rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Yen (jap. 円 en, wörtlig runde Gegestand) isch sit 1870 die japanischi Wäärigsäihäit. S internazionale Sümbol für e Yen isch ¥. Es isch iigfüert worde, die modärne runde Münze in Silber und Gold z Japan iigfüert worde si. Näben em US-Dollar und em Öiro isch dr Yen zur Wäärigsstabilisazion in vile Länder Däil vo de äigene Gäldresärve. Dr Yen wird in Sen und in Rin (厘, 10 Rin = 1 Sen) iidäilt, aber dr Sen und dr Rin si scho 1954 us em Umlauf gno worde. In dr latiinische Schrift wird s Wäärigssümbol vom Yen dur s Schriftzäiche ¥ und in dr japanische Schriibwiis mit em Kanji 円 daargstellt. D Bezäichnig für e ISO-Wäärigscod isch JPY und het d Codnummere 392. Noch em Änd vom Zwäite Wältchrieg isch dr Yen fest an dr US-Dollar kopplet worde. Dr Kurs zu zu sällere Zit isch 360 Yen pro 1 US-Dollar gsi. Sit dass 1973 s Bretton-Wood-Süsteem zämmebroche isch, wird dr Wärt vom Yen vom Wäärigsmäärt bestimmt. Zur Zit isch dr Wäggselkurs vom Yen öbbe 161 Yen für äi US-Dollar und öbbe 175 Yen pro Öiro. Commons: Japanese yen – Sammlig vo Multimediadateie Commons: Money of Japan – Sammlig vo Multimediadateie Chart:
As Bretton-Woods-Süsteem wird die internazionali Wäärigsornig bezäichnet, wo noch em Zwäite Wältchrieg erschaffe worden isch und e Wäggselkursbandbräiti ghaa het, wo vom US-Dollar as Ankerwäärig bestimmt gsi isch. D Idee isch s gsi, ass s Süsteem d Vordäil vom ene flexible Wäggselkurssüsteem mit dene vom ene feste veräint. Es isch schliesslig noch eme Vorschlag vom Harry Dexter White (1892–1948) umgsetzt worde. S Süsteem het si Naame vom Ort Bretton Woods im amerikanische Bundesstaat New Hampshire überchoo, wo d Finanzminister und Nootebankguwernöör vo 44 Staate vo de spöötere Siigermächte vom 1. bis zum 22. Juli 1944 zur Komferänz vo Bretton Woods zämmechoo si und zum Abschluss s Bretton-Woods-Abkomme underschriibe häi. Zum s Abkomme z kontrolliere und duuresetze het mä druf d Bretton-Woods-Organisazione bzw. -Instituzione, d Wältbank und dr Internazionale Wäärigsfon (IWF), gründet. D Bundesrepublik Dütschland isch im Bretton-Woods-Süsteem 1949 im Joor, wo si gründet worde isch, bidräte. Am Aafang vo de 1970er Joor isch s Bretton-Woods-Abkomme ufgee worde, d Instituzione häi zum Däil nöiji Funkzioone überchoo und witergmacht. S Syschtem mit relativ fixe Wechselkurse isch dodermit zugunschte vom sog. Floating, wo sich d Kurse entschprächend Aagebot und Nochfroog am Määrt (au vo dr Spekulation) frei bewege, ufgee worde. Graham Bird: Changing
47.578.4190833333333338Koordinate: 47° 34′ 12″ N, 8° 25′ 9″ O; CH1903: 673776 / 269271 D Rhybrugg Kaiserschtuèl–Hohètèngè isch è Strõßèbrugg, wo zwǜschè Kaiserschtuèl un èm Schloss Röttèlè bi Hohètèngè dè Hochrhy sowiè d Gränz zwǜschè dè Schwiz un Dütschland übberschpannè duèt. D Brugg isch für zwei Faarschtreifè mit insgsamt 6,0 m Breiti un eisitigèm Trottoir mit 1,75 m Breiti uusglait. Si vochnüpft im Strõßènetz diè rächtsrheinischi dütschi Landesschtrõß 161 mit dè linksrheinischè schwizerischè Hauptschtrõß 7. I dè Bruggèmitti uff dè Unterschtròmsitè isch è Naturschteistatuè vom Schutzpatron, im Heiligè Nepomuk, uffgschtellt. S isch d Kopy von èrè 1752 vom Kaiserschtuèler Bildhauer un Holzschnitzer Franz Ludwig Wind gschaffenè Skulptur. Schon im Mittelaalter isch a einè vo dè èngschtè Stellè vom Hochrhy è Holzbrugg gschtandè. 1823 hèt dè Baumeischter Blasius Balteschwiler è Holzbrugg errichtet, wo von ènèm Hochwasser 1876 kabutt gmacht worrè isch. Zwǜschè dè Johr 1885 un 1891 hèt mò è neui Brugg baut, sell Mòl als Staalbrugg mit zwei Öffnigè un Spannwitè vo jewyls 43,3 m. D Widderlager vo dè Holzbrugg mit gmuèrtè Sitèöffnigè hèn mit ènèrè Erhöchig vo öppè 1,0 m widdervowendèt wörrè chönnè. Dè neue, gmuèrte Stròmpfyler isch uff ènèm stäälernè Senkkaschtè gründet worrè. È Untersuchig vom Bauwärch un statischi
D Industrii (vo lat. industria: Bedriibsamkäit, Fliiss) bezäichnet dä Däil vo dr Wirtschaft, wo kennzäichnet isch dur d Brodukzioon und d Witerverarbäitig vo materielle Güeter oder Ware in Fabrike und Aalaage, und wo mit eme hooche Graad an Mechanisierig und Automatisierig verbunden isch – im Gegesatz zur handwärklige Brodukzionsform. Em Brozäss, wo die industrielle Broduktioonsforme entwigglet worde si und sich duregsetzt häi, säit mä Industrialisierig. Das het im 18. Joorhundert agfange, und es het z Öiropa bis im 20. Joorhundert aduuret. Es git au Bransche, wo nit dere Definizioon entspräche und äinewääg as Industrii bezäichnet wärde, wie zum Bischbil d „Turismusindustrii“, d „Muusigindustrii“ oder d „Underhaltigsindustrii“, wo zum Dienstläistigsgwärb ghööre. Es isch mööglig, ass das von ere falsche Übersetzig vom änglische Worts industry chunnt, wo usser Industrii au Bransche oder Wirtschaftszwiig cha bedüte, oder dass dr Autor bewusst will usdrugge, ass gwüssi Bransche stark automatisiert und mechanisiert si, wie zum Bischbil d Softwäärindustrii. Vor allem in de furtgschrittenste Industriigsellschafte kennt mä scho sit Joorzäänt dr Brozäss vo dr Deindustrialisierig, wo s strukturelli Verschiebige zwüschen em Industriisektor und em Dienstläistigssektor git und d Industrii volkswirtschaftlig an Bedütig verliert und in d Entwiggligsländer abwanderet. Commons: Industrie – Sammlig vo Multimediadateie Statistisches Bundesamt
As Stüür wird e Gäldläistig bezäichnet, wo kä Aaspruch uf en indiwiduelli Geegeläistig het und wo vom ene öffentlig-rächtlige Gmäinwääse vo alle stüürpflichtige Persone erhoobe wird. Stüüre si öffentlig-rächtligi Abgoobe, wo müesse zaalt wärde, zum dr allgemäin Finanzbedarf z decke. Zum Underschiid si Gebüüre und Biidrääg ufgoobebezoge und zwäckbunde. Ursprünglig si d Stüüre Naturalabgoobe in dr Form vo Sach- oder Dienstläistige (Frondienst) gsi. Si si im Lauf vo dr Zit zu räine Gäldläistige worde. Stüüre sind in de mäiste Fäll d Hauptiinnaamkwelle vom ene modärne Staat und s wichdigste Instrumänt zum sis territorial abgränzte Staatswääse und anderi (supranationali) Ufgoobe z finanziere. Will si fast alli Bürger finanziell belaste und d Stüürgsetzgääbig komplex und undurchsichdig isch, si Stüüre und anderi Abgoobe en ewige politische und gsellschaftlige Stritpunkt. Albert Hauff: Ungenützte Steuerquellen – ein Beitrag zur Steuer- und Stützungspolitik. (1) Zur Frage einer Besteuerung der Kunstwerke und Kunstsammlungen. (2) Die Bilanz – ein Wertmesser unserer Widerstandskraft. „Globus“ Wissenschaftliche Verlagsanstalt, 1916. Wilhelm H. Wacker, Sabine Seibold, Markus Oblau: Lexikon der Steuern. Über 1000 Stichwörter für Praxis und Studium. Verlag DTV-Beck, 2005, ISBN 3-423-05882-X. Klaus Tipke, Joachim Lang, Roman Seer: Steuerrecht. 19. Uflaag. Verlag Schmidt (Otto), Köln 2008, ISBN 978-3-504-20141-8. Carl Gerber: Stundung und
Berlingen chan folgendes bedüte: Berlingen (Eifel), e Gmeind im Landchreis Vulkaneifel, Rhyland-Pfalz, Dütschland Berlingen TG, e Gmaind im Kanton Thurgau, Schwiz Berlingen (Lothringen), de dütsch und ehemolig französisch Name vo de Gmeind Berling z Frankrych Bernlingen, de ehemolig dütsch Name vo de Ortschaft Berlens i de Gmeind Mézières FR, Kanton Fryburg, Schwiz Berlingen isch de Familienname vo folgende Person: Jean-Pierre Berlingen (* um 1940), en französische Dirigänt
De Karl-Heinz Brunner (* 14. März 1953 z München) isch a dütscher Politiker (SPD). Er isch sit em 2013i Mitglid vom dütsche Bundestag. Im 1973i het de Brunner d'Matura gmacht, im Aaschluss het er z'Reutlinga, Starnberg un Pressburg BWL, Jus u de Management schdudirt. Sit 2005 isch er e selbschdändiger Rechtsbratr. Er isch ina vo de Herusgäbr vo de politisch Zitig "Berliner Republik". Sit 1970 isch de Karl-Heinz Brunner Mitglid vo de Bayerische Rota Krüz, und er schafft au bei de Arbeiterwohlfahrt im Ähraamt. Sit 2011 hat er ne Lähruftrag zum Thema Public Private Partnership an dr Hochschuel z'Biberach. Er isch Vorsitzendr vo de Freund vo Illertissen un Elbogen / Loket n. O. De Brunner isch im 1982i Miglid vo de Sozialdemokrata worde und sit 1985 engagiert er si in de Kommunalpolitik. Vo 1990 bis 2002 isch er Erschtr Bürgermeischtr vo Illertissen gsi, sit 1996i isch er Kreisrot vo de Landkreis Neu-Ulm un im Aufsichtsrot vo de Donau-Iller-Nahverkehrs-GmbH Ulm (DING). Sit em 2013i isch de Brunner Mitglid vom dütsche Bundestag un derte Mitglied im Verteidigungsusschuss, im Usschuss für Recht und Verbraucherschutz, genauso wie im Unterusschuss Abrüstung, Rüstungskontrolle und Nichtverbreitung des Auswärtigen Ausschusses. In de Verteidigung isch er zueschdandig fir si
D Florence Arthaud (* 28. Oktower 1957 z Boulogne-Billancourt; † 9. März 2015 z Villa Castelli, Provinz La Rioja, Àrgentinia) ìsch a frànzeescha Seglera gsìì. Ìm Frànkrìch ìsch sa „la petite fiancée de l'Atlantique“ gnennt gsìì. Sa ìsch d Tochter vum Jacques Arthaud, Dirakter vum „Arthaud“ Verlàg, gsìì. Sa hàt s Segla mìt ìhrem junga Brüeder Jean-Marie wahrend ìhra Feria z Antibes glehrt. Ànna 1974, mìt 17 Johr àlt, ìsch sa ìn'ma Auto-Unfàll schwar verletzt worra; dur dàs ìsch sa làhm worra un ìm Koma glànda. Noh sechs Moneta ìm Spitàl, wo sa sìch erholt hàt, hàt sa ìhra Lawa àns Segla wälla wìdma, wàs sa mìt Erfolg gmàcht hàt. Sa ìsch àm 9. März 2015 gstorwa, wahrend em Dreiha vu dr Sandung „Dropped“ ìn Àrgentinia, ìn'ma Unfall wo zwei Helikopter ànànder zammagfloga sìn. Ìn dam Unfàll sìn zeh Persona gstorwa un bi dana sìn noch zwei àndra frànzeescha Sportler gsìì: d Camille Muffat un dr Alexis Vastine. Mìt 18 Johr àlt ìsch sa s erschta Mol mìt em Jean-Claude Parisis dur dr Atlàntik gsegelt. Ànna 1978 ìsch d Segelregatta „La route du Rhum“ grìnda worra; sa hàt do mìtgmàcht un sa ìsch àm 11. Plàtz ààkumma. Àn dr „Route
Die anorganischi Chemii (churz: AC) oder Anorganik isch d Chemii vo alle choolestofffreie Verbindige und e baar Usnaame. E Gränzgebiet zur organische Chemii si d Organometallverbindige. Wääred die Organischi Chemii die nume as Hilfsmiddel oder Reagänz benützt, erforscht die anorganischi Chemii d Koordinazionschemii vo de Metall. Historisch het sich die anorganischi Chemii mit Stoff beschäfdigt, wo nit vo organischem Lääbe dur Lääbenschraft erzügt wärde. Sit dr Harnstoffsünthese 1828 vom Friedrich Wöhler, wo die organischi Substanz Harnstoff us dr anorganische Verbindig Ammoniumcyanat härgstellt worde isch, häi sich d Gränze zwüsche Stoff us dr umbeläbte (de „anorganische“ Stoff) und dr beläbte Natur (de „organische“ Stoff) verwüscht. So broduziere Lääbewääse au e Hufe anorganischi Stoff, wääred im Labor hützudags fast alli organische Stoff chönne härgstellt wärde. Die modärni Underschäidig macht aber immer no Sinn, wil d Reakzionsmechanisme und d Stoffstrukture in dr Anorganik und in dr Organik vilmol andersch si. D. F. Shriver, Peter Atkins, C. H. Langford: Anorganische Chemie, 2. Uflaag. Wiley-VCH, Weinheim 1997, ISBN 978-3-527-29250-9 J. Huheey, E. Keiter, R. Keiter: Anorganische Chemie – Prinzipien von Struktur und Reaktivität, 3. Uflaag. Walter de Gruyter, Berlin – New York 2003, ISBN 3-11-017903-2 Lothar Kolditz (Hrsg.): Anorganikum - Lehr- und Praktikumsbuch der anorganischen
As chemischi Verbindig bezäichnet mä e Räinstoff, wo us zwäi oder mee verschiidene chemische Elimänt bestoot, wo – im Gegesatz zu Gmisch – dur Wäggselwirkige vo de Elektrone in eme feste Verheltnis vo dr Zaal vo de Atom und dorum au vo de Masse zämmeghebt wärde und so e chemischi Bindig iigönge. Charakteristisch für jedi chemischi Verbindig isch iiri äidütigi chemischi Struktur. Vilmol isch d Summeformle nid äidütig, wo mä, wemm mä die molari Masse verwändet, zum Bischbil d Mängi an Brodukt von ere chemische Reakzion cha usrächne (in dr Stöchiometrii, mit Hilf vom ene Reakzionsschema). Isomeri chemischi Verbindige häi die gliichi Summeformle, aber en underschiidligi Molekülstruktur. chemische Verbindungen In: Römpp Online. Georg Thieme Verlag, abgrüeft am 16. Juni 2014. E Hufe chemischi Verbindige noch iire Hauptelimänt (ängl.) Normdate: GND: 4137599-3 | LCCN: sh85022963
De Kurt Werner Meyer (* 22. Augschte 1921 z Züri; † 7. Meerze 2017 z Aarau) isch en Schwyzer Gërmanischt gsy, wo as Läxikograaf und as Bibliotekaar gschaffet hät. Bikant isch er bsunders mit synen Aarbete zum Hoochtüütsch i de Schwyz woorde. De Meyer hät z Züri d Matuur Tipus A (mit Latyn und Griechisch) bistande und dän a der Uniwërsitëët Züri Tüütsch und Gschicht gstudiert. Abgschlosse hät er 1951 bim Ruedolf Hotzeköherli mit ere Tokteraarbet über di schwyzertüütsch Adjektyvabläitig (truckt 1960); nachane hät er s Gimileererdiploom gmachet. Vo 1951 bis 1968 isch de Meyer Redakter am Schwyzerischen Idiotikon z Züri gsy. Vo 1968 bis zu synere Pänsionierig 1986 hät er dän as Läiter vo der Aargauer Kantonsbiblioteek z Aarau gschaffet; syn Naachfolger am Idiotikon isch im Jaar drufabe de Peter Ott woorde. Im Zäntrum vom Meyer sym Würke isch d Spraach gstande – au doo na, wo-n-er a d Kantonsbiblioteek gwächslet isch. Scho i synere Dissertazioon hät er zäiget, das er en äxakte Schaffer mit vill dialäktoloogischem Wüssen isch. Am Idiotikon hät er di schwirigschten Artikel mit groosser Gnauigkäit – oder «äusserster Akribie», wies im Jaarespricht über s Jaar 1968 ghäisst – gschribe: d Chröönig sind di beeden Artikel
Süürene si im ängere Sinn alli chemische Verbindige, wo in dr Laag si, Protone (H+) an e Reakzionspartner abzgee, d. h. si chönne as Protonedonator fungiere. In ere wässrige Löösig isch dr Reakzionspartner im Wäsentlige Wasser. Es bilde sich Oxonium-Ione (H3O+), dr pH-Wärt vo dr Löösig wird eso niidriger. Süürene reagieren mit sogenannte Base und bilde Wasser und Salz. E Base isch also s Gegestück zun ere Süüri und cha die nöitralisiere. Im witere Sinn beschriibe verschiideni Süüri-Base-Konzept wääsentlig bräiteri Palette vo chemische Reakzione, wo wit über d Reakzione, wo witer oobe erwäänt worde si, chönne uusegoo. D Äigeschafte vo Süürene, und bsundrigs wie si chönne gföörlig wärde, si seer underschiidlig. Zum Bischbil duet d Salpetersüüri äätze, d Blausüüri isch e starks Gift und d Pikrinsüüri e Sprängstoff. Süürene grife bsundrigs unedli Metall und Chalch aa, aber au Chläider, Hut und Auge (allgemäin alli organische Materialie) chönne von ere Süüri zerstört wärde. Es git starki und schwachi Süürene. Chlorwasserstoff isch e starki Süüri und dissoziiert in Wasser vollständig. Dr wässrige Löösig säit mä Saözsüüri. Essigsüüri isch e schwecheri Süüri und dissoziiert in Wasser nume zum Däil. Süürene cha mä mit Wasser verdünne, was iiri Wirkig je noch dr Verdünnig schwecher
Elegtronischi Musig benamst è Musig, wo durch elegtronischi Klangerzüüger hèrgschtellt un mit Hǜlfi vo Lutschprècher widdergää wörd. Im dütschè Sprõchgebruuch isch es bis zum Ènd vo dè 1940er Johr üblich gsi, alli Inschtrumänt, bi dènnè d Klangbroduktion bzw. -übberdrägig in irgendeinèrè Wys mit elegtrischem Stròm z duè gha hèt, als elegtrischi Inschtrumänt z benamsè. Konsequenterwys hèt mò dõhèr au vo elegtrischer Musig gschwätzt. Bis hüt git s kontroversi Aasichtè i dè Terminology, wo einersits èn wǜssèschaftlichè Begriff vo dè Akuschtik un glychzitig abber au èn Obberbegriff übber neui Musigschtyl i dè Unterhaltigsmusig gmeint isch. Anderersits kategorisyrt mò mit Elegtronischer Musig auch è Gattung vo dè Neuè Musig, woby sich dõ dè Begriff vo dè Elegtroakustischè Musig etablyrt hèt. → Hauptartikel: Elegtroakustischi Musig als Gattig vo dè Neuè Musig. I dè Zit um 1980 hèt diè Elegtronischi Musig durch diè zuènèmmendi Vofüègbarkeit un Etablyrig vo sǜnthetischer Klangerzüügigsmöglichkeitè èn rasantè Uffschwung gnõ. Bsundere im Berych vo dè spezièll für d Clubszenè broduzyrtè Musig hèn sǜnthetisch broduzyrti Songs sit öppè 1980 è immer wichtigeri Stellig ygnõ un hèn i dè 1970er Johr dè normale, hauptsächlich akustisch broduzyrte Disco-Sound zimli schnèll abglöst. S hèt diè Phasè vo dè elegtronischè Tanzmusig aagfangè, wo im Volauf
De Valentin Bühler (uusgsproche Büeler; * 26. Meerze 1835 z Iigis (hüt es Oort i de Gmäind Landquart); † 30. Aprile 1912 z Chuur) isch en Püntner Jurischt gsy, wo mit em Buech «Davos in seinem Walserdialekt» vo 1870 äis von eerschte Tüütschschwyzer Tialäktwöörterbüecher gschribe hät. De Vatter vom Valentin Büeler isch de Christian Büeler gsy, wo 1806 uf Tavaas uf d Wält choo isch, Theology gstudiert hät, e Fiderscher Roffler ghüraate hät und dänn Pfarer im Döörffli (Frakzioonsgmäind Tavaas-Doorff), z Eijis, z Haaldestai und wider uf Tavaas-Dorff gsy isch. Der eltischt Soo, de Valentin, isch drum z Igis uf d Wält choo, aber uf Tavaas i d Primaarschuel ggange. De Valentin hät z Basel, z Göttingen, z Leipzig, z Berlin und z Heidelberg Jurisprudänz gstudiert, aber au gërmanischtischi Vorläsige bsuecht, under anderem bim Wilhelm Wackernagel. Er isch dänn ab 1862 zeerscht z Chuur Aawalt gsy und Aktuaar vom Püntner Erzieigsraat woorde. Zwüschetdure hät er au as stellverträttende Läiter vo de «Nöie Püntner Zytig» gwürkt. 1868 isch er uf Heidelberg, die Stadt, wo syni Frau Elisa Henriette Förster hërchoo isch, und hät deeten as Aawalt und Hoteliee gschaffet. Die beede Söö Hans (* 1870; spööter Sekretëër vom Püntner Departemänt vom
Baase (griechisch βάση, basé – d Usgangslaag, d Grundlaag, s Fundamänt) si im ängere Sinne alli chemische Verbindige, wo wenn si in ere wässrige Löösig si, Hydroxid-Ione (OH−) chönne bilde, also dr ph-Wärt von ere Löösig chönne hööcher mache. Hydroxid-Ione si chemischi Verbindige, wo Protone von ere Süüri chönne übernee und drbii e Wassermolekül bilde. E Baase isch also s Gegestück zun ere Süüri und cha die nöitralisiere. Im witere Sinn beschriiben verschiideni Süüri-Baase-Konzept wääsentlig bräiteri Palette vo chemische Reakzioone, wo über d Äigeschafte vo Hydroxidione in Wasser chönne uusegoo. Bsundrigs bedütsam si d Konzept noch em Lewis (Lewis-Baase und Lewis-Süüri) und noch em Pearson, wo vo herte und wäiche Süürene und Baase schwätzt (HSAB-Konzept). E Hufe Baase si in Wasser lööslig (z. B. Natriumhydroxid, Ammoniak), aber nid alli (z. B. Aluminiumhydroxid) Si äätze und zerstööre organischi Stoff. Us Öl und Fett bilde si Säifi und Glycerin. Es git starki und schwachi Baase. Baase cha mä mit Wasser verdünne, und iiri Wirkig wird je noch dr Verdünnig schwecher. Die baasische Löösige mache Phenolphthalein root und färbe roots Lackmus-Babbiir blau. D „Gegespiiler“ vo de Baase (Baaselöösig = Lauge) si d Süürene (vgl. Abbildung). Si chönne Baase nöitralisiere. Au Süürene äätze und
Dr pH-Wärt isch e Maass für dr suuri oder basisch Charakter von ere wässrige Löösig. Er isch dr negativi dekadischi Logarithmus (= Zäänerlogarithmus) vo dr Wasserstoffione-Aktiwidäät: Es handlet sich um e dimensionslosi Zaal. Es gältet p H = − log 10 ⁡ a ( H + ) {\displaystyle p\mathrm {H} =-\log _{10}a\left(\mathrm {H} ^{+}\right)\ } beziejigswiis a ( H + ) = 10 − p H {\displaystyle a\left(\mathrm {H} ^{+}\right)=10^{-p\mathrm {H} }\ } Bi verdünnte Löösige entspricht dr pH-Wärt öbbe em negative dekadische Logarithmus vom Zaalewärt vo dr stoffmängikonzentrazioon c vo de Oxoniumione (H3O+) in Mol pro Liter: p H = − log 10 ⁡ ( c ( H 3 O + ) ⋅ l m o l ) {\displaystyle p{\textrm {H}}=-\log _{10}\left(c\mathrm {(H_{3}O^{+})\cdot {\frac {l}{mol}}} \right)} bezieigswiis c ( H 3 O + ) = 10 − p H m o l l {\displaystyle c\left(\mathrm {H_{3}O^{+}} \right)=10^{-p\mathrm {H} }\,\mathrm {\frac {mol}{l}} } R. P. Buck, S. Rondinini, A. K. Covington, u. a.: Measurement of pH. Definition, standards, and procedures (IUPAC Recommendations 2002) in Pure Appl. Chem. 74(11), 2169–2200 (2002); Faksimile (PDF; 317 kB). Jander, Jahr: Maßanalyse. 17. Uflaag, de Gruyter, Berlin 2009, (S. 99: Indikatoren), ISBN 978-3-11-019447-0. Wirz, Willy
As Salz bezäichnet mä chemischi Verbindige, wo us positiv gladnige Ione (Katione) und negativ gladnige Ione (Anione) ufbaut si. Die Ione si dur ionischi Bindig verbunde. Bi anorganische Salz wärde d Katione hüfig vo Metall und d Anione hüfig vo Nitmetall oder deren iiri Oxid bildet. Als Feststoff bilde si gmäinsam en Ionegitter. As organischi Salz bezäichnet mä alli Verbindige, wo bin ene mindestens äi Anion oder Kation en organischi Verbindig isch. Vil Salz si bi Ruumtämpratuur Feststoff mit relativ hooche Schmelzpünkt. Es git Salz, wo zimlig hert und spröd si und glatti Bruchkante überchömme, wenn si mechanisch bearbäitet wärde. Die Äigeschafte si zimlig tüpisch für Feststoff, wo dur e Ionegitter ufbaut si und dorum Kristall bilde. Aber nit jede kristallin Stoff isch e Salz. So bildet Zucker (Saccharose) au Kristall, het aber kä Ionegitter und ghöört nit zu de Salz. E Hufe Salz si wasserlööslig und unlöslich in de mäiste organische Löösigsmiddel. Bi wasserlööslige Salz überwindet s Wasser d Gitterenergii vom Ionegitter dur Hüdratazioon. Wenn d Hüdrazionsenergii öbbe so grooss oder gröösser isch as d Gitterenergii, isch s Salz zimlig bis guet lööslig. In Löösige bilde Wassermolekül um die äinzelne Ione zimlig ängi Mäntel. As Reakzion wird daas in
De Martin Tschumpert (* 20. Septämber 1830 z Iigis, hüt zu Landquart; † 11. Juni 1911 z Silvaplana; Bürger vo Iigis) isch en Schwyzer refermierte Pfarer gsy, wo s Läbe lang amene monumäntaale Tüütschpüntner Wöörterbuech gschribe hät, daademit aber nie fërtig woorden isch. S Manuskript isch nach em Tood vom Tschumpert äini von wichtigschte Quäle vom Schwyzerischen Idiotikon woorde. De Tschumpert isch 1857 ordiniert woorde und nachane 1859–1869 z Haaldestai, 1869–1872 z Valzëinä, 1872–1879 z Silvaplana, 1879–1886 z Zernez, 1887–1895 z Bivio, 1895–1899 z Casaccia und 1899–1903 z Vicosoprano Pfarer gsy. Syn Läbesaabig hät er z Silvaplana verbraacht. Ghüraate gsy isch er zwäimaal, zeerscht mit der Ursula Roffler vo Grüsch (1838–1861) und nachane mit de Maria Colani us La Punt (1845–1911). Ab de 1860er-Jaar hät de Tschumpert amene Wöörterbuech gschaffet, wo s Tüütsch im Kanton Graubünde – di läbige Walser- und Oschtschwyzer Tialäkt gnauso wie di histoorisch tüütsch Kanzleispraach – het sele dokumäntiere. S isch deby nöd nu äifach um d Bidüütig vo de Woort ggange, näi, au s Volchskundlich hät e wichtigi Role gspilt. S Manuskript zelt über 3100 Syten im Folio-Format; er hät bis zu sym Tood draa wytergschribe. Dezue chömed na e gramatischi Übersicht, e Samlig vo
Aluminium isch e chemischs Elimänt mit em Sümbol Al und dr Ornigszaal 13. Im Periodesüsteem ghöört Aluminium zur dritte Hauptgruppe und zur 13. IUPAC-Grubbe, dr Borgrubbe, wo früener au as Grubbe vo de Ärdmetall bezäichnet worde isch. Aluminium isch e silbrig-wisses Liichtmetall. Es isch s dritthüfigste Elimänt und s hüfigste Metall in dr Ärdkruste. 2010 si 41 Mio. t Primäraluminium häärgstellt worde. Au wenn s Metall seer unedel isch, reagiert s wäge dr Passiwierig bi Ruumtämpratuur nume oberflechlig mit Luft und Wasser. S äinzige Usgangsmaterial für d Aluminiumbrodukzion, wo wirtschaftlig vo Bedütig isch, isch s Bauxit. Es git Bauxitvorkomme in Südfrankriich (Les Baux), Guinea, Bosnie und Herzegowina, Ungarn, Russland, Indie, Jamaika, Australie, Brasilie und de Veräinigte Staate. Übbe 60 Brozänt vom Bauxit isch Aluminiumhydroxid (Al(OH)3 und AlO(OH)), öbbe 30 Brozänt Iisenoxid (Fe2O3) und Siliciumdioxid (SiO2). Aluminium wird usschliessli dur Schmelzflusselektrolüüse vo Aluminiumoxid noch em Kryolith-Doonärde-Verfaare (Hall-Héroult-Brozäss) häärgstellt. Zum dr Schmelzpunkt niidriger mache, wird s Aluminiumoxid zämme mit Kryolith gschmulze (Eutektikum bi 963 °C). Dr Brozäss brucht wäge dr hooche Bindigsenergii vom Aluminium und sinere Dreiwärtigkäit zimlig vil Energii. Das isch au äine vo de Grübd ass s Riisäicling vo Aluminium im Vergliich zu andere unedle Metall zimlig intensiv isch. Aluminium