rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Die chly Niderdorfoopere isch es züritüütsches Musical vom Komponischt Paul Burkhard mit Mundarttegscht vo drü Autoore: em Walter Lesch, em Werner Wulebärger und em Max Rüeger. S Musical het 1951 im Schauspiilhuus Züri d Uruffüerig gha. I dr erschte Zyt sind dr Ruedi Walter, d Margrit Rainer, d Anne-Marie Blanc, dr Sigfrit Steiner, dr Heinrich Gretler und dr Walter Roderer amigs im Stück ufträtte. Vo 1968 bis 1989 isch s Musical immer wider im Programm vom Corso-Theater Züri gsi. Es isch i dr ganze Düütschschwiiz populär worde, und s Schwiizer Färnsee het drvo 1978 a Sändig gmacht. S Zürcher Bernhard-Theater zeigt die Gschicht, wo i dr Stadt Züri spilt, sid 2009 wider. Und au s Zäller Chortheater im Tösstal het’s ane 2012 wider ufgfüert. Um was goot’s i däm Stück? Me cha zueluege, wien de Heiri, e Puur vo Huuse, i d Stadt chunt, won er es Chalb cha verchaufe und denn zfride is Dörfli s Gält goot go usggä. Drby erläpt er en Liebesgschicht und trampet in en Kriminalfall ine. Alles spilt rund ume Gaschthof zum Lämmli. Es baar vo de Musignummere us däm Musical sind i dr Schwiiz gly en Art Mundart-Evergreen worde. Die Lieder sind: Ouverture E
D Anni Mathes (* 1956 z Bludesch) isch e Chrankeschwöschter und Mundartautorin vom Vorarlbärg. D Mathes, wo vo Bludesch im Vorarlbärg chunt, het d Uusbildig zur Chrankeschwöschter, Kinesiologin und Chinderbetreuerin gmacht. Si het sech bi dr Schriftstellerin Sonja von Eisenstein lo zur Seminarleiterin für Määrliseminar usbilde. Vo 2001 bis 2006 het si im Färnstudium no dr Journalismus und s Schryybe a dr Uni Züri glert. D Anni Mathes schrybt und list im Walgauer Tieläkt. Näbe sälbständige Wärch macht si au Byträäg für verschideni Zytschrifte. Anne 2003 het si eine eigeti Wärchstatt für Literatur ufttoo, das isch «Anni ́s Märchen-Werkstatt». Sid 1998 isch si bi dr Arbetsgruppe Mundart vo dr Gselschaft Literatur Vorarlberg drby. 1998 het si am Erschte Internazionale Mundartsymposium z Bregenz mitgmacht und sider no a vil wytere Aläss und bi Lääsige vo Radiostazioone i de dütschsproochige Länder. Si organisiert internazionali Träffe vo Autore, d Bludescher Mund Art Literatur Wärkstett, wo sit 2005 scho es bar mol stattgfunde händ. Understützt wärde die Projäkt vo dr Rheticus-Gselschaft. 2013 het d Anni Mathes dr Vorarlbärger Literaturpryys übercho, und 2000 dr Ludwig-Schwarz-Anerchennigspryys für modärni Lyrik z Höfen an der Enz. Läba und läba lô, 1998 Ohra-schlüüfr, 2000 Uufgweckt, es ORF-Hörspiil s Bludescher
S Schwiizerische Jugendschriftewärch (SJW) isch en Organisazioon i dr Schwiiz, wo Läseheft für Chinder und Jugendlichi usegitt. Es isch anne 1931 gründet worde und sid 1957 als Stiftig organisiert. Vorhär sind z Züri sid 1922 d Schwiizer Jugendchrifte usechoo, wo jetz dur d SJW-Heftli für s ganze Land abglöst worde sind. Dr Schwiizer Schriftstellerverband und dr Schwiizer Lehrerverein händ am Afang d Trukchöschte vo de SJW-Schrifte zalt. Es goot trum, bi de Junge mit dene hantleche Büechli d Fröid am Lääse z steerche und d Schwiizer Autoore au uf däm Wääg no meh bekant z mache. Vil Stück sind vo zytgnössischen Autore und Schriftstellerinne, au vo ussländische Verfasser, und drzue au churzi Sache vo früenere Autore, wo me für die Jugendusgab früsch redigiert het. SJW-Wärch git’s in alne vier offizielle Landessprooche vo dr Schwiiz – also nid i de Mundarte oder de Patois. Im Püntnerromanische het me aber Schrifte i verschidene Idioom gmacht, im nöie Rumantsch Grischun und de Sprooche Vallader, Puter, Surmiran, Sursilvan und Sutsilvan. Sid 2001 isch bi deil Usgaabe en CD-ROM drby, wo druffe dr Tegscht in ere änglischen Übersetzig und i andere Sprooche vorchunt. Das isch für s interkulturelle Verstoo tänkt. Es wärde au SJW-Heft i
Dr Mundartrock isch e Musigrichtig. Es isch Rockmusig, wo d Tegscht vo de Lieder in ere tüütsche Mundart gschribe sind. Dr Name für die Aart vo Musig chunt bsunders im alemannische Sproochruum vor, wil doo vil Bänds statt em dominierenden Änglisch ebe iri eigene Tieläkt pruuche bim Singe. Deil Künschtler vo dere Musigrichtig schaffen als Singer-Songwriter. Im Jänner 2018 het bim Weppewäärb vom Schwiizer Radio SRF 3 um de bescht Schwiizer Rocksong s Mundartlied Prada vo dr Oschtschwiizer Bänd Knöppel gwunne. Me cha dr Mundartrock als en Undergrubbe vo dr Mundartmusig aluege. Es git au no öppe dr Name Alperock, wil vil vo dene Musiker i dr Nöchi vo den Alpe läbe und Musig mache, psunders i dr Tüütschschwiiz. D Mundartgselschaft het Musigträffe Alemannerock organisiert. So Musig macht d Rockbänd Luddi vo Birchèdorf im Schwarzwald, wo im Joor 2002 gründet worden isch und anne 2014 dr Chlykunschtpryys vo Bade-Württebärg übercho het. Und no en andere Begriff, wo dr Mundartrock au drzue basst, isch dä vo dr nöije Volchsmusig. Me seit, die Musig sig us der Bewegig vo de Bärner Liedermacher, me het ne d Bärner Troubadours gseit, und em Styl vom Mani Matter use choo. I dere Zyt isch au
Dr Liedermeie isch es Liederbuech us dr Schwiiz. Die Schwiizer Lieder, wo drinn zämegstelt sind, hät me dur dä Titel vom Buech mit emene farbige Meie vo Blueme vergliche. Dr ganz Titel vo däm Band, wo im Verlag Hug z Züri z’erscht anne 1951 und denn scho 1954 i dr zwöite Uflag usecho isch, heisst «Liedermeie. Volksliederbuch für Trachtenleute, Singkreise und die Familie». Dr Zürcher Musiker Alfred Stèèrn hät’s Liederbuech zämegstelt. Dr Uuftrag do drzue hät er vo dr Schwiizerische Trachtevereinigung gha. Me findet drinn alti bekannti Schwiizer Volchslieder wie öppe: s Guggischbärgerlied dr alt Ämmedaaler Hochsigsdanz Dursli und Babeli, s alte “Gränchner Lied”, wo scho dr Franz Josef Schild im Truk useggä het s Im Aargöi sind zwöi Liebi s Ha an em Ort es Blüemeli gsee vom Gottlieb Jakob Kuhn s Langwiiser Lied Im Wätter vom Josef Reinhart Lueg nit verby vom Josef Reinhart Es hed es Schneeli gschnyjed, vo Davos Uf em Bëërgli bini gsässe vom Joseph Gersbach Samschtigoobet vo dr Lina Locher Mir Purelüt sy chäch vom Simon Gfeller Ufrichti-Spruch vom Kari Grunder Dr Roosegarte z Mailand vom Kari Geiser Aber gäll, du hettsch mit gärn, us em Kanton Sanggalle Und es hät no vil anderi
Dr Schwyzer Meie isch es Buech mit schwiizerdüütsche Mundartgedicht. Dr Gedichtband isch anne 1938 z Züri im ehemolige „Schwiizer Spiegel-Verlag” usecho; es isch es Wärch vom Publizischt Adolf Guggebüel, wo dä Verlag 1925 gründet und übrigens zäme mit m Eugen Dieth grad 1938 au dr Veräin Schwyzertütsch is Läbe grueffe het, und vom Literaturwüsseschaftler und Schriftsteller Georg Thürer. Ufem Umschlag und im Buech gseht me fyni Titelvignette, die sind mit dr ganze visuelle Gstaltig vom Zürcher Grafiker Helmuth Kurtz (1903–1959) und vom August Frey gmacht. Dr Yband vom Buech, wo 235 Syte het, isch vo dr Papetery Volkart z Rapperschwyl. Sid em Afang vom 20. Joorhundert het d Dichtig i de schwiizerdüütsche Mundarte und au d Sproochforschig über d Tieläkt en Bluescht gha, und so isch ane 1938 ussrt em Schwyzer Meie no en andere schwiizerdüütsche Samelband, em Zürcher Schriftsteller Traugott Vogel sini Schwizer Schnabelweid bim Suurländer Verlag z Aarau usecho. Das Buech het usgwälti Prosategscht nöi veröfentlecht; es baar Schriftsteller sind i beide Wärch verträtte. Öppen es Vierteljoorhundert spöter het dr Georg Thürer, wo sälber vil Mundarttegscht und au Sache über d Dütschschwiizer Literatur und d Tieläkt gschribe het, bi de Verlääg Langwiesche-Brandt z Münche und Suurländer nomol es
D Schwizer Schnabelweid isch es Buech, wo dr Zürcher Mundartdichter Traugott Vogel drin e grossi Tschuppele Tieläkttegscht gsamlet het. S Buech, wo dr ganz Titel drvo Schwizer Schnabelweid. E churzwyligi Heimedkund i Gschichte und Prichte us allne Kantön heisst, isch anne 1938 bim Suurländer z Aarau usecho. D Byträäg het dr Redakter nach de Kantöön vo dr Schwiiz püschelet, also agfange vo Züri und Bärn bis hi zum Aargau, em Tuurgau und em Tüütschwallis; und denn drzue no öppis vo Düüschschwiizer us em Tessin und vo Gämf. Am Ändi vom Buech chunt no en Uufsatz vom Hans Rudolf Schmid über s Schwiizerdütsch, denn het’s e Lischte, vo wo dr Vogel die Tegscht gnoo het, und en Essai drüber, was d Mundart isch. Au grad im Joor 1938 isch s Buech “Schwyzer Meie” usecho mit ere Samlig vo schwiizerdütsche Gedicht, zämegstelt vom Adolf Guggebüel und em Georg Thürer. Es bar Autore sind i beiden Anthologye, dr “Schwyzer Schnabelweid” und em “Schwyzer Meie” verträtte, und e Deil drvo, womme als Klassiker vo dr Düütschschwiizer Literatur chan aaluege, es Vierteljoorhundrt spöter au nomol im Thürer sim “Holderbluescht”. S Hauptwort vom Buechtitel isch spööter vom Schwiizer Radio wider pruucht worde, wo d Tieläktredakzioon mit
Dr Röselichranz isch es Liederbuech vo dr Schwiiz. Dr ganz Titel vo däm Band, wo im Morgarte-Verlag z Züri anne 1942 usecho isch, heisst «Röselichranz. Volkskinderlieder der Schweiz». Dr Zürcher Musiker Alfred Stèèrn hät’s zäme mit sinere Frou Klara Stèèrn gmacht. Die vile Zeichnige drinn sind vo dr Grafikerin Berta Tappolet (1. Jänner 1897 bis 21. Juli 1947). Deil Lieder sind vo bekannte Dichter, bi vil anonyme Värsli weiss men aber nid wär se z’erscht agfange het de Chinder vorsäge. Bi de meischte vo dene Lieder sind Musignoote drby und es isch aggèè, us welem Schwiizer Kanton si sind. Ganz z hinderscht im Büechli cha me gseh, us was für Kwelle s Stèèrns d Lieder und d Melodie gnoo händ. Da drunder sind öppe em Erwin Burckhardt sini Schwiizer Chinderlieder, wo z Aarau usecho sind; em Alfred Leonz Gassme sis Buech Das Volkslied im Luzerner Wiggertal und Hinterland vo 1904; dr Rööseligarte vom Otto vo Greyerz; em Grolimund sini Soledurner und Aargauer Lieder; s Ringe ringe rose vom Carl Hess, s Alemannische Liederbuech vom Rudi Keller, wo anne 1938 z Fryburg im Briisgau usecho isch; d Chüereie und Volchslieder, wo dr Gottlieb Jakob Kuhn gsamlet und useggä het; vom Ernst
Dr Abrogans isch es Buech us em früene Middelalter, wo es wichtigs Exemplar drvo dr Stiftsbiblioteek Sanggalle ghört. Es chunt us em nüünte Joorhundert. Es isch es choschtbars und uralts Dokumänt vo dr alemannische Sprooch, und s erschte Zügniss überhoupt, wo’s vom Alemannisch git, und sogar au grad no s eltischte Buech i dr tüütsche Sprooch. Das alte Buech treit i dr Biblioteek dr Name Codex 911. Und em Wärch, wo drin ufgschriben isch, seit me ebe dr Abrogans oder au Abrogans tüütsch. Es isch es Glossar oder Synonymwörterbuech, das heisst me het drin zu alte latynische Wörter anderi Wörter gschribe, zum dr Sinn vonne z erkläre; zerscht mit andere latynische Wörter und dänn inträssanterwys au no mit de entsprächende tüütsche. Es sind im Ganze meh als zätuusig Wörter erklärt, und drby het’s öppe 3.670 althochtüütschi Wörter; wo d Sproochforschig deils als alts Oberdüütsch und bsunders als alts Alemannisch identifiziert het. En eigentleche Titel het die Schrift wie s denn üblech gsi isch nit, und wil als s erschte latyynische Wort vo allne abrogans chunt, bruucht me das Wort als Name vom ganze Wärch. abrogans isch übrigens mit düütsch dheomodi glossiert, was hütt «demüetig» heisst. Wär die erschti Wersioon vo
S Alamannemuseum Ellwangen isch es Museum i dr Stadt Ellwanga. S Museum isch im alte, 1593 boute Huus Niklauspflääg ygrichtet worde und anne 2001 uufggange. Es zeigt Gägeständ vo dr alemannische Gschicht im Früemiddelalter. Vil vo de Sache sind bin ere Uusgrabig vo 1986 bis 1989 bi Lauchheim gfunde worde, wo men es Dorf us dr Merowingerzyt und drzue s gröschte alemannische Greberfäld vo Bade-Württebärg entdeckt het. Die archäologische Befund im Bode und d Fundgägeständ sind us dr Zyt vom 6. und bis ins 11. Joorhundert. Me cha i dr Uusstellig im Alamannemuseum Gräät vom tägliche Lääbe, Kunschtwärch, Schmuck und Waffe gseh. So wie’s zeigt wird, chunt men es guets Bild über vom Läbe im ene alemannsiche Dorf i dere alte Zyt es Modäll vom alemannische Dorf wie s im Museum uusgseht im Museum D Ryterchrieger vo Pfahlheim, (28. September 2001 – 11. Januar 2004) D “Frou vo Kirchheim” – Goschtüüm und Schmuck vonnere alamannische Frou, (16. Juli 2004 – 9. Januar 2005) Vom Wotan zu Chrischtus – D Alemanne und s Chrüüz, (9. März – 10. September 2006) Alemannische Schmuck und Waffegürtel, (15. Januar – 22. Mai 2007) Gschetzt – verehrt – gfürchtet: Damaszierti Schwärter vom früene Middelalter, (2.
Dr Zyböri – wo mit em bürgerleche Name Theodor Bucher gheisse het – isch e Luzärner Wyhändler, Musiker und Mundartschriftsteller gsi. Er isch am 28. Mai 1868 z Hergiswil im Nidwaldnische uf d Wält cho und isch am 29. Dezämber 1935 z Luzärn gstorbe. Dr Theodor Bucher het scho früh gärn d Lüüt underhalte; er isch als Zauberkünschtler, Buchredner und Sänger ufträtte. Fascht alli syni literarische Wärch het er under em Name Ziböri gschribe, was luzärndütsch für «Theodor» isch, eimol het er au under em Name Rohrspatz publiziert. Er het Mundartgedicht gschribe; anne 1909 isch sin erscht Gedichtband usecho, wo 100 wildi Schoss heisst. Dezue ane er het au Theaterstück gmacht. Er gilt er als eine vo de bedütendschte Luzärner Mundartschriftsteller us de «klassische Zyt», wie-n-ere de Germanischt Walter Haas gseit het. I sine Gedicht chöme hüüffig Gedanke vor, wo mit algemeine Läbensgfüel z tue händ, und drum isch es nid lang ggange, und vil vo dene Stück sind vo Komponischte für Jodellieder gsetzt worde, bsunders vom Luzärner Musiker Alfred Leonz Gassmann und em Jooscht Marty. Es bar Gedicht von iim sind i dr Anthology Schwyzer Meie abtrukt. Derno het denn au sin Soon, dr Walter Bucher, under em Psöidonym
Kuldurschichda fended se em Schwäbischa en de Hehla vo dr Schwäbischa Alb. D Kuldurschichda, au Grabungshorizont ghoißa, send dia Schichda mo d Schbura vo de oinzlne friahere Kuldura z fenda send. Je wieder dronda ebbes gfond wurd, deschdo äldr isch es. A Beischbiel isch d Schdoizeid: Kunschd en dr Schdoizeid Vorgschichd vo Obrschwoba Gerd Albrecht: Urgeschichte in Baden-Württemberg. Hrsg.: Hansjürgen Mü ller-Beck, Gerd Albrecht. Theiss, 1983, ISBN 978-3-8062-0217-5. Lust auf NaTour. Abgruefen am 14. September 2018.
Saint-Blaise stoht för: französisch und englisch för Sankt Blasius (Blasius von Sebaste) St-Blaise (Bollène), e Kapälle z Bollène, Département Vaucluse, Region Provence-Alpes-Côte d’Azur, Frankriich St-Blaise (Les Baux-de-Provence), en ehmolegi Kapälle z Les Baux-de-Provence, Département Bouches-du-Rhône, Region Provence-Alpes-Côte d’Azur, Frankriich Ort z Frankriich: Saint-Blaise (Alpes-Maritimes), Département Alpes-Maritimes, Region Provence-Alpes-Côte d’Azur Saint-Blaise (Haute-Savoie), Département Haute-Savoie, Region Auvergne-Rhône-Alpes Saint-Blaise-du-Buis, Département Isère, Region Auvergne-Rhône-Alpes Saint-Blaise-la-Roche, e Gmaind ìm Underelsass, Region Grand Est Oppidum de Saint-Blaise, i de Gmaind Saint-Mitre-les-Remparts, Département Bouches-du-Rhône, Region Provence-Alpes-Côte d’Azur Ort i de Schwiz: Saint-Blaise NE, Politeschi Gmaind im Kanton Neueburg Lueg au: St. Blasien Kloster St. Blasien
Dé Schlüèchtsee isch èn chlynè Stausee im Südschwarzwald bi Gròòfuusè im Landchrais Waldshuèt un wörd vo dè Schlüècht gschpysè un entwässerèt. Dè Schlüèchtsee wörd zum eintè Deil zum Baddè un Anglè bruucht, zum andrè Deil für è Nadurschutzgebièt. Urschprünglich isch es woll èn Fisch- un evtl. au èn Iiswyèr für diè sit 1791 i dè Nõchi glegeni Ròòthuus-Brauerei gsi. Dè Schlüèchtsee wörd durch è chlyns Weer begränzt, wo bim Schlüèchtseehof un am südlichè Rand vom See lyt. Sèll Weer isch eifach an èrè flachè Stell vom Obberè Schlüèchtdal z mitts i s Bachbett ièbaut worrè un isch allei für dè Pegel vom Schlüèchtsee voantwortlich. Dè Schlüècht, wo in See innè gòt, hèt èrscht öppè 1,5 km vo dè Quällè èwäg zrugg glegt un isch dèmnõch è munzigs Bächle. D Quällè vo dè Schlüècht lyt è bitzele öschtlich vo dè Ròòthuus-Brauerei uff dè Höchi übber 1000 m NHN. Uff sèllèrè Höchi obbè gwǜnnt au d Ròòthuus-Brauerei s Wasser für s Ròòthuus-Bièr. Vom Weer durab flǜèßt dè Bach gu Südè durch è flachs Hochdal un biègt im Dal in Richtung Oscht-Südoscht ab. A dè rächtè Schlüèchthaaldè lyt öppè 15 m obberhalb vom Bach d Dorfmitti vo Gròòfuusè. S Kloschter St. Bläsy hèt
E Meie isch es handwärklech gstaltets Objäkt us Blueme und meischtens no anderne Sache. Als Synonym wird under em Yfluss vom Standarddüütsch s Wort Bluemestruuss pruucht, wo s alte alemannische Mundartwort Meie i dr Umgangssprooch wytgehend verdrängt het. Zum Wort und zum volchskuntleche Bruuchtum rund um de Meie het s Schwiizerischen Idiotikon vil Kwellen und Bischpiil. Me vernimpt dört, ass me me früener nid nume es Bluemegsteck, sondern au die chlyne Tannli eso bezeichnet het, wo me als Schmuck oder Gschänk zu bsundere Glägeheite bi de Hüüser ufgstelt het. I dr Kulturgschicht chöme d Meie scho sid dr antike Zyt i vilne Läbenssituazioone vor, öppen als Verzierig bi Opferritual und als Tootegschänk bi de Ägüpter, z Japan i dr Form vom Ikebana, und im nöizytlechen Europa algemein verbreitet als Gschänk für Lüüt wome gärn het, für Gaschtgäber und für erfolgrychi Persoone als Pryys. Chlyni Meie sind für id Hand z nää wie bim ene Fäschtzuug oder vo dr Bruut bim Hochsig (Bidermeierstrüüss und Bouquet), grossi Bluemegebinde wärde in Bluemevase bi fyrleche Momänt id Fäschtsääl oder id Chile und id Privatrüüm gstellt. Wil me ad Meie und d Bluemekomposizioon grossi ästhetischi Erwartige het, isch s Handwärch vo de Florischtinne – usg’üebt
Dr Theodor Meyer-Merian (* 14. Jänner 1818 z Basel, † 5. Dezämber 1867 au dört) isch e Basler Dokter und Mundartschriftsteller gsi. Dr Meyer-Merian isch als Soon vom Gschäftsmaa Daniel Meyer und vo dr Katharina Meyer-Hofmann uf d Wält cho. Er het z Basel und z Fryyburg Medizin gstudiert. Er isch z Basel Assistänzarzt worde und het anne 1846 en eigeni Praxis uftoo. Sid 1851 isch er dr Spitalmeischter vom Basler Bürgerspital gsi. Vom Joor 1855 a isch er dr Presidänt vo dr Gselschaft für s Guete und Gmeinnützige gsi, und 1860 het er ghulfe die Basler Medizinisch Gselschaft gründe. Dr Theodor Meyer-Merian het Romään, Kaländergschichte und au Mundarttegscht gschribe. I sine Wärch behandlet er näbe gschichtleche Sache au öppe soziali Probleem i dr Stadt und d Situazioon vo de Arbeiterfamilene. Bi de Lüüt sind sini Zeichnigen und Karikatuure beliebt gsi. Adalbert Meyer. Ein historisches Drama des 17. Jahrhunderts in fünf Akten, 1851 Zum ersten Todestag von Jeremias Gotthelf, 1855 Der Strass. Ein Idyll, 1856 Wintermayeli, 1857 Die Armenherberge in Basel, 1857 Mareili, oder, Das Bettelmädchen auf dem Letthofe, 1860 Us der Heimet. Ein neues Büscheli Wintermayeli, 1860 Ale und neue Liebve oder die Mühle von Stansstad, 1862 Samuel Henzi.
S Urgschichdlich Museum (urmu) en Blaubeira zoigd Fondschdigg mo em Schwäbischa en de Hehla vo dr Schwäbischa Alb gfonda worra send. Dr Gustav Riek, a Professor vo dr Universidäd Diebenga hod 1965 seine Ausgabonga en dr Brillahöhle (48/24/19/N, 9/46/40/E) ond dr Graoßa Grott ( 48/24/22.14/N, 9/48/5.01/E) en dr Gegend zoiga wella. D Schadt Blaubeira hod em en Raum em Hoilig–Goisch–Schbidal-Bau geba. Do draus hod se des Museum endwiggld. En 2015, nach 50 Joor, isch des a Museum mo en dr ganza Weld kennd wird, bsondrs wega de oimolige Schdigg mo do ausgschdelld sen. Em Original wurd zoigd Venus vom Hohle Fels Flöta Löwenmenschen – des sen Maska Elfaboi-Perla (42.000 Joor ald Dauern wurd zoigd, wia mid Schdoiwerzeig schaffa kaa. Drneba werdad Bsuach vo Fondstella gmachd. D Venus A Phallus Molerei Aahängr Kunschd en dr Schdoizeid Vorgschichd vo Obrschwoba Hehline un Yyszytchunscht im Schwebische Jura Gerd Albrecht: Urgeschichte in Baden-Württemberg. Hrsg.: Hansjürgen Mü ller-Beck, Gerd Albrecht. Theiss, 1983, ISBN 978-3-8062-0217-5. Harald Floss, Nicholas J. Conard: Neue Eiszeit-Kunstwerke von der Schwäbischen Alb. Begleitheft zur Sonderausstellung im Schloßmuseum Hohentübingen, 16. Februar 2001 bis 1. Juli 2001. Hrsg.: Stadt Blaubeuren (= Museumsheft. Nr. . 4). Blaubeuren 2001. . 50 000. Besucher erwartet. Schwäbische Zeitung,
S Hoilig–Goisch–Schbidal en Blaubeira isch a middlaldrlichs Haus, mo heid s Urgschidichlich Museum dren isch. En de Joor zwischa 1420 ond 1424 hond Birgr ond dr Generalvikar vom Bischof vo Konschdanz, dr Magister Johannes Ruess des Schbidal gschifded. Blaubeira isch selbigsmol a Hellensteinisch Schdadt gwaä, mo 1474 an Württeberg vrkaufd worra isch. Des Schbidal isch mid dr Zeid a wichdige ond au ned grad arme Inschdidudssioo worra 1938 isch s Schbidal aufghoba ond dr Stadt übertraga worra. Nachdem s Schbidal mid em Bürgerhaus zsemmaglegt worra isch, war s a Aldrshoim, mo bis ens Joor 2008 Leid pflegd worra send. En dr frieahra Eingangshall isch a Riih vo Wandmolereia mo Szena aus em Leba vo dr Heiligen-Elisabeth von der Wartburg aus em 15. Jahrhundert zoigad. Heid isch s Urgschidlich Museum dren ond zoigd Fondschdigg mo em Schwäbischa en de Hehla vo dr Schwäbischa Alb gfonda worra send. Sebastian Münster, au a Schbidalmoischdr Stettinische Buchhandlung (Hrsg.): Geographisches-statistisch-topographisches Lexikon von Schwaben. Band 1. Ulm, S. 245 (https://books.google.de/books?id=83NeAAAAcAAJ Datum=1791). Rudolf Seigel: Spital und Stadt in Altwürttemberg: ein Beitrag zur Typologie der landstädtischen Spitäler Südwestdeutschlands. Hrsg.: Stadtarchiv Tübingen (= Veröffentlichungen des Stadtarchivs Tübingen. Band 3). Laupp, Tübingen 1966. Kleines Grosses Haus mid ara Zeiddafl vo
Dr Paul Ernst Wehrli (* 3. Septämber 1902, † 8. Februar 1978) isch e Schwiizer Mundartschriftsteller gsi. Dr Wehrli isch nach de Schuelzyt Lehrer worde und hätt a d Uni Züri studiert. 1933 isch er mit sindere Diss Verlobung und Trauung in ihrer geschichtlichen Entwicklung von der Reformation bis zum Untergang der alten Eidgenossenschaft. Ein Beitrag zur zürcherischen Rechtsgeschichte a dr Jurischtefakultät promoviert worde. Drno isch er Lehrer und spöter dr Sekretäär vom Zürcher Theaterverein gsi. 1937 het er d Marguerite Marsens ghürootet. Gwohnt händ si im Zürcher Stadtkwartier Ussersiil. I sine autobiografische Büecher beschrypt dr Wehrli Erläbnis us dr Jugetzyt, wo Ussersiil und Wiedike no fascht wie alti Dörfer usgseh händ und wo s dr Siil no, uf dr Feldegg und wyter usse im Siilfäld no vil offnigs Land gha hät. Wie’s s Lääbe dozmol für die Junge so am Rand vo dr Stadt gsi isch, hät dr Wehrli i sine Büecher und bsunders i de Romään vo de Wendelchind ufgschribe. Me cha au vom Zürcher Buebechrieg lääse, wo 1905 zwüsche dene vo Ussersiil und de Zürcher Buebe ustreit worden isch. Dr Wehrli hät vil für Zytschrifte, bsunders für d Zürcher Illuschtrierti, und au es baar Mundarttheater gschribe. Eis
Dr Christoph Marthaler (* 17. Oktober 1951 z Erlebach, Kanton Züri) isch e Schwyzer Reschiseer un Musiker. Dr Marthaler het zerscht z Züri Musik studiert (Blockfleete un Oboe). Ändi 1960er Johr isch er uf d Theaterschuel vum Jacques Lecoq z Paris gange. Retuur in dr Schwyz het er as Theatermusiker un Kumpenischt am Zürcher Theater am Neumarkt gschafft. Fir e Hufe Inszenierige an dytschsprochige Bihnine het er kumpeniert. Mit dr Dodo Hug un em Pepe Solbach het er di experimentäll Theatergruppe «Tarot» grindet. Mit verschidene Projäkt het si dr Marthaler in dr Off-Theater-Szene etabliert. Vu 1988 bis 1993 het er di ganz Zyt am Theater Basel gschafft, wun er e baar szenischi Liederoobe entwicklet het. Syt syre Basler Zyt ghere d Bihne- un Koschtimbildneri Anna Viebrock un d Dramaturgi Stefanie Carp zues Marthalers feschtem Team. Ab 1990 het er Filmmusik fir Der Tod zu Basel (Reschyy Urs Odermatt) un fir Hinterland – Eine Vater-Sohn-Geschichte vum Dieter Gränicher kumpeniert. Anne 1991 het er sy eerscht Theaterstuck inszeniert. 1993 isch er mit em Theaterdiräkter Frank Baumbauer an s Dytsch Schauspiilhuus Hamburg gwächslet. D Produktion mit em Titel Murx den Europäer! Murx ihn! Murx ihn! Murx ihn! Murx ihn ab! (1993) het en