rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Karl Friedrich May (* 25. Februar 1842 z Ernstthal; † 30. Merz 1912 z Radebeul; äigetlig Carl Friedrich May) isch e dütsche Schriftsteller gsi. Er isch äine vo de produktivste Autore vo Abentüürromään gsi und isch äine vo de Schriftsteller uf Dütsch, wo am mäiste glääse wird. Noch dr UNESCO isch er au äine vo de dütsche Schriftsteller, wo am hüfigste übersetzt worde si. D Uflaage vo sine Wärk uf dr ganze Wält wird uf 200 Millione Exemplar gschetzt, öbbe 100 Millione von ene z Dütschland. Er isch vor allem wäge sine sogenannte Räiseerzäälige bekannt worde, wo vor allem im Oriänt, in de Veräinigte Staate und im Mexiko vom 19. Joorhundert aagsiidlet si. Bsundrigs berüemt si d Gschichte um dr Indianer Winnetou, wo in drei Bänd zämmegfasst si. E Hufe vo sine Wärk si verfilmt, für d Büüni adaptiert, zu Höörspiil verarbäitet oder as Comics umgsetzt worde. Dr Karl May het sis Wüsse über fremdi Länder us Lexikon und Räisebricht vo andere übernoo, sälber isch er erst 1898 und 1900 im Oriänt gsi und erst 1908 in Nordamerika. Noch sinere Räis in Oriänt het dr May aagfange, literarischer z schriibe und komplexi allegorischi Teggst z verfasse, wo zum Sümbolismus
Düenge un Waldshuet sin sit de 70er zämme (als Waldshuet-Düenge) Kreisstadt wore, voher sin s eigeni Gmeinde gsi. D Düengemer hän damols überlegt, ob sie mit Lauchringe zämmego sölle, wil wäge de Gmeindereform vo 1975 die chliinä Gmeindä hän sölle zu größere zämmeglegt wäre. Aber s hät gheisse, Waldshuet mit Gurtwiil und Albbruck allei isch z chlii für e Kreisstadt, und so sin Waldshuet un Düenge halt zämmegange, wiewohl si voher no nie zämmeghört hän. Hütt isch's e Großi Chreisstadt Eigentlich isch d Schlüecht d traditionelli Gränz zwûsche m Herrschaftsgebiet vo St. Bläsy unem Albgau bzw. Chleggau, deretwäge lueget d Duengemer als Hauptort am weschliche Ènd vom Chleggau ehnder uf Schaffhuuse am öschtliche Ènd wie uff Waldshuet, wo ehnder als Vorhuet vom Bläsier Wald fungyrt hèn. Au im Dal vom Hochrhy cha mò Drènnscheide in Form vom Aarbärg guet erkenne. Öschtlich vom Aarbärg lyt s Mündigsgebiet vo de Wuete in Hochrhy, wo früener s Lonza-Areal gsi isch un jetzt (Stand: 2014) de Gewerbepark Hochrhy positionyrt isch, bzw. de Schlüecht i d Wuete mündet, letschterem Gebiet sait mò s Kaitle. Durch s Zuebaue vom Kaitle un em wachsende Gewerbepark Hochrhy wachset Waldshuet un Düenge immer mee zämme. Waldshüet-Düenge isch am Hochrhy;
Phonem un Allophon sin elementari Konzept in dr Sproochwüsseschaft. E Phonem isch e Luut wo inere bstimmte Sprooch vumene andre Luut unterschide wird, un wo also für de Sinn vumene Wort wichtig isch. Im Alemannische sin zum Byspil d Luut [m] un [n] verschidni Phonem. Un zwar macht es en Unterschid ob mer [m] oder [n] sait, wie Wörter wie „Macht“ un „Nacht“ zeige. Sonnigi Wortpaar wo sich numme durch ei Phonem unterscheide, sait mer „Minimalpaar“. In dr IPA-Luutschrift markiert mer Phonem mit / /, un Allophon mit [ ]. En Allophon dergege, isch en Luut wo in dr Sprooch zwar vorchunt, aber: Inere bstimmti luutlichi Umgebig uftritt. Zum Byspil gits im Alemannische de Luut [ɱ] in Wörter wie „fümf“ oder „Gämf“. Un zwar wird de Luut [m] bilabial (= mit beidi Lippe) usgsproche, un de Luut [f] labiodental (= mit de Lippe un de Zää). Wenn aber s Phonem /m/, wo eigetli bilabial isch, voreme labiodentale Luut wie [f] chunt, wird es au labiodental usgsproche: [ɱ]. In däm Fall isch de Luut [ɱ] de Allophon. Imene zweite Byspil hen d Wörter „um“ un „Umfäld“ beidi s Phonem /m/, aber „um“ wird mit [m] usgsproche un „Umfäld“ mit [ɱ]. Mer
Esperanto wird mit emene Alfabet geschribe, wo us 28 Buechstabe bestaat. Dafo sind 22 mit em tüütsche Alfabet identisch, wobi q, w, x, y und di tüütsche Sonderzäiche fehled. Di reschtliche sächs Buechstabe hend es "Tächli": ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ (c, g, h, j, und s mit Zirkumflex), und ŭ (u mit Bögli). S’ Fundamento, das isch s’ offizielle Regelwerk fo de Schprach Esperanto, lischtet die Buechstabe uuf und erlüteret si: "Anmerkig: ĝ luutet wie’s änglische g in gentleman; ĵ – wie s’ französische j in journal; ŭ – wie s’ churze u in glauben (wird nur nach emene Vokal bruucht). Wenn d’ Buechschtabe im Druck feeled ersetzt me ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ dur ch, gh, hh, jh, sh, u." D’Regle 9 fom Fundamento luutet: "9. Jedes Wort wird eso gläse wie’s gschribe staat." Das bedütet nöd unbedingt, dass jedes Fonem dur genau äin Buechstabe (Grafem) usgedruckt wird (fonematischi Orthografii), sondern nur, dass es e generelli, äindütigi Regle fo de Zueordnig fo Bucheschtabe (au Buchstabekombinazione wiâ ch, gh, hh, jh und sh) zu Fonem git (fonetische Ortografii). D’ Ortografii isch aber immerhin wiitgehend fonematisch, das häisst äin Buchstabe entspricht mäischtens ein Luut (Fonem) und umgekeert. D’ Regle
Dietrich Michael Weidmann (* 23. Mai 1960 z Züri; au bekannt als Didi Weidmann) isch en Schwizer Sprachwüssenschaftler, Esperantist, Übersetzer und Schriftsteller. S'erscht Moll öffentlig in Erschiinig träte isch er i de 70-er Jaar, won är a zahlriche politische Akzione und Hüüserbsetzige mitgmacht het. 1980 isch er en Aktivischt vo de Zürcher Jugendbewegig und eine vo de Redaktore vom Iisbrecher und spöter vom Brächise gsii. De Didi Weidmann isch mit em Umberto Blumatti, am Stefan Flüeler und andere im Summer 1980 unter dä sechs Präventivverhaftete gsii. Ziitwilig isch er als Schriftsteller in de Spinnerei Wettige aktiv gsii. Im Herbst 1981 het sich de Dietrich Weidmann us de Politik zruggzoge. 1981 isch de Dietrich Weidmann einigi Ziit is Usland (USA und Mexiko) gange, um denn nach sinere Rückkehr vo 1981 bis 1988 a de Uni Züri s Studium für allgemeini Sprachwüssenschaft und witeri Fächer (Jus, Sonderpädagogik, Psychologie, Germanistik und verglichendi Literaturwüsseschaft) uufznä. Während sim Studium het er ziitwis als Redaktor vo de Ziitig Zürcher StudentIn (ZS) gschaffet. De Dietrich Weidmann leitet hüt z Züri s Übersetzigsbüro Allsprachendienst Esperanto GmbH. De Dietrich Weidmann het 1975 Esperanto glernt und isch zu eim vo de wichtischte Exponente vo de schwiizerische Esperanto-Bewegung worde. Vo 1988
D Biise oder au de Biiswind isch en zimli chalte unagneeme Wind, wo im Winter us nordöstliche Richtig bloost und chalti Kontinentalluft is Alpegibiet bringt. S Wort Biise (altalem. bîsa) chunnt nu im Alemannische vor, isch aber vom Französische as la bise öbernoo worde. Vo wo s Wort chunt, isch nöd bikannt. Dur d Alpe und em Jura iigengt, cha d Biise im Schwizerische Mittelland recht heftig werde. Am stäärchste isch si im Biet vom Gempfersee, wo si e Windgschwindigkait vo 60 km/h öberchoo haa, mit Böespitze vo mee as 100 km/h. D Biise chan bis zom Französische Zentralmassiv goo. Staut si dai oder au im Jura dunkli Wolke uuf, haisst si «la bise noire» (di schwaarzi Biise). D Ostbiise gelt as chüeler und tröchner as d Nordbiise. Föö d Biise nöd verwächsle mit de Briise (liechte Wind)
De Föö isch en warme Luft wo vor alem im Früelig und Herbst dur d Alpetääler goot, wo e nord-südlichi Uusrichtig hend, wie s Sanggaller Rintl, s Toggeborg, s Glaarnerland, s Uurnerland und s Haslitaal. Im Oste isch de Föö heftiger und cha wiit öber de Bodesee usegoo. S Wort Föö chunnt usem Latinische Wort favonius, wa en warme Westwind maint. Natuurgmääss isch de Windname ussert i romanische Tielekt uursprüngli nu im Alemannische haimisch. De Name lebt au im Rätoromanische as favuogn, fuogn witer und im Tessin as fogn, isch dai aber en Nordwind, wo vom Gotthardmassiv her bloost. Im Welsche sait mer em le foé. D Schwizer hend de Windname denn au för die Maschine bruucht, wo mer d Hoor demit tröchne cha. D Wetterchund het de alemannischi Name as "Föhn" öbernoo und bizaichnet demit en warme, trochne Fallwind, wo maist uf de Leesiite vo grössere Bergzüg wie de Alpe, aber au de Rocky Mountains, vorchunnt. Verschidnigi Theorie versuechet da Wetterphänomen z erchlääre, aber viles isch no unklar. Und au wege wa so vili Mensche bi Föö Chopfwee hend isch nonöd klärt. De Föö bringt immer schöös Wetter mit sich und d Sicht werd ganz klaar. Wen de Föö
D' Oberau isch e Stadtdeil vu Friburg im Brisgau un het öppe 6.200 Iwohner. Er lit südlich vum Schlossberg un Hirzberg lit. Im Oschte grenzt er an dr Stadtdeil Waldsee, im Süde, trennt dur d'Schwarzwaldstross, an d'Oberwiehri un im Weschte an d'Aldstadt. Dr Stadtdeil wird in sinere ganze Oscht-Wescht-Längi vu dr Dreisam durchflosse. Mit ere Bevölchrigsdichti vu 100,8 Iwohner uffs Hektar besidelter Flächi isch d'Oberau dr Friburger Stadtdeil mit dr höchschte Iwohnerdichti. D'Oberau isch e früeher e Gwerbegebiet näbe dr Aldstadt gsi, wo dr vu dr Dreisam abzwigt Gwerbekanal gnutzt worre isch. Im usgehede Middelalder hets do Mühlene un Granatschlifereie gä, im 19. Johrhundert sin do e grossi Garnfabrik vum Carl Mez und Fabrike fer Feinpapierer un Kartonage assässig gsi. Uffgrund vu dr fer gwerbliche Verkehr ugünstige Verkehrsabindig sin die Fabrike um d'Middi vum 20. Johrhundert ufgä worre. D'Baute werre siterher fer Wohnige gnutzt. Zue dr Oberau ghöre au s'Schlossbergcafé un am Südhang vum Schlossberg rächt steili Räblage.
Dr Stiehlinger isch e weschtlich vu dr Aldstadt glägene Friburger Stadtdeil. Er het öppe 18.200 Iwohner (1. Jänner 2007) un isch ufdeilt gsi in die drei Stadtbezirke: Stiehlinger-Beurbarig (511), Stiehlinger-Eschholz (512) und Ald-Stiehlinger (513). Im Oschte wird er begrenzt dur d'Bahnanlage vu dr Dütsche Bahn AG mit em Hauptbahnhof, im Süde durch d'Dreisam, im Weschte durch d'Gleiser vu dr Güeterbahnstrecki un im Norde grenzt er an dr Stadtdeil Brüehl. Bis 2012 het dr Bezirk Beurbarig (mit em Hauptgodsagger), obwohl dr Bürgerverein sit jeher mit Briehl zämme gsi isch, statistisch als Bezirk 511 zum Stiehlinger ghert. Sit 2013 ghert er als Bezirk 233 zum Stadtdeil Briehl. Dodemit het dr Stiehlinger sitterher numme meh zwä Bezirk. Obwohl in dr ledschde Johre nit uerheblich baut worre isch, nimmt d'Zahl vu dr Iwohner ab; vor allem Familie mit Kinder verlen dr Stadtdeil. Vu anno 1996 bis anno 2000 isch d'Zahl vu dr Familie vu 773 uf numme noch 653 zruckgange. Dorum git's au verhältnismässig wäniger Kinder wie in der Gsamtstadt, aber defir dütlich meh Singles un au wäniger Seniore. Wäge dr relativ günschtige Miete läbe relativ vil Studente im Stiehlinger. D'Abindig an öffetlichi Verkehrsmittel isch ufgrund vum näbe dra befindliche Hauptbahnhof erschtklassig. Au füehre
D Zouft zum Chämbel isch äini vo de Zoift vo Züri. S Zoufthuus liid am Limetggää schräg vis-à-vis vom Ratshuus vo Züri, näbet em Zoufthuus vo de Saffere. S Wappetier vo de Zouft isch es Kamel oder uf alt Züritüütsch ebe es Chämbel, mit äim Höcker. S Zoufthuus isch vo de Zouft vor öppe 60 Jahr zrugggchauft worde. S Huus sälber häd en Herr Hirtzel la boue. Markus Brühlmeier, Beat Frei: Das Zürcher Zunftwesen. 2 Bänd. Neue Zürcher Zeitung, Züri 2005, ISBN 3-038231-71-1. Schweizerischer Burgenverein (Hrsg.): Vom Dübelstein zur Waldmannsburg: Adelssitz, Gedächtnisort und Forschungsobjekt (= Schweizer Beiträge zur Kulturgeschichte und Archäologie des Mittelalters. Bd. 33). Schwizerische Burgeverain, Basel 2006, ISBN 3-908182-17-4. Commons: Zunft zum Kämbel – Sammlig vo Multimediadateie Website vo de Zouft zum Chämbel Zentralkomitee vo de Zürcher Zoift
De Carl Gustav Jung (* 26. Juli 1875 z Chesswil; † 6. Juni 1961 z Chüsnacht) isch en schwizer Mediziner und Psycholog gsii. Er isch de Bigründer vo de Analytische Psychologii. De Jung isch 1875 as de Soo vomene Pfarrer im thurgauische Chesswil uf d Welt cho. No woner e Chliichind gsii isch, isch sini Famili uf Laufe züglet. Er isch dai i d Schuel und den z Basel is Gymi. Vo 1894 bis 1900 het er a de Uni Basel Medizin studiert und sich em Endi vo de Studieziit uf di psychiatrischi Mediziin spezialisiert. 1900 isch er Assistent im Burghölzli, de Psychiatrische Klinik vo de Uni Züri wore, wo ner 1902 mit de Schrift Zur Psychologie und Pathologie sogenannter occulter Phänomene dissertiert het. 1903 het er d Emma Rauschenbach ghüroote. Im Joor 1905 het er denn z Paris bim Pierre Janet mit diagnostische Assoziationsstudie habilitiert. Nochdem er 1906 em Sigmund Freud ersti Brief gschribe gha het, isch er dem 1907 z Wien z erschtmol bigegnet und het denn bi nem afange zur Psychoanalyse schaffe, nochdem er mitem Pierre Janet Striit öbercho het. 1909 het de Jung sini aigni Praxis im zörcherische Chüsnacht uftue. De Jung isch vo 1910 bis
Ä Chläbschtreife isch es Band us Bapiir oder Kunschtschtoff wo uf einere Siite, bi Schbezialchläbschtreife uf beide, mit em ä Chläbschtoff beschichtet isch. Das chan ä Chläbschtoff sie wo sofort chläbt wenn mä dr Chläbschtreife uff s Material leit wo gchläbt söll wärde, oder wo mä zerscht no muess nass mache. Es git Chläbschtreife wo mit Gewäb verschterkt si, so dass si dr Längi noch sehr schwer, dr Queri noch aber im allgemeine liicht verriisse. Wil si eifacher und schnäller z bruuche si als Liim wärde Chläbschtreife dähei oder im Büro bruucht ver zum Sache zsämme z chläbe, öppis z flicke oder Päckli z mache, aber die gröschte Mänge vo Chläbschtreife wärde bim Gwärb und in dr Induschtri bim Verpacke vo dä Brodukt verbruucht. Moler bruuche an Art Bapiirchläbschtreife zum verhindere, ass Fleche agmolt wärde wo me nit söt mole. Ihri Chläbschtreife sin so gmacht, ass mä si liicht cha entfärne und ass si keini Schpure vo Liim hinderlön. D Elekdriker bruuche Isolierband us Blaschtig, ass keini Churzschlüss chönne entschtoh wäge Füechtigkeit oder diräktem Kontakt zwüsche zwei Dröht. Bim Heizigsbau wärde sälbschtchläbendi Aluminiumfolieschtreife bruucht. D Entsorgig vo villne Chläbschtreifenarte isch schwierig, wil s Band mänggisch us PVC gmacht isch, oder
D Bible isch ds Grundlagebuech, di Heilige Schrifte, vom chrischtleche Gloube. Es besteit us em Alte u em Neue Teschtamänt. Je nach Bibelusgab ghöre no di sogenante Apokryphe (Deuterokanonisch oder Anaginoskomena) derzue. Ds Alte Teschtamänt entspricht em Tanach, der Grundlag vom jüdische Gloube. D Chrischte hei der Tanach i d Bible überno, dass der Läser ds Neue Teschtamänt besser versteit. Mit 2 bis 3 Miliarde verchoufte Exemplar isch d Bibel ds meischt verchoufte u sogar z meischtübersetzte Buech vo der Wält. Der Begriff Bibel chunt vom griechische Wort biblos, was nüt anders bedütet als Buech. Vo däm Wort chunnt ou ds Wort Bibliothek. Da d Bibel e Sammlig vo Schrifte isch, isch si eigentlech öppis ganz Ähnlechs wi ne Bibliothek. Im Chrischtedum wird d Bibel ou als Heiligi Schrift bezeichnet. Je nach Bibelusgab enthaltet der biblisch Kanon 66 Büecher, gschribe vo unterschidleche Autore. D Entstehigszyt erstreckt sech über mehreri Jahrhundert u d Gschichte, wo si verzellt, sy no vil elter. Zum Teil sy d Gschichte so alt, dass d Forscher nid i der Lag sy, die z datiere. Der Ursprung vom Alte Teschtamänt isch der Tanach. Der Tanach isch di jüdischi Heiligi Schrift. Är isch ungefähr um 1200 vor Chrischtus
Mooswald isch e Stadtdeil im Weschte vu Friburg im Brisgau, wo us dr beide Stadtbezirke Mooswald-Wescht (521) und Mooswald-Oscht (522) bestoht. D'Nordoschtgrenze bildet dr Stadtdeil Brüehl mit Fluegplatz, Universitäts-Campus fer Agwendeti Wissenschafte un em Gelände vu dr Friburger Mess. Im Nordweschte grenz Mooswald an Landwasser, im Südweschte an Betzehüse mit em Seepark und im Oschte an dr Stadtteil Stüehlinger. D'Grenze zue Brüehl bildet s'Gleis vu dr Brisacher Bahn, zue Landwasser d'Westrandstross (wo abschnittswiis uf Friburger Partnerstädt daift isch) un zum Stüehlinger d'Gleiser vu dr Güeterbahn. Dr Namme vum Stadtdeil isch vum glichnammige Wald abgleitet, wo er dragrenzt. Anno 1932 beschliesst dr Stadtrot vu Friburg dr Bau vu ere Vorstadtsidlig am domolige Weschtrand vu dr Stadt am Mooswald uf ehemoliger Betzehüsemer Gemarkig, noochdem d'Richsregierig anno 1931 wäge dr hoche Arbetslosigkeit grösseri Beschäftigungsprogramme initiiert het. D'Hüser sin zum grosse Deil in gegesitiger Eigearbet vu dr Sidler sälber baut worre un hän deno in Erbbau kauft werre känne. Nooch 1933 ischs Projekt as Nationalsozialistisches Siedlungswerk furtgsetzt worre. Anno 1934 wird e Sidlerbund gründet. Die schlichte Hüser hän im Afang (bis am End vu dr 1930er Johre) weder Strom noch Gas noch e Aschluss an d'Abwasser-Kanalisation gha. D'Wasserversorgig isch z'erscht durch Pumpbrunne uf dr
Schellinski isch a Musikgruppa us Vorarlbearg, wo Liader im Vorarlbearger Dialekt veröffentlicht. D'Text stamman zum Toal vo da Bandmitglieder Walter Schuler und Bernie Weber, zum Toal vom Michael Köhlmeier. Dr Nama leitet si vo dr "Jass"-Kartafarb' "Schealla" ab. Walter Schuler Elektro- und Akuschtik-Gitarra, Bass, Keyboards, Perkussion, Gsang Bernie Weber Gsang, Handorgla, Harmonium, Mulorgla Roman Lorenz Keyboards, Bass, Gitarra, Perkussion, Organette, Gsang usgschiedne Mitgliedr: Markus Kreil Kontrabass Thomas Fend Schlagzüg und Perkussion D'Band bschtoht personell us ehemaliga Mitgliedr vo dr Vorarlbearger country-/folk-rock Band Twist of Fate wo si 1998 ufglöst heat. Ou d'usgschiedne Mitglieder sin us dera Gruppa ko. Tränavogl (2004) Us m sack (2005) Herz Schmerz Hotel (2008) Moatlaschmecker (2011) ussako bim Hoanzl.at Homepage Schellinski uf Facebook "Texanerr wia üsroana" Der Standard, 18.11.2008
As Apsis (griechisch „Wölbig“, Plural Apside) bezeichnet mer in dr Astronomi die beide Hauptscheitel uf dr elliptische Umlaufbahn vu eme Himmelskörper. Apoapsis isch debi dr Punkt mit dr gröschte Entfernig zum Hauptkörper un Periapsis säller mit dr gringschte. Wil d'Ellipse gnau zwei Hauptscheitel besitzt, wird dr Begriff meischtens in dr Mehzahl verwendet. Apsis ischs griechisch Wort fer „Wölbig, Boge“ un leitet sich vum Begriff Apsis us dr Architektur ab, apo- un peri- sin d'Vorsilbe „fern“ un „nooch“. Für d'Hauptkörper Sunne, Erde, Mo un Sterne hän d'Apsiden eigeni Nämme, wo us dr entsprechete griechische abgleitet sin: -hel zue helios „Sunne“ -gäum zue ge oder gaia „Erde“ -selen zue selene „(Erd-)Mo“ -astron „Stern“ -galaktikum zue galaxis „Milchstross“ denebe findet sich au -jovum zue lat. iupiter Perizentrum und Apozentrum (lat. centrum „Axpunkt“) bezeichne debi speziell Punkte ime Mehkörper-System un beziege sich uf s' Baryzentrum, also uf dr gmeinsam Schwerpunkt. Wird ime allgmein himmelsmechanische Zämmenhang vu dr Apside vu ere Bahn gschwätzt, ohni dass e bestimmte Zentralkörper gemeint isch, no känne si au as Perizentrum un Apozentrum, aber au as Perifocus un Apofocus (lat. focus „Brennpunkt“) bezeichnet werre. Dr Abstand zwische System-Schwerpunkt un Apside isch d' Apsisdistanz (Apsidedistanz), oder Apsisabstand, also Periheldistanz (Perihelabstand, oft
Wigarte isch e Stadtdeil vu Friburg im Brisgau. Im Norde wird er dur d'Dreisam vum Stadtdeil Betzehüse trennt, im Oschte lit uf dr andere Site vu dr Güeterbahnlinie Hasle un im Süde, dur d'Obfiger Stross (dt. Opfinger Straße) trennt, dr Stadtbezirk Hasle-Haid, wo ebefalls zue Hasle zellt. Im Weschte schliesslich grenzt dr neu Stadtdeil Riselfeld an Wigarte. Wigarte isch in dr 1960er Johre vu dr Freiburger Stadtbau (alem. Friburger Stadtbau) errichtet worre. Dr Stadtdeil het ca. 10.000 Iwohner. Er isch prägt durch sini vile Hochhüser un dr im Verglich zum reschtliche Friburger Rüm hoche Usländeradeil (ca. 21 %). Dr Stadtdeil isch ursprünglich e Bezirk vu Hasle gsi, wo no später as e eigene Stadtdeil usglideret worre isch. Die katholisch St. Andreas-Kilche isch 1968/69 baut worre. D'Kilchegmei isch 1975 gründet worre. Nooch eme Brand isch dr Innenrüm 1992/94 renoviert un neu gstaltet worre. Die evangelische Christe ghöre zue dr Dietrich-Bonhoeffer-Gmei. Usserdem git's e Neuapostolischi Kilche. Im Stadtdeil git's mehreri Betreuigsirichtige fer Vorschuelkinder, nämlich zwei in dr Trägerschaft vu dr Arbeiterwohlfahrt, drei in evangelischer Trägerschaft, eini in katholischer Trägerschaft un ei städtischi Irichtig. D'Adolf-Reichwein-Grundschuel bsueche d'Kinder ussem Stadtdeil bis zum vierte Schueljohr. Si het e Ussestell im Hüs Wigarte. Durch Wigarte füehre
D' Haid isch e Wohn- un Gwerbegebiet im Südweschte vu Friburg im Breisgau, wo ussem zue Hasle ghörige Stadtbezirk-Haid im Oschte (mit Gwerbefläche im südliche Drittel) un em zue Sant Jerge ghörige Gewerbegebiet Haid im Weschte bestoht. Hasle-Haid isch noochem Zweite Weltkrieg, s'weschtlich Gwerbegebiet sit ca. 1980 entstande. D'Haid wird vu dr Besançonallee as Süddeil vu dr Friburger Weschtumfahrig durchschnitte un het im Süde e Aschluss an d'Umgehig vu Stant Jerge (B3/B31). Sowohl dr Autobahnzuebringer Middi wie au dr Autobahnzuebringer Süd sin schnell erreichbar. Dr Südweschte vum Gewerbegebiet het au no e "halbe" Aschluss an d'Sant-Jergemer Umgehig. Mit dr Krüzig Munzinger Stross/Besançonallee befindet sich die nooch dr Kronebrucke in dr Innestadt verkehrsriichscht Friburger Krüzig uf dr Haid. Bi sällere befindet sich au d'Endhaltestelle vu dr Strossebahnlinie 3 vu dr Friburger Verkehrs AG (VAG), wo vu dr Haid über Hauptbahnhof un Aldstadt ins Vauban-Viertel füehrt. D'VAG het uf dr Haid au ihr Unternehmenssitz un gröschte Betribshof. Denäbe git's zahlriiche Verbrüchermärkte un Autohüser uf dr Haid, weswäge au bi dr Haid mitem Begriff "Automeile" gworbe wird. Im Oschte vu dr Haid verlauft d'Güeterbahnlinie vu dr Rhidalbahn. D'Güeterbahnhof Süd isch aber ufgä worre, so dass kei Betrib uf dr Haid iber e Industrigleisaschluss
D Apsis (griechisch: Wölbig, Boge) – Mehzahl: Apside – isch ursprünglich e halbrundi oder polygonali Altar-Nische in vorgschichtliche Tempel bzw. christliche Kilche. Synonyme defür sin: Apside (e falsche Singular), Koncha, Exedra, Tribuna un Presbyterium. Mit Apsis werre vereinzelt au Rümforme vu andere Baute bezeichnet, wo vu ere Halbkugle überdeckt sin. Sälli Form stammt us em römische Sakral- und Profanbau. Nische as Bauelemente sin scho lang vor em Hellenismus verwendet worre, um Deile vu eme Rüm hervorzhebe (z. B. fer dr Herrscher, as Bauschmuck un als Ramme (Aedikula) fer Götterstatue un anderi Plastike). In christlicher Zit wird in vilene Kilche dr halbrund gformt öschtlich Abschluss vum Kilcherüm – im Igang bzw. im Kilchturm gegenüber – as Apsis bezeichnet. Dert befindet sich die liicht erhöht Plattform, wo de Altar druf stoot. Im Judetum het d Nische as Ort fer dr Torah-Schrin dient. Wie später dr Mihrāb in Moscheä, zeigt si au d Gebetsrichtig a. Demgegenüber isch d Apsis vu christliche Kilche meistens uf Oschte hi orientiert – as Sinnbild vu dr „neue Sunne“ bzw. vu dr Uferstehig Christi. Sit dr byzantinische Zit isch si dr Ort fer dr Altar und dr Prischter während em Gottesdienscht. In dr Spotantike isch si hüffig mit
S Burghölzli, oder ofiziell di Psychiatrischi Universitätsklinik Züri (PUK), isch e psychiatrischi Klinik mit internationalem Ruef, wo zu de Uni Züri ghört. Si lit im Stadtzörcher Quartier Rieschpach. De Arzt Wilhelm Griesinger, wo z Zöri de Laiter vo de Klinik för Inneri Medizin gsii isch, het d Idee ufbroocht, ases e moderni Klinik för Lüt bruuchi, wo psychisch chrank sind. 1864 het denn de Grossi Root vom Kantoo Zöri bischlosse, die "Irreastalt" nochem Konzept vom Griesinger z baue. D Klinik isch 1870 eröffnet wore und de ersti Direkter isch bis 1872 de Bernhard von Gudden gsi. Vo 1879 bis 1898 isch de Auguste Forel de Direkter gsii, wo sinerzit recht umstritte gsii isch, wel er d Gliichberechtigung vo Maa und Frau, d Strooffraihait vom Konkubinat und d Ehi zwüschet zwee gsunde Mane vertrete het. Anderersits isch er aber au för d Eugenik und d Zwangssterilisation itrete. Sin Noofolger bis 1927 isch de Eugen Bleuler gsii, wo sich bsundrigs mit de Schizophrenii beschäftiget het. Zu sinere Zit, nämli vo 1900 bis 1909, het de Psychoanalytiker Carl Gustav Jung im Burghölzli gschaffet. 1953 sind zerstmol Psychopharmaka igsetzt worde und i de Joore 1967 und 1968 het mer t Muure um d Klinik