rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Vorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-FLÄCHEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-SEEBREITEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-VOLUMENVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-UMFANGVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-MAX-TIEFEVorlage:Infobox See/Wartung/NACHWEIS-MED-TIEFEVorlage:Infobox See/Wartung/SEELAENGE fff De Balaton (ungaarischi Usssprooch: [ˈbɒlɒton], mìt sinnem düttsche Name Blattesee (Plattensee), Latinisch Lacus Pelso; Spìtzname: magyar tenger = "ungaarischs Meer") isch de gröscht See vù Mìtteleuropa ùn e Gwässer, wùù d'Landschaft vù Ungarn mìt bräägt. Wie au de Fertő-tó ùn de Velencei-tó isch's e Steppesee ùn de am witteste westlig gläge See vù derre Art z Eurasie. Sinni Breiti variiert zwüsche 1,3 ùn 14 Kilometer ùn lìt ìm Durchschnìtt bi 7,8 km, d'Flächi isch 594 Quadratkilometer. S östlig Becke wird vù de Tihanyer Halbinsle vùm westlige abdrännt. Ìm Sǜǜde isch s Ùùfer flacher wie am nördlige Rand, wùù sich s Wiiland vù Badacsony, s Becke vù Tapolca ùn di vulkanische Bärg erstrecke. De See, wùù an einzelne Stelle au d'Möögligkeit zùm Fischfang bietet, stellt s näbe de ungaarische Hauptstadt Budapest bliebtest Touristeziil vùm Land daar. Doodezüe drage au d'Heilbäder ùn Thermalquelle ìn sinner Ùmgebig bii, wie au s Segeldurnier Kékszalag Nemzetközi Vitorlás Verseny. S Wort Balaton chùnnt vùm slawische Wort blato (= Moor, Ried, Sumpf), d'Näme ùf Slowenisch, Serbisch ùn Kroatisch lutte Blatno jezero ùn ùf Slowakisch Blatenské jazero. De latinisch Name Lacus Pelso bedüttet ùf Alemannisch flache, seichte See, vù
Ottawa isch d Hauptschdat vu Kanada un gheert zue de Provinz Ontario. De Regierungsitz isch au do; de Ort heißt „Parliament Hill“, weertlich „Hiigel vo de Parlament“. Bekannt isch d Schdat au fyr de „Rideau Canal“. De Rideau Canal isch e Kanal, wu durch d Schdadt fliesst. Im Winter, wenn de ganze Kanal yfriert, kenne do alli Lyt, wu wän, Schlittschuelaufe oder au Yshockey spile. S git au de „Ottawa Rapid Transit“", kurz ORT, e Schdatbahn, wu iber faschd alli Strooß vu de Schdat fährt. Mit dem Bähnli kunnt mer schnell faschd iberall in d Schdat hi. Rob McLennan: Ottawa: The Unknown City. Arsenal Pulp Press 2007, ISBN 978-1-55152-232-6. Art Montague: Ottawa Book of Everything. MacIntyre Purcell Publishing Inc. 2007, ISBN 978-0-9738063-8-0. James Hale: Frommer’s Ottawa. Frommers 2009, ISBN 978-0-470-15695-7. Shirley E. Woods: Ottawa: The Capital of Canada. Toronto: Doubleday Canada Ltd 1980. Commons: Ottawa – Sammlig vo Multimediadateie Website vo Ottawa (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/ottawa.ca (französisch/englisch) Informatione über Ottawa (französisch/englisch) Foto vo Ottawa (englisch) Informatione über Ottawa (englisch)
Schìliga ìsch a frànzeesche Stàdt ìm Arrondissement Strasbourg (Kanton Schìlige) im Unterelsàss (Bas-Rhin). 's ìsch d drittgreeschta Stàdt vum Unterelsàss. 's ìsch beriahmt fer sina Bräiarèi Àktivität. Schìliga lìegt ìm Norda vu Stroßburri, àn dr Ìll un àm Rhii-Marne Kànàl. Do sìn d letschta Bìckala, wo bis àn dr Rhii gehn. D Linia B vum stroßburger Tràm verbìndet Schìliga mìt Stroßburri. D Gschìcht vu dr Stàdt hàt àgfànga àm IX. Johrhundert: 's hàt zwei Ortschàfta gaa, Bothebür un Skitingdtböhel. Z Bothebür ìsch a mìttelàlterliga Kàpalla gsìì, àn dam Plàtz steht jetzt d proteschtàntischa Kìrch. Z Skitingsdtböhel ìsch dr Sciltung Schloss gsìì. D Entwìcklung vu Schìliga ìsch ang mìtem Àkunft vu Iwohner vum ehmàliga Dorf Àdelshoffa verbunda: àm And vum XIV.Johrhundert ìsch dàs Dorf gànz àbgrìssa worra, so àss d feindliga Truppa nìt känna dervu profitiara. Sina Iwohner han dernoh därfa unta àn Schìliga ge wàndla. D Bevälkerung vu Schìliga hàt làngsàm ufgnuu bis àm XVIII.Johrhundert: ànna 1683 hàt's küüm 800 Iwohner ghàà. Vu 1850 àb hàt's a ìnduschtriella Entwìcklung gaa: ànna 1905 ìsch d Bevälkerung bis ìwer 14 000 Iwohner gstìega. Ànna 1999 sìn ìwer 30 000 Iwohner gsìì. Dia Gegend ìsch àllawil zìmlig unriahwig gsìì. Scho ìm Mìttelàlter hàt's
p1 D Burg Guetach, au Guetach-Durm gnännt, isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Guetach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch uf eme Uuslaifer vum Bielerstei gläge. Die Hecheburg isch um 1300 vu dr Herre von Hornberg böue wore. Anne 1368 isch si gschlisse un derno 1369 wider ufböue wore. No 1703 isch si schließli abbroche wore. Vu dr ehmolige Burgaalag, eme durmartige Gebej mit ere Sytelengi vu 12 Meter un eme Durmässer vu 2,6 Meter, sin no d Grundmuure erhalte. Friedrich-Wilhelm Krahe: Burgen des deutschen Mittelalters. Grundriss-Lexikon. Weidlich/Flechsig. Würzburg 1994. ISBN 3-8035-1372-3 D Burg Guetach uf burgeninventar.de
p1 D Ruine Heidburg, au Steischleßli gnännt, isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Hofstette im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf eme Bärgchegel zwische Kinzig un Elz. Die Hecheburg isch vor 1218 vu dr Zähringer böue wore un 1284 im Bsitz vu dr Herre von Schwarzenberg as „burg zu Haidberg“ gnännt wore. Um 1632 isch si gschlisse wore. Ehmoligi Bsitzer sin au Grofe von Fürstenberg gsi. Im 19. Johrhundert het s Burgareal as Steibruch dient, vu do chunnt au dr Namme Steischleßli. D Heidburg het e strategischi Bedytig as Gränzburg zwische dr Herrschaft Kinzigdal un em Elzdal gha. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no ne Wallgrabe une Brunneschacht erhalte. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 D Ruine Heidburg uf burgeninventar.de
D Burg Hoherod, au Hoherode oder Brigitteschloss gnännt, isch e abgangeni Burg uf em Schlossbärg oberhalb vu dr Gmei Saschwalle im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Die Burg isch in dr Mitti vum 11. Johrhundert vu dr Freiherre von Röder, dr Herre vu Hoherod, böue wore, wahrschyns as Flucht- un Signalburg. Dertemol het s diräkti Sichtverbindig zue dr Burge Nej-Windeck un Sponeck gee. D Burg isch isch in dr Bsitz vu dr Bischef vu Stroßbeg un derno as Lääche wider an d Herre von Röder chuu. Im Johr 1339 hän si d Burg an d Markgrofe vu Bade verchauft, speter isch si im Bsitz vu dr Herre von Neuenstein gsi. Wahrschyns isch d Burg anne 1385 gschlisse wore un derno 1524, churz vor em Dytsche Buurechrieg (1524-1526), ufgee wore. Anne 1815 isch d Burg deilwys gsprängt wore un 1824 un 1899 isch si dur Blitzyyschlag beschädigt wore. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no Räscht vu dr Schildmuure erhalte. Um 1820 isch d Bezeichnig Brigitteschloss ufchuu, wu wahrschyns uf di Heilig Brigitta zruckgoht, wu Patroni vu dr Saschbacher Chilcher gsi isch. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 Friedrich-Wilhelm Krahe: Burgen des deutschen
f Dr Hùùnibùg isch e Bäärgli im Mooswald zwische Haasle ùn Obfige. Är lyd eschdlig vù dr Audobaan A5 ùf em Baan vù Sandjèèrge ùn löegd rùnd 13 Meeder us em Draisemschotter uuse, dr Hegschdpùnggd lyd uf 225 m NN. Dr Hùùnibùg isch wie dr Dùùnibäärg oder s Leemer Bäärgli e Schole vù dr Voorbäärgzoone, wù bi dr Absänggig vùm Ooberyygraabe weeniger dief abgsùngge isch. Dr Hùùnibùg bschdood us Jura-Gschdai, wù mid Lees iberdegd isch. Di bsùndere geologische ùn hydrologische Verhäldnis (dr Hùùnibùg isch drùgener wie dr iibrig Mooswald) mache verschiideni Lääbesryym ùf ere chlaine Flèchi meegli, wäge däm isch d Aardevyylfald doo zimli groos. Mer finded doo säldeni Friebliehjer, z. B. dr Mèèrzebächer (Leucojum vernum L.), dr Zwaibledrig Blaauschdäärn (Scilla bifolia L.), dr Bärlauch (Allium ursinum) ùn s Schneeglegli (Galanthus nivalis L.). Au wagse do ne Hufe Laubbaumaarde, nääbe Böeche, Haageböeche ùn Aiche, z. B. d Ife (Ulmus laevis Pall.) oder d Winder-Linde (Tilia cordata Mill.). Scho ane 1963 isch dr Hùùnibùg ùnder Naduurschùz gschdeld woore. S hidig Naduurschùzgebied ùmfasd rùnd 7,5 ha. Am Föes vùm Hùùnibùg lyd e 4 ha groos Versùmbfigsmoor mid bis zöe 2,6 mächdige Brùchtoorfschiichde. Des Moor isch dailwyys mid Brùchwald degd, dailwyys mid Wyyde
D Burg Hundsfäld isch e abgangeni Burg bi dr Stadt Kähl im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. D Burg isch im 11. Johrhundert vu dr Herre von Hundsfeld as Diefburg böue wore. Im 11. Johrhundert isch si au in ere Urkund gnännt wore. Um 1400 isch die Niderigsburg derno ufgee wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 D Burg Hundsfäld uf burgeninventar.de
D Merburg isch e abgangeni Burg weschtlig vu Hefe, eme Ortsdeil vu dr Gmei Schutterwald im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Die Wasserburg isch aafangs 12. Johrhundert vu dr Herre von Geroldseck böue wore un anne 1129 s erscht Mol gnännt wore. Im Dryssgjehrige Chrieg un nomol anne 1755 un 1759 isch si derno gschlisse wore. Wyteri Bsitzer sin dr Herre von Böcklin gsi un d Herre von Nassau-Saarwerden. 1882 isch dr Burghigel yygebnet wore. Vu dr ehmolige burgaalag isch hite nyt me erhalte. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 D Mörburg uf burgeninventar.de
p1 D Burg Mihlebach isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Mihlebach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch oberhalb vu dr Gmei uf em „Birkle“ gläge. Die Hecheburg isch vu dr Herre von Büchern im 13. Johrhundert böue wore un um 1313 s erscht Mol gnännt wore. No 1452 isch si verfalle. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no zwee Gräbe erhalte. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 D Burg Mihlebach uf burgeninventar.de
S Nidersächsisch Werterbuech erfasst d Dialäkt vu dr hitige Bundesländer Nidersachse un Breme. S isch e alfabetisch gordnet Bedytigswerterbuech. Syt 1935 wird an Georg-August-Universität Göttingen am Nidersächsische Werterbuech gschafft, syt 1973 am dertige Inschtitut fir Historischi Landesforschig. Dialäktgeografisch behandlet s Nidersächsisch Werterbuech im weschtniderdytsche Dialäktruum di nordnidersächsische, di oschtfälische un di weschtfälische Dialäktverbänd. Nit berucksichtigt wäre di mitteldytsch Sprochinsle im Oberharz (bschribe im Oberharzer Werterbuech), s Mitteldytsch im Side vum Kreis Göttingen (abghandlet im Hesse-Nassauische Werterbuech) un s Ostfrisisch vum Saterland (erfasst im Saterfrisische Werterbuch). Dr urspringlig Blaan vun eme Werterbuech fir d Volksdumsforschig isch syt dr Widerufnamh vu dr Arbet noch eme Chrieg zuegunschte vun ere dialäktologisch-lexikologische Konzäption ufgee wore. Doderno goht s jetz um e synchron orientiert Dialäktwerterbuech, wu dr dialektal Wortschatz vum Bearbeitigsbiet vu dr Mitti vum 18. Johrhundert bis in d Gegewart alfabetisch gordnet uffiert, d Bedytige nännt, d Verbreitig un Aagabe vu „allgmein“ bis „sälte“ aagit un grammtischi Informatione mitdeilt. E systematischi Ergänzig vum Archiv isch kei Werterbuechziil me, syter ass mit dr Publikation aagfange woren isch, des isch aber derfir d Ufgab vum Nidersächsische Dialäktarchiv, wu us em Werterbuecharchiv fiirigangen isch. Nämme wäre syt em dritte Band nimmi ufgfiert, numme wänn si Bstanddeil vu
S OLCA ìsch s elsassischa Sprochàmt. Uf frànzeesch heißt's «Office pour la Langue et la Culture d’Alsace» («Àmt fer Sproch un Kultur ìm Elsàss»). Sit 2017 heisst s Office pour la Langue et les Cultures d’Alsace et de Moselle. S Ziel vu dam Àmt ìsch d Unterstìtzung vu dr elsassischa Sproch un Kultur. As ìsch ànna 1994 vum Regionàlrot vum Elsàss grìndet worra; d Generàlrota vu da beida Departement Unterelsàss un Owerelsàss namma aui Teil àn dam. Ìn dr elsassischa Kultur ìsch dr Dialekt sehr wìchtig. Obwohl àss es noch zìmlig gsprocha wìrd, ìsch s Elsassischa a Sproch ìn Gfohr. Àlso wìll s OLCA a Dokumentationzentrum sìì fer dr elsassischa Dialekt. As sàmmelt aui d meischta Nèikheita, wo Dialekt un Kultur àbelànga, zum Bispiel uf siner offiziella Website. As organisiart oder unterstìtzt elsassischa Faschter un kulturella Ereignissa. As bàuit Projekta uf, fer àss d elsassischa Sproch làwandig blibt. As gìt Hìnwiisa ìn da d Eltra, wo ìn ìhra Kìnder Elsassisch wann lehra: fer dàs gìt's Biachla un CD, wo n'ìhna halfa. Kleina Wärterbiacher wara àb un züe veräffentligt durch s OLCA. Mìt vìel Bìlder un Thema vum Àlltàg sìn dia Biachla sehr attraktiv. Sa sìn noh dr Orthal-Methoda gschrìwa. S
D Burg Niderschopfe, au Zixebärg oder Zizebärg gnännt, isch e abgangeni Burg bi Niderschopfe, eme Ortsdeil vu dr Gmei Hohbärg im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch uf em Zixebärg gläge. Die Hecheburg isch vu dr Ritter von Schopfenheim im 11. oder 12. Johrhundert böue loo wore. Wyteri Bsitzer sin d Herre von Windeck un d Ritter von Bach gsi. Anne 1534 isch d Burg gschlisse wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Reiff Schwarzwaldverlag, Offenburg 1997, ISBN 3-922663-47-8. D Burg Niderschopfe uf burgeninventar.de
D Raueburg, au Ruwenberg oder Rauwenburg gnännt, isch e abgangeni Burg bi Ätteneminschter, eme Ortsdeil vu dr Stadt Ättene im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch wahrschyns uf em Raubiel bim Pfingschteck gläge.. D Burg isch anne 1467 gnännt wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Reiff Schwarzwaldverlag, Offenburg 1997, ISBN 3-922663-47-8 D Raueburg uf burgeninventar.de
p1 D Burg Schnellinge isch e abgangeni Burg bi Schnellinge, eme Ortsdeil vu dr Stadt Hasle im Kinzigdal im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch im Gwan „Schlossberg“, Am Schlossberg 16 gläge. Die Hecheburg isch um 1300 vu dr Ritter von Schnellingen böue loo wore. Anne 1324 wird si s erscht Mol gnännt. Wyteri Bsitzer sin d Herre von Blumeck, d Herre von Rosenberg un d Herre von Fürstenberg gsi. Um 1500 isch d Burg ufgee wore. Vu dr ehmolige Burgaalag sin nume no wenig Muurräscht erhalte. Max Miller, Gerhard Taddey: Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg. Stuttgart 1965 D Burg Schnellinge uf burgeninventar.de
D Burg Seelbach, au Miller-Schlessli oder Berschelsbärg gnännt, isch e abgangeni Burg bi Dutestei, eme Ortsdeil vu dr Gmei Seelbach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch uf em „Beschlisbärg“ in dr Nechi vum Schloss Dutestei gläge. Die Hecheburg isch anne 1786 gnännt wore. Si isch dur e Steibruch gschlisse wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte. Hugo Schneider: Burgen und Schlösser in Mittelbaden. In: Historischer Verein für Mittelbaden (Hrsg.): Die Ortenau. Zeitschrift des Historischen Vereins für Mittelbaden. Ausgabe 64. Verlag des Historischen Vereins für Mittelbaden. Offenburg 1984. ISSN 0342-1503 D Burg Seelbach uf burgeninventar.de
D Ruine Stolleburg isch e Burgruine bi dr Gmei Durbach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf em Stollebärg in dr Nechi vum Schloss Staufebärg Die Hecheburg isch scho anne 1328 gschlisse wore. Si isch derno zuegunschte vum Schloss Staufebärg ufgee wore. Vu dr ehmolige Burgaalag sin näbe gringe Muurräscht nume Gräbe un Wäll erhalte. Landesvermessungsamt Baden-Württemberg und Landesfremdenverkehrsverband Baden-Württemberg (Hrsg.): Schlösser, Burgen, Kirchen, Klöster in Baden-Württemberg. Stuttgart 1990 D Ruine Stolleburg uf burgeninventar.de
D Burg Diefebach isch e abgangeni Burg bi dr Stadt Hornbärg im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch uf ere Felsnase bim Unterdiefebacher Hof gläge. Die Hecheburg isch vu dr Herre von Hornberg böue wore. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no zwe Meter hochi Fundamänträscht vun eme quadratische Durm erhalte. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 D Burg Diefebach uf burgeninventar.de
f Dr Schauinsland im Schwarzwald isch dr 1284 Meter hoch Huusbärg vu Fryybeg im Bryysgau un e beliebt Uusflugsziil. Friejer het er wäg em Silberbärgböu „Erzkaschte“ gheiße. Vor allem bin ere Inversionswätterlag im Spotjohr bietet dr Schauinsland e bsundersch gueti Uussicht „iber dr Wulke“ bis zue dr Vogese, zue dr Hornisgrinde un in d Alpe: Tödi, Titlis, Eiger, Jungfrau, Wysshorn, Bietschhorn, Grand Combin, Mont Blanc. Andersch wie vum noch glägene Fälbeg isch d Schwebisch Alb aber nit z sähne, derfir e git s e scheni Uusicht abe uf Fryybeg. Syt 2003 isch d Holzschlägermatt am Schauinsland dr Standort vu Windchraftaalage, wu politisch umstritte sin. Wäg dr Gipfel vum Schauinsland Landschaftsschutzgebiet isch, sin d Windreder unterhalb vum Gipfel uf eppe 1000 Meter böue wore. D Hechi vu dr Rotorbletter chunnt wäge däm nit bis uf Gipfelhechi un d Uusicht vum un uf dr Gipfel isch wenig yygschränkt. Im Schauinsland sin iber 700 Johr Silber, Blei un Zink abböue wore. Dr Bärgböu isch im Mittelalter seli ertragryych gsi. Im 14. Johrhundert hän e baar Unternämmer (Gruebe Dieselmuot) Glasfänschter fir s Fryybeger Minschter gstiftet. D Bärglyt sin diräkt näbe dr Bärgwärch gwohnt in zwo Sidlige uf em Schauinsland, wu im Lauf vum 16.
p1 D Ullenburg isch e abgangeni Burg bi Diergarte, eme Ortsdeil vu dr Stadt Oberkirch im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch in Ortslag uf em Schlossbärg gläge. Die Hecheburg isch um 1070 s erscht Mol gnännt wore. Im 15. Johrhundert isch si uusböue wore, 1689 gschlisse un anne 1785 derno abbroche wore. D Burg isch im Bsitz vu dr Bischef vu Stroßbeg un dr Familie von Botzheim. Noch em Dryssgjehrige Chrieg het dr Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen as Burgverwalter uf dr Burg gläbt, dr Verfasser vum Simplicissimus. Vu dr ehmolige Burgaalag sin nume no gringi Räscht vu dr Ringmuure erhalte. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 D Ulleburg uf burgeninventar.de
p1 D Burg Waldstei isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Fischerbach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch uf ere Aahechi bim „Franzosehof“ im Waldsteidal gläge. Die Hecheburg isch uv dr Herre von Waldstein böue wore. Anne 1353 isch si in ere Urkund gnännt wore un no 1500 isch si verfalle. Vu dr ehmolige Burgaalag uf eme Felsplateau vu 40 mol 10 Meter sin no gringi Muurräscht erhalte. Kurt Klein: Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 D Burg Waldstei uf burgeninventar.de
Waldstein stoht fir Waldstein, e behmischs Adelsgschlächt Burg Waldstein, hite Burg Valdštejn, dr Stammsitz vu dr Adelsfamilie Waldstein Burg Waldstei, abgangeni Burg bi Fischerbach, Bade-Wirttebärg Glashitte Waldstein, hite Borek (Szczytna) Waldsteinpalais, e Palais z Prag Waldstein, e Gebirgszug im Fichtelgebirg Großer Waldstein, e Bärg im Gebirgszug Waldstein dr Ort un s Schloss Waldstein, Gmei Deutschfeistritz, Steiermark, Eschtryych d Klaviersonate Nr. 21 in C-Dur op. 53 vum Ludwig van Beethoven, wu as „Waldstein-Sonate” bekannt isch Waldstein isch dr Familienname vu däne Persone: Albrecht von Waldstein (1583-1634), chaiserlige Heerfierer (Wallenstein) Charles Waldstein (1856–1927), änglisch-US-amerikanische Archäolog un Sportschitz Emanuel Filibert von Waldstein (1731–1775), dytsche Adlige Emmanuel Ernst von Waldstein (1716–1789), Bischof vu Leitmeritz Felix Waldstein (1865/6–1943), dytsche Politiker (DDP) Ferdinand Ernst von Waldstein (1762–1823), britische Militär un dytsche Gheimrot Franz Adam von Waldstein (1759–1823), eschtryychische Militär, Botaniker un Naturwisseschaftler Hašek von Waldstein († 1452 oder speter), Heerfierer in dr Hussitechrieg Johann Friedrich von Waldstein (1642–1694), eschtryychische Bischof un Erzbischof vu Prag Johann Josef von Waldstein (1684–1731), behmische Adlige un Mäzen Johannes VI. von Waldstein († 1311), Bischof vu Olmütz Michael Waldstein (* 1954), eschtryychische Theolog Thor von Waldstein (* 1959), dytsche Rächtsaawalt Wolfgang Waldstein (* 1928), eschtryychische Rächtshischtoriker
S Thüringisch Werterbuech isch e Gsamtwerterbuech vu dr dialäktale un regionalsprochlige Lexik vum thüringische Sprochruum mit ere alfabetische Anornig un eme Stichwortansatz, wu an dr Schriftsproch oriäntiert isch. Drägerinschtituzione vu dr Arbetsstell Thüringisch Werterbuech sin d Friedrich-Schiller-Universität Jena (Filosofischi Fakultet, Inschtitut fir Germanistischi Sprochwisseschaft) un d Sächsisch Akademii vu dr Wisseschafte z Leipzig (Projäktbegleitendi Kommission „Dialäktwerterbiecher“) gsi. S Arbetsbiet umfasst e Biet mit ca. 2.800 Ortschafte. S isch s Biet vum hitige Frejstaat Thüringe, dr Side vum Land Sachse-Anhalt bis zue dr ik/ich-Linie links vu dr Saale un dr nerdlig Deil vum bayrischen Chreis Coburg (het friejer zum thüringische Herzogtum Sachse-Coburg ghert). E Iberlappig mit em Hesse-Nassauische Volkswerterbuech git sich dur dr Yybezug vu Belegmarial us em thüringischsprochige Ringgau, wu weschtlig aagränzt. Erfasst wird in dr Hauptsach dr dialäktal un regionalsprochlig Wortschatz us dr zwote Helfti vum 19. un dr erschte Helfti vum 20. Johrhundert. Historischs Wortguet isch numme in Uuswahl ufgnuu. Dr Wortschatz wird botte in syyre Bedytig, syyre lutlige un grammatische Form, in syyre ryymlige Verbreitig, in syym sprochlige Zämmehang un syym Bezug zue soziale Schichte un in syyne sach- un volkskundlige Zämmehäng. E umfangryych Verwyyssyschtem dient em onomasiologische Ufschluss vu dr Lexik. S ThWb wändet sich an
Dr Wilhelm Hauff, gebora am 29. Novembr 1802 en Stuegert, wo-nr am 18. Novembr 1827 au gstorba ischt, isch a deitschr Dichter gwäa, wo heitzodag hauptsächlich weaga seine Märle noh bei viil Leit bekannt ischt. Dr Wilhelm Hauff stammt aus ra graußbirgerlicha Familie. Sei Vaddr ischt Jurischt em Staatsdinscht vom Herzogtum Wirdaberg. Trotz derra Stellong isch em et erspart bliiba, dass’r em Johr 1800 a baar Monet lang uf em Hoha-Aschberg eikerkret gwäa isch. Ma hot em vorgworfa, Mitgliid vom a revoluzionära Geheimbond zo sei, abr beweisa hot-mr em’s et kenna. Durch dui Haft hot sei Gsondheit so en Schada gnomma, dass’r 1809 em Altr vo 37 Johr stirbt. Om dui Zeit rom ischt dr Wilhelm grad emol siiba Johr alt. Noh em gleicha Johr geit d Witwe Wilhelmine Hauff ihr Wohnong en dr Stuegerter Ebrhardstroß auf ond ziiat mit ihre viir Kendr – oiner vo de selle isch dr Hermann Hauff – zo deane ihrem Graußvaddr noch Diibenga. Der ischt deet Richter am Obrtribunal, am hechschda Griicht vo Wirdaberg. En deam seira Wohnong hot’s an Riisabestand vo Biacher. Dia werdet vom jonga Wilhelm reglreacht vorschlonga. Er liist älles, was’r en d Fenger kriegt, vo dr Hochlitradur vom Geede ond
Kirchhofen heiße Chilchhofe ìm Briisgau, Ortsdeil vù Ehrechilche ìm Landchreis Briisgau-Hoochschwarzwald, Chilchhofe OW, Ortsdeil vù Sarne ìm Schwizzer Kanton Obwalde, ùn Bad Kirchhofen, e Ort bi Berlin.
Gaueschtäi isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg vom Kanton Aargau. Gaueschtäi lyt am linggen Ufer vo de Aare am Südhang vo de Gisliflue. S Dorf isch am Jurafuess öppe drei Kilometer nordweschtlich vo Länzbrg. Im Schachen a dr Aare unden isch d Baadi und s Chraftwäärch Robischwil-Gaueschtäi. De Gmeindsbann het e Flächi vo 568 Hektare, dodevo sind 263 Hektare Wald und 100 Hektare sind überbaut. Di höchschti Stell vo de Gmeind isch uf de Kreete vo de Gisliflue mit 772 m, di tüfschti a de Aare unde mit 358 m ü. M. D Nochbergmeinde vo Gaueschtäi sind Oberflachs und Välte im Norde, Mörike-Wildegg im Oschte, Robischwil im Süüde, Büberschtäi im Weschte und Tale im Nordweschte. Mä chunt vo Wildegg uus über en alti Aarebrugg bim Ortsteil Au uf Gaueschtäi, und vo Robischwil häär goot au e Brugg über d Aare und dr Kanaal vom Chraftwäärch Robischwil-Gaueschtäi. Vom Doorff uus het’s schmaali Verbindigsstroosse dr Aare noo obsi uf Büberschtäi und übere Hoger uf Välten übere. E nöie chlyne Fuessstääg isch bim Schloss Gaueschtäi über d Aare. S Dorf isch zum erschte Mol in ere Urkund us em Johr 1212 ufgschribe. Do heisst d Ortschaft Gowenstein. Vermuetlech chunt de Name vo de