rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Attischi Seebund (au Delisch-Attischi oder Attisch-Delischi Seebund) isch e Bündnissüsteem zwüsche Athen und vile Poleis in Chläiasie und uf de Insle vor dr Küste vo Anatolie im 5. Joorhundert v. d. Z. gsi. Dr Attischi Seebund isch as Folg vo de Perserchrieg ins Lääbe grüeft worde, wo 480 v. d. Z. dur dr Siig vo de verbündete Grieche under dr Füerig vo Athen in dr Seeschlacht bi Salamis vorentschiide worde si. D Gründig vom Seebund 478/77 v. d. Z. het s Ziil ghaa, d Perser us dr Egeis mit iire griechisch besiidlete Insle und Randzone uusezhalte und wichdigi Seehandelswääg z schütze. D Athener häi drbii in milidäärischer und organisatorischer Hiisicht vo Aafang aa e gwüssi Füerigsrolle gspiilt und häi die im Zuug vo iirer innergsellschaftlige demokratische Umgstaltig zun ere Vormachtstellig usbaut. D Originalbezäichnig vom Seebund isch denn au gsi: „D Athener und iiri Mitkämpfer“ (hoi Athenaíoi kai hoi sýmmachoi). Wo in dr Middi vom 5. Joorhundert d Gfoor, wo vo de Perser usgange isch, chlii usgsee het, isch s Seeriich, wo vo Athen beherrscht worde isch, zun ere immer gröössere Uuseforderig für die griechischi Landmacht Sparta und für dr Peloponnesisch Bund, wo si aagfüert het, worde. D Riwalidäät vo
Dr Böotisch Bund isch e Bund vo 15 Poleis in dr middelgriechische Landschaft Böozie under dr Füeríg vo Thebe gsi und het vom 6. bis zum 4. Joorhundert v. d. Z. im antike Griecheland existiert. Si grössti politischi und militärischi Bedütig het er noch dr Schlacht vo Leuktra im Joor 371 v. d. Z. ghaa, wo e böotischi Armee under dr Füerig vom thebanische Fäldher Epaminondas d Spartaner, wo bis denn alli von ene dänggt häi, ass si in ere offene Fäldschlacht nid chönni verliere, vernichtend gschlaage het. Dr Bund isch in 11 Bezirk iidäilt gsi, wo jeede vom ene gweelte Böotarch regiert worde isch. Thebe het as die bedütendsti Stadt im Bund vier Böotarche gstellt, Orchomenos und Thespiai je zwäi und Tanagra äine. Zwäi Beamti häi die übrige, chliinere Stedt verdrätte. Dr Bund isch in sinere Gschicht mänggisch e Bündniss vo Poleis gsi, wo im Brinzip gliichberächtigt gsi si, mänggisch e Machtinstrumänt vo dr sterkste Polis Thebe. Under de Staatsmänner Gorgidas, Epaminondas und Pelopidas het Thebe vo öbbe 380 v. d. Z. immer mee d Rolle vo dr Füerigsmacht übernoo, und es isch sogar drzue choo, ass si Bündnispartner, wo abgfalle si nid nume mildäärisch underworfe het, sondern vo
Dr Begriff Phyle stoot für: e Verwaltigsäihäit in dr griechische Antike, vo Griechisch φυλή phulē (Stamm, Rasse, Volk) in dr Egüptologii e Verwaltigs- und Arbetsäihäit im Alte Egüpte (vom griechische Begriff oobe nooch) en attische Demos (Staatsvolk), d. h. e regionali Underäihäit in dr Polis Athen im östlige Beriich vom Parnes-Gebirg e Festig in däm Demos im östlige Beriich vom Parnes-Gebirg
Mutter Courage und ihre Kinder ischt a deitscher Schbiilfilm (DDR) en Schwarz-Weiß us-em Jôhr 1960 vom Regisseur ond Brecht-Schialer Peter Palitzsch. Dr sell hôt au s Drehbuach gschriiba. Des entschbricht abr weitgehend em gleichnamiga Theaterstick vom Bertolt Brecht. En dr DDR isch der Stroifa zom erschda Môl am 10. Februar 1961 ond en dr Bundesrepublik Deitschland am 12. März 1965 ens Kino komma. Der Film schildret a Chronik us-em Dreißgjähriga Kriag vo-ra Marketendere, wo vom ond durch da Kriag leaba will, aber emmer durch a Handls-Entresse ois vo ihre drei Kender vrliirt. Was de näher Handlong ôôgôht, wuud uff da Hauptartikl Mutter Courage und ihre Kinder vrwiisa, wo em Brecht sei Theaterstick behandlet. S Lexikon des internationalen Films fasst sei Urteil so zamma, dass dr Bihnacharakder vo dera eidrucksvolla Uffihrong weitgehend erhalda bleibt. Dr Titl ischt henda mit-ma Sternle kennzoichnet, was bedeidet, dass-es sich obedengt lohnt, dean Stroifa ôôzogucka. Dr Evangelische Film-Beobachter schreibt, der Film dät dui geniala Modellinszeniirong vo 1949 ohne Enderonga uff d Leiwand brenga. Fir d Leit ab 16 Jôhr sei dr Bsuach em Kino mit Nôchdruck empfohla. D Filmbewerdongsstell Wiesbada hôt deam Film s Prädikat «Besonders Wertvoll» erteilt. D Evangelischa Filmgilde hôt dean Film zom beschda
De Nationalpark Schwarzwald isch de erscht Nationalpark im dütsche Land Bade-Württebärg. Er ligt im Nordschwarzwald und umfasst e Flächi vo 10'062 Hektare. Gründt worde isch er uf de 1. Jänner 2014, am 3. Mai 2014 isch er offiziell ufgmacht worde. De Nationalpark bestoht us zwei Teil. De nördlicher glegeni Teil Hoher Ochsenkopf/Plättig isch 2'447 Hektare gross und umfasst s oberi Schwarzebachtal mit em Hohe Ochsekopf im Zentrum, em Mehliskopf im Weschte, de Badner Höh im Norde und em Nägeliskopf im Oschte. Usgnoh isch de Ort Herrewiis, chlineri Flächene um Plättig, Sand und s Wanderheim Badner Höh. Zum südlich und mit 7'615 Hektare dütlich grösseri Teil Ruhestein ghört de Schliffkopf im Weschte, de Seekopf im nordweschte, s Rieseköpfle im Zentrum, de Leinkopf im Norde und de Grosshahnberg im Nordoste. De Wildsee, de Huzenbacher See und de Buhlbachsee ghöre zum Nationalpark, genau wi s oberi Schönmünztal. Am Weschthang vo Schliffkopf goht de Nationalpark bis zu de Allerheiliger Wasserfäll. De Ruhestei sälber isch nöd in de Park iigschlosse, genau wi d Darmstädter Hütte, s Schliffkopf-Hotel, s Rotmurg-Jägerhuus, d Sidlig Schonmünz (Volzenhäuser) und anderi chlini Gebiet. De höchschti Punkt isch mit 1150 Meter uf em Dreifürschtestei bi de Hornisgrinde. Commons: Nationalpark Schwarzwald – Sammlig
Amtsdelikt oder au Amtswillkür bezäichnet e stroofbare Akt vo Willkür dur en Amtsdrääger in ere Behörde. Mänggisch reedet mä allgemäin au vo Amtsmissbruuch, e Stroofdaat, wo under däm Naame im dütsche Stroofrächt zum Bischbil nüme vorchunnt. Dr Drääger vom ene öffentlige Amt isch wäge sinere bsundrige Macht- und Verdrauensstellig verpflichdet, die hohäitlige und öffentlig-rächtlige Ufgoobe, won er drfür zueständig isch, unbardeijisch uszfüere, d. h. er muess alles mit bsundriger Sorgfalt und Nöitralidäät entschäide. Die Pflicht söll Handlige verhindere, wo vo dr Faarlässikäit bis zur Sälbstjustiz chönne goo. Amtsdelikt si immer Offizialdelikt, d. h si müesse immer, au oni ass e Stroofaadraag gstellt wird, vo Amt us verfolgt wärde. Z Dütschland underschäidet mä zwüsche ächte und unächte Amtsdelikt. In andere demokratische Länder isch d Terminologii andersch, aber d Delikt si öbbe die gliiche. Ächti Amtsdelikt si Stroofdaate, wo dr Amtsdrääger nume cha begoo, wenn er si amtligi Posizion duet missbruuche. Drzue ghööre d Erbrässig vo Ussaage, s Usegee vo falsche Urkunde, z hoochi Gebüüre und Abgoobe verlange, Läistige z chürze, s Rächt z büüge, Urkunde z underdrucke, Vordäil z nee, bestächlig si, Unschuldigi z verfolge und Dienst- und Stüürghäimnis z verletze. As unächti Amtsdelikt bezäichnet mä Delikt, wo allgemäin stroofbar si,
Bonne Année isch en Wyler i de politische Gmaind Vionnaz im Kanton Wallis, Schwiz. De Wyler Bonne Année bestoht nu us wenige Hüser. Er lit uf öpe 660 m, a de Strooss, wo vo Vionnaz uf Torgon ufe füert. D Haltestell vom Postauto haisst: Torgon, Bonne-Année. Jewils am Nöijohrstag halted vil Touriste bim Ortsiigang a und mached e Foti, vo sich und de Ortstafle im Hindergrund. Visite chez les habitants du village de Bonne Année (VS) RTS, Bitrag vom 1. Januar 2014 46.3068766.890818200Koordinate: 46° 18′ 25″ N, 6° 53′ 27″ O; CH1903: 557796 / 128534
D Heliaia oder Heliaea (altgriech. ἠλιαία, hēliaía isch s oberste Gricht im antike Athen gsi. S Gricht het us 6'000 Richder bestande. Die si jeedes Joor us de männlige Bürger, wo elter as drissgi gsi si, usgloost worde, us jeedere Füüle säggshundert. Wär Schulde bi dr Staatskasse gha het, enträchdet gsi isch, körperlig oder gäistig invalid gsi isch und wäge däm s Verfaare nid het chönne verfolge, het nid chönne Richder wärde. Wär in welem Fall het müesse Richder si, isch von ere Losmaschine bestimmt worde.. Es het je noch Fall underschiidlig vili Richder gee, vo 201 bis 501 bzw. 1001 bis 1501 Heliaste und in bsundrige Aagläägehäite alli säggsduusig. Ursprünglig het d Heliaia nume über Chlaage gege Archonte und Beamti entschiide. Dr Ephialtes het 461 d Volksversammlig (Ekklesia) drzuebrocht, im Areopag (Ἄρειος πάγος), wo as Machtwärkzüüg vo de Oligarche gulte het, die mäiste Kompetänze wägznee und uf d Heliaia z überdrääge. Dr Areopag isch denn nume no für d Bluetgrichtsbarkäit, (Mord und Brandstifdig) und für Sakrals zueständig bliibe, und d Heliaia het in fast alle Zivil- und Stroofsache grichdet. Es het zwäi Arte vo Chlaage ge, die öffentlige, wo jede Bürger het chönne e Chlaag iiräiche, und die zivile,
E Groossköönig (altgriech. ὁ μέγας βασιλεύς, ho megas basileus; bzw. hüfiger βασιλεύς, ooni Ardikel; latiinisch: „Rex Regum“) isch e Köönig, wo über meereri anderi Köönig herrscht. Scho d Herscher vo Akkad häi sich as „Groossköönig“ oder „Köönig vo de Köönig“ lo tituliere, wie au d Köönig vo de Hethiter und vo Assyrie (Šarru rabû šarru). Sogar d Herscher vo chliinere Köönigriich, wie vom neohethitische Karkamis oder vo Urartu, häi sich Groossköönig gnennt, wenn si über meereri anderi Fürste hherscht häi. Under de Achämenide isch dr Ditel charakteristisch für d Herscher vom Perserriich worde. Spööter häi sich vor allem d Arsakide, s parthische Herscherhuus, as Groossköönig bezäichnet, wäärend under iire Noochfolger, de nöipersische Sassanide, wider dr Ditel „Köönig vo de Köönig“ (Schahanschah) üübliger gsi isch; dr Ditel „Groossköönig“ het mä in dere Zit mäistens für d Dronfolger brucht. In dr althistorische Forschig isch s aber äinewääg gängig, ass mä die sassanidische Herscher as „Groossköönig“ bezäichnet. Im Römische Riich häi sich dr Fürst vo Palmyra Odaenathus und däm sini Söön Herodianus und Vaballathus rex regum gnennt. Spööter söll dr Konstantin dr Groossi sim Nöwöö Hannibalianus dä Ditel gee haa, aber uf Münze chunnt er nume as rex vor. In bäide Fäll dörfti
Haut-Intyamon isch e politischi Gmeind im Greyerzbezirk vom schiizerische Kanton Frybùrg. D Gmeind isch us ere Fusion vo Albeuve, Lessoc, Montbovon un Neirivueuf de 1. Jänner 2002 entschtande. D Gmeindsverwaltig isch z Albeuve. Haut-Intyamon isch öppe rund 12 km südlich vom Bezirkshauptort Bulle (Luftlinie) in de Haute-Gruyère, em obere Greyerzerland. D Gmeind ligt im Saane-Tal in de Frybùrger Alpe. S Gmeinsbiet umfasst e Flächi vo 60.4 km². Dadervo sind 2 % Sidligsflächi, 37 % Wald un Ghölz, uf 48 % wird buuret und öppe 13 % werde nöd gnutzt (Schtand: 1997). De Pra de Cray isch mit 2'090 m ü. M. de höchschti Punkt vo Haut-Intyamon. Nochbargmeinde sin Châtel-Saint-Denis, Semsales, Greyerz, Bas-Intyamon un Grandvillard im Kanton Frybùrg und Château-d’Œx, Rossinière, Veytaux, Montreux un Blonay im Waadtland. Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 12 % gläge. 83,2 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 7,5 % evangelisch-reformiert. Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1342 Yywoner 94,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 3,1 % Tüütsch ù 2,6 % anderi Spraache. De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 75 va de 1342 Yywohner ggredt. Commons: Haut-Intyamon – Sammlig vo Multimediadateie
Botterens (Frybùrger Patois ) isch e politischi Gmeind im Greyerzbezirk vom schwiizerische Kanton Frybùrg. Uf dütsch het me de Gmeind früehner Botteringen gsait. Sit em 1. Jänner 2006 ghört au Villarbeney zu Botterens. Botterens ligt am Fuess vo de Frybùrger Alpe uf ere Geländeterasse oberhalb vom südliche Endi vom Greyerzersee in ere Höchi vo 744 m ü. M.. D Flächi vom Gmeindsbann isch 4.2 km² und bstoht zu 9 % us Sidligsflächi, zu 50 % us Wald un Ghölz, uf 38 % wird buuret un öppe 3 % vom Gmeindsbann wird nöd gnutzt (Schtand: 1997). De höchschti Punkt vo de Gmeind ligt mit 1'483 m ü. M. uf em Mont Bifé. Zu Botterens ghört au s Dorf Villarbeney und einigi Einzelhöf. Nochbargmeinde sin Broc, Morlon, Corbières, Val-de-Charmey un Châtel-sur-Montsalvens. Botterens isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1227 aus Bothereyn (1403 Bosthereyn, 1490 Bocterens, 1668 Boterens). Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 7,2 % gläge. 82,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,1 % evangelisch-reformiert. Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 384 Yywoner 93,8 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 3,9 % Tüütsch ù 2,3 % anderi Spraache. De aut frankoprovenzalisch
f9f10f8 Marathon m. Sg. (altgr. und Katharevousa Μαραθών, neugr. Μαραθώνας Marathonas; übersetzt Fänchel-Fäld) isch e Gmäind z Griecheland nordöstlig vo Athen, an dr Ostküste vom alte Attika. D hütigi Gmäind isch bi dr Verwaltigsreform 2010 entstande, wo die gröösseri Noochbergmäind Nea Makri mit de chliine Landgmäinde Grammatiko und Varnavas zu Marathon veräinigt worde si. Nid wit vo dr Stadt befindet sich dr Marathon-Stausee, wo für d Wasserversorgig vo Athen wichdig isch. In dr Nööchi vo Marathon het 490 v. d. Z. d Schlacht bi Marathon zwüsche de Perser und de Athener stattgfunde, wo d Grieche under em Fäldher Miltiades gwunne häi. Bi Marathon git s e Graabhüügel, wo die 192 Athener begraabe sige, wo in dr Schlacht bi Marathon gfalle si. Nit wit vo dört git s non e andere, woorschinlig für d Platäer, wo zämme mit de Athener kämpft häi, und e dritte Graabhüügel us em 13. Joorhundert v. d. Z. us dr achäische Zit. Näbe däm dritte Graabhüügel stoot e Museum, wo archeologischi Fund us dr Umgääbig vo Marathon ufbewaart wärde und vor allem Skulpture us ere Villa vom Herodes Atticus, wo us deere Gegend choo isch. M.-C Amouretti, F. Ruze: Le Monde grec antique, Hachette-Université, 1978 P.
Dr Dareios I. (altpersisch Dārayavauš, babylonisch Dariamuš, elamisch Dariyamauiš, aramäisch Dryhwš, hebräisch Darjaweš, altgriech. Δαρεῖος, latiinisch Darius; * 549 v. d. Z.; † 486 v. d. Z.), vilmol au Darius dr Groossi gnennt, isch Groossköönig vom persische Achemenideriich gsi, dr nünt Köönig us dr Dünastii vo de Achemenide. Si persische Naame bedütet Dä, wo s Guete ufrächt erhaltet. Dr Dareios I. gältet näben em Kyros em Groosse as dr bedütendsti Groossköönig vom altpersische Riich. Zu de Läistige, wo zu deere Iischetzig biidrääge, ghöört d Ernöijerig vo de Riichsstrukture. Sini Verwaltigsreforme si no lang noch em Ändi vom Achemenideriich as vorbildlig aagluegt worde. Es isch sogar mööglig, ass si d Organisazioon vom Römische Riich beiiflusst häi. Dr Dareios het usserdäm d Künst gförderet, bsundrigs d Archidekdur, het Persepolis gründet und vor allem Susa usbaut. In Öiropa isch er aber vor allem wägen em Ufstand vo de Stedt in Ionie bekannt, won er underdruckt het und wäge de Chrieg, won er denn gege d Grieche gfüert und verloore het. 549 v. d. Z. D Geburt vom Dareios. 525 v. d. Z. Dr Dareios begläitet dr Kambyses II. as kööniglige Lanzedrääger uf Egüpte. 522 v. d. Z. D Usurpazioon vom Gaumata. Dood vom
Broc ([bʀɔ:], Frybùrger Patois ) isch e politischi Gmeind im Greyerzbezirk vom schwiizerische Kanton Frybùrg. Frühener het me de Gmeind uf Dütsch Bruck gsait. Broc ligt uf 718 m ü. M., öppe 3,5 km oschtsüdöschtlich vom Bezirkshauptort Bulle (Luftlinie). S Dorf isch uf ere Hochterrasse zwüsche de Saane (französisch: Sarine) im Weschte und em Jaunbach (französisch: Jogne) im Oschte. Am Jaunbach uf numme 685 m isch de Ortsteil Broc-Fabrique und au einigi Einzelhöf ghöred zu de Gmeind. D Flächi vom Gmeindsbann umfasst 10,1 km², vo dene 9 % uf Sidligsflächi falle, 43 % uf Wald und Ghölz, uf 43 % wird buuret und 5 % werde nöd gnutzt (Schtand: 1997). De höchschti Punkt vo de Gmeind isch mit 1'829 m ü. M. uf em Dent de Broc. Nochbargmeinde vo Broc sin Bulle, Morlon, Botterens, Châtel-sur-Montsalvens, Crésuz, Val-de-Charmey un Gruyères. Broc isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1115 aus Broyc ù Broch (1285 Broz). Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 27,1 % gläge. 80,4 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 4,9 % evangelisch-reformiert. Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 2068 Yywoner 88,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,6 % Tüütsch
D Aargauer Zitig isch e Tageszitig us em Aargau. D Zitig isch im 1996 durch d Fusion vom Aargauer Tagblatt un em Badener Tagblatt entschtande un het zu de AZ Medie AG ghöört. D Redaktion het ihre Sitz im Telli z Aarau. D Aargauer Zitig wird z Aarau in ere Uflag vo 70'258 Exemplar druckt (Stand: 2019). Sit em Jänner 2002 isch d Aargauer Zitig en Teil vo de Mittelland-Zitig, eme Zitigsverbund, wo sich ab em September 2010 az Gsamtusgab gseit het und sit em September 2012 D Nordweschtschwiiz heisst. Für d Lokalnochrichte chöme vier Usgabe für d Regione Aarau-Lenzbrg-Wynetal-Suhretal, Bade-Brugg-Zorzach, Freiamt und Fricktal use. Sit 2018 isch d Zytig e Deil vo dr CH Media. HLS Redaktion: Aargauer Zeitung In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. d Website vo de Aargauer Zitig WEMF Auflagenbulletin 2019 PDF-Datei uf wemf.ch abgruefen am 7. Jänner 2020
D Schlacht bi Marathon isch 490 v. d. Z. gschlaage worde, wo dr persisch Groossköönig Dareios I. brobiert het, mit eme Expedizionskor in Athen z interweniere zum dört d Herschaft uszwäggsle und dr Tyrann Hippias wider iizsetze. Das isch s erste Mol gsi, ass s Perserriich sich milidäärisch im griechische Mueterland iigmischt het, zum si Iifluss z vergröössere. D Athener und iiri Verbündete häi d Perser in dr Schlacht gschlaage. Die äinzigi zämmenhängendi Daarstellig vo dr Schlacht vo Marathon stammt vom antike griechische Historiker Herodot (VI 94-117), wo öbbe sächzig Joor noch de Eräigniss gschriibe het – zun ere Zit, wo d Schlacht vo Marathon scho immer wider umdütet und nöi bewärtet worde isch. Dr Bricht vom Herodot wirft dorum e Hufe Frooge uf. D Sterki vo dr athenische Armee isch in dr infanteristische Hoplitefalanx glääge, die vo de Perser im Beriich vo de Liichtbewaffnete (Bogeschütze) und dr Riterei. Noch de Bricht het die Riterei aber in dr Schlacht kä groossi Rolle gspiilt, wiso isch nid ganz klaar, aber woorschinlig wil dr athenisch General Miltiades s Gländ gschiggt usgnützt het. S Zentrum vo dr athenische Falanx isch vo de persische Boogeschütze beschosse worde und isch e chli zruggwiche, die versterkte
Die vier Evangelie sind en zentrale Teil vom Neue Teschtament us de Bible und schildere historisch s Läbe vom Jesus Christus und die chrischtlichi Heils-Botschaft. Me unterscheidet derbii die drei synoptische (d. h. mitenand vergliichbar) Evangelie vom Matthäus (41 Siite in der Luther-Bibel vo der Bibelschtiftig Stuttgart, 1972), Markus (25 Siite) und Lukas (43 Siite) sowie s Evangelium vom Johannes (30 Siite), wo vom Konzept her öppis andersch isch. Si sind zwische 60 und 90 nach Christi Geburt ufgschriibe worde, wobii dervo uusgange wird, dass d Evangelischte au Überliiferige v. a. vom Augezüüge und Jesu-Ziitgenoss, em Jünger Simon Petrus, händ chönne berücksichtige. Die Evangelie wärde siit langer Ziit vo v. a. Theologe und Philosophe genauer erforscht, me redet auch von ere historisch-kritische Analyse und vo Leben-Jesu-Forschung. En hüüfige Weg isch es, si mit historische antik-römische Quelle z vergliiche. Im 19. Jahrhundert, ere Epoche vo der totale Naturwisseschafts-Gläubigkeit mit schtarkem Hang zum Atheismus, hets einzelni Forscher gäh, wo d Exischtenz vo Jesus grundsätzlich abgschtritte und bhauptet händ, s ganze siigi nur en Erfindig gsii. In der hütige Ziit wird ufgrund vo relativ neutrale usserchrischtliche Quelle us der damalige Ziit (d Römer Tacitus und Plinius d. J. und der Jud Flavius Josephus)
Dr Xerxes I. (persisch خشیارشا‎, altpersisch Hšayāŗšā, aramäisch Aḫšeweruš, hebräisch אחשורוש Achašweroš, altgriech. Ξέρξης, latiinisch Xerses; * öbbe 519 v. d. Z.; † 4. August 465 v. d. Z.) het vo 486 bis 465 v. d. Z. as achämenidische Groossköönig und egüptische Farao regiert. Si Naame bedütet „dä wo über Helde herrscht“. Dr Xerxes isch mit dr Amestris verhürootet gsi. Won er uf e Droon cho isch, het er Ufständ in Egüpte, wo sich under em Psammetich IV. vom Perserriich glööst het, und Babylonie müesse niiderschloo, bevor er 483 v. d. Z. Griecheland ins Aug gfasst het. Er het für d Inwasioon Schiffbrugge über e Hellespont und dr Xerxes-Kanal lo baue. Bi de Thermopyle het er d Spartaner under em Leonidas gschlaage, in dr Seeschlacht vo Salamis aber gegen die griechischi Flotte under em Themistokles en entschäidendi Niiderlaag erlitte. Die antike Kwelle reede von ere persische Armee vo 100'000 Maa, mä nimmt hützudags aber aa, ass es nume öbbe 20'000, sicher aber seer vil weniger as 100'000 gsi si. Dr Xerxes sälber isch denn zrugg in si Hauptstadt Susa. Si Armee isch bald druf bi Plataiai besigt worde. 479/478 v. d. Z, het er dr Durm vo Babylon und d
Staad isch de Name vo folgende Ort: Staad (Konstanz), en Stadttail vo Konstanz im Landchrais Konstanz, Bade-Würtebärg Staad SG, e Ortschaft i de Gmaind Thal im Kanton Sanggalle, Schwiz Staad SO, e Ortschaft i de Gmeind Gränche im Kanton Soledurn, Schwiz Staad, en Weiler i de Gmeind Düdinge im Kanton Friburg, Schwiz Staad, en Ortstail vo Wese im Kanton Sanggalle, Schwiz Staadwäg, e Strooss, wo z Güttinge an Bodesee abe füert Lueg au: Staadt
Güttingen isch de Name vo folgende Ort: Güttingen TG, e Gmaind im Kanton Thurgau, Schwiz Güttingen (Radolfzell), en Ortstail vo Radolfszäll, Landchrais Konstanz Schloss Güttingen, e Schloss z Güttinge am Bodesee, Thurgi, Schwiz Güttingen isch de Name vo folgende Persone: Rudolf von Güttingen († 1226), Abt vo Sanggalle und Bischof vo Chur
Evangelium (vo griech. εύαγγέλιον „Gueti Nochricht”, „Frohi Botschaft” oder „Siigesbotschaft“) stoot für: Evangelium (Buech), vier Bücher vom Neue Testament Evangelium (Glaube), Begriff für di «Frohi Botschaft» vom christliche Glaube Evangelium (Liturgie), di letscht Schriftläsig i de christliche Gottesdienst antiki Schrifte über Jesus Christus, wo nöd im Neue Testament enthalte sind, lueg under Apokryphe Lueg au: Evangeliar, s Evangeliebuech för de liturgisch Gebruuch
Alain Claude Sulzer (* 17. Februar 1953 z Baasel) isch e Schwizer Schriftsteller und Übersetzer. Dr Sulzer het en Usbildig zum Bibliothekar gmacht und spööter as Schurnalist gschafft. Sit de Achtzigerjoor het er äigeni literarischi Teggst veröffentligt, vor allem Prosa. Usserdäm het er e baar Wärk us em Franzöösische übersetzt. 1990 het er am Ingeborg-Bachmann-Wettbewärb z Klaagefurt mitgmacht; vo 2008 bis 2011 isch er dört Mitgliid vo dr Schüry gsi. Mit sim Roman Aus den Fugen isch er 2012 uf d Schortlist für dr Schwizer Buechbriis choo. Dr Sulzer läbt hüte z Baasel, im elsässische Vieux-Ferrette und z Berlin. 1984 Rauriser Litratuurbriis 1999 Schillerbriis vo dr Zürcher Kantonalbank 2003 Wärkbiidraag vo dr Stifdig Pro Helvetia 2005 Äinzelwärkbriis vo dr Schwizerische Schillerstiffig 2008 Prix Médicis étranger für Un garçon parfait (Ein perfekter Kellner, Übersetzig: Johannes Honigmann) 2009 Prix des auditeurs de la Radio Suisse Romande für Un garçon parfait 2009 Hermann-Hesse-Briis für Privatstunden 2013 Kulturbriis vo dr Stadt Baasel Das Erwachsenengerüst. Roman. List, Münche 1983, ISBN 3-471-78622-8 Bergelson. Erzählung. List, Münche 1985, ISBN 3-471-78626-0 Das Künstlerzimmer. Erzählige. Klett-Cotta, Stuttgart 1988, ISBN 3-608-95580-1 Die siamesischen Brüder. Roman. Klett-Cotta, Stuttgart 1990, ISBN 3-608-95702-2 Urmein. Roman. Klett-Cotta, Stuttgart 1998, ISBN 3-608-93447-2 Annas Maske. Novelle.