rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Wesen und Würde der Mundart heißt e glei Buech, wu dr Georg Thürer anne 1944 z Züri im Schwizer Spiegel Verlag rüsbrocht het. Dr Thürer Georg wiist druf ani, ass es johrdoiserti lang Sproch ohni Schrift gä het. In dr Schwiz het sich erscht e Mänschealter noch em Ulrich Zwingli s Nejhochditsch vum Martin Luther kenne in dr Kirche iibirgere; siterhär seig d Volkssproch ins Hinterdräffe grote un e eigini schwizerditschi Schriftsproch nimmi uf dr Dagesordnig. Vu däne 400 Zittige 1944 in dr Ditschschwiz sin numme 2 im Dialäkt („Schwyzerlüt“ un „Di neui Brattig für Schwyzerlüt“). Vum Zittigswäse diäg e Gfohr fir d Volkssproch üsgoh, viil Begriff un Wändige vu dr Zittige diäge dr Dialäkt verwässere. Bsunders Bolitiker seige do Vorritter. Am schlimmschte seigs, wänn e Red uf hochditsch ufgschriibe wird un drno im Dialäkt vorgläse wird. Dr Dialäkt heb si eigene Stil, wu mer drum ringe miäßt. „Wer in einer Sitzung gutmeinend beginnt: „Sämtliche Vorkehrunge, die mer troffe händ ...“ hat die Mundart dreimal verleugnet, bevor er das zweite Mal Atem holt.“ Do sig d Deklinationsändig vu „sämtliche“ falsch, in dr meischte Schwizer Dialäktspiilarte heißts Vorkehrig mit –ig un s Relativpronome seig grundsätzlig „wo“. Dr Thürer schribt, ass s
Där Üsdruck Feudalismus (mittellatinisch feudum Lehu; s Wort stammt aber usem Germanische) bizeichnut innär Sozialwissuschafte vor allum d'Gsellschaftsform vam europäischu Mittlaltär. Z'Wort Feudalismus finnut schini Verbreitig als Kampfbigriff innär Französischu Rewoluzion va 1789. Féodalité het z'gsamta Privilegiuwäsu ubär dum Lehwäsu gikännzeichnut. Än idealtypischi feudali Gsellschaft cha durch folgundi Merkmali bschribu wärdu: D'Produktion isch starch va där Naturalwirtschaft giprägt gsi. Där grossteil vannär Bivölkerig isch us Büru bschtanu. Schi sind abär nid d'Eigutümer vam va inu bschtelltu Land gsi. Z'Land ischs z'Eigutum vam Grundherr gsi. Di Büru hent schich im Züäschtand vannär Liibeiguschaft bfunnu, schi sind also persönlich abhängig vam Grudnherr und ufrii gsi. Diz biditut : Schi sind and d'Scholla (z'zubiarbeitunda Land) gibunnu gsi und hent nid z'Rächt kha, sus z'värlah. Schi sind där Rächtssprächig va irusch Herr unärworfu gsi. Schi hent de Grundherru Abgabe gschuldut, innär Form va Arbeitsleischtige (Fron) und uffum dräkt vam Grundherr bschtelltu Land, also öi innär Form va Naturalabgabe.dischi hent va dme Stuck Land miässu üfgibrungu wärdu, wasch sälbär biwirtschaftut hent. D'Frondiänschti odär d'naturalabgabe henscht im Värlöif va där Entwicklich öi durch Gäldabgabe chenu ablesu. Z'Eigutum vam Grundherr isch öi nummu bidingt gsi, wil är sus öi als Lehe va ämu hechärgschteltu Adligu bärcho het.
Än Vasall,(keltisch gwas, latinisch vassus : Chnächt), isch im Mittlaltär än Herr, wa schich friwillig als Gfolgsma inu diänscht vamu Herr gschtellt het, und schich dischum fär bschtimmti militerischi oder diplomatischi Diänschtleischtige verpflichtut het. Där Vasall het derbi än bschtimmti Azahl Soldatu zer Värfiägig miessu stellu, umd mit dene dum Diänschtherr in schinu Chriägu unnärschtüzu. Där Vasall het derfir du Schutz va schinum Lehnsherr gignossu. Öi en Fürscht het än Vasall chenu si und schich där Oberherrschaft vamu aneru Fürscht chenu unnerwärfu. Äs giäts Bischpiel derfir isch d'Biziäig vam englischu und dum französischu Chinig im 12.Jahrhunnärt. Där englisch Chinig het zahlrichi Bsitzige in Frankrich kha, doch sind di alli Lehnschaftu vam französischu Chinig gsi. Där Chinig fa England isch alsu dum Chinig fa Frankrich als schine Lehnsma unnertan gsi. Als Herzog vannär Normandie und fa Guyenne, sowiä Graf fa Anjou, Maine, Berry, Bretagne, Touraine und Poitou ischär zwar dä mächtigschte Vasall in Frankrich gsi, abär äbu nur Vasall. Är isch alsu dum Phillip II. zu diänschtu verpflichtut gsi, obwohlsch das schi hierarchich glichgschtellt sind gsi. Där Vasall im Feudalismus vam 8. Jahrhunnärt isch där Vorgänger vam Lehnsma im spetru Mittlaltr gsi. Doch z'Lehnswäsu het schich scho zimli bald fanär Vasallität
Windisch isch e Gmeind im Bezirk Brugg im Kanton Aargau. De Ort isch wytume bekannt, wil d Römer döört es grosses Legionslager vo Helvetie gha hei: Vindonissa; i dr Nööchi gseht me no hüt s römische Amphitheater, und wil dört s Chloschter Chönigsfälde gstanden isch, wo’s hüt drvo no d Chile und wenigi Näbegeböid git. D Gmeind ligt zwüsche de Aare im Norde un de Rüüss im Oschte. Si het es baar Ortsdeil, wo im 19. un im früeche 20. Johrhundert zäme gwachse sin. Uf eme schmale Hügel über de Rüss, ungfähr zwei Kilometer vo de Mündig i d Aare, isch de Chirchwiiler. Uf de Halbinsle öschtlich devo, ungefähr vierzg Meter tüfer, lit de Dorfteil Unterwindisch. Im Weschte isch e flachi Ebeni mit em Oberdorf, wo d Ortsdeil Oberburg un d Chloosteralag vo Chönigsfälde dezue ghöre. D Gemeind isch 491 Hektare gross, davo sin 120 bewaldet und 211 Hektare überbaut. Die höchscht Stell vo Windisch isch s Hohe Hölzli (uf 468 Meter über Meer), die tüfschti isch bim Zämefluss vo de Aare un de Rüss (328 Meter). D Nochbergmeinde vo Windisch sind: Brugg im Weschte un Norde, Gäbischtorf un Birmischtorf im Oschte, Müllige im Südoschte un Huuse im Süde. D
Korsisch (uf Korsisch Corsu [ˈkɔrsu] oder Lingua Corsa) isch e romanischi Sproch wo uf dr Insel Korsika gsproche wird. S'Korsisch isch mitem toskanische Dialäkt vum Italienische eng verwandt un d'Sproche sin gegesytig Verständlich. D'Klassifizierig als eigni Sproch beruht vorallem uf dr politische Züeghörigkeit züe Frankriich un enere einheitliche korsische Schrybig. S'Korsisch isch im Verglych züe de andre Sproche vo Frankriich no lebändig, isch aber ebefalls vum usstärbe bedroht. S'Korsisch wird i zwee Hauptdialäkt unterdeilt: S'Cismontincu un s'Pumuntincu. S'Cismontincu wird im Norde gsproche un het sich syt em Mittelalter immer meh em Toskanische aagnöchert. S'Pumuntincu hygege het ursprünglicheri Merkmool erhalte un het e grössri Ähnlichkeit mitem Sardische. Näbe denne zwee Hauptdialäkt gits mehreri Unterdialäkt: s'Nordkorsisch (im Nordoschte vo dr Insel), s'Südkorsisch (Sartènisch) un s'Taravesisch wo e Übergangsdialäkt isch un i dr Region um Ajaccio un Vico gsproche wird. S'Sartènisch het e starchi Ähnlichkeit mitem Gallurische wo im nördliche Deil vo Sardien gsproche wird. D'Dialäkt hen e 79%-87% gmeinsame Wortschatz. Bis zum Änd vom 19. Johrhundert sin Korsisch und Idaliänisch als zwei Forme vo de glyche Sproch aglüegt worre, woby Korsisch e gschwätzti und Idaliänisch e gschrybeni Sproch gsi isch. Im zweite Kaiserrych, wo Idaliänisch nümmi Amtssproch vo Korsika gsi isch, hät
Dr Raymond Matzen (* 21. Febber 1922 z Stroßburg; † 8. Aügscht 2014 z Stroßburi) isch e franzesische Dichter, Brofässer an dr Universität Stroßburg un e Ferderer vum elsässische Dialäkt gsii. Dr Matzen isch am 21. Febber 1922 z Stroßburg im Elsiss uf d Wält kumme. Sini Vorfahre sin uf dr Muetersitte Büüre un uf dr Vattersitte Handwärker gsii, üs dr Derfer im Riäd un am Rhiin nerdlig vu Stroßburg. Si Vatter het as Isebahninspäkter gschafft. 1931 het dr glei Raymond si erscht Gedicht gschriibe – uf franzesisch, in dr Sproch, wun er in dr Schuel läse un schriibe glehrt het. Dr het z Stroßburg, z Friiburg i. B. un z Baris Germanischtik, Linguischtik un Dialäktologii gstüdiärt. 1957 het er dr Magischter gmacht; 1960 isch er Agrégé de l’Université wore. Dr het lang s Dialäktologisch Inschtitüt an dr Stroßburger Uni gleitet. Im Alter stoht er alliwiil no im Diänscht vu dr elsässische Sprochpfläg un wird nit miäd drbii. Näbe dr Wisseschaft, dr Dradtionspfläg un dr Dichtung het dr Matzen aü Sport driibe un hets as Lichtathlet un Kicker zu iberdurchschnittlige Leischtunge brocht. Am 8. Aügscht 2014 isch dr Matzen z Stroßburi gstorbe. Dr Matzen het hunderti vu Gedichter gschriibe –
De Bezirk Aarau isch en Bezirk im Weschte vom Kanton Aargau. Zum Bezirk ghöret vor allem d Agglomeration vo Aarau, südlich vom Jura. Hauptort isch Aarau. De Bezirk het 13 Iiwohnergmeinde, isch 104,47 km² gross und het 74'270 Iiwohner (Endi 2014). Gmeinde bis 2009 1810: Abspaltig vo Suhr → Buchs, Rohr und Suhr 2010: Fusion vo Aarau und Rohr → Aarau Commons: Bezirk Aarau – Sammlig vo Multimediadateie Alfred Lüthi: Aarau – Bezirk Aarau. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
De Bezirk Chom isch en Bezirk im Kanton Aargau. Zu dem Bezirk ghöred d Gebiet weschtlich vom Hallwilersee, em Wynetal un enem Teil vom Suhretal. Hauptort isch Choom, die grösst Gmeind isch Rinech. De Bezirk het 17 Iiwohnergmeinde, isch 101,35 km² gross un het 39'283 Iiwohner (Ende 2014). Commons: Bezirk Chulm – Sammlig vo Multimediadateie Hans Walti: Kulm. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Laufeburg isch en Bezirk im Kanton Aargau i de Schwiiz. De gröscht Teil vom Bezirk isch s obere Fricktal im Aargauer Jura südlich vom Rhii. Hauptort isch Laufeburg. De Bezirk het 18 Iiwohnegmeinde (Aafang 2010), isch 156,73 km² gross un het 31'601 Iiwohner (End 2016). Gmeinde bis 1852 Gmeinde bis 2009 Gmeinde bis 2021 1803: Abspaltig vo Eike → Eike und Sisseln 1803: Abspaltig vo Mettau → Mettau und Wil 1803: Abspaltig vo Wölflinswil → Wölflinswil und Oberhof 1803: Abspaltig vo Herznach → Herznach und Üeke 1804: Abspaltig vo Frick → Frick und Gipf-Oberfrick 1832: Abspaltig vo Mettau → Mettau und Oberhofe 1833: Abspaltig vo Mettau → Mettau und Etzge 1853: Fusion vo Niderzeije und Ortsteil Oberzeije von Herznach → Zeije 1866: Fusion vo Oberleibstadt im Bezirk Zurzach und Unterleibstadt im Bezirk Laufeburg → Leibstadt im Bezirk Zurzi 2010: Fusion Hottwil, Etzge, Mettau, Oberhofe und Wil → Mettauertal 2010: Fusion Ittethal und Kaiste → Kaiste 2010: Fusion Laufeburg und Sulz → Laufeburg 2022: Fusion Böze, Effige, Elfige und Hornusse → Böztal Commons: Bezirk Laufeburg – Sammlig vo Multimediadateie Bezirksamt Laufeburg Andreas Steigmeier: Bezirk Laufenburg In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Irland (amtlechi dütschi Name, irisch Éire [ˈeːrʲə], engl. Ireland), oft au Republik Irland (irisch Poblacht na hÉireann, engl. Republic of Ireland) isch en Inselstaat uf de Insle Irland. Er grenzt im Norde a Nordirland, wo zum Vereinigte Königriich vo Großbritannie und Nordirland ghört, und isch im Oschte vo de Irische See und im Weschte un Süde vom Atlantik umgä. Irland isch Mitgliid vo de Europäische Union. De Grossteil vo de Bevölkerig isch katholisch. Irland, früener s "Armehus" vo de damalige EG, isch im Jahr 2005 eis vo de riichste Länder weltwit. Jahrelang hets es starchs Wachstum gäh. S inflationsbereinigte Pro-Chopf-Iikomme z Irland isch in de EU uf em zweite Platz noch Luxemburg gsi, was aber nid ganz dr Wirkligkäit entsproche het, sondern wäge finanzielle Drick z hooch isch. Irland isch weg sinere guete wirtschaftliche Entwicklig au keltische Tiger gnennt worde. Weg em gsetzlich festgleite Mindeschtlohn isch s monatliche Iikomme bi Vollzitagstellte bi mindischtens 1'183 Euro glääge. De Stüürsatz für Unternähme isch gsenkt worde uf numme 12,5 %. D Finanzkrise, wo 2007 usbroche isch, het Irland bsundrigs hert droffe. Die irisch Wirtschaft isch im Usland seer stark verschuldet gsi. D Rezession, wo die konserwativi irischi Regierig mit ere Austeritäätspolitik het welle
Der Jura isch en Gebirgszug us Chalchschtei in Öiropa. S Bärgmassyyv lyt i de Länder Frankrych, Schwiiz und Dütschland. S Wort Jura chunt us der keltische Sprooch. Es het am Afang jor gheisse, und do druus isch bi de Röömer juris worde, was eifach «Wald» und do dermit au «Waldgebiet» gheisse het. Dä Name isch im wälsche Jorat erhalte, wie der gross Wald bi Losann heisst. Im Middelalter het me em Gebirge uf latynisch jura mons – also «Jura Bärg» – gseit. Vom Landschaftsname het der Alexander von Humboldt öpe 1795 der Begriff Juragschtei füre Chalch algemein afo bruuche, und so het me’s i der Geology denn au für glych alte Chalch i anderne Landschafte gmacht. Eso sind spööter denn wägem Gschtei au d Landschaftsnääme vo der Schwööbischen Alb und der Fränkischen Alb uffchoo. Es git z Poolen e Landschaft, wo Krakauer Jura heisst. Vom geografische Name het men i der nöie Zyt d Bezeichnige für s französische Departemänt Jura und füre Schwiizer Kanton Jura abgleitet, und denn au für vil anderi Instituzioone wie zum Bischpiil für es bar Ysebaangselschafte, so wie d Chemins de fer du Jura. Der Jura isch ungfähr 750 Kilometer läng u macht e Boge vo
Es Wasserschloss chan folgendes bedüte: Wasserschloss (Architektur), es Schloss oder e Burg, wo vo allne Siite vo Wassergräbe umghä isch Wasserschloss (Ingenieurwesen), e Betriibsiirichtig von ere Wasserkraftaalag Wasserschloss (Medizin), e Vorrichtig för d Druckregulierig bi Drainage Freiburger Wasserschlössle, d Frontsite vom e Wasserhochbhälter z Friburg im Brisgau geografisch: es bsundrigs wasserrychs Land oder Gebiet → d Schwiz gilt als „Wasserschloss vo Europa“ (wäge de Quälle vo Rhii, Rhône, Aare, Inn u. a.) Wasserschloss der Schweiz, e Landschaft bim Zämefluss vo Aare, Rüüss und Limmet
Als Wasserschloss vo de Schwiiz wird d Gegend im Drüeck vo Brugg, Turgi un Stilli bezeichnet, wo die drü Flüss Aare, Rüüs un Limmet kurz nachenand bim Gäbischtorfer Ortsteil Vogelsang, wo rächts lyt, un èm Brugger Ortsdeil Lauffohr zämmeflüsset. Zerscht entwässeret d Rüüss bi Vogelsang i d Aare, 1,7 km abbè zuès gsellt sich am öschtlichè Rand vo Lauffohr d Limmet dezuè. S Wasserschloss wird neb dè drü Flüss durch insgsamt zee Inseli bildet. Unterhalb vo dè Limmetmündig umschtrömt d Aare witeri zwei Inseli, dennoch got s Wasserschloss bi de Aarebrugg bi Stilli z End, ab dört got di unteri Aare witer zum Klingnauer Stausee, um bi Koblenz in de Hochrhii z flüesse. D unteri Aare isch unterhalb vom Wasserschloss de wasserrychschte Fluss i de Schwiz; bim Zämmefluss mit em Hochrhy z Koblenz 50 % mee Wasser als desell. Die drü Flüss bringed im Durchschnitt 555 m³ Wasser pro Sekunde (d Aare 315 m³/s, d Rüüs 140 m³/s und d Limmat 100 m³/s). Bi Hochwasser isch d Wassermängi bis zu drümal grösser. Dänn chunnt do s Wasser vo 40 % vo de Gsamtfläche vo de Schwiiz zsämme. Die wichtigschte Iizugsgebiet sind s Berner Oberland, s Berner Mittelland, de Aargau, d
Alteref (amtlich Altdorf) isch ä politischi Gmeind und dr Haiptort vom Kanton Üri. D Gmeind het 8'861 Ywohner (2010) und isch drum kei Schtadt. D Flächi vo Altdorf betreid 1'023 ha. Z Alteref gits ca. 530 Betriib, wo 5'300 Arbetsplätz abiäted. Dr greescht Teil vo dä Arbetsplätz (54 %) ligged im Diänschtleischtigsbereich. Dr Ortschärn vo Alteref liit auf 458 m ü. M. i dr Ryyssäbeni, ä chli oberhalb vom Delta wo d Ryyss i Ürnersee fliässt. Vo dr Gmeindsflächi sind 35,9 % landwirtschaftlichi Flächi, 39,3 % Wald, 23 % Sidligsflächi und 1,9 % suschtigi Flächi. D Nachburgmeinde vo Alteref sind Ättighüüsä, Seedorf, Flielä und Birglä. Oben a Alteref isch über em Bannwald s Platoo vo de Eggbärge mit em Wiiler Angelige. Mä chunt mit äre Luftsäilbaan da ufe. Erschti Zigniss vonerä Sidlig gits vo ca. 400 v. Chr. Um 700 n. Chr. isch Alteref vo dä Alemannä besidlet wordä. Alteref isch zum erschte Mal gnamset worde im Jahr 1223 als Alttorf. Um 1799 i der Helvetik isch d Gmeind vu dä Franzosä bsetzt wordä. Zu derä Zit het ai einä vo dä dri Dorfbränd stattgfundä. Diä Bränd sind im Wappä dur diä dri rotä Streiffä dargstellt. Lüt em Stuck vom
Fähler bir Vorlage * Parametername unbekannt (Vorlage:Infobox Fußballklub): "pattern_la3; pattern_so3; socks3; body3; pattern_sh3; leftarm3; pattern_b3; pattern_ra3; shorts3; rightarm3" Real Madrid CF isch ä schpanische Fuessballclub. Si Heimetstadion heisst Santiago Bernabéu, liit im e nördliche Stadtteil vo Madrid und het 75.600 Zueschauerplätz. Der Club isch 1902 gründät worde. Är güutet aus eine vo de erfougrichschte und berüemtischte Verein vo de Wäut. De Klub het ou e Basketbausektion, wo mit ihren acht Erfoug im Europapokau vo de Landesmeischter, vier im Pokau vo de Pokausiiger und je eim Siig im Korac-Cup und ULEB Eurocup aus dr erfougrichschti Verein z Europa güutet. 10-mol Champions league 0-mol Cup Winners Cup 2-mol UEFA-Cup-Siiger 35-mol schpanische Maischter 20-mol schpanische Pokausiiger Commons: Real Madrid – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website (arabisch, chinesisch, englisch, französisch, indonesisch, japanisch, portugisisch, spanisch) Offizielle Youtube-Kanal Realtotal.de – es Online Fachmagazin (dütsch) Normdate: GND: 6512235-5 | LCCN: n97052180 | SUDOC/IdRef: 161695213 | VIAF: 129926959
Kiew (ukrainisch Київ Kyjiw; russisch Киев Kijew) isch d Hauptstadt un die gröscht Stadt vo de Ukraine und d Hauptstadt vo de Oblast Kiew. Sie ligt am Dnepr (ukrainisch: Дніпро) und het 2.687.610 Iiwohner (Dezember 2005), als Agglomeration 3.015.108 (Stand 1. Januar 2005). D Universität isch 1834 gründet worde. Uußerdem het s z Kiew 99 Hochschuele, 25 Musee, es Planetarium, Theater, botanische und zoologische Gärte. Wäge sine vile Chilene un Chlöschter un sinere Bedütig für di orthodoxe Christe seit me Kiew sit em Mittelalter au Jerusalem vom Norde (hüt hört ma hüfig Jerusalem vom Oste). Chlosterchile St. Michael s Goldige Tor echersk Lavra (Höhlechloschter) Iigang vom Höhlechloschter Britta Wollenweber, Peter Franke: Kiew. Stadt der goldenen Kuppeln am Dnejpr. 4. Auflage, Wostok, Berlin 2008, ISBN 978-3-932916-41-0. Anatolij Kusnezow: Babij Jar – die Schlucht des Leids. Matthes & Seitz, München 2001, ISBN 3-88221-295-0. Herbert Mühlstädt: Der Geschichtslehrer erzählt. Band 2. 3. Auflage. Volk und Wissen volkseigener Verlag, Berlin 1986, S. 109–133. Günther Schäfer: Kiev, Rundgänge durch die Metropole am Dnepr. 3. Auflage. Trescher, Berlin 2011, ISBN 978-3-89794-181-6. Commons: Kiew – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vo dr Stadt Sprochstatistik Interaktive elektronische Stadtplan Normdate: GND: 4030522-3 | LCCN: n81022031 | SUDOC/IdRef: 02730292X |
Fähler bir Vorlage * Parametername unbekannt (Vorlage:Infobox Fußballklub): "adresse; manager; spitzname; Homepage" De FC Lozärn esch de Traditionsclub vo de Innerschwiiz, vor allem vor Stadt Lozärn sälber. D'Gröndig esch 1901 gsi. E de Ziit vo de Gröndig bes höt hed de FCL mehreri Tüfs ond Höchs öberwonde. 1989 esch Lozärn serschte Mol Schwiizer Meister worde. Zor Ziit spellt de FCL e de höchste Schwiizer Liga, de "Axpo Super Leage". Die gröschte Tetel send: Meister 1989, Cupsieg 1960, 1992 ond 2021 De gröscht Erfolg i de jöngschte Vergangeheit esch de Wiederufsteg i d' "Axpo Super League" im Sommer 2006 gsi. Nach 3 Saisons i de "Challenge League" und enere bispelslose Serie vo 31 Spiel in Serie Ongschlageheit (Saison 2005/2006), esch de FCL met em Trainer René van Eck, ufgstege. Vo de Ufstieger-Mannschaft esch nor no de David Zibung debii. Uf d'Saison 2009/10 hed de FCL met em Hakan Yakin es Schwiizer Ushängeschild a Vierwaldstättersee chönne locke. Trainer sit em Juli 2018 esch de René Weiler. Commons: FC Lozärn – Sammlig vo Multimediadateie Offizielle Internetuftritt
Lemberg isch e Stadt in de weschtliche Ukraine (Galizie, Oblast Lwiw). Si liit am Fluss Poltwa, ugfähr 80 km vo de polnische Grenze weg. S isch die wichtigscht Stadt vo de Weschtukraine. De Stadtverwaltig unterstönd nebe de Stadt Lemberg au d Stadt Wynnyky (ukrainisch Винники) un die beide Siidlige Brjuchowytschi (ukrainisch Брюховичі) und Rudne (ukrainisch Рудне). D Altstadt isch uf de Liste vom UNESCO-Weltkulturerbe. Lemberg isch sit sehr langer Ziit vom Zämmelebe vo viile Völker prägt. Bis ins 20. Jahrhundert hets näbe de polnische Bevölkerigsmehrheit en große Aateil an jüdische, ukrainische, dütsche und armenische Lüt ghä. Hüt lebet in de Stadt nebe Ukrainer numme no e paar Russe, Wissrusse un Pole. Lemberg het Ende September 2006 siis 750-jährigs Bestehe gfiiret. Im Summer 2012 sind i de Arena Lwiw e paar Spiil vo de 14. Fuessball-Europameischterschaft duregfüert worde. Lemberg isch e Partnerstadt vu Friburg im Brisgau. Commons: Lviv / Lemberg – Sammlig vo Multimediadateie
Länzbrg isch en Bezirk im Kanton Aargau i de Schwiz. Er ligt im Zentrum vom Kanton un au s nördlichen Seetal ghört dezu. De Hauptort isch Länzbrg. De Bezirk het 20 Iiwohnergmeinde, isch 102.75 km² gross un het 48'601 Iiwohner (End 2005). Chlauschlöpfen Bezirksamt Länzbrg
De Bezirk Muri isch en Bezirk vom Kanton Aargau. Es isch de südlichscht Bezirk vom Aargau un bsteht us em mittlere un em südliche Teil vom Freiamt. Im Norde gränzt er a de Bezirk Bremgarte, im Oschte an de Kanton Züri, im Südoschte an de Kanton Zug, im Weschte an de Kanton Lozärn un es chlises Stück gränzt a de Bezirk Länzbrg. De Hauptort isch Muri. Det isch s Bezirksamt gsii, wo uf Endi 2012 ufghobe worden isch. De Bezirk Muri het früener vier Fridesrichterchreis gha. Jetzt sind all die Chreis im Fridesrichteramt Bezirk Muri zämegfasst. De Bezirk Muri het 19 Iiwohnergmeinde. Er isch 138,95 km² gross und het öpe 36'000 Iiwohner. Gmeinde bis 1898 Gmeinde bis 1939 Gmeinde bis 1940 Gmeinde bis 1950 Gmeinde bis 2011 1899: Fusion Rotteschwil und Werd → Rotteschwil 1940: Fusion Waldhüüsere → uf d Gmeinde Bünze und Waltischwil ufteilt 1941: Namesänderig vo Meienberg → Sins 1951: Namesänderig vo Beinwil bei Muri → Beinwil (Freiamt) 2012: Fusion Bänzischwil und Merischwand → Merischwand Commons: Bezirk Muri – Sammlig vo Multimediadateie Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Bezirksamt Muri (Memento
De Bezirk Ryfälde isch en Bezirk im Kanton Aargau, wo us em Nordweschte vom Kanton besteit. De Bezirk mit em Hauptort Ryfälde isch 112,09 km² gross, het 40'434 Iiwohner (End 2005) un bsteht us em untere Fricktal. D Bevölkerigsdichte liegt bi 361 Iiw./km². Vo de 14 Iiwohnergmeinde vom Bezirk zählet 8 (mit ugfähr 88 % vo de Bevölkerig) zur Agglomeration vo der Stadt Basel. Commons: Bezirk Rhyfälde – Sammlig vo Multimediadateie Dominik Sauerländer: Fricktal. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Dr Rupert Gießler (* 23. September 1896 in Manne; † 15. Oktober 1980 z Friiburg) isch e wichtigi Persenligkeit in dr Friiburger Zittigslandschaft un im ditsche Journalismus gsii. Dr het sich aü firs Alemannisch intressiärt. Dr Gießler Rupert isch 1896 uf d Wält kumme un stammt vu Manne. Im Erschte Wältgriäg isch er Soldat gsii un in Gfangeschaft grote. Noch em Griäg het er gstüdiärt un 1925 z Friiburg im Briisgaü dr Dr. phil. gmacht. 1926 isch er bi dr Friiburger „Tagespost“ Feuilletonredakteur wore – des isch e Zittig gsii, wu in dr katholische Zentrumspartei noch gstande isch. 1928 het dr Gießler d Irmgard Freitag ghirate, e Fraü üs jüdischem Elterehüüs, wu aber bi däre Hirat zum Katholizismus iberdrätte isch. 1936 hän si ihre Dochter Ursula bikumme. 1939 het dä Journalischt wäge sinere jüdischstämmige Fraü Beruefsverbot bikumme, isch üs dr "Reichsschrifttumskammer" üsgschlosse un fir „wehrunwürdig“ erklärt wore. Friili het d katholisch „Tagespost“ ab Afang 1940 sowiso ke Babiir meh zuedeilt bikumme un het miäße schliäße. E Johr isch dr Gießler arbetslos gsii. No het er am 1. 11. 1940 kenne z Colmer im Alsatia-Verlag afange – illegal – un isch Schef-Lektor gsii, noch usse aber Sekretär. Dr Verleger, dr Joseph
Stiller Has Stiller Has isch es Bärner Ensemble mit em Sänger Endo Anaconda. Si hei bärndütschi u öschtrychischi Texte. Musikalisch sy si vilsytig; ire Stil lat sech vilech am ehndschte mit de Wort vom Endo als eine Art helvetischer Bluesform la beschrybe. Ggründet worden isch Stiller Has im Mei 1989 vom Endo Anaconda und em Balts Nill, wo dervor scho i de Gruppe Hunger & Trunk, Caduta Massi und Andreas Flückiger & Die Alpinisten zäme sy ufträte. Stiller Has isch i der Chlykunscht-Szene bekannt worde mit teilwys nume minimaler musikalischer Begleitig vom Text. Spetischtens syt 1996 mit der CD Moudi ghöre si aber zu de bekanntischten und erfolgrychschte Schwyzer Bänds. Uf irne Tournée sy si o uf Dütschland und Öschterrych, u 1995 sy si uszeichnet worde mit em Kabarettprys Salzburger Stier und im dütsche Chlykunschtprys mit em Förderprys vor Stadt Mainz. Syt 2002 ghört der Gitarrischt René Schifer Schafer offiziell zu Stiller Has, wo dervor scho a vilne CD-Ufnahme mitgschaffet het gha. 2005 het der Balts Nill ds Ensemble verla, derfür sy syt der CD Geischterbahn 2006 der Schlagzüger Martin Silver Silfverberg u der Bassischt Samuel Jungen derby. Sehr wichtig für Stiller Has isch der massigi Endo Anaconda mit syre