rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Wort schwuul isch s dütsche Synonym für homosexuell, wo am witiste verbreitet isch, und bezeichnet im Allgemeine die männligi Homosexualität. Immer hüfiger wird s im öffentlige Sproochgebruuch und in der Schriftsproch bruucht, in e baar Wörterbüecher isch s as umgangssproochlig und as Eigebezeichnig markiert. Sältener wird s – vor allem in dr Vergangeheit – au für die wiibligi Homosexualität bruucht, für die bruucht mä hüte fast immer s Adjektiv lesbisch. Mit schwul cha au alles bezeichnet wärde, was charakteristisch zum ene Schwule ghört und was für Schwuli und deren ihri Inträsse bestimmt isch (Bischbil: „schwuli Zitschrift“, „schwuli Bar“, „schwules Lokal“, „schwuli Sauna“). In dene Zsämmehänge het dr Begriff vor allem e kulturelle bzw. gsellschaftlige Bezug und isch nid uf e sexuelle Kontext begränzt. Dur Substantivierig existiert as Personebezeichnig Schwule und als Zuestand s Schwulsi. Värbe, wo vo schwul abgleitet si, wärde vor allem in dr Schriftsprooch sälte verwändet. Vor allem in dr Jugendsprooch findet sich schwul au as allgemein abwärtends Adjektiv für Gegeständ und Sachverhalt, wo kei diräkte Bezug uf Homosexualität hai. Ass mä s Wort mit ere negative Konnotation hüfig eso bruucht, cha vor allem bi Jugendlige, wo nonig oder erst sit churzem goutet si, negativ uf ihri
E Schuel (lat. schola vo griechisch σχολή [skʰoˈlɛː], ursprüngligi Bedütig: „freiji Ziit“, Nütdue“, spööter „Studium, Vorläsig“), au Bildigsaastalt oder Lehraastalt gnennt, isch en Institution, wo d Ufgob het, Wüsse und Könne dur Lehrer an Schüeler z vermiddle. Mä underscheidet zwüsche allgemeinbildende Schuele, wo Grund-, Haupt-, Middel-, und Sonderschuele, wo as Hauptufgoob dr Underricht vo Chinder und Jugendlige hai, Hochschuele und Universidäte, wo d Forschig e wichdige Blatz iinimmt, drzueghöre, und bruefsbildende Schuele, wie Bruefs-, Bruefsfach-, Bruefsufbau und Fachschuele, wo diräkter uf e spötere Bruef usgrichdet si. Für Erwachseni, wo sich wei wiiter bilde, wo aber underdags schaffe, git s Oobeschuele. Es git au dr Underschiid zwüsche öffentlige Schuele, wo vo politische Institutione wie em Staat, de Gmeinde usw. bedriibe wärde und private Schuele, wo die öffentligi Kontrolle drüber sehr vil chliiner isch. In de meiste Länder git s e Schuelpflicht für Chinder, so dass si e minimali Bildig, wo in ere modärne, technologisch orientierte Gsellschaft as unerlässlig betrachdet wird, überchömme und sich im Bruefsläbe chönne zrächtfinde. In ermere, vor allem agrarische Gsellschafte, bechömme d Chinder hüfig kei formali Erziehig, au wenn si vo Gsetz us vorgschriibe wer. Währed em 20. Johrhundert si die draditionelle Schuele zum Gegestand vo Kritik worde.
Schule bezeichnet: Schuel, en allgemeinbildendi Underrichtsinstitution e freiji Underrichtsinstitution e Schuelgebäud Schule (Musikpädagogik), e Lehrbuech für e bestimmts Musiginstrumänt e Härde vo Wasserdier, wie Wal, Hai oder Delfin und Fisch die winterligi Vergsellschaftig vo Meise e Baumschuele, e bewirtschafteti Aabauflechi für Bäum, Strüücher, Rose (Zierghölz), Obstghölz und Forstpflanze Schule, e dütsche Film us em Johr 2000 dr Frederick Schule (1879–1962), en US-amerikanische Liichtathlet Gruppierig vo Künstler oder Glehrte: e Schuel in dr Kunst e Schuel in dr Moolerei e wüsseschaftligi Schuel e Schuel in dr Psychologii
D Ornig (latiinisch: Ordo) isch e Rangstuefe in dr biologische Systematik. Si dient zur Iideilig und Benennig vo de Läbewäse (Taxonomii). In Bezug zu de Hauptstuefe stoht d Ornig zwüsche dr Klass und dr Familie. Zuesätzlig cha unmittelbar über dr Ornig en Überordnig (superordo) und unmittelbar drunder en Underornig (subordo) und e Deilornig (infraordo) vorhande si. In dr Botanik leite sich die wüsseschaftlige Ornigsnäme vo dr Gattig vo dr Typusart ab und ände uf -ales (zum Bischbil Asterales, abgleitet vo Aster). Die Ändig het dr John Lindley 1833 iigfüehrt, dr George Bentham und dr William Jackson Hooker hai si 1862 etabliert. No bim Carl von Linné („Ordines naturales“) und bim Antoine-Laurent de Jussieu het d Ornig e Rangstuefe über dr Gattig bezeichnet und ehnder dr hütige Familie entsproche. Wo sich dr Gebruuch vo dr Familie iibürgeret het, het mä d Ordnig als nechsthöcheri Rangstuefe übernoh. Zitwiis het es alternativi Rangstuefebezeichnige wie Nixus, Cohors oder Alliance ge. Vo bsundriger Bedütig isch dr Begriff „Reihe“, wo vom Adolf Engler iigfüehrt und bis 1959 bsundrigs in dr dütschsproochige Botanik bruucht worden isch. Die Begriff si zugunste vo dr Ornig verworfe worde, Taxa, wo entsprächend beschriibe si, gälten aber as gültigi Ornigen. Bi de
As globali Ufwermig bezeichnet mä dr Aastiig vo dr Durchschnittstämpratur vo dr ärdnoche Atmosphäre und vo de Meer, wie män en in de vergangene Johrzähnt beobachtet het, und vo dene ihrer kümftig erwartete Erwermig. Zwüsche 1906 und 2005 isch die durchschnittligi Lufttämpratur in Bodenöchi um 0,74 °C (± 0,18 °C) höcher worde. S Johrzähnt vo 2000 bis 2009 isch mit Abstand s wermste gsi, wo je gmässe worden isch, e chli weniger warm si d 1990er Johr gsi, wo wermer gsi si as d 1980er. Noch em gegewärtige wüsseschaftlige Verständnis isch dodra „sehr wohrschiinlig“ d Versterkig vom natürlige Driibhuuseffekt tschuld, wo dr Mensch drfür verantwortlig isch. Die menschegmachti Erwermig entstoht dur s Verbrenne vo fossile Brennstoff (v. a. Chohle, Ärdöl, Ärdgas), dur e wältumfassendi Entwaldig und dur d Land- und psunders d Vehwirtschaft. Dodrdur wärde s Driibhuusgas Chohledioxid (CO2) und witeri Driibhuusgas wie Methan und Lachgas in dr Athmosphäre vo der Ärde aagriicheret, so dass weniger Wermistrahlig vo dr Ärdoberflech in s Wältall cha abgstrahlt wärde. Dr Deil vo dr historische anthropogenen Erwermig, wo mit Abstand dr gröscht isch, füehrt me uf dr bishärig Konzentrationsaastiig vom Driibhuusgas Chohledioxid, wo bis hüte immer no zuenimmt, zrugg. Wäge starke Rückkoppligsprozäss isch die
D Chile vo Fortun stoot i de Gmeind Fortun i de Kommune Luster i dr Provinz Sogn og Fjordane z Norweege. Si isch 1879 baut worde und hät di ursprünglichi Stabchile ersetzt, wo für d Gmeind z chli worde isch. Die isch nämli uf Fantoft z Bergen versetzt worde. Die Chile isch ä Langchile und isch vom Architekt Erik Pedersen Rusten entworfe worde. D Chile isch us Holz baut und bsitzt en zweistufige Turm bi de Igangstüre. Im Turm befindet sich ä Glocke us em 12. Jahrhundert. S Langhus hät beidsitig sechs grossi Fenschter und endet imene füfsitige Chor. Die Chile isch usse wie inne wiis gstriche. Im Chor stoht de Altar und isch mit ere achteckige Balustrade begrenzt. D Chile hät 230 Sitzplätz. Ä Glasmalerei im mittlere Chorfenschter zeigt Jesus imene blaue Gwand und mit emene rote Umhang. D Chile bsitzt e Altartafle, wo i de 1630-Johre gfertigt und 1692 bemalt worde isch. Si bestoht us emene Diptychon mit em Moses uf de linke Syte, em Christus uf de rechte Syte und oberhalb es klises Bild vo de Chrüzigung. Im Chor befindet sich s Taufbecke mit enere Inschrift i Nynorsk us em Lukas-Evangelium „Lat småborni koma til meg –
Staatligi Unabhängigkeit bezeichnet s Rächt vom ene Staatswäse, sini Entscheidige unabhängig vo Bevormundig dur es anders Land z dräffe. Drmit isch si juristisch s Gliiche wie di völkerrächtligi Souveränität. Drotzdäm si die beide Begriff nid synonym. Dr Begriff Souveränität chunnt us dr Absolutismuslehr vom französische Staatstheoretiker Jean Bodin (* 1529/1530, † 1596). Dr «Souverän» isch noch dr ursprünglige Definition dr absoluti Monarch, wo über Allem und über Alle stoht, und siini Entscheidige also ohni Rücksicht uf anderi innepolitischi Chreft cha felle. Dr Begriff vo dr Unabhängigkeit isch drgege mit em Begriff vo dr Freiheit verbunde, uf Gmeinschafte überdrait vom Sälbsbestimmigsrächt vo de Völker. Dämentsprächend stoht am Aafang vo dr Existänz vo alle dene Republike, wo sich us eme Kolonialriich glöst oder vom ene andere Staat abgspaltet hai, d Erklärig und – mänggisch erst Johr spöter – d Anerkennig vo ihrer staatlige Unabhängigkeit. Wältwiiti internationali Verdräg, wo in dr UNO aagnoh worde si, wie au d Zueghörigkeit zu spezielle Bündniss wie dr NATO oder ängere Gmeinschafte wie dr Europäische Union beschränke zwar durchus dr Handligsspiilruum vo Staate, aber in demokratische Staate müesse zwüschestaatligi Veriibarige vom gwählte Parlamänt oder im ene Plebiszit vom Volk aagnoh wärde. Dorum si Handligsbeschränkige dur Verdräg, wo
Z Frankriich si d codes INSEE numerischi oder alphanumerischi Code, wo vom nationalen Institut für Statistik und Wirtschaftsstudie (frz.: Institut National de la Statistique et des Études Économiques, ere öffentlige Institution, wo für d Erfassig und Analyse vo verschidnige statistische Aagoobe zueständig isch) vergee wärde. Si umfasse Iiwohner, Gmeinschafte und Undernähme. Dr offizielli geographischi Code isch e Nomenklatur vo de französische Gmeinde, wo vom INSEE definiert wird und wo em dütsche amtlige Gmeindischlüssel entspricht und wie dä hierarchisch ufbaut isch. Dä Code bestoht us fümf Ziffere, wo die erste beide drvo d Ornigszahl vom Département si und die letzte drei die alphabetischi Position vom Ort in däm Département aagää. Bischbil: Metz het dr INSEE-Code 57463 Dä setzt sich zsämme us 57 (dr Ornigszahl vom Département Moselle) und 463 (dr Position vo dr Stadt in dr alphabetische Ortsliste vo däm Département). Au die französische Überseegebiet si dur d INSEE-Code abdeckt, sogar sälli, wo nid in Gmeinde undergliideret wärde. Z Frankriich wird jedere Person bi ihrer Geburt e 15-stelligi Nummere zuegwiise, wo Sozialversicherigsnummere heisst und dur d Erfassigsnummere vom nationale Identifikations-Verzeichnis vo de Persone (NIR) bestimmt isch. http://www.insee.fr/fr/methodes/default.asp?page=nomenclatures/cog/outremer.htm Offizielle Homepage vom INSEE (französisch) Offizielle Homepage vom INSEE (änglisch) DIRECTION DE LA COORDINATION
Die grossi Halbachse isch die halbi Langi vom grösste Durchmässer von ere Ellipse, wo au Hauptachse gnennt wird. Dr chürzisti halbi Durchmässer, wo genau im Winkel vo 90° drzue stoht, wird chliini Halbachse gnannt. Dr Kreis isch e spezielli Ellipse, wo die beide Halbachse drbii gliich lang si, in däm Fall entspricht d Halbachse em Radius vom Kreis. D Hauptachse (do S1S2) und d Näbenachse (dr chliinsti Durchmässer, do S3S4) wärde mänggisch au gmeinsam as d Hauptachse vo dr Ellipse gnennt. Haupt- und Näbenachse si konjugierti Durchmässer. Die Beziehig blibt au erhalte, wenn mä „schreeg“ uf d Ellipse luegt, was zur geometrische Konstruktion vo andere konjugierte Durchmässern ch bruucht wärde. In dr Astronomii isch die grossi Halbachse von ere keplersche Umlaufbahn eins vo de sächs sogenannte Bahnelimänt und wird meistens mit a bezeichnet. Si charakterisiert – zsämme mit dr Exzentrizitet – d Form vo elliptische Umlaufbahne vo de verschidnige Himmelskörper. Sonigi Körper si in erster Linie d Planete und ihri Mönd, künstligi Ärdsatellite, d Asteroide und duusigi vo bekannte Doppelstärn. Noch em dritte Gsetz vom Kepler isch d Umlaufzit U von ere Ellipsebahn mit a kopplet (U² / a³ = const). Die Konstante hängt mit dr Masse vom Zentralkörper zsämme
Humburg ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Rìxa un zem Arrondissement Mulhouse. Humburg ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1227 àls Hamberg. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Humburg ìsch dr Thierry Engasser. Humburg ghert zem Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération. Dr elsassisch Dialekt vun Humburg ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Kirich St. Nikolaus Château Burrus Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Hombourg (Haut-Rhin) – Sammlig vo Multimediadateie www.hombourg68.fr Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
Ìllzi ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Milhüüse-3 un zem Arrondissement Mulhouse. Ìllzi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 835 àls Hilciaco (1040 Ilzicha). Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Ìllzi ìsch dr Jean-Luc Schildknecht. Ìllzi gheert zem Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération. Dr elsassisch Dialekt vun Ìllzi ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Illzach – Sammlig vo Multimediadateie https://web.archive.org/web/20070715183418/http://www.mairie-illzach.fr/ Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999 Normdate: GND: 4466866-1 | VIAF: 248713538
Làndài ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Rìxa un zem Arrondissement Mulhouse. Làndài ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1303 àls Landouwa. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. D Maire vun Làndài ìsch d Carole Talleux-Esslinger. Làndài ghert zem Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération. Dr elsassisch Dialekt vun Làndài ghert zem Hochàlemànnisch. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Petit-Landau – Sammlig vo Multimediadateie http://www.petit-landau.fr Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999 Normdate: VIAF: 240574164
Nìffer ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Rìxa un zem Arrondissement Mulhouse. Nìffer ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 788 àls Niufera. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. D Maire vun Nìffer ìsch d Véronique Meyer. Nìffer ghert zem Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération. Dr elsassisch Dialekt vun Nìffer ghert zem Hochàlemànnisch. Kirich St. Ulrich, Sìdweschtsitte Kirich St. Ulrich, Nordsitte Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Niffer – Sammlig vo Multimediadateie www.niffer.info Nìffer bi dr CC Porte de France Rhin Sud Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
Otmersche ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Rìxa un zem Arrondissement Mulhouse. Otmersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 801 àls Othmaresheim. Ànne 1030 hàt dr Gràf Rudolf von Altenburg uf sim Gebììt z Ottmersche a Benediktiner Àbtèi grìnde, lüeg dr Àrtikel Abteikirich Otmersche. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Otmersche ìsch dr Jean-Marie Behe. Otmersche ghert zem Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération. Dr elsassisch Dialekt vun Otmersche ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Ottmarsheim – Sammlig vo Multimediadateie Ottmarsheim in der Topographia Alsatiae (M. Merian) im dütschsprochige Wikisource https://web.archive.org/web/20110123140114/http://www.ottmarsheim.com/ Website ìwer Otmersche Romanische Straße Elsass Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999 Normdate: SUDOC/IdRef: 05028228X | VIAF: 246132215
Rüelse ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Wittene un zem Arrondissement Mulhouse. Rüese lijt àn dr Ìll, sìwe Kilometer nerdlich vun Mìlhüüsa. Rüelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 837 àls Ruoleichesheim. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Rüelse ìsch dr Francis Dussourd. Rüelse ghert zem Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération. Dr elsassisch Dialekt vun Rüelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Rüelse – Sammlig vo Multimediadateie https://web.archive.org/web/20120517040724/http://www.mairie-ruelisheim.fr/ Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
Sàise ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Rìxa un zem Arrondissement Mulhouse. Sàise ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 801 àls Sowenesheim. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Sàise ìsch dr Guy Omeyer. Sàise ghert zem Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération. Dr elsassisch Dialekt vun Sàise ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Sausheim – Sammlig vo Multimediadateie http://www.ville-sausheim.fr Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999 Normdate: GND: 4377731-4 | LCCN: nr98013460 | VIAF: 144283352
Schàlàmpi ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Rìxa un zem Arrondissement Mulhouse. Schàlàmpi ìsch grìndet worre ànne 1709 vun demobilisierte Soldàte vum Spànische Erbfoligkriej un Fàmilie, wie mìt em Heer zöje sìn. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. D Maire vun Schàlàmpi ìsch d Christine Dupont-Dufeutrelle. Schàlàmpi ghert zem Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération. Dr elsassisch Dialekt vun Schàlàmpi ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Chalampé – Sammlig vo Multimediadateie Schàlàmpi bi dr CC Porte de France Rhin Sud Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) Normdate: VIAF: 310690526
Dr Werner Veidt (* 4. Juli 1903 z Erfurt; † 10. Mai 1992 z Baggena) isch a deitscher Schauschbiiler gwäa. A-ma greeßra Kreis vo Leit isch’r abr erscht e seim fortgschriddna Altr durchs Fernseh als schwäbischer Volksschauschbiler bekannt worra, wo neabaher au noh Gedicht ond Gschichda em schwäbischa Dialekt gschriiba hot. A baar vo seine Gedicht send au vortont ond von-em selbr uf Schallbladda gsonga worra. Dr Werner Veidt – sei ganzer Nama ischt Eugen Siegfried Veit gwäa – ischt am 4. Juli 1903 em thiirengischa Erfurt uf d Welt komma. Seine Eltra send abr scho bald mit-em ens schwäbische Dorf Tamm em Landkreis Ludwigsburg omzoga, wo der Bua ufgwachsa ischt. Drom isch’r scho en seira Kendheit mit-em schwäbischa Dialekt vrtraut worra ond hot-en en seine schbätre Lebensjohr nia meh aagleegt, obwohl’r nôch seira Schualzeit a richdiga Schauschbiiler-Ausbildong gmacht hot ond hentrher zerschtmôl am Stadttheatr en Bunzlau z Schlesia, dô drnôch z Stolpe en Pommern ond schliaßlich noh z Guben en Brandaburg als Schauschbiiler eigsetzt gwäa ischt. De nägschde Staziona en seim Theatrleaba send en Ulm, Berlin ond Stuegert gwäa. Ab 1963 hot dr dômôlige Siddeitsche Rondfonk aus seim Studio en dr Villa Berg an jedem Samstich dui Sendong Gäste
Winkel bezeichnet e Begriff in dr Geometrii, lueg Winkel (Geometrie) e Wärkzüüg, lueg Winkel (Werkzeug) e Bauelemänt für zum zwei anderi Bauelimänt rächtwinklig z verbinde, lueg Winkelverbinder e Rangabzeiche für Mannschafte oder Underoffizier bi fast allen Armeä lueg Rangabzeichen e Häftlings-Abzeiche zur Zit vom Dritte Riich en Ort, wo chli, eng oder chuum zum finde isch (z. B. Bis in hinderste Winkel alles abgsueche.) Winkel isch dr Name vo däne Ortschafte: Winkel (Oberelsass), e Gmeind im Elsass z Frankrych Winkel ZH, e Gmeind im Kanton Züri in dr Schwyz Winkel (Westfriesland), e Stadt in Westfriesland, Niederlande Winkel (Eifel), e Gmeind im Landkreis Vulkaneifel z Rheinland-Pfalz Ortsteile: en Ortsteil vo dr Schwiizer Gmeind Erlebach ZH en Ortsteil vo dr Gmeind Sonthofe z Bayre Winkel (Gaggenau), en Ortsteil vo dr Gmeind Gaggenau z Bade-Württebärg Winkel (Allstedt), en Ortsteil vo dr Stadt Allstedt im Landkreis Mansfeld-Südharz in Sachse-Anhalt Winkel (Gifhorn), e Stadtteil vo Gifhorn i Niedersachse Winkel (Lindenfels), en Ortsteil vo dr Gmeind Lindefels Winkel (Lohmar), en Ortsteil vo dr Stadt Lohmar im Rhein-Sieg-Kreis en Ortsteil vo dr Gmeind Marienheide im Oberbärgische Land Winkel (Rheingau), en Ortsteil vo dr Gmeind Oestrich-Winkel in Hesse Winkel (Uebigau-Wahrenbrück), en Ortsteil vo dr Stadt Uebigau-Wahrenbrück en Ort
Sächs Bahnelemänt lege d Bahn vom ene Astronomische Objekt eidütig fest, wo de Keplersche Gsetz im Gravitationsfäld vom ene Himmelskörper (Zweikörperproblem) folgt. Zwei Bahnelemänt definiere d Gstalt vo dr Bahn-Ellipse, drei Elemänt bestimme d Lag im Ruum und ei Elemänt leit dr Zitbezug fest. D Bahnelemänt vo Satellite basiere ebefalls uf de 6 Bahnelemänt von ere Keplerbahn. Si enthalte im Allgemeine non e baar Parameter, zum Bahnstörige z berücksichtige. D Beschreibig vo dr Gstalt vo dr Bahnkurve erforderet zwei Wärt, wo d Form und d Grössi festlege: Die numerischi Exzentrizität ε. Die groossi Halbachse a. Dodrus cha mä ableite: Dr Halbparameter p. Mit ihm cha mä d Parameterdarstellig vo dr Keplerbahn gee: r(φ) = r(p,e). D Periapsisdistanz rmin: D Entfärnig vom Hauptscheitel vom Brennpunkt. Dr Exzentrizitätswinkel Φ: Φ = arc sin(ε) D Lag im Ruum relativ zum ene Referänzsystem wird dur drei Parameter bestimmt: D Inklination i: Das isch dr Winkel vo dr Bahnebeni zur Referänzebeni. S Argumänt vom Chnote (Chnotelengi)Ω: Dr Winkel vom Koordinatenullpunkt vo dr Referänzebeni zum ufstiigende Chnote. S Argumänt vo dr Periapsis ω: Dr Winkel vom ufstiigende Chnote zur Periapsis. Dr Zitbezug legt dr Zitnullpunkt fest: Epoche t vom Periheldurchgang vom Körper: Abgleiteti Grössene Middleri Bewegig
In dr Physik verstoht mä under dr Gschwindigkeit (Formelzeiche: v, vo lat. velocitas) vom ene Körper d Wägstrecki s, won er zrugggleit het, pro Ziteiheit t. Mathematisch entspricht d Gschwindigkeit dr Ableitig vom Ort noch dr Zit. Im Alldag isch die physikalischi Gschwindikeit vor allem im Sport und im Verchehr intressant. Bi Fahrzüüg misst mä se mit eme Tachometer, wo aber nume ihri gnööchereti momentani Grössi agit und nid ihri Richdig. Si isch aso im däglige Läbe e Skalar, währed si für Wüsseschaftler e Vektor isch. Wenn mä e Gschwindikeit muess berächne, berächnet mä im Allgemeine die durchschnittligi Gschwindikeit uf ere bestimmte Strecki, und dividiert d Lengi vo dr Strecki dur d Zit, wo mä bruucht het, zum se abzfahre. Si wird in km pro Stund agee, wo mä au as Stundekilometer bezeichnet, z Amerika in Meile pro Stund. Gschwindikeit spiilt au in andere Gebiet e Rolle. In dr Chemii git s d Gschwindikeit von ere Reaktion, d Reaktionsgschwindikeit, wo aagit, wie vil Deili pro Ziteiheit in ere chemische Reaktion umgsetzt wärde. Au in dr Psychologii wird gmässe, wie gschwind Reaktione si, in däm Fall zum Bischbil d Reaktion vom ene Mensch uf e blötzligs Ereignis. D Definition vo dr
Kommunalverband, au Gmeindiverband, stoht für: Kommunale Verband, allgemein en organisatorischi Zsämmenarbet vo Gebietskörperschafte uf dr Kommunalebeni Internationale Kommunalverband, en überstaatligi Zsämmenarbet vo Gmeinde Gemeindeverband, im dütsche Kommunalrächt e Zsämmeschluss über dr Gemeindiebeni Höchere Kommunalverband, z Dütschland e Zsämmeschluss über dr Kreisebeni Kommunalverband vo dr bsundrige Art, z Dütschland e Zsämmeschluss us Landkreis und kreisfreie Stedt Gemeindeverband, z Östriich en ufgobenorientierti Zsämmenarbet vo mehrere politische Gmeinde z Salzburg, Tirol und Vorarlbärg d Inträsseverdrätig vo de Gmeinde, Kommunalverband bezeichnet speziell: Kommunalverband für Jugend und Sozials Bade-Württebärg (KVJS)