rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Chasper Pult, wo vom 2. Jänner 1869 bis am 31. Oktober 1939 gläbt het, isch e Schwiizer Romanischt und Wörterbuechredakter gsi. Er isch dr Soon vom Jon Pult vo Sent im Underengadyn und vo dr Barbara geb. Crestan gsi, und er het scho woner eerscht eis Joor alt gsi isch sini Muetter verloore. Dr bedüütend Engadyner Dichter Peider Lansel isch sy elter Bruoder gsi. Als Chly het dr Chasper Pult es paar Joor mit sym Vatter z Massa Carrara i dr Toskana gläbt, mit Zääni isch er zrugg uf Sent, won er wyter id Schuel ggangen isch. Dänn het er z Chur s Gimnasium bsuecht und 1889 d Matura gmacht. Studiert het er z Züri und z Losann, zeerscht Chemy und dänn Romanistik. Er het anne 1897 mit ere Arbet übere Dialäkt vo sym Heimetdorf, Le parler de Sent, doktoriert. Nach ere Zyt als Lehrer z Casale Monferrato het er au no vo dr Uni vo Genua es Diploom übercho, und dänn het er z Sanggallen als Iteliänischlehrer a dr Handelshochschuel gschaffet. 1908 het er d Lola Küng ghürootet. Anne 1914 isch dr Pult – näbe synere Arbet z Sangaalle – als Nochfolger vom Florian Melcher als Scheffredakter zum
D Cornelia Gassner (* 1. Mai 1958 z Grabs, Kanton St. Galle as Cornelia Matt; † 15. Dezämber 2016 z Muura) isch e liechteschtainischi Bolitikeri (FBP) gsii. Vu 1993 bis 1997 isch si Regierigsreeti mit dr Ressort Böuwääse un Vercheer gsii. D Gassner isch dodermit di eerscht Frau in ere liechteschtainische Regierig gsii. D Cornelia Gassner isch anne 1958 im Spital z Grabs uf d Wält chuu. Iri Eltere sin dr Zaantächniker Egon Matt un däm syre Frau Waltraud geb. Ritter gsii. Si het vier Gschwischter ghaa, dodrunter di speeter Bolitikeri Andrea Matt. Vu 1970 bis 1978 isch si uf s Liechtestainisch Gimnasium z Vaduz gangr un het deert iri Matura gmacht. Derno het si vu 1978 bis 1984 z Innschbruck Räächtswisseschaft studiert. Anne 1984 het si zum Dr. iur. promoviert. Derno het si vu 1985 bis 1986 an dr London School of Economics and Political Science studiert un het deert anne 1986 en Master of Laws (LL.M.) iiberchuu. Vu 1987 bis 1997 het si as Mitarbaiteri in eme Aawalts- un Dreihandbiro z Vaduz gschafft un het si derno 1997 as Dreihänderi sälbschtändig gmacht. Ab 2000 het si as sälbschtändigi Räächtsaawälti gschafft. Vu 2000 bis 2002 isch si Bresidänti vu
Annalas da la Societad Retorumantscha isch e sproochwüsseschaftlichi Fachzytschrift us dr Schwiiz. Si isch eini vo de Reihe ufem Gebiet vo dr Schwiizer Romanischtik, und me bruucht se zum Sache über s Rätoromanische oder gnöier: s Bünderromanische und d Kulturgschicht und Literatur vom Bündnerland z truken und z veröfentliche. D Zytschrift isch es Groossprojäkt vo dr Societad Retorumantscha. D Lia Rumantscha un d Kulturförderig vom Kanton Graubünde hälfe d Truckchöschte zaale. D Societad Retorumantscha isch von es paar Bündner anne 1885 ggründet woorde und si wott für d Sprooch und die romanischen Idioom vo Graubünde doo sy. Bi den Inizianten isch me dr Mäinig gsi, d Romaane müsste sälber für iiri läbigi Sprooch luege und öppis mache, dass sii mit irere Kultur nit ganz verschwindi: «Nus essan dall’opiniun, ils Romanschs doveien sezs lavurar per lur lingua,» häisst’s im Vorwort vom eerschte Band. Me het trum dozmol grad au abgmacht, es sell e Schriftereihe gää, wo d Inträsse vo dr Societad verträtti. Sit 1886 chöme d Annalas – das häisst uf düütsch: «Joorbüecher» – alljoor use. S eerschte vo dene Büecher het scho zäigt, wie me’s wetti haa, mit emene Pricht vom Gion Antoni Bühler, eim vo den aktyvschte Vrfächter vo
Dr Clà Riatsch, wo am 11. April 1956 z Ramosch im Underengadyn uf d Wält isch cho, isch e Schwiizer Rätoromanischt. Er het d Schuele z Ramosch un z Chur bsuecht und vo 1976 bis 1983 a dr Uni Bärn Italiänischi Literatur, Romanischi Filology un Alti Gschicht studiert. Er het im 1986 mit eren Arbet übere Carlo Emilio Gadda doktoriert. Er het denn am Nazionalfonds-Projäkt «Literatur und Kleinsprache» mitgschaffet; do druus isch iim und dr Lucia Walther iiri Arbet vo 1993 über di bündnerromanischi Literatur sit 1860 usechoo. Dr Clà Riatsch het z Bärn, a dr ETH Züri, z Noieburg un z Fryburg Leeruftreeg gha. Im 2001 isch er Profässer für rätoromanischi Sprooch- und Literaturwüsseschaft a dr Uni Züri worde, won er Ändi 2017 emeritiert isch. Bi syne Forschige luegt er bsunders d Aschpäkt vo dr Meersproochikäit i dr Literatur, d Sproochkontakt und d Regionalliteratur aa. Vo 2012 bis 2014 isch er Jurymitglied vom Schwiizer Literaturpryys gsy. Wil er vil für ds Romanische gmacht het, het dr Clà Riatsch 2016 dr Pryys RTR.G überchoo. Pathos und Parodie. Inversionslagen in der bündnerromanischen Literatur, Aachen, Shaker, 2015 (312 S.) Die Stimmen des Windes. Zum Engadin-Mythos bei Andri Peer, Romanica Raetica 18, Chur,
D Emma Eigenmann (* 30. Oktober 1930 z Nendla as Emma Schädler) isch e liechteschtainischi Bolitikeri (FBP). Anne 1986 isch si as eerschti Frau in liechteschtainisch Landdaag gweelt woore. D Emma Eigenmann isch aini vu vier Deechtere vum Unternämer un speetere Landdaagsabgoordnete Eugen Schädler un däm syre Frau Elwina Katharina geb. Hoop. Dr liechteschtainisch Bolitiker Josef Hoop isch en Unkel zuen ere vu dr Muetersyte här. D Bolitikeri Susanne Eberle-Strub isch iri Nichte. Si isch vu 1943 bis 1946 im Institut St. Elisabeth z Schaa uf d Schuel gange un vu 1946 bis 1947 im Institut Salve Regina z Bourguillon. No dr Schuel het su vu 1947 bis 1950 Keramikmooleri gleert un isch 1950/51 uf Keramikfachschuel z Höhr-Grenzhausen z Dytschland gange. Derno het si im Familiebedriib Schaedler Keramik AG gschafft un d Fima vu 1973 bis 1995 au glaitet. Am 4. Augschte 1953 het si dr August Eigenmann (1922–1967) ghyroote, si hän zäne zwai Chinder. D Emma Eigenmann isch vu 1979 bis 1995 as eerschti Frau Mitgliid im Vorstand vu dr LIHK gsii. Zwai Joor no dr Yyfierig vum Frauestimmräächt uf Landeseebeni sich d Eigenmann am 2. Februar 1986 in Landdaag vum Fiirschteduum Liechteschtai gweelt woore. Si isch di ainig
Dr Cyprien Ruffieux, wo am 24. Dezämber 1859 z Crésuz uf d Wält choo und am 17. Juli 1940 z La Tour-de-Trême gstoorben isch, isch e Schwiizer Lehrer und e berüempte Mundartautoor gsi. Dr Cyprien Ruffieux isch anne 1859 als Soon vom Nicolas Jean Alexandre Ruffieux und vo dr Marie Geneviève geb. Macherel im chlyyne Doorff Crésuz uf d Wält choo. Crésuz lyt i de Bäärge vom Greyerzerland a dr Strooss vo Bulle zum Jaunpass ufe. Er isch bim Pierre Bovet, em Vatter vom Joseph Bovet (1879-1951), wo spööter als Abbé Bovet im ganze Land bekant woorden isch, id Schuel ggange, und es isch dr Bovet gsi, wo dr Familie gsäit het, dr jung Cyprien sell no wyter id Schuel goo, am beschten is fryburgische Seminaar uf Alteryf (Hauterive) bi Posieux abe. Nach dr Usbildig zum Lehrer isch dr Cyprien Ruffieux anne 1878 z La Tour-de-Trême bi Bulle Schuelmäischter woorde. Vo däm, wen er 1879 als Zwänzgjöörigen i dr Regruteschuel z Luzärn äänen erläbt het, schrybt er in äim vo syne Mundartstück. Vo 1884 bis 1888 het er i dr Stadt Bulle sälber Schuel ggää, und i säbere Zyt isch er au zwüschtynen ad Uni z Häidelbäärg no besser go
Di Liachtaschtainisch Landesbibliotheek isch d Nazionaalbibliotheek vum Fiirschteduum Liachtaschtai mit Sitz z Vaduz. Grindet woore isch d Landesbibliotheek dur s Gsetz fir d Yyriichtig zuen ere Liachtaschtainische Landesbibliotheek anne 1961 as Stiftig vum effdetlige Räächt (Landesgesetzblatt Nr. 25 vum 14. Noväber 1961). Uf Grundlaag vu däm Gsetz het d Landesbibliotheek au s Bfliichtexemplarräächt. As Orgaan sin e Stiftigsroot, e Bibliothekskummission un e Bibliothekaar vorgsääne. D Mitgliider vum Stiftigsroot wääre vu dr Regierig bstellt, wu au s Ufsiichtsorgaan vu dr Stiftig isch. Di 1906 grindet Landesleererbibliotheek isch as aigeni Abdailig integrierte woore unter Verwaltig vun ere dreichepfige Kummission, wu vu dr Leererkumferänz gweelt wird, un unter Ufsiicht vum Landesschuelroot. S Amt vum Bibliothekar as Laiter vu dr Landesbibliotheek isch in Personalunion dur dr Landesarchivar uusgiebt woore, voreb anne 2001 en Änderig vu dr Statuute d Drännig vu däne boode Funkzioone broocht het. D Landesbibliotheek verbindet d Ufgaabe vun ere Nationalbibliothek mit dääne vun ere wisseschaftlige un ere effetlige Bibliothek. As Nationalbibliothek sammlet d Inschtituzioon Druckwäärch un au Bild- un Tondokumänt, wu dr Urheeber dervu Liachtaschtainerne un Liachteschtainer sin oder wu Liachtaschtai un sy Nooberschaft zum Geegestand hän. Derzue fungiert d Landesbibliotheek as Batäntbibliothek fir d Fiirschteduum Liachtaschtai un bietet as soonigi
D Sprooche vo Öschtryych sind ganz vilfältig. S Düütsch isch d Hauptsprooch vo Österreich. I dr öschtryychische Bundesvrfassig stoot, es sig die offizielli Staatssprooch. S Düütsch isch für öppe 88 Prozänt vo dr Bevölkerig d Muettersprooch. Me säit dere Sprooch s Öschtryychische Düütsch, won e Verietäät vo dr ganz vilfältige Düütsche Sprooch isch. Es Bild vo dere Sprooch git s Öschtryychische Wörterbuech. Drnäbe isch d Mundart bi täil Lüüt als Umgangssprooch wyt verbreitet. Es git z Öschtryych vil verschideni Dialäkt vom Oberdüütsche; die meischte regionale Mundarte ghööre zum Sproochgebiet vom Bairische und es paar im Weschte vom Land zum Alemannische. Für die Dialäkt gits s Wörterbuech vo de bairische Mundarte z Öschtryych, s Vorarlbärgische Wörterbuech un dr Vorarlbärger Sproochatlas. Drnäbe redt me bi zimli vilne Lüüt i gwüssne Regioone verschideni Minderhäitesprooche. Und no meh Sprooche sind mit Ywanderer us anderne Sproochgebiet is Land choo. D Minderhäitesproche vo Öschtryych, wo vom Bundesverfassigsgsetz anerchant wäärde, sind: Burgelandkroatisch Romani Slowakisch Slowenisch Tschechisch Ungarisch di öschtryychischi Gebärdesprooch
Dr Paul Zinsli het in syym Buech Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Piemont. Erbe, Dasein, Wesen. e Walserdytsche Byyschpelsatz aagee go di karakteristische Merkmol vu dr Walserdialäkt bschryybe. As Uusgangsform het er die „Unterländer“ Ibersetzig gnuu: Wenn s de morn schneit und dunklet, goot dr Grossvater mit em Pfiifli öppen am Sächsi gärn uf de nöi Ofebank und leit si zum e tüüfe Schloof. Derzue het e Art „Vollwalserischi Form“ konschtruiert, wu di ganze Merkmool vum Walserdytsch soll zaige: Wenn sch de moorä schniit und tuuchlet, gäit der Eeni mit em Pfiifeltli ätten (äppen) am Säggschi gäärä uf de nüüw Ofebaach und läit schi zum e töiffe Schlaaf. Im Lauf vu syyne Foorschige zue dr Walser het dr Zinsli dää Satz vu Dialäktsprächer in verschideni Walserdialäkt ibersetze loo. Buchboden, Großes Walsertal Wenn s moore schneit und duuchlet, gäit der Eeni mitem Backpfiiffi ätte ume seggsi gääre uf de nöi Ofebooch und läit schi zume lenge, täife Schloof. Splüügä, Graubünde Wenn s moora schnit und tunklet, geit dr Eeni mit schim chliina Pfiiffli äppan am seggsi gäära uf dan Ofabank und leit schi zu ma lenge, töüffa Schlaaf. Saley Ä’n aabe, wen s afat tuuhilä, so um
D Wahl vom Schwiizer Parlamänt anne 2019 isch s demokratische Verfahre zum s Bundesparlamänt vo dr Schwiiz so wie s d Bundesverfassig wott für d Zyt vo 2019 bis 2023 nöi uufzstelle. D Wahl isch am 20. Oktober 2019 gsi. Es isch drum ggange, i de Kantöön d Lüüt uuszwähle für in Nationalroot und in Ständeroot vo dr Schwiiz. Me luegt bi sonere Wahl druuf, wie vill Lüüt i de Kantöön wohne, und i däm Verhältnis tuet me die zwöihundert Sitz vom Nazionalroot uf d Kantöön verteile. Im Ständeroot het’s gmäss dr Bundesverfassig zwe Sitz für jede Kantoon usser für es paar chlyni, wo numen eine überchöme (das isch so für Basel-Stadt, Basel-Landschaft, Obwalde, Nidwalde, Appezäll Usserroode und Appezäll Innerroode), im ganze sind s sächsevierzg im Stöckli, wie men em Ständeroot gäärn säit. Für sone Wahl cha jedi Partäi oder au en anderi politischi Organisazioon e Zylete Lüüt bi de Kantonsverwaltige mälde, und d Kantöön mache drmit d Lischte, wo si de Stimmberächtigte schicke. Me cha d Lischte wo me zämestellt mit dr Boscht dr Verwaltig vo dr politische Gmäind schicke oder am Wuchenändi vo dr Wahl sälber go im ene Wahllokal id Stimmchischte legge. I allne Kantöön zämezellt sind
Dr Roman Banzer (* 1957 z Trese) isch e liechteschtäiner Sproochwüsseschaftler. Er het d Primarschuel z Trese und s Gimnaasium z Mörschwil und dänn z Goossau bsuecht und drno a dr Uni Fryburg Journalismus und Komunikazioonswüsseschaft studiert. Er het under dr wüsseschaftliche Läitig vom Hans Stricker bim Liechteschtäiner Namebuech mitgschaffet und syni Diss zu de Mundarte vom Fürschtetum Liechteschtäi gschribe, em Liechtensteinerisch. Von es paar Gmäinde het äär zäme mit anderen Autoore Büecher über d Fluernääme useggää. Er isch dr Läiter vo dr Arbetsstell Erwachsenebildig z Schaa und sit 1995 dr Sändeläiter vom Radio L gsi. 1999 isch er Dozänt a dr Uni Liechteschtäi woorde und 2004 au a dr HTW Chur und 2012 am Zäntrum für universitääri Wyterbildig z Bärn. Derzue isch er 2000 dr Presidänt vo dr Meediekommissioon vom Liechteschtäi gsi. 2001 het er agfange als Läiter vom Literaturhuus Liechtenschtäi, wo anne 2019 es äigets Huus z Schaan überchoo het. S Literaturhuus macht es langfrischtigs Projäkt Liechtenstein erzählen. Dr Banzer isch fräie Mitarbeiter vom Lichteschtäi-Institut. Er het bi dr Redakzioon vo dr Zytig Maulwurf mitgmacht, wo vo 1985 bis 1989 usecho isch. 1996 het dr Roman Banzer mit anderne Lüüt zäme d Mundartanthology Am Rhii useggää. Und er
Dr Mauro Pedrazzini (* 15. Juni 1965 z Escha) isch e liachtaschtaanische Bolitiker (FBP). Är isch syt em 27. Meerz 2013 as Regieriigsroot mit Zueständigkait fir s Minischterium fir Gsellschaft Mitgliid vu dr Regierig vum Fiirschteduum Liechteschtai. Dr Mauro Pedrazzini isch e Suhn vum Sandro Pedrazzini un dr Hedy geb. Meier. Är isch mit drei Gschischter z Escha ufgwachse. Är isch uf s Liachtaschtaanisch Gimnasium z Vaduz gange un het deert anne 1985 d Matura gmacht. Derno het er vu 1985 bis 1991 an dr der Universiteet Bärn Physik, Chemy un Aschtronomy studiert um mit em Lizenziat (lic. phil. nat.) abgschlosse un deert au 1990 bis 1991 as Forschigsassischtänt am Laboratorium fir Hochenergyphysik gschafft. Ab 1992 isch er Doktorand am Forschigszäntrum fir Plamaphysik an dr ETH z Lausanne gsii un het deert anne 1996 promoviert. Vu 1992 bis 2001het er bi dr Balzers AG gschafft, aafangs as Projäktlaiter, speeter as Laiter vu dr Abdailige Engineering un Forschig un Entwicklig. In dr Johr 1997 bis 199 het er näbe em Beruef no dr Wiirtschaft (Executive MBA) an dr Universitet St. Galle studiert. 2001 bis 2003 het er bi dr Liachtaanische Landesbank z Vaduz as Finanzanalyscht un Fondsmanager gschafft, ab 2003 bis
D Melitta Marxer (* 8. September 1923 as Melitta Kaiser z Schaawald; † 13. Februar 2015 z Vaduz isch e liachtaschtaanischi Aktivischti un Fraueräächtleri, wu fir s Frauewaalräächt kämpft het. Internazionaal het mer si gchännt dur e Reed anne 1983 vor em Europaroot, wu si um internazionaali Unterstitzig fir d Yyfierig vum Frauewaalräächt z Liachtaschtaa gwoorbe het. D Melitta Kaiser isch mit vier Gschwischter z Schaawald ufgwachse. No dr Sekundarschuel het d Kaiser in ere Keramikfabrik gschafft. Mit 25 Joor het si d Fabrik verloo, wel si anne 1949 dr Felix Marxer (1922–1997) ghyroote un mit em e Familie grindet het. Si het drei Deechtere uf d Wält broocht, aini dervu isch d Chinschtleri Regina Marxer. Derwylscht iri drei Deechtere ufgwachse sin, isch er di räächtli Uuglyychi zwische Fraue un Manne un ass nume Manne go weele derfe z Sinn chuu. D Marxer het iri Deechtere in däre ire Wunsch noch ere heechere Bildig unterstitzt un het bim Kampf mitgmacht, ass au Maidli uf heecheri Schuele un Gimnaasie hän derfe goo, was eerscht in dr 1960er-Joor gschafft wooren isch. Syter 1968 sin Liachtaschtaaner Maidli an Gimnaasie zuegloo. D Marxer un anderi Feminischtine hän si derno em 1968 abghaltene Referändum zum
S Wort Druck chan aini vo däne Bedütige ha: Druck (Physik), ä physikalisch-technischi Größi Luftdruck, en Spezialfall vom physikalische Druck Drucktechnik, ä Reproduktionstechnik, wie Siibdruck, Offsetdruck usw. Druckerzeugnis, ä Produkt vu de Reproduktionstechnik, wie e Zitig, es Buech usw. Druck, ä psychischi (Stress) oder physischi Belastig in bzw. vor Laistigssituatione (lueg u. a. defensiver Pessimismus)
D Regina Marxer (* 10. Oktober 1951 z Grabs, SG) isch e liachtaschtaanischi Graafikeri un bildendi Chinschtleri. D Regina Marxer isch e Doochter vum Leerer un Museumslaiter Felix Marxer un syre Frau Melitta geb. Kaiser. Si isch mit zwoo Schweschtere z Vaduz ufgwachse. Vu 1963 bis 1966 isch si z Vaduz uf s Realschuel gange. Derno het si vu 1966 bis 1970 Graafikeri bim Louis Jäger z Vaduz gleert. Vu 1974 bis 1978 het si an dr Hochschuel vu dr Chinscht z Berlin studiert. Au bim Clément Moreau, wu in dr Schwyz gläbt het, het si gleert. Syter anne 1979 läbt si as freischaffendi Chinschtleri. Ihri Chunscht umfasst Moolerei, Bildhauerei, Graafik un Inschtallzioon. Si het Ainzel- un Gruppenuusstellige ghaa z Liachtaschtaa, e Eeschtryych un in dr Schwyz. As Grafikeri het si ne baar liachtaschtaanischi Briefmarke gstaltet Anne 1981 het d Marxer zäme mit ire Mueter Melitta Marxer un dr Psychologi Barbara Rheinberger d «Aktion Dornröschen» grindet, wu si emänd erfolgryych fir s d Yyfierig vum Frauestimmräächt z Liachtaschtaa yygsetzt het. Zäme mit dr Myriam Bargetze, dr Monika Michels, em Stefan Sprenger un em Martin Walch het si anne 1989 in dr alte Wääberei z Tresa dr Chinschtlerverain «Schichtwechsel» grindet un
Dr Jan Kleyna isch e britische Astronom. Dr Kleyna, wo an dr Cambridge Universität schafft, isch zämme mit em Astronome-Team vum Scott S. Sheppard an dr Entdeckig vu ere Reihe vu Zwergmönd vu dr Planete Jupiter un Saturn bedeiligt gsi. D Untersuechig vo dere Region isch so detailliert gsi, ass mer dänkt, ass alli Mönd vum Saturn, wo im Durchmässer grösser wie 5 Kilometer sin, gfunde worre si sotte. Mit em Professor Gerry Gilmore, em Dr Mark Wilkinson, un em Dr Wyn Evans het er die sältene chugelförmige Zwerggalaxie studiert. D Resultat vo sällere Studie hän si bi dr 25th Generalversammlig vo dr Internationale Astronomische Union z Sydney z Australie anno 2003 veröffentligt. Mer hofft, ass es würd erchläre, wie grossi Galaxie wie d'Milchstrooss entstande seie. Robert Naeye, "12 New Saturnian Moons" in Sky and Telescope, 5. Mai 2005 Jan T. Kleyna, Mark I. Wilkinson, N. Wyn Evans, un Gerard Gilmore, "First Clear Signature of an Extended Dark Matter Halo in the Draco Dwarf Spheroidal" in The Astrophysical Journal Letters, 563:L115–L118, 2001 December 20
Yanga R. Fernández (* 10. Juni 1971 in Mississauga, Ontario) isch ä kanadisch-amerikanische Astronom. Er het an de University of Maryland un am California Institute of Technology (Caltec) studeert un het nooch verschidene Tätigkaite an sälle Institute un bi de NASA vu 2002 a an de Universität vu Hawaii gschafft. 2005 isch er als Professor an d' University of Central Florida gange. Zämme mit Scott S. Sheppard un David C. Jewitt het er ainigi Zwergmond vum Planet Jupiter entdeckt. De Asteroid (12225) Yanfernandez isch ihm zue Ehre benennt worre. Internetuftritt D nochm bnônnte Ascheroid (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/neo.jpl.nasa.gov
Di Vaterländisch Union (VU) isch näb dr Fortschrittlige Burgerpartei (FBP) aini vu dr boode grooße Barteie im Fiirschtduum Liachtaschtaa. Si isch urspringli sozialliberal uusgriichtet gsii, isch aber im Lauf vu dr Zyt allmee no räächts gruckt un het si brogrammatisch noodnoo dr burgerlige FBP aagneecheret, wu si dradizionäll mit koaliert. D Wuurzle vu dr VU geen uf d Volkspartei (VP) zruck, wu Februar 1918 grindet woore un chrischtli-sozial uusgriichtet gsii isch. Die het si am 5. Jänner 1936 mit em chlaine Liachtaschtaaner Haimetdienscht zue dr hitige Vaterländische Union zämegschlosse, wu doodmool zwai Joor alt un als dytschnazionaaler un autoriteerer uusgriichtet gsii isch. Mitgrinder vu dr chrischtli-soziale Volksbartei isch dr Wilhelm Beck gsii. D Bartei isch dr Metoor fir bolitischi un soziaali Grundlaagerefoorme z Liachtaschtaa im frieje 20. Joorhundert gsii un het si as Arbaiterbartei verstande, wu si fir mee demokraatischi Volksräächt, soziaali Sicherhait, Solidariteet in dr Gsellschaft un au fir e staarki, differenzierti Wiirtschaft yygsetzt ghaa het un au hite no yysetzt. Iri aktuälle Zyylsetzige het si in «Wäärtvorstellige» formuliert, wu im Mai 2004 verabschiidet woore sin, Grundsätz dooderby sin Freihait, Noohaltigkait un Solidariteet gsii. D VU het 1970–1974, 1978–1993 un 1993–2001 s absolut Mee vu dr Mandaat im liachtaschtaanische
Dr Daniel Brélaz (* 4. Jänner 1950 z Losann) isch e Schwiizer Politiker vo de Grüene. Dr Brélaz het a dr EPFL Mathematik studiert und isch dänn Mathelehrer gsi. Er isch ghürootet und het äi Soon. Er het sech vo Afang a bi dr politische Bewegig füre Umwältschutz Groupement pour la protection de l'environnement angaschiert. 1978 isch er Waadtländer Grossroot worde und s nöchscht Joor Nationalrat. Do isch er nid numen i dr Schwiiz der eerscht nazional Parlamäntarier vo de Grüene gsi, sondern grad au uf dr ganze Wält. Dr Brélaz isch bis 1989 Nazionalroot gsi. Denn het en s Volk vo Losann id d Stadtregierig gwählt. Und anne 2001 isch er no dr Stadtpresidänt und Finanzscheff vo Losann woorde. I däm Amt isch er bis 2016 blibe. 2007 het men en im Waadtland nomol zum Nazionalroot gwählt, was er bis 2011 gsi isch, und au für die übernöchschti Legislatuur sit 2015 und grad nomol bi der Wahl vo 2019 isch dr bekant Maa wider für die Grüene uf Bärn choo. Dr Daniel Brélaz macht im Verwaltigsroot vo de Transports publics de la région lausannoise, i däm vo dr Gselschaft Métro Lausanne-Ouchy und i däm vo dr Stroomgselschaft EOS Holding
Dr Friedrich Achleitner (* 23. Mai 1930 z Schalchen, Oberöschtryych; † 27. März 2019 z Wien) isch en Öschtryycher Architekt und Mundartschriftsteller gsi. Er isch e bedüütende Autoor vo modäärne Dialäktliteratur. Dr Friedrich Achleitner isch dr Soon vomene Müller und Müliboutechniker gsi. Er het z Wien bis 1953 Architektur studiert und denn als freie Architekt gschaffet. 1958 het er ufghöört sälber Bouwärch plaane und isch Schriftsteller woorde. Was s Bouen agoot, isch er publizistisch als Kritiker vo dr nöien Architektur aktiyv gsi. Er isch gäge s Abrysse vo alte Hüüser und die unbassende nöie Hoochhüser gsi, wo men i de Stadtzäntre i säber Zyt ooni uf d Umgäbigssizuazioon z luege higstellt het. Vo 1963 bis 1983 isch dr Achleitner Lehrer für Boukonstrukzioon a dr Kunschtakademy gsi. Sys Hauptwäärch zu dr Boukultur isch dr riisig Kunschtfüerer Österreichische Architektur im 20. Jahrhundert.. Als Autoor het dr Achleitner modärni Mundartgedicht gmacht. Er het zu den Exponänte vo dr Wiener Gruppe ghöört, wo bi dr literarischi Avantgarde vom Nöie Schryben vorne drby gsi isch und au mit em Dialäkt experimäntiert het. Das wo dr Achleinter i sym Innviertler Dialäkt gmacht eht, sind Gedicht, wo vo foneetischen Elemänt läbe, und «montierti Tegscht» mit graafischen Ergänzige,
D Marianne Binder-Keller, wo am 15. Juni 1958 uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Politikerin. Si chunt us em Kanton Aargau und ghöört politisch gseh zu dr CVP. D Marianne Binder-Keller isch d Dochter vom Anton Keller, wo früener mol, vo 1979 bis 1995, Schwiizer Nazionalroot gsi isch, und vo dr Schriftstellerin Rosemarie Keller geb. Borner. Si isch ghüroote mit em Andreas Binder, em Soon vom ehemolige Aargauer Nazionalroot Julius Binder, und woont mit irere Familie z Baade. Si isch Lehrerin und schaffet als Berooterin für Komunikazioon und als Autoorin. Bis anne 2013 isch si d Komunikazioonsscheffin vo dr CVP Schwiiz gsi. Si isch d Presidäntin vo dr CVP vom Bezirk Baade und sit 2015 ghöört si zum Partäipräsidium vo dr CVP Schwiiz. 2016 isch si d Presidäntin vo dr Aargauer CVP woorde. 2013 het me si im Kanton Aarau zur Groossröötin gwählt. Für d Wahl vo dr Schwiizer Bundesvrsamlig im Herbscht 2019 het d Binder-Keller kandidiert und si isch am 20. Oktober in Nazionalroot choo. Iire Vatter und iiri Muetter sind bi dr Fyyr noch dr Dochter irere Wahl z Baade drby gsi. Website von Marianne Binder-Keller Eva Berger: Marianne Binder will zurück auf die nationale Bühne