rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Der Nobelbriis für Liddratur wird sit 1901 jöhrlig vergee und isch sit 2001 mit öbbe 10 Millione schwedische Chroone dotiert. Für d Uswahl vo de Briisdreeger isch die Schwedischi Akademii verantwortlig. Dr Alfred Nobel, der Stifter vo de fümf verschiidene Nobelbriis, het in sim Testamänt verfüegt, ass der Briisdreeger für Liddratur «s Beste in ere idealistische Richtig» söll gschriibe ha. D Uszeichnig wird jedes Johr am 10. Dezämber, em Dodesdag vom Alfred Nobel, vom schwedische König vergee. Sit der erste Verleihig hai im Ganze 106 Schriftsteller dr Liddratur-Nobelbriis übercho. Drunder si 94 Manne (87,9 %) und 13 Fraue (12,1 %) gsi. Bis jetzt het no niemer dr Liddraturnobelbriis meh as eimol übercho. Vo 1901 bis 2009 isch der Briis 98 mol undeilt an ei Person vergee worde. Erst viermol isch der Briis zwüsche zwei Persone ufdeilt worde (zletzt 1974); und no nie isch er zwüsche drei Persone ufdeilt worde, au wenn das dr Satzig nooch möglig wer. Siibemol isch der Briis nit vergee worde, zletzt 1943. In dere Liste si alli Dreeger vom Nobelbriis für Liddratur in chronologischer Reihefolg ufgfüehrt mit der Begründig vom Nobelkomitee. 1901 bis 1910 · 1911 bis 1920 · 1921 bis 1930 · 1931 bis 1940
S Etruskische Alphabet isch e Buechstabeschrift, wo vo de Etrusker bruucht woren isch, um s Etruskische z schriibe. D Schrift het sich useme westgriechische Alphebet entwicklet und isch under anderem d Muetterschrift vom latinische Abece. S Etruskische Alphebet het sich im 8.Jh. useme westgriechische Alphebet entwicklet. Scho vo Aafang aa, isch die Schrift nöd aihaitlich gsii und s cha underschide werde, zwösched südetruskische und nordetruskische Variante. Ab 600 v. Chr. isch d Schriibig vo rechts geg links d Norm gsii, früener, und au wider abem 1.Jh., isch mengisch au vo links geg rechts gschribe wore, selte au bustrophedon. Ab 500 sind Worttrenner uufchoo, wo maist us drai Pünkt bistande hend. Im Verlauf vo de Zitt sind ainzelni Buechstabe nüme bruucht wore, so ass ab 250 v. Chr. numeno 20 Buechstabe bruucht wore sind, wobi s f noi dezue choo isch. I de südetruskische Inschrifte sind bis is 6.Jh.v. Chr. för /k/ drai Buechstabe bruucht wore, c vor /i/ und /e/, k vor /a/ und q vor /u/, nochene isch numeno s c bruucht wore, wo sich im 4.Jh.v. Chr. au im Norde döregsetzt het; vorene isch i nordetrusksiche Schrifte k gschribe wore. I de ältiste Schrifte isch för de Luut
Dr Rudolf vu Zährige (* ca. 1135; † 5. Augschte 1191 z Härdere bi Fryybeg) isch Erzbischof vu Mainz un Bischof vu Lüttich gsi. Dr Rudolf isch e Suhn gsi vum Herzog Konrad I. vu Zährige un dr Clementia vu Luxemburg-Namur. Är isch anne 1160 dur d Mainzer Burger zum Noofolger vum Arnold vu Selenhofen beruefe, vum Chaiser Friedrich I. aber nit anerchännt wore. D Ursach doderfir sin greßeri Spannige zwische dr Staufer un dr Zähriger gsi. Uf em em Konzil vu Lodi isch dr Rudolf exkommuniziert wore, derno het dr Christian I. vu Buch d Noofolg vun em z Mainz aadrätte. Wu sich s Verhältnis vu dr beide Herrschaftshyyser entspannt gha het, isch dr Rudolf anne 1167 schließli Bischof vu Lüttich wore, doderbyy isch er vu syym Brueder, em Herzog Berthold IV. vu Zährige unterstitzt wore. In syyre Amtszyt isch e Schädelreliquie vum Lambert vu Lüttich uf Fryybeg chuu, wu hite zum Fryybeger Minschterschatz ghert. Am 11. Mai 1188 isch dr Rudolf mit syym Heer z Regensburg zum Dritte Chryzzug unter em Friedrich Barbarossa ufbroche. Im Oktober 1190 isch er bis zue dr belagerete Stadt Akkon chuu. Uf em Ruckwäg vum Chryzzug isch er anne 1191 uf syym Eigeguet
Etruskisch isch e Sprooch, wo i de Antiki vo de Etrusker z Italie gredt woren isch. D Sprooch isch im 1.Jh.n. Chr. vom Latiin verdrängt wore und uusgstorbe. Etruskisch isch kei indogermanischi Sproch, au wenn's vu dere Sprochfamilie Iiflüss uffwiisd. Sprochwüsseschaftler hänn versüecht, Verbindige zu verschidenste Sproche nochzwiise, abber keine vu denne Versüech isch allgemein akzeptiert ußer em Vorschlag vu-n-ere Verwandtschaft mit em Rätische un em Lemnische. Lut de Hypothese ghöret die beide Sproche zämme mit em Etruskisch zu de Tyrsenische Sprochfamilie. Wells kai guet bikannti Verwandti vom Etruskische git, isch es schwer d Text z interpretiere. S Etruskische isch i rund 9'000 Inschrifte öberliferet, wo im etrusksiche Alphebet gschribe sind. Die ältischte sind um 700 v. Chr. entstande, die jüngste um 10 n. Chr. Die maiste chömed vo Etrurie, em Stammland vo de Etrusker, meriri au vo de agrenzende Piet; nu wenigi Inschrifte sind usserhalb vo Italie gfunde wore. Under de Inschrifte sind au 16 Bilingue, doch helfet die wenig, s Verständnis vom Etruskische z verbessere. Zo dene epigraphische Inschrifte chömed no e paar griechischi und latinischi Glosse (z. B. falad "Himmel"; αισαρ "Gott"). S Etruskische kennt drai Plosivi p, t, k und ai Affrikate z. De gnaui Luutwert
Motörhead Motörhead isch e britischi Heavy-Metal-Band gsi, wu anne 1975 vum Lemmy Kilmister grindet wore isch. Motörhead het in dr 80ger e großi Popularitet erreicht un isch eine vu dr bekannteschte Heavy-Metal-Band gsi. S Album Ace of Spades vu 1980 isch as Metal-Klassiker in d Gschicht yygange. S Album Motörizer, wu anne 2008 uusechuu isch, isch s erfolgryychscht Album vun ene. Noch em Doid vum Lemmy Kilmister am 28. Dezämber 2015 isch d Band ufglest wore. Motörhead (1977) Overkill (1979) Bomber (1979) Ace of Spades (1980) No Sleep 'til Hammersmith (1981) Iron Fist (1982) Another Perfect Day (1983) Orgasmatron (1986) Rock 'n' Roll (1987) Nö Sleep at All (1988) 1916 (1991) March ör Die (1992) Bastards (1993) Sacrifice (1995) Overnight Sensation (1996) Snake Bite Love (1998) Everything Louder Than Everyone Else (1999) We Are Motörhead (2000) Hammered (2002) Live at Brixton Academy (2003) Inferno (2004) Kiss of Death (2006) Better Motörhead Than Dead - Live at Hammersmith (2007) Motörizer (2008) The Wörld Is Yours (2010) Aftershock (2013) Bad Magic (2015) Commons: Motörhead – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Websyte Motörhead bi Allmusic (änglisch) Motörhead bi Discogs (änglisch) Normdate: GND: 5283786-5 | LCCN: n92011130 | SUDOC/IdRef: 084050055 | VIAF: 125626559
De Pertinentiv isch i de Etruskologi d Bizaichnig vomene Kasus, er werd mengisch au emphatische Genitiv gnennt. De Uusdruck Pertinentiv isch zerstmol ane 1984 vom Etruskolog Helmut Rix bruucht wore. E paar Forscher lueget de Pertinentiv as Dativ aa oder as e Form vom Lokativ. De Pertinentiv chunnt i de Tyrsenische Sproche vor und isch e Lokativ zum Genitiv. Sini Funktion isch e Sach oder e Person örtlich ("im Umchrais vo X") oder zittlich ("i de Zitt vo X") izornne. De Pertinentiv werd bildet, indem em Genitiv d Lokativendig (-i) aghenkt werd. Dos i de tyrsenische Sproche zwee Genitiv gitt, chönet au zwee Pertinentiv bildet were: Etruskisch: zilc-i vel-us-i hulχnie-s-i "in der Prätur, in der des Vel Hulχnie" Lemnisch: hulaie-s-i: φokiaśi-al-e: serona-i-θ "in der des Holaie Φokiaśi serona-(Amts-)Zeit" Rätisch: φelurie-s-i φelvinu-a-le uφiku im Buech: Mauro Cristofani (Ed.): Gli Etruschi. Una nuova immagine; Firenze 1984 http://etruskisch.de/stn/grm.htm H. Rix: Rätisch und Etruskisch Helmut Rix: Rätisch und Etruskisch; Innsbrucker Beiträge zur Sprachwissenschaft, Bd. 68: Vorträge und kleinere Schriften; Innsbruck 1998. ISBN 3-85124-670-5
D Grofe vu Fryybeg sin d Noofaare vum Grof Egino V. vu Urach († 1236 oder 1237) gsi. Däm syy Mueter isch d Agnes vu Zährige gsi, wäge däm het är chenne s Erb vu dr Zähriger aadrätte. As Grof vu Fryybeg het er si Egino I. gnännt. Syy Suhn isch dr Konrad I. (1236/1237 bis 1272) gsi, unter däm syyre Herrschaft isch s vor 1245 (?) zue dr Erbdeilig mit em Firschtehuus Firschtebärg chuu. In dr Noofolog vu dr 1218 uusgstorbene Zährigerherzeg hän d Grofe vu Fryybeg syt em 13. Johrhundert iber d Stadt Fryybeg un dr Bryysgau gherrscht. E Suhn vum Egino II. mit Namme Heinrich het anne 1272 di sidlige Biet mit dr Herschaft Badewyyler iberchuu. D Grofe us däre Linie sin anne 1303 ohni männligi Noochumme uusgstorbe, ihri Bsitzige sin derno an d Grofe vu Straßberg gange, wu in die Linie yyghyrote gha hän. Unter em Konrad I. isch dää Bsitz anne 1385 wider an d Grofe vu Fryybeg zruckchuu. Wel s allmeh Stryt gee het um d Finanze, het sich d Fryybeger Burgerschaft anne 1368 fir 20.000 March Silber vu dr Grofe vu Fryybeg losgchauft un sich unter dr Schutz vum Huus Habsburg gstellt. No
Dr Markgrof Heinrich I. vu Bade, speter Markgrof vu Bade-Hachberg, († 2. Juli 1231) isch zämme mit syym Brueder Hermann V. vu Bade regierede Markgrof vu Verona un Bade gsi. Dr Markgrof Heinrich I. isch e Suhn gsi vum Hermann IV. vu Bade un dr Bertha vu Dibenge. Am Aafang hän dr Heinrich un syy Brueder Hermann V. d Markgrofschaft Bade zämme regiert, speter hän si si aber ufdeilt. Dr Heinrich het sich ab do „Markgrof vu Bade-Hachberg“ bzw. „Markgrof vu Hachberg un Suseburg“ gnännt. S git nume wenig Quälle zue syym Läbe un syym bolitische Wirke, s erscht Mol wird er in ere Urkund us em Johr 1127 gnännt. Heinrich het d Agnes vu Urach ghyrote, e Dochter vum Grof Egino IV vu Urach. Ab 1231 isch si d Regänti fir ihri Sihn gsi. Us ihre Eh sin die Chinder fiirigange: Heinrich, († 1297/1298), speter regierede Markgrof Werner; Domherr z Stroßburi Hermann Detlev Schwennicke: Europaische Stammtafeln, Neue Folge, Band 1.2, Tafel 273. 1999. ISBN 978-3-465-03020-1 Peter Thorau: Jahrbücher des Deutschen Reichs unter König Heinrich (VII.) Teil I, Duncker & Humblot Berlin 1998, S. 162, 164, 169 – Eduard Winkelmann: Kaiser Friedrich II. 1. Band, Wissenschaftliche Buchgesellschaft Darmstadt 1963, S.
Dr Markgrof Heinrich II. vu Bade-Hachberg († ca. 1297/1298) isch vu 1231 bis 1289 regierede Markgrof vu Bade-Hachberg gsi. Dr Heinrich isch dr eltscht Suhn vum Markgrof Heinrich I. vu Bade-Hachberg un dr Agnes vu Habsburg. Anne 1231 isch er unter dr Vormundschaft vu syyre Mueter dr Noofolger vu syym Vater wore un het as erschte dr Titel „Markgrof vu Hachberg“ aagnuu. Är het mit geischtlige Herrschafte un dr Grofe vu Fryybeg Ussenandersetzige gha wäg dr verschachtlete Rächt- un Bsitzverhältnis. Ab het er bim Stryt um d Bsitzige vu dr Staufer un um s Ryychsguet mitgmacht go syyni Territorialherrschaft z feschtige. Är het langi Zyt dr Grof Rudolf vu Habsburg geg d Bischef vu Basel un Stroßburi unterstitzt un isch anne 1273 au eini vu dr Stypere vu däm syym Chenigtum gsi. Är het em unter anderem ghulfe gege d Markgrofe vu Bade un im Chrieg gege Behme in dr Schlacht bi Dürnkrut. Är isch Genner vu dr Chleschter Dännebach un Adelhuuse gsi. Anne 1289 het dr Heinrich abdankt un isch Dytsch-Ordensritter wore. Dr Heinrich II. isch ghyrote gsi mit dr Anna vu Üsenberg-Kenzingen, ere Dochter vum Grof Rudolf II vu Kenzingen. Us däre Eh sin die Chinder fiirigange: Rudolf
Dr Markgrof Heinrich III. vu Bade-Hachberg († zwische 4. Jänner 1327 un 19. April 1330) isch vu 1290 bis 1330 regierede Markgrof vu Hachberg un Landgrof vum Bryysgau gsi. Dr Heinrich isch e Suhn vum Markgrof Heinrich II. vu Bade-Hachberg un dr Anna vu Üsenberg-Kenzingen gsi. 1306 hän dr Heinrich III. un syy Brueder Rudolf I. († 1313) ihre Erb deilt. Dr Heinrich het d Herrschaft iber Hachberg mit dr Stadt Ämmedinge un em Stammsitz Hochburg iberchuu, dr Rudolf d Landgrofschaft Suseberg mit em neje Stammsitz Suseburg un d Vogtei iber s Chloschter St. Bläsi un d Probschteie dodervu, Bürgle, Sitzechilch un Witenau. Dr Heinrich III. het vor em 12. Februar 1307 d Agnes vu Hohenberg (+9.4.1310) ghyrote, e Dochter vum Grof Ulrich vu Hohenberg. Us däre Eh sin die Chinder fiirigange: Heinrich IV., Markgrof vu Hachberg, Landgrof im Bryysgau, † noch em 08. Novämber 1370 Rudolf, † 16. Mai 1343 Hermann, Johannitermeischter, † 25. April 1356 Detlev Schwennicke, Europaische Stammtafeln, Neue Folge, Band 1.2, Tafel 273. 1999. ISBN 978-3-465-03020-1
Dr Markgrof Heinrich IV. vu Bade-Hachberg († noch em 8. Novämber 1369) isch vu 1330 bis 1369 regierede Markgrof vu Hachberg un Landgrof vum Bryysgau gsi. Dr Heinrich IV. isch e Suhn vum Markgrof Heinrich III. vu Bade-Hachberg un dr Agnes vu Hohenberg gsi. Wu syy Schwigervater, dr Burkhard vu Üsenberg 1336 gstorben isch, het er syyne zwee uumindige Sihn Johann un Hesso e großi Schuldelascht hinterloo. Dr Heinrich IV., dr Vormund vu däne bede, het derno d Bsitzige an d Stedt Fryybeg un Ändinge verpfändet. Anne 1352 het dr Friedrich von Üsenberg († 1354) wäge däne hoche Schulde d Stadt Känzinge schließli fir 2440 Mark Silber an dr Heinrich IV. verchauft mitsamt dr Herrschaft Kirnburg. Dr Heinrich het d Rächt vu dr Stadt anerchännt, nit aber d Läächeshoheit vu dr Eschtryycher, wu scho syt 1298 bstande isch. Zwei Johr speter isch d Känzinger Linie vu dr Üsenberg uusgstorbe un Känzinge isch derno ganz in dr Bsitz v dr Merkgrofe vu Hachberg ibergange. Wel dr Heinrich s Lääche vum Rudolf vu Eeschtryych nit het welle akzäptiere, het s e Fehde gee wzische ihm un em eeschtryychische Herzog. Anne 1365 het r Heinrich vor em chaiserlige Läächesgriicht gchlagt, s Urdeil het
Bustrophedon (agr. βουστροφηδόν, boustrophēdón "furchwendig") isch en Uudruck wo bruucht werd, wenn imene Schriftstuck d Schriibrichtig bi jedere Zile änderet. S Wort Bustrophedon isch e Zemesetzig us agr. βοῦς, bous "Rind" und στρέφειν, stréphein "wende, umcheere", und maint demit, d Art und Wiis wie mer bim Pflüege noch jeder Furche wende tuet. S git zwoo Aarte: Wenn i zwoo Zile immer de Chopf vo de ante an Fuess vo de andere luegt, isch da echt bustrophedon. Falsch bustrophedon sait mer, wenn d Buechstäbe vo zwoo Ziile entweder d Chopf a Chopf liged oder Fuess a Fuess. Bsunders im 6.Jh.v. Chr sind meriri altgriechischi und etruskischi Inschrifte bustrophedon gschribe wore. Au i anderne alte Schrifte chömet mengisch bustrophedon gschribni Tegscht vor. So isch de Runestai vom südnorwegische Tune (um 400 n. Chr.) bustrophedon bischriftet.
Koordinate: 39° N, 25° E﻿ / ﻿39°N,25°E﻿ / 39; 25 D Ägäis oder s Ägäische Meer (altgriech. Αἰγαῖον πέλαγος, Aigaion pelagos; ngr. Αιγαίο Πέλαγος, Egeo Pelagos, türk. Ege Denizi) isch e Nebemeer vom Mittelmeer. D Ägäis ghört zum grösst Tail zu Griecheland und zum chlinnere Tail zu de Törkai. D Ägäis litt im nordöstliche Tail vom Mittelmeer. Im Oste und Norde werds vo de griechische Chüste abgrenzt und im Oste vo de türkische Chüste. Im Süüde bildet d Insle Kythera, Antikythera, Kreta, Kasos, Karpathos und Rhodos d Grenze gege s Mittelmeer. Im Nordoste gönd d Dardanelle is Marmarameer und vo dai gööts öber de Bosporus is Schwarzi Meer. D Ägäis isch e Meer mit vile Insle, wo i sibe Gruppe itailt wered: Thrakischi Insle (Thasos, Samothrake, Imbros, Lemnos) Ostägäischi Insle (Lesbos, Chios) Nördlichi Sporade (Magnesischi Insle, Skiathos) Südlichi Sporade (Samos, Kos, Rhodos, Karpathos) Kyklade (Delos, Naxos, Paros, Santorini) Saronischi Inseln (Salamis, Ägina) Kreta Dezue chunnt no d Insle Euböa. De Ägäisch Ruum cha as Wiegi vo de europäische Kultur agluegt were. I de Bronzezitt isch uf Kreta di Minoischi Kultur verbraitet gsii, wo en aignigs Schriftsystem ghaa het. Die isch vo de Mykenische Kultur ufem südliche griechische Festland öbernoo wore.
Lemnos isch en Insle i de nordöstliche Ägäis. D Insle het e Flächi vo 477 km² und messt im Durchmesser nöd ganz 30 Kilometer. Si bistoot us Schifer und vulkanischem Gstai und isch wege dem zimli fruchtbar. Si isch hügelig und de höchsti Höger Vigla isch 470 Meter hööch. D Insle werd vo zwoo Buchte iigschnitte, im Norde vom Golf vo Purnia und im Süüde vom Golf vo Mudros, so ass si us zwoo Halbinsle bistoot. Die sind dör e 4 km braiti Landengi mitenand verbunde. Lemnos ghört zäme mit Lesbos und Ajios Efstratios zu de Präfektur Lesbos (Νομός Λέσβος). Uf de Insle lebet öppe 18'000 Iiwoner, de Hoptort isch Myrina, wo rund 5'000 Iiwoner het. Lemnos isch scho im Neolithikum biwonnt gsii. Bi Polichi a de Südostchüste vo de Insle isch e Sidlig uusgrabe wore, wo ab 3200 v. Chr. biwonnt gsii isch. De Hafenort het sich zonere wichtige Handelstadt entwicklet. Um 2100 v. Chr. het en Erdbebe d Stadt zerstört. Erst hundert Joor spööter isch si wider ufbaut wore, het aber nüme die alti Bidüttig gwune. Um 1275 het en anders Erdbebe d Stadt endgültig zerstört. Noch de Aagoobe vo antike Historiker hend uf de Insle d Sintier
De Tyrrhenos oder Tyrsenos (agr. Τυρρηνός, Tyrrhēnós; Τυρσηνός, Tyrsēnós) isch noch antike Saage de Stammvatter vo de Etrusker, wo vo de Grieche Tyrsener gnennt wore sind. Er het d Etrusker staatlich organisiert. De Tyrsenos isch de Soo vom lydische König Atys und vo de Kallithea und de Brüeder vom Lydos. Wegere Hungersnoot, het er e Tail vom Volch vo Lydie uf Italie gfüert, wo dozmol Umbrer gwont hend. Er gelt as de Gründer vo de etruskische Stadt Caere. Anderi Autore seget, er sai de Soo oder dör de Telephos de Enkel vom Herakles gsii und de Vatter vom Tarchon und vom Hegeleos. Er söll d Trompete erfunde ha. Noch römische Quelle isch er au de Schutzgott vom Tyrrhenische Meer. Pausanias: Bischriibig vo Griecheland 2,21,3 Dionysios vo Halikarnassos: Römischi Altertümer 1,27 f Herodot: Gschicht 1,94 Der Neue Pauly, Bd.12/1; Tyrrhenos
De Tarchon isch noch antike Saage de Gründer vo merere etruskische Städt. De Tarchon isch de Brüeder oder de Soo vom Tyrrhenos. Er het zwölf Städt gründet, drunder au Tarquinii (etr. Tarχna) und de Etruskischi Bund vo de Zwölfstädt organisiert. I de Nöchi vo Tarquinii het er de Tages, en Enkel vom Jupiter, us de Erde pflüegt. De het em Tarchon di "Etruskischi Disziplin" (disciplina Etrusca) biibroocht, wo us Woorsägerai, de Düütig vo Vorzaiche und Omen bistande het. De Name Tarchon werd mitem hethitische Wettergott Tarḫunna i Verbindig broocht. Maurus Servius Honoratus: Aen. 10.179, 198 Strabon: Geographika 5,2,2 Livius 5,33,9 Johannes Lydos: de ostentis 3 Tarquinius Der Neue Pauly, Bd.12/1; Tarchon
De Etruskischi Bund vo de zwölf Städt isch e loose Bund us zwölf etruskische Stadtstaate gsii. Noch de Saag het de Tarchon de Bund is Lebe grueffe. D Stedt si aber autonom bliibe, und dr Bund isch gegen usse nume sälte aktiv worde. S religiööse Zentrum isch s Fanum Voltumnae gsi, wo möögligerwiis bi Orvieto gläägen isch.
Di Etruskische Zaale sind vo de Etrusker bruucht wore. D Notierig vo de Zaale isch s Vorbild vo de Römische Zaale gsii. Nöd gsicheret sind Zaalzaiche för 500 und 1000. Wel s Etruskische kai guet bikannti Verwandti het, cha nöd immer gnau bistimt were, weli Zaal as gmaint isch. D Zaale vo ais bis sechs sind ufem Wörfel vo Tuscania uusgschribe, aber weles Wort weli Zaal maint, cha drususe nöd gschlosse were. Ahand vo anderne Zügnis chöned d Zaale för ais, zwai, drüü, zwanzg und driissg und dodevo abglaiteti Zaale mit Sicherhait bistimmt were. D Zaale för vier / vierzg und sechs / sechzg müend eventuell de Platz tuusche. För maχ, wo im Lemnische mav luutet, werd wege luwisch mawa "vier" au de Wert vier vorgschlage, dezue passt luutlich d Form muvalχ, wo denn vierzg sii müest. Zee chönnt au halχ ghaisse ha, för śar werd denn zwölf vorgschlage, ciś śar müest denn föfzee und huθzar sechzee maine. D Zaal för acht gelt as gsicheret, zum ainte well de Monet Oktober uf Etruskisch Xosfer haisst und de achti Högel vo Room de Name Cispius trait. Zaale öber 90 sind nöd öberliferet. D Zaale 17, 18, und 19 wered bildet nochem
D Tyrrhener oder Tyrsener (agr. Τυρρηνοί, Tyrrhēnoí; Τυρσηνοί, Tyrsēnoí; latiin. Tyrrhēnī) sind en antiks Volch gsii. De Name isch di griechischi Bizaichnig vo de Etrusker. Noch antike Quelle hend d Tyrrhener i de Nöchi vo de Lydier im nordwestliche Chliiasie glebt. Wegere Hungersnot sind si denn under de Laitig vom Tyrrhenos uf Italie uusgwanderet. Dem si Soo Tarchon het zwölf etruskischi Städt ggründet. Scho i de Antiki het de Dionysios vo Halikarnassos abgstriite, as d Etrusker usem ägäische Ruum iigwanderet saiet, sondern gmaint, as die z Italie autochthon saied. D Stele vo Lemnos, wo im 19.Jh. gfunde woren isch, biwiist, ass tatsächlich im 6.Jh.v. Chr. uf de Insle Lemnos e Volch glebt gha het, wo mit de Etrusker verwandt gsii isch. Aber Ainzelhaite sind no nöd gchlärt.
Tarquinius (etr. Tarχunies; uf tütsch au Tarquinier) isch de Name vomene römisch-etruskische Gschlecht gsii. A dere Famili ghöred zwee König vo Rom aa. Noch de römische Saag, stamed d Tarquinier vo de Bakchiade ab, em Tyrannegschlecht vo Korinth. Deno isch de Demaratus ane 657 v. Chr., nochdem d Bakchiade gstürzt wore sind, vo Korinth uf Tarquinii gfloche und het denn en adligi Etruskeri ghüroote. Er het zwee Söö ghaa, de Arruns Tarquinius und de Lucius Tarquinius de Frommi, wo vo 616 bis 578 König vo Rom gsii isch. Nochem Sturz vom letzte römische König, em Lucius Tarquinus de Stolzi, ane 507 v. Chr. sind d Tarquinier us Rom vertribe wore. Vom Name her chönet d Tarquinier mit de etruskische Stadt Tarquinii (etr. Tarχna) verbunde were und mitem Tarchon, wo de Bund vo de etruskische Zwölfstädt is Lebe grueffe het. De Name werd vo de moderne Wüsseschaft au mit em hethitische Wettergott Tarḫunna i Verbindig brocht. König Lucius Tarquinius Priscus ("de Fromm") isch de föft König (616-578) vo Rom gsii und de Maa vo de Caecilia Tanaquil (etr. Θanaχvil). Bivor er König woren isch, het er Lucumo (etr. lauχume "König") ghaisse. Er het vier Chinder ghaa. Gnaeus Tarquinius Romanus ("de Römer";
Di Römische Vornäme (lat. praenomen) hend e offizielli Abchörzig ghaa, wo i Inschrifte bruucht woren isch. D Römer hend nu 18 Vornäme gchennt, devoo sind sechs em Adel vorbhalte gsii. I de Spootziit sind numeno elf Näme brucht wore. Fraue hend kai Vornäme ghaa.
De Romulus (latiin. Rōmulus) isch de sagehafti Gründer und de erst König (753-716) vo Rom gsii. Er und sin Zwillingsbrüeder Remus (latiin. Remus) sind d Söö vom Chriegsgott Mars und vo de Vestalin Rea Silvia und si sind von ere Wölfi uufzoge wore. Noch de römische Saag isch d Rea Silvia d Töchter vom Numitor, em König vo Alba Longa gsii. De isch vo sim Brüeder Amulius vertribe wore. Well de Angst gha het, de Soo vo de Rea Silvia chönnt sich anem rääche, het er si zonere Priesteri vo de Göttin Vesta gmacht, wo nochem Gsetz jungfröilich bliibe müend. De Chriegsgott Mars het sich aber ere gnöcheret und si gschwängeret. Drufabe het si Zwiling uf d Welt broocht, wo uusgsetzt wore sind. E Wölfi het di beede Buebe agnoo und uufzoge, bis si de Hirt Faustulus gfunde het. Zäme mit sinere Frau Acca Laurentia het er denn di beede uufzoge. Nochdem si erfaare hend, wer eri Muetter isch, hend si sich am Amulius grächt und bischlosse, e Stadt z gründe. De Romulus het em 21. Aprile 753 v. Chr. miteme Pflueg ufem Palatin d Grundriss vo de noie Stadt zoge und e Mürli baut. De Remus isch aber us
D Hersilia isch d Frau vom Romulus gsii und noch erem Tod as Hora vergöttlicht wore. D Hersilia isch d Töchter vom adlige Sabiner Hersilius gsii. Nochem Raub vo de Sabinerine dör d Römer isch si d Frau vom Hostius Hostilius wore und isch so d Grossmuetter vom dritte römische König Tullus Hostilius. Spööter het si de Romulus ghüroote und von em e Töchter, d Prima, und e Soo, de Aollius (Aviliius) ghaa. Nochem Tood isch si wie de Romulus vergöttlicht wore.
De Titus Tatius isch e sabinische König und spööter de Mitregent vom Romulus gsii. De Titus Tatius isch de König vo de sabinische Stadt Cures gsii. Nochem Raub vo de Sabinerine dör d Römer isch er miteme Heer gege Rom zoge. Well di graubte Fraue aber nöd hend wöle, as eri Vättere und Brüedere eri Mane tötet und umgchert, sind si zwösched di baide Truppe gfaare und hend so de Chrieg verhinderet. De Titus Tatius isch denn Mitkönig vom Romulus wore. De Titus Tatius het de Kult vom Ianus und vom Volcanus iigfüert und d Priesterschaft vo de Titii sodales iigrichtet. Bimene Opferfest z Laurentum isch er umbrocht wore und deno ufem Aventin bigrabe wore. Sini Töchter Tatia isch di ersti Frau vom Numa Pompilius gsii, wo denn de Noofolger vom Titus Tatius woren isch.