rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Mittlere Oschte isch e geografisch nit aidytig feschtglaite Uusdruck. Im Dytsch maint mer mit Mittlerer Osten di sidlige Biet vu Asie, vu Iran, Sidasie (mit Pakistan, Afghanistan, Indie, Nepal, Bhutan un Bangladesch) bis Myanmar. D Länder liige dodermit zwisch em Nooche Oschte (em ehmolige Osmanische Ryych) un em Fäärndrige Oschte (Hinterindie, China, Japan). Im Arabisch stoht dr Uusdruck الشرق الأوسط (asch-scharq al-awsat, DMG aš-šarqu l-ausaṭ) fir dr Ruum, wu im Dytsche Naher Osten gnännt wird, ähnlig au s franzesisch Moyen-Orient. Im Änglisch wird unter Middle East im ängere Sinn au dr Noch Oschte verstande. Im wyter gfasste, kulturgeografische Sinn umfasst s änglisch Greater Middle East Nordafrika bis zum Sidrand vu dr Sahara, vu Mauretanie im Weschte bis zum Sudan im Oschte, un z Asie s gsamt Biet vu dr Arabische Halbinsle im Side un vu Chlaiasie im Norde iber s Iranisch Hochland bis Pakistan. Im Spanisch stoht dr Uusdruck Oriente Medio fir dr glych Ruum wie im Dytsche. Eckart Ehlers, Abdoldjavad Falaturi, Günther Schweizer, Georg Stöber, Gerd Winkelhane (Hrsg.): Der Islamische Orient: Grundlagen zur Länderkunde eines Kulturraums. (Studien zum Islam in interkulturellen Wechselbeziehungen. Schriftenreihe der Islamischen Wissenschaftlichen Akademie zur Erforschung der Wechselbeziehung zur abendländischen Geistesgeschichte und Kultur: Islam: Raum –
S Iiszitalter, churz au d Iiszite, si Periode in dr Gschicht vo dr Ärde, wo mindestens äi Pol vo dr Ärde vergletscheret isch. Sit öbbe 30 Millioone Joor isch d Ärde im aktuelle Känozoische Iiszitalter. Sit dere Zit isch d Antarktis extrem und d Arktis (erst sit öbbe 2,7 Millione Joor) weniger stark vergletscheret. Dr Begriff Iiszit wird in dr Umgangssprooch vilmol sünonüm für Chaltzit (Glazial) verwändet. Er isch in däm Sinn 1837 vom Karl Friedrich Schimper iigfüert und spööter mit dr gliiche Bedütig vo Iiszitalter brucht worde. Hützudaag brucht mä dr Begriff Iiszit as Sünonüm für Chaltzit, wääred en Iiszitalter Chaltzite und au Warmzite wo zwüschene cho si (Interglaziale), umfasst. S jüngste Iiszitalter isch s känozoische, wo bis hüte duurt und s ganze Quartär umfasst. Die letschti Iiszit, d Würmiiszit bzw. Weichseliiszit, isch vor öbbe 11.700 Joor z Änd gange. Us dr Sicht vo dr Ärdgschicht isch s jüngste Iiszitalter nonig fertig, wil s Holozän nume non e Warmzit innerhalb vom känozoische Iiszitalter isch, wo dodrdur definiert wird, ass es immer no Polaari Iischappe git. In dr geologische Terminologii wird s Pleistozän aber vilmol sünonüm für s jüngste Iiszitalter verwändet, wäärend s Holozän as „noochiiszitlig“ bezäichnet wird. Iiszitalter het
S Äierlääse isch e Bruuch in verschidene Gmäinde in dr Nordwestschwiz, aber au in andere Gegende wie im Oberriet im Sanggaller Rhiidaal isch s bekannt. Es isch e Wettlauf ums Äi, wo dradizionell am Sunndignoomiddaag noch Oostere, am Wysse Sunntig, stattfindet. Scho früe het dr ersti Sunndig noch Oostere bi de Landlüt as Vergnüegigsdaag gulte und originelli Schbiil mit raue und herte Äier si erfunde und veraastaltet worde. Hützudaag si s Durnveräin und Klub, wo die Blauschrenne organisiere. D Schbiiler müen drbii im ene Stafettelauf so vil Äier in so churzer Zit wie mööglig vo äim Ort an e zwäite drääge, dransportiere oder sogar gheie. Vilmol het s zum Vergnüege vo de Zueschauer au Stelzelöifer, Rollbrättfaarer, Glöön und Sackgumper drbii. Äins vo de eltiste Dokumänt über e Bruuch stammt us dr Stadt Basel. 1556 häi zwäi Stadtoriginaal e son e Wettkampf uf em Petersblatz usdräit. Im 18. Joorhundert isch s Äierlaufe, wie men em denn gsäit het, am Oostermäändig am Morge uf em Münsterblatz vo Müllerschnächt usdräit worde. Äier si in ere grade Linie mit eme Abstand vonenander vom ene Schritt uf e Boode gläit worde und vor em erste Äi isch e Zuuber voll vo Wasser gstande. Äi Müller
Die Chliini Iisziit isch e Perioode vom Aafang vom 15. bis in s 19. Joorhundert iine gsi, won e relatiiv chüels Klima gha het. In dr hütige Klimadiskussion gältet si as s klassische Bisschbil von ere natüürlige Klimavariazioon, wo vo churzfristige Schwankige brägt gsi isch. Wäärend dr Chliine Iiszit het s zimlig groossi Klimaschwankige gee. So si zum Bischbil d Zitrüüm vo 1570 bis 1630 und vo 1675 bis 1715 bsunders chalt gsi. Si isch noch dr sogenannte Middelalterlige Warmzit (Mittelalterligs Klimaoptimum) choo, wo d Tämprature zwüschen em achte und em drizääte Joorhundert im Durchschnitt öbbe 1–2 Grad wermer gsi si. Bsundrigs struub isch s noch em Usbruch vom Vulkaan Tambora uf dr Insle Sumbawa z Indonesie im Joor 1815 worde, wo im Joor druf s „Joor ooni Summer“ cho isch. Es het denn in Nordöiropa und im Oste vo Nordamerika im Juni und Juli Schnee und Frost gee. Die Chliini Iiszit isch äini vo de Ursache für die spootmiddelalterligi Agrarkrise gsi, wil in de nasse und chalte Summer dr Wäize uf em Halm vrfuult isch. Das het Hungersnööt zur Folg gha und soziaali Spannige, wo bi dr Verfolgig vo Häxe, Juude, Döifer und andere Minderhäite in Middelöiropa e Rolle
Fräkmündt Fräkmündt esch äs Folk-Musigprojekt os de Ennerschwiiz. Ere Musigstil bezeichnids säuber aus «Ur-Folk». Si möchid Lieder öber auti Legändä ond re-interpretierid auti Lieder os de Region. Deby flüssid Elemänt vo Schwiizer Volksmusik ond traditioneller Musig os andere Regione grad so met y, wie anderi Musigstile. Alli Teggscht wärdid em hochalemannische Dialäkt gsonge. Fräkmündt esch de auti Name vom Pilatus, amene myschteriöse Bärg be Lozärn. De Name geds ou i de Forme Fräkmünt, Fräkmünd und Fräkmont. Zom Byspil heisst Fräkmüntegg de nordöstlechi Uuslöifer vom Pilatus. Fräkmündt esch 2009 vom Käthi, em Chregu ond em Res gröndet worde. 2010 esch d'Demo-Kassette «Losid vo Bärge ond Tal» ond spöter s'erscht Aubom «Urbärglieder» usecho. Em glyche Johr esch s'Anneli (Anna Murphy) Metgled be de Groppe worde. Metem Lied D'Draachejongfer hend Fräkmündt a de Voruusscheidig för de schwiizer Bytrag zom Eurovision Song Contest 2011 teilgnoh, hends aber ned bes es Finale gschafft. Chorz drofabe esch d'Konzept-EP Uufwärts e d'Föuse, bärgwärts e d'Rueh usecho. De Guschti esch feschts Metgled worde, nochdämm är scho vorhär be Uufnahme metgwerkt hed. Ändi 2011 esch s'zwöite Aubom «Heiwehland» usechoo, wo sech öber wyti Teil metem Thema Heiweh osenandsetzt. De Merlin Sutter (Eluveitie) het s'Schlagzüüg ond de Chrigel Glanzmann (Eluveitie)
D bengalisch Sproch (বাংলা ভাষা, Bāṃlā bhāṣā, Bangla bhasha) ghert zum indoarische Nascht vu dr indoiranische Untergruppe vu dr indogermanische Sproche. Si wird vu zmindescht 215 Millione Mänsche as Muetersproch gschätzt (Stand: 2005). Dodervu läbe iber 140 Millione z Bangladesch, wo Bengalisch Amtssproch isch. Derzue wird s vu rund 75 Millione Sprächer z Indie gschwätzt, wu s aini vu 22 offiziäll anerkännte Sprochen, Amtssproch vu dr Bundesstaate Weschtbengale un Tripura un di zwotgreescht yyhaimisch Sproch no Hindi isch. Dr Räscht vu dr Sprächer verdailt sich uf Malaysia, Nepal, Saudi-Arbabie, Singapur, d VAE, Großbritannie un d USA. Noch e Dail Statischtike isch Bengalisch no Hochchinesisch, Änglisch, Hindi, Spanisch, Russisch un Arabisch di sibtmaischtgschätzt Sproch uf d rWält. Doderby sin fir alli Sproche näbe dr Muetersprochler au no Zwaitsprochler mitzellt. Bengalisch wird in ere aigene Schrift gschribe. S handle sich um e Brahmi-Schrift, wu mit dr Devanagari verwandt isch, wu u. a. Hindi un Sanskrit dermit gschribe wäre. A Alphabet bstoht us 11 Vokal un 36 Konsonante. Näbe 10 Vokalchurzzaiche, wu in silbische Verbindige dr Vokal chännzaichne, wu noch em Konsonant chunnt, git s 3 sekundäri Lutzaiche fir d Chännzaichnig vu dr Uussproch vum Vokal (nasaliert, ghucht). S het iber 200 wyteri
De Pascal Gamboni (* 9. Juni 1977; [ˈpaʃkɐl gɐmˈboni]) isch en Sänger uss em Bündner Oberland, wo ùff Rätoromanisch ùn Änglisch singt. Er isch z Sedrun in de Gmei Tavetsch ùffgwaggse ùn singt in de Mùndart Tuatschin vo Sedrun, wo innerhalb vùm Surselvische e sproochligi Sùnderstellig het. Ùff d Schuel isch er z Sedrun gange, ùn deno für fümf Joor ùff s Musikgymnasium vo Feldkirch. 1997 het er zämme mit em Curdin Brugger ùnter em Name „Ils cantauturs passiunai“ e erschti CD ussebrocht ùn in de Surselva Konzert gee. Er isch deno für zwei Joor ùff Wien, wo d Grùppe „Clean“ gründet worde isch, ùn wyter für 10 Joor ùff Ängland, zerscht ùff Bristol ùn deno London. Dörte isch er mit „Clean“ ùn spööter mit „Temple Thief“ Songwriter, Performer ùn Produzänt gsi. Usserdäm isch e zweits Album mit em Curdin Brugger ùffgnoo worde. Spööter isch de Pascal Gamboni ùff Bärn zoge, wonner hüt (Stand: 2015) läbt. 2009 isch syn erschte Soloalbum, Siat Vanauns ùff Surselvisch ussecho, gfolgt vo As fiug?, au mit romanische Lieder. Usserdäm het er 2012 zämme mit em Rees Coray s Album I am THE SONG is me ùff Romanisch ùn Änglisch ùn mit de Eveline Rütschlin
D Klapper, Klappere oder Klepper isch e Musiginstrumänt us Holz oder Blastigg und ghöört zu de Schlaaginstrumänt. E Klapper bestoht us eme Handgriff, wo vorne ais oder mehreri beweglichi Hämmerli befestiged send. Däzwüsched isch es Brätt, wo d Hämmer wächselwys uufschlo chönd. Dors hi und här bewege vo däm Instrumänt wärdet chlopfartegi Tön erzügt. I de Karwuche chömed d Klappere vom Hohe Donnstig bis em Karsamstig i de Liturgie vo de katholische Cherche zum Iisatz. D Klapper werd vo de Minisrante statt de Glöggli im Gottesdienst bruucht, zum d Wandlig markiere oder als Begleitig vom Allerheiligste bi de Überträgig vom Tabernakel ewäg zum Chercheruum use. Commons: Klapper – Sammlig vo Multimediadateie
De Azawad (uf Tuareg: ⴰⵣⴰⵓⴷ, au Azaouad) isch de nördlich Teil vo Mali, eme Land z Weschtafrika. Nach eme Militärputsch z Mali hei Aahänger vo de MNLA d Region unter ihri Kontrolle brocht und am 6. Aprile 2012 d Unabhängigkeit vom Azawad vo de Republik Mali erklärt. Di Afrikanischi und di Europäischi Union hei sofort erklärt, dass si de Staat nöd wei aaerkenne. De Azawad umfasst di drü Regione vo Mali, wo im Norde vom Land lige: Timbuktu, Gao und Kidal. Vo de Flächi her ghört zum Azawad mit 730.999 km² me wi d Hälfti vo de Staatsflächi vo Mali (58,94 %), vo de Bevölkerig aber numme 1'293'449 Iiwohner, was 8,91 % vo de malische Bevölkerig usmacht. Di gröschte Städt im Azawad isch Gao mit öppe 86'000 Iiwohner. Timbuktu, die bekanntischti Stadt vo de Region het öppe 50'000 Iiwohner. Iiwohner nach de Volkszählig vom 2009i z Mouvement National de Liberation de l'Azawad. Mouvement National de Liberation de l'Azawad. Abgrüeft am 10 January 2018. Original vo de Erklärig vo de MNLA , mnlamov.net (offizielli Website vo de MNLA), 6. Aprile 2012 (französisch) D EU und d AU lehnet d Unabhängigkeit vo Nord-Mali ab, NZZ Online, 6. Aprile 2012 [1] Iiwohner nach
De Wyssi Sunntig (lat. Dominica in albis) isch immer de Sunntig noch Ostere und mit em goht d Osteroktav z end. De früesti Termin vom Wysse Sunntig isch de 29. März, de spöötist Termin isch de 2. Mai. I de katholische Konfessione send d Bezeichnig 2. Sunntig vo de Osterzyt oder Wysse Sunntig üblich. De Ursprung vom Name „Wysse Sunntig“ isch nöd ganz klar. Wohrschindli häts mit de wysse Taufgwänder z tue, wo i de früene Cherche vo de Taufte, vo de Osternacht bis zu dem Sunntig trait worde sind. I de evangelische Liturgii bezaichnet me de Sunntig noch de Eröffnigswort vo dem Gottesdienst als Quasimodogeniti (Wie die Neugeborenen). I de katholische Läseordnig isch als Evangelium i allne drei Lesejohr Joh 20,19–29 vorgseh. Di erste Läsige brichted vom Läbe i de Urgmaind. Di zwaite Läsige betoned d Hoffnig för di Gläubige, wo i de Überwindig vom Tod dur Christus isch. I de katholische Cherche isch de Wyssi Sunntig tradizionell de Tag för di fyrlich Erstkommunion vo de Chind. Wägem Priestermangel müend d Pfarreie sich underenand abspräche und en andere Termin, meist en spöötere Sunntig, wähle. Am 30. April 2000 hät de Papst Johannes Paul II. für di katholisch Cherche festglait,
S Schloss Tälschbrg isch es Schloss in de jurasische Schtadt Tälschbrg. Es ligt am Südweschtegge vo de Altstadt und isch früener d Sommerresidenz vo de Fürstbischöf vo Basel gsi. S Schloss isch am Aafang vom 18. Johrhundert im Uftrag vom damalige Fürschtbischof, em Johann Konrad von Reinach-Hirtzbach bauet worde. De Uftrag zum Bau het er em Architekt Pierre Racine vo Renan gäh, wo für de Bischof e grosszügigi Sommeresidenz bauet het, an ere Stell, wo vorher e mittelalterlichi Burg gschtande isch. S Schloss isch in de Lischte vo de Kulturgüter vo nationaler Bedütig ufgnoh. Commons: Schloss Tälschbrg – Sammlig vo Multimediadateie 47.3638787.342824Koordinate: 47° 21′ 50″ N, 7° 20′ 34,2″ O; CH1903: 592763 / 245897
Dr Rafael Vicente Correa Delgado (* 6. April 1963 z Guayaquil, Guayas) isch e ecuadorianische Politiker. Er isch e Gründigsmitgliid vo dr Ecuadorianische Arbeiterpartei Movimiento País gsi. 2006 isch er zum Staatsbresidänt gwehlt worde. Im Johr druf het er s Amt adrätte. Dr Correa het bis 1987 an dr Katholische Universitet Guayaquil Wirtschaftswisseschafte studiert. Är ich mit ere Belgieri verhyrote un het drei Chinder (zwoo Dechtere un e Suhn). Commons: Rafael Correa – Sammlig vo Multimediadateie
S Häppening (engl. to happen, "bassiere") isch näben em Fluxus äini vo de wichdigste Forme vo dr Akzioonskunst vo de 1960er Joor. E Häppening isch en improvisierts Eräignis diräkt mit em Publikum. Äini vo de früeje Forme vom Häppening isch d décollage. Doo wärde Geegeständ ins Publikum gheit, es git Exhibizionismus, Bluet- und Farborgie, Sache wärde zerstöört, verrisse und verdräckt. S Ziil isch eso s Publikum, wo Däil vom Eräignis isch, z schockiere. Was genau bassiert wäiss au dr Künstler nid im vorab Je nochdäm, wie d Zueschauer reagiere, cha underschiidlig improvisiert wärde. D Häppening si nume sälten vollständig improvisiert. Vilmol wird dr möögligi Verlauf vorhär usbrobiert. Mäistens höi si käi feste zitlige Raame und vilmol wäiss s Publikum nid enmol, wenn s Häppening ume isch. En anders Merkmol vom Häppening isch, ass die verschiidenste Geegeständ verwändet wärde und ass mä sä vilmol zuefellig näbenenander stellt. Das isch au e Grundbrinzip vom Surrealismus. Kurt Holl/Claudia Glunz, 1968 am Rhein: Satisfaction und Ruhender Verkehr. ISBN 978-3-932050-11-4 Marlen Vogel,Das illusorische Theater und die Kunstbewegungen Happening und Fluxus. ISBN 978-3-638-67102-6 Günter Herzog, Auf Strassen und Plätzen, Verlag für Moderne Kunst, Sediment 2007, ISBN 978-3-939738-61-9 Jose Antonio Agúndez, 10 Happenings von Wolf Vostell, ISBN
D Kristallhööli isch e Schauhööli oberhalb vom Dorf Koblwald im Sanggaller Rhintl. D Kristallhööli isch i Gstaisschichte entstande, wo Millione vo Johr alt send. En chlinne Bach hät sich en Wäg is Freji gsuecht, dor e Felsspalte, wo dor Erdverschiebige entstande isch. En Jäger söll 1682 em Bächli noo in Fels ini gange sii und do dia Hööli entdeckt ha. I de Literatur werd im Johr 1702 vom e Zörcher Glehrte öber d Kristallhööli prichted. Als Fundstell vo Mineralie isch si 1752 uf de Charte vom e Franzos iizaichnet gsi. I däre Zit hät me s Wasser gfasst und im Wiiler Koblwiis e Kurbad betribe. Es söll e hailendi Wirkig ka ha gege Rheuma und chronischi Hutchrankete. Hüt gits nu no e Restorant, wo mit „Bad Kobelwies“ agschribe isch, kuure tuet me nüme mit dem Wasser. Sit em Johr 1935 isch de vorder Tail vo de Kristallhööli elektrisch belüchted und me cha si öber en dozmol neu grabne Iigang bsueche. 1987 und 2001/02 hät me d Hööli umfangriich saniert. Dor en künstlich us em Fels use brochne Durchgang chunnt me zum Höölebach, wo je noch Johreszit meh oder weniger Wasser bringt. De Höhlewart füert d Bsuecher am Bächli noche a
Mit Performans (ängl. performance) bezäichnet mä e künstlerischi Daarbietig vom ene Performer oder von ere Performansgrubbe. Si isch situazioonsbezooge, handligsbetoont und vergänglig (ephemere). D Kunstform hinderfrogt dForm von ere Waar vo de dradizionelle Kunstwärk und öb dr Künstler und sis Wärk chönni drennt wärde. Dr Begriff „Performance Art” isch in de 1960er Joor in de USA ufchoo as Sammelbezäichnig für Kunst, wo dr Kontext vo de darstellende Künst („Performing Arts”) und vo de bildende Künst („Visual Arts”), wie mä sä denn kennt het, gsprängt het: Häppening, „Live Events”, Fluxuskonzärt, Stroosseakzioone und Demonstrazioone als öffentligi künstlerischi Eräignis. Zu de Performer mit Beziejig zum dütschsproochige Ruum, wo internazionaal bekannt si, zele dr Al Hansen, d Nan Hoover und dr Nam June Paik. Dr Nam June Paik het vo 1958 bis 1961 im Kölner Studio für elektronischi Muusig vom Westdütsche Rundfunk (WDR) mit em Komponist Karlheinz Stockhausen zämmegschafft. Er het zu de erste Künstler ghöört, wo z Dütschland performansäänligi Ufdritt gha häi und isch vo 1979 aa bis Middi 1990er Joor Brofässer an dr Kunstakademie Düsseldorf gsi, het aber hauptsächlig in de USA gläbt. D Nan Hoover isch wie dr Nam June Paik e Videopionier. Si het iiri ersti Liechtperformanf 1976 z Berlin
E Heilig Grab isch en temporäre Kulissebau mit de Darstellig vom Heilige Grab z Jerusalem, wo Jesus noch sim Tod ine glait worden isch. Christlichi Pilger, wo di Heilige Stätte im Heilige Land, also z Palästina (hüt Israel), go bsueche sind, händ s Bedürfnis gha, öpis vo döt mit z bringe oder dehai bildlich darzstelle, was si döt gseh händ. Di bekanntischt originalgetreu verchlinneret Nochbildig vom heilige Grab us de Grabeskirche isch s Heilige Grab i de Stadt Görlitz vo 1504. Aber scho vorher send i Chlöster und Cherche chlinneri Nochbildige erstellt worde. So zum Byspil i de Kapuzinerchirche vo Eichstätt (1160), im Münster z Konstanz (1260), im Chloster z Denkedorf usw. Wil e Nochbildig vom Heilige Grab rächt chostspilig gsi isch, häts a verschidnige Ort aifacheri Darstellige ge. So zum Byspil i de Zisterzienser Abtei Magerau z Friburg, wos e Heilig-Grab-True us de Mitti vom 14. Johrhundert git. Grösseri Holzbaute mit Kulisse sind denn im 16./17. Johrhundert, i de Barockzyt, richtig Mode worde. Wil s normali Volk vilfach weder läse no schriibe hät chöne, hät me uf so bildlichi und szenischi Darstellige zrugg griffe. Und so sind i villne katholische Cherche i de Karwuche Baute, wo s Heilig Grab
Dr Eberhard II., gnännt „dr Greiner“, (* no 1315; † 15. Merz 1392 z Stuegert) isch Grof vu Wirttebärg vu 1344 bis 1392 gsii. Dr Eberhard isch dr Suhn vum Grof Ulrich III. un dr Sophie vu Pfirt gsii. Är het am 17. Septämber 1342 d Grefi Elisabeth vu Henneberg-Schleusingen ghyrote. Us dr Eh sin zwai Chinder fiirigange: dr Ulrich, dr Vater vu syym Noofolger Eberhard III., un d Sophie, di speter Herzogi vu Lothringe. Vum Aafang vu syre Regierigszyt bis 1361 het dr Eberhard II. zämme mit syym Brueder Ulrich IV. regiert, wun er zuen eme Huusverdrag zwunge het, wu d Uudailbarkait vum Land bstetigt het. Dr Ulrich het derno am 1. Mai 1362 uf d Regierig verzichtet. Fir d Feschtigung vu syre Macht un fir di territorial Vergreßerig vu Wirttebärg isch dr Eberhard II. verschideni Bindnis yygange un het Usseandersetzige mit em Chaiser Karl IV. gfiert. As Ergebnis hän dr Eberhard un syy Brueder anne 1360 zuesätzligi Privilegie iberchuu (zum Byschpel di elainig Grichtsbarkait), wu d Grofschaft Wirttebärg nei definiert hän. Ufsää het anne 1367 dr Iberfall vum Grof Wolf vu Eberstein uf dr Eberhard erregt, bi me Ufenthalt „im Wildbad“ (vermuetli Wildbad oder Teinach). In syre wytere
S Karbon isch in dr Ärdgschicht s fimft chronostratigrafisch Syschtem bzw. di fimft geochronologisch Period vum Paläozoikum. S Karbon fangt vor rund 359,2 Millione Johr aa un hert uf vor rund 299 Millione Johr. S wird vum Perm iberlageret un vum Devon unterlageret. S Karbon isch scho anne 1822 vum William Daniel Conybeare un em William Phillips z Ängland as geologisch Syschtem (= Period) yygfiert wore (Carboniferous Series). Dr Name chunnt vu dr wältwyt verbraitete Chohlefleez vor allem im Oberkarbon (vu latynisch carbo – Chohle). In dr dytschsprochige Literatur wird zum Dail au dr Name „(Stein-)Kohlezeitalter“ brucht. D Untergränz vum Karbon (un glychzytig au vu dr Mississippium-Serie un vu dr Tournaisium-Stapfle) wird dur s Erschtufdrätte vu dr Conodonta-Art Siphonodella sulcata in dr Entwickligslinie vu Siphonodella praesulcata zue Siphonodella sulcata definiert. D Obergränz un dodermit d Untergränz vum Perm bildet s Erschtufdrätte vu dr Conodonte-Art Streptognathodus isolatus. S offiziäll Referänzprofil vu dr Internationale Kommission fir Stratigrafi (Global Stratotype Section and Point, GSSP) fir s Karbon isch s La Serre-Profil in dr sideschtlige Montagne Noire (Frankrych). S handlet sich um e rund 80 cm diefe Schurf am Sidabhang vum Bärg La Serre, rund 125 m sidlig vu dr Gipfel (252 m), rund
Dr Begriff „Realismus“ (Realismus lat. realis: d Sach bedräffend; res: Sach, Ding) bezäichnet in dr Kunstgschicht e Kunstuffassig, wo in dr Middi vom 19. Joorhundert in Öiropa iigsetzt het und wo gege die historisierende und idealisierende Daarstellige vom Klassizismus und vo dr Romantik gsi isch. Wi sich dr Künstler d Wirkligkäit aaäignet und sä denn im Kunstwärk dransformiert und die bolitischi Konnotazioon si charakteristisch für e Realismus, wo d Alldäägligkäit und d Sachligkäit brobagiert. Dr bekanntist Verdräter vom Realismus isch dr franzöösisch Mooler Gustave Courbet (1819-1877) gsi, wo dr Begriff vo dr realistische Kunst, wo denn no seer unscharf und ungnau definiert gsi isch, für sich in Aaspruch gnoo het und en wäge sinere brovokative Wirkig für si Kunst verwändet het. D Inhalt vo sine Wärk häi dr Begriff „Realismus“ brägt het. Dr Courbet het vor allem us dr Kenntnis vo dr (künstlerische) Dradizioon und us siner äigene Individualidäät uuse e lääbigi Kunst welle schaffe. Dr Begriff Realismus wird sträng kontextbezooge verwändet und het dorum meereri Sinn. D Schwiirigkäite wo mä het, wemm mä d Begriff „realistisch“ und „Realismus“ brucht, chömme vo iirer Doppeldütigkäit. Uf dr äinte Site bezäichnet isch er e kunstgschichtlige Terminus för e Kunstströömig im 19. Joorhundert,
S Pfyfferhuus isch es Huus z Wettige gsi, wo am Aafang vom 20. Johrhundert bauet worde-n-isch. Es isch in de Nöchi vom Bahnhof gstande und noch em Bau isch di erschti Poscht vo Wettige dinne gsi. Im 1934 het de Ivo Pfyffer s Huus übernoh und zu ere Apiteek umbauet. Sither het s Huus de Name Pfyfferhuus gha. S Huus het im Kurzinventar vo de Kulturgüter vo de Gmeind Wettige gstande, isch aber im Sommer 2013 abgrisse worde. S Gebäude isch im Stil vo eme änglische Landhuus baued gsi. Bis zum Abriss het me no chönne erkänne, dass es es ehemoligs Poschtgebäude gsi isch, will sich am Gländer vom Balkon im erschte Stock Poschthörner befunde hei. D Villa het sich dur d Dacherker, s Iisegländer im Jugedstil und d Dekoration uszeichnet. S Huus isch vo de Firma KMP Architektur AG kauft und abgrisse worde. Im Spotjohr 2014 hei d Arbeite an eme noie Bürogebäud aagfange. Commons: Pfyfferhuus – Sammlig vo Multimediadateie Abschied vom Pfyfferhuus im de Chloschtemer, Usgab 46/2012
As Kunstmäärt bezäichnet mä hüte alles das, wo mit em Handel vo Kunstwärk vo dr Bildende Kunst z due het. Er umfasst d Galerie, d Kunstmässe, d Sammlerbörse und d Aukzioonshüüser, wo Kunstwärk verchaufe. Dr internazionaali Kunstmäärt het en Umfang vo öbbe 43 Milliarde Öiro (2010). Aagebot und Noochfroog bestimme dr Määrt und so d Briis vo dr Kunst, wobii dr Wärt vom ene Künstler sich aber au noch em Rönommee vo sine Usstelligsort oder Eerige richdet. Mänggisch bilde sich Briis au ufgrund vom ene Trend, ere Kunstrichdig wo "in d Moode" choo isch. Das cha genau so schnäll absinke oder verschwinde wenn d Moode ume isch. Vor allem s Chaufe vo zitgenössische Künstler isch voll vo Risike aber au vo Mööglikäite. Vilmol wird in Kunst investiert wie in Aktie, Edelmetall/-stäi, Antiquidääte oder Grundstück und es git jungi Künstler, wo Blitzkarriere möche wo an en Akziemissiissoon in dr New Economy erinnere. Für e Hufe woolhabendi Lüt isch Kunst e Statussümbool, wo dr Bsitzer drmit si überläägene Gschmack oder Stil, aber au si Riichdum demonstriert. D Chreft vom Määrt lege drbii dr Wärt vom Kunstwärk fest. Uf em ghoobene Kunstmäärt wird Kunst aber mäistens as räins Investizioonsguet aagluegt. D Chöüfer si