rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Areuse isch e Fluss im Kanton Nöieburg. Dr Name vom Fluss isch ane 1280 s erschte Mol als Arosa erwäänt; der Ortsname vom Dorf Areuse unden am Flusslouf scho anne 1178. D Areuse het iri Kwelle i dr Schlucht vo Saint-Sulpice under em Karschtgebiet vom Jura. Vo Saint-Sulpice uus flüsst si uf Fleurier dur s Daal Val de Travers. Dört chömed d Näbeflüss Buttes und Noiraigue i d Areuse, wo denn dur en tüüfi Schlucht mit es baar Wasserfäll i dr vorderschte Jurachetti uf Boudry abelauft. I der ängge Schlucht sind schöni Wanderwääg mit spektakuläre und romantische Plätz. Am Jurasüdfuess chunt dr Fluss südweschtlech vo dr Stadt Nöieburg bim Dorf Areuse im rächt grosse Flussdelta a der Pointe d’Areuse in Nöieburgersee. Eric-André Klauser: Areuse (Fluss). In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Areuse – Sammlig vo Multimediadateie e Wanderig dr Areuse noo Geoserver vo de Schwizer Bundesverwaltig Auswertungen zum Gewässernetz. (XLSX) BAFU, Dezember 2013, abgruefen am 9. August 2017 (Auflistung Fliessgewässer der Schweiz >30km). Bundesamt für Umwelt. Liste der ausgewählten Populationen. Archiviert vom Original am 24. März 2016; abgruefen am 31. Oktober 2015.
Môtiers isch es Dorf und e Ortsdeil vo dr Gmeind Val-de-Travers im Kanton Nöieburg. S Dorf lyt am Fluss Areuse im Taal Val de Travers, wo grösser isch als die nö Gmeind mit em glache Name, und im Nöieburger Jura. Dört goot d Strooss vo Nöieburg uf Pontarlier z Frankrych dure. Môtiers isch die eltischti Gmeind vom Daal. Dr Ortsname chunt vom latynische Wort monasterium und goot uf s Chlooschter vo de Benediktinermönch zrugg, wo im 10. Joorhundert a dr Areuse bout worden isch und bis ane 1536 bestande het. D Grafe vo Nöieburg händ bim Dorf im 14. Joorhundert d Burg Vauxtravers für ire Kaschtlan bout, wo im Daal fürs rächte gluegt het. 1848 isch Môtiers dr Hauptort vom Bezirk Val-de-Travers worde, wo änds 2017 bi dr Verwaltigsreform vom Kanton Nöieburg ufghobe worden isch. Bis ane 2008 isch Môtiers en eigeti Gmeind gsi. Denn het sech die mit acht andere Gmeinde im Val de Travers zu dr nöie Gmeind zämegschlosse, wo am 1. Jänner 2009 entstanden isch. d Chile Sankt Peeter di alti Burg d Hauptstrooss Eric-André Klauser: Môtiers (NE). In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Môtiers – Sammlig vo Multimediadateie Môtiers uf dr Website vo dr nöie
Maria Verkendigong isch an Feierdog, wo am 25. März gfeiert wurd. R wurd andrsmo au Verkendigong vom Herrn ghoißa, au Mariæ Virginis, Conceptio Christi (‚Empfängnis Christi‘), Mariä Bekleibung odr Ancilla [Domini] (‚Magd [des Herrn]‘). Em Lukasevangelium wurd vrzähld, dass dr Maria vo ama Engl Bscheid geba worra isch, daß se dr Hoilig Gischd zur Muadr vom Jesus macha duad. Em Glauba vo de Leid war des a wichdige Sach. Des zoigd se au en de viele Kircha, mo drnoch ghoißa worra send. En de Bauraregla hod s sein Niedrschlag gfonda mid: " Mariä Verkündigung kommad d Schwalba zruck" Maria Himmelfaart Bible Commons: Mariä Verkündigung – Sammlig vo Multimediadateie Maria Annunziata im Heiligelexikon 25. März – Verkündigung des Herrn im Schott Messbuech uf erzabtei-beuron.de Verkündigung-Ikone uf icon-art.info Nina Laatsch: Verkündigung an Maria. ISBN 3-638-72065-9. Fehler in Vorlage:Literatur – *** Schreibweise falsch: 'isbn' ist 'ISBN' Bauernregel zu Maria Verkündigung. osterseiten.de, archiviert vom Original am 6. Juli 2017; abgruefen anne 2018. Normdate: LCCN: sh85081693
Hauterive-la-Fresse isch e Gmeind im französische Departemänt Doubs. Dr Oort lyt im Jura, öppe elf Kilometer nordöschtlech vo dr Stadt Pontarlier. Er isch uf dr rächte, do also dr südleche Syte vom Fluss Doubs. Uf dr Kreete vom Bärg Montagne du Larmont isch bi dr Alpsidlig La Côte du Cerf noch bi dr Landesgränze vo Frankrych zu dr Schwiiz dr höchscht Punkt vom Gmeindbann; er het d Höchi vo 1210 Meter über Meer. Uf däm Pass träffe sech es baar Wanderwääg vo dr Schwiiz und vo Frankrych; dr Gränze noo gäge Nordoschte chunt me vo dört us ufe Graat vo de Rochers du Cerf. D Sidlig vo Hauterive-la-Fresse het es baar Hüüsergruppe, wo uf em Land verströit sind; zu dr Gmeind ghöre d Wyler Hauterive, Le Mont d’Hauterive, La Pria, le Château, La Combe d’Hauterive und La Fresse. Dr Bode vo dr Gmeind lyt uf Chalchfelse vom Jura, wo s Rägewasser drinn versikeret; es het es baar Dolyne im Gmeindgebiet und drum fasch keini Bech, wo am Bode zum Doubs abe flüsset. D Nochbergmeinde vo Hauterive-la-Fresse sind im Departemänt Doubs: Les Alliés, Maisons-du-Bois-Lièvremont, Montflovin, Montbenoît und Ville-du-Pont, und ännet dr Landesgränze i dr Schwiiz die nöieburgische La Brévine und Val-de-Travers.
S Schloss Nöieburg isch e Zitadelle über dr Stadt Nöieburg i dr Schwiiz. Am Ändi vom zähte Joorhundert isch uf em Hoger am Jurasüdfuess über em Nöieburgersee e Burg bout worde, wo spööter au dr Stadt und em Kanton Nöieburg dr Name ggä het. Uf däm chlyne Bärg het’s es Platoo, wo uf drüü Syte vo stotzige Felswänd oder steile Häng umgää isch. Die befeschtigti Sidlig isch scho im 11. Joorhundert als novum castellum und derno au als novum castrum i de Kwelle erwäänt. I dr frankoprovenzalische Sprooch vo dr Gägend het das Nuefchastel gheisse, und do druus isch mit dr Zyt dr hüttig Name Neuchâtel worde. Im Dütsche het me Nienburg, Nuvenburch oder Nuewenburg gschribe; sid em 18. Joorhundert denn au Schloss Neuenburg. Dr Burgbezirk isch von ere Muur umgää gsi, wo me hütt no Räschte drvo gseht. Uf dr Oschtsyte, grad über em alte Stadtzäntrum, stoot dr Palascht vo de Burgherre; die eltischte Deili drvo sind dr Tessebärgerdurm und dr romanisch Südflügel. Zmitz uf em Platz vom Schloss isch di grossi Chilche, d Collégiale oder Stiftschile mit em berüemte, gootische Grabdänkmol vo de Grafe vo Nöieburg. Vom 11. bis zum 14. Joorhundert händ d Grafe vo Nöieburg uf
D Vue des Alpes isch e Höchi und e Alpsidlig im Jura und e Bärgpass im Kanton Nöieburg. Über e Bärg goot d Hauptstrooss J20 vo dr Kantonshauptstadt Nöieburg uf La Chaux-de-Fonds. Dr Pass isch uf em Gebiet vo dr Gmeind Val-de-Ruz. Uf dr Südsyte lyt drü Kilometer vor em Pass s Dorf Les Hauts-Geneveys. Grad under dr Passhöchi, wo uf 1283 Meter über Meer isch, lygge d Alpmatte vo Les Loges und vo dr Cernier-Alp. Gäge Norde goot d Strooss sächs Kilometer i grosse Kurve 280 Meter uf La Chaux-de-Fonds abe. Zwe Kilometer südweschtlech vo dr Vue des Alpes goot no e chlyneri Bärgstrooss bi dr Tête de Ran über die Jurachetti. Vo dr Passhöchi obe het me e schöni Uusssicht ufe middler Deil vom Kanton und wyt über s Middelland zu den Alpe; drum het dr Pass dr Name übercho. Ufem Pass het’s es Hotäll, e Kapälle, e Schliddelbaan und vier grossi Parkplätz. Ane 1995 isch für die Strooss, wo zimli vil Vercheer drüber goot, es Dunäll underem Bärg gmacht worde, s Vue des Alpes-Dunäll. Es isch technisch i dr Art vo n ere Autostrooss usbout und het e Lengi vo 3250 Meter. Es lyt zwüschem Dorf Les
Aettir (Altnordisch: ætt, Pl.: ættir "Achtergruppe") isch d Futhark-Unterteilung vun de gmeingermanische Rune in drey Gruppe zu acht Rune. D erscht Grupp, Freys ætt, »Achtergruppe vum Gott Freyr« bschtoht im ältere Futhark us de Rune: ᚠ fehu, ᚢ uruz, ᚦ thurisaz, ᚨ ansuz, ᚱ raido, ᚲ kenaz, ᚷ gebo, ᚹ wunjo.
Aettir (Altnordisch: ætt, Pl.: ættir "Achtergruppe") isch d Futhark-Unterteilung vun de gmeingermanische Rune in drey Gruppe zu acht Rune. D zweyt Grupp, Hagals ætt, bschtoht us de Rune ᚺ haglaz, ᚾ naudiz, ᛁ isaz, ᛃ jera, ᛇ ihwaz, ᛈ perthro, ᛉ elhan un ᛊ sowilo.
Aettir (Altnordisch: ætt, Pl.: ættir "Achtergruppe") isch d Futhark-Unterteilung vun de gmeingermanische Rune in drey Gruppe zu acht Rune. Die dritt Grupp, Týs ætt, »Achtergruppe vum Gott Týr«, bschtoht us de Rune ᛏ tiwaz, ᛒ berkana, ᛖ ehwaz, ᛗ mannz, ᛚ laguz, ᛜ ingwaz, ᛞ dagaz un ᛟ othila.
Dr Andreas «Andy» Rihs (* 2. Novämber 1942 z Stuegert; † 18. April 2018 z Züri), haimatbräächtigt z Meinisbeerg, isch e Schwyzer Unternämer gsii. Dr Rihs het 1966 zäme mit em Beda Diethelm un sym Brueder Hans-Ueli Rihs vu sym verstorbene Vater dr Heergrääthärsteller Phonak (hite: Sonova) ibernuu un het s Unternämer as Chief Executive Officer (CEO) bis April 2000 un interimistisch vu April bis Septämber 2002 gfiert. Vu 1992 bis Merz 2011 het er dr Verwaltigsroot vu dr Phonak/Sonova Holding bresidiert. Wäge schwääre Fähler im Finanzmanagement vum Unternäme aafangs 2011 isch er im Merz 2011 as Bresidänt zruggdrätte, isch aber aifach Mitglid im Verwaltigsroot blibe. Au dr CEO Valentin Chapero un dr Chief Financial Officer (CFO) Oliver Walker sin dodmol zruggdrätte. Wel e baar Manager im Vorfäld Aktie un Optione verchuaft ghaa hän, dodrunter dr Rihs Aktien im Wärt vu 37,5 Millione Franke, isch e Stroofuntersuechig gege ihn un gege aacht anderi Persone vum Management ufgmacht wore wäge muetmaßligem Insiderhandel. D Staatsaawaltschaft Züri het anne 2012 alli Stroofverfahren yygstellt, wel s kai Verletzig vu dr Insiderstroofnoorm gee ghaa het. D Phonak-Gruppe isch ab 2000 Sponsor vum Phonak Cycling Team gsii, wu 2006 no widerholte Dopingskandal ufglest woren isch. Anne
Schache isch e düütsche Fluername, wo bsunders i de alemannische Tieläkt vorchunt. Und drus isch a deil Plätz au e Ortsname worde. Die allgemäine Bedütig vom Wort, wo vom althochdüütsche scahho här chunt, isch ‚Wald‘ oder ‚Ghölz‘. Dr Name isch gärn im Zämehang mit Rodige im Wald bruucht worde. Im Schwiizerdütsche isch s Wort als Fluername bsunders für Waldgruppe und Flechine am Ufer vo Flüss bekannt, also für die nidere Ghölz und Gebüsch im Gebiet vom Auewald, wo immer wider überschwemmt wird und sech e alte Wald nid cha entwikle. Wenn lang keis höchs Wasser me chunt, git’s am Ufer und uf de Grien-Insle nöje Wald, bis er irgendwenn vom Fluss wider wäggspüelt wird. S Schwiizerische Idiotikon het do derzue vil Beleg us allerhand Kwelle. Vom Name für die schlächte Waldstück het me de junge Sidlige i dr Nöchi vo de Gwässer au Schache gseit; die sekundäre Dorfkwartier sind a vilne Oorte mit Erloubnis vo dr Obrigkeit vo Lüüte, wo i de alte Dörfer kei Woonplatz gfunde hend, im Schacheland ygrichtet worde. Öppen a dr Ämme und dr Aare het me i vilne Gmeinde de Landstück am Fluss dä Name ggä: Bi Lauperschwiu lyt dr Mungnauschache, zu Rüderschwiu ghört s
Dr Rudolf Münger (* 10. Novämber 1862 z Bärn; † 17. Septämber 1929 au dört) isch e Schwiizer Mooler gsi. Dr Münger het ane 1879 z Nöieburg d Lehr als Mooler agfange. Er het d Arbet vo de Flachmooler und vo de Dekorazionsmooler glert gchönne. Derno isch er i dr Gägend vo Utrecht gsi und het die bsunderi Technik glehrt, wie me mit dr Farb Holzstrukture und Marmor tuet nochemache. Vo 1883 bis 1888 isch er uf Münche ggange und het a dr Kunschtgwärbschuel studiert, und denn no es Joor lang uf Paris a d Académie Julian und der École des Arts décoratifs. Wider zrugg z Bärn isch er fasch es Joorzähnt lang Lehrer a dr Handwärcherschuel gsi. Denn her er sech als Künschtler sälpständig gmacht. Ane 1924 het er vo dr Uni Bärn dr Eeredokter übercho. Bsunders bekannt isch dr Münger wäge syne Zeichnige für literarischi Wärch. Vo im sind d Bilder für d Uusgobe vom Jeremias Gotthelf syne Büecher, für d Gschichte vom Heidi vo dr Johanna Spyri, d Ybänd zu de Romään vom Rudolf von Tavel und dr rych Bilderschmuck zu dr Samlig vo Lieder «Im Röseligarte», wo dr Bärner Profässer Otto vo Greyerz useggää het. D
S Schwiizerische Volchsliederarchyv isch es Archyv, wo zu dr Uni Basel ghört. Das Archyv isch ane 1906 vo dr Schwiizerische Gselschaft für Volkskund ggründet worde. Dä Veräin het wie me das im Ussland scho gmacht het au i dr Schwiiz welle d Liedkultur undersueche; und so wie d Volchskundler alti Materiaalie us dr Sachkultur zämeträit und beschribe händ, isch es trum ggange au d Lieder ufzschrybe und z erforsche. Me het dozmol versuecht d Volchslieder düütlech vo de Kunschtlieder z underscheide, und es isch d Mäinig gsi, d Wärch us em Volch wèère alls anonyms Kulturguet, wo nur müntlech überliferet würdi, und me müess das wo no im Land uss bekannt isch go ufnää und feschthalte. Di Schwiizerischi Gselschaft für Volkskund het über d Präss und mit Rundschrybe a vil Veräin derzue ufgruefe, me sell d Lieder em Archyv schicke. Das Projäkt het e grosse Erfolg gha. Us alne Deil vo der Schwiiz sind Brief uf Basel choo, und s Volchsliedarchyv het mit dr Zyt e Samlig vo öppe 31'000 deutschsproochige Lieder (hoochdüütschi und schwiizerdüütschi), öppe 3'200 Lieder us dr Wälschschwiiz, 1'400 usem Tessin und 1'200 rätoromanischi Lieder zämetreit. Derzue ane het s Volchsliederarchyv es baar hundert Schallpladde und alti
Di Schwiizerischi Schillerstiftig isch e gmeinnützegi Stiftig, wo s Domizil z Züri hät. Si isch ane 1905 zum hundertschte Todestag vom Friedrich Schiller gründet worde, zum Wèèrch vo de schwiizerische Literatur uuszzäichne und de Schriftsteller z hälfe. Si git Pryys und Understützigsbyträg an Autore vo alne vier Landesspraache vo de Schwiiz. Scho ane 1880 hät sech di düütschi Schillerstiftig z Weimar bi Schriftsteller vo de Schwiiz gmäldet zum i däm Land au sone Zwiig z bilde, was denn aber nid glungen isch. Wo denn ane 1904 de Hans Bodmer vo Züri, dr Gründer vom Läsezirkel vo Hottige ane 1882 und vom Literarische Club Züri ane 1902, wider so en Aafraag vo Weimar übercho hät, isch d Sach fürschiggange. Mit de Hilf vom Bundesraat Ludwig Forrer isch di Schwiizerischi Schillerstiftig z Stand cho, und de Nazionalroot hät defür es Afangskapitaal bewilliget. Bi de grosse Schillerfyyr, wo de Läsezirkel vo Hottige z Züri organisiert hät, isch d Stiftig ofiziell gründet worde. Ane 1905 hät de Bundesraat de Uufsichtsraat vo de Stiftig gwèèlt. D Stiftig tuet usgwèèlte Schriftsteller oder irne Familene hälfe, dezue luege, ass Nachläss vo Dichter erhalte blybe, Wèèrchuusgabe mit finanziere, so wie öppe bi de Arbete vom Jeremias Gotthelf, und
In dr früehbyzantinische Literatür finde sich vum 4. bis ins 6. Johrhundert n. Chr. Erwähnunge vu dr Alamanne (`Αλαμανοί oder `Αλαμαννοί /Alamannoi/), nämlig bim Eunapios (345/46 - 420 n. Chr.), Kleinasiä, er schribt iber dr Βαδομάριός /Badomarios/ - do isch dr Vadomar gmeint. Dr Vadomar heb 3000 remischi Gfangini gnumme, dr Julianus (dr Vetter vum Kaiser Constantinus II.) heb im Vadomar si Suhn als Geisle gha. Wiäs üsgange isch, stoht in däm Fragmänt nit. Sokrates Scholastikos (des isch nit dr Klassiker), Anwalt in Konstantinopel im 5. Jh. n. Chr., Kirchegschicht; er schribt iber Griäg vu dr Remer mit dr Alamanne Sozomenos, ebefalls Awalt in Konstantinopel mit Kirchgeschicht; Griäg mit dr Alamanne Zosimos, 5./6. Johrhundert, Wirkungsort unbekannt, Griäg mit dr Alamanne Agathias (um 536 - 582) üs Myrina z Kleinasiä, Jurischt, Dichter un Historiker z Konstantinopel. Vu däm stammt diä bekannt Textstell, wu d Alamanne as "zämmegwirflet Mischvolk" bezeichnet wäre: "D Alamanne sin - wämmer im Asinius Quadratus folge derf, ime Italiker, wu d Verhältnis un d Gschicht vu dr Germane gnaü bschriibe het - e zämmegwirflet Mischvolk un des druckt ihre Namme aü üs." Diä Textstell het e grossi Roll in dr Forschung iber d Alamanne gspiilt. Aber dr Mathias
Dr Carl Hess (* 23. Merz 1859 z Basel; † 18. Februar 1912 z Bärn) isch e Schwiizer Musiker gsi. Dr Carl Hess isch dr Soon vom Lehrer Johann Wahrmund Hess und vo dr Maria Rüetschi gsi. Er het Musigunderricht gnoo und Giige und s Orgelespiil gleert. Wärend em Studium a dr Uni Basel het er im Orcheschter vo dr Allgemäine Musiggselschaft Basel gspiilt. Ane 1880 isch er uf Leipzig a d Uni und a s Konsi go underrichte. 1882 isch er Organischt am Bärner Münschter worde, und er het a dr Uni Bärn und a dr Musigschuel glehrt. Er isch au dr Dirigänt vom Bärner Männerchoor gsi. Ane 1884 het er d Maria Rüetschi ghürootet. Als Komponischt het dr Hess Wärch Stück für d Chilemusig, Noote für di Schwiizerische Tonkünschtlerfescht und no vil anders gschribe. Uff Gedicht vo dr Sophie Haemmerli-Marti und vo anderne Schriftsteller wie öppe em Friedrich Hölderlin oder em Johann Gaudenz von Salis-Seewis het er Partituure, Orcheschterwärch und Liederbüecher gmacht. Dr Nachlass vom Carl Hess lyt im Schwiizerische Literaturarchyv z Bärn. Es het drinn Wärch für Instrumentaalmusig und für Gsang. Das Volkslied. Sammlung schönster Melodien. Der Schweizer-Jugend gewidmet. Hrg. unter Mitwirkung zahlreicher Kenner und Freunde des
Dr Graf Werner II. vo Hombärg (* 1284; † 21. März 1320 bi Genua) isch e Ridder, Afüerer vom ene Ufgebott vom dütsche König und e Minnesänger gsi. Dr Werner II. vo Hombärg isch us em Gschlächt vo de Grafe vo Frohburg cho. Sin Vatter isch dr Graf Ludwig I. vo Hombärg und syni Muetter d Elisabeth vo Rapperschwil gsi. Ane 1315 het er d Gräfin Maria vo Öttinge ghürootet. Er het zu de Gönner vom Chlooschter Ottebach z Züri ghört. Vom Erb vo synere Muetter het dr Graf Werner zum Familiepsitz im Jura ane au no Herrschafte im Gebiet vo Schwyz übercho. Er isch wäge dene Güeter in Händel mit de Chlööschter Rychenau, Äinsidle, Sanggale und Pfèèfers und sogar au mit em König Albrecht I. verwicklet gsi. Ane 1303 het er di alti Stammburg vo dr Familie, d Homburg im Sisgau, und d Stadt Lieschtl em Bischof vo Basel verchauft. Sid em Afang vom 14. Joorhundert het dr Graf vo Hombärg zu de nöchere Dienschtlüüt vom düütsche König Friedrich ghört. Ane 1309 isch er Rychsvogt i dr Innerschwiiz worde. Er isch offebaar imene guete Verhältnis zu de Landlüüte i de Gebiet vo Uri und Schwyz gstande. Im Johr 1313
Neuhausen isch de Name vo däne Gmainde: Neuhausen am Rheinfall, e Gmaind im Kanton Schafuuse, Schwiz Neuhausen (Enzkreis), e Gmaind im Enzchrais, Bade-Würtebärg, Dütschland Neuhausen auf den Fildern, e Gmaind im Landchrais Esslinge, Bade-Würtebärg Neuhausen ob Eck, e Gmaind im Landchrais Tuttlinge, Bade-Würtebärg Neuhausen/Spree, e Gmaind im Landchrais Spree-Neisse, Brandeburg Neuhausen/Erzgeb., e Gmaind im Landchrais Mittelsachse, Sachse d Gmainde Großneuhausen und Kleinneuhausen im Landchrais Sömmerda, Thüringe Neuhausen isch de Name vo däne Orts- und Stadttail z Dütschland: Bade-Würtebärg: Neuhausen an der Erms, en Ortstail vo de Stadt Metzinge, Landchrais Reutlinge Neuhausen (Engen), en Ortstail vo de Stadt Enge, Landchrais Konstanz Neuhausen (Königsfeld im Schwarzwald), en Ortstail vo de Gmaind Königsfäld, Schwarzwald-Baar-Chrais Neuhausen (Oberrot), en Ortstail vo de Gmaind Oberrot, Landchrais Schwäbisch Hall Bayern: Neuhausen-Nymphenburg, Stadtbezirk vo Münche Neuhausen (Aham), en Ortstail vo de Gmaind Aham, Landchrais Landshuet Neuhausen (Aichach), en Ortstail vo de Stadt Aichach, Landchrais Aichach-Friidbärg Neuhausen (Frauenbiburg), en Ortstail vo de Stadt Dingolfing, Gmarkig Frauenbiburg, Landchrais Dingolfing-Landau Neuhausen (Ebersberg), en Ortstail vo de Stadt Ebersberg, Landchrais Ebersbärg Neuhausen (Erding), en Ortstail vo de Stadt Erding, Landchrais Erding Neuhausen (Holzheim), en Ortstail vo de Gmaind Holzheim, Landchrais Neu-Ulm Neuhausen (Kempten), en Ortstail vo de chraisfraie Stadt Kempte Neuhausen (Kranzberg),
D Frida Hilty-Gröbly (* 3. Jänner 1893 z Sanggalle; † 2. Meerz 1957 au dört) isch e Schwiizer Mundartschriftstellerin gsi. Si isch als Dochter vom Johann Heinrich Gröbly uf d Wält cho. D Familie isch ursprünglich us em Undertoggeburg gsi und im 19. Joorhundert uf Sanggalle ggange und het zmitz i dr Stadt gwoont. D Frida Gröbly het scho mit junge Joore agfange schrybe. S erschte Wärch isch e Reisepricht gsi, wo si uf Hochdütsch verfasst het. Si seit vo der Jugendzyt: «Und wil i vo chlii uuf Freud am Zeichne ghaa ha, ha n i tenkt, i möcht da ganz guet läärne, daß i, wenn i wider emool e Buech schriibi, au Zeichnige chönnt dezue mache. So bi n i im Herbscht 1913 i d Gwäärbschuel ggange, und im Früelig 1914 ischt me denn öppe vorosse gsässe und hät probiert, aalti Gibel oder en Holderbusch, wo plüet hät, abzzeichne.» I dr Zyt vom erschte Wältchrieg het si sech für en tringend nöötigi Hilf gmäldet: «Aber denn ischt de Chrieg choo. […] S Hälffe hät ein doo wichtiger tunkt als ali schöö Kunscht. […] De tüüfscht Iidrock hät mer d Aarbet als Samariteri bi de italieenische Evakuierte gmacht, wo mer
Dr Steinmar isch e Minnesänger usem Aargau gsi. D Forschig vermuetet, dr Minnesänger sig identisch mit em Ridder Berthold Steinmar vo Chlingnau, wo i der zwöite Helfti vom 13. Joorhundert urkuntlech meermols i verschidene Archyv z Chlingnau, z Sankt Bläsi, z Rhyfälde, z Basel, z Beugge, z Säckinge und z Waldshuet bezüügt isch.. Dr Steinmar isch e ridderleche Dienschtmaa, e Ministeriaal vom Minnesänger Walther vo Klinge gsi und er het mit däm zäme zu dr Gfolgschft vom König Rudolf I. vo Habsburg ghört. Dr Ridder vo Steinmar isch öppedie z Stroossburg gsi, wie me us de Urkunde weiss. Im Stroossburger Münschter stoot es alts chlyses Figürli, wo d Inschrift Stei[n]mar treit und schynt s sognänte Herpschtlied vom Minnesänger adüütet, es Trinklied, wo vermuetlich i dr Landschaft am Oberrhy populäär gsi isch. Au s Bild vom Ridder Steinmar i dr Zürcher Liederhandschrift, em Codex Manesse, zeigt en als Maa, wo Fröid am Trinke und Fäschte gha het. Friedrich Pfaff (Hg.): Die große Heidelberger Liederhandschrift (Codex Manesse) In getreuem Textabdruck hrsg. v. F. Pfaff. Heidelberg 1995, Sp. 994–1005. Richard Moritz Meyer: Steinmar von Klingnau, Berthold. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 35, Duncker & Humblot, Leipzig 1893, S. 746–748. Bartsch, Karl (Hg.):
Auvergnatisch (auvergnatisch Auvernhat; franzeesch Auvergnat) ìsch d' Sprooch von d'Lit vùn dia Departamente en der franzeescha Regione Auvergne-Rhône-Alpes und Okzitanie: Cantal (15), Puy de Dôme (63), Haute-Loire (43), Lozère (48), ohne de Kanton vùn Florac und de Weste vùn der Ardèche (07). Es sin so zü sàja d'Noochfoore vùn dr Arverner. S'ìsch oj a Bende driessig Kilometer wit im Süde vùm Departament l'Allier (3). Dia Bende war in der vorher Provinz vùn Arvernia. S'ìsch oj de Kanton vùn Servières in der Corrèze (19), wo im Graftum vùn Arvernia im Mittelalter gsi ìsch. In reine Linguistik ìsch Arvernisch a Dialekt vùn der Occitanische Sprooch. S'ìsch gejednojer a Variante vùn Provenzalisch, ower beide Sprooche sinn Ausbau-Sprooche, s'ìsch jedi hett sin eigni Lewe, wie Danisch, Schwedisch und Norwegisch bokmål, wo verschidene Dialekte vùn a selwe Sprooch am Anfange gsi sinn. De einzige Dichter in Arvernisch im XVIIIer Jòhrhundert ìsch François de Murat gsi, vùm Cantal. Am Ninzehnten Jòhrhundert hett wirklich d' moderne arvernische Literatur begonna. D' grossten Dichter sinn Arsène Vermenouze und Pierre Biron "Norib". S sinn viele andre gsi wie Alphonse Boncompain, de Pfòrer Jarsaillon, Mathieu, Corchinoux, Chambounet, Oddes usw. Nohrher Jean Boudon-Lashermes in Velay (d' Provinz wo in der Mitter des
Dr MundartMai isch e Veraastaltigsserie z Vorarlbärg un im Schwyzer Rhintel, wu em Dialäkt gwidmet isch. Si goot vum 1. bis zum 31. Mai un wird vum Verlag unartproduktion in Kooperation mit dr Zytig „Vorarlberger Nachrichten“ veraastaltet. Dr erscht MundartMai het s 2011 unter em Motto „Make gsi no war“ gee. Finanziäll unterstitzt wird dr MundartMai vu Land Vorarlberg Kultur, Literatur Vorarlberg Mundart, verschidene Vorarlbärger un Schwyzer Gmaine un andere Sponsore. Bis 2014 isch d Raie all Johr durgfiert wore. 2015 het s us finanziälle Grind kai MundartMai gee, syt dr Uusgab vu 2016 wird d Raie nume no all zwai Johr veraastaltet. Im MundartMai drätte all mol iber 100 Dialäktautore un –musiker us Vorarlbärg un em Schwyzer Rhintel uf. In s Lääbe grufe wore isch dr MundartMai vum Ulrich Gabriel, em Grinder vum Verlag unartproduktion. Bim erschte Mol het s vor allem Lääsige vu Autore mit Musik gee, im Lauf vu dr Johr sin allmee Ufdritt vu Musiker un Kabarettischte derzue chuu, au Poetry Slam un Filmuffierige. 1. MundartMai, 1.-31. Mai 2011: 11 Veraastaltige in fimf Vorarlbärger Gmaine, 880 Bsuecher 2. MundartMai, 1.-31. Mai 2012: 19 Veraastaltige in 13 Vorarlbärger un aire Schwyzer Gmai, 1225 Bsuecher 3. MundartMai, 1.-31.