rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Vordinschtmedallje bzw. dr Vordinschtorda vom Land Bada-Wirdaberg isch de hegscht Auszeichnong, wo des Land zo vorgeaba hot. Bis zom Johr 2015 hot dui Auszeichnong Vordinschtmedallje ghoißa; ab-em Jôhr 2016 hoißt-se Vordinschtorda ond ischt ganz nei gschdaldet wôrra. Kriaga kennet so a Medallje bzw. an Orda soddiche Leit, wo herausragende Leischdonga fir d Allgemeinheit erbrocht hend, sei’s em soziala, kuldurella, wirtschaftlicha oder polidischa Bereich. Dui Zahl vo de Ordensträger ischt uff 1.000 leabige Persona begrenzt. Bericksichdicht werra sollet bei dr Vrgab älle Bevelkerongsgrubba. Vorliha wuud dui Auszeichnong seit 1975 emmer jedes Johr so om da 25. April rom vom jeweiliga Minischderpräsidenda. D Vorleihong fendet emmer e-ma feschdlicha Rahma e-ma landesoigena Schloss odr e-ma andra Prachtbau stadd, zom Beischbiil em Nuia Schloss z Stuegert, em Residenzschloss Ludwigsburg, em Schloss Friidrichshafa, em Schloss Schwetzenga oder en dr Villa Reitzenstein. An welche Leit dui Medaille bzw. der Orda vorliha werra soll, ko jeder beim Birgermoischderamt, beim Landratsamt odr direkt beim Staatsminischderium orega. Josef Eberle, schwäbischer Schriftsteller (Pseidonim: Sebastian Blau) ond viile Johr dr Herausgeaber vo dr Stuegerter Zeidong Karl Färber, deitscher Publizischt HAP Grieshaber, deitscher Holzschneider, Grafiker ond Moler Kurt Georg Kiesinger, Bundeskanzler ond Minischderpräsident vo Bada-Wirdaberg Karl Münchinger, deitscher Dirigent Oscar Heiler,
De Leonz Leuthard (* 6. Septämber 1925; † 25. Jänner 2016 z Merischwand) isch e Schwiizer Politiker (CVP) gsii. De Leuthard isch vo 1952 bis 1961 Finanzverwalter un vu 1954 bis 1991 Gmäindsschriiber vo Merischwand gsii. No sire Pensionierig isch er bis 1997 Betriibigsbeamter vo de Gmäind gsii. Vo 1957 bis 1977 het de Leuthard d CVP im Grosse Rot vom Kanton Aargau verträtte. Er giltet «als äin vo de Vätere vom Aargauer Gmäindsgsetz vo 1978». De Leonz Leuthard isch ghirote gsii mit de Ruth geb. Köchli. Si hän zäme vier Chinder ghaa, unter anderem isch d Bundesrätin Doris Leuthard e Tochter von ene. Eddy Schambron: Nachruf. Leonz Leuthard war ein Freiämter Urgestein. In az Aargauer Zeitung, 27. Jänner 2016. Todesaazäig (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.adieu-merci.ch uf adieu-merci.ch mit Bild Hilfsbereit und anpackend: Der verstorbene Vater von Bundesrätin Leuthard war ein Menschenfreund, az Aargauer Zeitung, 27. Jänner 2016, abgruefen am 28. Jänner 2016.
Dr Peter Max Atteslander (* 17. Merz 1926 z Ennenda; † 15. Jänner 2016) isch e Schwyzer Soziolog gsii. Dr Atteslander het ab 1947 an dr Universitet Züri Philosophy (bim Hans Barth), Soziology (bim René König) un Volkskund (bim Richard Weiss) studiert un het dert anne 1952 zum Dr. phil. promoviert. Är het derno bis 1954 as Visiting Fellow an dr New York State School of Industrial and Labor Relations vu dr Cornell University (Ithaca, USA) gschafft un vu 1954 bis 1955 unter em René König an dr Universitet Köln. Im Johr 1960 het er si an dr Universitet Bärn habilitiert, un isch vu 1963 bis 1965 Professeur régulier am Centre d’Études Industrielles vu dr Universitet Gämf un vu 1964 bis 1972 usserordelige Profässer z Bärn gsii. Anne 1972 isch er as ordelige Profässer an d Universitet Augschburg gruefe wore, wun er bis zue syre Emeritierig anne 1991 gwirkt het. Är isch Mitglid vu ne Huffe nazionalen un internazionale soziologische wisseschaftlige Gsellschafte gsii, unter anderem anne 1973 Grindigsmitglid vu dr European Group for Organizational Studies. Syni Arbetsbiet sin Induschtry- un Bedribssoziology, Sidligssoziology, Medizinsoziology un Forschigsmethode gsii. Methoden der empirischen Sozialforschung, de Gruyter, Berlin 1969; 13., neu bearb. u. erw. Aufl.,
S Gfächt bi Hägglinge, au Hägglinger Chrieg isch e milidäärischi Usenandersetzig z Hägglinge uf em Emmetfäld am 26. April 1798 gsi zwüsche Frankriich und dr Alte Äidgenosseschaft. S Emmetchrüz uf em Emmetfäld zwüsche Rüti und Hägglinge erinneret an Hägglinger Chrieg. Druf gschriibe isch: „Hier kämpften am 26. April 1798 die Freiämter und die Zuger gegen die eindringenden Franzosen. – Renoviert aus Anlass der 150-Jahr-Feier des Kantons Aargau 1953“ Wo d Franzose in d Äidgenosseschaft igruckt si, häi si en Äihäitsstaat gründet, die Helvetischi Republik. Under de Ort, wo gege die nöiji Verfassig gsi si, isch au dr Kanton Zug gsi. D Zuger häi beschlosse, under em General Joseph Leonz Andermatt gege d Franzoose z zieh. Underwägs häi si Versterkig us em Freiamt überchoo. Dr Marsch, wo d Drummler und Pfiffer gspiilt häi, isch under de Nääme "Alte Zuger Marsch" und "Hägglinger“ in d Gschicht iigange. D Zuger Vorhuet isch 1300 Maa stark gsi und isch vo Boswil här uf Niiderwil vorgruckt. Die franzöösischi Armee, wo 5000 Maa stark gsi isch, isch vo Mellige Richdig Hendschike und Dottike zooge, in dr Absicht, Hägglinge z bsetze. Eme Hägglinger Söldner, wo guet Franzöösisch chönne het, söll s glunge si, s Dorf vor Blünderig,
Mit Schlacht bi Fraubrunne cha gmäint si e Gfächt im Guglerchrieg im Joor 1375, wo d Bärner, Aargauer und Seeländer franzöösischi und änglischi Söldnerdrubbe us em Gebiet vo dr Äidgenosseschaft verdriibe häi e Schlacht wääred em Iifall vo de Franzoose in die Alti Äidgenosseschaft 1798
Dr Guglerchrieg isch e milidäärischi Usenandersetzig im Joor 1375 gsi, wo Bärner, Aargauer und Seeländer usländischi Söldnerdrubbe us em schwizerische Middelland verdriibe häi. D Gugler si änglischi und französischi ritterligi Söldner gsi, wo am Ändi vom Joor 1375 under em Kommando vom Enguerrand VII. de Coucy dur s Elsass über Waldshuet in s Middelland zoge si. Dr Naame chunnt woorschinlig vo middelhoochdütsch gugel(e) „Kabuze“ us latiinisch cuculla. Dr Coucy isch müeterligersits vo de Habsburger abgstammt und het im Hundertjöörige Chrieg kämpft. Wääred eme Waffestillstand het er zwüsche 10'000 und 22'000 umbeschäfdigti änglischi und franzöösische Soldate aagworbe. Mit dene het er dr Erbaaspruch vo sinere Mueter Katharina vo Habsburg († 1349), Dochder vom Herzog Leopold I. vo Ööstriich, mit Gwalt welle duuresetze. S Ziil vom Erooberigsfäldzuug isch dr Aargau gsi mit de Stedt Aarau, Brämgarte, Länzbrg, Sämpach, Sursee und Willisau. Die häi noch eme Erbverdraag sinere Mueter ghöört, aber iiri Verwandte, d Herzöög Albrecht III. und Leopold III., häi sä für sich welle bhalte. Am Aafang vom Dezämber 1375 si d Gugler über e Jura und häi drbii blündered und gmordet. Si häi sich denn in drei äinzelni Armeä ufdäilt: dr Enguerrand de Coucy het mit dr Hauptarmee Kwardier im Chlooster
D Fridiburga isch d Töchter vom alemannische Herzog Gunzo gsii. Si isch mit em Merowingerkönig Sigibert III. (638-656) verlobt gsii, aber vorem Hochzig isch si chrangg wore. De Sigibert het drufabe zwee Bischöf gschiggt, um si vo de Dämoone z bifraie, wanene aber nöd glungen isch. Drufabe isch de Hailigi Gallus uf Überlinge an Hoof vom Herzog Gunzo cho und hett d Fridiburga ghailt. Si isch denn an Hoof vom Sigibert II. z Metz gfaare wore. Dai isch si aber usem Königspalast gfloche in Dom St. Stephan. Uf Aaroote vo de Bischöff hett denn de Sigibert uf d Ehi verzichtet und drufab ane 646 d Chimnechild ghüroote. D Fridiburga het z Metz im Chloster St. Peter as Nonne glebt und isch dai Äbtissi wore. Edward Sangmeister: Von der Urzeit bis zum Ende der Staufer. Klett-Cotta, 2001. Ian N. Wood: Franks and Alamanni in the Merovingian Period. Woodbridge 1998. ISBN 0-85115-723-8
Wingersheim-les-Quatre-Bans ìsch a frànzeescha Gmein ìm Arrondissement Saverne (Kanton Buxwiller) ìm Unterelsàss (Bas-Rhin). Wingersheim-les-Quatre-Bans ìsch àm 1. Janner 2016 grìnda worra. Sa kummt vu dr Fusion vu da Gmeina Àtzne, Gìngse, Mìttelhüse un Wìngersche. Dr Maire vu Wingersheim-les-Quatre-Bans ìsch dr Bernard Freund. Wingersheim-les-Quatre-Bans gheert zum Kommünàlverbànd Pays de la Zorn. Dr elsassisch Dialekt vu Wingersheim-les-Quatre-Bans ghert zum Owerrhinàlemànnisch. Mairie Kìrch St. Petrus un Paulus Kìrch St. Nikolaus Synagoge Büürehoff (XVIII. Johrhundert) Commons: Wingersheim les Quatre Bans – Sammlig vo Multimediadateie Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) « Wingersheim les 4 bans », commune nouvelle, uf DNA.fr (fr)
S Gfächt bi Längnau het am 2. Merz 1798 bi Längnau im Bärner Mittelland zwüsche bärnische und franzöösische Drubbe stattgfunde und het mit eme Siig vo de Franzoose gändet. Si isch Däil vom Franzoseniifall in die Alti Äidgenosseschaft gsi. Am 25. Januar 1798 z Nacht isch e franzöösische Husar wägene eme Missverständnis im waadtländische Thierrens umchoo, und Frankriich het das as Usreed brucht, zum d Waadt z bsetze. Dr General Guillaume Brune, wo dr Ooberbefäälshaaber vo dr franzöösische Helvetische Armee gsi isch, het im General Schaueburg dr Befääl gää, Soledurn z eroobere und eso dr Wääg uf Bärn freizmache. Am 2. Merz isch die 15'000 bis 20'000 Maa starki Arme z Längnau aachoo, won e Batallion vo Bärner Milizionär stazioniert gsi isch. Noch eme churze Kampf si d Bärner besigt gsi. Si häi 200 Dooti und Verwundeti ghaa und no öbbe eso vili si gfangegnoo worde. Uf iirem Rückzuug häi si iiri acht Kanone zruggloo. Uf em Fridhoof z Längnau hets hüt immer no es Monument i Form vomne Obelisk, wo druf stoot: «Den Toten zur Ehr, den Lebenden zur Lehr. 2 März 1798 - 2 März 1898.» Wohrschindli isch es ebe 100 Joor später errichtet worde. D Franzoose si
D Schlacht bi Fraubrunne het am 5. Merz 1798 bi Fraubrunne im Bärner Mittelland zwüsche bärnische und franzöösische Drubbe stattgfunde und isch mit eme Siig vo de Franzoose usgange. Si isch Däil vom Franzoseniifall in die Alti Äidgenosseschaft gsi. 1798 si franzöösischi Drubbe in d Äidgenosseschaft iigfalle. Dr General Guillaume Brune, wo dr Ooberbefäälshaaber vo dr franzöösische Helvetische Armee gsi isch, het im General Schaueburg dr Befääl gää, Soledurn z eroobere und eso dr Wääg uf Bärn freizmache. Noch eme gwunnene Gfächt bi Längnau het dr Schaueburg am 2. Merz 1798 mit sine 15 bis 18 duusig Soldate Soledurn bsetzt und isch witer in Richdig Bärn marschiert. Bi Fraubrunne isch er am 5. Merz uf Bärner Drubbe under em Karl Ludwig vo Erlach gstoosse. Dr Schaueburg het befoole s Dorf, wo vo drei bis vier duusig Bärner bsetzt gsi isch aazgriffe. D Franzoose häi d Verdäidiger in d Flucht gschlaage und si witermarschiert, bis si d Hauptmacht vom Erlach droffe häi. Dere iiri Posizioon isch uf dr äinte Site vo felsigem Gebiet und uf dr andere Site vo Moos and Wald gschützt gsi. Dr Schaueburg het s Zentrum vo dr Bärner Armee mit Kanone beschosse und sini Soldate si uf
47.5617847.590136Koordinate: 47° 33′ 42,4″ N, 7° 35′ 24,5″ O; CH1903: 611403 / 267908 S Bichtigerhuus isch e historischs Geböid im Kläibaasel und befindet sich am Klingedaal 15. Es stoot uf dr Liste vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si. Hüte si Arztbraxe und Büro im Huus. Ursprunglig isch s «Bichtigerhuus» s Dehäi vo de bäide Biichtvater vo de Nonne im Klooster Klingedaal gsi, wo as Manne nid im Klooster sälber häi döfe woone. Em Biichtvater mit em hööchere Rang het mä au Lääsimäister gsäit und doorum kunnt s Huus au as «im Lääsimäister si Huus» in de Urkunde vor. Wo d Baasler Klööster noch dr Reformazioon ufghoobe worde si, isch dr Schaffner oder "Zinsmäister" dri kho, wo dr Root as Verwalter vo de Geböid vom ehemoolige Klooster iigsetzt het. 1572 häi dr Stäimetz Othmar Gessner, dr Zimmermaa Ulrich Schnell und dr Dischler Claus Schott s Huus, wo denn as «im Zinsmäister si Huus» bekannt gsi isch, nöi baut, und 1629/30 het dr "Wanuetsch, dr Moler" alli Stuube vom «Zinshuus» renowiert. Wo in dr Middi vom 17. Joorhundert d Verwaltig vo alle ehemoolige Kloosterbsitz in d Händ vom Diräktorium vo de Schaffneije gläit worde isch, isch dr
Dr Amadeus Merian (* 12. Mai 1808 z Baasel, † 11. Januar 1889) isch dr erst Baasler Bauinspäkter gsi. Dr Amadeus Merian isch 1808 as dr Soon vom Zimmermäister Friedrich Merian und dr Margarethe, gebooreni Pfaffenschmied z Baasel uf d Wält choo. Er het z Pforze e Stäihauerleer gmacht und denn an dr Bauakademii z Münche studiert. Er het sich as Archidekt z Baasel niidergloo und isch vo 1835 bis 1859 dr stedtisch Baumäister gsi. Mit em Brojekt von ere Verbindigsstrooss vom Santiihanns em Rhiiuufer nooch bis zur Rhiibrugg isch er nid duuredrunge. Schliesslig het er demissioniert, wo s wägen em Umbau vo dr Alte Uniwersidäät am Rhiisprung zu Strit cho isch. Au d Restaurazioonsblään für s Dalbedoor, won er zämme mit em Baasler Kunstveräin im Groosse Root vorgläit het, isch vo däm 1871 abgleent worde. Dr Merian het 1836 an dr Theodorskiirche Renowazionsaarbäite usgfüert, vo 1836 bis 1837 an dr Peterskiirche, 1838 an dr Lienerdskiirche und 1836 bis 1857 am Münster. 1858—1859 het er zämme mit em Christoph Riggenbach d Clarakiirche zum Däil nöi baut. Si erste Nöibau isch 1838-40 s Café Spitz gsi, s Gsellschaftshuus im klassizistische Stiil vo de drei Kläibaasler Eeregsellschafte grad näbe dr Rhiibrugg. Wisawii
Christoph Riggenbach (* 23. Novämber 1810 z Baasel; † 11. Juni 1863 z Baasel) isch e Baasler Archidekt gsi. Dr Christoph Riggenbach het zerst e Stäimetzleer gmacht. In dere Zit het mä Archidektuur nonig akademisch studiert, und er het sich 1832 bis 1834 bim Georg Moller z Darmstadt zum Archidekt lo usbilde. Bim Moller häi in de 1830er Joor e hufe jungi Archidekte us em ganze dütschsproochige Ruum gschafft. Im Summer 1834 isch dr Riggenbach au no an d Berliner Bauakademii gange, het druf e Joor z Münche studiert und het wien e hufe anderi Archidekte und Künstler in deere Zit en Italieräis gmacht. 1837 isch er zrugg uf Baasel. Sini erste Geböid si vo dr italiänische Rönessans, em Quattrocento, beifflusst gsi, so zum Bischbil s Bachofehuus (1839–1841) und dr Domhoof. Gege d 1850er Joor si immer mee spiilerischi Elimänt vo dr Romantik die blockhafte, stränge Forme vo dr Neorönessans ufbroche, wie zum Bischbil bim Woonhuus an der Missionsstrooss (1850–1851). Spööter si neugotischi Forme drzue choo, wie bi dr Elisabethekiirche, won er noch Blään vom Ferdinand Stadler baut het (1857–65) und em Chliichinderschuelhuus nääbedraa. Aber mä cha doch äigetlig bin em nid vom ene Stilpluralismus im Sinn vom Historismus schwätze.
De Christian Streich (* 11. Juni 1965 z Wiil am Rhii) isch e ditsche Fueßballtrainer un ehmolige Fueßballspiiler. Er isch sit Dezember 2011 Scheftrainer vum Sport-Club Friburg. De Streich isch de Suhn vun eme Metzger un isch im sidbadische Eimeldinge ufgwachse. No de Schuel het er e Lehr zum Induschtriikaufmann bi de Fritz Düsseldorf GmbH gmacht. Mit 25 het er uf em Zweiter Bildigsweg am Kolping-Kolleg z Friburg s Abitur noogmacht un het deno Germanischtik, Sport un Gschicht fir s Lehramt studiert. Sini aktiv Karriere as Fueßballer het er 1983 bim Friburger FC in de Oberliga Bade-Wirtteberg aagfange. In sire erschte Saison isch er mit dr Mannschaft Meischter wore, in dr Ufstigsrundi zue de 2. Fueßball-Bundesliga isch de Verein awer am FC 08 Homburg un em VfR Bürstadt hange bliwe. Noch ere witere Saison bim FFC isch de Mittelfeldspiiler 1985 in d 2. Bundesliga zue de Stuegerter Kickers gwechslet. Dert het er in zwo Spiilzite 21 Iisätz ghet un deno uf Friburg retur kumme, wun er bim Zweitligakonkurrent Sport-Club Friburg unterschriwe het. No eire Saison het er de Sportclub wider verlosse un isch zum Zweitligischt FC 08 Homburg gange, wun er mit 1989 as Vizemeischter in di 1. Bundesliga ufgstige
Dr Markgrefler Guetedelbryys isch e Bryys, wu all Johr im Friejohr an „Mänsche us dr unterschidligschte Beryych vu dr Gsellschaft“ „fir effetli wirksame, kreative Aigesinn“ vergee wird. Dr Bryys isch mit eme 225-Liter-Aichefass Markgräfler Guetedel dotiert. Dr Bryys isch zum erschte Mol anne 1995 vum Räbbuur Hermann Dörflinger un em Kabarettischt Matthias Deutschmann uusglobt un vu dr Stadt Mille vergee wore. Wu d Stadt 1997 ihri Unterstitzig zruggzoge het,, het d Markgräfler Guetedelgsellschaft d Uusrichtig vum Bryys ibernuu. Di gmainnitzig Gsellschaft isch vum Hermann Dörflinger, em Matthias Deutschmann un andere Millemer Burger grindet wore un duet all Johr zwische fimf un sechs Kabarettoobe veraastalte. 1995: Georg Schramm 1996: Wolfram Siebeck 1997: Ars Vitalis 1998: Ursula Sladek un Michael Sladek 1999: Didi Danquart 2001: Hans-Ulrich Grimm 2002: Rudolf Klaffenböck 2002: Heinz Meier 2003: Dieter Hildebrandt 2004: Monica Thommy-Kneschaurek un Dominique Thommy 2006: Peter Eigen 2007: Karl Kardinal Lehmann 2007: Gesine Schwan 2008: BILDblog 2009: Elke Heidenreich 2010: Heinz Buschkowsky un Dagmar Metzger 2011: Wolfgang Abel 2012: Jean-Claude Juncker 2013: Alli ehreamtli un burgerschaftli engaschierte Mänsche; stellverdrättend je zeh Mitglider us sechs Verain us dr Region: Markgräfler Museumsverein (Mille), Theater im Hof (Riedlinge), bolando e.G. (gnosseschaftli gfiert Dorfgaschthuus z Bollschwil), Markgräfler Symphoniorcheschter,
Under Schtetl, au Stetl, (jiddisch ‏שטעטל‎, schtetl, Blural ‏שטעטלעך‎, schtetlech; dütsch „Stedtli“) verstoot mä Siidlige in Ostöiropa vor em Zwäite Wältchrieg, won e groosse Däil vo d Iiwooner Juude gsi si. Mäistens het es sich um Dörfer oder Chliistedt ghandlet, mänggisch au um Stadtdäil, wo öbbe zwüsche 1'000 und 20'000 Juuden gläbt häi. Gröössere Stedt, wo jüüdisch brägt gsi si wie Lemberg oder Czernowitz, het me schtot (‏שטאָט‎) (vgl. dt. Stadt) gsäit. D Schtetl si vor allem z Ostpoole, z Gallizie, in dr Ukraine, z Wissrussland und z Litaue verbräitet gsi. Im Underschiid zu de Groossstedt si d Juude in de Schtetl nit nume duldet gsi, sondern zum e groosse Däil au akzeptiert, au wenn s mänggisch Pogrom gege sä gee het. Si häi sich dört „wie in dr häilige Stadt Jerusalem“ chönne füüle, und die Stedtli si käni Ghetto gsi. Die aschkenasische Juude vo de Schtetlech häi mäistens Jiddisch gschwätzt. Si häi au mee an iire religiööse Dradizioone festghebt as d Juude in Middel- oder Westöiropa. An de Wäärtig häi d Chinder im Cheder gleert, am Sabbat und de jüdische Festdääg si die mäiste Juude in d Synagoge gange, wo uf Jiddisch „Schul“ ghäisse het, und au für d
E Mitzwa isch e Gebot im Juudedum, wo in dr Tora vorchunnt oder vo Rabbiner festgläit und Däil vo dr jüüdische Religioon worde isch. Im Gegesatz zur Halacha, wo s ganze „religionsgsetzlige“ Süsteem vom Juudedum bezäichnet, mäint mä mit Mitzwa en „äinzelni Pflicht“. S Alter vomene Chind, wo s d Mitzwot söll verstoo und iihalte, isch für Buebe drizääni und für Mäitli zwölfi und wird as Bar Mitzwa respektiv Bat Mitzwa bezäichnet. Noch em Talmud git s in dr Tora 613 Mitzwot, er zelt sä aber nid uf. Erst spööter häi Gleerti in iire Wärk d Zaal vo de Mitzwot uf 613 festgläit, drunder si zum Bischbil die Zää Gebot. D Mitzwot wärde in 365 Verbot und 248 Gebot iidäilt. Alli Mitzwot si gliich wichdig, aber es git Underschiid zwüsche liichte (kalot) und schwere (chamurot) Verstööss. Äini vo de bekanntiste Ufzelige und Erkläärige vo de 613 Mitzwot is s Sefer HaMitzwot vom jüüdische Rächtsgleerte Maimonides, wo im Middelalter entstande isch. In sim filosofische Hauptwärk More Nevuchim, wo as «Füerer vo dene wo nid druschömme» söll verstande wärde, säit dr Maimonides, ass alli Mitzwot vo dr göttlige Wiishäit chömme. Er macht aber en Underschiid, zwüsche Gebot (hebräisch mischpatim), wo liicht zum
D Wasseramsle oder au Bachamsle (Cinclus cinclus; alemannischi Näme) isch en Vogel us de Familie vo de Wasseramsle (Cinclidae), wo au z Mitteloiropa läbt. Er isch es bizeli chliner wi en Amsle, öppe so gross wi en Star. Sin Läbesruum sind klari, schnell flüssendi Gwässer, in dene er bi de Nahrigssuechi taucht, um Wasserinsekte z frässe. D Wasseramsle gits in 13 Unterarte, wo vo Nordwestschtafrika und Weschtoiropa Richitg Oschte verbreitet sind und zwar bis um de Baikalsee umme und de Hochlage z Weschtchina. Brüete duet d Wasseramsle in ihrem bevorzugte Läbesruum. Das sind Flüssgwässer, wo klar und riich an Suurstoff sind. Meischt sind di Flüss breiter wi zwei Meter und hei en Abflussmengi vo meh wi eim Kubikmeter pro Sekunde bi ere Strömigsgschwindigkeit vo 12−20 Zentimeter pro Sekunde. D Gwässer müent en steinige, kiisige Untergrund ha und zumindescht an e paar Abschnitt es buschigs Ufer. Au chlini Wasserfäll, Felse und grossi Stei im Wasser sind für de Läbesruum vo de Wasseramsle gäbig. D Wasseramsle isch vo kurz vor em Sonneufgang bis öppe zum Sonneuntergang aktiv. Bsunders am frühe Vormittag und am spote Nomittag isch si mit de Futtersuechi bschäftiged, dazwüsche und während de Futtersuechi rueht si sich us oder kümmeret
Dr Walo Lüönd (* 13. April 1927 z Zug; † 17. Juni 2012 z Locarno; haimetbrächtigt z Routeturä) isch e Schwyzer Schauspiiler gsii. Är isch vor allem bekannt gsii dur syni Hauptrollen in dr Film Dällebach Kari un Die Schweizermacher an dr Syte vum Emil Steinberger un dur d Roll vum Rodriguez in dr ARD-Serie Auf Achse. Dr Walo Lüönd isch dr Suhn vum Konditor Oswald Lüönd gsii. Är isch z Zug uf d Schuel gangen un het vu 1942 bis 1946 e Lehr zum Herreschnyyder gmacht. Ab 1945 het er Oobekurs im Schauspiilunterricht gnuu un vu 1948 bis 1951 het er en Uusbildig am Bühnestudio Züri gmacht. Erschti Ufdritt het er ab 1949 am Schauspiilhuus un bim Cabaret Fédéral z Züri ghaa, 1952 bis 1953 het er Ufdritt ghaa am Stadttheater Basel. Im Lauf vu dr Johr isch er au an andere Theater im dytschsprochige Ruum ufdrätte, an dr Kammerspiel un am Residenztheater z Münche, an dr Städtische Bühne Essen, an dr Volksbühne Berlin un ab 1967 as Gaschtschauspiiler am Neumarkttheater Züri. Feschti Engaschmänt het er ghaa am Schauspiilhuus Züri (1972-1978) un am Stadttheater Basel (1978-1985). Ab 1985 isch er freischaffende Schauspiiler gsii. Syter anne 1962 het er au
D Dryoper (altgriech. Δρύοπες, Drýopes „Aichevolch“) sind e saagehafts altgriechisches Volch gsii. Si sind nochem Dryops binennt, emene Soo vom Flussgott Spercheios oder noch anderne Aagoobe vom Gott Apollon. Noch de Saage hend Dryoper nördlich vom Berg Parnassos glebt im Piet vom Fluss Spercheios. Der Herakles het Striit aagfange mitem Theiodamas, wo sinerzitt de König vo de Dryoper gsii isch. S isch drufabe zomene Chrieg choo und d Dryoper sind usem Land vertribe wore. De Hylas, der Soo vom Theiodamas, isch vom Herakles graubt wore und het de uf de Argonautefaart biglaitet. D Dryoper sind uf d Peloponnes gfloche und hend sich a de Chüste vo de Argolis i de Stedt Asine und Hermione niderloo. Vo do sind si spööter vo de Argiver o vertribe wore, well si sich mi de Spartaner verbündet hend. D Spartaner hend denn dene erlobt z Messenie e noji Stadt z gründe, wo si ebefalls Asine gnennt hend. Di messenische Asinäer sind no i de Antiki stolz uf eri Herkunft gsii und hend sich selber Dryoper gnennt. Si hend au e Tempel mitere Statue vom Dryops i de Stadt ghaa und asinäischi Münze hend mengisch de Dryops abbildet. En andere Tail vo de Dryoper isch
De Dryops (altgriech. Δρύοψ „Aichemaa“) isch i de griechische Mythologii de Eponym vom Volch vo de Dryoper. Er isch de Soo vom Flussgott Spercheios und vo de Polydora oder noch anderne Quelle de Soo vom Gott Apollon und vo de Arkaderin Dia. Die söll en inere Aiche (altgriech. δρῦς, drys) versteggt haa. De Dryops isch i de messenische Stadt Asine vereert wore und het dai e Tempel mitere Statue ghaa. Er isch mengisch au uf de asinäische Münze abbildet wore.
Dryope (altgriech. Δρυόπη) isch de Name vo merere Fraue i de griechische Saage: d Dryope (Mutter von Pan) isch d Töchter vom Dryops und di Gliebti vom Hermes und d Muetter von Pan d Dryope (Oichalia) isch d Töchter vom Apollon oder vom Eurytos und di schönsti vo allen Oichalierine. d Dryope (Lemnos) isch e Frau vo de Insle Lemnos. D Aphrodite het eri Gstalt agnoo um d Lemnierine gege eri Mane uuzwiegele. d Dryope (Nymphe) isch e Nymphe wo de Hylas entfüert ha söll. d Dryope (Vergil) isch bim röömische Tichter Vergil di Gliebit vom Faunus und d Muetter vom Tarquitus. d Dryope (Phönizierin) isch e Phönizieri und d Muetter vom Chromis.