rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D' (41) Daphne isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 22. Mai 1856 vum Hermann Mayer Salomon Goldschmidt entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf Daphne, e Nymphe us dr grichische Mythologi, wo vor em Gott Apollon gflohe isch. D'Daphne beweggt sich ime Abstand vu 2,0137 (Perihel) bis 3,5153 (Aphel) astronomische Eiheite, in 4,6 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch um 15,7671° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,2716. D'Daphne het e Durmesser vu öppe 175 Kilometern. In circa 6 Stunde rotiert si um die eige Ax. Si besitzt e dunkli chohlestoffhaldigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,083. Lueg au: Liste vu dr Asteroide
D' (44) Nysa isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 27. Mai 1857 vum H.M.S Goldschmidt entdeckt worre isch. Daift worre isch er uf e Ort us dr grischische Mythologi. D'Nysa beweggt sich zwische 2,0625 (Perihel) un 2,7846 astronomische Eiheite (Aphel) in 3,77 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 3,7030° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1490. D'Nysa het e Durmesser vu öppe 70 km un e schiibeartigi Form, was druf schliesse losst, dass es sich um e kontakt-binäre Asteroid handelet. Si besitzt e sehr helli, gälblichi Oberflächi mit ere ussergwöhnlich hohe Albedo vu 0,545. Spektroskopischi Undersuechige hän ergä, dass sich d'Oberflächi us em Mineral Enstatit zämmesetzt. Möglicherwiis handelet es sich bi dr Meteorite vum Typ vu dr Aubrite (us dr Klasse vu dr Achondrite) um Bruchstücker vu dr Nysa, wo bi ere Kollision in dr Weltruum gschlüderet worre un no irgendwenn uf d' Erde glangt sin. In 6 Stunde un 25 Minüte rotiert d'Nysa um die eige Ax; dur ihr seltsami Form zeigt d'Nysa e dütlichi Liechtkurve, wie sie vor ihrer Entdeckig erst an eim Chleiplanet festgstellt worre isch. Lueg au Liste vu dr Asteroide
Dr John Russell Hind (in dr Literatur au as John R. Hind agä) (* 12. Mai 1823 in Nottingham, † 23. Dezember 1895 in Twickenham) isch e britische Astronom gsi. Dr Hind isch 1840 am Observatorium vu Greenwich as Assistent in dr magnetische Abdeilig agstellt worre. Dert het er underem George Biddell Airy gschafft. Anno 1844 het er sich an dr Expedition zuer Bestimmig vu dr geographische Längi vu Valencia in Venezuela deilgnu. In dr Folgezitt het er as Beobachter an dr Privatsternwarte vum George Bishop im Regents Park gschafft. Do het er zwische 1847 un 1854 insgsamt zehe Asteroide sowie mehreri Komete entdeckt. D'Nammensgäbig vu sinem dritte Asteroid (Victoria) isch kontrovers diskutiert worre – bis dertna isch es unüblich gsi, Asteroide nooch noch läbende Persone z'benenne. Dr Hind het sich allerdings doruf rusgredet, dass er dr Himmelskörper nit uf die domolig englisch Chönigi Victoria daift häb, sundern uf die römisch Sigesgötti daift häb. Dr Hind het d'Bahne vu 70 Himmelskörper (Planete, Asteroide un Komete) berechnet. Doryber nus het er sich au mit dr Beobachtig vu veränderliche Sterne beschäftigt, wobi er dr diefrot, variabel Stern R Leporis im Sternbild Hase (Lepus) sowie d'Veränderlichkeit vum Stern μ Cephei im Sternbild Kepheus
Weisse (Triticum sp.; alemannischi Näme) isch e Chornart. Die Sorte wome am beste kennet isch de Saiweisse. Er isch aber ebitz heiklig zum há. Me brúcht Leim- oder Lösbode, daser guet tuet. Gad weller schlächt wachse tuet, pflanztme na vilne Plätz Roggen dafür. Weisse ninntme zwâr ou als Fuetermittel aber fast glích wichtig isch er aber als Róstoff für Brót und Nudle/Teigware. Olaf Christen (Hrsg.): Winterweizen. Das Handbuch für Profis. DLG-Verlags-GmbH, 2009, ISBN 978-3-7690-0719-0. Elisabeth Schiemann: Weizen, Roggen, Gerste. Systematik, Geschichte und Verwendung. 1948. Wilfried Seibel (Hrsg.): Warenkunde Getreide – Inhaltsstoffe, Analytik, Reinigung, Trocknung, Lagerung, Vermarktung, Verarbeitung. Agrimedia, 2005, ISBN 3-86037-257-2. Friedrich J. Zeller, Sai L.K. Hsam: Weizen: Grundstoff für die menschliche Ernährung und für industrielle Erzeugnisse. In: Naturwissenschaftliche Rundschau. 57 (8), S. 413–421 (2004), ISSN 0028-1050 Commons: Weizen – Sammlig vo Multimediadateie Informatione zue Weisse uf Proplanta.de
Under Schwerchraft oder Schweri verstoht mer die Chraft, wo uf e Körper uf ere Oberflächi vume Himmelskörper wirkt. Si entstoht us dr dur d'Gravitation bewirkte Aziegigschraft vum Himmelskörper. Dr Begriff Schwerkraft wird au oft synonym fer Gravitation verwendet. Im folgenden isch numme vu Schwerchraft im Sinn vu Aziegig, z. B. Erdaziegig, d'Red. D'Schwerchraft verleiht dr Körper ihr Gwicht. Während Schwerkraft s Grundphänomen bezeichnet, isch s'Gwicht e Eigeschaft, wo ime konkrete Körper zuegordnet wird. Die uf e Körper wirkend Schwerkraft isch gliich im Produkt us sinere Massi un dr Fallbeschlünigung. D'Schwerchraft isch d'Ursach vu dr Beschlünigung, wo e frei fallende Körper uf dr Oberflächi vume Himmelskörper erfahrt, wo usser dr Schwerchraft keinere wittere Chraft usgsetzt isch. Die lokal Variation vu dr Schwerchraft un demit au vu dr Fallbeschlünigung entspricht im Schwerefeld. Si isch hauptsächlich e Folg vu dr Zentrifugalkraft un dr Abplattig vum Himmelskörpert. Im Fall vu dr Erde betrait d'Abwiichig vum Middelwert fer verschideni geographischi Breitene bis zue 0,5%. Sie hängt uf dr Erdoberflächi ferner gringfüegig au vu dr Höchi yberem Meer ab. Im Underschid zue dr beschriebene natürliche Schwerchraft git es sit dr Middi vum 20. Johrhundert au ernsthafti Überlegige Chünstlichi Schwerchraft, z. B. fer d'Errichtig vu langfristig bewohnbare
Es Wappe isch es Zeiche in Form vomene Schild für e Person bzw. Personegruppe wie zum Biischpiil für e Familie (Familiewappe), e Zunft (Zunftwappe), e Schtudenteverbindig, oder e Gebietskörperschaft (Hoheitszeiche), zum Biischpiil für e Gmeind (Gmeindswappe, Gmeindswappe (Schwiiz)) oder e Schtadt (Schtadtwappe), en Landchreis, es Bundesland en Kanton oder es Land (Landeswappe). D Regle zur Beschriibig und Gschtaltig vo Wappe, Ihri Herkunft und Bedüütig werded i dr historische Hilfswüsseschaft vo dr Heraldik (Wappekund) beschriebe. D Wappe sind in ihrer klassische mittelalterliche Form i dr erschte Hälfti vom 12. Jahrhundert, dr Ziit vo de Chrüüzzüg -also im Zämehang mit em Uuftrete vo grosse Ritterheer- entschtande. I de Ritterheer hät mer wege dr Rüschtig nümme düütlich zwüsched Fründ und Find chönne underscheide. So isch e farblichi Kennzeichnig uf de Schutzschilde oder Fahne erforderlich worde. Debii sind kontraschtierendi Farbe gegenenand gsetzt worde, um d Erkennbarkeit au us dr Entfernig z erhöhe. D Heraldik redt da vom Gegesatz vo Farbe (rot, schwarz, blau, grüen) und Metalle (wiiss (als silber beschriebe) und gelb (gold)). S Wort "Wappe" (mittelhochdüütsch wâpen) isch i siinere Herkunft identisch mit em Wort "Waffe". Dr Bedüütigswandel vo wâpen=Waffe zu wâpen=Abzeiche uf de Waffe hät sich bereits im 12. Jahrhundert vollzoge. Bsunders
Under eme Hoheitszeiche oder Hoheitssymbol verschtaht mer s Symbol zur Repräsentation vonere Schtaatshoheit. Under Hoheitszeiche falled im allgemeine Fahne, Flagge, Wappe, Abzeiche und Dienschtsiegel. Sie repräsentiered de entschprechendi Schtaat (au wenn si vo kommunale Gebietskörperschafte gfüehrt werded) und erchläred i dr Regle s betreffendi Objekt, wo sie sich druf beziehed oder wo sie druf aabracht sind, zur rechtliche Aaglegeheit oder zum Eigetum vom jewiilige Schtaat. Uufgrund vom Völkerrecht müend Soldate es Hoheitsabzeiche a ihrer Uniform träge. Biischpiil: Bundesflagge, Landesflagge, Bundeswehrchrüüz, Polizeischtern In Düütschland chann di öffentlichi Verunglimpfig vo inländische und ussländische Hoheitszeiche mitere Freiheitsschraaf bis zu drei Jahre gmäss § 90a Abs. 1 Nr. 2 StGB gahndet werde. Ebefalls isch di unbefugti Nutzig, böswilligi Entfernig oder de Missbruuch vomene Hoheitszeiche schtrafbar. In Öschterriich chann di öffentlichi Verunglimpfig vo Hoheitszeiche gmäss § 248 Abs. 1 StGB mitere Freiheitsschtraaf bis zu eim Jahr gahndet werde. Ebefalls isch di unbefugti Nutzig oder de Missbruuch vomene Hoheitszeiche schtrafbar. I de USA hingege isch s Verbrenne vo dr Fahne vom Supreme Court als gschützti Meinigsfreiheit mehrfach gege Kriminalisierigsversuech vom US-Kongress verteidigt worde. Flagge Wappen Commons: Symbols by country – Sammlig vo Multimediadateie
i1 i3 i7 i10 i12 i14 De Flughafe Chloote oder bodeständig züritüütsch de Flugplatz isch en internationale Flughafe nördlich vo Züri i de Schwiiz. Im Flugvercher ghäisst er Züri und si IATA-Flughafecode isch ZRH. De Flughafe Chloote isch im Zürcher Underland im Gebiet vom ehemalige Ried und vom verlandete Seebner See. De Chopf, also d Betriibsgebäu, sind z Chloote. D Pischte und s ganzi Gebiet sind i de Gmäinde Chloote, Opfike, Rümlang, Oberglatt und Winkel. Di lange Pischte zum lande sind nord-südlich usgrichtet. Aaflüüg sind mögli us em tünn besidlete Norde (Rafzerfäld, Schwarzwald) oder us em dicht besdilete Süüde (Stadt Züri). E churzi Pischte, vor alem zum Starte isch quär dezu i oscht-wescht Richtig. Det wärded s Aargau oder s Gebiet Winterthur überfloge. De Flughafe Chloote isch lang de Häimetflughafe vo de Swissair gsi. Hüt isch er Häimetflughafe vo de Swiss, de Belair, de Edelwiss Air, de Helvetic und de Rettigsflugwacht (Rega). Er isch de dritti Höb vo de tüütsche Lufthansa. Vom halbi eis z Nacht bis am Morge am sächsi sind d Pischte gschlosse, mit em nöie Reglimänt söll d Nachtrue am halbi zwölfi aafange. S militärische Flugfäld Dübedorf hät sich im Lauf vo de 1930er-Jahr zu me wichtige
S Sigel (vo lat. sigillum, Bildli) isch e Form vo dr Beglaubigung vo Urkunde oder Sicherschtellig (Verschluss) vo dr Unversehrtheit vo Gegeschtänd oder Behältnis (Briefumschlag, Tür) mit Hilf vonere Schablone, wo i e weichi erhärtendi Masse (Sigellack) gdrückt wird. Rechtlich isch jedes "Sigel" einzigartig (gegeüber vo beliebig herschtellbare "Schtempel" - es verhaltet sich deet ähnlich wie bim Underschied zwüsched "Fahne" und "Flagge"). Wers füehre dörf, isch eigens greglet. Bi behördliche Sigel isch z. B. es unbruuchbar wordes Sigel nur under Hinzueziehig vomene Züüge und mit eme entschprechende Protokoll vernichtbar, en unbruuchbare Schtempel hingege zerschniidet mer und wirft en weg. Sigelbruch isch in Düütschland schtrafbar (§ 136 Abs. 2 StGB). Di früeheschte Stempelsigel sind im vordere Orient sit dr Djemdet-Nasr-Zit beleit. Sit dr Uruk-Zit sind Rollsigel uufchoo, wo au bi de Sumerer, Akkader, Assyrer, und Babylonier üblich gsii sind. Das sind chliini Schteizylinder us Onyx, Lapislazuli, Achat, Fritte oder andere Schtoffe, wo Figure und Inschrifte iigraviert worde sind. D Grössi schwankt zwüsched 0,15 cm und 10 cm. Durs Abrolle vom Zylinder i e weichi Masse (z. B. Ton) entschtaht dr charakteristisch Sigelabdruck. Sit dr Perser-Zit werded wieder Schtempelsigel üblich. Settigi Sigelabdrück (in Ton) finded sich usser bi de Sumerer, Assyrer und
De Mazaroo oder ds Badchruut (Origanum vulgare L.; alemannischi Näme) isch a Chruut, wo idr Mittlmeergegad un au suscht in fascht ganz Europa wakst. Dr Mazaroo isch nooch varwannd mit am Majoran unn noo varwentar met am Origano. D Büschle weerrand bis zomma halba Meeter hoch. A dan Escht senn an Huufa varschedda groosse Blätter, won uusluagan wie langga Härtsle. Of da Blättar - andrscht wia bim Oregano - gantz vil fiine Höörli domma. Im Sommar hoot'r luutar kliine rossarote Blüatle. Ma kaa de Mazaroo az Ggwördz nee oddr as Tee. Dar Ggschmagg gliichet dem vom Origano, ar ischt abbr mildr und süassar und gräsalat a bits. Mazaroo isch ggsund förra Buuch, wellr t Vrdauig aaregd unn datsua no desinviziart. Der Name Mazaroo chùnd vùm rätoromanische "masaron" un maind noch em Voradelbergische Wèèrderbuech z Voradelberg normalerwyys dr ächd Majoran (Origanum majorana L.). Noch em Schwyzer Idiotikon isch dr Name Masaron au in dr Schwyz gängig, in maischde Geegnige ebe fir dr Majoran, im Ryywald au dr Dost (Origanum vulgare L.), im ùndere Ryywald dr Breitblättrig Thymian (Thymus pulegioides L.) ùn z Saas dr Edel-Gamander (Teucrium chamaedrys L.). Z Obfige nänd mer Origanum vulgare Chrodeschmegi. Commons: Mazaroo, Oregano (Origanum vulgare) –
D Briäder Grimm – hochditsch hän si sich Brüder Grimm gseit – sin aü unter eifache Mänsche wäge ihrere Sammlig vu Märli – s Grimms Märli – bekannt. Dr elter vu däne zwee isch dr Jacob (* 4. Jänner 1785 z Hanau, † 20. Septämber 1863 z Berlin), dr jinger isch dr Wilhelm (* 24. Febber 1786 z Hanau, † 16. Dezämber 1859 z Berlin). Diä zwee sin nit numme Märlisammler gsii; si ghere zu dr greschte ditschsprochige Sprochwisseschaftler. Dr Jacob gilted as dr Grinder vu nere „sträng philologische Germanischtik“ (Sonderegger). S Grimms stamme üs em Hessische; dr Jacob un dr Wilhälm sin derte z Hanau zämme mit 4 wittere Gschwitschtrig ufgwagse. Dr Grossvatter un dr Ürgrossvatter sin reformiärti (calvinischtischi) Geischtligi gsii. Bi ihrenem Studium z Marburg hän diä zwee sich zu Realischte (im Gegesatz zu dr Romantiker) entwicklet; si hän d Wurzle fir d zitgnessische Zueständ in dr Vergangeheit gsähne. Si hän d gschtichtlig Entwicklung vu dr ditschsprochige Literatür (Sage, Urkunde, Dichtung) untersuecht. Ihre Matrial isch ke Standardsproch gsii – diä het sich dertemol erscht langsam rüsbildet – si hän üs em breite Strom vu dr ditsche Sproch gschepft, wu üs ganz verschiidene Landschafte un Dialäkt gflosse isch. Lueg
De Walter Renschler (* 20. April 1932 z Züri; † 17. Juli 2006 z Zollike) isch en Schwiizer Gwerkschaftler und sozialdemokratische Politiker gsii. De Walter Renschler isch 1932 als Sohn vomene Fabrikarbeiter ufd Welt choo. Siis Schtudium i dr Nationalökonomie hät ihn a d Universitäte in London und Züri gfüehrt. Dr promovierti Volkswirtschafter isch 20 Jahr lang Mitglied im Nationalrat vo dr Schwiiz gsii, wo er 1967 als jüngschts Mitglied ine gwählt worde isch. Er isch als Politiker mit de Schwerpunkte Entwickligs- und die Ussepolitik wesentliche Wegbereiter zum Entwickligshilfegsetz von 1976 gsii. Vo 1974 bis 1994 isch er gschäftsleitende Sekretär vom Verband vom Personal vo de öffentliche Dienscht (VPOD), vo 1990 bis 1994 Präsident vom Schwiizerische Gwerkschaftsbund (SP) gsii. Siini Aktivitäte i dr Ussepolitik händ massgeblich dezue biitreit, dass sich d Schwiiz gegeüber dr Europäische Union göffnet hät. Zu dem hät au siis Engagement als Zentralpräsident vo dr Europa-Union Schwiiz i de Jahre 1968 bis 1972 und siis Würke im Europarat 1970 bis 1977 biitreit. Gmeinsam mit siine Kollege Andreas Gerwig, Lilian Uchtenhagen und Helmut Hubacher hät er i de 1970/1980er Jahre di politischi Richtig i dr Sozialdemokratie vorgää, was ihne d Bezeichnig "Viererbande" einbracht hät. De Walter Renschler isch
Gezittechräfte sin Chräfte, wo uf e usdähnte Himmelskörper wirke, wenn er ime andere hiriichend nooch chummt, un hän d'Tendenz, ihn z'verforme. Ursach isch dr Umstand, dass d'Gravitationskraft zwische zwei Masse mit em Abstand abnimmt. Doher isch d'Aziegigkraft uf dr Site vum Himmelskörper, wo im Partner zuegwendet isch, grösser wie uf dr abgwendete, so dass es zue innere Spannige oder Verformige chummt. Uf dr Erde sin d'Gezittechräfte, wo dr Mo un d'Sunne uf d'Erde usüebe, d'Ursach vu dr Gezitte. Fer d'Definition vu dr Gezittekräfte isch e Ufdeilig vu dr wirkende Kräfte erforderlich, in sonigi, wo d'Bahnbewegig vum Himmelskörpers als ganzes bestimme, un in sonigi, wo numme Verformigstendenze bewirke. D'Bahnbewegig wird dur die Chraft bestimmt, wo uf dr Schwerpunkt vum Himmelskörper wirkt. Doher isch d'Gezittechraft, wo uf e Probekörper an ere bestimmte Stelle vum Himmelkörper wirkt, definiert as d'Differenz vu dr Gravitationschraft an sällere Stelle un vu dr Gravitationschraft, wo im Schwerpunkt vum Himmelskörper uf ihn wirke dät. D'Gravitationbeschlünigung vume Körpers aG ime ussere Gravitationsfeld vu dr Masse M {\displaystyle {\mathcal {M}}} isch gä dur a G = G M r 2 {\displaystyle a_{G}={\frac {G{\mathcal {M}}}{r^{2}}}} , mit dr Gravitationskonstante G un em Abstand r. Uf e Masseelement ime Abstand R vum
S' Volt isch die abgleitet SI-Eiheit vu dr elektrischi Spannig mit em Eiheitezeiche V. S'Volt isch nooch em italienische Physiker Alessandro Volta benennt. E Volt isch gliich in dr elektrische Spannig zwische zwei Punkte vume homogene, gliichmässig temperierte Linieleiter, in dem bi eme stationäre Strom vu eim Ampere zwische sälle beide Punkte d'Leistig ei Watt umgsetzt wird. [ U ] S I = V = J C = W A = k g ⋅ m 2 s 3 ⋅ A {\displaystyle [U]_{SI}=\mathrm {V} ={\frac {\mathrm {J} }{\mathrm {C} }}={\frac {\mathrm {W} }{\mathrm {A} }}={\frac {\mathrm {kg} \cdot \mathrm {m} ^{2}}{\mathrm {s} ^{3}\cdot \mathrm {A} }}} Woher s'im Dytsche üblich Formlezeiche U chummt, isch nit bekannt. International isch s'Formlezeiche fer Spannig degege e E, im angelsäxische Sproochruum au hüffig e V Lueg au: Elektrizität
Tektonik bedütet - nooch dr grichische Wortwurzle - dr Ufbau vu zämmegsetzte Strukture. S'Wort wird insbesundere fer d'Gliderig vu planetare Chruste (z. B. vu dr Erdchruste) verwendet, aber au fer Baute un in dr Dichtkunst. Allgmeiner heisst tektonisch: klar ufbaut, wie in dr Bauchunst gfüegt. In dr Geowisseschafe bezeichnet Tektonik dr Ufbau vu dr ussere Schicht vum e terrestrische Himmelskörper (z. B. vum Erdkörper) in sinere Struktur un grossrümige Bewegig. Witteres dezue findet sich under Plattetektonik; lueg au Vulkanismus. In dr Geologie bezeichnet tektonisch meistens regionali Bewegigsvorgänge in ere planetare Chruste, wo zue langsame Verschiebige, Verbiegige, Faltige oder gar Brüche vu Gsteinschichte oder grössere Eiheite füehre - zum Bispil: tektonischi Störig (flächeförmigi tektonischi Schwächezone, oft mit verstärchter Erosion oder Bebetendenz), Bruchtektonik (Ufbreche bzw. gegesitigi Verschiebig vu Gsteisschichte, oder Isenkig vu Sedimentbecke) tektonischi Erdbebe (seismischi Aktivität dur Löse vu Spannige im Undergrund). D'Erdbebe entstehn dur raschi Bewegige un Ribig zwische Gsteispakete, während die andere gnennte Bispile wesetlich chleineri Bewegigsrate im Beriich vu Zentimeter pro Johr ufwiise. Higege len sich Gsteiner langsam zue Falte verbige (ohni z'breche), wenn d'Verschiebige numme einigi mm/Johr betrage un s'Gstei usriichend duktil isch. Produkte vu tektonische Prozesse sin doher oft metamorphi Gsteiner (Regionalmetamorphose) un dere ihri Merkmole
Duktilität - us em Latinische vu ducere (ziege, füehre, leite) abgleitet - isch d'Neigig vum e Weechstoff under Iwirkig vu ussere Chräfte zuer plastische un demit durhafte Verformig, ohni dass debi Werkstofftrennige ufträtte. Früeher isch Duktilität e Synonym fer Schmidbarkeit gsi. Duktili Stoffe sind guet chalt formbar: z. B. dur Diefzige, Biige oder Recke. In dr Geologi wird dr Begriff fer Gsteiner insbesundere vu dr undere kontinentale Erdchruste verwendet, wo sich under tektonischem Stress nit spröd, sundern plastisch deformiere. Bi dr Prüefig vu Bitumen wird e Probe in e sognennts Duktilometer igspannt un usenanderzoge, bis dr debi entstehend Bitumenfade risst. D'Längi vum Fade zum Zittpunkt vum Verrisse wird as Duktilität vum Bitumen bezeichnet. Bruch, Zähigkeit, Metallische Bindung, Risszähigkeit, Festigkeit, Härte, Dichte, Schmelztemperatur, Werkstoffeigenschaft
Dr Peter Hyams (* 26. Juli 1943 in New York) isch e US-amerikanische Regisseur. Dr Suhn vum Broadway-Agent Barry Hyams un sinere Frau Ruth het im Alder vu 17 Johre e Chunst- un Musikstudium an dr Syracuse University agfange un sich e Namme as e Jazz-Schlagzüger gmacht. Er het u. a. mit em Bill Evans un em Maynard Ferguson in dr New Yorker Nachtclubs gspilt. Nooch sinem Studium het er 1964 si Arbet bim Sender NBC as Noochrichtesprecher agfange. Sälli Arbet isch ihm nit besunders gläge, doher isch er nooch Vietnam gange un het dert e Chriegsdokumentation drillt. Es sin witeri Dokumentatione fer s'Fernsähe gfolgt, fer des er au witterhi as Chefnoochrichtesprecher gschafft het. Anno 1970 het dr Hyams si Drillbuech fer Tanja Baskin – Anruf genügt an d Paramount Filmgsellschaft verchauft. Er isch dodruff nooch Los Angeles gange un het d'Verfilmig um e Maidli vum Land, wo z'Chicago si Glück mache will, verfilmt, mit em Herbert Ross as Regisseur un dr Candice Bergen in dr Hauptrolle. Es sin witteri Produktione fer s'Fernsehe gfolgt, bis er anno 1974 mit Spur der Gewalt si Debüt as Filmregisseur git. Dr Film verzellt d'Geschichte vume Polizistepaar, dem si Idealismus im Lauf vu dr
2010 – Das Jahr, in dem wir Kontakt aufnehmen isch e Film vu anno 1984. Er isch d'Fortsetzig vum Film 2001: Odyssee im Weltraum. Anno 2010 wird e amerikanisch-russischi Mission zum Jupiter gschickt, um in Erfahrig z'bringe, was mit dr Mission anno 2001 passiert isch. Usserdem sott s'Ruumschiff Discovery borge werre, wo uf dr Mond Io abiz'keie droht. Au sott dr Monolith (dr schwarz Quader us 2001) in dr Jupiterumlaufbahn un die Galileische Mönd vum Jupiter erforscht werre. D'Mission stellt fest, dass es uf em Mond Europa im Ozean underem Iispanzer Läbe git. Au erschint au dr Astronaut David Bowman, wo sit dr Mission anno 2001 vermisst wird. Zum End vum Film bringe no Monolithe dr Jupiter zum Implodiere, wodurch er zue ere zweite Sunne im Sunnesystem wird. Dr offesichtlich Absicht fir sälli chünschtich Verwandlig vum Jupiter isch, dr Iispanzer uf Europa ufzdaue, demit sich s'Läbe dert witterwentwickle cha. Nooch em Erfolg vu 2001 sowohl as Buech wie au as Film het dr Arthur C. Clarke 1982 d'Fortsetzig 2010: Odyssey Two (deutsch Odyssee 2010: das Jahr, in dem wir Kontakt aufnehmen) gschriibe, wobi er d'Erchenntnisse vu dr Voyger-Missione igarbeitet het. Sälle Roman het dr Peter Hyams anno 1984 verfilmt, wobi
Isobare (vu grichisch iso „gliich“ un baros „Druck“) sin Linie (vgl. Isolinie) vu gliichem Druck, insbesundere in dr Meteorologi. In andere Deilgebiite vu dr Physik het s'Wort "Isobare" anderi, meh oder wäniger verwandti Bedütige: Isobari Zuestandsänderig in dr Thermodynamik, Chernisobare in dr Chernphysik. Uf meteorologische Wettercharte chennzeichne Isobare d'Orte, wo dr gliich Luftdruck herrscht. Diefdruckgebiite zeige in dr Regel Schlechtwetter- (wirbelartigi Strukture), Hochdruckgebiite higege Schönwetterberiiche a. Dr Abstand vu dr Isobare git e Hiwiis uf d'Stärchi vum horizontale Druckgfälle ime Gebiit. Bi nooch bienanderligende Isobare isch dorum mit starche Winde oder Sturm z'rechne.
D' Atmosphäre (v. grichisch ατμός, atmós „Luft, Druck, Dampf“ un σφαίρα, sphaira „Chugle“) isch die gasförmig Hülle um e Himmelskörper. Si bestoht meistens us eme Gmisch vu verschidene Gase, wo vum Schwerefeld vum Himmelskörper festgehobe werre chänne. D'Atmosphäre isch an dr Oberflächi am dichtesti un goht in grosse Höchene fliessend in dr interplanetar Ruum yber. Bi dr Usbildig vu ere Atmosphäre spile mehreri Faktore e Rolle, wozue in erster Linie d'Grössi un d'Masse vum Himmelskörper zellt. S'Schwerefeld muess debi gwährleiste, dass die in dr Regle us Usgasige hervorgehende Gasdeilli an dr Himmelskörper bunde blibe un sich nit in dr Weltruum verflüchtige chänne. Entsprechend dr kinetische Gastheori bewege sich d'Gasdeilli ugordnet un debi umso schneller, je höcher d'Temperatur vum Gas isch un je liichter si sin. Reicht d'Anziegigschraft nit us, um dr Verlust vu usriichend schnelle Deilli langfristig derart z'begrenze, dass es zue ere positive Deillibilanz chummt, also meh Gasdeilli dur Usgasige dezuechumme, wie dur d'Yberwindig vu dr Gravitation verlore gehn, so cha sich au kei Atmosphäri usbilde bzw. noochem Erliige vu geologischer Aktivität halde. Debi spilt näbe dr Grössi au d'Oberflächetemperatur vum Himmelskörper e Rolle, wo nit z'gross si derf. Au d'Art vu dr zuer Verfüegig stehende Gasdeilli isch wichtig,
Dr Begriff Atmosphäre (vu grichisch ατμός, atmós = Luft, Druck, Dampf un σφαίρα, sphaira = Chugle) stoht fer: zwei aldi Eiheite fer dr physikalisch Druck, lueg Atmosphäre (Eiheit) die gasförmig Hülle um e Himmelskörper, lueg Atmosphäre bzw. Erdatmosphäre s'gasförmig Medium ime abgschlossene System die ussere Schichte vu dr Sterne, lueg Sternatmosphäre in Chunst un Ästhetik e Stimmig, wo vu dr ussere Umgäbig vermiddlet un vu dr Psyche subjektiv empfunde wird, si cha z. B. dur Zitt, Wetter, Architektur un Vegetation, soziali Konstellatione, aber au dur bewussti Gstaltig entstehn un in Chunstwerche festgehobe werre, lueg Atmosphäre (Ästhetik) Hindergrundgräusche, l. Atmo