rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Viererbund (au Narrearistokrate oder Rebellezimft) isch e Zämmeschluss vu dr Narrezimft vu Rautweil, Oberndorf, Elzach un Iberlinge. Im Lauf vu dr 1950er Johr isch s in dr 1924 grindete Vereinigung vu Schwebisch-Alemannische Narrezimft zue Ussenandersetzige chuu um d Wohrig vu dr Draditione in dr schwebisch-alemannische Fasnet. Wyteri Strytpinkt sin dui jehrlige Narredräffe gsi un e Diskussion iber dr Zämmeschluss mit rheinländische Karnevalsverbänd. Anne 1953 sin wäge däm di draditionsbewusste Narrezimft vu Elzach, Rautweil un Iberlinge us dr Vereinigung uusdrätte, 1955 au d Historisch Narrozumft Villinge 1584 e. V. un am 12. Jänner 1958 d Narrezumft vu Oberndorf. D Narrezimft vu Elzach, Rautweil, Iberlinge un Oberndorf hän sich derno 1963 zum Viererbund zämmegschlosse. Dr Viererbund isch nume per Handschlag bsiglet wore. S git kei Verband un kei schriftli feschtgleiti Satzig. D Zimft vu Rautweil, Elzach un Iberlinge hän scho Ändi vu dr 1930er Johr bschlosse, ass si us dr Vereinigung uusdrätte, dur dr Zweet Wältchrieg isch aber d Umsetzig verschobe wore. Di vier Zimft dräffe sich all drej bis vier Johr zuen eme große Narredag. Di erschte Dräffe het s scho gee vor dr eigetlige Grindig vum Viererbund. Uußer an dr Narredäg mache di vier Zimft bi keim andre Umzug
D Narrezumft isch dr Uusdruck fir di lokale Fasnetsverein vu dr schwebisch-alemannische Fasnet. D Zimft sin vilmol in dr Rächtsform vun eme yydraite Verein e. V. organisiert. D Narrezimft bfläge d Fasnetsbryych in ihrene Heimetortschafte. Doderzue ghere d Uusrichtig vun dr draditionälle Veraastaltige wie s Narrebaumsetze am Aafang vu dr Fasnet oder dr Umzug, wu vilmol Narresprung gnännt wird. Jedi Narrezumft het ei oder mehreri Gruppe (Figure), wu s glyych Hees drage. D Figure gehn vilmol zruck uf historischi Ereignis, Legände oder Sage us em Heimetort vu dr Zumft, so wie bi de Erdmännle. Näbe dr Gruppe git s in vile Narrezimft au no Einzelfigure. Jedi Narrezumft het e eigene Narreruef. Organisiert sin d Zimft zmeischt as gmeinnitzigi yydraiti Verein. Dr Vereinsvorstand wird vilmol Zumftmeischter gnännt. Narrezimft sin syt em Aafang vum 20. Johrhundert grindet wore, vor allem ab dr 1920er Johr. D Name Narrezumft hätt d Uusrichtig uf s alt Fasnetsbruuchtum solle as bewusste Gegesatz zue rheinische Narre- oder Karnevalsgsellschafte bedone. Mittlerwyyli git s schetzigswyys 1.700 Narrezimft oder -verein im Biet vu dr schwebisch-alemannische Fasnet, wu sich dur Nejgrindige allmeh au no Norde in di evangelische Biet vu dr Bade-Wirttebärg uusbreitet. Di meischte Narrezimfte ghere zuen ere Narrevereinigung. Ufgabe
Südgermane isch e moderne wüssschaftliche Bigriff, wo uf verschidnigi germanischi Stämm bizoge werd. I de Linguistik werd Südgermanisch i de Regle synonym wie Westgermanisch bruucht, mengisch under Uusschluss vom Nordseegermanische oder vom Anglofriesische. Im Gegesatz stönd dezue d Bizaichnige Nordgermanisch und Ostgermanisch. I de Runologii wered sitem Wolfgang Krause under „Südgermanisch“ Runinschrifte im ältere Futhark us Mitteleuropa zämegfasst, wo a de Sachse, Franke, Thüringer, Alemanne und Langobarde zuegschribe were chönnt. Di anglo-friesische Inschrifte, di ostgermanische und nordgermanische Inschrifte wered dodevo uusgnoo. I de Religiooswüsseschaft werd zwösched de nordische Öberliferig mit de Edda as wichtigsti Quelle, de angelsächsische Religioo und de südgermanische Religioo underschide. Dezue chääm no di ostgermanischi Religioo, wo aber chuum Zügnis hinderloo het. D Friese wered i de Regle a de Südgermane zuegornnet. Da gelt au för di römerzittlichi Öberliferig. Germane Germanischi Sprooche Germanischi Gotthaite Kontinentali Ruuneinschrifte Stefan Sonderegger: Althochdeutsche Sprache und Literatur. Berlin 2003 (3. Ufl.). ISBN 3-11-017288-7. Robert Nedoma: Schrift und Sprache in den südgermansichen Runeninschriften. RdGA EBd. 51: Das fuþark und seine einzelsprachlichen Entwicklungen. ISBN 3-11-019008-7. Jan de Vries: Altgermanische Religionsgeschichte. Berlin 1956. Åke V. Ström: Germanische Religion. Stuttgart 1975. ISBN 3-17-001157-X.
Alamannicus oder Alamannicus Maximus isch e Siigerbiname (lat. cognomen ex virtute) gsii, wo e römische Chaiser öberchoo het, wenn er e grosse Siig gege d Alemanne errunge het. De Name isch en adjektivischi Ablaitig vom Alemannename. Äänlichi bildige sind Germanicus, Francicus, Gothicus, Vandalicus, Armeniacus, Arabicus, Persicus und no ander mee. de caesar Fl. Iulius Crispus, wegem Siig öber d Alemanne und Franke ane 320. de Fl. Claudius Constantinus II. (337-340), wegem Siig öber d Alemanne ane 330. de Fl. Iulius Constantius II. (337-361) ninnt nochem Siig öber d Alemanne und em Fridesschluss mitem Gundomadus und em Vadomarius de Siigertitel Germanicus Alamannicus Maximus aa. de Fl. Claudius Iulianus (360-363) ninnt nochdem er Chaiser woren isch de Titel Alamannicus aa, uufgrund vo sim erfolgriiche Alemannechrieg de Fl. Valentinianus I. (364-375) und de Fl. Valens (364–378) und de Fl. Gratianus (375–383) nemed ane 368 gmainsam d Siigertitel Germanicus Maximus Alamannicus Maximus Francicus Maximus aa. de Iustinianus I. (527-565) ninnt 527 de Siigebiname Alamannicus aa, um sin Herrschaftsaaspruch öber de verlorni Weströmischi Riichstail z erhebe.
Dr pfälzische Buurechrieg isch Deil vum allgmeine dytsche Buurechrieg am Mittel- un Oberryy. D Erhebig im pfälzische Kurfirschtetum un syyre Umgebig het vu April bis Juni 1525 stattgfunde. Dr Aafang vum dytsche Buurechrieg in dr linksryynische Pfalz wird dur d Bildig vum Nußdorfer Huffe bi Landau am 23. April 1525 markiert. D Pfälzer hän e baar Chleschter (dodrunter d Johanniter-Komturei Heimbach bi Zeiskam un s Auguschtinerchloschter Hördt) in dr Gegnig un Schlesser uusgraubt, voreb si am 6. Mai d Stadt Neustadt ohni Kampf yygnuu hän. D Programm vu dr Buurehyffe het d Zwelf Artikel as Grundlag gha. E zweete Huffe het sich bi Bockene bildet gha. Dr pfälzisch Kurfirscht Ludwig V. het sich zue Verhandlige mit em Geilweiler un em Bockener Huffe zwunge gsähne, wu 10. Mai z Forscht aagfange hän. D Chlage hätte uf eme Landdag sotte verhandlet wäre. Wu andri Firschte z Wirttebärg un im Elsiss d Ufständ nidergschlaa gha hän, isch dr Kurfirscht schließli ab em 23. Mai militerisch gege d Buurehyffe vorgange mit dr Unterstitzig dur Druppe vum Trierer Erzbischof. In dr Schlacht bi Pfleddersche sin di pfälzische Buurehyffe 23./24. Juni schließli ändgiltig gschlaa wore. 8000 Buure solle doderbyy dr Dod gfunde haa. Horst Buzello u.
Dr Alemannisch Narrering (ANR) isch e Narrevereinigung in dr schwebisch-alemannische Fasnet, wu am 26. Juni 1969 z Hafe grindet woren isch. Dr Ring het segseachtzg Mitglidszimft mit insgsamt ca. 26.000 Mitglider un glideret sich in di drej Regione Allgai, Bodesee un Oberschwobe-Doene. Är isch in dr Rächtsform vun eme yydraite Verein e.V organisiert. In dr funfzger un sächzger Johr vum 20. Johrhundert sin in dr schwebisch-alemannische Fasnet vil Narrezimft entstande, wu wäg dr stränge Ufnahmereglige nit in d Vereinigung vu Schwebisch-Alemannische Narrezimft hän chenne yydrätte. Narrezimft vu Oberschwobe, us dr Bodeseeregion, em Doenedal un em Allgai hän wäge däm am 21. Juni 1969 z Hafe dr Internationale Narrering grindet, wu 1971 in Alemannischer Narrering umgnännt woren isch. Dr Alemannisch Narrering isch e gmeinnitzige yydraite Verein mit Sitz z Hafe. Zwäck vum Verein isch d Unterstitzig un Iberwachig vu syyne Mitglider bi dr Erhaltig, Ferderig un Durfierig vum Fasnetsbruchtum Doderzue ghert au d Lobbyarbet gegeniber Minischterie, Beherde un andere Inschtitutione. Organ vum Alemannische Narrering sin d Mitgliderversammlig, s Präsidium un d ANR-Juged. Alli fimf Johr findet e Ringdräffe statt, wu alli Mitglidszimft mien deilneh. Em Alemannische Narrering ghere 86 Narrezimft us Bade-Wirttebärg, Bayern, Eschtryych un dr Schwyz aa 1969–1987 Gerd Herrigel
Sennentuntschi isch dr Name vom ene Schwiizer Film us em Johr 2010. Dr Regisseur isch dr Michael Steiner, s Draihbuech hai d Stefanie Japp, dr Michael Steiner und dr Michael Sauter gschriibe. D Dialog si uf Schwiizerdütsch. De Film isch a de Eröffnig vom 6. Zurich Film Festival am 23. September 2010 urufgfüert worde. Am 14. Oktober 2010 hät de Film i de Schwizer Kino gstartet. In eme abglägene Bärgdorf in de Schwiizer Alpe erschiint im Johr 1975 e schöni Frau und niemer weiss vo wo si chunnt. Vu dr verschlossene Dorfgmeinschaft wird si nit duldet, wäge däm flichtet si in d Bärg. Di drej einsame Senne Martin, Erwin un Albert dräffe si un halte si fir e Sennetuntschi, wel si am Dag dervor e sonige Buppe baschtlet gha hän. Di drej versinke im Absinth-Rusch un vergwaltige di uubekannt Frau. Si rächt sich und deedet zerscht d Geiße vu dr Alp. Au di drej Senne chemme um s Läbe, wäge was si ne aaduet oder dur eigeni Gwalt. Der Dorfbolizischt Reusch het derwyyl uusegfunde, ass di jung Frau d Dochter vum Bfaarer isch, wu si ihr ganz Läbe im Chäller gfange ghalte het, wäge däm cha si nit schwätze. Dr
Vorarlbearg isch ä Bundesland vo Öschtariich. D Hauptstadt isch Breagaz am Bodasee, döt isch o d Landesregiarig. S Ländle, so ka ma o zu Vorarlbearg säga, heat zirka 397.000 (Stand: 2020) Iwohnar. Z Vorarlbearg heat's vier Bezirk: Bezirk Breagaz, Bezirk Dorabira, Bezirk Fealdkirch und Bezirk Bludaz. Und es het 96 Gmoandana; darvo sind füüf Städt: Breagaz, Dorabira, Fealdkirch, Bludaz u Ems. D Gschicht vo äm Land luagat folgandarmaßa us: 5. Jh.v. Chr., Afang vo dr keltischa Bsidlig 15 v. Chr., Erobrig vum Land dur d Römar 17 n. Chr., Errichtig vo dr Provinz Raetia 50 Brigantium (höt: Bregez) kriagt s römische Stadtreacht 212 alle Provinzana kriagand s römische Bürgerreacht 259 Zerstörig vo Brigantium dur d Alemanna 493 Herrschaft vo da Oschtgota um 500 d Alemanna fochand a zum s asidla um 600 dr Sankt Kolumban missioniert s Christatum Im Mittelaltar isch Vorarlbearg zerschd vo da Franka und schpötr vo verschidana Grafana wia zum Biespiel da Montfortar bherscht worra, bevor as endgüültig zua da Habsburgar ko isch. Vorarlbearg isch im 10. Johrhundert vom heiliga Kolumban und em heilige Gallus missionierat worra. S Rätoromanisch, die alt Umgangssproch vo de Lüt, isch siit am 13. Johrhundert allmählich vo dr Sproch vo da Walsar
De Gotthard-Basistunnel isch en Isebahntunnel in de Schwiiz, wo 2016 in Betrib gange isch. Mit 57 km Längi isch er de längschti Tunnel vo de Wält. Insgsamt het s Tunnelsyschtem, wo us zwei Röhre und verschidnigi Quer- und Verbindigsstolle besteit, e Längi vo 153,5 km. S Nordportal vom Tunnel isch z Eerstfält im Kanton Uri, s Südportal z Bodio im Kanton Tessin. Am 1. Juni 2016 isch de Tunnel fiirlich iigwait worde und am 11. Dezember 2016 isch de fahrplanmässig Betrib ufgnoo worde. De Gotthard-Basistunnel isch Teil vom «AlpTransit»-Projekt (früecher NEAT, Neui Iisebahn-Alpetransversale) wo de Iisebahn-Transitverchehr in de nord-südliche Richtig will verbessere, zum de international Güeterverchehr uf d Schiine z verlagere. S Zil vom Tunnel isch es, d Fahrt- und Transportzite uf de Gotthard-Linie z verchürze. So wird d Fahrzit zwüsche Züri und Mailand um ei Schtund chürzer wärde, wenn de Tunnel in Betrib isch. Am 15. Oktober 2010 isch di erschti Röhre under em Gotthardmassiv ganz usbroche gsi. Am Fritig, 30. August 2013 isch s erschtmol de Basistunnel i de ganze Längi, teils met eme Zug, teils mit Chliibüss, dorfahre worde. Es send Lüt vom Bau und vo de Präss drenn gse und die Fahrt, mit allne Hält zor
Unterschächä isch e politischi Gmeind im Kanton Üri in de Schwiiz. Si lit z hinderscht im Schächetal uf em Wäg zum Klausepass. Näbem Dorf sälber ghöret zu de Gmeind Unterschäche d Wiler und Sidlige Urige (1282 m ü.M.), Schwande (1072 m ü.M.), Schwandebärge, Brunni (1395 m ü.M.) und de Wiler Klausepass. Zu de Gmeind ghöret au no verschidnigi Einzelhöf, Sidlige und Hüüsergruppe. Vo de Gmeindsflächi sind numme 14 Hektare Sidligsflächi, wo 0,17 % vom Gmeindsbann entschpricht. D Landwirtschaftsflächi umfasst 3062 Hektare (38,1 %), Wald und Ghölz 1034 Hektare (12,9 %) und Gwässer und unproduktivs Gebiet sind 4876 Hektare (60,7 %). Nochbergmeinde vo Unterschächä sind di schwyzerisch Gmeind Muätital, de Urnerbode, wo en Exklav vo de Gmeind Spiringe isch, Siilenä, Schaateref, Spiringe und Birglà. Ùnderschächä isch zum erschte Mal gnamset worde im Jahr 1290 als underschechen. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üüsländeraateil isch 2010 bi 1,7 % gläge. 0,7 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 95,7 % sind remisch-katholisch (Stand 2000). Bi dr Nationalraatswaale 2015 hät s das Ergebnis gää: SVP 63,8 %, CVP 27,9 %, GP 7,0 %, Suschtigi 1,4 %. Dr Gmeindspräsident vo Ùnderschächä isch dr Sepp Müller (Stand 2016). D Arbetslosigkeit isch im Jaar 2011 bi 0,6
S Mammutmuseum Niderwenige isch es im 2005 eröffnets Museum z Niderwenige, wo d Mammutfund uf em Gmeindsbann düent zeige und d Umständ düent darstelle, unter denne in de Iiszit vor öppe 45'000 Johr d Mammut im Wehntal gläbt hei. Scho in de Johr 1890/91 het me z Niderwenige Fossilie vo Mammut gfunde. Bis hüt sins Überräscht vo mindescht nün Mammut, wo me usgrabe hät. Au anderi Tiir, wi Wollnashörner, Wildross, Steppebison, Wölf und Höhlehyäne, aber au Insekte- und Pflanzeräscht sind gfunde worde. Am spektakulärschte isch de Fund vo eme Mammutskelett im Juni 2003 gsi, wo denn zur Gründig vom Museum gführt het. Im Museum wärdet Fund vo 2003 präsentiirt, aber au d Rekonschtruktion vo eme Skelett vo eme Mammutkalb und vo eme usgwachsene Mammut. Dezue chunnt d Darstellig vo de Läbesbedingige in dere Ziit mit de Flora und Fauna. En Zitkanal zeigt, wi me d Fund ziitlich muess iiordne. Mit emem Mikroskop cha me sälber d Räscht vo Insekte, chlini Chnoche- und Zahnfünd vo Müüs, Grasfrösch, Fisch und Pflanzesame ga aaluege. D Website vom Museum
D Basler Herbstmäss, oder z Basel au nume d Mäss, isch e Johrmärt, wo jede Herbst in der Stadt Basel stattfindet. D Dradition vo dr Mäss goht bis ins Mittelalter zrugg. E baar Johr noch em Konzil vo Basel het z Rägesburg dr Riichsdag stattgfunde. Dr Basler Bürgermeister Hans vo Bärefels isch bsundrigs dört aane greist, zum vom Kaiser Friedrich III. am 11. Juli 1471 s Privileg überzchoo, ass d Stadt jedes Johr döft zwei grossi Handelsmässe abhalte, eini vor Pfingste und eini im Herbst vor em Mardinsdag. D Früehligsmäss het nume wenig Zit Bestand gha, bis si 1926 as Mustermäss wideruferstande isch, d Herbstmäss aber isch fast ohni Underbrüch bis hüt abghalte worde. Si isch die eltisti Mäss in dr Schwiz und au die grössti zwüsche Stuttgart und Mailand. Ursprünglig het d Mäss am Sabinedag (27. Oktober), em Dag vor em Namensfest vo de Apostel Simon und Judas Thaddäus agfange und isch vom Stadtschriiber uf em Kornmärt vor em Roothuus usgrüeft worde. Zwei Rootsglogge, wo im Durm vo der Martinschille ghange si, hai se ii- und denn wider usglütet. Sit em Ändi vo de 1920er Johr foot d Herbstmäss immer am Samschdig vor em 30. Oktober aa. Si wird
Dr UCI-Wältkaländer 2010 het sich vom 2009 Rennkaländer vor allem in dam inderschiide, ass zwei kanadischi Renne drzue cho si: dr Grand Prix Cycliste de Québec und dr Grand Prix Cycliste de Montréal. Chliinere Underschiid het s im Früehlig ge. D Katalonie-Rundfahrt isch stark vorverschobe worde vom Mai uf e Merz und Gent–Wevelgem isch vor dr Flandere-Rundfahrt cho. D Renne in der HIS-Kategorii (die 'Historische Renne', wo nid zur UCI ProTour ghöre) si kursiv gschriibe. Am 1. Juni 2010 het d UCI bekannt gee, ass noch dr Suspendierig vom Alejandro Valverde alli siini Rennergäbniss retroaktiv vom 1. Januar 2010 aa us dr Wärtig gno und d Pünkt entsprächend neu berächnet worde sin. Eso isch dr Philippe Gilbert nochdräglig zum Gsamterste noch dr Tour de Romandie erklärt worde, und dr Cadel Evans het dr Valverde noch em Giro d’Italia as Erste abglöst. Au im Teamklassemänt het s wäge däm nochdräglich e baar Änderige ge.
Dr Benoît B. Mandelbrot (* 20. November 1924 z Warschau, † 14. Oktober 2010 z Cambridge, Massachusetts) isch e Mathematiker gsi. Dr Benoît Mandelbrot isch z Warschau uf d Wält cho in ere Familie mit litauisch-jüdische Wurzle, wo en usprägti akademischi Tradition gha het. Im Johr 1936 isch er mit sine Eltere uf Paris usgwanderet, het währed em Zweite Wältchrieg im Süde vo Frankriich Ross ghüetet. Noch em Chrieg het er an dr École Polytechnique z Paris studiert, spöter isch er denn in d USA und het dört dr Master am California Institute of Technology gmacht. Er isch denn zrugg uf Paris zum 1952 siis Doctorat in Mathematik z mache, denn isch er an s Institute for Advanced Study z Princeton, N.J. zum Mathematiker John von Neuman. Er het e baar Johr am Centre National de la Recherche Scientifique z Paris gschafft, bevor er 1958 am Thomas J. Watson Research Center z Yorktown Heights, N.Y. het afo schaffe. Er het z Harvard and am Massachusetts Institute of Technology Underricht gee, und vo 1987 aa an dr Yale University. Dr Mandelbrot het bis zu sim Dod in de Vereinigte Staate gläbt. Dr Mandelbrot het mit vile Wüsseschaftler us de verschiidenste Diszipline
D Ottilie Wildermuth, geb. Rooschüz (* 22. Februar 1817 z Roddaburg am Neggr; † 12. Juli 1877 en Diibenga) isch a deitscha Schriftstellere gwäa. D Ottilie Rooschütz isch am 22. Februar 1817 z Roddaburg am Neggr uf d Welt komma. Ihre Eltra send dr Kriminalrat ond schbätre Obramtsrichtr Gottlob Christian Rooschütz (1785 bis 1847) vo Marbach am Neggr ond deam sei Frau Leonore geborene Scholl (1796 bis 1874) gwäa. Scho en jonge Johr isch des Mädle arg neigiirig gwäa, hot sich fir älles Megliche entressiirt ond oigene Gschichtla ond Gedicht gschriiba. Wia se 26 Johr alt gwäa ischt, hot se da Filologa Wilhelm David Wildermuth (1807 bis 1885) gheiradet, wo zäa Johr ältr gwäa ischt wia sui selbr. Dr sell isch a lengra Zeit Hofmoischtr en Frankreich ond England gwäa, ond wia-nr en sei Hoimet zruckkomma ischt, hot’r sein Wohnsitz z Diibenga gnomma ond isch deet am Lyzeom Professr fir neiere Schbrôôcha worra. S hot et lang dauret, bis d Ottilie mit ma Haufa Fraua e dera Universidätsstadt a nähera Bekanntschaft gmacht hot. Drom hot se bald a Frauakränzle grindet, wo 34 Johr lang – bis-se s Zeitliche gsegnet hot – bestanda hot. Zom Freindeskreis vo deam jonga Ehepaar hend
Abem 19. Joorhundert hend sich afange gwüssi Persone noi as Alemanne bizaichne. De historisch Volchname Alemanne isch im früene Mittelalter usser Bruch choo und erst im 19. Joorhundert wieder entdeckt wore. Er werd bis hütt no bruucht, bsunders i de Sproochforschig, im Volchstum und i de Politik. Di hüttig Aawendig vo Alemanne und Alemannisch biruet uf de Aanaaam, as d Alemanne as en Ethnii bis hütt griifbaar sind, bsunders i de Sprooch und im Bruuchtum. Debii werd hüüffig d Aasicht vertrette, as d Alemanne sit em 13. Joorhundert dör frömdi Mächt uufgsplitteret wore saied und drum no hütt sich uf meriri Länder vertailet, nemli z Frankriich (Elsiss), i de Bundesrepublik Tütschland (Bade-Württeberg & Bayre), z Ööstriich (Vorarlberg), denn s Förstetum Liechtestai, und de tütschsproochig Tail vo de Schwiiz, wobii nöd selte d Walser z Italie (Aostatal & Piemont) gern vergesse gönd. Di historische Alemanne sind im 3.Jh.n. Chr. as e nois Volch uuftaucht. I de moderne Forschig wered si mengisch as e "Groosstamm" bizaichnet, wo sich i meriri Tailstämm uufglideret het. Noch de verlustriiche Schlacht bi Zülpich isch de nördlich Tail vo de Alemanne under di fränkischi Macht vo de Merowinger choo, wääred de südlich Tail spötistens 506 under d
D Bryysgaumilch (dt. Breisgaumilch) isch e dytschi Unternähmensgruppe in dr Milchverarbeitig im Sidweschte vu Bade-Wirttebärg. Zum 1. Dezämber 2010 wird d Unternähmensgruppe in Schwarzwaldmilch umgnännt. D Bryysgaumilch-Gruppe isch in dr Rächtsform vun ere GmbH organisiert, d Aadeil vun ere wäre fascht vollständig vu rund 2.000 in dr Hauptsach chleine Milchvehbedriib im Yyzugsbiet Schwarzwald, Bryysgau un Schwyz (an dr Gränze zue Sidbade) ghalte. Si deile sich uf in d „Milcherzeugervereinigung Breisgau-Südschwarzwald eG“ (MEV 80%), d „Milcherzeuger-Gemeinschaft Ortenau eG“ un d „Schwarzwaldmilch GmbH“, Offeburg. S Stammkapital vu dr Bryysgaumilch isch im Jänner 2007 lyt bi rund 10 Millione Euro gläge. Im Johr wäre iber 200.000 Tonne Milch verschafft zue fascht allne Milchprodukt (ußer Chees), s Wärch Offeburg het sich uf Milchbulver spezialisiert, au fir d Pharmainduschtri. Dr Johresumsatz isch 2004 bi 138,5 Millione Euro gläge. S Gschäftsjohr 2005 het mit eme Verluscht vu 1,875 Millione Euro gschlosse, s Unternähme chunnt aber allno ohni Kreditufnahme uus. Dr Gschäftsfierer isch syt em 1. Juli 2009 dr Karl Laible, wu dr Noofolger vum Ernst Ehret isch. An dr bede Standort Fryybeg un Offeburg schaffe zämme rund 300 Mitarbeiter. Vorsitzer vum Ufsichtsrot isch dr Oppenauer Buur Anton Walter. Dr wichtigscht Abnähmer vu dr Bryysgaumilch-Produkt im Handel
D Bröuerej Ganter isch e draditionsryychi Bröuerej z Fryybeg. D Bröuerej isch anne 1865 vum Ludwig „Louis“ Ganter im Huus Zum Kindlein Jesu (Schiffsgass 7) grindet wore, wu dr Erasmus von Rotterdam vu 1531 bis 1534 gwohnt gha het. Dr Ganter het e verblibeni chleini Bröuaalag us em 18. Johrhundert gnutzt, wun er zämme mit 700 Holzfässer gchauft gha het. Bis 1888 isch in däm Huus s Bier vu dr Bröuerej bröue wore. Fryybeg isch in däre Zyt schnäll aagwagse un d Bröuerej het scho dertemol floriert. Speter isch s Huus dr Stammsitz vu dr Firma wore mit eme Wirtshuus un eme Bröuerejuusschank. Anne 1888 het dr Ganter schließli ne Grundstuck in dr Fryybeger Oberau, chenne ufchaufe, di Alt Elmihli. Dert het er derno noch eme modärne tächnische Standard chenne produziere. Näbe dr großzigige un fir e wyters Wagstum aagleite Bröuerejaalage isch e eigene Diefbrunne aagleit wore, go s bescht Wasser z Verfiegig haa, un e eige Chraftwärch isch böue wore Dur dr wirtschaftli Ufschwung vu Sidbade un di verbesserete Produktionsmethode het d Bröuerej als floriert un het ihre Bier um d Johrhundertwändi au uf Nordbade verchauft. In dr 1920er Johr het dr Suhn vum Ganter, wu d Bröuerej ibernuu
D Hannelore „Loki“ Schmidt, geb. Glaser, (* 3. März 1919 z Hamburg, † 21. Oktober 2010 z Hamburg-Langenhorn) isch d Ehfrau vum Altbundeskanzler Helmut Schmidt un e international bekannti Botanikeri un Naturschitzeri gsi. D Loki Schmidt isch us ere Hamburger Arbeitfamilie chuu. Ihre Vater isch dr Bedriibselektriker Hermann Glaser gsi, wu in ere Werft gschafft het, ihri Mueter d Gertrud Glaser, si het no zwei Gschwischter gha. Wu dr Vater arbetslos woren isch, het d Mueter as Najeri gschafft. Dr Spitzname Loki het si sich as Chind sälber gee. Wel ihri Eltere sich s Schuelgäld fir s Gymnasium nit hän chenne leischte, hän si ihri Dochter uf di reformpädagogisch Lichtwarkschuel z Hamburg gschickt. Noch em Abitur 1937 het d Loki nit chenne Biologi studiere, wel d Studiegebühre z dyyr gsi sin fir si. Si het derno Pädagogik uf Lehramt fir Volksschuele studiert, wel des nume vier Semeschter gangen isch. Vu 1940 bis 1974 het si an Hamburger Volks- bzw. Hauptschuele as Lehreri gschafft. Mit zeh Johrhet si uf dr Schuel ihre spere Mann Helmut Schmidt chänne glehrt. Am 27. Juni 1942 hän si im nidersächsische Hambergen ghyrote. Us däre Eh sin zwei Chinder firigange. Dr Suhn Walter (* 26. Juni
Dr Johann II. Bernoulli (* 18. Mai 1710 z Basel; † 17. Juli 1790 z Basel) isch e Schwiizer Mathematiker, Physiker und Jurist us dr berüehmte Basler Mathematikerfamilie Bernoulli gsi. Dr Johann II. Bernoulli isch dr dritt vo fümf Söhn vom Johann Bernoulli gsi. 1724 het er mit em Leonhard Euler dr Magister-Titel übercho und het denn bi sim Vater studiert wie au dr Maupertuis, won er dr best Fründ von em worden isch. 1732 het er in Jura promoviert. Drno het er e Europareis aagfange. Er het si Brueder Daniel St. Petersburg bsuecht und isch z Paris gsi. Denn isch er zrugg uf Basel, won er e Mitarbeiter vo sim Vater worden isch. 1743 isch er Profässer für Beredsamkeit worde und 1748 wo si Vater gstorben isch, Profässer für Mathematik. Ghulfe bi dere Ernennig het em sicher, ass er nit weniger as viermol dr Briis vo dr Académie des sciences gwunne het (1736 mit ere Arbet über d Usbreitig vom Liecht, 1737 über d Form vo Anker, 1741 über Schiffswindene, 1746 mit em Daniel Bernoulli über d Magnettheorii). Dr Euler und dr Maupertuis hai en uf Berlin iiglade, 1746 isch er aber nume en uswärtigs Mitgliid vo dr Berliner