferenz) bildet dr inschtitutionelli Rahme vo dr gränzüberschritende Zämmearbet im Oberrhygebiet uf regionaler und regionalstaatlicher Ebeni. Es goht dorum, gränzüberschritendi Frogestellige ufzugriffe, z'bearbeite und ere Lösig zuezfüehre zum Wohl vo de Bevölkerig uf beidne Site vom Rhy. Dr Wirkigsperimeter vo dr Oberrhykonferenz isch naturrümlich begränzt durch d Vogese, dr Schwarzwald und dr Schwizer Jura und umfasst folgendi Teilrüüm: Bade und d Südpfalz in Dütschland, s Elsass uf französischer Site sowie d Nordweschtschwiz. Die gränzüberschritendi Zämmearbet im Rahme vo dr Oberryhkonferenz isch pyramideförmig ufbaut und kennt folgendi Gremie: Die Dütsch-französisch-schwizerischi Regierigskommission bildet s'Dach uf nationaler Ebeni und verbindet d'Regierige vo de drei Länder Dütschland, Frankrich und dr Schwiz über ihri jewilige Usseminischterie. Sie chunt öppe alli zwei Johr zu Sitzige zämme. Die Dütsch-französisch-schwizerischi Oberrhykonferenz verbindet d'Regierigs- und Verwaltigsbehörde uf regionaler Ebeni und isch vo de Regierigskonferenz iigsetzt. Beteiligt sind d'Fachverwaltige vo de Bundesländer Bade-Württebärg und Rhyland-Pfalz, vo de Kantön Basel-Stadt, Baselland, Aargau, Jura und Solothurn sowie die staatliche und gebietskörperschaftliche Behörde in dr Region Elsass. S'Präsidium isch s'Haupt-Beschlussgremium und glichzitig Impulsgäber und Koordinator vo dr Oberrhykonferenz und chunnt zwei- bis dreimol im Johr zu Sitzige zämme. Es setzt sich us ere dütsche, französische und schwizerische Delegation mit
48.1038888888897.6272222222222224Koordinate: 48° 6′ 14″ N, 7° 37′ 38″ O Bischeffinge isch e im nordweschtliche, zentrale Kaiserstüehl in Südweschtditschland gläges, zue dr Stadt Vogtsburg ghörigs Winzerdorf mit 670 Seele. Dr Ort het sich mit dr andere sechs Gmeine vum zentrale Kaiserstüehl am 1. Jänner 1975 zue dr Stadt Vogtsburg zämmegschlosse. Dr Ort lit 1,7 km nördlich vo Oberrothwil un het zämme mit Burge e Haldepunkt an dr weschtliche Kaiserstuehlbahn. Mit ca. 234 Hektar macht d Räbflächi uffem Bischeffinger Bann guet e Sechstel vu dr Räbe vu dr Gsamtgmei us. Bischeffinge isch erschtmols anno 1010 as e Gschenk an dr Bischof z Basel schriftlich erwähnt. Doher leitet sich au dr Ortsnamme ab. In dr Nechi vum Ort stoht d Burg Bischeffinge.
D HipHop-(Sub-)Kultuur isch in de 1970er Joor entschtande. Dr in Jamaika geboreni Kool DJ Herc hed in dr Bronx Funk-Blatte ufgleggt und d Breaks verlengered, drzue hed er nach jamaikanischer Art toastet - schpöter hed me das rappe gnennt. Anderi wichtigi musikalischi Yflüss sin vo Lüt wi em DJ Hollywood ko; d. h. Disco-DJs. 1979 schliesslig sin di erschte zwai Rap-Bladde usekoo, zersch "King Tim III" vo der Funk-Gruppe Fatback Band (zäme mit em Rapper King Tim III) und denn "Rappers Delight" vo dr Sugarhill Gang. Anderi wichtigi Aschpäkt vom HipHop sin s DJing, Breakdance, Grafitti Vorleufer vom Rap gits vili - hüffig wird uf d Griots vo Weschtafrika verwise, uf afroamerikanischi Radio-DJs, uf e Reggae und vor allem d Toasting-Technike. Au im R&B isch scho vor 1979 grappt worde - vor allem "Here Comes the Judge" vom Pigmeat Markham isch Rap avant la lettre (bzw. avant le disque) in Rainkultuur. D Last Poets und dr Jazz-Poeet Gil Scott Heron wärend au hüffig erwäänt. Di erschte Rap-Tracks hänn sich musikalisch noni vo Funk und Disco unterschide. Aber scho bald hed der HipHop aigeni musikalischi Merkmool entwickelt: zersch hed der Grandmaster Flash mixe und scratche uf Blatte voorgfiert, denn hed der
Rührberg isch de Name vo däne geografische Objekt z Bade-Würtebärg: Rührberg (Grenzach-Wyhlen), en Ortstail vo de Gmaind Grenzach-Wyhle im Landchrais Lörrach Rührberg (Grenzach-Wyhlen), en 518 m höche Bärg im Gränzgebiet vo Badisch-Rhyfälde und Grenzach-Wyhle, wo zum Dinkelbärg ghört Sender Rührberg, en Hörfunksändemascht uf em Rührberg norweschtlich vo Herte Rührberg (Korntal-Münchingen), en Ortstail vo de Stadt Chorntal-Münchinge im Landchrais Ludwigsburg
48.1005555555567.6190Koordinate: 48° 6′ 2″ N, 7° 36′ 0″ O Burge (amtlich Burkheim) isch e im weschtlich vum zentrale Kaiserstüehl in Südweschtditschland gläges, zue dr Stadt Vogtsburg ghörigs klei Städtli mit guet 1000 Iwohner. Dr Ort het sich mit dr andere sechs Gmeine vum zentrale Kaiserstüehl am 01. Jänner 1975 zue dr Stadt Vogtsburg zämmegschlosse un in sälle Zämmeschluss s'Stadträcht ibrocht. Dr Ort lit 2,5 km nordweschtlich vo Oberrothwil un 1,4 km öschtlich vum Rhi. Burge het zämme mit Bischeffige e Haldepunkt an dr weschtliche Kaiserstuehlbahn. Mit ca. 137 Hektar macht d'Räbflächi uffem Burgemer Bann guet 10% vu dr Räbe vu dr Gsamtgmei us. Burge isch erschtmols anno 762 erwähnt un um 1330 zuer Stadt erhobe worre. Dr Ort het sich aber, wohl wil er an keinem Verkehrsknote lit, nie zue ere grosse Asidlig entwicklet. S'Ortsbild wir beherrschtr vu dr Burgruine vum Neje Schloss (menkmol au Schwendi-Schloss gnennt). Burge isch bekannt fier sin am Rhi glägene Baggersee mit schönem Sandstrand.
48.0961111111117.6572222222222230Koordinate: 48° 5′ 46″ N, 7° 39′ 26″ O Oberbärge (amtlich Oberbergen) isch e Winzerdorf im Kaiserstüehl in Südweschtditschland, wo zue dr Stadt Vogtsburg ghört un ca. 1000 Iwohner het. Zue Oberbärge ghört au dr Wiler (Alt-)Vogtsburg. Dr Ort het sich mit dr andere sechs Gmeine vum zentrale Kaiserstüehl am 01. Jänner 1975 zue dr Stadt Vogtsburg zämmegschlosse. S Dorf lit im Zentrum vum Kaiserstüehl im Dal vum Krottebach un isch e bekannte Wibauort mit 233 ha Räbflächi mit dr Lag Bassg(e)ige. Numme ei Kilometer weschtlich vu Oberbärge lit Oberrothwil, 1,2 km öschtlich Schälinge un 2 km südöschtlich. Uf Norde goht d Stross iber dr Nordkamm vum Kaiserstüehl uf Kiechlinsbärge ab. Im Süde lit dr Hauptgipfel vum Kaiserstüehl, dr 557 m hoch Dotekopf. Alt-Vogtsburg lit südöschtlich vu Oberbärge an dr Passstross (L115) uf Betzige. Dr klei Wiler het dr 1975 zämmegschlossene Gsamtgmei Vogtsburg dr Namme gä. S Dörfli lit uf 48°05'32" N, 7°41'04" O in guet 320 m Höchi.
48.1041666666677.6830555555556310Koordinate: 48° 6′ 15″ N, 7° 40′ 59″ O Schälinge isch e glei Winzerdorf im Kaiserstüehl in Südweschtditschland, wo zue dr Stadt Vogtsburg ghört un ca. 330 Iwohner het. Dr Ort het sich mit dr andere sechs Gmeine vum zentrale Kaiserstüehl am 01. Jänner 1975 zue dr Stadt Vogtsburg zämmegschlosse. Dr Ort lit am End vum Krottebachdal im Oschte vum zentrale Kaiserstüehl, guet 1,2 km vum weschtlich glägene Oberbärge äwägg. Iber dr Hauptkamm vum Kaiserstüehl verlauft e Kreisstross ins öschtlich im Landkreis Emmedinge gläge, 5 km entfernt Bahlinge. D Räbflächi vu Schälinge betrait numme 61 ha. Uffem 435 m hoche, südlich glägene Badberg isch e 42 ha grosses Naturschutzgebiet.
Schafuuse isch d Hauptstadt vom Kanton Schafuuse. Es isch die nördlichschti Stadt vo de Schwyz. Bekannt isch Schafuuse für sini Altstadt mit dä Erker, em Chlooschter Allerheilige und em Munot, e Feschtig oben a dr Schtadt, wo au s Wahrzeiche vo Schafuuse isch, und d Rhyufer. Schafuuse, di nördlichschti Schtadt vo dr Schwyz, liggt am Rhy, südöschtlig vom Rande. De Rhyfall, wo chli witer une am Rhy, bi Neuhuuse liit, isch an vo de grööschte Wasserfäll vo Europa, ghört aber nur rechtsufrig zum Kanton Schafuuse und linksufrig zum Kanton Züri. Schafuuse isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1045 als Scâfhusun. Sini Gründer un die vom Chloschter Allerheilige sind d Grafe vo Nälleburg gsi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 26,6 % gläge. 43,6 Prozänt vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 27,4 Prozänt sind römisch-katholisch (Stand 2000). Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 5,0 %, FDP 12,1 %, SP 41,6 %, SVP 31,9 %, Sustigi 9,4 %. Gmeindspresident isch de Peter Neukomm (Stand 2019). Dä greeschti Firme vo Schafuuse: BB Biotech (Biotechnologie Gruppe) International Watch Company (IWC - Härsteller vo Uhre) Georg Fischer (Industriegruppe: Rohre, Werkzig usw.) Cilag (Pharmacie) Bi de Volkszellig
D Vangione (lat. Vangiones; [[[Altgriechische Sprache|altgriech]]. Οὐαγγίονες, Ouangíones) sind e germanische Stamm im hüttige Rhiihesse i de Rhiiebini gsii. Si hend im Rhiichnüü gegenöber vo Mogontiacum (hüt: Mainz) glebt und eri Noochbuure sind d Treverer, d Mediomatriker und im Süüde d Nemeter gsii. De Name isch Germanisch und bidütet »Feldlüt« (got. waggs; an. vangr »Wise, Feld, Flur«). D Vangione sind im Joor 71 v. Chr. zäme mit de Nemeter und de Triboker und andere Stämm mit em Ariovist öber de Rhii choo und i Gallie iigfale. Ahand vo de Archäologii hend si aber erst i de erst Hälfti vom 1. Jh.n. Chr. Land vo de Mediomatriker westlich vom Rhii iignoo. Ere Vorot isch Borbetomagus (hüt: Worms) gsii. Si hend im Joor 50 n. Chr. a de Römer im Chrieg gege d Chatte ghulfe. Ane 70 n. Chr. hend sich am Uufstand vo de Treverer bitailiget, sind aber glii zu de Römer öbertrete. Nochdem i de Silvesternacht vom Joor 406 Germane bi Mainz öber de zuegfrorni Rhii i Gallie igfale sind, hend sich d Burgunder im Piet vo de Vangione niderloo und Worms isch - wenigstens noch de Heldesaag - d Königsstadt wore. Noch de Umsidlig vo de Burgunder ane 443
D Triboker (lat. Triboci; altgriech. Τρίβοκοι, Tríbokoi) sind e germanische Stamm im Elsiss gsii. Im Süüde hend si a d Rauraker, im Weste a Mediomatriker und im Norde a Nemeter grenzt. Di östlich Grenze het de Rhii bildet. D Triboker sind im Joor 71 v. Chr. zäme mit de Nemeter und de Vangione und andere Stämm mit em Ariovist öber de Rhii choo und i Gallie iigfale. Ahand vo de Archäologii hend si aber erst i de erst Hälfti vom 1. Jh.n. Chr. Land vo de Mediomatriker westlich vom Rhii iignoo. Eri wichtigste Stedt sind Brocomagus (hüt: Brumath) und Argentorate (hüt: Stroosburi) gsii. Ane 70 n. Chr. hend si sich am Uufstand vo de Treverer bitailiget. Nochdem d Alemane de Limes broche hend und d Decumates agri bsetzt hend, sind die immer wider is Piet vo de Triboker iigfale. Abem 5. Joorhundert hend den d Alemane feste Woonsitz im Piet vo de Triboker gnoo. Im Gegesatz zu de Nemeter und de Vangione hend si sich nöd so starch a di gallorömischi Kultur aapasst und hend sich drum no lang vo de andere Stemm um si ume underschide. Bsundrigs Biwaffnig isch lang typisch germanisch blibe. Au i de Religion hend si
D Nemeter (lat. Nemetes; altgriech. Νέμητες, Némētes) sind e germanische Stamm i de Pfalz i de Rhiiebini gsii. Si hend südlich vo de Vangione, östlich vo de Mediomatriker und nördlich vo de Triboker gwont. Im Oste het de Rhii d Grenze bildet. De Name vom Volch isch Gallisch und bidütet »die vom Hailige Hain« (gall. nemeton; altsächs.: nimidas; lat. nemus »hailige Hain«). D Nemeter sind im Joor 71 v. Chr. zäme mit de Triboker und de Vangione und andere Stämm mit em Ariovist öber de Rhii choo und i Gallie iigfale. Ahand vo de Archäologii hend si aber erst i de erst Hälfti vom 1. Jh.n. Chr. Land vo de Mediomatriker westlich vom Rhii iignoo. Ere Vorot isch Noviomagus Nemetum (hüt: Speyer) gsii. Si hend im Joor 50 n. Chr. a de Römer im Chrieg gege d Chatte ghulfe und nöd am Uufstand vo de Treverer vom Joor 70 tailgnoo. Nochdem d Alemane de Limes broche hend und d Decumates agri bsetzt hend, sind die immer wider is Piet vo de Nemeter iigfale. Uursprüngli e germanisches Volch, hend si früe di galloromanischi Kultur agnoo und hend sich nöme gross vo de binochbuurte gallische Stemm underschide. Nebet de Veezucht und em
Anke oder Butter isch es Striichfett, won us Milchfett bestaat. Das mer de Anke als Anke dörf verchaufe, dörf de Wasseratäil nöd z gross si. Wänn mer de Nidel imene Ankechübel lang schlaat gits gschlagne Nidel. Wenn mer en no lenger schlaat, dänn gits Anke. Bim Ankne schümet chliini Täili uf. Die ghäisset Anke(g)rützeli. De färtigi Anke hät mer früener imene Ankehafe ufbewaart. Dä isch us Stäiguet gsi und hät drum d Chüeli besser zämeghebet, au ooni Chüelschrank. Es Näbeprodukt vom Anke isch d Ankemilch S isch Nidel oni s Milchfett. I de industrielle Läbesmittelproduktion wird Anke i groosse Zentrifuge nach em gliiche Prinzip gmacht. Z Tüütschland dörf nume paschterisierte Nidel gna wärde. I de hüttige Ziit isch s gnau reguliert, wien Anke mues sii: mindischtens 82% Milchfett, nöd mee als 16% Wasserghalt. En Analyse vom Anke zäiget, das er us Milchbestandtäil bestaat: Milchzucker (Laktose), Mineralstöff, Choleschterin, Protein, fettlösliche Vitamin und Milchsüüri. Typisch isch, das s im Anke vil Ölsüürene und churzchettigi gsettigti Fettsüürene häd. D Brüedere Grimm schriibed i irem 16bändige Tüütsche Wörterbuech übers Wort Anke: es segi männlich und chömi vom althochtüütsche ancho und vom mittelhochtüütsche anke. Noch em Etymologische Werterbuech vum Kluge goht des ancho uf s
Danuvius isch de latinisch Name vom Fluss Donau, wo under dem Name meermols i römerzitlichi Inschrifte as Gott agruefe werd. Entlang vo de Donau sind meriri römerzittlichi Inschrifte gfunde wore, wo de Danuvius as Gott arüefet. Vo de obere Donau sind zwee Staialtöör gfunde wore, i aim werd de Flussgott zäme mitem römische Göttervater Jupiter aagruefe. Zwoo Inschrifte stamet us Budapest und e Inschrift vo Osijek a de Drau rüeft de Danuvius zäme mitem Flussgott Dravus aa. D Donau, wo im Underlauf Hister oder Istros ghaisse het, isch a de alte Grieche scho früe bikannt gsii und i de Theogonii vom Hesiod isch de Istros de Soo vom Okeanos und de Tethys. D Daker, wo im hütige Rumänie a de Donau gwont hend, hend bim Hister gschwore. S gliiche gelt för d Gote, wo de Danuvius (got. Δούναβις = *Donaws) au as Rächer aagruefe hend und de gotischi Feldherr Gaina het sogär Römer em Fluss gopferet. Hesiodos: Theogonia 339 Servius: Scol. Georg. 3,497 Gottfried Schramm: Nordpontische Ströme; Göttingen 1973. S. 37 Claudius Claudianus: De bello Gothica 81f; 523 Zosimos: Historia nea 5,21,9 Garrett S. Olmsted: The Gods of the Celts and the Indo-Europeans, Innsbruck 1994. ISBN 3-85124-173-8 Herwig Wolfram: Die
(Bàd) Solzbàch oder Solzbe (IPA: [ˈsʊld̥sbɑx]/[ˈsʊld̥sbɘ]; frz. Soultzbach-les-bains, dt. Bad Sulzbach) esch e frànzeesche Gmein em Arrondissement Colmar-Ribeauvillé (Kanton Wìnzene) em Owerelsàss (Haut-Rhin). Soltzbach esch a Metgled fom Kommunalverband Vallée de Munster. Solzbach esch e gleins Dorf an d'r Elssasisch Wistràss, 6 km eschtlich fò Menschd'r òn 14 km weschtlich fò Kolm'r. Dorìch d'r Ort fliassd d'r Krabsbàch òn d'r Rùnsbàch. Nochb'rortschàfda sen Wàsserburig, Grischbàch un Wihr. Di erschd Erwahnung vo Soltzbàch esch fo anno 1211 as Sulcebach. Dr Nammensbestanddaïl Sultz- esch fod'r Salzgwinnong uffem Soltzbàcher Bann ab. D'Herra fo Hattstatt han um 1275 s'Dorf befeschdigt un Solzbàch esch a Stad wora. Nochem Üstarwa von da Hattstätt'r um 1585 han die Erwa, die Schauenburger, d Borig in a "Bad Hotel" umgwandeld. D Solzbàcher Bäder sin 1615 ereffnet wore un sen em 17. un 18. Johrhondert fon ganz Europa bereisd wora, als Kür- un Freizitort. Bi der Dorfgränza zwescha Solzbàch un Gawerschwir findener d'r Schrankenfels, a Burg, wo am Afang vom 13. Johrhundert fon der Herra fo Gawerschwir gaboïa wora esch. Em 14. Johrhondert het d'r Schrankenfels de Herra fo Hattstatt ghert un esch em 15. Johrhundert zersdert wora. Konzequänz von der Niderlaï fo 1871: D'r Frankfurter Friide esch am 10.
D Schlacht bi Chappel isch d Entscheidigsschlacht im Zweite Chappelerchrieg gsi und isch am 11. Oktober 1531 i de Nöchi vo Chappel am Albis gschlage worde. Dert het Züri gege d füf katholische Ort verlore. Mit dere Niderlaag isch d Vorherrschaft vo de katholische Ort besiglet gsi un het bis zum zweite Villmergerchrieg 1712 ghebt. I dr Schwiiz het d Reformation am 15. März 1522 ihre Aafang gno. Nachdem de Zwingli sit em 1519, wo er Lüütprieschter vo Züri worde-n-isch, nüm nach de Läseordnig prediget het, het an Invocavit 1522 s berüemti Wurschtässe bim Christoph Froschauer z Züri stattgfunde. Des isch de "Schtartschuss" für d Schwiizer Reformation gsi, wo vom Zürcher Schtatrot ab em 1523 nadisna in de Schtadt u de Landschaft Züri iigfüürt worde-n-isch. D Reformation het sich dann i de Schwiiz witer verbreitet un au Bärn, Basel u Sanggalle si reformiert worde. Vor allem di Innerschwiizer Ort, aber au Soledurn u Friburg, sin im alte Glaube treu blibe. Des het zu grosse Spannige i de Eidgnossegschaft gfüürt un im 1529 het Züri de erscht Chappelerchrieg gäge di füf innerschwiizer Ort aagfange. De Chrieg isch ohni Kampfhandlige z Änd gange u me het sich geiniget, dass jedi Gmeind sälber
47.8166666666677.5666666666667230Koordinate: 47° 49′ 0″ N, 7° 34′ 0″ O D Kernstadt vu dr Stadt Neiburg am Rhi (amtlich Neuenburg am Rhein) bildet e Underzentrum im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald, in dr Hauptsach fier die igmeindete Stadtdeile Grisse, Steinestadt un Zienke. D Kernstadt vu Neiburg isch dr südlichscht Ort im Brisgau, wo historisch zum Nideralemannische zellt (Isoglosse Kind/Chind: z Neiburg sait mer wie im Elsiss Kind, in dr Ortsdeile Chind, sofern säll dert nit scho vum hochditsche Ifluss verdrängt worre isch). Mit guet 8000 Lit wohne iber zwei Drittel vu dr Bevölkerig vu dr Gsamtgmei in dr Kernstadt. Neiburg am Rhi lit im südwestliche Dreiländereck vu Dytschland mit dr Noochbere Frankriich un Schwyz. D Stadt lit am rächte Ufer vum Aldrhi, uf halbem Wäg zwische Friburg im Brisgau un Basel. S Stadtgebit verlauft entlang vum Aldrhi un umfasst iberwigend d Rhinebeni mit em Rhiwald sowie dr Niderterrasse. Dr Bann macht guet 37 % vu dr Flächi vu dr Gsamtstadt us. Dr Bann grenzt vu Norde im Uhrzeigersinn an Grisse, Zienke, Mülle (Bade), Augge un Steinestadt uf dr badische Site. Westlich vum Rhi lit direkt gegenyber die elsässisch Gmei Schalampi (Chalampé) sowie die Gmeinde Homburg, Ottmersche un Oberrumersheim. Zu dr Kernstadt Neiburg ghört au