rlitschk/wikidir huggingface dataset:
In däre Lischt vu sathmarschwebische Ortschafte wäre d Derfer no Dialäkt glideret ufzellt: Schwäbischi Ortschafte: Beschneed (rum. Dindesti Mic; ung. Kisdengeleg) Bildegg (rum. Beltiug; ung. Béltek, au Krasznabéltek) Burlescht (rum. Borlesti Pomi; ung. Barlafalu) Darotz (rum. Craidorolt; ung. Királydaroc) Erdeed (rum. Ardud; ung. Erdöd) Fienen (rum. Foieni; ung. Fény, au Mezofény) Gilwatsch (rum. Ghilvaci; ung. Gilvács) Großkarol (rum. Carei; ung. Károly, au Nagykároly) Großwardein (rum. Oradea; ung. Nagyvárad) – Kreis Bihor Hamroth (rum. Homorod, Homorodu de Jos; ung. Homoród, Alsohomorod) Josefhausen (rum. Íojib; ung. Jozseffalva) Kalmande (-i) (rum. Camin; ung. Kálmánd) Kaplau (rum. Capleni; ung. Kaplony) Madratz (rum. Madaras; ung. Madarász) Maitingen, au Großmaitingen (rum. Moftinu, Moftinu Mare; ung. Majtény bzw. Nagymajtény) Nanten (rum. Hurezu Mare; ungá. Nántü) Neustadt, au Frauenbach (rum. Baia Mare; ung. Nagybánya) – Kreis Maramures Petrifeld (rum. Petrești; ung. Petri bzw. Mezopetri) Sagass (rum. Ratesti; ung. Szakasz) Salonta (rum. Salonta; ung, Szalonta) – Kreis Bihor Sigeth (rum. Sighetul Marmatiei; ung. Máramarossziget) Sathmar, au Deutsch-Sathmar (rum. Satu Mare; ung. Szatmár bzw. Szatmárnémeti) Sathmarer Weingärten (rum. Viile Satu Mare; ung. Szatmárhegy) Schamagosch (rum. Ciumesti; ung. Csomaköz) Schandern (rum.Sandra; ung. Sándra, au Sándforfalu) Scheindorf (rum. Sîi; ung. Szinfalu) Schinal, au Schönthal (rum. Urziceni; ung. Csanálos) Stanislau (rum. Sanislau; ung.
Schiärsch isch e Gmäind vom Kanton Graubündä. Schiärsch lyt im vorderä Prättig. S Dorf isch uf dr rächtä Sytä vom Schraubach näbe dr Landquart. Ännet em Fluss ghört dr Landquartbärg au zu Schiärsch. Im Gmeindbann sind au na d Dörfer Lundä, Fajauna, Pusserein und Schudersch. S Tal z dzruff isch Jenaz und wyter im Tal undä chunt Grüsch. Z’hinderscht im Tal goot d Gmäind oben a dr Alp Drusa uund em Haidbuäl bis zu dr Druusaflue ufä. Dur s Druusatoor und s Schwiizertoor sind Wääg is Vorarlbärgischen überä. Über d Salginä cha mä hinder Pusserein uf dr berüemptä Salginatobelbrugg vom Robert Maillart. Z Schiärsch isch s Prättiger Regionalspital. Dr Ortsname wird im enä Dokumänt vo anne 1101 s erschte Mol gnänt. Otto Clavuot: Schiers In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Otto Clavuot: Schuders. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Schiers – Sammlig vo Multimediadateie Website va Schiärsch Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4118480-4 | LCCN: no97045566 | VIAF: 143376016
S Chraftwärch Aichholz isch è Spycherchraftwärch im Schwarzadal bi Brändè im Südschwarzwald gsi. S isch zämmè mit èm Bau vom Chraftwärch Hüsèrè baut worrè un hèt è zuèsätzlichi Energygwinnung uss èm Energyvolumè vom Schluchsee bringè söllè, bevor diè gsamt Chraftwärchsgruppè vo dè Schluri fèrtiggschtellt worrè sin. Mit èm Bau vo dè obbèrè Stauschtuèfè vo dè Wärchsgruppè Schluchsee, wo uss dè Staumuèr am Schluchsee, èm 6,2 km langè Schluchsee-Schwarzaschtollè, èm Schwarzabeggi un èm Chraftwärch Hüsèrè bschtòt, isch bis 1931 s èrschte Bumpschpycherchraftwärch vo dè Chraftwärchskaskadè baut worrè. Well dè Bau vo dè Mittelschtuèfè Witznau un dè Unterschtuèfè Waldshuèt no Johre in Aaschpruch gnõ hèt, hèt mò d Wasserchraft vom Schluchsee un spôter vom Albbeggi obbè abbè nit in Strom umwandlè chönnè, ergo hèt mò è provisorischi Mittelschtuèfè è baar Kilometer unterhalb vom Schwarzabeggi i s änge Schwarzadal innè pflümlèt. Um sèll Energypotential vo dè Obberschtuèfè uusnutzè z chönnè, hèt mò dè insgsamt 9255 m lange Schwarza-Witznauschtollè bim Schièbèrhuus a dè Staumuèr vom Schwarzabeggi znägscht uff 2,9 km i d Schwarzahaaldè iè gschpitzt. Nõch fascht 3 km Stollèlängi un nu 30 m Höèunterschyd isch temporär è Schièberhuus un zwei Druggroorleitungè zum 100 m düèfèr i dè Dalsollè vom Schwarzadal ligendè Chraftwärch Aichholz
Migiandone isch es Dorf i dr iteliänische Provinz Verbano-Cusio-Ossola. Es isch en Ortsdeil vo dr Gmeind Urnafaasch, wo uf iteliänisch Ornavasso heisst, und lyt es baar Kilometer oben am Dorf Ornavasso im undere Eschetaal am Fluss Ryyss. Bi Migiandone isch früener eini vo de süüdalpyne Walserkolonye gsi, wo am wytischten unden im Ryysstaal glääge sind. S Dorf Migiandone lyt uf dr rächte Syte vo dr Ryyss. Grad unde dra chunt die ängi Stell vom Taal bim Felse vo Bara. Wyter obe lyt s Dorf Anzola d’Ossola. Dr Taalbode isch dört öppen 210 Meter über Meer. S Dorf bestoot us de Kwartier Gabbio und Loia und het öppe 300 Ywooner. Bim Dorf goot d Schnällstrooss us dr Poebeni uf Tüem und dr Simplon dure, aber nid d Ysebaan; die isch uf dr andere Syte vom Fluss bi Cuzzago. Oben am Dorf isch dr stotzig Bärg, wo z’oberscht dr Gipfel Cima delle Tre Croci het; dä isch uf 1872 Meter über Meer. Dr Bärg isch fasch ganz mit Wald zuegwachse, wo’s zwüschedrin no höchi Felswänd het. Es git nume chlyni Fuesswääg dört ufe. En Alp ob Migiandone heisst Campasch. Bi Migiandone cha me Spuure vo uralte Löcher im Felse gseh, wo drin
Dr Julius Ammann, wo am 24. Merz anne 1882 z Goosse uf d Wält cho und am 22. Juli 1962 z Basel gstorben isch, isch Bürger vo Moslig und e Schwiizer Lehrer, Häilpädagoog und Mundartdichter gsi. Dr Julius Ammann isch dr Soon vom Buechbinder und Wyyhändler Johann Julius Robert Ammann und vo dr Anna Ammann-Sturzenegger gsi. Wo dr Julius erscht sibni gsi isch, het er scho dr Vatter verloore und s Joor druuf au d Muetter. So het er d Jugendzyt bim Grossvatter Johann Jakob Sturzenegger z Trooge erläpt. Dört isch er au i d Kantonsschuel. Vo 1898 bis 1901 isch er uf s Lehrerseminar Understraass z Züri ggange und isch so Primarlehrer woorde. Anne 1911 het dr Julius Ammann d Alma Zisch ghürootet; si händ zäme vier Chind gha. Wil dr Ammann bsunders a dr Häilpädagogik intressiert gsi isch, het er z Rieche bi Basel sid 1902 als Lehrer i dr Astalt für Ghöörloosi gschaffet. Vo 1910 bis 1945 isch er a dr Basler Aastalt für schlächt begabti Ghöörloosi z Bettige gsi. Er het immer nöi probiert de Behinderte uf e besseri Aart z hälfe. Er isch au Gmeindschryber vo Bettige woorde. Mit achzgi isch dr Julius Ammann z
Baceno isch e Gmeind vo dr iteliänische Provinz Verbano-Cusio-Ossola. I dr lombardische Sprooch heisst dr Ort Bascén, und uf düütsch het men em früener Betsch gseit. D Gmeind lyt uf dr Weschtsyte vom Eschetaal und chunt im Norde a d Landesgränze vo Italie zu dr Schwiiz. D Nochbergmeinde vo Baceno sind z Italie Crodo, Formazza, Premia und Varzo und im Wallis d Gmeinde Binn und Grengiols. Sid em Middelalter sind im Deverotaal hinden a Baceno am Bärg obe d Walserdörfer Aager (uf iteliänisch: Agaro) und Opsu (it. Ausone) eigeni Gmeinde gsi. 1929 isch d Gmeind Aager ufghobe worde und het zu dr Nochbergmeind Premia gwächslet, und ires Land het 1938 dr Stausee Lago di Agaro zuetekt. Opsu isch vo de letschte Lüüt im 20. Joorhundert vrloo worde. D Hüüsergruppe ghört hüt au zu Premia und nümme zu Baceno. Commons: Baceno – Sammlig vo Multimediadateie d Website vo Baceno Demographic Balance and resident population by sex on 31st december 2022. Italian National Institute of Statistics, abgruefen am 14. Mai 2023. Paolo Crosa Lenz (Hrsg.): I Walser del silenzio. Agaro, Salecchio, Ausone. Domodossola 2003, ISBN 978-88-8540789-3.
Opsu isch es Dorf vo de Walser im Piemont. Uf Iteliänisch heisst Opsu Ausone. Das Dorf isch im 13. Joorhundert vo Lüüt usem Wallis gründet worde, so wie die andere Walserort im Eschetaal: Pumatt, Saley, Aager, Urnafaasch und Migiandone. Opsu isch hüt e Deil vo dr Gmeind Premia und es lyt hööch über em Deverotaal ufere Gländterrasse uf 1.463 m s.l.m. Chly näbem Dörfli usse liggen es bar anderi Hüüsergruppe. Undedra isch s Dorf Goglio, wo zu dr Gmeind Baceno ghört. Obedra sind die stozige Bärgmatte bis zu dr Alp Nava ufe. Dr Bärg oben am Dorf heisst Pizzo Nava. Vom Dorf goot dr Opsubach zum Fluss Devero abe. D Gländterrasse, wo Opsu druff stoot, isch us Chalchschifer, dr Bärg wyter oben us Gneis. Unden am Dorf het’s e Schteibruch, wo me drinn sälteni Mineraal gfunde het. Dur s Dorf goot e Wärkstrooss, wo die oberiteliänischi Elektrizitätsgselschaft “Edison” im früene 20. Joorhundert bout het zum d Staumuur vom Aagersee z mache. Wäge dere Stroos isch Opsu hüt bi de Turischte bekant als gäbigen Usgangspunkt für Wanderigen uf Aager und i d Bärge südlech vom Albrunpass. Sid em 20. Joorhundert wohnt niemmer me s gannz Joor i däm abglägne Dorf obe.
Dr Albert Streich (* 26. Mai 1897 z Briens; † 7. Dezämber 1960 z Underseeè) isch e Schwiizer Mundartautor gsi. Er gilt als eine vo de grosse Bärner Oberländer Schriftsteller. Dr Albert Sttreich isch dr Soon vom ene Waldarbeiter vo Briens gsi; däm sini Familie het sibe Chind gha. Dr Streich het i sym Lääbe i vil verschidene Prüef gschaffet, z’eerscht churz als Gärtner und denn als Spängler, und wil er us gsundheitleche Gründ nach sinere Leer als Schriftsetzer, won er denn gmacht het, nid i däm Metiee het chönne blybe, het er anders gmacht. Er isch Ysebäänler bi dr Baan ufs Brienser Rothorn gsi, Holzer, Schnitzler, Wäägmacher und Hilfspolizischt und het zytewys e Schteiboori gha. Sid 1949 het er chönne uf em Gmeindbüro vo Briens ushälfe. Anne 1924 het dr Streich d Rosa Mathyer ghürootet. I dr freie Zyt het dr Albert Streich Sache uf Bärndüütsch gschribe. Er het Saagen us em Bärner Oberland nöi gfasst und Ballaade, also lengeri Gedicht, ufgsetzt. Vo iim git’s au es bar Hörspiil i dr Mundart und uf Hochdüütsch. Syni Lyrik, wo drin s Lääben und d Bärgwält rund ume Briensersee dargstelt isch, isch zerscht vo de Verlääg won er se zeigt het
Dr Alfred J. Heizmann (* 4.Jänner 1949 z Wurmlinga; † 30. Oktober 2017 z Niderzell) isch e dytsche Lehrer, Mundartdichter un Faasnetsredner gsii. Dr Alfred Heizmann het zerscht as Boschtbott gschafft. Iber dr zweet Bildigswääg het er Religionspedagogik z Fryburg studiert un isch anne 1974 as kadolische Religionslehrer an d Wessenbergschuel Konschtanz im Konschtanzer Paradies chuu. Ab 1980 het er uf dr Insle Rychenau gläbt. Är isch langjehrige Erschte Vorsitzer vu dr Mitarbaiterverdrättig (MAV) vu dr Religionslehrerne un Religionslehrer im Dienscht vu dr Erzdiözese Fryburg gsii. Dr Heizmann isch langi Johr Läkter am Konschtanzer Minschter un Mitglid vu Bfaargmairoot gsii. Uf dr Insle Rychenau het er si in chilchlige Projäkt un as Kommunionhälfer in St. Peter un Paul engaschiert, zletscht au fir Flichtling. Dr Heizmann het as s wichtigscht Gsicht vu dr Konstanzer Fasnacht aus dem Konzil (Konschtanzer Färnsehfaasnet) gulte. In syre aigene Aart isch er unter anderem as Määrliverzeller, „Bi-Ba-Butzemann“, Husmaischter, Pirat, Dorfschuellehrer, verhinderete Turischt un näärische Wiirt in dr schwebisch-alemannische Faasnet ufdrätte. Är isch Mitglid vu dr Naaregsellschaft Niderburg im Konschtanzer Viertel Niderburg un dert ab 1980 as Bittemereedner atkiv gsii. Ab 1989 het er satirischi Bydreeg fir dr Siddytsch Rundfunk un ab 1998 fir dr Sidweschtrundfunk verfasst.
Dr Eduard Presser (* 29. Juni 1842 z Riede; † 26.Jänner 1911 z Riede) isch e Hegauer Haimetdichter gsii. Sy Gedicht het er zum Dail uf Alemannisch gschribe, zum Dail uf Hochdytsch. E Dail vu syne Täxt sin vertont wore un ghere bis hite zum Repertoire vu Gsangverain im Hegau. Drotz dr Empfählige vum Pfaarer un vum Schuellehrer vu Riede isch dr Eduard Presser Buur wore, wäge dr Blän vu sym Vater. Mit 17 Johr het er dr Hoof vu Vater ibernuu. Ai Johr vorhär (1858) het het er mit syne "orts- und heimatchronikalischen Aufzeichnungen" aagfange. Vu 1875 bis 1910 isch dr Eduard Presser Rootsschryber vu sym Haimetort gsii. Zue syne Läbzyte het er 1894 Ländliche Gedichte aus dem Höhgau (52 Gedicht) und Ländliche Gedichte aus dem Hegau (65 Gedicht) vereffetligt. No sym Dood sin anne 1911 nomol 48 Gedicht uusechuu. En andere Dail vu sym schriftlige Nooloss isch im Spotjohr 1911 dur d Brunscht vum Presser-Huus verlore gange. Anne 1932 isch ihm z Ehre ne Dänkmol yygweit wore. Noch em Eduard Presser isch im Johr 2010 d Grundschuel in sym Geburtsort Riedheim gnännt wore. Ländliche Gedichte aus dem Höhgau. Schneiders Buchdruckerei, Engen 1894. 55 S. Ländliche Gedichte aus dem
Dr Anton Hermann Albrecht (* 5. Mai 1835 z Fryburg; † 10. Februar 1906 z Dinglinge; Pseudonym: Anton Hermann) isch e dytsche evangelische Theolog un Dichter gsii. Dr Albrecht isch e Suhn vum Schrynermaischter Christian Albrecht gsii. Dr Anton Albrecht het si fir e gaischtlige Beruef entschide. An dr Universitet Fryburg het er kadolischi Theology studiert, derno an dr Universitet Basel Altphilology. Anne 1859 het er si entschide, zum evangelische Glauben iiberzdrätte un het derno z Basel un z Haidelberch evangelischi Theology studiert. Noch em Studium hat er as Vikar z Spöck, z Michelberg un z Schöllbrunn gschafft. Speter het er e Stell as Bfaarverwalter z Fahrenbach iiberchuu. Anne 1865 isch er Bfaarverwalter z Gölshausen wore. Im nämlige Johr het er d Sophie Karoline Schneider ghyrote, d Doochter vum Flaschner Eduard Schneider, wu vu Lohr gsii isch. Zum Bfaarer isch er z Huchenfeld anne 1868 wore, 1873 isch er uf Eutingen gruefe wore un 1878 isch er uf s Chlainechems zoge un isch dert Bfaarer gsii bis anne 1885. In däre Zyt het er aafange dichte. Vu 1888 bis 1893 isch er z Laufe Bfaarer gsii, derno isch er pänsioniert wore. Bis zue sym Dood isch er z Lohr un
D Anetta Kahane (gebora am 25. Juli 1954 en Berlin) isch a deidsche Journaliste ond a Aktivischde. Se hod en dr Amadeu Antonio Stiftung da Vorsids. Se war noch oigene Aussaga Inoffizielle Mitarbeitere (IM) vo dr Stasi en dr DDR. D Kahane isch en Berlin 1954 zur Weld komma. Ihr Vaddr Max Kahane, war beim Kommunistischer Jugendverband Deutschlands ond drnoch en dr Kommunistische Partei, ihr Muater Doris Kahane, geborene Machol, war Kenschtlere. Ihre Eltere warad säkulare Jude. Noch 1933 isch dr Vater desdrwega noch Spanien ond Frankreich gfloha, d Muater noch Frankreich, mo si sich kenneglernt hond D Kahane hod en Rostock vo 1974 bis 1979 Lateinamerikanistik schdudiera derfa ond hod drnoch als a Ibrsedsre gschaffd. Noch em Diplom isch se Portugiesisch-Lehrere an dr Humboldt-Universität Berlin gwä, drnoch hod se als a frei Ibsedsere garboidad. Noch dr Wende 1989 war se Ausländerbeauftragte vom Ost-Berliner Magistrat ond isch vo dr Barbara John übernommen worra. Do war se zwoi Joor bis 1993 Seid 1998 isch d Anetta Kahane Bresidentin vo dr Amadeu Antonio Stiftung. D Kahane isch Kolumnist en dr Berliner Zeitung ond dr Frankfurter Rundschau. Zwischa 1974 ond 1982 hod d Kahane als a IM onder em Nama „Victoria“ mit em
Dr Helmut Müller-Enbergs (* 1960 en Haltern am See) isch a deidschr Politolog. Vo 1985 bis 1989 hod dr Müller-Enbergs Politologie, erschd an dr Westfälischen Wilhelms-Universität Münster, ond drnoch am Otto-Suhr-Institut der FU Berlin schdudierd. Vo 1986 bis 1989 war er studendische Hilfskraft, drnoch wissenschaftlichr Mitarbeitr am Zentralinstitut für sozialwissenschaftliche Forschung der FU Berlin. Vo 1990 bis 1992 war au Pressesprecher vo dr Fraktioo Bündnis 90 em Landtag Brandenburg ond doo em Stolpe-Untersuchungsausschuss wissenschaftlicher Mitarbeiter Seid 1992 isch r wissenschaftlicher Referent beim Bundesbeauftragda fir d Stasi-Unterlaga. Er hod s Behördengutachda iber da Gregor Gysi (1996) fir da Ausschuss für Wahlprüfung, Immunität und Geschäftsordnung vom Deidscha Bundestag midgschrieba. Vo 2003 bis zua dr Auflösung 2005 hod dr Müller-Enbergs d Forschungsgruppe Rosenholz-Dateia gloided. 2004 war r Referatsleiter für Öffentlichkeitsarbeit beim Landesamt für Verfassungsschutz em Land Brandeburg. Seine wissenschaftlichr Haubdthema sen Grondlagaforschonga zua de Inoffizielle Mitarbeidr ond dr Hauptverwaltung Aufklärung (HV A) vom Ministerium für Staatssicherheit (MfS) ond zua Spionag ond Nachrichtendienstpsychologie (PSK) 2007 hod r beim Eckhard Jesse zom Dr. phil. promovierd. 2007/08 war dr Müller-Enbergs als a Gaschdwissenschaftlr an dr University of Michigan (USA). 2008/09 hod r a Gaschdprofessur an dr goischdswissenschaftlicha Fakultät vo dr Syddansk Universitet en Odense (Dänemark) ghed;
Furnä isch e Gmeind vom Bündnerland. Die Gmeind lyt i dr Bündner Regioon Prätig-Tavaa uf dr lingge Syte vom Furnär Bach. S Dorf het es baar uf em Gmeindbann verströiti Hüüsergruppe. Im Süüde isch s Bärgmassyv vom Hochwang. S Dorf isch s erschte Mol in ere alten Urkunde vom Joor 1479 gnänt. Es het zum Gricht Chaschtelsch ghöört. Sid em 14. Joorhundert sind-t Walser i das Piet cho. Otto Clavuot: Furna. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Furna – Sammlig vo Multimediadateie Website vo Furnä Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4845094-7 | VIAF: 234361321
Jenaz isch e Gmeind im Bündnerland. D Gmeind lyt im Prätigä. S Dorf Jenaz isch im Taalbode bi dr Landquart unde. Dr Chäärn vom alte Dorf isch chly wyter oben uf eme Bode. Zue Jenaz ghöred au no d Wyyler Rüti und Pragg-Jenaz. Otto Clavuot: Jenaz. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Jenaz – Sammlig vo Multimediadateie Website vu Jenaz Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 7551236-1 | VIAF: 142023385
Chüblisch isch e Gmeind im Bündnerland. D Gmeind lyt im Prätig. Bim Dorf chunt dr Schanielabach ad Landquart abe. Zu dr Gmeind ghöre d Wyyler Pläviggin, Prada und Tälfsch. Im Oschte sind d Bärge mit m Jägglisch Horn und m Saaser Calanda. Und Chüblisch ihet es Chraftwärch, wo vo de Püntner Chraftwärch betribe wird. S Dorf Chüblisch chunt in ere akten Urkunde vom Joor 1351 s erschte Mol vor. Otto Clavuot: Küblis. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Küblis – Sammlig vo Multimediadateie Website vo Chüblisch Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: VIAF: 240535828
Premia isch e Gmeind vo dr iteliänische Provinz Verbano-Cusio-Ossola. D Gmeind lyt im Eschetal. Si chunt im Nordweschte fasch bis ad Schwiizer Gränze und im Oschte bis ganz a d Landesgränze zum Kanton Tessin: Do chunt me vo Premia übere Krameggpass – mit m düütsche Name –, wo aber kei guete Fuesswääg drüber goot, id Nochbergmeind Bosco/Gurin. Die iteliänische Nochbergmeinde sind Baceno, Crodo, Pomatt und Montecrestese. D Ortsdeil vo Premia heisse Pioda, Rozzaro, Altoggio, Uriezzo, Crego, Piedilago, Cagiogno, Cristo, Cadarese, San Rocco, Passo, Rivasco und Chioso. Und uf de Böde am Bärg sind alti Dörfer vo de Walser: Saley, Ober- und Undersaley, uf iteliänisch Salècchio Aager, wo das Dorf gstande isch, isch hütt dr Stausee Lago di Agàro Opsu, uf iteliänisch Ausone
S Schwäbisch Schreiba – des moind wia ma s gschwadsde Schwäbisch en ebbes Gschriebens omsedsd. S Ziel vom Schreiba – au isch s andre Leid sei G'red zuagängle z macha. S Broblem bei älle Schbechschbroocha, daß s koi Fibl (a ABC-Buach) geid. Jede Gegnd, jedr Flecka hd seine Schbroochoigahida. Seid oogfähr 200 Dausend bis 400 Dausend Joor schwedsad d Menscha, abr erschd seid 5000 Joor geids Schrifda, mid dene ma s Gschwädsde feschdhalda kaa. Drvor hods au scho Läsbars geba. Des warad Zoichnonga, mo Gschichda odr Wensch zoigd hen. En onsrer Gegend hod s Schreiba bei de Möch aagfanga, mo auf ladeinisch Kronika on Bedbiachr (ab-)gschrieba hend. Fir s schreiba vom Gschbrochana hods edlich Grend. Wann oinr schreibd, will r dass des bleibd was r said. Des kaa sei Nama sei odr ebbes, mo r Andre wissal lao will odr au wia dr Codex Hammurapi, mo a Rächdsordnong zoigd. Beim Schreiba – wia beim Reda – muaß ma se ibr da Enhald en s Klare komma. Als Forma hend se vrschiedne Forma endwiggld. D erschd ond d zwoid Schreibweis senn Forma, mo em 'Schreiben nach Gehör' endschbrecha deanad. S Broblem drbei isch, dass s Ergebnis ondrschiele isch. D dridd Schreibweis,
Le Perche isch è historischi Grõfschaft im Nordè vo Frankrych, dèrrè irèn Nammè abber au hüt no i sèllèrè als Landschaftsbezeichnung in Gebruuch isch. D Perche lyt im Weschtè vom Pariser Beggi bzw. im Südè vo dè Normandy im èm Ärmelkanal bzw. im Nordè vom Loire-Dal sowiè witt öschtlich vo dè Bretagne. D Perche isch è witzogènè Büggele-Landschaft, wo sich vom Ärmelkanal hèr wiè-nèn Keil zwüschè s Pariser Beggè un s Loire-Dal gschobè hèt. Zuèdèm vobindet d Perche d Büggellandschaft vom Massif armoricain, wo sich vo dè Weschtspitze vo dè Bretagne bis i diè öschtlichi Normandy zièt, mit èm Pariser Beggi. Uff dè bolitischè Landchartè spillt d Perche kei Rollè mee, irè Gebièt setzt sich us Deile vo diversè Départements zämmè: diè weschtlichi Hälfti lyt im Oschtè vo dè unternormannischè Orne (Region Normandy, früèner Basse-Normandy odder Unteri Normandy) diè öschtlichi Hälfti lyt im Weschtè vom Département Eure-et-Loir (Region Centre-Val de Loire), also am Rand vom Loire-Dal un a dè rächtè Näbbèflüss vo dè Loire im Südweschtè ghörd è chlyns Eggli zum Département Sarthe im Südè ghörd è schmals Rièmli zum Dèpartment Loir-et-Cher am Südrand gränzt d Perche a d Landschaftè Le Perche Gouët un Le Perche Vendômois. D Perche isch
Fiderisch isch e Gmeind vom Bündnerland. Dr Oort lyt im Prättigä und ghört zu dr Bündner Regioon Prättigä/Tavaas. Dr Gmeindbann ziet sech vo unden im Tal am Fluss Lankwart, wo dr Fiderscher Baanhof vo dr Räätische Baan isch, bis uf e Bärgrügge vom Mattjisch Hore ufe. Wyt oben am Dorf, im Tarnutz, händ sich im Middelalter Walser nidergloo, aber die Sidlig gits hütt nüme. D Fiderscher Höibäärge sind es bekants Zyl für Uusflüüg im Sumer und im Winter. S Dorf Fiderisch stoot uf dr Schattsyyte vom Taal, dr Litzisite wie man im Prättiger Dialäkt seit, und linggs vo dr Lankwart. Dr Gmeindbann isch 2532 Hektaare gross und goot vom schmalen Aueland am Fluss unde bis uf d Bärgen im Weschte ufe, wo hindedra s Tschilfigg lyt. Bi Fiderisch mündet dr Arieschbach i d Lankwart. Är isch eine vo de wilde Prättiger Bärgbech, wo s Wasser us eme grosse Piet uf den Alpen is Taal abebringe. Dr Bach, wo öppen acht Kilometer läng isch, samlet s Wasser uf ere Flechi vo äinezwänzg Kwadratkilometer i de Fiderscher Höibäärgen und vo teil Alpe näbedra. Er het zwe grösseri Kwellbech: dr Bärgbach und dr Malanser Bach, und non es bar chlyneri Bechli a de
Dr Roland Burtsche (* 1939 z Ihringe) isch e dytschi Hotelier un Gaschtronom. Dr Roland Burtsche het mit 13 Johr z Sulzburg e Lehr zum Metzger aagfange, wel s dr Vater het welle, är sälber het s nit gärn gmacht. Mit 17 isch er uf Hamburg gange go uf eme Schiff schaffe. Ab 1956 het er anderthalb Johr lang as Chochsmaat un Metzger uf em Bananefrachter MS Quadriga gschafft, wu iber d Wältmeer gfahren isch. Derno het er im „Gustav Adolf“ z Hamburg Choch glehrt. Mit syre Freindin Waltraud Zähringer, wu z Oberbärge am Chaiserstuel ufgwachsen isch, isch er 1960 uf Nordamerika uusgwanderet, dr Burtsche aafangs uf Kanada, d Zähringer in d USA uf New York, wu Unkel vun ere gläbt hän. Dr Burtsche het z Kanada z Nova Scotia un z New Brunswick gschafft. Mitti 1961 isch er in d USA gange, wel er in dr Nechi vu syre Freindin het welle syy, wu an dr Wall Street un speter an dr 5th Avenue z New York bi re Bank gschafft het. In dr USA het dr Burtsche z Fort Lauderdale un derno as Saucier im „Pine Hollow Country Club“ z Long Island/New York gschafft. Speter isch er an