rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Gmoidrot isch s Hauptorgan von re Gmoid. Dr Gmoidrot isch d politisch Vertretong vo älle Birger, wo em-ma selbständiga Dorf oder en-ra Stadt wohnet. Älles Nähere isch en dr Gemeindeordnung für Baden-Württemberg – so hoißt des Gsetz mit em volla Nama, abkürzt GemO – greglet. Dr Gmoidrot ischs Hauptorgan vo jedra Gmoid. Au wenn oinzlne Gmoida ganz onderschiidlich grauß send – de kloischt em Ländle isch Drackastoi mit ogfähr 430 Eiwohner ond de graischt isch Stuegert mit fascht 600.000 Eiwohner – ond sich manche als Stadt, Graußa Kreisstadt oder als Stadtkreis bezeichna deffet, s Hauptorgan hot emmer da Nama „Gmoidrot“. Der legt d Grondsätz für d Verwaltong fescht ond entscheidet ibr älle Ôgleagaheita, soweit et dr Birgermoischtr vom Gsetz her zuaständig isch. Dr Gmoidrot muaß au ufbassa, dass des, wo-nr bschlossa hot, au gmacht wird. Dr Gmoidrot setzt sich zamma aus em Birgermoischtr ond de ehraamtliche Mitgliadr. Jeder vo deane hot de gleich Bezoichnong wia s Gremium selber, also Gmoidrot, en dr Mehrzahl Gmoidrät. Bloß en de Städt hoißts oinzelne Mitglied Stadtrat, nia abr s Gremium selbr. So isch’s abr bloß en Bada-Wirdaberg! En de Grauße Kreisstädt ond en de Stadtkreis derf sich dr Birgermoischtr „Oberbirgermoischtr“ hoißa. Der hot
D Uni vo São Paulo isch di gröschti Universität vo Brasilie und sogar vo ganz Südamerika. D Uni het 7 "campi" (Campus) usserhalb vo der Stadt, im Bundesstaat São Paulo: zwei i der Stadt São Paulo sälber, und di andere "campi" si i de Städt Bauru, Lorena, Piracicaba, Pirassununga, Ribeirão Preto und São Carlos. S Motto vo dere Uni isch latiin. „Scientia Vinces“, das heisst sovil wie "d Wüsseschaft siigt". I der USP gits Vorläsige wie a jeder Uni, aber es wird au gforscht und spezielli Fachgebiet witerentwicklet; si isch zimlech bekannt: im sogenannte Academic Ranking of World Universities (2005 Hochschulrangliste vo Wält-Universitäte) 2005 stoht sogar dinne, die Uni sig die beschti vo ganz Latinamerika. Allgemein chame säge, dass d USP als beschti akademischi Forsch- und Lerninstituzion agluegt wird. Inre Usgab vo The Times Higher Education Supplement vo 2005 stoht, es sig die 196. beschti Uni vo der Wält. Und im Academic Ranking of World Universities vo 2005, veröffentlecht vo der Jiaotong-Universität, stoht drinne dass d USP zu dr Gruppe vo de 101-152 beschte Unis vo der Wält zelt. Zuesätzlech sig d USP di 45. produktivschti Uni vo der Wält. D USP isch agäblech di 35. beliebtischti Uni vo der
San Juan de Pasto isch d Hauptstadt vom Departemänt Nariño im Süde vo Kolumbie. Pasto het öppe 450'000 Iwoner. S isch i de Trope uf em erste Breitegrad Nord, s'Klima in Pasto isch relativ chüel, wills uf öppe 2500 Meter überem Meer ligt. D'Landschaft isch sehr grüen. Vor Stadt us us gseht me der Vulkan Galeras. Pasto isch au relativ nöch bi Ecuador. Pasto isch 1539 gründet worde vom spanische Eroberer Lorenzo de Aldana; die iheimische "Indianer" händ d'Stadt denn "los pastos" gnennt. Es tüpisches Ässe vo de Region isch s'"Cuy", en Art Meersäuli wome grilliert. Au bekannt isch der Karneval vo Schwarze u Wiisse (uf schbanisch "Carnaval de Negros y Blancos") wo all Johr im Januar ir Stadt stattfindet - näbem Karneval vo Barranquila der zweitwichtigschti Karneval vo Kolumbie. Commons: Pasto – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website Universidad de Nariño Photos Carnaval de Negros Y Blancos Pasto
São Paulo ['sãu̯ 'pau̯lu] (portugisisch för Sankt Paulus) isch d Hauptschdat vom Bundesschdaat São Paulo und di gröschdi Stadt z Brasilie. D Schdat ischs wichdigschte Wirtschafts-, Finanz- und Kulturzentrum vom Land und au en Ort, wo sech sämtlechi Vercherswäg chrüze. Es het da bekannti Universitäte, Teater und Musee. São Paulo isch s gröschde Induschtriizentrum vo Südamerika. I der Schdat sälber wohne ca. 11,82 Millione Mönsche, und mit däm drumume, also die ganzi Agglomeration Grande São Paulo öppe 19,8 Millione (Stand 1. Juli 2009). São Paulo isch öppe die füft- oder sächstgröschti Schdat vor Wält. Z São Paulo gits e paar Fuessballverein. I de Stadt stoht s wältwit gröscht private Stadion, s Morumbi-Stadion. S hät e Kapazität vo 80'000 Zueschauer und isch de Spiilort vom FC São Paulo, wo scho sächsmol Landesmeister vo Brasilie worden isch. Universidade de São Paulo Commons: São Paulo – Sammlig vo Multimediadateie D'Website vo der Schdat (portugisisch) Dütsches Generalkonsulat in São Paulo Goethe-Inschtitut São Paulo Stadtführer (änglisch) VisitSP Spielraumführer (änglisch) Digital São Paulo – Linksammlig Alte Postkarten (änglisch und portugisisch) SaoPauloPHOTO.com (änglisch) Es Gedicht vom Mário de Andrade uberd "Seel" vo São Paulo (änglisch) EMPLASA: Região Metropolitana de São Paulo - Dados IBGE: Bevölkerig vo der
Kolumbie (offiziell República de Colombia oder eifach Colombia) isch es Land im Norde vo Südamerika, wo a Brasilie, Peru, Ecuador, Venezuela und Panama gränzt. Kolumbie isch nach Brasilie das Land mit der gröschte Bevölkerig vo Südamerika und der drittgröschti Schdaat in Latinamerika mit öppe 42,645 Millione Iwoner. Kolumbie het Küschte am Pazifik und au a der Karibik; dört isch die bekannti Kolonialschdat Cartagena de Indias. Kolumbie heisst wägem Kolumbus eso. Bogotá ischd Hauptstadt und s wirtschaftleche und kulturelle Zentrum vom Land. 1804 het sich St. Domingue (hüte Haiti) sälbständig gmacht, und wo um 1810 dr Simón Bolívar und dr Francisco de Paula Santander ä Befreiigschrieg gege Spanie hai afo füehre, si si vo St, Domingue unterstützt worde. Dr Simón Bolívar isch dr erst Presidänt vo Grosskolumbie (Gran Colombia) gsi vo 1821 bis 1830, dr Francisco de Paula Santander zerst si Vizepresidänt und, wo dr Bolívar zruggträte isch, Presidänt. 1830 isch dr Bolívar gstorbe und im Johr druff het sech Grosskolumbie ufglöst in d Staate Bolivie, Kolumbie, Ecuador, Panama, Peru und Venezuela. Vo 1861 bis 1863 het s z Kolumbie ä Bürgerchrieg ge und, won er fertig gsi isch, si die Vereinigte Staate vo Kolumbie (Estados Unidos de Colombia) gründet worde,
Wise isch es Dorf und e politischi Gmeind im Bezirk Gösge im Schwizer Kanton Solothurn mit öppe 400 Iwoner (ned zverwächsle mit em Bündner Dorf Wiesen). Wisen isch uf ere Höchi vo 682 m ü.M., öppe 5 km nördlech vor Stadt Olte (Luftlinie). S isch es Huffedorf im Soleturner Jura, grad bim Wisebärg, bim Untere Hauestei-Pass. S Bächli wo dürs Dorf fliesst heisst Eibach und fliesst witer unde i d Ergolz. S Dorf isch 4,8 km² gross. Bi Wise isch au d Froburg und d Wisnerflue. Wise isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1226 aus Wisen. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 4,3 % gläge. 36,7 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 39,8 % römisch-katholisch. Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 2,7 %, CVP 25,8 %, EDU 0,3 %, EVP 1,7 %, FDP 12,7 %. GLP 5,7 %, GP 5,7 %, SP 19,7 %, SVP 24,0 %, Suschtigi 1,8 %. Gmeindspresidänt isch dr Matthias Geiger (Stand 2012). D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,9 % gläge. Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 420 Iiwohner 97,9 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0 % Französisch, 0,2
Döner (Churzform vo Dönerkebab, usem Türkische: döner, „dräiend“, und kebap, „Grillfleisch“) isch eis vo de bekanntischte Ässe us der Türkei. S Kebab besteit us grosse Fleischschiibe, wo (mängisch schtarch) mit "Marinade" gwürzt si und wo me in Schichte ufne typisch sänkrächte Schpiess steckt, de grilliert, u de mitemne grosse Mässer dünn abschiblet. Früener het me nur Schaffleisch brucht, hüt gits d Kebab meischtens au mit Chaubs- oder Rindfleisch. Eberhard Seidel-Pielen: Aufgespießt. Wie der Döner über die Deutschen kam. Rotbuch, Hamburg 1996, 160 S., ca. 10 Fotis, ISBN 978-3-88022-901-3 Aslı Sevindim: Candlelight Döner. Geschichten über meine deutsch-türkische Familie. Ullstein Taschebuech Verlag, Berlin 2005, 240 S., ISBN 978-3-548-26367-0 Leyla Başer: Als der Döner nach Deutschland kam. Rezepte und Anekdoten eines kulinarischen Kulturaustauschs. Südwest Verlag, Münche 2006, 144 S., Bunde, ISBN 978-3-517-06978-4 Commons: Döner – Sammlig vo Multimediadateie Nährwärtagabe vonere Läbensmittudatebank fddb.info „Viel Mist reingerührt“, taz, 5. Septämber 2006 „Die Döner-Dröhnung“, FAZ, 16. Novämber 2006 vom Jürgen Dollase [https://web.archive.org/web/20070929121036/http://www.arte.tv/de/suche/1146156.html Arte zum Tema Döner in Frankrich
48.0677777777787.6269444444444180Koordinate: 48° 4′ 4″ N, 7° 37′ 37″ O Achkarre isch ä Ortsdail vu Vogtsburg im Kaiserschduahl, isch im südlichschde Deil vu dr Gmarkig vu Vogtsburg gläge un gränzt im Süe an Ihringe a. S Achkarrer Dal im Kaiserschduahl öffnet sich nach Weschde un isch 5 km vum Rhin und 7 km vu (Alt-)Brisach weg. Dr dytschi Hotspot (dr Punkt mit d durchschnittlich höchschde Temperature) ligt zwische d Ortskern vu Achkarre un Ihringe. Achkarre isch s erschd Mol urkundlich erwähnd wore, wu im Johr 1064 d Kenig Heinrich IV. s Dorf an s Kloschder Ottmersche ibertrait het. Wegge archäologischi Spure vu d Bsidlig nimmt mr a, dass es ä zwaidüsigjährige Bsidlig mit Unterbrechige gä het. D Terasse in d Räbe (=Wiberg), wu iberall sin, wu mr au hieluegt, sin nachm Anfang vu d alemannische Bsiedlig ab 260 n. Chr. aglegt wore, wia mr glaubt. Dr Namme Achkarre isch vum althochdytsche "haz karle" abgleidet un emme Namme vun emme fryhe Siedler us dr bnachbarte Gmeind Oberrotwiil gsi, wia mr glaubt. Iheimischi vuzälle a Sag ybr d Entstehig vu dem Namme: Bim Bau vu d Burg Höhingen uf m Schlossberg hoch ybr m Ort het s Panne gä. Mehrmols isch ä Wage
Normalhöhennull (NHN) isch d Bezugsfläche fir Höchi ybr m Meeresspiegel im Dytsche Haupthöhenetz sit 1993. Sit dm End vu d 1990er wird in ganz Dytschland s Höchisystem auf Normalhöchi zum Nullpunkt vom Amsschderdamer Pegel umgschdellt. D Höchi in dem System wird in Meter über Normalhöhennull (m ü. NHN) agä. NHN isch igfihrt worde, do fir d Höchi ybr Normalnull s tatsächlichi Schwerifeld vu dr Erd nit brucksichtigt worde isch. Dodemit ändere sich sowohl d bisher westdytschi normal-orthometrischi Höchi (neii Berechnigsmethod) als äui d Normalhöchi vu Ostdytschland (Bezug uf ä neie Pegel). Jedoch hän aktuelli topografische Karte meischd noch Höchine ybr d alde Bezuegsfläche. NHN stellt ä Quasigeoid dar. D Bezugshöchi isch an ainem Nivellementpunkt an dr Kirche Wallenhorst feschdgmacht. D Geopotentielle Kote vu dem Punkt isch 1986 im Rahme vum europäische Nivellementnetz (UELN) ermiddelt worde. In dr DDR het mr Normalhöchi under dr Bezeichnig Höchi ybr Höhennormal (HN) brucht un als Datum het ab 1958 dr Kronstädter Pegel (z Sankt Petersburg) golte. Di neie NHN-Höchi isch durchschniddlich 12–15 cm höcher. D högschde Abweichige vu d Nivellementspunkt erschder Ordnig liege bi 7–16 cm. LVA NRW: DHHN 92 BKG: Höhenreferenzsysteme Normalnull vor 1993 gültigi Bezeichnig z Dütschland Höhe über dem Meeresspiegel Bundesamt
Da Begriff „Stadtkreis“ geit’s en ganz Deitschland – zomendescht offiziell – bloß en Bada-Wirdaberg. So hoißt a Stadt, wo zo koim Landkreis ghairt, also praktisch Gmoid ond Landkreis en oira Persoo isch. En älle andre Bundesländr hoißt’s „kreisfreie Stadt“. En Bada-Wirdaberg geit’s bloß nai Stadtkreis. Em Landesverwaldongsgsetz (LVG) stoht dren, wer dia send (§§ 8 bis 11): Stuegert, Heilbronn, Karlsruhe, Bada-Bada, Mannheim, Pforzheim, Freiburg ond Ulm. Em Reglfall send d Großstädt au Stadtkreis. (Vo-ra Großstadt schwätzt mr, wenn a Stadt mendeschtens 100.000 Eiwohnr hot.) Abr wia fascht iberaal geit’s au do Ausnahma: Bada-Bada hot bloß knapp 55.000 Eiwohnr ond ischt somit no weit vo dr Zahl 100.000 weg. Uf dr andra Seit geit’s au no a Stadt, wo deitlich ibr 100.000 Eiwohnr hot ond trotzdem koi Stadtkreis isch: Reitlenga mit seine 112.000 Eiwohnr. Des isch sogar de naintgraischt Stadt vo ganz Bada-Wirdaberg. D Gmeindeordnong reglet em Paragrafa 3, wia a Gmoid au Stadtkreis werda ko: Se mueß beim Land an Otrag stella, dass se des will. Ond no braucht mr no a extra Gsetz, wo des greglet wird. D Entscheidong leit also beim Landtag. Außr en dr Gmeindeordnong ond em Landesverwaldongsgsetz kommt dr Begriff „Stadtkreis“ bloß no en drei andre
D Ruine vu dä Burg Höhinge find mr uf em 354 m ü.NN. hoche Schlossberg ybrem Dorf Achkarre, Ortsdeil vu dr Stadt Vogtsburg im Kaiserschdual in dr Rhinebeni gegenybr vu (Alt-)Brisach. Höhinge isch ybr Johrhunderte ä wichtigi Burg gsi, wu nur um 7 km vu dr stark umkämpfti un schdrategisch wichtigi Festig Brisach weg gsi isch. D schdrategischi Beditig isch doduri kumme, dass d rächtsrhinischi Nord-Süed-Handelsverbindige durch zwai Nadelöhr durigfyhrt hän, wovu ains zwische d Befestigige vu Riegel un em Schwarzwald bildet wore isch un s anderi zwische Brisach un Achkarre durigfyhrt het. Üsserdem isch d Burg Höhinge in sällene wechselvolli Kriegsgszitte öfder ä militärischs Gegegwicht zu Brisach gsi. Ybr d Afang vu d Burgalage uf em Schloßberg weiß mr nit viil Gnaus. Abr scho im Johr 1064 bi dr erschdmolige schriftliche Erwähnig vu Achkarre, wu dr Kenig Heinrich IV s Dorf em Kloschder Ottmersche ybrdrage het, solle dert scho Burgalage gwä si, wo denno in dr folgendi Johrhundert mehrmols üsbaut wore sin. 1259 isch d Burg s erschd Mol schriftlich erwähnt wore. D Burg selber isch, nochdem si Johrhunderte gschdande isch, s erschd Mol 1525 bim Büraufstand azünd wore. D Achkarrer Büra hän mitgmacht. Im Johr 1620 isch d
Vogtsburg isch de Name vo däne geografische Objekt: Vogtsburg, d Churzform vo de Stadt Vogtsburg im Kaiserstuhl z Bade-Würtebärg, Dütschland Sänder Vogtsburg, d Churzform vo de Funkübertragungsstelle Vogtsburg 1, vom Fernmeldeturm Vogtsburg-Totenkopf uf em Totechopf, Kaiserstuel Vogtsburg, de dütsch Name vo de Gmeind Courchavon im Kanton Jura, Schwiz Lueg au: Vogtsberg Voigtsberg, de Name vo geografische Objekt z Sachse, Dütschland
D Lukmanierläitig isch ä driipooligi Hochspannigsläitig für 380 Kilovolt. Si füehrt vu Lavorgo im Tessin uf Mettlä bi Eibu im Kantuu Luzärn. Die Stromlaitig isch im Nüünevierzgi fertiggschtellt gsii. Buuherr sind die Zentraalschwiizerische Chraftwärch gsii, und daas, obwool diä Läitig hüt vu dr Aare-Tessin AG für Elektrizität beuufsichtigt wird. Vu Lavorgo bis i d Rüüssebäni in Amschtäg isch si mit speziellä Gebirgsmaschte uusgrüschtet. Uff derä Streggi füehrt si über de Lukmanier, de Pass, wu ihrä dä Namä git. Ä Bsunderhäit isch de Abspannmast im Stausee vu Santa Maria. Bi Disentis überquert si s Vorderrhiital. Ab Amschtäg isch si mit Tonnämaschte uusgrüschtet, will si drii Stromchräis vu det bis uf Mettlä mit sich füehrt. Paralell zu ihrä verlauft jetz d Gotthardläitig. Diä erfüllt ä ähnlichä Zwägg, nämli Strom vu Laufeburg uf d Alpesüdsiite zbefördere. Si füehred mitenand dur s Urner Rüüsstal und rächts em Urnersee nach. Zwüsche Ingäbool und Immäsee tangiered si d Rigi. Jedi vu denä Läitige gahd nachhär ihre äigeti Wäg. Si ändet aber beed in Mettlä.
A Diminutiv isch a Verkleinerigsform vun emme Subschtantiv eme Verb oder sogar ere Partikel, wu manchmol äu als Koseform oder Verharmlosigsform gnutzt wird. Bispiil: Vun emme liabe Bua wird gärn als Büabli gsproche. Im Allemannische hets ä bsundri Bewandnis demit: Was im Hochdytsch ä aghängts -lein odr -chen isch, des isch im Schwebische ä -le un im räschdliche Alemannisch ebbe ä -li. Wichtig isch noch z wisse, dass – ähnlich wia bii dr Holländr – mr im Alemannische viil öfder a Diminutiv bruchd als im Hochdytsche. Des isch wahrschiinlich ainer vu d Gründ, worum d norddytschi Lit sälli wu alemannisch schwätze „niedlich“ odr „süss“ finde. Vom Schwobeland wird deswäge ofd äui als vum „Ländle“ gsproche. Ländle seit me aber, wills ebbe glai isch, au em Fürschtetum Liechtestai. S Schwäbische kã zwischa Singular "le" ond Plural "la" ondorschaeda (oe Guatsle isch Singular ond a baar Guatsla send Plural). En zsẽmagsezzde Werdor kommd noo a "s" zwischa s Diminutiv ond s folgende Substantiv nae, wenn s Diminutiv on pluralischa Charakter hådd. A schwäbischa "Flädles|subb" (Plural) hådd viile Flädla. A hochdeidscha "Flädle|suppe" (Oezahl), so wia s dor Duden vorschreibd, hådd blos oe Flädle, was a bissle wenich firr a ganza Subb isch. Im
Sit em 1939 gaat ä 220-kV-Hochspannigsläitig überä Gottert. Si isch hüt für 380 Kilovolt uusgläit und füehrt vu Airolo uf Mettlä bi Eibu. Buuherr sind di Zäntraalschwiizerische Chraftwärch gsii. Im Gottertmassiiv hätme tüpischi Gebirgsmaschte, sogenannti Deltamaschte, iigsetzt. Je nach Gländ hets für jede vu denä drii Doppeldräht und auf für ä Blitzableiter ä äigene Mascht. Susch chännti's passiere, ass zwii Dräht zämechänd. Das gebti meeterhöchi Flamme, und mer müesti de Strom abstellä. Ab Amschtäg isch s de ä gwündlechi Läitig. Si füehrt wi d Lukmanierläitig dur s Urnerland und denn em Urnersee nache. Di zwii Läitige tangiered de Rigi zwüschä Ingäbool und Immäsee. Si ändet beed im Unterwärch vu Mettlä (wie d Laitige vo Bängge und vo Innerkirche) und wärdet hüt vu d'r Alpiq beuufsichtiget.
D' 380-kV-Leitig Benke-Mettle isch di wuel umschtrittenschti Hochspannigsläitig vu d'r Schwiiz. Im Jaar 1909 isch d Stromverbindig vu Sils im Domleschg uf Fällandä vum EWZ fertig wordä. In Bängge het mer aagfange, de Strom mit 'me Underwärch z transformiere und uf beednä Siitä vum Zürisee i d Stadt Züri z schiggä. In Samschtagere befindet sich ä wiiteri Vertäilstaziuu, wu's ä Täil vum Strom tüend abzwiige und i d Frohalp, wu äs Ussequartier vu Züri mit 'me Unterwärch isch. Di bis ietz gnännte Läitigsabschnitt händ praktisch niä für Schlagziile gsorget. Andersch isch es im Kantuu Zug. D Läitig, wu vu Bängge chunnt, isch ä Gmäinschaftsläitig vu d'r NOK und em EW Züri. Dur ihri Doppeldräht flüüsed Stromspannige vu 220 und 380 Kilovolt. Aawonner beklaged sich über de Elektrosmog. Si händ sich zu 'me Verein zämegschlosse, zum gmäinsam gäge di Energiestrass aaträte. Si wänd zum Bischpil erräiche, ass mer diä Dräht uf d'r Hööchi vu Baar tued under ä Bodä verleggä, was d' Betriiber EWZ und NOK aber ablehnä. Nach langwirigä Verhandligä sind's zum Schluss chuu, ass diä Läitig Gsetzeskonform ischt. S Bundesgricht het ä Chlag vu de Grundbsitzer im Oktober 2006 vom abgwiise. Si ändet we d Gotthardläitig und d Lukmanierläitig
D 380-kV-Läitig Sils-Fällande isch e Hochspannigsläitig zwüsched em Domleschg und em Züri Oberland. Züri isch immer meh gwachse, und dur daas het au de Strombedarf zuegnoo. S EW Züri het in Erwäägig zoge, im Bündnerland äigeni Chraftwärch z etabliere. Ufgrund vu dr geografische Distanz isch klar gsii, ass ä Hochspannigsläitig bruucht, wu ungfäär 120 Kilometer lang isch. Mer hät nuch käi Erfaarig gchaa im Stromtransport über so wiiti Distanze. Bevor di Läitig fertig buut gsii ischt, het ä Puur muetwillig d Dräht duregschnitte. Er isch dr Mäinig gsii, mer häit ihn für d Entäignig z wenig entschädiged. Im Jaar 1909 isch dänn das Buuwerch fertig gsii. D Läitig isch zwii mal vergrössered wordä und cha hüt uf dr ganze Streggi ä Spannigsebeni vu 380 Kilovolt transportiärä. Zwüsche Niderurnä und Mels wird si vu dr SBB mitbenützt. Ihri äinzig Zwüschestaziuu het si z Bängge. Deet zwiigt d Läitig nach Mettlä ab. Si fangt z hinderscht im Domleschg aa und folgt dänn dr Rhiiebeni bi Chur. Im Sarganserland het si ä markanti Chrüüzig über s Wiistannetal. Si verlauft dänn wiitgehend i dr Ebeni vum Seeztal und folgt em linggä Waläseeufer. Si isch äini vu mindischtens füüf Hochspannigsläitige, wu zäme dur d Linthebeni
Dr Gabriel Andres (* 25. Febber 1925 z Erschtei; † aafangs Septämber 2016 z Stroßburg) isch e Stroßburger Müssiker un e autonomischtische Schriftsteller un Politiker gsi. Dr Gabriel Andres isch am 25. Febber 1925 z Erschtei uf d Wält kumme. Si Vatter isch Schuelmeischter gsii; wu dr Gabriel 5 Johr alt gsii isch, isch d Familli uf Stroßburg umzoge. Vu sinem Vatter het er s Gigespiile glehrt un het scho ase jung dr Wunsch gha, Giigespiiler z wäre. 1942 het er z Stroßburg s Abitür gmacht. 1943 isch er zerscht in dr ditsch Arbeitsdiänscht un drno zu dr Wehrmacht iizoge wore un an verschiidene Ort im Iisatz gsii. 1944 het er im e Ürlaüb z Vorarlbärg Kontakt zu Wiiderständler bikumme un isch mit däne ihrere Hilf iber s Gebirg iber d Liächtesteiner Gränz un in d Schwiz kumme. 1945 het er afange Jura stüdiäre, si Beruefswäg isch aber in d Müssik gange; siter 1950 isch er ins Stroßburger Stedtisch Orcheschter (speter umbnännt in Philharmonischs Orcheschter, noch speter in Orchestre National) iidrätte un as Giiger engagiärt gsii. Siter 1983 isch e in Friähpension gsi. Aafangsa Septämber 2016 isch er im Alter vu 91 Johr gstorbe. Dr Gabriel Andres isch Mitgliid vu
D Oberrhinische Diafebeni isch ä 300 km langs un bis zua 40 km breids Diafland zwische dr Städt Frankfurt un Basl. Si wird vum (Ober-)Rhy durchflosse. Dr südlichschd Dail vu dr Ebeni isch in dr Nordwestschwyz um Basel, s süedweschdliche Vierdel lid in dr französische Region Elsass mit de wichtigschde Ört Stroßburg un Colmar, abr dr gröschd Dail ghört zue Dytschland. D Ebene isch aine vu dr wichtigschde geologische Strukture im südweschdliche Middeleuropa - ebbe dr Oberrhingrabe. Di dytsch Aadail vum Oberrhynische Diefland glidere si in die Naturryym: D53 Oberrhinisch Diefland (Oberrhii- un Maingrabe) 20 Sidli Oberrhyydiefland 200 Markgräfler Rhyyebeni 201 Markgräfler Higelland 202 Fryburger Bucht 203 Chaiserstuel 21 Mittler Oberrhyydiefland 210 Offeburger Rhyyebeni 211 Lohr-Ämmedinger Vorbärg 212 Ortenau-Bihler Vorbärg 22 Nerdli Oberrhyydiefland 220 Haardtrand 221 Vorderpfälzer Diefland 222 Nerdligi Oberrhyyniderig 223 Hardtebene 224 Necker-Rhyy-Ebeni 225 Hessischi Rhyyebeni 226 Bärgstroß 227 Rhyyhessisch Dafel- un Higelland (= Alzeyer Higelland im witere Sinn) 228 Unters Nahehigelland 229 Unteri Naheebeni 23 Rhyy-Main-Diefland 230 Messeler Higelland 231 Reinheimer Higelland 232 Untermainebeni 233 Büdingen-Meerholzer Higelland 234 Wetterau 235 Main-Taunusvorland 236 Rhyygau 237 Ingelheimer Rhyyebeni Dr Oberrhingrabe isch s zentral Segment vun emme Grabebruch, wo vu dr Nordsee bis in s weschdliche Middelmeer goht. D Ursach
Undere Riftzone (äui Grabebruch, Rift Valley vu engl. Rift: Riss, Spalt) vustoht mr in dr Geologie ä tektonischi Dehnungszone, wu sich Rise in dr Ärdoberflächi bilde. Dr Begriff leit sich vu dr Bezeichnig Rift ab, wu mr in dr Geologie fir schmali Spalte odr Brüch vu dr Ärdkruschd awende duet. Wenn ä Dail vu dr Ärdkruschd entlang vu dr Brüch absinke duet, denno bildet sich ä Grabe odr ä Becke. Riftzone entstohn an äinere schwache Schdell in dr Lithosphäre, wenn d ozeanischi odr kontinendali Ärdkruschd durch d Konvektionsströmige vum Erdmantel dehnt wird. Wia jedes Material ka d Lithosphäre unter derre Zuegspannig aufrisse.
E Churzverb bezaichnet i de alemannische Grammatik e Verb wo im Infinitiv aisilbig isch und mit aim zwee oder drai Mitlut afoot und uf en Langvokal oder Diphthong endet. Zudem hend si im Plural d Endig uf -nd statt regulärem -ed. Churzverb sind ide regle unregelmässig und büüget suppletiv, da haisst, si bildet d Forme mit merere Stämm. E Raie Modalverbe bildet de Plural ebefalls mit Churzforme: wöle : wönd; chöne : chönd; müese : müend. D Churzverb ghöret zude wichtigste Verb und a paar hend au d Funktion vomene Hilfsverb. So tienet d Verbe sii und haa zum bilde vode Vergangehait: i bi ggange, i ha gmacht, d Verbe sii und tue brucht mer zum e aktuelli Handlig z betone: i bin em schriibe oder i tue lese. S Verb choo chan e Handlig bizaichne, wo am ufchoo isch (unmittelbari Zuekunft): s chunt cho regne. S Verb choo bildet s Partizip immer oni de Vorsilbe /g-/; loo und afange/afoo chönet degege d Partizipie oni oder mit dere Vorsilbe bilde: Er het s elai loo/gloo, Si het afange/agfange lache.. E uffälligi Bsunderhait isch, as die vier Verbe goo, choo, loo und foo verdopplet werdet, wenn si zäme miteme Infinitiv brucht