rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Materialismus isch en erkenntnistheoretischi oder ontologischi Posizioon, wo alli Vorgäng und Fenomeen uf dr Wält uf Materie und deren ihri Gsetz und Verheltniss zruggfüert. Dr Materialismus goot au drvo us, ass Gedanke, Gfüül oder s Bewusstsii Erschiinigsforme vo Materie si bzw. uf sonigi chönne zruggfüert wärde. Er erklärt d Wält, wo dr Mensch din läbt und d Brozäss wo in ere ablaufe ooni gäistigi bzw. immaterielli Elimänt, wie zum Bischbil Gott oder d Seel. In dr Gegewartsfilosofii wird dr Begriff „Füsikalismus“ vilmol as Sünonüüm vo „Materialismus“ verwändet. Gegebegriff si dr Idealismus, wo für en nume d Inhalt vom Bewusstsii äigentlig wirklig si, und dr Dualismus, wo säit, ass s Füsische und s Psüchische zwi Beriich vom Sii daarstelle, wo vollständig vonenander drennt si und äigeständig existiere. Georg Klaus, Manfred Buhr (Hrsg.): Philosophisches Wörterbuch. 2 Bänd. 12. Uflaag, VEB Bibliographisches Institut, Leipzig 1976. Mario Bunge, Martin Mahner: Über die Natur der Dinge. Materialismus und Wissenschaft. Hirzel-Verlag, Stuttgart 2004. Eduard Jan Dijksterhuis: Die Mechanisierung des Weltbildes. Springer, Berlin / Häidelbärg / Nöi York 1956, DNB 451027213. (Nöiuflaag: 1983, ISBN 3-540-02003-9). Frederic Gregory: Scientific Materialism in Nineteenth Century Germany. D. Reidel, Dordrecht 1977. Margarete J. Osler: Mechanical Philosophy. In: New Dictionary of
Idealismus (abgläitet vo griechisch ἰδέα „Idee“, „Urbild“) bezäichnet in dr Filosofii underschidligi Ströömige und Äinzelposizioone, wo glaube, ass d Wirkligkäit dur Erkenntnis und Dänke bestimmt issch bzw. ass Ideä bzw. Ideells d Fundamänt vo dr Wirkligkäit, vom Wüsse und vo dr Moral usmache. Im ängere Sinn wird as Verdräter vom ene Idealismus bezäichnet, wär aanimmt, ass die füsikalischi Welt nume as Objekt für s Bewusstsii oder im Bewusstsii existiert oder in sich sälber gäistig beschaffe isch. Im ethische Idealismus goot mä drvo us, ass dr Mensch sis Handle dur vernümftigi und verbindligi Überleegige, wo mä sich cha druf verloo, cha und sott begründe und reegle. Im alldääglige Sproochgebruuch cha „Idealismus“ z. B. en altruistischi, sälbstlosi Haltig bezäichne. Karl Ameriks (Hg.): The Cambridge Companion to German Idealism, Cambridge University Press, Cambridge, U.K. 2000. Andreas Dorschel: Die idealistische Kritik des Willens, Meiner, Hamburg 1992. Alfred Cyril Ewing (Hg.): The Idealist Tradition: From Berkeley to Blanshard. Free Press, Glencoe, IL 1957. Vittorio Hösle: Philosophiegeschichte und objektiver Idealismus, C.H. Beck, München 1996. Hans Jörg Sandkühler (Hg.): Handbuch Deutscher Idealismus. J. B. Metzler, Stuttgart 2005. Hans Jörg Sandkühler: Artikel Idealismus. In: Enzyklopädie Philosophie, Felix Meiner Verlag, Hamburg 2. Uflaag 2009. Oswald Schwemmer: Artikel Idealismus (systematisch),
Bewusstsii (lateinisch conscientia „Mitwüsse“ und altgriech. συνείδησις syneidesis „Miterschiinig“, „Mitbild“, „Mitwüsse“, συναίσθησις Mitwoornäämig, Mitempfindig und φρόνησις vo φρονεῖν bi Sinn sii, dänke) isch im witiste Sinn s Erlääbe vo mentale Zueständ und Brozäss. En allgemäin gültigi Definizioon vom Begriff git s nid, will s underschiidlig und mit verschiidene Bedütige brucht wird. Die naturwüsseschaftligi Forschig beschäftiget sich mit definierbare Äigeschafte vom bewusste Erlääbe. Peter Bieri: Was macht das Bewusstsein zu einem Rätsel? (rtf-Datei; 56 kB) auch in: Spektrum der Wissenschaft. 10, 1992, S. 48–56 und in Wolf Singer (Hrsg.) Gehirn und Bewusstsein. Spektrum, Häidelbärg 1994, S. 172–180. Colin McGinn: Wie kommt der Geist in die Materie? Das Rätsel des Bewusstseins. Piper, Münche 2003, ISBN 3-492-23653-7. Colin McGinn: Das geistige Auge. Von der Macht der Vorstellungskraft. Primus, Darmstadt 2007. Thomas Nagel: Wie ist es, eine Fledermaus zu sein? In: Peter Bieri (Hrsg.): Analytische Philosophie des Geistes. 3. Uflaag. Beltz, Weinheim 1997, ISBN 3-89547-117-8, (4. Ufl. 2007, ISBN 978-3-407-32081-0) Ansgar Beckermann: Was macht Bewußtsein für Philosophen zum Problem? In: Logos. 4 (1997), S. 1-19. Peter Bieri: Was macht Bewußtsein zu einem Rätsel? (rtf-Datei; 56 kB) In: W. Singer (Hrsg.): Gehirn und Bewusstsein. Spektrum, Häidelbärg 1994, S. 172–180. Consciousness, verschiedene Begriffsbestimmungen aus: Polimetrica Onlus
S Periodäsystem vo dä Elemänt (churz Periodäsystem oder PSE) büütät ä Übersicht über d Elemänt. D Elemänt sind därbi nach dr Ornigszahl gordnät und entsprächänd ihrärä chemischä Eigäschaftä i verschidäni Periodä und i verschidäni Haupt- odär Näbätgruppä iiteilt. Di erstä Periodäsystem händ 1869 fasch zytglich dä russischi Chemiker Dmitri Iwanowitsch Mendelejew und dä tütschi Arzt und Chemiker Lothar Meyer ufgstellt. Si händ d Elemänt nach stigändär Atommassä gordnät und däbi Elemänt mit ähnlichä Eigäschaftä underänand agordnät. Däbi isch ihnä au ufgfallä, das no drü Elemänt fäläd, s Germanium, s Gallium und s Scandium. Womär dänn diä Elemänt tatsächlich gfundä hätt, händ di würklechen Eigäschaftä rächt guät mit dä vorhärsgseitä überigstummä. Hüttzutag chan mär diä Aornig mit äm Bau vo dä Elektronähüllä erchlärä. Inerhalb vonärä Periodä händ alli Elemänt glich vill Elektronähüllä. Inerhalb vonärä Gruppä händ d Elemänt glich vill Valänzelektronä. Dr Unterschid vo Haupt- und Näbätgruppäelemänt isch die, das bi dä Näbätgruppäelemänt nöd di üsserscht, sondern di zweitüsserscht Schalä wiiter mit Elektronä gfüllt wird, bi dä Lanthanoidä und dä Actinoidä wird sogar di drittüsserscht Schalä witer gfüllt. Ab äm 84ischtä Elemänt (Polonium) sind alli Elemänt radioaktiv, äs git aber scho vorannä vereinzelt radioaktivi Elemänt. Dä Amerikaner Tom Lehrer hät äs
St. Helena (änglisch Saint Helena, Ussprooch (BE): [ˌsɪntəˈliːna]) isch en Insle im Südatlantik. Iire Ursprung isch vulkanisch. Si bildet mit dr Insle Ascension und dr Inselgrubbe Tristan da Cunha s Britische Überseegebiet St. Helena, Ascension und Tristan da Cunha. Uf dr Insle lääbe e chli mee as 4000 Lüt, wo finanziell uf d Understützig vo Groossbritannie aagwiise si. Die äinzige Industrie si Fischfang und Holzverarbäitig und e chli Kunstgwärb wird au no driibe. In dr Landwirtschaft wird Flaggs aabaut, e chli Gmües und Obst und Chüe und Schoof wärde ghalte. Dr Kaffi vo St. Helena zelt zu de düürste uf dr Wält. Die äinzig Verbindig zur Ussewält isch mit em Schiff. S Bostschiff chunnt alli zwäi Wuche äinisch zur Insle. Mä isch draa, en internazionale Flughaafe z baue, wo 2016 söll fertig wärde. St. Helena isch vor allem as dr Verbannigsort vom Napoleon Bonaparte bekannt, wo dört vo 1815 bis zu sim Dood am 5. Mai 1821 im Longwood House im Exil gläbt het. Julia Blackburn: Des Kaisers letzte Insel. Napoleons auf Sankt Helena. Aus dem Englischen von Isabella König. dtv, München 1998, ISBN 3-423-20080-4. (Rezension) Commons: St. Helena – Sammlig vo Multimediadateie Noochrichte vo St. Helena (änglisch) Noochrichte vo
Dr Peter Bieri (* 23. Juni 1944 z Bärn), as Autor under em Psöidonüüm Pascal Mercier bekannt, isch e Schwizer Schriftsteller und Filosoof. Dr Bieri het z London und Häidelbärg Filosofii, Änglistik und Indologii studiert. Er het under em Dieter Henrich und Ernst Tugendhat bromowiert über d Filosofii vo dr Zit. Noch em Doktorat het dr Bieri as wüsseschaftlige Assistänt am Filosofische Seminar vo dr Uniwersidäät Häidelbärg gschafft. Dr Bieri isch bi dr Gründig vom Forschigsschwerpunkt Kognition und Gehirn vo dr Dütsche Forschigsgmäinschaft drbii gsi. D Schwerpünkt vo sinere Forschig si die Filosofischi Psüchologii, d Erkenntnistheorii und d Moralfilosofii gsi. Vo 1990 bis 1993 isch er Brofässer für d Gschicht vo dr Filosofii an dr Uniwersidäät Marburg gsi; ab 1993 het er as Noochfolger vom Ernst Tugendhat Filosofii an der Freije Uniwersidäät Berlin am Leerstuel für Sproochfilosofii underrichdet. 2007 het sich dr Bieri vorzitig lo bangsioniere, wil en dr Uniwersidäätsbetriib verergeret het. Under em Psöidonüüm Pascal Mercier het dr Peter Bieri bis jetz vier Romän veröffentligt: Perlmanns Schweigen (1995), Der Klavierstimmer (1998), Nachtzug nach Lissabon (2004; 2013 verfilmt) und Lea (2007). Im Joor 2006 het er für si literarischs Wärk dr Marie-Luise-Kaschnitz-Briis überchoo. Pascal Mercier: Perlmanns Schweigen. Albrecht Knaus, Münche
Spiil (vo althoochdütsch: spil für „Danzbeweegig“) isch e Form vo dr Däätigkäit und s Spiile e Däätikäit, wo zum Vergnüege, zur Entspannig, elläi us Fröid a Due, aber au as Bruef cha usgfüert wärde (Theaterspiil, Sportspiil, Giige spiile). Es isch e Beschäftigung, wo vilmol zämme mit andere vorgnoo wird. Spiile isch seer wichdig für d Entwigglig vo hööchere Dier. E groosse Däil vo dr kognitive Entwigglig und vo dr Entwigglig vo motorische Fähigkäite findet dur s Spiile statt, bim Mensch wie bi e Hufe Dierarte. E Spiil basiert vilmol uf ganz bestimmte Handligsablöif und us dene chönne verbindligi Reegle entstoo, bsundrigs bi Gmäinschaftspiil. Die konkrete Handligsablöif chönne sich us dr Art vom Spiil sälber ergee, de Spiilreegle, oder aber wenn verschiideni Indiwidue zämme öbbis wäi aafoo, wie zum Bischbil e Sandburg baue. Alain (d. i. Émile-Auguste Chartier): Lebensalter und Anschauung. Berlin/Wien/Leipzig 1932 (franz. Erstusgoob 1927), s vierte Buech Die Spiele, S. 167–210. Michael Andres: Sport - Spiel - Spannung. Philosophische Untersuchung des Spiels und seiner Inszenierung im Sport. Turnshare, London 2007, ISBN 978-1-84790-001-2. Frederik Jacobus Johannes Buytendijk: Wesen und Sinn des Spiels. Wolff, Berlin 1933. Roger Caillois: Die Spiele und die Menschen: Maske und Rausch. Ullstein, Frankfurt am Main/ Berlin/
Riesling isch dr Name vonere bestimmte Wysswy-Truube, wo im ganze alemannische Sproochruum vorkunnt. Si wird in ihrer reine Form zum Byspiel im Elsass aabaut. E Krüzigsform isch dr sognennt Riesling x Sylvaner (Müller-Thurgau, Rivaner), wo relativ aspruchlos isch un au in schlechtere Lage ä guete Wy git. Allerdings hän neueri Untersuechige anhand vo gentechnische Analyse nochgwiise, dass es sich bym R x S um e Krüzig zwüsche Riesling un Guetedel handlet. Dr Riesling gilt als e sehr en edli und langläbigi Truube. D'Abstammig vom Riesling vonere Wildräbe am Oberrhy het sich nach neuere Untersuechige als Legände erwiese. Tatsächlig het me mit molekularbiologische Methode Aateil vo Heunisch und Traminer Sämlig gfunde. Rheinriesling Weisser Riesling Riesling renano Johannisberg Riesling Normdate: GND: 4138434-9 | LCCN: sh85114048
Die Liste zeigt d Flaggene und Wappe vo de Kolonie und Protektorat vom Königriich Italie bis 1946. S Königriich Italie, de Vorgängerstaat vo de hütige Republik Italie, hät im Zug vo de Imperialismusära und später im Zweite Wältchrieg mehreri Kolonie und Protektorat erworbe. Die sind Italiänisch-Eritrea, Italiänisch-Somaliland, Italiänisch-Libye, Britisch-Somaliland und Tunesie, ksi. In Asie hät d Monarchi es 46 Hektar grosses Stück Land i China in Tianjin (lueg italienischi Konzession z Tientsin) ka. In Europa hät s Land während em Zweite Wältchrieg folgendi Protektorat ka: Kroatie, Albanie und Griecheland. Nach de Niderlag im Zweute Wältchrieg hät Italie a de Pariser Friedenskonferänz vo 1946 alli sini Kolonie und Protektorat müsse ufgä. Nur Somalia isch wieder als Treuhandgebiet under italiänischi Herrschaft cho.
Lonza chan folgendes bedüte: Lonza Group, en Firmeverbund vom e Chemii- und Pharmaunderneme mit Hauptsitz z Basel, Schwiz Lonza (Fluss), en Fluss im Wallis, Schwiz LONZA-Werk Trattendorf, en ehemolige Industriistandort z Spremberg, Brandeburg, Dütschland
Dr Josef «Sepp» Blatter (är nännt si sälber Joseph S. Blatter; * 10. Merz 1936 z Vischp as Josef Blatter; haimetbrächtigt z Obergoms, friener Üerliche) isch e Schwyzer Fueßballfunktionär un vu 1998 bis 2016 residänt vum Wältfueßballverband FIFA gsii. Ab em 8. Oktober 2015 isch dr Blatter vu allne Funktione suschpendiert gsii und am 21. Dezämber 2015 het en d FIFA für acht Joor gspeert. E Beruefigsgricht vu dr FIFA het d Speeri am 24. Februar 2016 uf sechs Johr verchirzt Dr Blatter isch z Vischp uf d Primarschuel gange un uf d Sekundarschuel un s Gymnasium z Sittu un z Saint-Maurice. Derno het er an dr HEC Lausanne Volkswirtschaftslehr studiert un het 1958 mit em Diplom abgschlosse. Dr Blatter isch Alte Herr vu dr Schwyzerische Studänteverbidnig Helvetia, wun er uf dr Vulgo Mi-temps (alem. Halbzyt) daift woren isch. Dr Blatter isch dreimol ghyrote gsi un het e großi Dochter us dr erschte Eh. Dr Blatter het vu 1948 bis 1971 aktiv Fueßball gspiilt, au in dr hegschte schwyzerische Amateurliga. Vu 1959 bis 1964 isch er Sekretär vum Walliser Verchehrsverband gsii, vu 1964 bis 1966 Zentralsekretär vum Schwyzerische Yyshockeyverband un vu 1966 bis 1968 Prässeschef vu dr Dachorganisation vu dr
Backgammon isch äins vo de eltiste Brättspiil für zwäi Spiiler. D Stäi wärde noch dr Punktzaal, wo mit zwäi Würfel gwürflet wird, vo dr äigene Brätthelfti uf die vom Gegner bewegt. S Ziil isch s, die äigene Stäi vor em Gegner vom Brätt z beweege. Backgammon kombiniert strategischs Dängge mit Glück. Bäch mit de Würfel cha zum ene Spiilverlust füere, aber uf d Lengi gwünnt dr Spiiler mit dr bessere Strategii. Mit jeedem Wurf vo de Würfel muess e Spiiler sich zwüschen ere gröössere Zaal vo Alternative entschäide und drbii möögligi Geegezüüg vom Gegner in Betracht zie. S Spiil isch wie Schach vo groossem Inträssi für Compiuterwüsseschaftler. Dank deren iire Forschige in d Aawändig vo nöironale Netz git s hüte Brogramm, wo wie bim Schachmatt die beste menschlige Spiiler chönne schloo. Enno Heyken und Martin Fischer: Das Backgammon Handbuch. 1. Uflaag. Falken-Verlag, Niedernhausen 1996, ISBN 3-8068-4422-4. Enno Heyken und Martin Fischer: Backgammon für Einsteiger. 1. Uflaag. Falken-Verlag, Niedernhausen 1996, ISBN 3-8068-1690-5. Enno Heyken und Martin Fischer: Backgammon für Fortgeschrittene. 1. Uflaag. Falken-Verlag, Niedernhausen 1997, ISBN 3-8068-1926-2. Paul Magriel: Backgammon. 3. Uflaag. Clock & Rose Press, Harwich Port 2004, ISBN 1-59386-027-7. Bill Robertie: Backgammon for Winners. 3. Uflaag. Cardoza Publishing, Nöi
Kampfkunst isch d Kunst sich mit eme Gegner körperlig usenanderzsetze. Für das studiert mä Technike, wo bi jedem Stiil andersch si, wie au sine Regelwärk und Unterrichtssüsteem. Bi dr Kampfkunst stoot die gäistigi, körperligi und seelischi Entwigglig im Vordergrund, aber au, wie bi dr Chriegskunst, dr kämpferischi Komflikt, wääred s bim Kampfsport um e sportlig Vergliichskampf goot. So het mer Technike ooni Waffe bi de japanische Samurai Jiu Jitsu gsäit. Es het hunderti vo Stile gää, und bi alne isch es vor allem um Waffetechnike gange. Die Technike wäm mer sini Waffe verloore gää het, het mer Jiu Jitsu gnennt. Us Ji-Jistu-Technike vo de Kitō-ryū und de Tenjin Shinyō-ryū het dr Kanō Jigorō s Judo entwigglet, wo eender as Kampfsport gältet. In dr Braxis findet mä e Hufe Stil, won e Mischig us Kampfsport und Kampfkunst si und dr Underricht um Aspäkt wie Filosofii, Kultur, religiösi Elimänte, Dänkwiise, Alldäagslääbe und Gsundhäit erwitere. Kampfkünst häi sich überall dört entwigglet, wo Mensche sich mit andere Mensche häi müesse chriegerisch usenandersetze. Die eltiste überliiferete Dradizione kennt mä us Öiropa (zum Bischbil Pankration, Pale und Pygme im Alterdum, oder im Liechtenauer si Fächtschuel im 14. Joorhundert). E Hufe dradizionelli Schuele und Stil häi sich
Judo (jap. 柔道 jūdō [ersti Silbe stimmhaft: dʒɯːdoː; uf Dütsch mäistens ˈjuːdo] wörtlig ‚dr samft/flexibel Wääg‘, abgläitet vo jū ‚samft‘, ‚flexibel‘ und dō ‚Wääg‘) isch e japanischi Kampfsportart, wo s Brinzip von ere „Gwünne dur Noochegee“ beziejigswiis „maximali Wirkig bim ene Minimum an Ufwand“ isch. Dr Kanō Jigorō (1860–1938) het s Judo am Aafang vom 20. Joorhundert us verschiidene alte Ju-Jitsu Stil (Koryu) entwigglet, won er vo chlii uf gleert gha het. Judo isch nit nume e Dräänung für e Körper sondern au e Filosofii zum d Persönlichkäit z entwiggle. Es basiert im Wääsentlige uf zwäi filosofische Grundbrinzip: ass mä sich gegesitig hilft und verstoot zum Nutze und Fortschritt vo alle (jita kyōei, 自他共栄) und ass mä dr Körper und dr Gäist so effektiv wie mööglig iisetzt (seiryoku zenyō, 精力善用). S Ziil isch s, die Brinzip z verinnerlige und uf dr Judomatte (jap. Tatami) bewusst in jedere Beweegig zum Usdruck z bringe. E Judo-Mäister hört im Idealfall nie uf, Judo z braktiziere, au wenn er nit im Dōjō (Dreeningshalle) isch. D Süüle vom Judo si im dradizionelle Sinn mäistens dr Formelauf, jap. Kata, und dr Üebigskampf, jap. Randori (au as Wettkampf, jap. Shiai). Klassischerwiis ghööre au Kogi (講義, Leervordraag) und
Dr Christian Gottlob Barth (* 31. Juli 1799 z Stuegert, † 12. November 1862 z Calw) ischt a deitscher evangelischer Pfarrer, Lyriker ond Schriftsteller us-em Schwôbalendle gwäa. Dr Christian Gottlob Barth kommt am 31. Juli 1799 z Stuegert uff d Welt. Sei Vadder Christian Friedrich Barth ischt a Zemmer-Môler ond Vorgolder ond sei Mueder Beata Catharina geborene Engelmann isch d Dochder vo-ma Kiafer ond stammt aus Kirchheim am Necker. Scho zemlich bald isch sellra Frau ihr graischdr Wonsch, dass ihr Jonger amôl Pfarrer werra soll. Drom därf dr Christian Gottlob au des ruhmreiche Stuegerter Eberhard-Ludwig-Gymnasium bsuacha, wo scho an Haufa grauße Goischdr hervorbrôcht hôt, zom Beischbiil da Johann Friedrich Cotta, da Georg Wilhelm Friedrich Hegel ond da Gustav Schwab, om bloß môl a baar vo deane Leichda zo nenna. Dui Schuel beendet dr Christian schliaßlich mit-ma Oinser-Abidur. Hendrher studiirt’r Theologii am Diibenger Stift. Wia-nr dô drmit ferdich ischt, ondrnemmt’r a Bildongsreis durch ganz Deitschland. 1834 schließlich wuud dr Barth Pfarrer en Meddlenga bei Liibazell. Deet wuud’r abr et glicklich. Drom hengt’r bereits viir Jôhr schbätr sein Talar an da Nagel, ziagt om ens Schwarzwaldstädtle Calb ond wuud freier Jugend- ond Volksschriftsteller en seim oigena Vorlag (Calwer Verlagsverein). Seine Schrifda befasset
Dr Walter Mossmann (au Moßmann gschribe; * 31. Augschte 1941 z Charlsrue; † 29. Mai 2015 z Brysach) isch e dytsche Liedermacher, Autor, Schurnalischt un Regisseur gsii. Är isch bekannt wore dur sy Engaschmänt in dr frieje Anti-Atomchraft-Bewegig, vor allem im Zämmehang mit em Widerstand gege s blant Chärnchraftwärch Wyhl. Anne 1951, im Alter vu 10 Johr, isch dr Walter Mossmann mit syre Famile uf Friburg chuu. Noch em Abitur het er an dr Universitete Friburg, Dibenga un Hamburg Germanischtik, Soziology un Bolitikwisseschaft studiert.As Studänt het er si dertemol in dr Studäntebewegig engaschiert. Anne 1964 het er di erschte Gedicht publiziert un isch zum erschte Mol mit aigene Chansons ufdrätte. Im Johr 1965 het er uf em Feschtival Chanson Folklore International uf dr Burg Waldeck im Hunsrück gsunge, bis 1969 isch er all Johr bim Feschtival derby gsii. 1966 isch er uf em II. Folkfeschtival z Turin ufdrätte. Dr Stil vu syne Lieder het si an dr franzesische Chansons orientiert, vor allem am George Brassens. Ab 1970 het er e Zytlang as Moderator vun ere Jugendsändig bim Sidweschtfunk gschafft, speter het er as freie Autor un Rusgeber gschafft. Anne 1973 het er fir dr Sidweschtfunk e Feature zämme mit dr
En Abdriibig oder Schwangerschaftsabbruch (medizinisch abruptio graviditatis oder induzierte Abort) isch s, wenn män ere Schwangerschaft, wo d Frau nid will oder wo für iiri Gsundhäit gföörlig isch, absichtlig vor dr Zit en Ändi macht. Dr abdribnigi Embryo oder Fötus überläbt dr Iigriff normalerwiis nit. Dr medizinisch Begriff Abort isch allgemäiner und umfasst nid nume d Abdriibig sondern au die natürligi Feelgeburt. Öb s Abdriibe söll erlaubt si isch scho sit langem e heftig umstrittens Thema. Uf dr äinte Site git s religiösi und ethischi Vorstellige, gsellschaftligi Aasprüch und s Rächt uf s Lääbe vom Embryo bzw. vom Fötus, uf dr andere s Sälbstbestimmigsrächt und mänggisch sogar s Rächt uf Lääbe und Gsundhäit vo dr Frau. Die underschidlige ethische Beurdäilige häi zum e bräite Spektrum vo juristische Reegle gfüert, wo von ere fast vollständige Entschäidigsfreihäit vo dr Schwangere goot bis zu völlige Verbot mit herte Stroofe. Mit dr Absuugmethode wärde zum Bischbil z Dütschland 70 Brozänt (Stand 2011) vo de Abdriibige gmacht. Mä cha si vo dr 6. bis öbbe zur 14. Schwangerschaftswuche p.m. aawände. Dr Iigriff wird fast immer ambulant gmacht und en erfaarene Arzt macht en in e baar Minute mäistens under ere Lokalanesthesii, sältener mit ere churze
D Doodesstroof isch s Dööde vom ene Mensch as Stroof für e Stroofdaatbestand, wo im ene Stroofgsetz definiert isch und won er drfür schuldig befunde worde isch. Im Allgemäine isch s d Folg vom ene Doodesurdäil im ene Grichtsverfaare, wo mit dr Hiirichdig vom Verurdäilte vollstreckt wird. Sit Joorduusige wärde Lüt hiigrichdet, wo für bsundrigs schweri Verbräche verurdäilt worde si. Im 18. Joorhundert häi in Öiropa d Humaniste s Rächt vo dr Obrikäit, das z mache, afo in Froog stelle; und es het Staate gee, wo d Doodesstroof abgschafft häi. Ass si allgemäin abgschafft wurd, isch zum erste Mol 1795 z Frankreich gforderet worde. Sit 1945 häi sä immer mee Staate abgschafft: drunder d Bundesrepublik Dütschland mit em Ardikel 102 vom Grundgsetz, d Schwiz mit em Ardikel 10 vo dr Bundesverfassig und Ööstriich mit em Ardikel 85 vom Bundes-Verfassiggsetz. Hüte isch d Doodesstroof ethisch, stroofrächtlig und braktisch umstritte; vili dängge, ass mä sä nit mit de Menscherächt cha veriibare. Es git e Hufe Nitregierigsorganisazioone, wo sich drfür iisetze, ass si uf dr ganze Wält abgschafft wird. D Generalversammlig vo de Veräinte Nazioone forderet sit 2007 e Moratorium für Hiirichdige uf dr ganze Wält. Hans J. Pieper (Hrsg.): Hat er aber
Die Olympische Spiil (vo altgriechisch τά Ὀλύμπια ta Olýmpia „die Olympische Spiil“; noigriech. olymbiakí agónes ολυμπιακοί αγώνες ‚olympischi Wettkämpf‘ Zwiebelfisch 27 27 6F-o-Latn 6C-l-Latn 79-y-Latn 6D-m-Latn 62-b-Latn 69-i-Latn 61-a-Latn 6B-k-Latn ED-í-Latn 20 61-a-Latn 67-g-Latn F3-ó-Latn 6E-n-Latn 65-e-Latn 73-s-Latn 27 27 20 3BF-ο-Grek 3BB-λ-Grek 3C5-υ-Grek 3BC-μ-Grek 3C0-π-Grek 3B9-ι-Grek 3B1-α-Grek 3BA-κ-Grek 3BF-ο-Grek 3AF-ί-Grek 20 3B1-α-Grek 3B3-γ-Grek 3CE-ώ-Grek 3BD-ν-Grek 3B5-ε-Grek 3C2-ς-Grek 20 201A 6F-o-Latn 6C-l-Latn 79-y-Latn 6D-m-Latn 70-p-Latn 69-i-Latn 73-s-Latn 63-c-Latn 68-h-Latn 69-i-Latn 20 57-W-Latn 65-e-Latn 74-t-Latn 74-t-Latn 6B-k-Latn E4-ä-Latn 6D-m-Latn 70-p-Latn 66-f-Latn 2018) isch d Sammelbezäichnig für Sportwettkampfveraastaltige, wo regelmäässig veraastaltet wärde: die „Olympische Spiil“ und die „Olympische Winterspiil“. Bi deene Spiil mässe sich Athlete und Mannschafte in verschiidene Sportarte. Si wärde vom Internationale Olympische Komitee (IOC) organisiert. D Zit zwüsche de Spiil wird als olymbiada ολυμπιάδα ‚Olympiade‘ bezäichnet aber in dr Umgangssprooch het sich dä Begriff für d Spiil sälber iibürgeret. Am Ändi vom 19. Joorhundert het dr Pierre de Coubertin vorgschlaage, ass mä die Olympische Spiil wider wurd iifüere noch ere lange Zit wo die antike Festspiil z Olympia nüm abghalte worde si und 1894 het dr erst Olympisch Kongräss z Bariis beschlosse, 1896 z Athen Festspiil abzhalte as e „Dräffe vo dr Juuged vo dr Wält“, so dass sich
D Liichtathletik het us de Beweegigsablöif vom Renne, Gumpe und Gheie, wo sit Urzite für e Mensch natürlig und grundlegend si, Sportarte mit umfangriiche Reegle gmacht, so dass mä en indiwiduelli Läistig exakt cha mässe und mit dere vo öbber anderem vergliiche. Vo iire chunnt s olümpische Motto „Schnäller, hööcher, witer“ und si bildet mit iire Diszipline s Härzstück vo de Olümpische Spiil. Im Volkssport, wo d Läistig vo zwäitrangiger Bedütig isch, het vor allem dr Usduurlauf e Hufe Aahänger. D Diszipline vo dr Liichtathletik wärde in d Gruppe Lauf, Sprung und Wurf iidäilt. Meerkämpf bestöön us meerere Diszipline us alle vo dene drei Grubbe. Wil Manne körperlig im Durchschnitt sterker und gröösser si as Fraue, konkurriere d Gschlächter bi Wettkämpf separat. Dr Underschiid zwüsche de Bestläistige vo de Manne und vo de Fraue isch bim Renne und Laufe öbbe zää und bim Gumpe öbbe fufzää Brozänt. Bi de Diszipline vom Gheie cha mä d Resultat nid vergliiche, wil d Fraue liichteri Gräät verwände. D Diszipline, wo hüte üüblig si chömme in de Däbälle undenooche vor (olümpischi Diszipline si in Fettdruck; F = nume Fraue; M = nume Manne): Commons: Liichtathletik – Sammlig vo Multimediadateie www.deutscher-leichtathletik-verband.de www.leichtathletik.de www.iaaf.org - International