rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Begriff Rewisionismus (lat. revidēre „wider aaneluege“) bezäichnet Versüech, e historischi, politischi oder wüsseschaftligi Erkenntnis oder Posizioon, wo allgemäin as anerkennt gältet, no äinisch z undersueche, in Froog stelle, nöi bewärte oder umdüte. Dr Begriff wird allgemäin vo allne verwändet, sige si Befürworter oder Gegner vo sonige Rewisione. Dr Begriff chunnt historisch vo dr „Rewisionismusdebatte“ (vo 1896 aa) in dr dütsche Sozialdemokratii. Er het denn e brinzipielli Abwiichig vom ursprünglige theoretische Marxismus gmäint, wo aagnoo het, ass dr Kapitalismus nume dur e Sozialrevoluzioon chönn überwunde wärde. D Rewisioniste under em Eduard Bernstein häi dänggt, ass mä d Situazioon mit Reforme noodinoo chönn verbessere (Reformismus). In däm Sinn häi gwüssi Richdige im Kommunismus spööter dr Stalinismus eso bezäichnet und d Staliniste d Entstalinisierig. Gschichtsrewisionismus Online Edition der Sozialistischen Monatshefte 1897 bis 1933 [1] Eduard Bernstein: Texte zum Revisionismus, ISBN 3-87831-230-X. Bo Gustafsson: Marxismus und Revisionismus, Europäische Verlagsanstalt, 1972, ISBN 3-434-30136-4. Rainer Eckert, Bernd Faulenbach (Hrsg.): Halbherziger Revisionismus. Zum postkommunistischen Geschichtsbild, Olzog-Aktuell GmbH, 1996, ISBN 3-7892-9360-1. Vladimir I. Lenin: Gegen den Revisionismus (Aufsätze 1914–1924), Dietz, Berlin-Ost 1959.
Vo Gschichtsrewisionismus schwätzt mä in dr Gschichtswüsseschaft vilmol ooni bestimmti politischi Konnotazioon, wenn s drum goot, s Gschichtsbild, wo bis denn gherrscht het, z überbrüefe oder z ändere. E Historiker muess as Wüsseschaftler für nöiji Kwelle immer offe bliibe, daf aber alti nid äifach under e Deppig wüsche, wenn s em vo sim Standpunkt us eso ins Züüg basst. Sit 1945 git s zum Bischbil rächtsgrichdedi „Rewisioniste“, wo daas Etigett missbruche, zum Gschichtsfelschig z betriibe. Si bruuche drbii psöidowüsseschaftligi Methode und ignoriere Daatsache, wo s Bewiis für sä git, und erfinde aagääbligi ‹Daatsache›, wo s käni Bewiis für sä git, und daas mit em Ziil, s nazionalistische und faschistische Dänke z versterke. E bsundrigi Form vom Gschichtsrewisionismus, wo mit politische Ziil verbunde isch, isch dr Verdraagsrewisionismus, wo uf d Rewisioon vo bestimmte internazionaale Verdrääg aaneschafft, öbbe zum Gebiet, wo noch ere Niiderlaag im ene Chrieg verloore gange si, uf eme legaale politische Wääg wider zruggzbechoo. Au die Form isch z Dütschland sit 1918 mäistens mit ere rächtsgrichdede Politik Hand in Hand gange. As „rewisionistisch“ bezäichnet mä au Staate, wo en Änderig in ere Machtverdäilig aasträäbe, wo für si unvordäilhaft si. So het men em Dütsche Riich in internazionaale Beziejige noch
D’ Pik-Sen Lim (chinesisch 林碧笙, * 15. September 1944 z Penang, Malaysia) esch e malayisch-chinesischi-britischi Schouspeleri. Si isch im britische Färnsee sit de 1960er Joor ufdräte. Am bekanntiste isch si für iiri Rolle vo dr Su-Lee, ere kommunistische chinesische Studäntin in dr britischi Sitcom-Serii Mind Your Language, wo vo 1977 bis 1979 gloffe isch. Im Färnseefilm Johnny English Reborn het si d Rolle vo dr Killer-Butzfrau gspiilt. Pik-Sen Lim in de Internet Movie Database (änglisch) Normdate: LCCN: no2007110827 | VIAF: 73642113
Mit Globalisierigskritik bezäichnet mä die kritischi Usenandersetzig mit de ökonomische, soziaale, kulturelle und ökologische Uswirkige vo dr Globalisierig. E Schwerpunkt vo dr Kritik richdet sich gegen e Wirtschaftsornig, wo mit em meerdütige Usdruck „neoliberal“ bezäichnet wird und wo vo Organisazioone wie dr Wältbank und dr Wälthandelsorganisazioon uf dr ganze Wält gförderet wird. Zu de Globalisierigskritiker ghööre e hufe verschidnigi Nidregierigsorganisazioone (NGOs) wie zum Bischbil s Netzwärk attac und Äinzelpersoone wie d Suzanna Arundhati Roy, dr Jean Ziegler oder d Naomi Klein. Im Underschiid zu de Globalisierigsgegner, wo d Globalisierig vollständig ableene und die globaali Verflächdung wäi verchlinere, wäi d Globalisierigskritiker vilmol en anderi Globalisierig, wo nid äifach e Wärkzüüg für e Neoliberalismus isch. richtet und für eine eintritt (daher auch ). Im allgemäine Sproochgebruuch und au in de Medie wärde d Globalisierigskritiker zum Däil falsch as Globalisierigsgegner bezäichnet. Im Zentrum vo dr Kritik stöön d Deregulierig und dr Abbau vo soziale Rächt, wo mit ere verbunde isch, d Kommerzialisierig und Vermarktig vo allem (Kommodifizierig) dur d Brivatisierig vo öffentlige Undernääme, dr Umbau vo dr Sozialhilf oder ‚Inwärtsetzig’ vo dr menschlige und nidmenschlige Natur. Iifüerige Christophe Aguiton: Was bewegt die Kritiker der Globalisierung? Von Attac zu Via Campesina. ISP, Köln 2002,
← 1996Landdagswahl 20012006 → % 50 40 30 20 10 0 44,8 33,3 8,1 7,7 4,4 1,7 CDU SPD FDP/DVP Grüne REP Sonst. Gwinn un Verluscht im Verglych zue 1996 %p 10 8 6 4 2 0 -2 -4 -6 +3,5 +8,2 −1,5 −4,4 −4,7 −1,1 CDU SPD FDP/DVP Grüne REP Sonst. D Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2001 het am 25. Merz parallel zue dr Landdagswahl z Rhyland-Pfalz stattgfunde. Si het zuen ere Sterkig vu dr boode große Volksbarteie gfiert, vor allem vu dr SPD. Dergege hän d FDP/DVP un Bindnis 90/Di Griene Stimme verlore. D Republikaner sin an dr Fimf-Brozänt-Hurd hange blibe. Fir d CDU isch wider dr Minschterbresidänt Erwin Teufel as Spitzekandidat aadrätte, fir d SPD di nei Landesvorsitzeri Ute Vogt. D CDU, wu syter anne 1953 regiert het, isch mit 44,8 Brozänt vu dr Stimmen uf s bescht Ergebnis syt 1988 chuu, d SPD mit 33,3 Brozänt uf s bescht Ergebnis syt 1976. D FDP isch uf 8,2 Brozänt aabegange un di Griene sin uf 7,7 Brozänt aabe. D Republikaner, wu syt 1992 im Landdag verdrätte gsii sin, sin mit 4,4 % knapp an dr Fimf-Brozänt-Hurd hange blibe. D Wahl het emänd zuen ere Furtsetzig vu dr Koalition
Dr Heinz Bühringer (* 5. Mai 1927 z Woeblenge; † 12. Merz 2016 ebedert) isch e dytsche Bolitiker (SPD) gsii. Dr Heinz Bühringer isch e Suhn vun eme Gärtner gsii. Noch dr Volksschuel isch er uf s Gymnasium gange. Im Zweete Wältchrieg isch er zue Wehrmacht yyzoge wore un isch 1943/44 Flakhälfer un Fallschirmjeger gsii. Bi Chriegsänd isch er zue vierzig Brozämt chriegsbschedigt gsii. Är het anne 1946 s Abitur an dr Oberschuel un derno ne Verwaltigslehr gmacht. Noch ere Furtbildig an dr Verwaltigsschuel 1950/51 het er im kommunale Verwaltigsdienscht gschafft. Dr Heinz Bühringer isch vu 1953 bis 1971 Burgermaischter vu dr Gmai Bittefeld (hite ne Dail vu Woeblenge) gsii. Vu 1971 bis 1984 isch er Miglid vum Chraissdag im Rems-Murr-Chrais un bis 1988 Rotsmitglid vu dr Stadt Woeblenge gsii. Anne 1959 isch dr Bühringer in d SPD yydrätte. Vu 1965 bis 1981 isch er Mitglid im Landesvorstand vu dr bade-wirttebärgische SPD gsii. As Noofolger vum Walter Krause isch er 1968 zum Landesvorsitzer vu dr SPD Bade-Wirttebärg gwehlt wore. In däre Funktion isch er 1973 vum Erhard Eppler abglest wore. Mit em Heinz Bühringer as Landesvorsitzer het d SPD Bade-Wirttebärg bi dr Landdagswahl 1972 mit 37,56 % s bescht Ergebnis
Dr Ulrich Lang (* 24. Juli 1933 z Sulz am Neckar) isch e dytsche Pedagog un Bolitiker (SPD). Dr Lang isch as Suhn vun eme Pfarrer un Dekan uf d Wält chuu. No dr Volksschuel un em Abitur am Gimnasium z Haalbrunn het er vu 1953 bis 1958 an dr Universitete z Dibenge un z Hamburg Evangelischi Theology, Dytsch un Latyn studiert. Anne 1958 het er s Studium mit em erschte un 1959 mit em zwaite Staatsexame fir s hecher Lehramt abschlosse. Im Johr 1960 isch er z Stuegert in dr Schueldienscht yydrätte un isch speter an e Haalbrunner Schuel gwächslet. Derno het er as Lehrer am Evangelisch-Chilchlige Uböugimnasium z Michelbach gschafft, zletscht as Studiediräkter un stellverdrättende Schuellaiter. Dr Lang isch zerscht in d GVP yydrätte un isch pseter zue dr SPD gwächslet. Är het si vor allem mit Bildigstheme bscheftigt. Im Mai 1981 isch er as Noofolger vum Erhard Eppler zum Landesvorsituzer vu dr SPD Bade-Wirttebärg gwehlt. Im Mai 1987 isch er in däre Funktion vum Ulrich Maurer abglest wore. Dr Lang isch syter anne 1968 Rotsmitglid vu dr Gmai Michelbach gsii un isch 1971 in dr Chraisdag vum Chrais Schwebisch Hall gwehlt wore. Är het vu 1972 bis
Dr Schwarzwaldpokal isch e Pokal, wu syter anne 1967 im Rame vun eme Wettbewärb in dr Nordische Kombination z Schonach im Schwarzwald vergee wird. Syt 1984 wird dr Pokal as Wältcup-Wettbewärb im Rame vum Wältcup vu dr Nordische Kombination uusdrait. Anne 1967 hän d Verain SZ Brend un SC Schonach zum erschte Mol e gmainsami Veraastaltig unter em Name „Internationale Skiwettkämpfe Schonach/Neukirch“ durgfiert wore. Dr erscht Wettbewärb het dr Dytsch Edi Lengg gwunne. Ab 1971 isch d Veraastaltig ellai vum SC Schonach uusdrait wore. Dr Name vu dr Veraastaltig isch ab do „Internationale Nordische Kombination um den Schwarzwaldpokal“ gsii. Dr Schonacher Bildhauer Klaus Ringwald het di zuegherig Trophäe gstaltet un het e Bronzeguss mit Ornamänt un Bärgkrischtall gschaffe. S Orginal vu däm Pokal isch vum Ernst Schmieder as Wanderpokal gstiftet wore. Dr Siiger kriegt all Johr e chlaini Noobildig vum Orginalpokal. Vu 1972 bis 1985 het s au ne Juniore-Wärtig gee, wu Pokal vergee woren isch, wu au vum Ringwald entworfe woren isch. Anne 1979 isch dur d Volksbank Triberg e Neiaafertigung vum Siigerbryys in Ufdrag gee wore. Dr Wolfgang Beyer het dr nei Bryys gstaltet. Syt 1984 ghert d Veraastaltig offiziäll zum Wettbewärbsprogramm vum Wältcup vu dr Nordische Kombination,
← 2011Landdagswahl 20162021 → Ändergebnis (in %) (Wahlbeteiligung: 70,4 %) % 40 30 20 10 0 30,3 27,0 15,1 12,7 8,3 2,9 1,0 2,7 Grüne CDU AfD SPD FDP Linke ALFA Sonst. Gwinn un Verluscht im Verglych zue 2011 %p 16 14 12 10 8 6 4 2 0 -2 -4 -6 -8 -10 -12 +6,1 −12,0 +15,1 −10,4 +3,0 +0,1 +1,0 +0,3 Grüne CDU AfD SPD FDP Linke ALFA Sonst. Vorlage:Wahldiagramm/Wartung/Altes Ergebnis nicht 100% D Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2016 het am 13. Merz stattgfunde. Am nämlige Dag het s au Landdagswahle z Rhyland-Pfalz un z Sachse-Anhalt gee. Syt dr Landdagswahl 2011 het e Koalition us dr Griene un dr SPD unter em Minischterbresidänt Winfried Kretschmann (Grieni) regiert. Noch em amtlige Ergebnis verdaile sich d Stimme eso uf d Barteie: Commons: Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016 – Sammlig vo Multimediadateie Landeszentrale für politische Bildung Baden-Württemberg: Landtagswahl 2016 in Baden-Württemberg Innenministerium Baden-Württemberg: im.baden-wuerttemberg.de: Landtagswahl 2016 politische-bildung.de: Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016 Interaktiver Atlas zur Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016 Statistisches Landesamt Baden-Württemberg: Endgültiges Ergebnis der Landtagswahl am 13.03.2016, Land Baden-Württemberg Statistisches Landesamt Baden-Württemberg: Vorläufiges Ergebnis der Landtagswahl am 13.03.2016, Sitzverteilung im Land und nach Regierungsbezirken
Dr Leopold III. dr Grächti (* 1. Novämber 1351 z Wien; † 9. Juli 1386 z Sämpach) us em Huus Habsburg isch Herzog vo Östriich, Steiermark, Kärnte und Krain gsi. Dr Leopold isch as Soon vom Herzog Albrächt II. em Wiise (au em Laame) und dr Johanna, Dochder vom Ulrich II. (Graf vo Pfirt) uf d Wält choo. Scho 1355 het si Vater e habsburgischi Huusornig erloo, und noch deere hätte d Söön gmäinsam und gliichberächdigt d Regierigsgeschäft müesse füere. Won er am 20. Juli 1358 gstorbe isch, si die drei jüngere Söön no minderjöörig gsi und dr eltist, dr Rudolf IV. dr Stifter, het Regierig elläi übernoo. 1364 het er denn sälber au e Huusornig erloo, die Rudolfinischi, und noch dere si die habsburgische Länder dr gmäinsam Bsitz vo alle Brüeder gsi. E Dokumänt mit de Underschrifte vo alle drei Brüeder, wo dr zwäiteltist von ene, dr Friedrich III., scho 1362 gstorbe isch, isch dr berüemt Gründigsbrief vo dr Wiener Uniwersidäät 1365. Scho e baar Möönet spööter isch dr Rudolf IV. überraschend im Alter vo 26 gstorbe und die zwäi Brüeder Albrecht III. mit em Zopf, wo denn fufzääni oder sächzääni gsi isch, und dr vierzääjöörig Leopold häi zämme
Dr Oliver Hildenbrand (* 10. Februar 1988 z Wertheim) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Syt Novämber 2013 isch er Landesvorsitzer vum bade-wirttebärgische Landesverband vu syre Bartei. Dr Hildenbrand isch z Freudenberg-Wessental ufgwachsen un het s Abitur am Dietrich-Bonhoeffer-Gimnasium z Wertheim gmacht. Noch eme Freiwillige soziale Johr am Zäntrum fir Psichiatry Ämmedinge het er an dr Universitete Bamberg un Bonn Psichology studiert. Dr Oliver Hildenbrand isch syt Dezämber 2004 Mitglid vu Bindnis 90/Di Griene un dr Griene Juged. Är het si Jänner 2005 bi dr Wertheimer Griene im Ortsvorstand engaschiert, wun er bis Merz 2008 Mitglid dervu gsii isch. Bi dr Landdagswahl 2006 z Bade-Wirttebärg het er im Wahlchrais Main-Tauber as landeswyt jingschte Kandidat fir dr Landtag kandidiert. Zwische Septämber 2006 un Novämber 2010 isch er Mitglid im Chraisvorstand vu Bindnis 90/Di Griene Main-Tauber gsii. Im Mai 2007 isch dr Oliver Hildenbrand zum Landessprächer vu dr Griene Juged Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Är het in däm Amt mit syre erfolgryche Widerwahl anne 2009 insgsamt vier Johr lang d Positionen un Inträsse vum Jugedverband in Bartei un Effetligkait verdrätte. Ab Merz 2010 isch er Mitglid vu dr Programmkommission vu Bindnis 90/Di Griene Bade-Wirttebärg zue dr Landdagswahl 2011 gsii. Noch em Wahlerfolg
Dr Globus isch e Waarehuus z Baasel und befindet sich am Egge Määrtblatz/Iisegass. Es het zur Waarehuuschetti Magazine zum Globus AG ghöört, eme Schwizer Detäihandelundernääme, wo dr Migros-Konzärn 1997 übernoo het. S Geböid isch e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch. S vierstöckige Geböid vom Baasler Globus gältet as äins vo de Hauptwärk vom Juugedstiil in dr Region. Es isch 1904/05 vom Alfred Romang und Wilhelm Bernoulli für en Undernäämer Julius Brann baut worde. 1907 het s d Globus-Chetti übernoo und het s Waarehuus 1909 und no äinisch in de 1930er Joor gege d Iisegass zue vergröösseret. 2012 het mä d Fassade butzt und renowiert. Website vom Baasler Globus Thomas Gmür: Globus. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Kaufhaus Globus - Basel, Switzerland, abgrüeft am 14. Merz 2016 47.5586388888897.5878805555556Koordinate: 47° 33′ 31,1″ N, 7° 35′ 16,4″ O; CH1903: 611234 / 267558
Dr Richard Karl Jäckle (* 13. Februar 1912 z Uzwil, Schwyz; † 24. Septämber 1990 z Singe) isch e dytsche Bolitiker (SPD) gsii. Dr Jäckle isch z Singen ufgwachsen un vu 1918 bis 1926 dert uf d Volksschuel gange. Zwische 1926 un 1930 het er e Lehr as Schriftsetzer un en Uusbildig zum Linotype-Maschinesetzer gmacht. In dr Johr 1931 bis 1933 isch er arbetslos gsii un het as raisende Buechdrucker gschafft. Derno het er vu 1933 bis 1940 as Maschinesetzer z Konschtanz, z Duttligen un z Singe gschafft. Anne 1940 isch er zum Wehrdienscht yyzoge wore, zerscht nuf Olmütz (Tschechie), speter uf Ulm. 1942 isch er wäge Chranket us em Wehrdienscht entloo woren un het derno bis zum Änd vum Chrieg as Schriftsetzer un Kalkulator z Wiesbade, z Konschtanz un z Singe gschafft. Vu 1945 bis 1952 isch dr Jäckle Druckereilaiter (Gschäftsfierer) vu dr Oberbadische Druckerei un Verlagsaastalt GmbH z Singe gsii un vu 1952 bis 1959 het er as Maschinesetzer bin ere Druckerei z Schaffuuse gschafft. Anne 1935 het dr Jäckle d Gertrud geb. Bauer ghyrote. Anne 1930 isch dr Jäckler in d SPD yydrätte. Bis 1932 isch er Vorsitzer vu dr Ortsgruppe Singe vu dr Sozialistische Arbaiter-Juged gsii.
Dr Ludwig Adam Kelterborn (* 15. Februar 1811 z Hannover, † 6. Juni 1878 z Baasel) isch e dütsch-schwizerische Mooler, Karikaturist und Leerer gsi. Dr Ludwig Adam isch z Hannover as Soon vom Friedrich Kelterborn, eme Schuester, uf d Wält cho. Er het an dr Akademii Dresde Moolerei welle studiere, het aber, wo dr Vater gstorbe isch, en Usbildig zum Dessinatöör gmacht. Vo 1828 bis 1831 het er in dr Indiennefabrik vo Mülhuuse gschafft. 1831 isch er uf Baasel züüglet, und het dört vo 1835 aa as Zäichnigsleerer an dr Zäichnigsschuel Underricht gee und vo 1837 an de Stadtschuele. As Mooler isch er under em Iifluss vom Hieronymus Hess und de romantisch-religiöse Nazarener gstande und het in deere Zit e hufe Schanerbilder gmoolt und politischi Karikature zäichnet. Im Joor 1839 isch er Baasler Bürger worde und het d Augusta Margaretha Märklin ghürootet. Iiri Söön Gustav und Julius si bäidi Archidekte worde und häi z Baasel en Archidekturbüro ufdoo. Tapan Bhattacharya: Kelterborn, Ludwig Adam. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Kelterborn isch dr Familienaame vo deene Persoone: Ludwig Adam Kelterborn (1811–1878), e dütsch-schwizerische Mooler, Dessinatöör, Zäichnigsleerer und Karikaturist Gustav Kelterborn (1841–1908), e Schwizer Archidekt, Soon vom Ludwig Adam Kelterborn Julius Kelterborn (1857–1915), e Schwizer Archidekt, Soon vom Ludwig Adam Kelterborn Louis Kelterborn (1891–1933), e Schwizer Komponist, Dirigänt und Organist Rudolf Kelterborn (1843-1909), e dütsche Leerer und Dramatiker, Teggstverfasser für Lieder Rudolf Kelterborn (1931–2021), e Schwizer Komponist Veit Kelterborn (* 1975), e rächtsextreme Liedermacher us Thüringe
As nazarenischi Kunst wird e romantisch-religiöösi Kunstrichdig bezäichnet, wo dütschi Künstler am Aafang vom 19. Joorhundert z Wien und Rom begründet häi. De Verdräter vo dere Stiilrichdig säit mä Nazarener. Die mäiste si nooch zum Katholizismus gsi und nit wenigi häi zun em konwertiert. Dr Hindergrund für d Beweegig si die gsellschaftspolitische Umbrüch vo dr napoleonische Eera gsi und dr repressiv Charakter vom Metternichsche Süsteem, wo d Kunst und d Leer an de Kunstakademie beiiflusst het. S Ziil vo de Nazarener isch s gsi, d Kunst im Gäist vom Christedum z ernöijere. Si häi drbii alti italiänischi und dütschi Mäister zum Vorbild gnoo. D Beweegig het Iifluss uf d Kunst vo dr ganze Romantik ghaa. Friedrich Wilhelm Schadow: Der blutige Rock, Freske vo dr Casa Bartholdy, Berlin August Grahl: Maa mit Bart, 1845 Peter von Cornelius: Die klugen und die törichten Jungfrauen, Ööl uf Liinwand, 1813–1819, Düsseldorf, Kunstmuseum Peter von Cornelius: Joseph deutet die Träume des Pharaos, Freskezüklus vo dr Casa Bartholdy, Berlin, Alte Nationalgalerie Friedrich Overbeck: Verkauf Josephs an die ägyptischen Händler, Freskezüklus vo dr Casa Bartholdy, Berlin, Alte Nationalgalerie Keith Andrews: Die Nazarener. Münche 1974. Rudolf Bachleitner: Die Nazarener. Heyne, Münche 1976, ISBN 3-453-41182-X. Klaus Gallwitz: Die Nazarener.
Vormerz isch e Bezäichnig in dr dütsche Gschicht für d Epoche vor dr Merzrevoluzioon vo 1848 und isch geografisch beschränkt uf d Bundesstaate vom Dütsche Bund, wo 1815 gründet worde isch. Es git Historiker, wo au d Zit vom Wiener Kongräss bis zur franzöosische Julirevoluzioon vo 1830 drzue zelle, also d Zit vo dr Restaurazioon, aber mäistens mäint mä drmit d Perioode vo 1830 bis 1848. Dr Vormerz im ängere Sinn lauft paralleel zur Zit vo dr Regenerazioon in dr Schwiz. Wie in dr Schwizer Regenerazioon si au im dütsche Vormerz dr Liberalismus und dr Nazionalismus ufchoo. S politische Klima im Dütsche Bund isch vo Verfolgig und Underdrückig kennzäichnet gsi. S sterkste Bollwärk vo dr konserwative Restaurazioon si d Mächt vo dr sogenannte Häilige Allianz gsi under dr Füerig vom Metternich. D Usenandersetzig vo de liberale Chreft mit em restaurative Oobrigkäitsstaat mit sinere herte Repressioonspolitik isch charakteristisch für was in dr Politik vo dere Epoche bassiert isch. Dr Vormerz isch au e wichdigi Epoche in dr Kunst-, dr Litratuur-, und dr Kulturgschicht, aber mäistens brucht mä drfür d Begriff vom Biidermeier oder dr Romantik. Wilhelm Bleek: Vormärz. Deutschlands Aufbruch in die Moderne 1815–1848. C. H. Beck, München 2019, ISBN 978-3-406-73533-2.
D Zäichnigsschuel Baasel isch e Witerbildigsschuel im Zäichne in dr Stadt Baasel im 19. Joorhundert gsi. D Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige Basel (GGG) isch im Joor 1777 vom Isaak Iselin und ander Baasler Ufklärer grübdet worde und het sich vorgnoo, d Baasler Gsellschaft vor allem dur Aagebot vo Bildig und Kultur z verbessere. Scho früe het si e Näi- und Flickschuel für Mäitli ufdoo und Schüeler vo dr Zäichnigsschuel für jungi Handwärker understützt, wo sit 1782 im Klingedaal bestande het. 1796 het d GGG mit Hilf vo de Zümft und em Staat en äignigi Zäichnigsschuel im Markgrööfler Hoof an dr Hebelstrooss 4, wo d Schüeler Underricht im Zäichne und in Gemometrii bechoo häi. D Idee drhinder isch gsi, ass mä mit em Zäichne s Beobachdigsvermööge und s technische Verständnis über die däägligi Aarbet uuse chönn fördere. Drzue isch denn Usbildig vom Geschmack bi de junge Handwärker choo und d Entwigglig vo daarstellerische Fähigkäite, wil ma »nume dur d Ufkläärig vom Gäist d Mängel im Lääbe vom Äinzelne und vo dr Gsellschaft sich nit wurde lo besitige«. 1814 het au d Basler Künstlergesellschaft bi dr Läitig vo dr Zäichnigsschuel mitghulfe. Am Aafang het dr Underricht an zwäi Wuchedääg stattgfunde.
Dr Hieronymus Hess (* 15. April 1799 z Baasel; † 8. Juni 1850 z Baasel) isch e Schwizer Zäichner und Mooler in dr erste Helfti vom 19. Joorhundert gsi. Er isch bsundrigs für sini zitkritische Karikature und Vorlage für Zizehuusener Terrakotte bekannt. Dr Hieronymus Hess stammt us ere Baasler Chläibürgerfamilie ooni künstlerische Hindergrund. Er het en Usbildig zum Flachmooler gmacht und isch denn uf die öffentligi Zäichnigsschuel gange und het bis 1817 au no e Leer bim Mooler Maximilian Neustück gmacht. Dr Künstler und Verleger Peter Birmann het em 1817 dr Ufdraag gee, Kopie vo de Freske vom Hans Holbäi em Jüngere z mache, wo denn im Roothuus widerentdeggt worde si. Dank Beziejige vo sim Aarbetsgääber und eme Stipendium het dr Hess vo 1819 bis 1823 z Neapel und z Rom chönne schaffe und studiere. Er isch dört mit em Joseph Anton Koch, em Bertel Thorvaldsen und em Kräis vo de Nazarener in Kontakt gstande, und die häi in stilistisch beiiflusst. Noch Italie isch er 1825–1826 z Nürmbärg gsi, won er dr Ludwig Richter kennegleert het. Denn het er sich z Baasel niidergloo und 1828 ghürootet. Dr Hess het vo 1831 bis 1835 as Zäichnigsleerer gschafft. Zu sine Schüeler häi
E Schanerbild (franz.: Tableau de genre; vo lat.: genus ‚Art‘, ‚Gschlächt‘; früener emol: Sittebild und vo doo Sittemoolerei für Schanermoolerei) isch die gmoolti Abbildig von ere Alldaagsszene – zum Bischbil Menschegrubbe, Szene und Handlige – zum Lääbensforme vom ene Volk und sini landschaftligi Umgääbig daarzstelle. Dr Übergang zur Landschaftsmoolerei isch mänggisch fliessend, bsundrigs in dr Epoche vo dr Romantik. Z Spanie und Latiinamerika säit mer dr Schanermoolerei vom 19. Joorhundert au as Costumbrismo. Antonio Rotta, Il caso senza speranza, 1871 Rudolf Epp: Junge Frau beim Häkeln, um 1890 Carl Spitzweg: Zeitungsleser im Garten, 1847 Franz Defregger: Wallfahrer Hans F. Schweers: Genrebilder in deutschen Museen. Verzeichnis der Künstler und Werke. K. G. Saur, München/ Nöi York NY/ London/ Paris 1986, ISBN 3-598-10517-7. Barbara Gaehtgens (Hrsg.): Geschichte der Genremalerei (= Geschichte der klassischen Bildgattungen in Quellentexten und Kommentaren. Bd. 4). Dietrich Reimer, Berlin 2002, ISBN 3-496-01141-6. Norbert Schneider: Geschichte der Genremalerei. Die Entdeckung des Alltags in der Kunst der Frühen Neuzeit. Dietrich Reimer, Berlin 2004, ISBN 3-496-01296-X. Jeroen Giltaij (Hrsg.): Der Zauber des Alltäglichen. Holländische Malerei von Adriaen Brouwer bis Johannes Vermeer. Hatje Cantz, Ostfildern-Ruit 2005, ISBN 3-7757-1522-3. Klaus Türk: Bilder der Arbeit. Eine ikonografische Anthologie. Westdeutscher Verlag, Wisbaade 2000, ISBN 3-531-13358-6.
E Coiffeur, Coiffeuse und Coiffeuri; im Baadische Frisöör oder Frisèèr, (veraltet au Hoorschniider; Nöidütsch Hairstylist, Hair-Stylist) isch e Fachchraft für d Pflääg vom Haar uf em Chopf und d Gstaltig vo dr Frisur. Dr Bruef het sich im dütschspraachige Ruum und im e grosse Däil vo Wescht- un Middelöiropa us de mittelalterliche Brüef vom Baader und vom Barbier äntwicklet. Dr Bruef isch hüte e klassischi Frauedomäne. 2010 häi d Fraue in de DACH-Länder 93 Brozänt vo de Coiffeur usgmacht. D Usbildig isch in de dütschsproochige Länder drei Joor lang. Ds Wort chunnt us em Franzöösische und leitet sich vo coiffer (Huet usw. uf e Chopf setze) und vo coiffe („Huube“) ab. Au Frisöör chunnt us em Franzöösische. S Wärb friser bedütet so vil wie „chrüüsle“. Dr Begriff Friseur wird im Französische nüme brucht. Commons: Coiffeurs – Sammlig vo Multimediadateie Hārschnīder, Schw. Id., Bd. 9, Sp. 1132 www.duden.de - Hairstylist Normdate: GND: 4018634-9 | LCCN: sh85012727