rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Domschuele oder Kathedralschuele si an katholische Bischofssitz in Westöiropa vom 8. Joorhundert aa entstande und häi noodinoo die eltere Chloosterschuele ersetzt. D Chloosterschuele häi bsundrigs vom 11. Joorhundert aa an Bedütig verloore wäge de Chloosterreforme, wo sich gege d Verwältligung und d Kontakt mit dr Wält usserhalb vo de Chlööster grichtet häi. An stedtische Domschuele häi mee Buebe chönne go leere, au sonigi, wo nit häi welle Kleriker wärde. D Usbildig vo Kleriker isch aber iir Hauptzwäck bliibe. Dr Karl dr Grooss het mit dr Admonitio generalis vo 789 e Vorschrift erloo, ass bi de Bischofschille Schuele müesse ufdoo wärde und dört Singe, Lääse, Schriibe, s Berächne vom Ostertermin und latiinischi Grammatik sölle underrichdet wärde. Bedütendi fränkischi oder dütschi Domschuele häi sich zum Bischbil z Utrecht, z Lüttich, z Köln, z Speyer, z Würzburg, z Bambärg, z Magdeburg, z Hildeshäim und z Freising befunde. In dr salische und dr staufische Zit het sich zum Bischbil d Domschuel z Speyer, wo vom Bischof Balderich (970–986) noch em Vorbild vo Sanggalle gründet worde isch, zun ere Usbildigsstett für Diplomate und Statthalter bzw. Funkzionäär vom Riich entwigglet. Bedütendi Domschuele in Frankriich si die vo Orléans, Reims, Notre Dame de Paris, Laon, Tours und
Hilfe, ich ha miini Leererin gschrumpft isch en Film vom Sven Unterwaldt, wo nachem gliichnaamige Chinderbuech vo de Sabine Ludwig benennt worde isch. De Kinostart in Düütschland isch de 17. Dezember 2015 gsii. En Musterschüeler isch de 11-jäärig Felix nöd grad und jetzt chunnt er, nachdem er vo meerere Schuele gfloge isch, siini letschti Chance über. Er findet zwar i de Ella schnell e Fründin, aber siini Klasseleererin, d'Frau Dr. Schmitt-Gössenwein isch überhaupt nöd nett zu ihm. Zum bi de andere Buebe id Klass ufgnaa zwerde muss de Felix meereri Muetprobe bestaa. So sött er am Abig id Schuel iibreche, dodäbii ertappt ihn d'Frau Schmitt-Gössenwein. I dem Momment wünscht er sich, dass siini Lehrerin üf d'Grössi vomene Güfeli schrumpft, was denn au passiert. D'Lehrerin suecht denn Zueflucht im Rucksack vom Felix und zämme suechets nach em Grund fürs Schrumpfe. Bsunders de Mario und däm siin Vater, de Schuelrat Henning stönd iine debii im Weg. Wäärend de Nachforschige find de Felix e hundertjäärigi Gschicht, wo mit em Geist vom Schuelgründer i Verbindig staat. Commons: Hilfe, ich hab meine Lehrerin geschrumpft – Sammlig vo Multimediadateie Hilfe, ich hab meine Lehrerin geschrumpft in dr Internet Movie Database Hilfe, ich hab meine Lehrerin geschrumpft
Chloosterschuele (Scholae monasticae, claustrales) si Bildigsiirichdige gsi, wo mit Chlööster verbunde gsi si und wo Ordenslüt underrichtet häi. Die erste Chloosterschuele si im 6. Joorhundert entstande zum Ordenspriester uszbilde. Spööter si au Laie ufgnoo worde. Noch dr Legände goot d Gründig vo de Chloosterschuele im Oobeland uf e Benedikt vo Nursia († 547) zrugg, wo dr Orde vo de Benediktiner gründet het, und uf si Zitgenoss Cassiodorus. Im Fränkische Riich höi si under em Karl em Groosse en Ufschwung erläbt, vor allem dur e Benedikt vo Aniane. Sit dere Zit het mä d Chloosterschuele in exteriores, de Schuele wo au für die offegstande si, wo Laie häi welle bliibe, bsundrigs Junker, und interiores, Schuele für kümftigi Mönch (pueri oblati). D Benediktiner häi dr wüsseschaftlig Underricht pflägt, bsundrigs uf de britische Insle und häi en vo dört us wääred iirer Missionsdäätigkäit über Europa verbräitet, z Gallie, Spanie und dur e Bonifatius au in de germanische Regioone vom Fränkische Riich. Sit em 12. Joorhundert si d Zisterzienser und d Bättelorde vo de Dominikaner, Franziskaner und Karmelite drzuechoo, wo au usserhalb vo de Chlööster gleert häi, und spööter au d Prämonstratenser, d Brüeder vom gmäinsame Lääbe, wo vom Gerhard Groote gstiftet worde si.
D Usdrück Hoochstift (as Metropolitanbistum Erzstift) und spööter im Zuug vo dr territoriale Emanzipazioon Fürstbistum oder Fürsterzbistum bzw. Fürststift oder Fürsterzstift bezäichne im Häilige Römische Riich bis 1803 im Allgemäine e gäistligs Territorium, wo die staatligi Suweränidäät din vom ene Bischof as Landesfürst, em Fürstbischof, usgüebt worde isch. Zitgenössisch het mä dene Territorie vilmol au nume Stift gsäit, oder, wenn si im Riich glääge si, au spezieller Riichsstift. D Hoochstift häi Riichsständ bildet und e Sitz und e Stimme uf dr Gäistlige Bank im Riichsdaag vom Alte Riich gha. Lang het mä die Begriff as Sünonüüm brucht, aber hützudags brucht mä mäistens dr Begriff Fürstbistum, für zum s historische Territorium z bezäichne, wo bis zum Riichsdeputazioonshauptschluss 1803 e Riichsstand vom Häilige Römische Riich bezäichnet het. Dr zwäit Däil vom Wort Hoochstift, Stift, isch für d Ländereie gstande, wo as Stift im Sinn vo Stifdige vo Köönig und Herzöög an e Kathedra, das häisst an e Sitz vom ene hooche religiööse Würdedrääger wie e Bischoff usw., vergee worde isch. Dr erst Däil vom Wort underschäidet si vo Chlooster- und andere Stifdige oono staatligi Suweränidäät. Normdate: GND: 4160263-8
Dr Thomas Strobl (* 17. Merz 1960 z Haalbrunn) isch e dytsche Bolitiker (CDU). Är isch syter anne 2011 Landesvorsitzer vu dr CDU z Bade-Wirttebärg un syt Dezämber 2012 ain vu fimf stellverdrättende Vorsitzer vu dr Bundes-CDU. Syt em 13. Januar 2014 isch dr Strobl ain vu dr stellverdrättende Fraktionsvorsitzer vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion, zurzyt zueständig fir d Rächts- un Innebolitik. Syt Mai 2016 isch er bade-wirttebärgische Inneminischter un stellverdrättende Minischterbresidänt im Kabinett Kretschmann II. Dr Strobl isch z Haalbrunn uf d Wartbergschuel gange un het derno am Haalbrunner Robert-Mayer-Gymnasium anne 1979 Abitur gmacht. Derno het er an dr Universitet Haidelberg Rächtswisseschaft studiert un 1985 mit em erschte juristische Staatsexame abgschlosse. Noch em Referändariat het er 1988 au s zwait Staatsexamen abglait un het derno as wisseschaftlige Mitarbaiter an dr Universitet Haidelberg un speter as barlemäntarische Beroter bim Landdag vu Bade-Wirttebärg gschafft. Syter anne 1996 isch er sälbschtändige Rächtsaawalt z Haalbrunn. As 16-jehrige Schueler het dr Strobl aagfange, si zum erschte Mol bolitisch z engaschiere, wun er zäme mit andere dr Arbeitskreis demokratischer Schüler as Gegegewicht zue dr an syre Schuel seli aktive Jungsozialischte grindet het. 1976 isch er in di Jung Union yydrätten un 1977 au in d CDU. Vu
D FDP.Di Liberale (kurz FDP Schwiiz) isch e politischi Partei in dr Schwiiz, wo 2009 dur d Fusion vo dr Freisinnig-Demokratischi Partei (FDP, gründet 1894) und dr Liberale Partei vo dr Schwiiz (LPS, gründet 1913) entstande isch. Ir Politik steit si mittig-liberal. Im Nationalroot het si 28 Sitz, im Ständeroot 12. Si isch e Bundesrootspartei und het zwei vo siibe Bundesrät: dr Ignazio Cassis im EDA und dr Karin Keller-Sutter im EFD. Parteipräsident isch de Aargauer Ständerat Thierry Burkart. Präsident vo dr FDP-Liberale Fraktion in dr Bundesversammlig (Bundesparlament vo dr Schwiiz) isch dr Neueburger Nationalroot Damien Cottier. Dr Freisinn in dr Schwiz Offizielli Site vo de FDP
S Kabinett Kretschmann II isch d Landesregierig vu Bade-Wirttebärg zwische 2016 un 2021 gsii. Dr Winfried Kretschmann het in syre zwooten Amtszyt as Minischterbresidänt e grien-schwarzi Koalition („Kiwi-Koalition“) us Bindnis 90/Di Griene un CDU gfiert, wu no dr Landdagswahl 2016 bildet woren isch. S di erscht Koalition vu dr Griene mit dr CDU as Juniorpartner uf Landesebeni gsii. Dr Koalitionsverdrag vum 9. Mai 2016 drait dr Titel „Baden-Württemberg gestalten: Verlässlich. Nachhaltig. Innovativ.“ Dr Entwurf isch am 2. Mai vorgstellt wore. Am 6. Mai het dr CDU-Landesbarteidag z Ludisburg un am 7. Mai 2016 di Grien Landesdelegiertekonferenz z Lãẽfelde-Echderdenge em Koalitionsverdrag zuestimmt. D Kabinettslischt isch am 10. Mai 2016 vorgstellt wore. D Wahl vum Minischterbresidänt un d Veraidigung vu dr Minischter isch am 12. Mai 2016 gsii. Ibersicht vum Kabinett vu dr LpB Bade-Wirttebärg Koalitionsvertrag zwischen Bündnis 90/Die Grünen Baden-Württemberg und der CDU Baden-Württemberg, abgruefen am 10. Mai 2016. Baden-Württemberg: Grüne besiegeln Kiwi-Koalition in Stuttgart, abgruefen am 7. Mai 2016 Grün-Schwarz in BW stellt Kabinettsliste vor: Das sind die neuen Minister Archivlink (Memento vom 10. Mai 2016 im Internet Archive) SWR, abgruefen am 10. Mai 2016
Mit Litratuursprooch (au literarischi Sprooch oder Dichdersprooch) mäint mä e Sproochform innerhalb von ere Sprooch, wo sich dur e Räije vo Merkmol vo dr sustige geschriibene Sprooch vo andere Teggstgattige («Alldaagslitratuur», d. h. Zitigsteggst, Gebruuchsaawiisige, Chochrezäpt usw.) underschäidet. D Underschiid zu andere Warietääte von ere Sprooch basiere vor Allem uf dr bsundrige Funkzioon vo dr Litratuur: Deren iiri Sprooch muess nit dr zwäckorientierte Kommunikazioon diene und äidütig zum Verstoo si, sondern si erfüllt in erster Linie esthetischi Funkzioone. Es bestoot in vilem «dichterischi Freihäit». E Dichdersprooch im ängere Sinn isch e Sprooch in orale Kultuure gsi, wo bsundrigi Reegle gha het und mündlig überliiferet worde isch. Zu deene Reegle het vilmol ghöört, ass s dichderische Wärk wie en Epos usw. uf e bsundrigi Art vordräit worde isch, zum Bischbil in dr Form vom ene Sprächgsang, ere Melodii oder ere bestimmte Intonazioon.
As Liederhandschrift bezäichnet mä e Sammelhandschrift us em Middelalter oder dr Nöizit, wo wenigstens zum Däil us Abschrifte vo Lieder bestoot. Spootmiddelalterligi Handschrifte wärde (grad wie druckti Wärk) hinggege hüfig as Liederbuech bezäichnet. D Liederhandschrifte si vilmol Züügniss vo dr hoochentwigglete middelalterlige Buechmoolerei, wo s berüemtiste Bischbil drfür woorschinlig dr Codex Manesse isch. Liederhandschrifte, Liederbüecher und Muusighandschrifte: dr Codex Manesse oder die Groossi Häidelbärger Liederhandschrift Signatur: Heidelberg, Universitätsbibliothek, Codex Palatinus Germanicus (Cpg 848) d Häidelbärger Liederhandschrift (cpg 350) Signatur: Heidelberg, Universitätsbibliothek, Cpg 350 e Sammlig vo Sangsprüch und früejem Mäistersang, wo dr eltist Däil um 1300 datiert wird. Die überliiferete Lieder und Sangsprüch wärde zum e groosse Däil de 12 alte Mäister zuegschriibe: Sangsprüch vom Reinmar von Zweter, Walther vo dr Vogelwäid, Friedrich vo Sunneburg, Frauelob und dr Marner, Lieder vom Reinmar em Alte, Walther vo Mezze, Leuthold vo Seven, Reinmar vo Brennebärg, Räägeboge, Konrad vo Würzburg, dr Jung Meissner und dr Boppe. d Jenaer Liederhandschrift Signatur: Jena, Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek, Ms. El. f. 101 Sangspruchdichtig vo middel- und norddütsche Autore, wo im ersten Drittel vom 14. Joorhundert entstande isch. Enthaltet nume e baar Minnelieder. die Chläini Häidelbärger Liederhandschrift (Liederhandschrift A) Signatur: Heidelberg, Universitätsbibliothek, Cpg 357 Die eltisti vo
S Omfeld vo de Leit aufm Land war kloi. S hot viele gä, die waret nia meh als a baar Kilometer vo ihrem Geburtsort weg. Ond en dem Omkrois waret d Obrigkeita a wichtigr wenn au teilweis oagnehmr Teil. Dr Hauptartikl ibr Obrikoita isch Obrigkeit. Do werrat d rechtliche ond gschichtliche Seita ond Veränderonga dargschtellt. En dem Artikl goht s drom wia d Leit des erlebt ond g'lebt hend, en dr guata alta Zeit. D Obrigkeit hot da Rahma firs Leba geba. D Herrschaft selbr hent d Leit aufm Land selta z' seha kriagt. Au heit no, isch es a bsondrs Eroignis, wenn d Regierong kommt. Im Zsammaläba en ara örtlicha Gmeinschaft hot se lang d iberliefert Rangfolg aus friehere obrgkeitliche Zeita ghalta. Drbei isch natierle neba de Ämtr au es Sach, des oiner hot wesentlich gwea (ond isch es no heit). D Säula dr obrigkeitlicha Gsellschaft send moischtens gwesa: D Pfarrer send oine vo de wenige Gschtudierte em Omfeld. Se hend se als staatstragend verstanda onder Brufung auf d Bibl. Was en de Kircha predigt worra isch, ond wia s predigt worra isch, isch au vorgeba worra. Wirtschaftlich waret se net bsondrs guat gstellt (em Gegasatz zu heut, in
Dr Alexander Van der Bellen (* 18. Jänner 1944 z Wien) isch e eschtrychische Wirtschaftswisseschaftler un Bolitiker (Grieni) un syt em 26. Jänner 2017 Bundesbresidänt vu dr Republik Eschtrych. Dr Finanzwisseschaftler het in dr 1970er bis 1990er Johr as Profässer fir Volkswirtschaftslehr an dr Universitet z Innschbruck un z Wien glehrt. Vu 1997 bis 2008 isch er Bundessprächer vu syre Bartei gsii un vu 1999 bis 2008 Klubobmann vum Griene Klub im Eschtrychische Nationalrot, wun er ab 1994 aaghert het. Vu 2012 bis 2015 isch er Mitglid vum Wiener Gmaindsrot un Landdag gsii. Dr Van der Bellen isch bi dr Bundesbresidäntewahl 2016 as offiziäll unabhängige Kandidat aadrätte. As ain vu sechs Bewärber isch er im erschte Wahlgang am 24. April Zweete wore. Im zweete Wahlgang am 22. Mai 2016 het er gege dr FPÖ ufgstellte Kandidat Norbert Hofer gwunne. Am 1. Juli het s eschtrychisch Verfassigsgricht die Stichwahl wäge Uuregelmäßigkaite fir uugiltig erklert. D Widerholig vo dr Stichwahl isch uf dr 2. Oktober aagsetzt wore. Am 12. September isch bekannt wore, as dr Wahltermin uf dr 4. Dezember verschobe wäre mues, wil de Liim bi gwüssne Briefumschleg, wo d Wahlunderlage drmit verschickt wore sin, nöd guet gsi isch und drum
Tippilzou ischt a politischi Gmoand im Sangaller Rhintl. Dia Gmoand khört zum Wahlkrais Rhintl vom Kantoo Sanggalla i da Schwiz. 890 taucht da Ortsnamma Thiotpoldesouva als königlicha Forscht bi Kriassera inera Urkunda uf. 1129 schänkt da tütsch König Fridrich em Kloaschter Sangalla da Hof Tippilzou. 1345 bildid di drü Höf Ou, Witnou und Schmeater (de: Schmitter) da Hof Witnou-Haslach, wo i deam Joar s erscht mol urkundlich erweant wörd. Er ischt Beschtandtoal vom Riichshof Luschtnou und underschtot am Grof vo Montfort und vo 1395 a ar Herrschafft vom Grof vo Ems. 1420 wörd Diepoldsau erschtmols als Dorfschaft urkundlich erweant. 1803 schlüssid sech Tippilzou, Schmeater und Witnou zur politische Gmoand Tippilzou zeamma. D Oartsbmoanda bliibid witerhii bestoa. 1882 löast sech Witnou als sealbststeandigi Gmoand vo Tippilzou ab. Di hüttig politisch Gmoand Tippilzou verainigt di beeda, historisch us Höf entschdandana, Oartsgmoanda Tippilzou und Schmeater. Vilfach wörd d Gmoand drum o mit Tippilzou-Schmeater bezoachnat. S Doarf Tippilzou liit öschtlich vom Rhykanaal, wo i deam Beraich nöi aagleed wora ischt. Nu a paar Sidlaga seand uf da andera Sitta. Da Aalt Rhy bildat d Greanza zu Öschtriich mit Hooanems und Luschtnou. Dromm seet ma, Tippilzou ischt a Rhyinsla, wa aber nöd immer ase gsi
D Susanne Eisenmann (* 28. Novämber 1964 z Stuegert-Bad Cannstatt) isch e dytschi Bolitikeri (CDU). Si isch vum Juli 2005 bis zum Mai 2016 Burgermaischteri fir Kultur, Schuel un Sport vu dr Landeshauptstadt Stuegert gsii. Im Kabinett Kretschmann II isch si Minischteri fir Kultus, Juged un Sport. D Eisenmann isch z Bad Cannstatt uf d Wält chuu un z Stuegert-Heumade ufgwachse. Noch em Abitur am Geschwister-Scholl-Gymnasium z Stuegert-Sillebuech het si an dr Universitet Stuegert Germanischtik, Linguischtik un Bolitikwisseschaft studierte un 1990 dr Magister Artium gmacht. Derno het si im Fachberaich Philosophy mit ere Dissertation zum Thema „Sed corde dicemus: das volkstümliche Element in den deutschen Predigten des Geiler von Kaysersberg“ promoviert. Syt 1997 het si an dr Universitet Stuegert e Lehrufdrag fir Bolitikwissenschaft ghaa. Scho mit 16 Johr isch si in di Jung Union yydrätte. Syt 1990 isch si Bezirksbyreti vu Stuegert-Sillebuech gsii. Anne 1991 isch si persenligi Referänti vum domolige Vorsitzer vu dr CDU-Landdagsfraktion Bade-Wirttebärg, Günther Oettinger, wore. Mit 29 Johr, anne 1994, isch si in dr Stuegerter Gmairot gwehlt wore, mit 38 Johr isch si Vorsitzeri vu dr sterkschte Rothuusfraktion wore. Ab 1999 isch d Eisenmann stellverdrättendi, vu 2004 bis 2005 erschti Vorsitzeri vu dr CDU-Fraktion im Gmairot
Dr Welf VI. (* 1115; † 15. Dezämber 1191 z Memminge) us em Gschlächt vo de Welfe, Übernaame dr Mild Welf, isch Markgroof vo Tuszie (Toskana) und Widersacher vom staufische König Konrad III. gsi. Dr Welf isch 1115 as dr dritt Soon vom Heinrich em Schwarze, Herzog Heinrich IX. vo Bayre, uf d Wält choo. Noch em Dood vo sim Vater 1126 isch si Brueder, dr Heinrich dr Stolz, Oberhaupt vom welfische Aadelsgschlächt worde. Dr Heinrich het dr Welf mit dr Uta vo Schaueburg, dr Dochder vom Pfalzgroof bi Rhii Gopfriid vo Calw, wo käni Söön gha het, verhürootet. Wo dr Gopfriid gstorbe isch si alli sini Bsitz an d Welfe gfalle. Wo dr Staufer Konrad III. 1138 zum Köönig gweelt worde isch, isch s zum offene Komflikt zwüsche de Staufer und de Welfe choo. Dr Konrad het im Heinrich em Stolze d Herzogdümer Bayre und Sachse wäggnoo und im Welf VI. d Markgroofschaft Tuszie. 1139 isch dr Heinrich dr Stolz gstorbe; und dr Welf het si Nöwöö Heinrich dr Löi, wo nonig mündig gsi isch, verdräte und het für d Bsitz vo dr Familie, vor allem Bayre kämpft. 1142 häi d Welfe Sachse zrugbechoo, aber Bayre het witer de
D Määrtdisch si zwäi Skulptuure us Bronse vo dr Schwizer Bildhauere Bettina Eichin us em Joor 1986, wo sich sit em Dezämber 2010 im chläine Chrüzgang vom Münster z Baasel befinde. Zum 100. Jooresdaag vo sinere Gründig 1886 het dr Chemii- und Farmakonzärn Sandoz dr Stadt Baasel, wo si Sitz gsi isch, e Gschänk welle mache und het bi dr Bildhauere Bettina Eichin e Brunnedroog us Jurachalch und zwäi Skulptuure bstellt. Si hätte 1986 sötte fertig si und dr Stadt übergee wärde und uf em Määrtblatz vor em Roothuus ufgstellt wärde. D Künstlere hätt e Honorar vo mee as 100'000 Franke sölle bechoo. D Eichin het vorghaa und das au mit iirem Ufdraaggääber eso abgmacht, ass si zwäi Määrtdisch as Bronseguss wurd mache: e Verchaufsdisch, wo mit Obst und Gmües belaade isch, so wie mä sä uf em Määrtblatz au cha finde, und d zwäite Disch, wo sich uf s Roothuus wisawii beziet und wo uf em Babbiir, Ordner und Schriftrolle umeligge. Wo dr erst Disch fertig gsi isch, isch am 1. Novämber 1986 bi Sandoz e verheerende Groossbrand uf em Industriigebiet Schwizerhalle bi Baasel usbroche, wo verheerendi Folge für d Umwält gha het. D Eichin het druf s Konzept
E Statue oder es Standbild isch e freistehendi Skulptuur oder Blastik, wo mäistens vom e Bildhauer gmacht isch und wo e Person, e göttligi Figuur oder e Dier daarstellt. Dr Hauptzwäck isch die symbolbehafteti Repräsentazioon vo dene Persoone oder Wääse. I der Nöizit sind Statue vilmol Deil vom ene Dänkmol. Sonderforme si d Sitzstatue – me seit em au «Sitzbild» – und d Statue vom ene Riter oder s Riterstandbild. Statue stelle im Allgemäine dr ganz Körper daar, im Gegesatz zu de Büste und Herme, wo sich uf e Chopf, Hals und Däil vom Ooberkörper beschränke. Mä muess s Standbild au vom Gisant, der Abbildig von ere Persoon wo ligt, underschäide. D Bezäichnig Statue wird gwöönlig für Daarstellige brucht, wo öbbe in dr natüürlige Gröössi oder überlääbensgrooss si. Figure wo dütlig chliiner si, wärde as Statuette oder Figurine bezäichnet. De seer groosse Statue säit mä Monumentalstatue oder Kolossalstatue. d Figuur vom Dichter Johann Peter Hebel, es Wärch vom Wilhelm Gerstel, z Löörech d Figuuregrppe vo de Määretfraue z Friedrichshafen, vom Ingo Koblischek d Bronzefiguur vom Johannes Gutenberg ufem Guetebärgplatz z Stroossburg, vom Pierre-Jean David d'Angers d Figuur «der Wanderer» vom Pedro Pedrazzini ufem Gottertpass Hans-Walter Hedinger: Bismarck-Denkmäler und Bismarck-Verehrung. In:
S Ambraser Heldebuech isch e handschriftligi Sammlig vo middelalterlige Heldenepos und chliinere höfische Gschichte us em 12. und 13. Joorhundert; es umfasst u. a. s Nibelungelied, s Kudrunlied, im Hartmann vo Aue si Erec, Biterolf und Dietleib und s Chlagebüechli und Meier Helmbrecht. E hufe Wärk in dr Sammlig si sust niene anders überliiferet – und vo do chunnt die riisigi Bedütig vom Kodex für d Gschicht vo dr dütsche Litratuur. Dr Kodex isch im Riiseformat vo 46 x 33,5 cm und umfasst 243 Pergamäntbletter. Jeedes Blatt het drei Spakte und an de Ränder het s blüemledi Dekorazioone. D Sammlig isch im Ufdraag vom Kaiser Maximilian I. 1504–1516/17 vom Zollschriiber Hans Ried z Booze im Südtirol gsammlet und kalligraafisch ufgschriibe worde. Zerst isch dr Brachtkodex uf Schloss Ambras im Tirol ufbewaart worde; sit 1806 befindet sich d Handschrift in dr Ööstriichische Nazionalbibliodek z Wien (Signatur Cod. Ser. nova 2663). Ambraser Heldenbuch. Vollständige Faksimile-Ausgabe im Originalformat des Codex Vindobonensis Series Nova 2663 der österreichischen Nationalbibliothek, Kommentar von Franz Unterkircher (= Codices selecti, 43), Graz: Akademische Druck- u. Verlagsanstalt 1973 Hans Wierschin: Das Ambraser Heldenbuch Maximilians I., 3 Tle., Booze: Athesia 1976 Johannes Janota: Artikel 'Ambraser Heldenbuch'. In: Verfasserlexikon, 2. Uflaag, Bd.1,
D Disputazioon (dütsch Verdäidigung) isch e wüsseschaftligs Stritgsprööch, und isch äini vo de Brüefigsforme, wo mä muess bestoo, zum en akademische Graad z bechoo. Z Ööstriich säit män ere Defensio. D Bezäichnig Disputazioon chunnt us vom latiinische disputatio und quaestio disputata (Quaestio) und em middelhoochdütsche disputazie. Mit ere Disputazioon isch im akademische Zämmehang en öffentlige Wortkampf vo Gleerte über e feststehends Thema gmäint gsi – aso en Art „Podiumsdiskussioon“. In dr Zit vom Luther zum Bischbil isch d Theologii no die bestimmendi Disziplin an de Uniwersidääte gsi und mä het sini Dokterthese mit ere Disputazioon verdäidigt. D These het mä in de Uniwersidäätsstedt in dr Umgääbig öffentlig ufghängt. Eso häig s dr Luther mit sine 97 These an dr Düüre vo dr Wittebärger Schlosschille gmacht, het dr Philipp Melanchthon verzellt. D These si ursprünglig im Äiblattholzschnitt druckt worde und vom 17. Joorhundert aa as Theseblatt im groossformatige Chupferstich. Eso het dr Disputant d Lüt iiglaade, zu sinere Disputazioon z choo. Immer isch au äi Gleerte bsundrigs iiglaade worde, zum mit em Kandidaat z disputiere. D Brotokoll vo dene Disputazioone si mäistens veröffentligt worde, vilmol nit vom Kandidaat, sondern vom Brüefer. Jede Gleerte het also mindestens äimol in siner Laufbaan e
Gole chan folgendes bedüte: Gole, d Hauptfigura vo da schwäbisch-alemannische Fasnet z Riedlenga, Oberschwabe Gole, a Fasnetfigur, wo s au en Konschdanz geit Narrezumft Gole, d Narrezumft, wo z Riedlenga d Fasnet prägt Gole isch de Name vo däne Ortschafte: Gole (Kujawien-Pommern), es Dorf i de Woiwodschaft Kujawie-Pommere, z Pole Gole (Masowien), es Dorf i de Woiwodschaft Masowie, z Pole Gole isch da Familiename vo däne Persone: Jacob Gole (1660–1737), an niderländischa Zaichner, Kupferstächer und Verleger
Nicole Hoffmeister-Kraut (* 9. Oktober 1972 z Balenga) isch e dytschi Bolitikeri (CDU). Si isch Abgordneti im Landtag vu Bade-Wirttebärg un syt Mai 2016 Landesminischteri fir Wirtschaft, Arbet un Wohnigsböu. Noch em Abitur am Gymnasium Balenga het d Hoffmeister-Kraut ab 1992 an dr Universitet Dibenga BWL studiert. Si het as Diplom-Chauffrau abgschlosse un 2001 an dr Universitet Würzburg mit dr Dissertation Unternehmensanalyse in mittelständischen Industrieunternehmen. Konzepte – Methoden – Instrumente promowiert. 2001 bis 2002 isch si Praktikanti bi dr Investmentbank Morgan Stanley z London gsii, derno bis 2005 Beroteri im Beraich Mergers & Acquisitions bi Ernst & Young z London un Frankfurt. D Hoffmeister-Kraut isch syter anne 1998 Gsellschafteri un syt 2014 Mitglid vum Ufsichtsrot vu dr Bizerba GmbH & Co. KG, wu im Basitz vu dr Grinderfamilie Kraut isch. D Hoffmeister-Kraut isch 2009 in d CDU yydrätten un isch im nämlige Johr Mitglid vum Gmairot vu dr Stadt Balenga wore. Syt 2014 isch si Mitglid im Chraisdag vum Zollrealbchrais. Im Vorfäld vu dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2016 isch d Hoffmeister-Kraut im Juli 2015 erscht im dritte Wahlgang mit 2,8 Brozäntpinkt as CDU-Kandidati fir dr Wahlchrais Balenga nominiert wore. Bi dr Landdagswahl dälber het si s Erschtmandat knapp mit 311