rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Hamas (arabisch حماس‎, DMG Ḥamās) isch e palästinensischi sunnitisch-islamistischi paramilitärischi Terrororganisation, e politischi Partei und e sozials Netzwärk. Ihre Name isch einersits en Akronym us arabisch حركة المقاومة الإسلامية‎, DMG Ḥarakat al-muqāwamat al-islāmiyya, was so vil wie „Islamischi Widerstandsbewegig“ bedütet, und andrersits en arabischs Wort für „Iifer“. D Hamas isch en Ableeger vo dr Muslimbruederschaft und ihrer Underorganisation, d Qassam-Brigade, wo vo dr Europäische Union, de Vereinigte Staate und andere as terroristischi Vereinigung iigestueft wärde und in erster Linie dur ihri Sälbstmordattentat und anderi Aagriff uf israelischi Ziviliste und Soldate bekannt worde si. In de palestinensische Autonomiigebiet bedätigt sich d Hamas au uf karitativem Gebiet. Im Johr 2006 isch si mit Erfolg as politischi Partei ufdrätte. Bi de Wahle am 25. Januar het si die absoluti Mehrheit vo de Mandat im palestinensische Legislativroot überchoo. Es isch zum ene offene Machtkampf zwüsche dr Fatah, wo bis denn regiert het, und dr Hamas cho, was zun ere Spaltig vo de Palestinensische Autonomiigebiet gführt het: Noch gwaltsame Usenandersetzige isch dr Gazastreife an d Hamas (Juni 2007), d Westbank an d Fatah gfalle. D Hamas lehnt e Zweistaatelösig ab; ihri Charta verlangt under anderem d Vernichdig vo Israel und d Errichdig vom ene
Nedergösge isch e Iiwohnergmein im Bezirk Gösge im Kanton Soledurn, Schwiiz. Nedergösge legt uf 377 m ü. M., öppe uf halbem Wäg zwösche Olten ond Aarau, 4,5 km südweschtlech vo de Stadt Aarau (Loftlinie). S Dorf erstreckt sech am linke Ufer vo de Aare gägenöber vo Schönenwerd, am Jurasüdfuess, im äusserschte Oschte vom Solothurner Metuland. Zo Nedergösge ghöre de Wiler Mülidorf (392 m ü. M.), dur de Aarekanau i zwöi Teil trennt, i de Aareniderig bim Chärnchraftwärch Gösge und ä paar Einzuhöfe. D Gmeindsflächi umfasst 24,7 % langwirtschaftlichi Flächi, 39,5 % Wald, 28,6 % Sidligsflächi ond 7,2 % suschtigi Flächi. Nochbergmeine send Ärlischbach, Schönewerd, Grezebach, Dänike, Obergösge, Lostorf ond Stüsslingen. Nedergösge isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1294 als Bözzach (1308 Göskon inferior). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 26,4 % gläge. 25,4 % vo dr Iiwooner send im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 46,7 % römisch-katholisch. Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,8 %, CVP 22,9 %, EDU 0,7 %, EVP 2,2 %, FDP 17,4 %. GLP 3,2 %, GP 4,2 %, SP 14,3 %, SVP 29,4 %, Suschtigi 1,8 %. Gmeindspresidänt isch dr Kurt Henzmann (Stand 2012). D Arbetslosigkeit
Dr Leopold-Wandl-Bryys isch e eeschtryychische Literaturbryys gsii, wu all vu 1989 bis 2012 vum Komitee fir d Bflääg vu dr Mundartdichtig vergee woren isch. Des Komitee isch vu dr obereeschtryychische Stadt Grein yygrichtet wore, d Bryysverleiig het allmol im historische Stadttheater z Grein stattgfunde. Dr Bryys isch ab 1989 fir Gedicht un Prosa vergee, bis 1998 alljohr, syterhär all zwai Johr. Ziil isch d Beläbig vu dr Volkskultur un d Ferderig vu dr Mundartdichtig. Wu d Gmai Grein d Finanzierig yygstellt het, isch au dr Bryys yygstellt wore. Gnännt isch dr Leopold-Wandl-Bryys noch em eeschtryychische Dialäktdichter Leopold Wandl (1923-2009), wu in dr erschte Johr au Schirmherr vu däre Uuszaichnig gsii isch. 2012 Gertraud Felix (Eberschwang) 2010 Silvia Rhom (Sankt Johann am Wimberg) 2008 Christine Kaltenböck (Sierning) 2006 Gregor Riegler (Mauthausen) 2004 Edeltraud Wiesmayr (Vöcklabruck) 2002 Hermann Hinterhölzl (Rohrbach) 2000 Günther Lainer (Linz) 1998 Gabi Bauer (Pasching) 1997 Elfriede Grömer (Sankt Pantaleon) 1996 Romana Weixlbaumer (Linz) 1995 Hedwig Grininger (Rohrbach) 1994 Hans Dieter Mairinger (Sankt Georgen an der Gusen) 1993 Gregor Riegler (Mauthausen) 1992 Wilhelmine Öhreneder (Schleißheim) 1991 Anna Six (Braunau]) 1990 Christine Tippelreiter (Scheibbs) 1989 Hans Ratzesberger (Linz) Herbert Scheiböck: Schätze der Volkskultur. In: Oberösterreichische Nachrichten vom 29. August 2008.
Advänt (vu lat.: adventus „Aachumft“) heißt d Johreszyt, wu sich d Chrischteheit uf d Aachumft vum Herr vorbereitet. Mit em erschte Adväntssunntig fangt au s nej Chilchejohr aa. Dr Advänt isch d Vorbereitigszyt uf s Hochfescht vu dr Geburt Jesu, Wynächte, wu syy Mänschwärdig as erscht Chuu gfyyrt wird. Derzue mahnt dr Advänt draa, ass Chrischte solle wachsam syy un uf s zweit Chuu vum Herr solle warte. Zwische dr Konfession vu dr Adväntiste un dr chilchlige Johreszyt „Advänt“ bstoht kei diräkte Zämmehang, nume ne mittelbari Verbindig, wel sich bodi Bezeichnige uf d Aachumft vum Christus bezien. Urspringli het dr Uusdruck Advänt em griechische Uusdruck epiphaneia („Erschyynig“) entsproche un het d Aachumft, Aawäseheit, Bsuech vun eme Amtsdreger, vor allem d Aachumft vum Chenig oder vum Chaiser bedytet. S het aber au d Aachuzmft vu dr Gottheit im Tämpel chenne meine. Des Wort isch derno vu dr Chrischte ibernuu wore go ihri Beziejig zue Jesus Christus, em Suhn vu Gott, zem Uusdruck bringe. D Adväntszyt isch friejer e Faschtezyt gsi, wu di alt Chilche uf d Däg zwisch em 11. Novämber un em urspringlige Wynächtstermin, em Erschyynigsfescht am 6. Jänner feschtgleit gha het. Die acht Wuche hän ohni di faschtefreje Sunntig
Moräne (frz.: moraine „Grell“) sin d Gsamtheit vum Matrial, wu vu Glätscher transportiert wird, im speziälle d Schuttablagerige, wu vu Glätscher bi ihre Bewegig mitgschlaipft oder ufghyflet wäre, derzue di im Gländ erchännbare Formatione. Urspringli stammt dää Uusdruck us em frankoprenvenzalische Dialäkt vu dr Gegnig um Chamonix, wun ere fir Felswäll brucht wird, wu d Glätscher aaghyflet hän. In di wisseschaftli Literatur isch dr Uusdruck anne 1799 vum Schwyzer Glätscherforscher Horace Bénédict de Saussure yygfiert wore. In dr Fachliteratur isch s in dr letschte Johr gängig wore, dr Uusdruck „Moräne“ nume no uf Matrial z bezie, wu aktuäll im Glätscheryys bewegt wird, un uf d Reliefforme, wu unter un um s Glätscheryys entstehn. D Ablagerige (Sedimänt) dergege wäre hite ender Gschiebmergel (oder au Till) gnännt. Grundsätzli unterscheidet mer zwoo Arte vu Moräne, d Wandermoräne un di abglagerete Moräne. Wandermoräne sin diejenige, wu vum Yys bewegt wore sin. Moräne wu abglageret, derno aber nimi bewegt wore sin, heißt mer abglagereti Moräne. Zue dr Wandermoräne ghere: Obermoräne stamme vum Matrial, wu vu dr Felswänd uf dr Glätscher ghejt un sich bim Schmilze vum Glätscher ablageret, si chemme in dr Hauptsach im Zehrbiet. Innemoräne umfasse alles Matrial, wu im Innere vum Glätscher, also
A Biblkuacha ischt a Gebäck, wo d Zuatada em Rezept durch Vorweis uf vorschiidene Bibelstella ôôgäa send, wo ma zerscht nôchleasa muaß, om zo wissa, was ma nemma soll. Hoißt’s zom Beischbiil Acht Stick Jeremia Kabidl 17 Vers 11, nô suacht mr dui Stell en dr Bibl ond liist: Wie ein Vogel, der sich über Eier setzt, die er nicht gelegt hat, so ist, wer unrecht gut sammelt; denn er muss davon, wenn er’s am wenigsten denkt, und muss zuletzt noch Spott dazu haben. Wer s erscht Môl uf dui Idee komma ischt, a Rezept so zo vorschlissla, woiß ma et gnau. D Ôgaba dô drzua ganget usnandr. Dr enzwischa vorstorbene Beckrmoischtr Karl Albrecht vo Nei-Ulm hot behaupdet, er sei’s gwäa (luag dô drzua da erschda Weblink). S hoißt abr au, s wär d Erfendong vo ma Pfarrer, wo gern bacha hot ond uf dui Art ond Weis seine Schäfla hot drzua brenga wella, a bissle meh en dr Bibl zo leasa. Vo de Biblkuecha geit’s ondrschiidliche Rezept. Sell, wo en deam Artikl vorgschtellt wuud, soll vo Wanga em Landkreis Gebbenga stamma. Bsondrs gern bachet d Leit dean Kuacha e dr Advents- ond Weihnachtszeit. Liis en de Schbrich vom Salomo
Als Erdbäbe werdet massbari Erschütterige vom Erdkörper bezeichnet. De grössti Ateil vo allne ufzeichnete Erdbäbe isch z schwach um vo de Mensche wahrgno zwärde. Au anderi Bewegige wie öbe de Tidehub oder dorch Eigeschwingige vo de Erde (Erdspetroskopie), send ned fühlbar, do sie z langsam erfolged oder z schwach sind. Erdbäbe bestön i de Regu ned us einzelne Erschütterige, sondern zind meistens witere noch sich. Me sprecht i dem Zämmehang vo Nachbäbe, meistens send sie schwächer als d Haupterschütterig. Starki Erdbäbe könd Hüser ond Baute zerstören ond Tsunami ond Erdrütsch uslöse. Sie könnd Gstalt vo de Erdoberflächi verändere und zöhlid zo de Naturkatastrophe. D Wisseschaft, wo sech med Erdbäbe beschäftigt, heisst Seismologi. Scho i de Antiki hend sech d Mensche gfrogt, wie Erdbäbe und Vulkanusbrüch entstönd. Me hed die Ergeinis hüfig Götter zugschrebe. Manchi Wösseschaftler im alte Griecheland hend glaubt, Kontinänt schwimmid uf em Wasser ond schaukled wie es Schiff. Anderi Lüt hend glaubt, Erdbäbe kömmid us Höhle. In Japan hed's en Mythos vo eme Drache gäh, wo de Erdbode lo erzittere lo hed ond Für speit hed, wenn er wütig gse isch. Im europäsche Mittualter hed mer Naturkatastrophe em Wirke vo Gott zugschrebe. Med de Entechkig und Erforschig vom
D Pflanzegattig Fäldsalat (Valerianella; alemannischi Näme) ghört zur Underfamilie vo de Baldriangwächs (Valerianaceae). D Gattig umfasst öbbe 80 Arte in Eurasie, Nordafrika und Nordamerika. Dr bekanntist Verdräter isch dr Gwöhnlig Fäldsalat (Valerianella locusta). Anderi Arte si dr Zähnti Fäldsalat (Valerianella dentata), dr Zwärg-Fäldsalat (V. pumila). De Gwöhnlig Feldsalat het im Alemannische, aber au schuscht in dütschsprochige Biet ganz en Huufe verschidnige Näme. So siat mer em zwische Lohr un Achere Ritscherli, in de Schwiiz meischt Nüssler oder Nüsslisalat, im Badische Sunnewirbeli, z Schwoobe Ackersalat, z Eschtriich Vogerlsalat und in de Pfalz Wingertsalat. Dr Nüsslisalat wird für d Herbst- und Winterärnt Ändi Juli bis Middi Septämber gsääit, Pflanze, wo me spöter sääit, wärden erst im Früehlig druf rif. Saate noch Ändi Februar oder Afang Merz schiesse gärn us. Dr Nüsslisalat wird je noch Witterig vo Bilzchrankete wie em ächte Mähldau oder em Falsche Mähldau befalle, gegen beidi Chrankhete git s toleranteri Sorte, wo me cha aapflanze. Dr Nüsslisalat het dreimol sovil Vitamin C wie Chopfsalat, isch riich an Beta-Karotin, B6, B9, Vitamin E, und Omega-3-Fettsüüre. Am besten isch s, wenn men en vor em Blüehje günnt. F. Böhning: Rat für jeden Gartentag, Leipzig, 1981 Ed. David A. Bender (2005) Dictionary of
De Bundesplatz esch de Platz direkt vorem Bundeshus in de Stadt Bärn i de Schwiiz. Uf em Platz fended Staatsempfäng, politischi Kunggäbige ond diversi Verastaltige statt, jewils am Zischtig ond am Samstig fendet Wochemarkt drufe statt. En uf d Geometri vom Bundeshus bezognigs Rächteck vo 60x30 Meter us Naturstei dominiert de Platz. Die 60x100 cm grosse ond 6 cm dicke Platte us Valser Gneis send spiegusymmetrisch verleid, sodass grossflächigi Ornamant entstönd. Dorch es licht gschwunigs Lichtband, wo de Platz dorchzieht, wird en optische Verbinding vom Bäreplatz zom Bundeshaus hergstöllt. Im westleche Teil vom Platz befindet sech es Wasserspiil us 26 Wasserfontäne, wo die 26 Kantön vo de Schwizer Eidgenosseschaft symboliesiered. A de Südsite vom Platz stönd s Parlamantgebäude und d Bundeshüser, uf de Ostsite stods Hauptgebäude vo de Schwizerische Nationalbank, uf de Westsite vom Platz s Hauptgebäude vo de Bärner Kantonalbank. Uf de Nordsite gränzt de Platz a Bäreplatz ond witeri Bank- ond Verwaltigsgebäude. A de vier Ecke vom Platz befendet sech d Bundesgass, d Kochergass, d Amtshusgass ond d Schauplatzgass. De Bundesplatz esch um 1902 entstande glichzitig med em Bau vom Parlamentsgebäude. För de Bau vom Gebäude ond vom Bundesplatz hed de Architekt Hans Willhem Auer es Casino ond
Vermicell (vermuetlech vo lat.: vermiculus "Wörmli") esch es Dessert. Di schwizerisch Spezialität werd us pürirte Kestene (Maroni), wo med Butter, Läuterzocker, Schnapps ond Vanillzocker verfenert wärde könnd, hargstöllt. Vermicell send i verschedene Variante i de gsamte Schwiiz verbreitet. För di typischi Form werd d Masse dorch es Lochbläch prässt, so das öbe 15 cm langi "Wörmer" enstönd. Di Vermicell wärde pur, med Rahm oder Vanilglace gässe. Es ged si au als Törtli oder me duet si uf Meringues. Commons: Vermicelles – Sammlig vo Multimediadateie Vermicelles i de Datebank vom Kulinarische Erb vo de Schwiz
D Swissair esch e Schwiizer Fluggsöllschaft gsii. Si esch 1931 us em Zämeschluss vo de Zürcher Ad Astra Aero und de Basler Balair entstande. Dr erscht chaufmännisch Diräkter isch dr Balz Zimermaa gsi, und dr erscht technisch Diräkter dr Walter Mittelholzer Am Afang sind d Flugzüüg vo de Swissair vom Flughafe Dübedoorf uus wäggfloge, und spöter isch bi Chloote der gross nöi Flughafe bout worde. D Swissair esch jahrelang uf meh weder hundert Destinatione i de ganze Wält gfloge, und si hät immer en guete Ruef gnosse. E Kataschtroofe esch’s gsii, wo ane 1998 wo de Swissair-Flog 111 mit ere MD-11 vo der Swissair vor der kanadische Atlantik-Küschte i de Nöchi vo Halifax ins Meer abegheit isch; do debii händ alli Lüüt im Flugi de Tod gfunde. 2001 isch d Swissair i Zahligsschwirigkeite grate, so dass sie im April 2002 in Konkurs gange isch. De Nidergang vo de früener stolze Gsellschaft esch im Schwiizer Volk vo vilne beduuret worde. Ane 2001 isch d Nachfolgegesellschaft Swiss us de Crossair entstande. Sandro Fehr: Swissair In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. René Lüchinger: Der Fall der Swissair. Warum die Swissair unterging. Bilanz, Zürich 2001, ISBN 3-909167-67-5. Urs von Schroeder: Swissair 1931–2002. Aufstieg, Glanz
Gotthardtunnel isch dr Name vo verschidene Tunäll i de Schwiz: Gotthard-Scheiteltunnel, früener nu Gotthardtunnu, en 15 km lange Isebahntunnu (1882) Gotthard-Strassentunnel, en 17 km lange Strassetunnu (1980) Gotthard-Basistunnel, en 57 km lange Isebahntunnu, wo 2016 eröffnet worden isch
Vivid Curls D Vivid Curls sin e dytsch Folkrock-Duo us em Allgai. Anne 2002 hän sich d Irene Schindele (* 19. Oktober 1980 z Minche) un d Inka Kuchler (* 1. Merz 1977 z Kempte) chänneglehrt. Si sin boodi z Wiggeschbach bi Kempte ufgwagse. Wu si ihre gmeinsam Inträsse am Musik mache uusegfunde hän, hän si bschlosse mitenander dur Europa z reise un Stroßemusik z mache. In dr Aafangsjohre hän si vor allem Coversongs gsunge, zem Byschpel vu dr Melisse Etheridge, vu dr Alanis Morissete un vu dr Beatles. Mit dr Zyt hän si aber au allmeh ihri sälber gschribene Lieder gsunge, vil dervu im Allgaier Dialäkt, e Deil au uf Änglisch oder Spanisch. Syt 2007 wäre d Vivid Curls vun ere Band begleitet. Ihre erscht Album Allgäu hän d Vivid Curls anne 2008 uusebrocht. S het zwelf Lieder druf, nyyn dervu uf Allgaiisch, zwei uf Änglisch un eis uf Spanisch. S zweit Album Lebenstanz isch ganz unplugged gsi un isch 2009 uusechuu. Im dritte Album D'Aufstand, wu si 2010 uusebrocht hän, hän sich d Lieder uf sozialkritischeri Theme verlageret: iber dr Klimawandel, zem Konsumwahn, zue Religionschrieg. Au im zweite un dritte Album het s Lieder uf Änglisch un uf
Dr Julian Paul Assange [əˈsɑːnʒ] (* 3. Juli 1971 z Townsville, Queensland, Auschtralie as Julian Hawkins) isch e auschtralische bolitische Aktivischt, inveschtigative Schurnalischt, Computerhacke, Brogrammierer un e Grinder un Sprächer vu dr Plattform WikiLeaks. Die sammlet Dokumänt vu Regimekritiker un Whistleblower us vylne Länder vu dr Wält un stellt si online z Verfiegig. Doderdur chunnt d Effetligkait an Informatione iber illegali un unethischi Aktivitete vu Regierige un Inschtituzione. Doderfir het dr Julian Assange verschideni Uuszaichniuge iberchuu, unter anderem dr Amnesty International Media Award (2009), dr Global Exchange Human Rights Award (2013), dr Stuegerter Friidesbryys (2020) un d Konrad-Wolf-Bryys (2023). Em Assange syy Eltere hän e Wanderzirkus bedribe. Syy Chindheit het dr Assange in dr Nechi vu dr auschtralische Ortschaft Byron Bay verbrocht, eme Zäntrum fir alternativi Chinschtler. Speter sin si uf d Insle Magnetic Island zoge. No dr Drännig vun syyne Eltere isch dr Assange bi syyre Mueter ufgwagse. Si het anne 1979 e Musiker ghyrote. Us däre Eh isch em Assange syy Halbbrueder firi gange. Wu sich d Mueter wider vu ihrem zweete Mann drännt, het si mit ihre beider Chinder vilmol dr Wohnort gwägslet, zem Eine wel si Film drillt het, zem andere wel si zytwyys uf dr
Di samojedische Sproche wäre vu rund 30.000 Mänsche im nerdlige Oschteuropa und im nordweschtlige Sibirie gschwätzt. Si sin mit dr finno-ugrische Sproche verwandt un bilde mit ihne di Uralisch Sprochfamilie. In dr letschte Johr wird au ne Verwandtschaft mit dr jukagarische Sproche z Nordost-Sibirie dischpetiert. Am meischte verbreitet isch s Nenzisch, wu au as Schrift- un Amtssproch vun e baar autonome Chreis (russ. Okrug) z Russland brucht wird. D Sproche vu dr Wald-Nenze, dr Enze un dr Nganasane wäre nume vu wenige hundert Mänsche gschwätzt un sin schriftlos. D Sproch vu dr Selkupe, wu au nit gschribe wird, isch di letscht läbig Sproch vu dr Sid-Samojedische Sproche, wu z Sidsibirie verbreitet gsi sin. E Deil vu dr Vorfahre vu dr Kamassiner un vu andere sibirische Turkvelker hän no bis ins 18. Johrhundert Sid-Samojedisch gschwätzt. Zue däne uusgstorbene Sproche ghert au s Matorisch. Nord-Samojedischi Sproche Nenzisch (Tundra-Nenzisch) Wald-Nenzisch Jurakisch (Ostnenzisch, Jurazisch) (uusgstorbe) Enzisch (Jenissei-Samojedisch) Nganasanisch (Tawgi-Samojedisch) Sid-Samojedischi Sproche Selkupisch (Ostjak-Samojedische) Matorisch (uusgstorbe) Kamassisch (as samojedischi Sproch uusgstorbe) Nganasanisch (M. Katzschmann) Wortlischt Wald-Nenzisch - Änglisch Typologie der Negation in den ob-ugrischen und samojedischen Sprachen
Di nenzisch Sproche (hist.: Jurakischi Sproch) isch eini vu dr samojedische Sproche. Die bilde zämme mit dr finno-ugrische Sproche di uralisch Sprochfamilie. Nenzisch wird im nerdlige Oschteuropa un z Nordasie vu dr Nenze gschwätzt, ere Bevelkerig vu dr Tundra un dr nerdlige Taiga, wu deilwyys nomadisch läbe un Rendier zichte. Di schriftlos Sproch vu dr Wald-Nenze un di verschriftet Sproch vu dr Tundra-Nenze sin gegesytig verständli. Nenzisch isch näb em Russisch Amtssproch im Autonome Chreis vu dr Nenze, im Autonome Chreis vu dr Jamal-Nenze un im Autonome Chreis Taimyr (Dolgano-Nenzische Autonome Chreis), wu alli zue Russland ghere. Villicht wird s Nenzisch au no uf dr Halbinsel Kola un im Norde vum Autonome Chreis vu dr Chante un Manse brucht. No Aagabe vu 2003 (Finno-ugorski westnik Nr. 29) wird si vu 24.000 Mänsche gschwätzt. Fir 1990 isch aagee wore, ass 77,1 % vu dr 34.665 Nenze Nenzisch as Erschtsproch schwätze (offiziälli russischi Statischtik). S Nenzisch isch unter dr indigene Sproche z Nordrussland e weng e bsundere Fall, wel s, drotz ass es e gringi Sprächerzahl het, nonig akut vum Uusstärbe bedroht isch. Des lyt vor allem an dr vollnomadische Rendierhaltig, wu ellei uf dr Halbinsle Jamal rund 5.000 Mänsche ganzjehrig bscheftigt
Dr Alfons Fügel (* 10. Auguscht 1912 z Bonlanda – heit a Stadtdoil vo dr Graußa Kreisstadt Filderstadt, † 10. Oktobr 1960 en Esslenga am Neggr) ischt a deitschr Opern- ond Konzertsengr gwäa. Dr Alfons Fügel kommt am 10. Auguscht 1912 z Bonlanda uf de Filder uf d Welt. Glei nôch seira Schualzeit macht’r a Lehr als Pladdaleger. Dô macht’r’s seim Vadder Johann Georg Fügel nôch, wo au scho dean Beruaf ghet hot. Vom Vaddr hot’r abr et bloß de handwerkliche Fähichkeida, sondern au noh d Freid an dr Musik g’erbt. Sellr ischt nemlich dr Vorstand vom Sengerkranz Bonlanda 1866 e. V., ond wia’s halt so ischt, gôht dr Jong emmr fleißig mit seim Vaddr zor wechentlicha Chorprob. Au wenn dui Familie Fügel et grad s Geld em Ibrfluss hot, sorgt dr Vaddr drfiir, dass sei Bua au noh s Klaviirschbiila lerna kô. Dô drbei fellt em Klaviirlehrer uf, dass sei Schieler a ganz tolla Tenorstemm hot. Drom fädlet’r’s ei, dass sich dr jong Alfons mit-em Kammrsengr Fritz Windgassen, em Vaddr vom schbätr noh viil berihmdera Wolfgang Windgassen, treffa ond deam vorsenga kô. Dr Windgassa ischt ganz ôôdoa vom Alfons seira scheena Nadurstemm. Drom sorgt’r drfir, dass des jonge Talent
Àltkìrech ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Àltkìrech un zem Arrondissement Altkirch. Àltkìrech lijt uf eme Biel iwer em Flissel Ill un ìsch dr zentràl Ort vum Sundgöi. Uf Basel ìm Oschte sìn s rund 30 Kilometer, uf Belfort im Weschte 42 Kilometer un uf Mìlhüüse im Norde 19 Kilometer. Nochbergmeine vun Àltkìrech sìn Ààschpi un Wàhle im Norde, Witterschdorf ìm Oschte, Hìrsinge un Hìrzbàch ìm Sìde un Kàrschbàch im Nordweschte. Àltkìrech ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1102 àls Altikirich. Ànne 1324 ìsch s dur e Hochzitt ìn dr Bsìtz vum Hüüs Habsburg kumme. Zytter em Weschtfälische Frìde (1648) ghert d Stàdt – mìt re Unterbrachung vun 1871 bìs 1919 – züe Frànkrich. Dr Kinni Ludwig XIV. het sa 1659 em Kardinal Mazarin gschankt. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Àltkìrech ìsch dr Nicolas Jander. Àltkìrech ghert zem Kommünàlverbànd Sundgau. Dr elsassisch Dialekt vun Àltkìrech ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Wàllfàhrtskìrech St. Morandus Rue du Général-de-Gaulle Jumpfere-Brunne àm Place de la République Synagog Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en
Barezwiller ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Àltkìrech un zem Arrondissement Altkirch. Barezwiller lijt ìm Sundgau àm Thàlbàch. Barezwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1270 àls Berotzwilr. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Barezwiller ìsch dr Gérard Groelly. Barezwiller ghert zem Kommünàlverbànd Sundgau. Dr elsassisch Dialekt vun Barezwiller ghert zem Hochàlemànnisch. Kirich St. Immer z Barezwiller Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Berentzwiller – Sammlig vo Multimediadateie Barezwiller én dr Base Mémoire des Ministère de la Culture Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
Dàgelse ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Àltkìrech un zem Arrondissement Altkirch. Dàgelse lijt ìm Sundgöi, sìdlich vun Mìlhüüse un nordeschtlich vun Àltkìrech ìm Dàl vu dr Ìll. Dàgelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 977 àls Dagolfesheim. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Dàgelse ìsch dr Hervé Wermuth. Dàgelse ghert zem Kommünàlverbànd Sundgau. Dr elsassisch Dialekt vun Dàgelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Kirch St. Leodegar Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Tagolsheim – Sammlig vo Multimediadateie Tagolsheim auf cc-secteurdillfurth.fr (französisch) Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
Eglìnge ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Màsmìnschter un zem Arrondissement Altkirch. Eglìnge lijt àn dr Làrg sìdlich vum Rhin-Rhone-Kànàl. Eglìnge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne ém 10. Jh. àls Englingheim (1136 Egelinga). Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Eglìnge ìsch dr Pierre Schmitt. Eglìnge ghert zem Kommünàlverbànd Sud Alsace Largue. Dr elsassisch Dialekt vun Eglìnge ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Eglingen – Sammlig vo Multimediadateie Eglìnge uf cc-porte-alsace.fr (fr) Eglìnge uf annuaire-mairie.fr (fr) Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999