rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Tri martolod oder au Tri martolod yaouank isch es bretonischs Volchslied. Der bretonisch Titel heisst uf Düütsch «Drüü Matroose», oder lenger «Drüü jungi Matroose». Wär s Gedicht gmacht und wäär d Musig derzue ufgsetzt het, weiss me nit. Me dänkt, s Stück sig us em 18. Joorhundert. Es isch i dr Bretagne es beliebts Lied und me bruucht s gäärn für drzue Volchstänz z mache. Dr Musigforscher Bernard Lasbleiz het 32 historischi Fassige gfunde. Hüt isch s Lied e Teil vo dr aktuelle betonische Regionalkultur. Die eltischti Versioon wo me könnt, isch im Cahier de chanson du Croisic vo anne 1809. Im Joor 1968 het der bretonisch Kulturaktivischt Polig Monjarret i sym Liederbuech Sonioù Pobl (das heisst: «d Töön vom Volch») das alte Lied under em Titel An tri-ugent martolod (Sächzg Matroose) brocht. 1972 het der Sänger Alan Stivell mit em tradizionelle Lied e Schallplatten ufgnoo, und gly drufabe het er e modärni Versioon gsunge; das isch i dr Afangszyt vo dr nöie bretonische Rockmusig (Brezhoneg Raok) gsi. Das bretonische Lied könnt me hüt i vil verschidene Sproochen un Dialäkt; alt isch die französischi Versioon. Au d Schwiizer Gruppe Eluveitie tuet s singe. Es git verschideni Fassige vom Lied. Die
Ciba chan eini vo däne Bedütige haa: Ciba, en Abchörzig vo Gesellschaft für Chemische Industrie Basel und de Firmename vom ene ehmolige Chemii- und Pharmaunderneme z Basel Ciba AG, e Firma, wo früener Ciba Spezialitätenchemie gheisse hät und 1997 us em Novartis-Konzärn uusglideret woren isch, sit 2010 isch si en Teil vo BASF Schweiz Ciba Vision AG, en Kontaktlinsehärsteller, wo zu Novartis ghört Ciba, e Gmeind im Chreis Heishui z China Ciba, es Stroosseviertel im Stadtbezirk Panlong z China Ciba, es Dorf im Chreis Harghita z Rumänie Ciba, es Dorf im Chreis Mureș z Rumänie CIBA, d Abchörzig vo Confédération International de Billard Artistique
Sgartin e Fermentin en la tiara da Tukinu, Arusa & Eluku isch es Buech mit ere Bildergschicht us em Bündnerland. Dr Titel isch uf Düütsch: «Dr Sgartin un dr Fermentin im Land vom Tukinu, em Arusa und em Eluku». I däm Bilderbuech isch e fiktyvi Gschicht uf Bünderromanisch verzellt. D Bündner Kulturorganisazioon Lia Rumantscha het s anne 1987 usegää, zäme mit em Zäichner vo dr Gschicht, em Bündner Grafiker Peter Haas. Es isch dr eerscht Band vo dr zeichnete bünderromanische Regionalgschicht Historia dils Romontschs. D Gschicht het e grossen Erfolg gha, si isch schynts öppe elftuusig mol verachauft woorde. S Schwiizer Färnsee het drvo en Churzfilm dräit. Anne 2012 isch i dr Bündner Kantonsbiblioteek über s Projäkt d Usstellig L’istorgia dals Retorumantschs z gseh gsi. Dr zwöit Band vo dr Historia dils Romontschs isch anne 1990 usecho, und er heisst uf Düütsch «Dr Sgartin un dr Fermentin und em Merkur sini Güggel». Ganz im Sinn vo der romanische Tachorganisazioon, wo d Lia Rumantscha isch, het me verschideni Versioone vo dr Bildergschicht gmacht, nämli je eini mit adaptierte Tegscht für die verschidene bünderromanische Idioom. Drum heisst s Buech in ere andere Fassig Sgartin e Fermentin aint il pajais da Tukinu, Arusa
S Kunschthus Zoog isch es Museum z Zoog. Es het di bedütendschti Sammlig vo der Wiener Modärni usserhalb vo Öschtrich. 1977 het s Kunschthus Zoog i der Altstadthalle ufgmacht. Sit 1990 hets es eignigs Geböid in ere Aalag us em 16. Jahrhundert, em «Hof im Dorf», am Rand vo der Zooger Altstadt. D «Zooger Kunschtgsellschaft» und d «Schtiftig vo de Fründe vom Kunschthus Zoog» si d Trägerschaft vom Kunschthus. D Kunschtgsellschaft isch füre Betriib vom Kunschthus verantwortlech und zudäm Eigetümerin vo der Kunschtsammlig. Usschtellige und d Sammligstätigkeit wärde dür Biträg vo der öffentleche Hand, dür Unterschtützig vo Private sowi dür Mitgliderbiträg finanziert. Der Matthias Haldemann isch sit 1990 Diräkter vom Museum. D Sammlig vo Wärch vo der klassische Modärni mit em Schwärpunkt Wien verdankt s Huus der Schtiftig Sammlig Kamm. Si isch 1998 vo der Christa, em Peter und der Christine Kamm gründet worde und schtellt d Beschtänd em Kunschthuus as Duurliigaab zur Verfüegig. Unter de meh as 400 Wärch vo der Schtiftig Sammlig Kamm befinde sich bedütendi Wärchgruppe vom Herbert Boeckl, em Richard Gerstl, em Josef Hoffmann, em Gustav Klimt, em Oskar Kokoschka, em Koloman Moser, em Egon Schiele und em Fritz Wotruba. Derzue chöme Wärchgruppe vo der europäische
D Tupolew Tu-154 (russisch Туполев Ту-154) isch es dreistrahligs Verchehrsflugzüüg mit mittlerer Reichwyti. Es isch vo der russische, ehemals sowjetische, Firma Tupolew vom 1968 bis 2013 boue worde. Der Flugzüüghärsteller Tupolew het insgesamt 1026 Exemplar boue. Das Passagierflugzüüg fasst zwüsche 150 bis 180 Passagier. D NATO het für jedes Flugzüüg e eigete Codename. D Tupolew Tu-154 treit bi der NATO der Name Careless. Der Jungfereflug vom erschte Prototyp mit em Kennzeiche CCCP-85000 (CCCP sy kyrillischi Buechstabe. I latinische Buechstabe würd das SSSR heisse) het am 3. Oktober 1968 mit em Teschtpilot N. Gorianow statt gfunde. Ds erschte Flugzüüg het di staatlechi Fluggsellschaft Aeroflot am 12. Ouguscht 1970 zum usprobiere über cho. Regulär het das Flugzüüg bi Aeroflot der Betriib am 9. Februar 1972 uf der Strecki Mineralnyje Wody nach Simferopol uf gno. Als Postflugzüüg het’s bereits am 15. Mai 1971 der Betriib uf gno. Der erschti Uslandsflug isch nach Prag gange u het am 1. Ouguscht 1972 statt gfunde. D Nachfolger sy d Tu-204 beziehigswys d Tu-214 gsi. Insgesamt sy über 1000 Tu-154 u Tu-154M boue worde. Di letschte drei Tu-154M sy Ändi Juni 2006 fertiggstellt worde. Zwöi vo dene Flugzüüg sy a d Kuban Airlines gange u eini isch
D Schwäbisch Alb isch a Mittelgebirg, wo middla em Schwôbaland leit, ond Oberschwôba vom schwäbischa Näggarraum drennt. Se ischt rond 220 Kilometr lang, 40 Kilometr broid ond vorlauft vo Sidweschda, wo d ôôgrenzend Baar d'Alb vom Schwarzwald drennt, nôch Nordoschda bis hender de boirisch Grenz zom Nerdlengr Riis. Em Sidoschda wuud d Alb vom Donaudal begrenzt, em Nordwäschda markiirt a steila Bergkande mit aigschniddene Däler da Rand vo dr Alb. Dean Steilhang hoißt ma da „Albtrauf“. Eigentlich heert dô drmit d Alb uff, abr em weitra Senn kô mr au noh s Albvorland mit seine Zeigaberg drzuazehla. Dô drondr vorstôht ma oinzlne Berg, wo e dr Vorzeit au amôl direkt zor Alb gheert hend ond em Lauf vo Milliona vo Johr durch d Erdabtragong durch Wassr, Eis ond Wend standa bliiba send ond heid drvoo zeiget, dass d Alb amôl viil greßr gwäa ischt. Em Sidweschda fendet mr ôôgrenzend d Baaralb ond ibr d Donau nom d Hegaualb ond nô weiter da Randa, wo manchmôôl au zo dr Schwäbischa Alb zehlet wend. D Schwäbisch Alb isch mit ihre Berg, Städtla, Kalkfelsa, Wachholderheida, Troggadäler, Wasserfäll ond Hehla a beliabts Erholungsgebiit vor ällem für d Leit vo Stuegert ond us-em mittlera Näggrraum.
D Heidi Siller-Runggaldier (* 11. Februar 1954 z Brixen) isch e Romanischtin us em Südtirol. Si isch z Sankt Ulrich im Grödnertal ufgwachse und het vo 1972 bis 1978 a dr Uni Innsbruck d Germanischtik und d Romanischtik studiert. 1995 het si sich mit der Arbet Das Objektoid. Eine neue syntaktisch-funktionale Kategorie, aufgezeigt anhand des Italienischen habilitiert. Si isch mit em Germanischt und Uniprofässer Max Siller (* 28. Septämber 1946) vo Sterzing verhürootet und het zwöi Chind. Sid 1979 het si als Assischtäntin am Institut für Romanischtik a dr Uni Innsbruck gschaffet und sid 1995 als Dozäntin. 2001 isch si Profässoorin für Romanischi Filology a dr Uni Bonn woorde, und sid 2002 isch si Profässoorin für Romanischi Sproochwüsseschaft a dr Uni Innsbruck. Iiri Hauptgebiet i dr Forschig sin d Italianistik und d Rätoromanistik. Si forschet über d Sproochkontakt vom Dütschen, em Iteliänischen und dr rätoromanische Sprooch Ladyn. D Siller-Runggaldier isch bi de leitende Greemie vo dr Società di Linguistica Italiana, vom Dütschen Italianischteverband und vo dr Société de Linguistique Romane gsi. Si het anne 1989 dr Forschigspry vo dr Stadt Innsbruck übercho, 2004 d Uszeichnig «Stella della Solidarietà Italiana» und 2014 s Eerezeiche vom Bundesland Tirol. Grödnerische Wortbildung. Innsbruck 1989.
D Uni Innsbrugg isch e Universität im öschtrychische Bundesland Tirol. Si isch anne 1669 under em Kaiser Leopold em Eerschte als ganzi Universität a dr Stell vom eltere Jesuitegimnasium z Innsbrugg ygrichtet worde. Anne 1781 het se die öschtrychische Regierig zum ene Lizeeum abegstueft, und dr Kaiser Franz dr Eerscht het d Schuel 1826 wider zun ere Uni gmacht. Wäge dere Gschicht het d Uni dr tradizionell Name Leopold-Franzens-Universität Innsbruck. Sid 1945 isch si offiziell d Universität Innsbruck. Me luegt se schynts als die zwöitbeschti öschtrychische Uni nach dere z Wien aa. Hüt het d Uni Innsbrugg sächzää Fakultääte. Die ehemoligi medizinischi Fakultäät het me anne 2004 dr Uni wägg gnoo und zu dr eigete Medizinische Uni Innsbrugg gmacht. Margret Friedrich, Dirk Rupnow (Hg.): Geschichte der Universität Innsbruck 1669−2019, 2 Bände, Innsbruck University Press, Innsbruck 2019, ISBN 978-3-903187-67-2.
Dr Jakob «Köbi» Kuhn (* 12. Oktober 1943 z Züri-Wiedike; † 26. Novämber 2019 z Zollikerberg, Gmai Zolike) isch e Schwyzer Fueßballspiiler un –trainer gsii. Är isch vu 2001 bis 2008 Trainer vu dr Schwyzer Fueßballnazionaalmannschaft gsii. As Sibzeejeerige sch er vum Edi Nägeli, em Bresidänt vum FC Züri, entdeckt un fir di eerscht Mannschaft verbfliichtet woore. Är het 125 Franke Moonetsloon iberchuu as Spiiler, 40 Franke fir e jeede Siig, un fimf Franke fir e jeeds bsuecht Training. In syre ganze Karriere as aktiive Fueßballer het dr Kuhn bim FC Züri im Mittelfäld gspiilt, abgsääne vun eme zweemooenetige Abstächer zum Stadtrivaal Grasshoppers Club. Är het vu 1962 bis 1977 segsmool d Schwyzer Maischterrschaft un fimfmool dr Schwyzer Cup gwunne. Fir d Nazionaalmannschaft het er 63 Länderspiil absolviert. Syni grooß Dreiji zum FC Züri het e internazionaali Karriere verhinderet, wäge däm het mer en as Spiiler nume in dr Schwyz gchännt. D Nazionaalmannschaft het si mit em Kuhn zwaimool fir d WM (1962 z Chile un 1966 z Ängland) chenne qualifiziere, het aber baidi Mool alli Spiil verloore. Dr Kuhn isch 1966 bi dr 0:5-Niiderlaag geege Dytschland (1. Gruppespiil) zäme mit eme andere Laischtigsdreeger vu dr Mannschaft, em Werner Leimgruber,
S Rätische Namebuech isch e Samlig vo Landschafts- und Personenäme usem Bündnerland. D Bündner Kulturgselschaft Societad Retorumantscha, wo anne 1885 gründet worden isch, het em Robert von Planta d Glägeheit gää, näbem bündnerromanische Wörterbuech Dicziunari Rumantsch Grischun non es zwöits grosses Forschigsprojäkt z plaane, es Buech mit de Näme vom Bündner Kulturruum. Me het gmerkt, ass me mit Hilf vo de Nämen i der Landschaft, de Ortsnämen un de Fluernäme, gueti Quelle für die elteri Gschicht vom rätoromanische Wortschatz chönt finde. Der Robert von Planta het ganz privat agfange d Näme us de verschidene Bündner Regioone zämezträäge. Är het em Projäkt Rätisches Namenbuch gseit. Für die grossi Arbet het dr von Planta dr Romanischt Andrea Schorta z Hilf grueffe. Es isch dr Plaan gsi: alli no läbige Orts-, Fluer- und Gwässernäme im Kanton Graubünden ufznää, und zwar i däm syne romanische, düütschsproochigen und au de iteliänische Regioone i den alten Urkunden und übrige handschriftlichen un trukte Gschichtsquelle die ufgschribnige Orts- und Persoonenäme zämezsueche die eltere Orts- und Fluernämen au in ehemols romanischsproochige Randregioonen usserhalb vom Kanton bis uf Liechteschtei und is Vorarlbäärgischen ufzschrybe Bischpiil vo den alte Näme i de Regioone Tirol, Alto Adige, Vältlyn, Tessyn und wytere Landschafte zämezstelle
Der Franz Fankhauser, wo am 2. Septämber 1883 z Burtlef uf d Wält cho und am 16. Novämber 1959 gstorben isch, isch e Schwiizer Romanischt gsi. Er het a dr Uni Basel und z Bäärn, z Pisa, z Nöieburg und z Züri klassischi Sprooche, Sanskrit und Gschicht studiert. Als Schüeler vom Louis Gauchat und em Karl Jaberg het er die aktuelli romanistischi Forschig lehre könne. 1908 het er mit eren Arbet über d Mundart vo Val d’Illiez im Underwallis s Dokterexame gmacht. Vo 1909 bis 1953 isch er Lehrer für Latyn und romanischi Sproochen am Gimi Winterthur gsi. Er het e Zyt lang als Redakter s Burtlefer Joorbuech gleitet. Vo 1906 bis 1917 het er näbe der Schuelarbet für s Glossaire des patois de la Suisse romande i vilnen Oortschafte vo dr Wälschschwiiz Informazioone über Orts- und Fluernäme gsamlet. Der Fankhauser isch als bekante Romanischt vilne Projäkt go hälfe, bsunders de Redakzioone vom Dicziunari Rumantsch Grischun, won er i däm synere Folologische Kommissioon gsi isch, und em Glossaire. Zum iim z danke het me vornen im erschte Band vom Rätische Namebuech, wo anne 1939 usecho isch, en Widmig uf iin (und drzue au ufe Jakob Jud) abtrukt. Das Patois von
Fankhauser – uf Schwiizerdütsch seit me Fankhuser – heisse die Lüüt: Alfred Fankhauser (1890–1973), Schwiizer Schriftsteller und Übersetzer Angeline Fankhauser (* 1936), Schwiizer Politikerin (SP) Diana Fankhauser (* 1996), Schwiizer Sportlerin Eduard Fankhauser (1904–1998), Schwiizer Verleger Franz Fankhauser (1883–1959), Schwiizer Romanischt und Ortsnameforscher Franz Fankhauser (* 1924), Schwiizer Augenarzt Franz Fankhauser (1889–1968), Schwiizer Oberförschter Franz Fankhauser (1822–1900), Schwiizer Kantonsförschter Gertrud Lutz-Fankhauser (1911–1995), Schwiizer Diplomatin Gottfried Fankhauser (1870–1962), Schwiizer Pädagoog Margrit Fankhauser (* 1935), Schwiizer Pfarrerin und Autorin Philipp Fankhauser (* 1964), Schwiizer Bluesmusiker Rudolf Fankhauser (1919–1995), Schwiizer Veterinärmediziner Tobias Fankhauser (* 1989), Schwiizer Handbiker
D Theresia Rohner Mattmüller (* 1954), isch e Schwyzer Fraueräächtsaktivischti. Si het si no dr Yyfierig vum Frauestimmräächt uf Bundeseebeni fir s Frauestimmräächt im Kanton Appezäll-Innerrhode yygsetzt., wu no gfäält het. D Innerrhoder Fraue verdanke dr Rohner d Yyfierig vum kantonale Stimm- un Waalräächt anne 1990. S Frauestimmräächt isch in dr Kanteen ab 1959 zeerscht in dr Westschwyz un speeter au andere dail vu dr Schwyz yygfiert woore. Wu am 7. Februar 1971 s Frauestimmräächt uf Bundeseebeni bschlosse wooren isch, hän d Fraue in fascht allne Kanteen s Waalräächt scho ghaa oder im glyyche Zuug iberchuu. Z Appezäll Usserrhode het anne 1989 e knapp Mee an dr Landsgmai zuegunschte vum Frauestimmräächt entschiide. Nume dr Fraue z Appezäll Innerrhode isch s Waalräächt nit gwäärt woore. D Theresia Rohner, Mueter vu zwoo Deechtere, Bsitzeri vun ere Haafnerwäärchstatt un Yywooneri vu Appezäll, het des nit verstande un si im April 1989 an d Standeskummissioon vu dr Landsgmai griichtet, go an däre ire negschte Zämechumft aktiv dailnee z chenne. Unterstitzig het si zue däm Zytpunkt fir des Aaliige nit kriegt. Wäge däm het si si an s Bundesgriicht z Lausanne gwändet. S hegscht Schwyzer Griicht het d Entschaidig aber an Kantoon Appezäll Innerrhode retuur
E Schue isch es Chleidigsstugg füre Fuess. S Wort chunt vom althochdütsche scuoh, und das goot schynts uf s Indogermanische Ursprache *skeu- zrugg; das Wort het worschyns öppe «verdecke» oder «ypacke» bedüütet. E Schue het zwee Teil: dr Bode, wo under em Fuess isch und d Huut bim Lauffe schützt, und der Schaft, wo am Boden agmacht isch und ume Fuess goot. Schue gits sit dr Urzyt; ganz alti Bischpiil het me zäme mit em Maa im Ötztalgletscher gfunde. Colin McDowell: Schuhe – Schönheit, Mode, Phantasie. Heyne, München 1989, ISBN 3-453-03606-9. Paul Weber: Schuhe. Drei Jahrtausende in Bildern. AT, Aarau 1994, ISBN 3-85502-159-7. Commons: Schue – Sammlig vo Multimediadateie
Der Arpelischtock isch e Bäärg i den Alpe. Er ghöört zum Bäärgmassyv vom Wildhorn, wo i de Bäärner Alpe lyt. Dr Gipfel vom Arpelischtock isch uf dr Hööchi vo 3035 Meter über Meer. Me luegt dr Arpelischtock au öppen als em Wildhorn sy weschtlich Vorgipfel aa. Dä Bäärg isch chly meh weder zwöihundert Meter hööcher; sy Hauptgipfel isch uf 3250 Meter über Meer. Und vo der weschtliche Flangge vom Wildhorn goot e vier Kilometer längi Kreete vo der Gältelücke bis zum Arpelischtock. Es isch en Bäärg mit drüü Syte, im Südoschte isch dr Bäärghang zum Tal vo dr Morge, im Weschte d Felswand über dr Sanetschalp, wo d Saane afoot, und im Nordoschte lyt s Roottal, wo zhinderscht im Tal vo Lauene isch. Weschtlich vom Bäärg lyt dr Sanetschpass. Übere Bäärg lauft d Gränze zwüsche de Kantöön Bäärn und Wallis. Me cha vo drüü Syte uf en Arpelischtock: vom Sanetschpass übere Graat Arête de l’Arpille, us em Roottal und vom Col des Audannes häär. Der Arpelischtock isch e markanti Hööchi uf der düütsch-französische Sproochgränze i dr Schwiiz. Sy Name isch es guets Bischpiil für d Wanderig vo Wörter vo einere Sprooch in en anderi. Uf dr Südsyte vom Bärg, im
Dr Henri-Georges Dottin, wo am 29. Oktober 1863 z Liancourt im französische Departemänt Oise uf d Wält cho und am 11. Jänner 1928 z Rennes gstoben isch, isch e französische Sproochforscher gsi. Er het z Rennes und z Paris Sprochwüsseschafte studiert. Mit eren Arbet, wo’s ume Verglych zwüsche de Sprooche Sanskrit, Italisch und Keltisch goot, het er anne 1896 doktoriert. Nach em Studium het dr Dottin z Dijon und sit 1892 a dr Uni Rennes als Dozänt und de als Profässer gschaffet. Syni Fachgebiet sind die keltischi und die griechischi Sprooch gsi und d Mithology vo de Kelte gsi. Vo 1908 bis 1928 isch dr Henri Dottin au Stadtroot vo Rennes gsi. I synere Zyt z Dijon, i dr Hauptstadt vo der französische Regioon Bourgogne-Franche-Comté, het dr Dottin au die regionali Sprooch vo dere Landschaft bis in französisch Jura aglueget, s Patois vo döört, wo zum Grafschäftler Französisch ghöört. La Croyance à l’immortalité de l’âme chez les anciens Irlandais. Paris 1886. Notes sur le patois de Montjean (Mayenne). In: Revue des patois gallo-romans, 1, 1887. Notes sur deux patois de la Côte-d’Or et du Jura. 1892 Les désinences verbales en r en sanskrit, en italique et en celtique. Rennes 1896.
D Violanda Lanter (* 1. Jänner 1964 z Sissach, Schwyz, haimetbräächtigt z Stainach SG un syter 1996 z Ruggäll) isch e schwyzerisch-liachtaschtaanischi Bolitikeri (VU). Syter 2013 isch si Abgoordneti im liachtaschtaanische Landdaag. D Violanda Lanter isch e Doochter vum Unternämer Rudolf Lanter un syre Frau Isolde geb. Büchel. Si isch z Ruggäll mit drei Gschwischter ufgwagse. Vu 1976 bis 1984 isch si uf Liachtaschtaanisch Gimnaasium gange, wu si d Matura gmacht het. Vu 1984 bis 1999 het si an dr Universiteet St. Galle Räächtswisseschaft studiert un 1990 mit eme lic. iur. HSG abgschlosse. No Griichts- un Aawaltspaktika z Rorschach un z St. Galle 1990–1992 het si 1993 e st.-gallisch Aawaltspatänt iberchuu. Vu 1993 bis 1994 het si z Winterthur bi dr Chrankeversicherig KFW Winterthur as Laiteri vum Räächtsdienscht gschafft. Anne 1994 isch si retuur uf Liachtaschtaa gange un het deert aafangs as Jurischti bi dr Prokurationsaastalt z Vaduz gschafft un ab 1996 bis 2000 derno as Laiteri vum Räächtsdienscht bi dr LGT Treuhand z Vaduz. Vu 2000 bis 2004 isch si Verwaltigsrootsbresdiänti vu dr Liachtaschtaanische Chraftwäärch gsii. Ab 2005 het si derno bis 2011 as Jurischti fir dr Klaus Tschütscher gschafft, wu Stellverdrätter vum Regierigsschef gsii isch, bzw. ab 2009
Duttlinga ischt d Kroesstadt em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg ond a Große Kroesstadt. En dr Gschicht vo Wirtebärg isch dia Stadt ibr Jahrhondrt dr suidlichst Aussaboschta vo Wirtebärg gsei. Duttlinga leit em an dr Obered Doene im gleichnamige Naturpark, am Fuaß vum Honberg. Nochbergmoede send Mihla, Friddinga, Neihousa ob Eck, Emminga-Liptinga, Immadinga, Dalla, Seidinga-Oberflacht, Wurmlinga. D Gmarkong setzt sich zemme ous 21,6 % Landwirtschaftsfleche, 61,7 % Wald, 15 % Sidlongsfleche ond 1,6 % sonschticher Fleche. Zue Duttlinga gheret d Stadtdoel Eßlinga, Mehringa (mit dr gleichnamige Stadt, dr Sidlong Vorstadt, dr Hef Brunnerhof ond Engelberthof ond em Wohnblatz Lindenhof), Nendinga (mit em gleichnamige Dorf, em Weiler Altental ond dr Hef Neumühle ond Ziegelhütte) ond Duttlinga (mit dr gleichnamige Stadt, dr Sidlong Koppenland, dr Weiler Äußerer Talhof, Innerer Talhof ond Ludwigstal ond dr Hef Aichhalder Hof, Bleiche, Gallertalhof, Lohhof, Maiental, Papiermühle, Wenigsbronner Hof ond Württemberger Hof). Duttlinga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 797. 1803 isch Duttlinga abbrent. Seit 1830 hent d Duttlenger mit em Hontes, ema Vulkanberg wo bei Singa leit, a Gebiet zmidscht im Badischa verwalte dirfe. Erscht am 1. Januar 1969 isch es an Singa verschenkt worre. Em Zug vo der Verwaltongsreform 1973 isch Duttlinga mitem ganze
S Archiv für das Studium der neueren Sprachen und Literaturen isch e wüsseschaftlichi Fachzytschrift ufem Gebiet vo der Sproochforschig und der Literaturwüsseschaft. Si het anne 1846 under em Ludwig Herrig und em Heinrich Viehoff agfange. Si heisst au eifach „Herrig’s Archiv“. Sid 1979 chunt si bim Erich Schmidt Verlag z Berlin use. Es isch die eltischit Zytschrift für nöieri Literatur und Sproochforschig, wo hüt no bestoot. Me cha drin immer wider Sache vo der aktuelle Forschig lääse. D Zytschrift bringt Artikel vo Sprooch- und Literaturforscher und Material für d Schuele. D Bytreeg sind i verschidene Sprooche gschribe. Klaus Heitmann: Archiv für das Studium der neueren Sprachen und Literaturen. In: Romanische Forschungen, 100, 1988, S. 4–10. Archiv für das Studium der neueren Sprachen und Literaturen Herrigsche Gesellschaft
D Aliance culturèla arpitanna oder Aliance culturâla arpetana isch e internazionali Kulturorganisazioon z Frankrych, i dr Schwiiz un z Itaalie. Si luegt für d Kultur und d Sprooch vo däm Piet, wo me Frankoprovänzalisch redt. Der Verein isch anne 2004 z Lausanne gründet worde. Er het syni Sitz z Sciez am Gämfersee in Hochsavoie und z Rochetaillée im französische Departemänt Loire. D Organisazioon isch politisch nöitral. Si hilft de dialäktaale Kulturprojäkt vo der frankoprovänzalischen oder ebe «arpitanische» Sprooch und ganz algemäin der modärne frankoprovänzalische Bewegig. Si luegt füre Ustuusch zwüsche de Sproochregioone, wo z Südweschtfrankrych, im Augschttaal und i dr Wälschschwiiz verströit sind. Es schwirigs Theema isch d Diskussioon über d Schrybwys vom Arpitanische. D Aliance understützt au s Radiô Arpitania z Lausanne, wo Mundartsändigen über s Internet bringt. Aliance culturèla arpitanna
Der Chœur des Armaillis de la Gruyère isch e Singgruppe vom Bezirk Greyerz im Kanton Fryburg. Der Chor isch anne 1955 dank em Musiker André Corboz und em Henri Gremaud, wo s Greyerzer Museum z Bulle gleitet het, entstande. Is Düütschen übertreit heisst der Vereinsname «Chor vo de Greyerzer Senne». Drum isch s Goschtüüm vo de Sänger au em alte Chleid vo de Hirten i der Regioon nochenempfunde. Der Chor singt meischtens tradizionelli Volchslieder, grad au s bekantischti Fryburger Bärglied, dr Ranz des vaches, und Wäärch vom Joseph Bovet, öppe s Lied Le vieux Chalet, wo men au i dr Düütschschwiiz könnt. Vil vo de Lieder im Repertoire sind im Patois, der alte Fryburger Mundart gschribe, wo zum Frankoprovänzalische ghöört. Me bringt i de Konzärt aber au öppe Stuck vom Gregorianische Choral und suscht vo der tradizionelle Chilemusig, und mängisch au Sache us der nöiere Chorliteratur. Der Greyerzer Chor chunt regelmässig im Wälschschwiizer Radio. Lieder vom Joseph Bovet Pacem in terris, 1993 Contrastes, 1996 L'Âme du vin, 2002 Écoute Gruyère, 2006 Liauba, 2016 d Websyte vom Choeur des Armaillis de la Gruyère