rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Oberriede (amtlich Oberrieden) isch e politischi Gmäind im Bezirk Horge im Kanton Züri, Schwiiz. Oberriede liit uf de lingge Siite vom Zürisee. S Piet vo de Gmäind umfasst 11,9 % landwirtschaftlichi Flèchi, 42,2 % Wald, 30 % Sidligsflechi, 13 % Vercheersflechi und 1,1 % Gwässerflechi. Oberriede isch zum eschte Mal gnamset worde 1133-67 als Obrendrieden. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 17 % (Stand 2011). 41,1 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 27,2 % sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,0 %, CVP 6,1 %, EDU 1,5 %, EVP 4,0 %, FDP 19,9 %. GLP 9,0 %, GP 9,5 %, SP 17,0 %, SVP 28,9 %, Suschtigi 1,2 %. Gmäindspresidänt isch de Martin Arnold (Stand 2012). D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,5 % gläge. De züritüütsch Tieläkt vo Oberriede ghört zue de Seemundarte. Reformierti Chile Oberriede Hermann Fietz: Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich, Band II: Die Bezirke Bülach, Dielsdorf, Hinwil, Horgen und Meilen. (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 15). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1943. Commons: Oberrieden ZH – Sammlig vo Multimediadateie www.oberrieden.ch Walter R. Bernhard: Oberrieden. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Dä Bligg isch eine vo dä erfolgrychschte Schwyzer Rapper und chunnt us Züri. Er hät imene Interview gseit, dass er gern Tracks würdi ufneh mit: LuL DXE, MORPH, und einige internationale Hip-Hop-Artiste wie zum Bispil mit em Lionel D, en Rapper us Frankriich. De Bligg engagiert sich au in Zsämmenarbet mit em SFDRS für d Suizid-Prävention. Im Jahr 2009 isch dr Bligg für sii Album 0816 mit em Swiss Music Award in dr Kategorii Best Album Urban National uuszeichnet worde. Bi dr Priisverleihig z Züri isch dr Rapper au in dr Rubrik Best Song National nominiert gsi. 2001: Raw Dawgz (Maxi) 2001: Relaxtra (EP) 2001: Normal [#20] 2004: Odyssey [#19] 2004: Odyssey Club (EP) 2005: Okeydokey - das exklusive Mixalbum Vol. I [#23] 2006: Mit Liib & Seel [#12] 2007: Yves Spink [#9] 2008: 0816 [#1] 2009: 0816 Nackt 2010: Bart aber herzlich [#1] 2013: Service Publigg [#1] 2015: Instinkt [#3] 1999: Schnitzeljagd (Maxi) 2000: Nahdisnah (Album) 2000: Du&Ich (Maxi) 2001: Alles scho mal ghört (mit Emel) [#7] 2001: Relaxtra (mit Lexx & Stress) [#19] 2002: Du weisch wies lauft (mit em Pete Penicka) 2004: Single [#18] 2004: King Size (mit Kool Savas) 2005: Gang nöd 2005: Chumm mit 2005:
Oberschtamme isch en Ortschaft i de Gmaand Stamme im Kanton Züri. Oberschtamme liit am Südfuess vom Stammerbèèrg im Zürcher Wiiland. S Piet vo de früenerige Gmaand umfasst 53,7 % landwirtschaftlichi Flèchi, 37,4 % Wald, 5,1 % Sidligsflechi, 3,4 % Vercheersflechi und 0,2 % Gwässerflechi. Oberschtamme isch zum eerschte Mòòl gnamset worde im Jòòr 761 als Stamhaim (1212 in Stamehein superiori). Bis Ändi 2018 isch Oberstamme en aagni politeschi Gmaand gsii. Uf de 1. Jänner 2019 hät si sich mit de früenere Gmaande Understamme und Waltelinge zu de Gmaand Stamme zametue. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Ussländeraatäil isch bi 5,2 % gläge (Stand 2011). 70,1 % vo de Iiwoner sind evangelisch-reformiert, 12,4 % sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsròòtswaale 2011 hät s das Ergebnis ggää: BDP 3,9 %, CVP 0,5 %, EDU 1,4 %, EVP 1,9 %, FDP 30,0 %, GLP 4,8 %, GP 8,8 %, SP 8,8 %, SVP 39,8 %, Suschtigi 0,1 %. D Arbetslosigkäit isch im Jòòr 2010 bi 1,2 % gläge. D Wiiländer Mundart vo Oberschtamme ghöört zue de Oschtschwiizer Tieläkt. Oberschtamme Galluskapell Fresken in de Galluskapell Gaschthuus Hirsche Gmäindshuus Martin Illi: Oberstammheim. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Hermann Fietz: Die Kunstdenkmäler des Kantons
Oberwenige isch e politischi Gmäind im Bezirk Tielschtoorf im Kanton Züri, Schwiiz. Oberwenige liit im Weentel zwische de Lägere und em Eggwald. S Piet vo de Gmäind umfasst 33,8 % landwirtschaftlichi Flèchi, 55,3 % Wald, 6,6 % Sidligsflechi, 4,1 % Vercheersflechi und 0,2 % Gwässerflechi. Naachbergmäinde sind Schliinike, Schöfflischtoorf, Bopplisse, Bachs, Rägischbëërg, Stäimer und Siglischtorf. Oberwenige isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1096-1111 als Waningen (1291 Oberenweningen). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 18,5 % (Stand 2011). 41,2% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,4% sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 5,2 %, CVP 2,9 %, EDU 8,5 %, EVP 0,9 %, FDP 11,3 %. GLP 10,8 %, GP 10,3 %, SP 11,6 %, SVP 38,2 %, Suschtigi 0,1 %. Gmäindspresidänt isch de Walter Surber (Stand 2012). D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,2 % gläge. De züritüütsch Tieläkt vo Oberwenige ghört zue de Unterländer Mundarte. Hermann Fietz: Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich, Band II: Die Bezirke Bülach, Dielsdorf, Hinwil, Horgen und Meilen. (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 15). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1943. Commons: Oberweningen – Sammlig vo Multimediadateie www.oberweningen.ch Rainer
Obfälde isch e politischi Gmäind im Bezirk Affoltere im Kanton Züri, Schwiiz. Obfälde liit im Chnoonaueramt a de Rüüss. Zue de Gmäind ghööred die föif Zivilgmäinde Bickwiil (Bickwil), Oberlunnere (Oberlunnern), Unterlunnere (Unterlunnern), Wolse (Wolsen) und Tousse (Toussen). S Piet vo de Gmäind umfasst 49,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 21,3 % Wald, 18,9 % Sidligsflechi, 5,3 % Vercheersflechi und 2,1 % Gwässerflechi. Naachbergmäinde sind Ottebach, Affoltere, Mäpmistette, Maschwande, Hüneberg, Merischwand. Obfälde isch im Jaar 1847 us föif Ortschafte vo de Gmäind Ottebach gschaffe worde. Bickwiil isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1246 als Bickewilare, Lunere 1257 als Lundenerun und Lunderun inferioris, Wolse 1311 als Wolunsun, Tousse 1325 als Tunsen. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 17,9 % (Stand 2011). 36,5 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 28,5 % sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,9 %, CVP 6,5 %, EDU 4,0 %, EVP 7,9 %, FDP 13,5 %. GLP 9,0 %, GP 8,3 %, SP 15,0 %, SVP 31,4 %, Suschtigi 0,5 %. Gmäindspresidänt isch de Thomas Ammann (Stand 2012). D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,8 % gläge. De züritüütsch Tieläkt vo Obfälde ghört zue de Ämtler
Ötwiil am See isch e politischi Gmäind im Bezirk Meile im Kanton Züri, Schwiiz. Ötwiil am See liit am e Uuslöifer vom Pfannestììl. Zue de Gmäind ghööred s Doorff Ötwiil, d Wiiler Etzike (Etzikon), Gusch, Chrüüzle (Kreuzlen), Betpur und Wilike (Willikon). S Piet vo de Gmäind isch 36,5 % landwirtschaftlichi Flèchi, 38,3 % Wald, 15,5 % Sidligsflechi, 5,1 % Vercheersflechi und 4,3 % Gwässerflechi. Ötwiil am See isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 847 als Uttinwilare, Wilike 984 als Willringhova. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil isch 14,1 % (Stand 2011). 37,0% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 31,2% sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,4 %, CVP 4,6 %, EDU 6,7 %, EVP 1,2 %, FDP 9,3 %. GLP 10,4 %, GP 7,1 %, SP 14,6 %, SVP 42,2 %, Suschtigi 0,6 %. Gmäindspresidänt isch de Namgyal Gangshontsang. Im 2010i sind 3,3 % vo de Lüüt z Ötwiil arbetslos gsi. De züritüütsch Dialäkt vo Ötwiil am See ghört zue de Seemundarte. Uf em Gmäindswappe isch en Storch. Säb Tier isch z Ötwiil aber scho lenger usgstoorbe gsi. Im 1979i händ de Adolf Bolliger, de Walter Näf, und s Heidi
Ötwiil a dr Limet isch e politischi Gmäind im Bezirk Dietike im Kanton Züri, Schwiiz. Ötwiil a dr Limet liit uf de rächte Siite vo de Limmet a de Grenze zum Kanton Aargau. S Piet vo de Gmäind umfasst 64,4 % landwirtschaftlichi Flèchi, 12,2 % Wald, 17,1 % Sidligsflechi, 5,8 % Vercheersflechi und 0,2 % Gwässerflechi. Ötwiil a dr Limet isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar Um 850 als Otenwilare. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 27,7 % (Stand 2011). 34,4% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 26,7% sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 1,5 %, CVP 4,7 %, EDU 0,4 %, EVP 0,9 %, FDP 26,4 %. GLP 5,0 %, GP 5,9 %, SP 11,2 %, SVP 42,3 %, Suschtigi 1,6 %. Gmäindspresidänt isch de Paul Studer (Stand 2012). D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,7 % gläge. De züritüütsch Tieläkt vo Ötwiil a dr Limet ghört zue de Unterländer Mundarte. Karl Grunder: Die Kunstdenkmäler des Kanton Zürich Band 9: Der Bezirk Dietikon. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1997 (Kunstdenkmäler der Schweiz Band 88). ISBN 3-909164-57-9. S. 170–187. Commons: Oetwil an der
Ossinge isch e politischi Gmäind im Bezirk Andelfinge im Kanton Züri, Schwiiz. Ossinge isch e Huuffedoorff im Norde vom Kanton a de Grenze zum Kanton Thurgau. zue de Gmäind ghööred au na d Wiiler Burghoof (Burghof), Gisehaard (Gisenhard), Huuse (Hausen) und Langemoos (Langenmoos). S Piet vo de Gmäind umfasst 56,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 29,3 % Wald, 5,6 % Sidligsflechi, 3,7 % Vercheersflechi und 3,5 % Gwässerflechi. Ossinge isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1230 als de Ozzingin. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 5,6 % (Stand 2011). 59,5 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 14,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 17,0 %, CVP 1,7 %, EDU 1,4 %, EVP 2,7 %, FDP 12,7 %. GLP 3,1 %, GP 9,1 %, SP 12,7 %, SVP 39,2 %, Suschtigi 0,6 %. Gmäindspresidänt isch de Martin Günthardt (Stand 2012). D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,9 % gläge. D Wiiländer Mundart vo Ossinge ghöört zue de Oschtschwiizer Tieläkt. Husemersee Chile Rigelhüüser Restaurant Sunne, Gisehaard Hermann Fietz: Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich, Band I: Die Bezirke Affoltern und Andelfingen. (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 7). Hrsg. von der
Ootelfinge isch e politischi Gmäind im Bezirk Tielschtoorf im Kanton Züri, Schwiiz. Ootelfinge isch es Huuffedoorff im Furttaal a de Grenze zum Kanton Aargau. S Piet vo de Gmäind umfasst 36,8 % landwirtschaftlichi Flèchi, 37,2 % Wald, 18,2 % Sidligsflechi, 6,9 % Vercheersflechi und 0,3 % Gwässerflechi. Ootelfinge isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1044 als Otilingun (um 1150 Nangerus de Otelfingen). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 17,6 % (Stand 2011). 42,8% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 27,5% sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,9 %, CVP 1,7 %, EDU 1,3 %, EVP 3,5 %, FDP 10,1 %. GLP 15,0 %, GP 8,2 %, SP 15,0 %, SVP 42,3 %, Suschtigi 0,2 %. Gmäindspresidänt isch de Willy Laubacher (Stand 2012). D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,7 % gläge. De züritüütsch Tieläkt vo Ootelfinge ghört zue de Unterländer Mundarte. Reformierti Chile vo 1607 Unteri Müli und Wirtshuus Schibli-Chabis-Huus vo 1676 Alt-Wirtshuus vo 1682 «Bien venus Mesieurs» Wäschhuus vo 1812 Hermann Fietz: Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich, Band II: Die Bezirke Bülach, Dielsdorf, Hinwil, Horgen und Meilen. (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 15). Hrsg. von der
Ottebach (amtlich Ottenbach) isch e politischi Gmäind im Bezirk Affoltere im Kanton Züri, Schwiiz. Ottebach isch es Doorff im Rüüsstaal a de Grenze zum Kanton Aargau. S Piet vo de Gmäind umfasst 55,2 % landwirtschaftlichi Flèchi, 19,9 % Wald, 16,7 % Sidligsflechi, 4,2 % Vercheersflechi und 1,8 % Gwässerflechi. Ottebach isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 831 als in loco vocato marcha Hotumbacharia (1169 Arnoldus de Ottonbac). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 9,5 % (Stand 2011). 45,2 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 26,2 % sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,0 %, CVP 2,2 %, EDU 2,0 %, EVP 5,1 %, FDP 23,1 %. GLP 8,6 %, GP 10,8 %, SP 15,9 %, SVP 28,4 %, Suschtigi 0,9 %. Gmäindspresidänt isch de Kurt Weber (Stand 2012). D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,1 % gläge. De züritüütsch Tieläkt vo Ottebach ghört zue de Ämtler Mundarte. Bernhard Schneider, Salomon Schneider, Erika Schmid (Gestaltung): Ottenbach erzählt. Die jüngere Geschichte und Gegenwart der Gemeinde. Verlag Schneider Communications Ottenbach, September 2014, ISBN 978-3-906068-03-9. IG Ottenbacher Geschichte(n), Fridolin Egger: Ottenbacher Geschichte(n), mit einem Anhang zu Namen und Orten in
Pfunge isch e politischi Gmäind im Bezirk Wintertuur im Kanton Züri, Schwiiz. Pfunge liit südlich vo de Töss. S Piet vo de Gmäind umfasst 31,9 % landwirtschaftlichi Flèchi, 41,1 % Wald, 17,3 % Sidligsflechi, 7,5 % Vercheersflechi und 1,6 % Gwässerflechi. Pfunge isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 993/994 als Funginga. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 25 % (Stand 2011). 41,8% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 21,4% sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,5 %, CVP 4,4 %, EDU 2,3 %, EVP 3,1 %, FDP 6,9 %. GLP 12,0 %, GP 8,0 %, SP 15,0 %, SVP 42,3 %, Suschtigi 1,5 %. Gmäindspresidänt isch de Heinz Kühne (Stand 2012). D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,0 % gläge. De züritüütsch Tieläkt vo Pfunge ghört zue de Winterthurer Mundarte. Hans Martin Gubler, Kunstdenkmäler der Schweiz Band 76 "Die Kunstdenkmäler des Kanton Zürich Band 7 Der Bezirk Winterthur Südlicher Teil" Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK Bern 1986 ISBN 3-7643-1786-8 S. 172–212. Commons: Pfungen – Sammlig vo Multimediadateie www.pfungen.ch Heini Steiner: Pfungen. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022.
Rafz isch e politischi Gmaind im Bezirk Bülach im Kanton Züri, Schwiiz. Rafz lit im nordöschtliche Ändi vom Rafzerfäld, uf de rächte Siite vom Hochrii a de Grenze zue Dütschland. S Gebiet vo de Gmaind umfasst 49,8 % landwirtschaftlichi Flächi, 33,4 % Wald, 11,9 % Siedligsflechi und 4,8 % Verchersflechi. In Silber e grüeni Leiste, obe en rote Pflueg mit blaue Iseteil, unte drü verkürzti roti Spitze. Rafz isch zum eschte Mal im Jaar 870 (1096 Rafsa) erwähnt worde. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 21,8 % (Stand 2018). In Rafz gits foif christlichi Gmeinschafte: D Chile im Zentrum vo Rafz, a de Chilegass wird vo de Evangelisch-reformierte Landeschile gnutzt. S Geboide gaht ufs Jahr 1585 zurgg. A de gliche Stell sötts im Mittelalter e Kapälle gha ha, wo am HI. Nikolaus von Myra gweiht gsi isch. Die römisch-katholischi Landeschile isch in Rafz d Uferstehigschile St. Maria Magdalena. Die befindet sich a de Badener-Landstrass 12. Sie isch 1994 igweiht worde. Ihri grössti bsunderheit isch es Gsamtkunstwerk vom Künstler Alois Spichtig, wo sich vo de Strass us bis zum Altarrum zieht. Di Neuapostolischi Chile bsitzt e chile im Hegi 25 (bim Friedhof). Die Evangelischi Freichile (EFRA) isch im
Rägischbèèrg oder elter – luut em Spraachatlas vo de tüütsche Schwyz – Buurg isch e politischi Gmäind im Bezirk Tielschtoorf im Kanton Züri, Schwiiz. Rägischbèèrg isch es Stedtli im Züri-Underland uf eme Sporn vo de Lägere. Vom Piet vo de Gmäind sind 34 % landwirtschaftlichi Flèchi, 55,5 % Wald, 4,6 % Sidligsflèchi und 4,6 % Vercheersflèchi. Rägischbèèrg isch zum eerschte Maal im Jaar 1250 als in clivo castri novi Reginsberg gnamset woorde. Es sind d Freihere vo Rägischbèèrg gsii, wo d Stadt ane 1244 gründet händ. Ane 1302 händ si s Stedtli de Habsburger verchauft, und sid 1417 isch es der Stadt Züri gsii. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Ussländeraatäil liit bi 18,5 % (Stand 2011). 49,4% vo den Iiwonner sind evangelisch-reformiert, 19,7% sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggèè: BDP 1,1 %, CVP 3,7 %, EDU 8,5 %, EVP 1,4 %, FDP 20,8 %. GLP 13,4 %, GP 10,4 %, SP 13,2 %, SVP 27,4 %, Suschtigi 0,1 %. Gmäindspresidänt isch de Matthias Reetz (Stand 2021). D Aarbetsloosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,3 % gläge. De züritüütsch Tieläkt vo Rägischbèèrg ghöört zu den Underländer Mundaarte. s Schloss Rägischbèèrg mit dr Oberburg
Brugge z Basel isch e Liste vo de groosse Basler Rhiibrugge und vo alle bedütende innerstedtische Viadukt und Stääg. Sit de antike Brugge bim römische Augusta Raurica, wo dr Julius Cäsar die ersti het lo baue, isch s bis ins spoote Middelalter gange, ass es wider e festi Rhiibrugg zwüschen em Boodesee und dr Nordsee gee het. Scho im 12. Joorhundert het mä z Rhiifälde afo Rhiibrugge baue, wo aber immer wider wäggspüelt worde si. 1225 het dr Basler Bischof Heinrich vo Thun z Basel e Brugg lo baue, wo denn langi Zit die äinzigi bliibe isch, wo die ganz Zit bassierbar gsi isch, usser wenn si grad wider emol vom ene Hoochwasser beschäädigt worden isch und mä sä het müesse flicke. Hüte git s z Basel eläi siibe Brugge über e Rhii. Rhiiabwärts vo Oste uf Norde si das: dr Holzöpfelwääg, e Fuesswääg über s Weer vom Chraftwärk Birsfälde d Verbindigsbaanbrugg (sit 1873), won e Iisebaanbrugg für die doppelspuurigi Verbindigsbaan isch und e Fuesswääg draa het d Schwarzwaldbrugg (sit 1973) mit Autibaan-, öffentligem Bus- und lokalem Individualvercheer d Wettstäibrugg (sit 1879) mit Dram- und Individualvercheer die Middleri Brugg (sit 1225) mit Dram- und Individualvercheer d Johanniterbrugg (sit 1880) mit
47.567.5897222222222Koordinate: 47° 33′ 36″ N, 7° 35′ 23″ O; CH1903: 611372 / 267710 f1 Die Middleri Brugg, au Middleri Rhiibrugg, isch dr eltisti Rhiiübergang zwüschen em Boodesee und dr Nordsee, wo no existiert, und lit in dr Schwizer Stadt Basel. Si stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter, wo nazionaali Bedütig häi. Bis 1879, wo d Wettstäibrugg iigweiht worde isch, isch s die äinzigi Brugg über e Rhii z Baasel gsi. In dr erste Helfti vom 13. Joorhundert isch under em Fürstbischof Heinrich vo Thun e Brugg über e Rhii baut worde. Si isch zum Däil us Holz und zum Däil us Stäi gmacht gsi und het d Stadt Chläibasel, wo denn grad baut worden isch, mit dr Stadt Basel verbunde. Sit dass die antiki Brugg im römischen Augusta Raurica verschwunden isch, het s am Ooberrhii erst im spoote Middelalter wider Rhiibrugge gee, die z Rhiifälde, wo die ersti drvo scho im 12. Joorhundert baut worden isch, und die z Basel, wo dene Stedt zu wirtschaftligem Erfolg verhulfe häi. Dr Bischof het nit nume d Idee zum Bau vo dr Brugg gha, sondern het au e Däil vom Chilleschatz verchauft zum sä finanziere und Goobe vo de Chlöster Bürgle und
Mit Persilschiin het me im Volksmund in de Zit vo de „Entnazifizierig“ noch em Zweite Weltkrieg gsait zue de mehr oder weniger wahrhaftige schriftliche Ussage vo Nazi-Opfer un Nazi-Gegner für NS-Anhänger un tatsächlichi oder au numme vermeintlichi „Mitläufer“, dass sie im Dritte Riich au viel Guetes to hätte oder mindeschtens „Schlimmeres verhinderet“ oder im Grund vo ihre Härze ganz anderscht dänkt hätte. Söttigi Persilschiin sin bi der „Entnazifizierig“ durch Frogeböge un Spruchkammerverfahre usgschproche hilfriich gsi, um Beschtrofige oder anderi Nochteil zue vermeide oder wenigschtens abz'mildere. Wil d Firma Henkel mit däm wunderbare Wiss vo ihrem Wöschmittel „Persil“ Reklame gmacht het, isch das au e ironischi Aaschpielig vom Volksmund uf die e bizzeli „wundersami“ Wösch vo mänggem Nazi-Bruun zueme schtrahlende Unschulds-Wiss mit söttige „Persilschiin“ gsi. Au bi schpötere Begnadigunge un Wiederiischtellige vo „alte Nazis“ hänn Persilschiin gueti, oft wundersami Dienschte g’leischtet. Au Feschtschtellige, das öbber uf Grund vo siine eigene Aagobe uf em Mäldeboge über allfälligi NS-Mitgliedschafte und -Uszeichnige nit vom Entnazifizierigsg’setz betroffen isch (lueg die abbildeti Poschtkarte voneme öffentliche Aakläger bi dr Spruchkammer Weismain an e Frau us em bayrische Bugkunstadt), het me „Persilschiin“ g’heiße. Ernst Klee: Persilscheine und falsche Pässe. Wie die Kirchen den Nazis halfen. Frankfurt/Main: Taschenbuch-Verlag 1992,
Grease (vu lat. ceresia) sin roti un schwarzi Frücht. Si wachse uf Baim un wärä broche. Zum Greasebrache brücht mr a Greaseleidere un a Gradde. Dr Gradde het mr am Beschde ame Gurt um dr Büch. Es wärde grudsätzlig zwei Sorte unterschiide: d'Siesskirsi und Suurkirsi. E Verträtterin vo de Suukirsi isch d'Schattemorelle. Üsser dane hoche Greasebaim het mr au de niedere Süergreasebaim, wu mr kei Leidere brücht. Grease wärded au uuspresst und de Saft denn brännt, das git de Kirsch. En bekannti Sorte isch de Zuger Kirsch. Wortvariante vo «Kirsche» im alemannische www.chriesi.ch
D Chloschterchile Wettige isch s Chilegebäud vom ehemolige Zischterzienserchloschter Wettige im Kanton Aargau. Si bstoht us ere Mönchs- und ere Konversechile, wo durch en Lettner und es Gitter vonenand trännt sind. Hüt isch si d Pfarrchile vo de Chrischtkatolische Chilegmeind Bade-Brugg-Wettige. Di erschti Chloschterchile isch im 13. Johrhundert, vermuetlich ab em 1227, nach de Gründig vom Chloschter bauet und im 1256i gweiht worde. D Chile het me mehrmols umbauet und erwiteret und im 1440 isch si im Toggeburger Erbschaftschrieg kabut gmacht worde. Bim Chloschterbrand vo 1507 het d Chile einisch me schweri Schäde erlitte, und aaschlüssend isch si wider gflicktworde. Sit em 18. Johrhundert isch s Chileschiff innen im Stil vom Barock gstaltet. Wo nachem Aargauer Chloschterstritt s Chloschter im 1841i isch ufghobe worde, isch d Chile mit em Chloschter in Bsitz vom Kanton Aargau übergange. De Kanton het allne drü Landeschillene d Nutzig vo de Chile erlaubt, also de römisch-katholische, de reformierte und nach de Entstehig vo de chrischtkatholisch Chile in de 1870er-Johr und ihrer Aaerkennig als Landeschile, au dere. Bis hüt findet in de Chloschterchile regelmässig römisch-katholischi und christkatholischi Messe und Gottesdienscht statt. Di reformiert Chilegmeind Wettige-Noiehof het nach em Bou vo de eigede Pfarrchile im Jahre 1939
47.5563888888897.5961111111111Koordinate: 47° 33′ 23″ N, 7° 35′ 46″ O; CH1903: 611854 / 267309 f1 D Wettstäibrugg isch die zwäiteltisti Stroossebrugg über e Rhii in dr Schwizer Stadt Basel. Öbbe säggsehalb Joorhundert lang isch die Middleri Brugg die äinzigi Brugg zwüsche Grooss- und Chläibasel gsi und braktisch alle Vercheer het über si müesse. Vo 1800 aa het d Bevölkerig vo dr Stadt stark afo waggse und d Bedütig vom Gwärb und vo dr Industrii isch immer grösser worde und es isch klaar worde, ass d Kapaziteet vo dr Brugg vil z chlii worden isch. D Basler Stadtväter häi sich Gedanke über e zwäite Rhiiübergang afo mache. 1843 het dr Ääscheniöör Joseph Charley, wo d Freiburger Hängebrugg baut het, dr Obrigkäit en Entwurf für e 6,6 Meter bräiti Chettibrugg zwüschen em Harzgraabe und dr Baarmatte vorgläit, und gliichzitig het au dr Stroossburger Ääscheniöör Lecrom sini Vorschleeg gmacht. Dr Expärte Guillaume-Henri Dufour us Gämf, dr spööteri General, het die bäide Studie zu äim Vorschlaag verschmulze. Mä het aber vorlöifig käi Brugg baut, sondern 1854 d Harzgraabefääri mit dr gliiche Liniefüerig iigrichdet. 1864 isch in ere Studie dr Vorschlaag gmacht worde, e dobbelstöckigi Stroosse- und Iisebaanbrugg z baue. Die weer aber düür worde, und
Riinòu (amtlich Rheinau) isch e Gmäind im Bezirk Andelfinge im Kanton Züri. Riinòu isch es Landstedtli am Rii, zää Kilometer underhalb vo de Stadt Schaffuuse. S Piet vo de Gmäind umfasst 26,3 Prozänt landwirtschaftlichi Flèchi, 54,8 Prozänt Wald, 7,6 Prozänt Sidligsflechi, 4 Prozänt Vercheersflechi und 7,1 Prozänt Gwässerflechi. Übere Rhy goot bi Rhinou en alti Holzbrugg. Bi Rhinou sind groossi Sidlige i der vorrömische Zyt gsi. S Chlooschter Riinòu isch uf ere Inslen im Rhy im spoote 8. Joorhundert gründet worde. D Stadt Züri hät’s anne 1862 ufghobe und d Büecher vo der Chlooschterbiblioteek und vom Archiv uf Züri gholt. S Dorf sälber isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1241 als ante portam ville, que dicitur Rinowe. Im Süde vo der Ortschaft isch es Psüchiatryzäntrum. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 18,5 % (Stand 2011). 38,9 Prozänt vo de Ywooner sind evangelisch-reformiert, 32,0 Prozänt sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,9 %, CVP 10,6 %, EDU 1,6 %, EVP 0,5 %, FDP 5,6 %. GLP 12,7 %, GP 14,4 %, SP 20,6 %, SVP 29,9 %, Suschtigi 1,2 %. Anne 1957 isch s Chraftwärch Rhynou fertig gsi.