rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Als Sibiriè (russisch Сиби́рь/Sibir) bezeichnèt mò im witteschtè Sinn dè ganze nordasiatische Deil vo dè Russischè Föderation. S wörd im Weschtè begränzt vom Ural, im Nordè vom Arktischè Ozean, im Oschtè vom Pazifik un im Südè vo dè Volksrepublik China, dè Mongolei un Kasachschtan. Sibiriè umfasst öppè drei Vyrtel vom russischè Territorium un isch öppè 13,1 Millionè Quadratkilometer groß; dõdemit isch s um fascht 3,5 Mio. km² größer wiè d Volksrepublik China (ca. 9,6 Mio. km²), dè gröschte Staat. wo uusschlièßlich uff èm asiatischè Kontinènt lyt odder 3,1 Mio. km² größer wiè Kanada, dè zweitgröschte, souveräne Staat vo dè Wält. Im ängerè Sinn voschtòt mò unter Sibiriè füüf vo dè acht russischè Großlandschaftè: s große Weschtsibirische Dǜèfland, s Nordsibirische Dǜèfland, diè Mitteljakutischi Nièderung, s Mittelsibirische Bärgland un diè Süèdsibirischè Gebirge. Oschtsibiriè (zwei witteri Großlandschaftè öschtlich vo dè Lena) un dié südöschtlichschtè Gebièt vo Russland zwǜschè Amur un Pazifikküschté wörrèd dõgegè auch als Fèrnoscht (Föderationschrais Fèrnè Oschtè) benamst. Im allgemeinè Sprõchgebruuch isch Sibiriè s nördliche Asiè vom Uralgebirge im Weschtè bis zuè dè Küschtè pazifischè Ozean im Oschtè, wo zuè Russland ghört. Im ängerè Sinn ghörèd diè russischi Amur-Region un dè russische Fèrne Oschtè a dè Pazifikküschtè nit zuè Sibiriè. Sibiriè
Oberhofen oder Oberhoffen isch de Name vo däne Ort: Oberhofen am Irrsee, e Gmeind z Oberöschtriich Oberhofen im Inntal, e Gmeind im Tirol Oberhofen am Thunersee, e Gmeind im Kanton Bärn Oberhofen AG, en ehmolegi Gmeinde im Kanton Aargau, sit 2010 Teil vo de Gmeind Mettauertal Oberhoffen bei Weißenburg (fr. Oberhoffen-lès-Wissembourg), e Gmeind im Underelsass, Frankriich Oberhofen an der Moder (fr. Oberhoffen-sur-Moder), e Gmeind im Underelsass, Frankriich Oberhofen, e Katastralgmeind i de Gmeind St. Margarethen an der Sierning, Steiermark Oberhofen im Emmental, en Ortschaft i de Gmeind Bowil, Kanton Bärn Oberhofen LU, en Ortschaft i de Gmeind Inwil, Kanton Lozärn Oberhofen bei Kreuzlingen, en Ortschaft i de Gmeind Lengwil, Kanton Thurgau Oberhofen bei Münchwilen, en Ortschaft i de Gmeind Münchwile, Kanton Thurgau Oberhofen ZH, es Dorf i de Gmeind Turbenthal, Kanton Züri Oberhofen (Altusried), en Ortsteil vom Markt Altusried, Landchreis Oberallgäu, Bayern Oberhofen (Bad Feilnbach), en Ortsteil vo de Gmeind Bad Feilnbach, Landchreis Roseheim, Bayern Oberhofen (Buchenberg), en Ortsteil vom Markt Buchenberg, Landchreis Oberallgäu, Bayern Oberhofen (Kollnburg), en Ortsteil vo de Gmeind Kollnburg, Landchreis Regen, Bayern Oberhofen (Leutkirch im Allgäu), en Ortsteil vo de Stadt Leutkirch im Allgäu, Landchreis Ravesburg, Bade-Würtebärg Oberhofen (Niederbergkirchen), en Ortsteil vo de Gmeind Niederbergkirchen, Landchreis
Oberhof isch e Landstadt im Landchreis Schmalkalde-Meinige z Thüringe (Dütschland). Si liit am Chamm vom Thüringer Wald uf öpe 815 m ü. NHN. Oberhof isch en bekannte Wintersportort (u. a. för Langlauf), en staatlich anerkannte Luftkurort und läbt vom Tourismus. Mit öber 100'000 Gäst im Johr isch Oberhof hinder Erfurt und Weimar de meischtbsuecht Ort z Thüringe und de meischtbsuecht Ferienort im Thüringer Wald. Oberhof isch au bekannt wäge sim Sportgymnasium, wo s Zentrum vo de Wintersport-Nachwuchsförderig z Thüringen isch und au vo de Sportfördergruppe vo de Bundeswehr, wo döt stazioniert isch. Commons: Oberhof – Sammlig vo Multimediadateie di offizielli Website vo de Stadt Bevölkerung der Gemeinden vom Thüringer Landesamt für Statistik. Normdate: GND: 4042931-3
S Tusculum übber dè Alb isch è abgangenes Luschthuus übber dè Alb z St. Bläsy im Südschwarzwald, wo dè Fürschtabt Meinrad Troger 1761 errichtè lõ hèt. Dè Fürschtabt vom Kloster St. Bläsy Meinrad Troger hèt nõch sinèrè Waal 1749 è umfangrychs Renovyrungs- un Baubrogramm lancyrt, wo n-er mit èm Baumeischter Johann Caspar Bagnato umgsetzt hèt. Vomuètlich sin Sohn un Nõchfolger Franz Anton Bagnato hèt 1761 s chlynerè Tusculum übber dè Alb baut, è Summer- un Luschthuus, wo nu è baar hundert Meter vom Kloschter èwäg glègè isch. S Luschthuus hèt dè Benediktinermönch ghört un isch öppè zwanzg Meter unterhalb vom zweischtufigè Lauffè odder Wasserfall gsi, wo nõch èm Luschthuus dè Nammè Tuskulumwasserfall chriègt hèt. Dè einstöckige Bau isch uff èm felsigè Terrain baut worrè. Dé Hochbogè uss Stei, wo dè Bau drait hèt, hèt è Spannwitti vo uugfäär acht Meter ghaa. Baublään sin nit erhaaltè. È Aquarèllzeichnung, wo i dè lokalè Tradition im Hans Thoma zuègschribbè wörd, zeigt dè Saal mit dè ruggwärtigè Gebäudeaadeil, wo è bitzeli vobreitert sin. Dè Saal isch uff ènèm Bogè obbè druff baut worrè. È Zwibelhuubè übber nèm knicktè Walmdach uff dè Zeichnung cha als Turm von èrè ruggwärtigè Kapèllè interpretyrt wörrè. Für è Kapèllè
Dr Hindelongr Wenkerboge isch e Blatt vo dr grosse Ufnahm vu dr dytsche Sproch, wo im 19. Johrhundert vum Georg Wenker vum Dytsche Sprochatlas angfange wore isch. D viarzg Sätz vom Wenkerboge allgairisch und dytsch (kursiv); Schreibweis wie im Wenkerboge: Im Wintr fliagat die truckane Blöttr i der Luft rum. // Im Winter fliegen die trocknen Blätter durch die Luft herum. Es hoart glei uff mit Schneia, nachat wirds Weatter wieder bösser. // Es hört gleich auf zu schneien, dann wird das Wetter wieder besser. Thua Kohla in Ofa, daß d'Mill glei afocht aua Kocha. // Thu Kohlen in den Ofen, daß die Milch bald anfängt zu kochen. Der gut alta Ma ist mitm Ras durchs Is brochs und ist ins kalt Wasser gfalla. // Der gute alte Mann ist mit dem Pferde durch’s Eis gebrochen und in das kalte Wasser gefallen. Ea ist voa vier odr sechs Wucha gstoarba. // Er ist vor vier oder sechs Wochen gestorben. Es Fuir ist zstark gwea, Küchla sind unta ganz schwarz verbrennt. // Das Feuer war zu stark/heiß, die Kuchen sind ja unten ganz schwarz gebrannt. Ea ißt d allad Oier ohna Salz und Pfeafer. // Er ißt die Eier immer ohne
Diè Transsibirischi Ysèbaa (russisch Транссибирская магистраль, Schriibwys Transsibirskaja magistral; früèner au als Sibirischi Ysèbaa benamst, amtlich abber nu für d Deilschtreggi vom Ural bis zum Baikalsee), kurz Transsib dauft, isch mit 9288 km diè längscht Ysèbaaschtreggi vo dè Wält, mit mee wiè 400 Baanhööf zwǜschè Moskau un Wladiwoschtok am Pazifik. Si isch d Hauptvokeersachsè vo Russland un d Läbbensõdèrè vo Sibiriè. Dè Regèlbedryb vo dè Transsibirischè Ysèbaa wörd vo dè staatlichè Russischè Ysèbaagsellschaft (RŽD) durrègfüürt. Wiè diè meischtè Ysèbaaschtreggè vom Land isch si in Breitschpur mit èrè Spurwitti vo 1520 mm baut worrè. I dè zweitè Hälfti vom 19. Johrhundert hèt Russland für s Uusbeutè vo dè sibirischè Boddèschätz uumöglich länger uff Pferdefuurwärch un Laschtkään setzè chönnè, dõrum sin i dè 1870er Johr Blaanungè für è Ysèbaa durch ganz Sibiriè gmacht worrè. Nõchdèmm diè russisch Ysèbaa 1886 dè Oschtrand vom Ural un dõdemit dè Ygang zuè Sibiriè erreicht hèt, sin voschidni Trassèfüürungè evaluyrt worrè. Dè Finanzminischter Iwan Alexejewitsch Wyschnegradski hèt èn Inselbedryb wellè un d Inselbaan mit èrè modernisyrtè Flussschifffaart kombinyrè wellè. Au Russland hèt zu sèllèm Zitpungt nit vill Erfaarung mit söttigè Kontinentalbaanstrèggè cha un im europäisch-russischè Deil vom Zarèrych hèt mò traditionèll uff Flüss als Handelswäg gsetzt, well
D Acta Murensia (äigentlech: Acta fundationis monasterii Murensis) sind en Chronik über d Gründig und d Afangszyt vom Chloschter Muri im Kanton Aargau. Das Buech isch vom ene Mönch im Chloschter Muri i dr Middi vom 12. Joorhundert uf Latynisch gschribe worde. Dr Schryber het für sin Bricht elteri gschichtlechi Kwelle vom Chloschter bruucht. Hüt isch nur no en Abschrift us em Spootmiddelalter erhalte. Nid nur für d Gschicht vom Chloschter Muri, sondern für die vom Aargau sind i de Acta Murensia wichtegi Informazione z finde, und si gälte bsunders au für di erschte Gschicht vo dr Familie vo de Habsburger, de Gründer vom Chloschter Muri, als die beschti Kwelle. D Chronik foot mit ere Lischte vo de Grafe vo Habsburg a, brichtet über d Chloschtergschicht und bringt es Güeterverzeichnis, wo der Psitz vo Muri i dr Schwiiz und im Elsass ufzellt. Vil Ortschafte im alemannische Ruum sind do drin s erschte Mol erwäänt. Charlotte Bretscher, Christian Sieber: Acta Murensia. Die Akten des Klosters Muri mit der Genealogie der frühen Habsburger. Basel 2012. Anne-Marie Dubler: Acta Murensia In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
S Oschterspiil vo Muri isch en Deil vomene dütschsproochige Tegschtheft für nes geischtlechs Theaterstück zu dr Oschtere us em Middelalter. Das Dokumänt isch i dr Middi vom 13. Joorhundert im hochalemannische Piet uf Pergamänt gschribe worde, vermuetli z Züri. Uf dene Stück, wo no vorhande sind, stoot nur en chlyne Deil vo de dütschsproochige Dialogtegscht vom ganze Oschterspiil und e churze latynische Värs. S Spiil dörft no mee latyneschi Abschnidd und Gsäng gha ha. Im früene 16. Joorhundert sind die Bitz vo däm Pergamänt bruucht worde, zum de Yband von ere trukte Bible z versterche, wo ane 1466 z Stroossburg gmacht worden isch. Spöter isch das Buech id Biblioteek vom Chloschter Muri cho, wo im 19. Joorhundert noch dr Ufhebig vom Chloschter im Joor 1841 id Aargauer Kantonsbiblioteek brocht worden isch. Ane 1840 het dr Theodor Oehler d Pergamäntschtreife gfunde. Tegschtusgobe vom Oschterspiil sind vo 1846, 1863, 1944 und 1967. Im Spiil chöme en Krämer, drü Marie, Ritter, Diener, dr Pilatus, Jude, Wächter und dr Tüüfel vor. Dr Afang vom Stück isch nümm bekannt. Dr Tegscht uf dene Pergamänt foot aa, wo dr Pilatus zu de drü Wächter, won er vor s Grab vo Jesus loot lo stoo, seit: Nu
Das sind d Äpt vom Chloschter Muri i dr Schwiiz sid sinere Gründig im 11. Joorhundert und bis zur Ufhebig ane 1841 und vom nochfolgende Priorat Muri-Gries z Booze im Südtirol. Reginbold, vo 1032 bis 1055, als Probscht, isch us em Chloschter Eisidle cho Burkard, vo 1055 bis 1073, zerscht Probscht, vo ane 1063 Apt Wenelo, vo 1073 bis 1075, Administrator Ulrich I., vo 1075 bis 1081, Administrator Rupert, vo 1082 bis 1085, Prior Luitfried, vo 1085 bis 1096 Rupert, vo 1097 bis 1109 Ulrich II., vo 1109 bis 1119 Ronzelin, vo 1119 bis 1139 Huno, im 12. Joorhundert Kuno, vo 1145 bis 1166 Walther, 1167 Anselm, vo 1179 bis 1189 Manegold, im 12. Joorhundert Rudolf I., vo 1198 bis 1205 Rudolf II., 1207 Werner I., öpe 1210 Petrus, vo 1210 bis öpe 1222 Arnold, vo 1223 bis 1232 Hartmann, im 13. Joorhundert Rüdiger vo Luternau, vo 1242 bis öpe 1258 Walther II., vo 1259 bis 1260 Heinrich I. vo Remige, vo 1261 bis 1283 Albert vo Althäusern, vo 1284 bis 1297 Rudolf III. vo Bossikon, vo 1298 bis öpe 1309 Heinrich II. vo Schönewerd, vo 1309 bis öpe 1333 Lütold Schaler, vo 1333 bis 1342 Konrad I. vo Seengen,
D Älggi-Alp oder churz s Älggi isch diä greeschti Alp i dr Gmäind Sachslä und gheerd a dr Korporazion Sachslä. S Älggi liid hinnä am Chliinä Melchtel ufärä Heechi vo rund 1650 m und isch än erschtuinlich flachi Alp. Wiiteri Alpä i dr Neechi sind Matt und Seefäld midem Seefäldsee. Näbe verschidenä Alphittä gids hiä oi äs Bärggaschthuis und ä Schiihittä vom Schiklub Sachslä. Zmittst uf dr Alp schtaad ä chliini Chappälä, wo dr häiligä Anna gwichä isch. A bitz hinder dr Chappälä heds äs chliises Pfarrhuisli. Hiä isch eppä dr Pfaarer vo Sachslä i dä Feeriä. Wer is Älggi wott, cha z Fuäss oder mit dem Bäik det uifä. Äs gid oi ä Faarschtraass ab Sachslä, aber diä isch schmaal und nid bsunders scheen zum Faarä. A dä Wuchenendi gilt d Reglig, dass mä i dä graadä Schtundä is Älggi inä faarä cha und i dä ungraadä Schtundä vom Älggi uisä. «Älggi» chund, wie d Fluernamäforschig ärchläärt, vom Namä «Alp-Gau» und bediited es flachs Gländ am Bäärg obe. Mä heig därä Alp oi «Älggibode» gsäit. S Älggi gilt als Mittelpunkt vo dr Schwiiz. Das schtimmd aber nid ganz. Will dr äigetlichi Mittelpunkt ächli underhalb vom Älggi imänä Gländ wäär,
Val Müstair isch de Name oder en Namesbestandtail vo däne geografische Objekt: Val Müstair (Tal), de bündnerromanisch Name vom en Alpetal im Schwizer Kanton Graubünde und im Südtirol, uf dütsch Münstertal Val Müstair, e politeschi Gmaind i obe gnänntem Tal Kreis Val Müstair, en ehmolige Chrais im ehmolige Bezirk Inn, Kanton Graubünde, Schwiz Bezirk Val Müstair, en ehmolegi Verwaltigsainhait im Kanton Graubünde, Schwiz Region Engiadina Bassa/Val Müstair, en Verwaltigsainhait im Kanton Graubünde, Schwiz Lueg au: Müstair, namesgebende Ort för alli obe gnännte Objekt Münstertal
Land cha aini vo däne Bedütige ha: dä Tail vo der Ärdoberflächi, wo nöd mit Wasser bedeckt isch, d Landfläche en rural, landwirtschaftlich prägte Ruum, im Gegesatz zur Stadt, au ländliche Ruum en abgränzbari Region, wo dur gmainsami naturrüümlechi Merkmol bstimmt wärded, au Landstrich, Landschaft es unabhängigs, (staatlich) verfassts politischs Gebilde, en Staat e historeschi Rächtsgmainschaft mit gmainsame Landesherre, lueg Land (historisch) i gwüsse föderale Staate d Bezaichnig für en Gliedstaat Land (Deutschland), en Gliidstaat vo de Bundesrepublik Dütschland Land (Österreich), d Verwaltigsgliderig i de Republik Öschtriich s Territorium vom e Staat, s Staatsgebiet es Stugg Erdbode, wo öperem ghört, lueg Grundbesitz Land (Königreich der Niederlande), es autonoms Land innerhalb vom Königriich vo de Niderland Lueg au: Bundesland
Oetwil isch de Name vo däne Ort i de Schwiz: Oetwil am See, e Gmaind im Bezirk Maile, Kanton Züri Oetwil an der Limmat, e Gmaind im Bezirk Dietike, Kanton Züri Oetwil (uf de Landcharte au Ötwil gschribe), en Wiiler i de Gmaind Cherchbärg, im Toggeborg, Kanton Sanggalle
Di Heilig Anna (vom hebräische: חַנָּה, Hanna; uf griechisch: Αννα) isch, wie me i de apokryphe Schrifte us dr spotantike Zyt cha nocheläse, d Muetter vo dr Maria gsi und so den au d Grosmuetter vo Jesus Christus. Ire Maa isch dr Joachim gsi. Erscht zwänzg Joor noch irere Hürot isch d Maria uf d Wält cho. Wo me z Konstantinopel ane 550 e Chile für d Sankt Anna igweit het, isch si als Heilegi mee bekannt worde. Im Joor 1142 isch z Jerusalem wider e Sant-Anna-Chile bout worde. Sid em spoote Middelalter isch d Anna bi de Gläubige seer beliebt gsi. Si chunt immer wider im Bildmotiv «Anna sälbdritt» vor, wo si d Maria mid em Jesuschind bi sech het, wie uf Wärch vom Leonardo da Vinci, vom Albrecht Dürer und vom Lucas Cranach. Ane 1584 het dr Papscht Gregor XIII. ire Gedänkdag uf e 26. Juli feschtgleit. D Sankt Anna gilt als Schutzpatronin vo de Stedt Apt, Floränz, Innsbruck und Neapel, und si hilft de Müettere, de Huusfroue, de Witwe, de Arme und de Arbeiterinne, si söll au bi gwüssne Chrankete hälfe, und si isch d Patronin vo vilne Bruefslüüt: de Bärglüüt, Wääber, Schnyder, Strumpfer, Chlöppler, Müller, Chröömer,
Trun isch de Name vo däne geografische Objekt: Trun GR, uf dütsch Truns, e Gmaind i de Region Surselva, Kanton Graubünde, Schwiz Trun (Orne), e Gmaind im Département Orne, Region Normandii, Frankriich Kanton Trun, en ehmolige Kanton im Département Orne, Frankriich
Dr August Langenbeck (* 14. Januar 1912 z Wubbrdaal, † 26. April 1981 z Stuegert) ischt a deitscher Kirchamusiker (Organischt, Kantor, Dirigent) gwäa. Dr August Langenbeck kommt am 14. Januar 1912 z Wubbrdaal uff d Welt. Scho em friha Kendesalder ziagt’r mit seine Leit om an d Nordsee, wo-nr au aufwechst. Noch seim Abidur wuud’r Schialer vom Clemens Kraus ond vom Karl Straube. Sei erschda Stell als Kantor kriagt’r an dr Lukaskirch en Stuegert. Em Johr 1937 ibrnemmt’r d Leidong vom Chor an dr Stuegerter Pauluskirch. Em Alder vo 28 Johr wuud dr August Langenbeck zor Wehrmacht eizoga, om Kriagsdenscht zo leischda. Em Oschluss kommt’r bei de Franzosa en Gfangaschaft. 1948 schliaßlich ischt’s-em vorgennt, entlassa zo werra. Kaum wiider zruck en Stuegert, vorsiht’r wiider sei gwohnts Amt an dr Pauluskirch. Zääa Johr späder wuud’r – zamma mit-em Karl Gerok – Kantor an dr Stuegerter Stiftskirch. Des ischt d Hauptkirch vo dr Evangelischa Landeskirch en Wirdaberg. Glei en seim erschda Denschtjohr grendet’r da Stuegerter Kandadachor ond ruaft dui Konzertreihe Stunde der Kirchenmusik ens Leaba. Neabaher leidet’r d Abdeilong Kirchamusik beim Siddeitscha Rundfunk En dera Zeit macht’r au d Bekanntschaft mit-em jonga Helmuth Rilling ond setzt sich mit ganzer Kraft drfir ei,
Ilanz (rätoromanisch Glion ) isch e politeschi Gmaind im Bezirk Surselva vom Schwizer Kanton Graubünde gsi. Si hät vo 1878 bis 2013 existiert und hät sich us de historische Chliistadt Ilanz/Glion, em Ortsteil Sontga Clau und de Ortschaft Strada im Oberland zämmegsetzt – di letschta baida Ort liggend uf da lingga Sitta vom Vorderrhii, Ilanz uf da rächta Sitta churz vor de Mündig vom Glenner, wo vo rächts us em Lugnez chunnt. Di ehmolig Gmaind Ilanz isch sit em 1. Januar 2014 en Bstandtail vo da neue politische Gmaind Ilanz/Glion, wo us enere Fusion vo Ilanz mit Castrisch, Ladir, Luven, Pitasch, Riein, Ruschein, Schnaus, Sevgein, Duvin, Pigniu, Rueun und Siat entstanden isch. Georges Darms, Sproochforscher, vo Ruschein Bilanz der ständigen Wohnbevölkerung nach Bezirken und Gemeinden uf bfs.admin.ch (Bundesamt för Statistik)
S Lepontische isch d Sprooch vo de Lepontier gsi. Si gilted als die em früeste öberlifreti keltischi Sprooch. Si isch i drai Stufe öberliferet: S Altlepontische isch im 6. und 5. Joorhundert v. Chr. gschribe wore, Mittellepontisch im 4. und 3. und s Noilepontische vom 2. bis zum 1. Jh.v. Chr. D Inschrifte, me as hundert, findet me merhaitlich zwüschet em Langesee und em Comersee. Gschribe wore isch es im Lugano-Alphabet, enere Variante vo de norditalische Schrifte. Di maiste Inschrifte sind uf Grabstai (lep. PALA) aabrocht wore, aber au anderi Objekt, vor alem Gfäss träget Inschrifte. E typischi Grabinschrift bistoot usem Name vom Tote im Dativ, gfolgt vom Word PALA »Grabstai«. S Lepontische ghört zum p-Keltische (lep. -PE »und«; vgl. lat. -que), isch aber archaischer as s Gallische und s alti vorkeltische /p/ wo im Gallische verschwunde isch, werd im Lepontische mit /v/ widergee (lep. UVAMO »höchste« und de Stammname Uberi; gall. ver-) und d Endig luutet no /-m/ statt /-n/ (lep. UINOM »Wii«). Die alte silbische Sonore sind zu /em/ und /en/ wore, im Gallische aber zu /am/ und /an/. En Iifluss vom Etruskische isch d Bildig vom Vatername mitem Suffix /-al-/. Biispil: SLANIAI:UERKALAI:PALA - TISIUI:PIUOTIALUI:PALA »A de Slania,
De Claude Nicollier (* 2. Septämber 1944 z Vevey) isch e Schwiizer Militär- und Liniepilot, wo i synere Karriere zum Astronaut worden isch. Er isch de erst und bis jetz einzigi Schwiizer, wo im Wältruum gsi isch. De Claude Nicollier isch z La Tour-de-Peilz ufgwachse. Scho mit sibe Jahr het er mit sym Vatter Sägelflugzüüg bastlet und spöter mit syne Schuelfründe Luftschlachte zwüsche amerikanische und russische Bomber nachegspillt. Mit zwölfi het er sich au für Astronomie afe interessiere. Als 18-jährige Gymischüeler het er ersti Flugstunde z La Chaux-de-Fonds gnuu. Obwohl syni Eltere degäge gsi sind, het de Claude Nicollier welle Militär-Jetpilot wärde. 1965 isch er i d Rekruteschuel uf Payerne gange und nachhär isch er z Magadino uf em Hunter usbildet worde. I de Schwiizer Luftwaffe isch er Milizpilot im Dienstgrad vome Hauptmä gsi. Z Lausanne het er Physik und Astronomie studiert. 1972/73 het er i de Observatorie uf em Gornergrat und z La Silla (Chile) geschaffet. De Claude Nicollier isch ab denn mit synere Frau Susana us Mexiko verhüratet gsi und isch 1974 und 1978 Vatter worde. Um Gäld für syni jungi Familie z verdiene, isch er vo 1972 bis 1975 als Liniepilot bi de Swissair aagstellt gsi. 1975
D Schwitzhütte isch ä zeremonielli Sauna vun de Uriiwohner in Nordamerika. S git verschideni Usfihrunge devu, mol als Kuppel oder au als Tippi oder in ra Erdgrub mit Bretter oder Zwiig abdeckt. Schteiner werre ineme Fir userhalb heiss gmacht in drno in e Loch in dr Mitti glegt. D Ritual un Traditione wechsle vun Gegend zue Gegend, aber meischt mit Bschwörunge, Trommle und Ônbidrung zuem grosse Geischt vu de Welt. Gmein sin meischt folgendi Briich: Dr Ort: D Hit wird do no gschtellt, wu mer mit dr schpirituell Welt kommuniziere kon D Richtung: Uf d Richtung vum Usgông wird au guckt. D Bouart: D Hit wird immer mit Sorgfalt un gröschtem Reschpekt vor dr Umwelt un d verwendeti Matriallie baut S Opfre: Tabak un ondri Pflanze werre zuem opfre gnumme. Si kinne in dr Pfiiff groucht, ufm heisse Schtei gschmort oder im Fir vobronnt werre. Mengisch werdet die Zeremonie vo ainere oder meerere Persone, "dog-soldiers" (alem. "Hundchrieger"), bewacht. si bliibet usserhalb vode Schwitzhütte, unterhaltet s Füür und tüend di haisse Stai plaziere. Commons: Sweat lodges – Sammlig vo Multimediadateie Gschicht vun d Schwitzhiitte (uf Änglisch)
Schupfnudla odr Buabespitzle, Fingernudla und Nackete Mariele isch a traditionells Gricht aus Siddytschland und Eschtrich. Früaha sind de Schupfnudla aus Roggemehl, Wasser und Salz gmachd wore. S isch scho belegt fir d Landsknecht im Dreißigjahrige Krieg. Huit nimmt mer dazue moischt e Grombieradoig. D Buabespitzle sind mit en italienische Gnocchi verwandt. Schupfnudla hoissens, weil dr Doig grollt (= gschupft) wird, Buabespitzle, weils e bitzle wie e Buabepenis ussehe. Dr Doig wird aus kochde Grombiera, Woizamehl, Oier und Wasser gmachd. Vo dem Doig rollt mer lange, fingerdicke Würschtle, wo nacher in mundgrechte Nudla gschnitta were. Mit dr Hand formt mer no e Spitz an jeder Site. Nacher were d Schupfnudla in Wasser kocht, spada trocknet und oft no in Fett gschenkt odr bitzle anbrate. S gibt zahlreiche Variante, als Hauptgricht odr als Beilage, mit Gmias als Krutnudla odr als Mehlspeis (mit Ribel odr Mohn; in Altbayre und Eschtrich). E Variante vo d Schupfnudla isch s Nackete Mariele. Des sin Schupfnudla pur als Hauptspeis, bloos nacket mid Zucker im oifochstn Fall odr mid Zucker und Ribel bzw. Mohn. D schwäbisch Kuche Aegidius Kolb, Leonhard Lidel : D' schwäbisch' Kuche, 18. Auflage, 2017. ISBN 978-3928934022 Karola Wiedemann, Martina Kiel: Schwäbisch kochen, Graefe und
Bredene isch ä Gmeind in d Provinz Weschtflandre in Belgie. D Gmeind het knapp 15.000 Iinwohner. Bredene isch bi de Campingfrind wege de meh wie 30 Plätz populär. D Hauptinnohmquell vun de Gmeinde isch de Tourismus. Bredene isch di einzig belgisch Badschtadt mit eme Nacktstrand. D Gmeind het kei Deich, aber e ununterbrocheni Dünereih, wu s einzigartig an de belgische Küscht macht. So het ma de Iindruck vun eme natirlige Schtrond un isch glichzitig in Ortsnächi. Bredene mit sine Schtränd un Düne isch mit de Kusttram errichbar. Commons: Bredene – Sammlig vo Multimediadateie Websyt d Gmeind Websyt mit Aktualitäte us d Gmeind S lokal Fernsehe us Bredene ibers Internet
Ischgl isch e Gmeind im Tirol z Öschtriich mit öpe 70'000 Iwooner. D Gmeind liit im Bezirk Landeck. S Dorf Ischgl liit uf 1377 Meter im Paznauntaal zwüsche de Bärgchettine vo dr Silvretta und vom Verwall. Dur d Gmeind goot der Fluss Trisanna, wo im Stanzertaal mit dr Rosanna zämeflüsst und bi Landeck als Näbefluss in Inn mündet. Sytebech vo der Trisanna sind der Lareinbach, der Valzurbach, der Mathalbach, der Fimbabach, der Madleinbach und der Totemaabach. D Nochbergmeinde vo Ischgl sind Galtür, Sankt Anton und Kappl im Tirol und Valsot, Samnaun und Schuls im Bündnerland i dr Schwiiz. Der ober Deil vom Fimbertaal ghört zu de Schwiizer Gmeinde Schuls und Valsot und heisst uf romanisch Val Fenga, uf Dütsch Fimbertaal. Der Oberlauf vom Bach i däm Taal heisst Aua da Fenga; erscht bi de Landesgränze chunt er de Name Fimbabach über. Us em Engadiin chunt me übere Fimberpass, de Tasnapass und de Davopass is Fimbertaal. Forscher vo der Uni Züri hend uf dr Fimberalp früeni Alphütte archäoloogisch undersuecht und gsee, ass die i dr Ysezyt bout worde sind. S alte Bärgdorf isch im Middelalter vo Lüüt, wo Rätoromanisch gredet hend, ufbout worde. Vo dört här chunnt dr Name, wo dännzmol