rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Lene Voigt (* 2. Mai 1891 z Leipzig als Helene Wagner; † 16. Juli 1962 au daa) isch e düütschi Mundartschriftstellerin gsi. D Lene Wagner isch z Leipzsch – wie me dr Stadt im Dialäkt vo döört seit – uufgwachse und het zerscht d Uusbildig zu der Chindergärtnere gmacht. Drno het si bim Insel-Verlag gschaffet. 1914 het si dr Friedrich Otto Voigt (1890–1976) ghürootet, wo si sech aber scho 1920 vonnem wider het lo scheide. Denn isch si e freji Schriftstellerin in irere Geburtsstadt gsi. Si het i dr sächsische Mundart gschribe, und iri humorvolle Wäärch sind z Düütschland gly populäär worde. Drzu het si au Artikel für Zytigen und Zytschrifte gmacht, öppen au für d Schrifte vo dr Arbeiterbewegig. Wo d Nazionalsozialischte a d Macht cho sind, het d Regierig mit dr Voigt irne parodistische Schrifte nüüt me chönnen afoo, und si het drfür kei Verleger me gfunde. Sit 1936 het sech d Voigt immer wider wägen ere psychische Chranket lo behandle. Nach em zwöite Wältchrieg isch d Lene Voigt bi dr Verwaltig vom Landchreis Leipzig-Land agstelt gsi, scho gly isch si aber wider is Leipziger Spital für psychisch Chranki choo, wo si bis as Läbensändi bliben isch
D Léopoldine Hummel (au Léopoldine HH; * 1985 z Stroßburi) isch e franzeesischi Sängeri, Musikeri, Schauspiileri un Kumedianti. D Léopoldine Hummel isch z Nààrde ufgwachse. Ihri Eltere sin dr Jean-Marie Hummel un d Liselotte Hamm, wu mer im Elsass chännt as Chansonduo. Scho mit acht Johr het si am Stroßburger Konservatorium singe glehrt, mit 12 het s im Chor gsunge un mit 14 isch si zum erschte Mol uf ere Bihni gstande. Si het bis 2006 Klavier studiert un derno an dr École Supérieure de Théâtre de la Comédie z Saint-Étienne Schauspiil glehrt, 2009 het si des Studium mit eme Diplom abgschlosse. Anne 2014 het d Leopoldine Hummel bi dr Casting-Show „La Nouvelle Star“ uf eme Färnseesänder D8 mitgmacht, dodermit het si ne braiter Publikum z Frankrych chännegleert. Si spiilt e Hufe Inschtrumänter, unter anderem Klavier, Akkordeon un Querflete un singt uf Franzeesisch, Elsässisch, Dytsch un Änglisch. Unter em Name Léopoldine HH dritt si au im Trio mit em Maxime Kerzanet un em Charly Marty uf: Léopoldine HH: Stimm, Klavier, Akkordeon, Ukeúlele, boite à meuh. Maxime Kerzanet: Gitarre, VolcaKey – Klavier, Bass, Stimm Charly Marty:Gitarre, clavier MicroKorg – iPad – SamplePad – Stimm Anne 2016 hän si s Album „Blumen
Dr Franz Hauptvogel, wo am 9. Mai 1872 z Leipzig uf d Wält cho isch und bis am 5. März 1932 gläbt het, isch e düütsche Jurischt und Mundartschriftsteller gsi. Dr Hauptvogel het z Leipzig s Nikolaigimnasium bsuecht und a dr Uni vo synere Stadt Kunschtgschicht, Volchswirtschaft und Rächt studiert. 1896 het er promoviert. Drno het er am Düütsche Theater z Berlin d Uusbildig zum Schauspiiler und Reschissöör gmacht. Er het z Stettin un z Chemnitz gschaffet, bevor er 1900 zrugg uf Leipzig cho isch, won er am Rychsgricht, dänn am Amtsgricht und uf ere Awaltskanzlei gschaffet het. Sit 1905 isch er sälbständigen Jurischt z Leipzig gsi. Das isch underbroche woorde dur sy Militärdienscht im Eerschte Wältchrieg. Dr Franz Hauptvogel het Prosawäärch, juristischi Fachliteratur, Gedicht und Theater gschribe. Teils sind syni Wäärch i dr sächsiche Mundart. Das grosse Geheimnis! Shakespeare oder Bacon?, 1896 s’Messherze, uffs Modernste behorcht und bewglobbt. Leipziger Localposse, 1897 Fietsch uff das Leipz’cher Messe oder’s Messherze. ein Schwank in sächsischer Mundart, 1918 Liebesfriede, 1898 Als gemeiner Soldat zum Landsturm ausgehoben, ins Feld nach dem Westen gerückt, zurückgekehrt in die Heimat. Stimmungen und Erlebnisse eines Gebildeten, 1918 Friede! Ein Ruf, 1918 Fietzsche macht na Leibzch nei, 1919 Gedichte
De Kanton Thurgau het 80 Gmainde (Stand Dezember 2012). D Bezirkshauptort sind i de Lischte unde fett markiert. Lueg au: Bezirk vom Kanton Thurgau Inhaltsverzeichnis A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z 1 D Gmarkig Tägermoos wo zu Konstanz ghört, befindet sich uf Thurgauer Hohaitsgebiet. Dictionnaire toponymique des communes suisses – Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen – Dizionario toponomastico dei comuni svizzeri (DTS|LSG), Centre de dialectologie, Université de Neuchâtel, Verlag Huber, Frauenfeld/Stuttgart/Wien 2005, ISBN 3-7193-1308-5 und Éditions Payot, Lausanne 2005, ISBN 2-601-03336-3
Dr Beat Siebenhaar, wo am 29. Juli 1962 uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Sproochwüsseschaftler un Dialäktoloog. Er isch vo Züri und het d Primarschuel im Schuelhuus Saatle im Stadtchräis Zwölf Schwamedinge bsuecht. Nach em Gimnasium z Immesee isch er ad Uni Züri go Germanistik, Filosofy und Literaturkritik studiere. Vo 1994 bis 1999 het er as Assischtänt am Fonogrammarchyv vo dr Uni Züri PAZ gschaffet. 1999 het er mit dr Arbet Sprachvariation, Sprachwandel und Einstellung. Der Dialekt der Stadt Aarau in der Labilitätszone zwischen Zürcher und Berner Mundartraum promoviert. Anderi Astellige het er am Laboratoire d’Analyse Informatique de la Parole vo dr Uni Lausanne, am Institut für Sproochwüssechaft vo dr Uni Bärn und am Institut für Germanistik au vo dere Uni gha. Nach dr Habilitazioon a dr Uni Bärn anne 2006 het er a dr Albert-Ludwigs-Universität Freiburg, a dr Bruefsschuel Aarau, a dr Zürcher Fachhochschuel Winterthur und am Foneetische Laboor vo dr Uni Züri gschaffet. Sit 2008 isch er Profässer für Germanistischi Linguistiik a dr Uni Leipzig, won er sit 2016 au dr Dekaan vo dr Filologische Fakultät isch. Em Siebenhaar syni Arbet het meischtens mit dr Foneetik, dr Sproochgschicht, dr Soziolinguistik, dr Dialäktology und dr Computerlinguistik z
Dr Georg Bötticher (* 20. Mai 1849 z Jena; † 15. Jänner 1918 z Leipzig) isch e düütsche Grafiker, Schriftsteller und Verleger gsi. Dr Georg Bötticher isch dr Soon vom Pfaarer Hans Adam Bötticher (1811–1849) und däm synere Frau Clementine Bötticher geb. Hand gsi. Er het d Schuel am Zenker Institut z Jena und am Freimaurerinstitut z Dresden bsuecht. Dänn het er am Dresdner Polytechnikum Muschterzeichner gleert, und drno het er no d Wäberschuel z Chemnitz bsuecht und isch uf Paris as Kunschtgschäft Artur Martin ggange. 1870 het er wägem Chrieg uf Düütschland zrugg müesse. Won er drufabe z Mühlhausen und dänn z Dresden Muschterzeichner gsi isch, het er agfange schrybe, zerscht für d Zytschrift Deutsche Jugend und als Autoor vom Fachbuech Original-Compositionen zu Flachmustern. D Arbet het en au uf Manne und no an anderi Oort broocht. 1876 het er z Jena d Rosa Marie (Maria) Engelhart ghürootet. Vo syne drüü Chind isch dr Hans (1884–1934) spöter als Schriftsteller und Kabarettischt Joachim Ringelnatz bekant woorde. I de 1870er Joor het me dr Bötticher au mit syne obersächsiche Mundartwäärch und es paar Bilderbüecher gleert könne. Sit 1897 isch er mit dr Familie z Leipzig gsi, won er sech immer mee
S' Meter (v. grich.: μέτρον/métron = Maß, -messer) – au der Meter, in dr Schwyz un Östriich immer der Meter – isch d'SI-Basiseiheit vu dr Längi. S'Eiheitszeiche vum Meter lutet m un s'Formlezeiche vu dr Längi l. S'Meter isch definiert als die Strecki, wo s'Liecht im Vakuum in ere Zitt vu 1/299.792.458 Sekunde zruckleggt. Zue dr d'Umstellig vu dr Längi vume standardisierte Messstab uf die zittbasiert isch's chu, wil d'Messig vu Zitte zwischezittlich wäsetlich gnauer erfolgt wie d'Messig vu Längene. Dr Definition vum Meter sin einigi Vorschläg vorusgange, e universelli Längeeiheit z definiere, wo nit – wie domols yblich – vu dr Abmessige vu dr Glidmasse vum jewilige Herrscher abgleitet gsi isch. So het dr Abt Jean Picard bispilswiis 1668 vorgschlage, als Längeeiheit d Längi vume Pendel z verwende, wo e halbi Periodeduur vu ere Sekunde gha het (Sekundependel). E sonigs Pendel het d Längi vu 0,994 m un chäm demit dr hütige Definition vume Meter ziemli nooch. Dr Begriff Meter fer sälli Längeeiheit isch allerdings zum erste Mol vum Tito Livio Burattini anno 1675 verwendet worre. Er het d Längi vum Sekundependel als Metro Cattolico bezeichnet. Anno 1793 isch s Meter no als dr 40-millionst Deil vu dr Längi
D Leipziger Lyrikbibliothek isch e Biblioteek für zyggnössischi Poesy. Anne 1994 het se dr Gerhard Oberlin ygrichtet, wo au d Gselschaft für zyggnössischi Lyrik e.V. gründet het. Z’eerscht isch d Biblioteek z Tüübinge gsi, und 1997 isch si uf Leipzig choo. Si isch hüt i dr Stadtbibliothek Leipzig. D Lyrikbiblioteek het mee weder 5500 Meedie. Es sind Gedichtbüecher, Samelbänd und Anthologie, und es het au Hörbüecher drby. Leipziger Lyrikbibliothek, Gesellschaft für zeitgenössische Lyrik e.V., Bibliothek uf de Websyte vo de stedtische Leipziger Biblioteeke (bibliotheken-leipzig.de) Leipziger Lyrikbibliothek uf lyrikgesellschaft.de
Toggeburger Husorgle sind Husorgle, wie s tüpischerwys im Toggeburg vo 1754 bis 1821 baut worde sind. I däre Zit sind im Tal meh as 100 sötigi Inschtroment entschtande. Si sind mit Schnitzeraie gschmückt ond mit bluemige Ornament ond Rocaille bemoolt. Gschpilt händ die Orgle mit ihrem fäschtleche Klang de Mäscht Fraue zom Begläte vo de pietistisch gfärbte Husaadachte. Vor allem im Elsass, aber au i andäre europäische Gägäde, wo mer d Orglebaukunscht behärrscht hät, hät sich im 17. ond 18. Johrhondert näbet de Cherchenorgle d Husorgle entwicklet, wo zom Schpile vo de Husmusik beliebt gsi isch. Die Inschtroment sind wie Möbel uufgschtellt worde. Si sind i de Regel mit Lippenpfyfe usgschtattet. Mer hätt enä au Orglepositiv, Husorgle, Zimmerorgle oder Schtobenorgle gsäät. I de Schwiz sind d Inschtroment urschprüngli vo Schryner baut worde. Ab öppe 1700 häts denn die erschte Schpezialischte ghä. Wo denn wäg de Reformatio s Orgleschpyl i de Cherche vobote worde isch, sind im Zöripiet d Husorgle vo Musiggsellschafte gschpilt worde. I dä säbere Gäged isch de Orglebau guet beschrebe. Döt sind sit de 1640er-Johr mehreri Orglebauer bekannt. S isch welläwäg äm Wendelin Looser (* 14. April 1720 z Kappel, † 25. Februar 1790) sin Vodienscht, dass d
D Möbelmolerai isch ä ländleche, püürleche Kunscht, wos i ganz Europa get. Innerhalb vo de Schwiz fendt mer im Toggeburg ond im Appezellerland di richhaltigschte Bischpil vo de püürleche Möbelmolerai. Im Toggeburg isch d Blüetizit vo de Möbelmolerai zwöschet 1730 ond 1850 gsi. A de püürleche Möbelmolerai gset mer de früenerig grenzöberflüssend Kulturruum mit Vobindige is Vorarlbergisch, is Tirol ond uf Bayern. Scho im 17. Johrhondert häts die erschte Bemolige uf Oschtschwizer Puuremöbel ghä. S Fichteholz hät mer maischtens mit äre näfache Schablonemolerai voziert. Debi hät mer die schtädtische Intarsie-Möbel als Vorbild gno. Om 1730 häts im obere Toggeburg die erschte bekannte Möbelmoleraie ghä. Zerscht hät mer hauptsächlech True (Trög) agmoltet, well mer zor säbere Zit no kum Chäschte gha hät. Als Motiv hät mer zerscht Dekor vo Pflanze gno, aso Blueme, Frücht ond Rankewärch, schpöter sind Darschtellige vo Tier dezuecho – vor allem Vögel – und au Mensche. De Kunschthischtoriker Joscht Kirchgraber schribt zor Toggeburger Molerai, dass d Frog schpannend seg, öb nöd de Pietismus gholfe heg, d Wält vo de Reformierte farbiger zmache. Äs seg aber sehr schwär, de Gedanke zbelegge. De Pietismus isch ä Schtrömig gsi, wo im 17. Johrhondert innerhalb vom Proteschtantismus entschtande isch ond im
Dr Heinz-Christian Strache (* 12. Juni 1969 z Wien) isch en eomoolige eeschtrychische Bolitiker, wu bis 2019 fir di räächtspopulistisch FPÖ aktiv gsii isch. Är isch 2008 Oppositionsfierer un Klubobmann vu syre Bartei im Nazionalroot gsii, voreb er im Dezämber 2017 Vizechanzler un am 8. Jänner 2018 Bundesminischter fir dr effetli Dienscht un Spoort in dr Bundesregierung unter em Chanzler Sebastian Kurz wooren isch. Är isch langjeerige Bundesbarteiobmann vu dr FPÖ gsii, Landesbarteiobmann vu dr FPÖ Wien un Bezirksbarteiobmann vum 3. Wiener Gmaibezirk. Im Rame vun ere Prässekumferänz am 18. Mai 2019 het dr Strache as Folg vu dr sognännte „Ibiza-Affäre“ sy Ruggdritt vum Amt vum Vizechanzler un as FPÖ-Barteiobmann verchindet. No dr Wahlniiderlaag vu syre Bartei bi dr Nazionalrootswahl 2019 un Vorwiirf vu dr Veruudreiig vu Barteigälder het dr Strache sy vollständige Ruggzuug us dr Bolitik aagchnidet un het sy Barteimitgliidschaft rueje loo. Nina Horaczek, Claudia Reiterer: HC Strache: Sein Aufstieg, seine Hintermänner, seine Feinde. Ueberreuter, Wien 2009. ISBN 978-3-8000-7417-4 Philipp Mittnik: Die FPÖ – eine rechtsextreme Partei?: Zur Radikalisierung der Freiheitlichen unter HC-Strache (= Politikwissenschaft. Bd. 177). Lit Verlag, Wien u. a. 2010, ISBN 978-3-643-50150-9. Patrick Moreau: De Jörg Haider à Heinz-Christian Strache: L’extrême droite autrichienne à l’assaut
S' Kilogramm isch d'SI-Basisainhait vu de Masse. S'Ainhaitezaiche vum Kilogramm isch kg. Es isch in mehfacher Hisicht ä bsunderi Ainhait. Es isch die ainzig SI-Ainhait, wo numme dur ä Vergliichsgegestand (Prototyp), s' Urkilogramm, festglegt isch. Als ainzigi vu de siibe SI-Basisainhaite trait s'Kilogramm s'SI-Präfix „Kilo“ (v. grich.: chilioi „tusend“) zue de Ainhait „Gramm“ (v. lat. grámma „Gschribes, Schrift“), des haißt 1 kg = 1000 g. S'Kilogramm isch ursprünglich defineert gsi als d'Masse vume Kubikdezimeter (dm³) Wasser bi maximaler Dichti (also bi 3,98 °C). Sit 1889 bildet s' Urkilogramm in Paris de Vergliichswert fer d'Maßainhait Kilogramm. Si Masse betrait per definitionem 1 kg. Es wird ime Tresor vum Internationale Büro fer Gwichte un Maße (BIPM) in Sèvres bi Paris ufbewahrt. Es handelet sich um ä Zylinder vu 39 Millimeter Höchi un Durmesser, wo us ere Legeerig vu 90 % Platin un 10 % Iridium bestot. Länder, wo im metrische System biträtte sin, also d'Meterkonvention underschribe hän, sin im Besitz vu Kopie vu sällem Urkilogramm. Die International Kommission fer Gwichte un Maße (CIPM) entschidet dorüber, wenn sälli Kopie mit em Urkilogramm vergliche werre. Bisher het's sonigi Vergliiche um 1950 un zletzt um 1990 gä. Dodebi het mer festgstellt, dass Kopie vum Urkilogramm
S Frysisch-Gsetz (frysisch: Friisk Gesäts; Gesäts fort stipen foont friisk önj e öfentlikhäid; dütsch: Gesetz zur Förderung des Friesischen im öffentlichen Raum) isch e Gsetz, wo vom Südschleswigsche Wählerverband (SSW) und vor allem vom Landdagabgordnete Lars Harms, in de Landtag vo Schleswig-Holstein iibrocht und am 11. Novämber 2004 verabschidet worre isch. Es soll sälli Pünkt regle: Frysisch isch di zweiti offiziälli Sproch vom Chreis Nordfrysland und uff Helgoland. S Bekänntniss zu de frysische Volksgruppe isch frei. Känntniss vo de frysische Sproch sin bi de Ystellig in de öffentlige Dienscht e Vordail. Aschrifte an de Gebäude chönne zweisprochig sy. Di frysischi Fahne (gold-rot-blau) cha näbe de Landesflagge zeigt werre. Ortsdafle chönne zweisprochig agchribe werre. Frysisch-Gsetz im dütschsprochige Wikisource Gsetzentwurf E Mäldig über d Verabschydig Di verabschidet Fassig vo 2004 D Fassig, wo sit em 30. Juni 2016 gilt
Dr Pan (oder Saturn XVIII - 1990S18, 1981S13) isch dr innerscht bekannt Mond vum Planet Saturn. Daift worre isch der Mond uf dr Pan, dr Suhn vum Hermes, Stammvadder vu dr Satyre un Hirte- un Herdegott, wil er as Schäfermond d'Struktur vu dr Saturnringe stabilisiert. Dr Pan isch am 22. August 1990 vum Astronom Mark R. Showalter in dr Saturnringe entdeckt worre, wo er älderi Ufnamme vu dr Rümsonde Voyager 2 vu anno 1981 usgwertet het. Dr Pan umchreist dr Saturn uf ere praktisch chreisrunde Bahn in 133.583 km Abstand in 13 Stund un 48 Minüte, wobi d'Bahn gnau in dr Äquatorebeni vum Planet lit. Der Mond lauft in dr Encke-Dailig vum A-Ring um dr Planet. Er isch debi as Schäfermond wirksam un bewirkt mit sinere Gravitation, dass d'Encke-Dailig noochzue fri vu Ringpartikle isch. D'Existenz vume Mond innerhalb vu dr Encke-Dailig isch scho 1985 vorusgsait worre, noochdem 1980/81 d'Voyagersonde dr Saturn passiert hän. Uf dr Ufnamme hän sich Wellemuschter im Ringsystem zeigt, wo uf gravitativi Störige higwiise hän. Showalter un anderi Astronome hän 1986 berechnet, weller Himmelskörper fier die Störige verantwortlich si chännt. Si hän e zilich präzisi Vorhersag iber dem si Bahn un Masse troffe un hän gfolgeret, dass
St. Elisabeth isch e kadoolisch Chlooschter vu dr Aabäterne vum Bluet Chrischti (Adoratrices Sanguinis Christi, ASC) im Schaaner Ortsdail Dux z Liachtaschtaa. S Chlooschter isch anne 1935 grindet woore. Hite (Stand 2019) lääbe do 15 Schweschtere. Dr Oorde Adoratrices Sanguinis Christi isch am 4. Meerz 1834 z Italie dur di Hl. Maria De Mattias (1805-1866) grindet woore. Si isch mit 29 Joor as Leereri uf Acuto chuu, e Doorf siidli vu Rom. Si het in dr Region in vyl Bäärgdeerfer Volksschuele grindet un in Stedt heecheri Schuele, vor allem fir Maidli. Am 18. Mai 2003 isch si hailiggsproche woore. D Oordesgmainschaft Aabäterne vum Bluet Chrischti isch anne 1975 vum Paapscht anerkännt woore un het hit rund 1600 Schweschtere in 28 Länder, wu vor allem erzieherischi un sozial-karitativi Ufgaabe ibernäme. Anne 1845 het d Maria Theresia Weber in Schtäinerbärg im Kanton Schwyz e Gmainschaft fir jungi Fraue grindet, wu s Bluet Chrischti vereert hän. S sin Fraue us em Baadische gsii, wu vor em Kulturkampf, wu z Baade ufezoogen isch, in d Schwyz gflichtet sin. Si hän si 1847 dr italieenische Gmainschaft aagschlosse. Im Joohr 1848 isch d Weber mit grad emol 26 Joor gstoorbe. Dr Oorde het d au d
Dr Heinrich Ernst Kromer (* 26. Septämber 1866 z Riede, Gmai Üülinge-Birchedorf; † 5. Mai 1948 z Konschtanz) isch e dytsche Schriftsteller, Moler un Bildhauer gsii. Dr Kromer isch e Bue gsii vum Dorus Kromer (1829-1905), eme Buur. Sy Vater isch mit 22 Johr uf Amerika gange go dert sy Glick sueche. Är isch scho verlobt gsii mit dr Maria Maurer, ere Doochter vum Burgermaischter, un het er versproche, ass er in e baar Joor wider retuurcheem. Anne 1860 isch er uf Dytschland retuur un isch in dr Naacht vum 4. Oktober 1860 uf Riede chuu. Är het d Maria ghyroote un het mit ihre fimf Chinder iberchuu. Anne 1866 isch er nomol uf Amerika, go d Sache vu sym Brueder oorne, wu au uusgwanderet gsii un z Amerika umbroocht wooren isch. Um des Zyt, am 26. Septämber 1866, isch dr Heinrich Ernst uf d Wält chuu. Dr Vater het sy Suhn erscht 15 Moonet speeter gsääne, wun er wider vu Amerika retuurchuu isch. Är isch no zwaimool uf Amerika gange un isch deert uf syre vierte Rais am 10. Septämber 1905 z Fruitvale bi San Franzisco gstoorbe. Dr Heinrich Ernst Kromer isch mit syne Gschwischter uf em Weilerhof ufgwachse,
D Els Morf-Baachme, won am 28. Mai 1920 z Heerte bi Eliken uf d Wält choo und am 11. Mai 2018 gstoorben isch, isch e Schwiizer Mundartdichterin usem im Zürcher Wyland gsi. D Els Baachmen isch z Altiken und z Rickebach id Schuel ggange. Si hät as Puurefrau z Toorlike gläbt, si isch mit em Auguscht Morf ghüraate gsi und hät sibe Chind gha. Es git vonnere zwäi Büechli mit Dialäktgschichte, s eerschten isch ane 1969 z Winterthur usecho; iri Dochter, d Margret Morf, hät defür s Umschlagbild zäichnet. Es gaat bi dene Mundartgschichten um Erläbnis im Winter, wo d Morf mol von ere Räis ufe Zürisee wäge de Seegfröörni prichtet, und au i de andere Jaareszyte: es Kapitel heisst Jaar uus – Jaar y. Und vo vil Sache vom Lääben im Doorff und ufem Puurehoof chamen öppis lääse. I de Sändig Schnabelweid vom Schwiizer Radio het de Christian Schmid am 23. Dezämber 2010 d Els-Morf-Baachme porträtiert, und sii hät doo sälber öppis vo irne Gschichte glääse. Und am 7. Februar 2013 isch d Schnabelweid nomol mit Mundartgschichte vo de Zürcheri choo, wo si im Alter vo Zwäienüünzgi wider nöji Gschichte im Büechli Es Bröösmeli Ziit useprocht hät; i dere
Dr Wolfgang Haas (* 7. Augschte 1948 z Vaduz) isch en liechtaschtaanische Theoloog. Vu 1990 bis 1997 isch er Bischof vu Khuur gsii un vu 1997 bis 2023 dr eerscht Erzbischof vum Erzbischtum Vaduz. Dr Wolfgang Haas isch e Suhn vum Haafner Friedrich Haas un syre Frau Luise, geb. Schraner. Är isch mit eme Brueder ufgwachse. Vu 1960 bis 1968 isch er uf s Collegium Marianum gange. No dr Matura het er vu 1968 bis 1974 an dr Universitet Frybùrg im Üechtland Filosofy un Theology studiert. Am 7. April 1974 het er z Khuur s Sakramänt vu dr Prieschterwei empfange. Parallel zue dr Assischtänz am Lehrstuel fir Dogmatik vu dr Theoloogische Fakultet vu dr Universitet Frybùrg het er an dr Pääpschtlige Universitet Gregoriana 1974 e ander Lizenziatsstudium in Theology un vu 1975 bis 1978 e Studium vum Kanonische Räächt absolviert. Är isch vu 1978 bis 1988 Chanzler vum Bischtum Khuur gsii, derzue syt 1982 Offizial vum Diözesangriicht un ab 1986 Domherr. Uf Bitte vum Khuurer Bischof Johannes Vonderach isch dr Haas am 25. Meerz 1988 vum Paapscht Johannes Paul II. zum Koadjutorbischof vu dr Diözese Khuur ernännt woore. Dur s doodermit verbunde automatisch Noofolgräächt fir dr Wolfgang Haas isch s
D St.-Florins-Chilche Vaduz isch e neigotischi dreischiffigi Chilche mit Frontduurm z Vaduz, Liachtaschtaa, wu no Oschte uusgriichtet isch un 1869 bis 1873 no dr Blään vum Friedrich von Schmidt unter Laitig vum Architäkt Ignaz von Banko böue wooren isch. Dr Patron vu dr Chilche isch dr St. Florin (Florinus), wu im 7. Johrhundert gläbt het un vu Matsch im Vinschgau gstammt isch. Mit dr Yyriichtig vum neie Erzbischtum Vaduz isch d Bfaarchilche zuen ere Kathedrale glupft woore. S religiees Zäntrum im Oberland vum hitige Fiirschteduum Liachtaschtaa isch syt dr eltschte Zyt d Noochbergmai Schaa gsii mit dr Chilche St. Peter, wu uf dr Grundmuure vum reemische Kaschtäll böuen isch. Um 1250 wird zum eerschte Mool e Lüütprieschter fir Vaduz gnännt. No dr Grindig vu dr Groofschaft Vaduz (1342) isch d Florinskapäll z Vaduz e greefligi Aigechilche woore. D Patronaatsräächt sin 1712 mit em Chauf vu dr Groofschaft an d Fiirschte vu un zue Liachtaschtaa iibergange. E Kapäll isch villicht scho im frieje Mittelalter entstande; s Gotteshuus wird ab 1375 widerhoolt gnännt, im Lauf vu dr Johrhundert meefach renoviert un vergreeßeret. Zytwyylig isch d Kapäll au d Graabstätt vu dr Landesherre us dr Gschläächter vu dr Groofe vu Werdenberg, dr Freiherre
D Mujinga Kambundji, wo am 17. Juni 1992 z Bärn uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Liechtathleetin. Iri Muetter Ruth Kambundji isch vo Bärn, dr Vatter Sfuka Kambundji usm Kongo. D Familie het näbe dr Mujinga no drü anderi Döchter. D Mujinga Kambundji het s Gymi gmacht und studiert Betriibswirtschaft a dr Wirtschaftshochschuel z Bärn. Si woont z Liebefäld, wo zue Chüniz ghört. D Mujinga Kambundji isch bim Stadtturnveräin Bärn, so wie au iri elteri Schwöschter Kaluanda Kambundji. Beedi händ mol als Chind s Rönne «S schnäuschte Modi vo Bärn» gwunne. Au die jüngere Schwöschtere Muswama und Ditaji mache Liechtathletik. Si treniert i dr Schwiiz und im Ussland dr Laufsport Sprint, isch sid 2009 es paar Mol Schwiizer Mäischterin woorde und het d Schwiizer Rekörd über sächzg, hundert und zwoohundert Meter. D Bärnere rönnt sid Joore internazional ufem höchschte Nivoo. Ane 2009 het si z Tampere am Europäische Olimpische Summer-Jugendfestival d Silbermedalie gholt, und sider isch si immer wider bi grosse Rönne bi de Beschte gsi. A de Olimpische Spiili z London 2012 het si mit dr 4-mal-100-Meter-Stafle mitgmacht. A dr Europamäischterschaft vo dr Liechtathletik z Amsterdam 2016 het si über hundert Meter d Bronzemedalie übercho; 2017 isch