rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Ludwig I. (* um 1119; † 1158) isch vu 1143 bis 1158 Grof vu Wirttebärg gsii. Dr Ludwig I. isch e Suhn vum Konrad II. un dr Hadelwig gsii. Zämme mit syym Brueder Emicho erschynt er vu 1134 bis 1154 am Hof vum Chenig Konrad III. un vu 1139 bis 1154 am Hof vum Chaiser Friedrich I. Barbarossa. Dr Ludwig I. isch dr erscht us em Gschlächt vu dr Wirttebärger, wu in zueverlässiger Wyys urkundlig „Grof“ gnännt wird, dodermit isch er au dr erscht Wirttebärger, wu sich e Grofschaft ghaa het. Är isch vermuetlig dr Vogt vu dr Kanoniker vum Hailige Grab im Chloschter Denkedorf gsii. Dieter Mertens in: Sönke Lorenz, Dieter Mertens, Volker Press (Hrsg.): Das Haus Württemberg. Ein biographisches Lexikon. Kohlhammer, Stuttgart 1997, ISBN 3-17-013605-4, S. 10
Do sin d Herrscher vu Wirttbärg ufglischtet. Bis 1495 isch Wirttebärg e Grofgschaft gsii, vu 1495 bis 1806 e Herzogtum un vu 1806 bis 1918 e Chengirych. Sönke Lorenz, Dieter Mertens, Volker Press (Hrsg.): Das Haus Württemberg. Ein biographisches Lexikon. Kohlhammer, Stuttgart 1997, ISBN 3-17-013605-4 Gerhard Raff: Hie gut Wirtemberg allewege. 1. Das Haus Württemberg von Graf Ulrich dem Stifter bis Herzog Ludwig. 5. Auflage. Hohenheim-Verlag, Stuttgart 2003, ISBN 3-89850-110-8 Gerhard Raff: Hie gut Wirtemberg allewege. 2. Das Haus Württemberg von Herzog Friedrich I. bis Herzog Eberhard III. Mit den Linien Mömpelgard, Weiltingen, Neuenstadt am Kocher, Neuenbürg und Oels in Schlesien. 3. Auflage. Hohenheim-Verlag, Stuttgart 2003, ISBN 3-89850-108-6 Gerhard Raff: Hie gut Wirtemberg allewege. 3. Das Haus Württemberg von Herzog Wilhelm Ludwig bis Herzog Friedrich Carl. Hohenheim-Verlag, Stuttgart 2002, ISBN 3-89850-084-5 Christoph Friedrich von Stälin: Wirtembergische Geschichte. In 2 Bänden. Stuttgart 1856, Reprint: Akadademische Verlags-Gesellschaft, Kettwig 19xx, ISBN 3-88851-301-4
Dr Jacques Cartier (bretonisch: Jakez Karter; * 31. Dezämber 1491 z Rothéneuf bi Saint-Malo, Frankrych; † 1. Septämber 1557) isch e franzesische Entdecker un Seefahrer gsii. Dr Cartier het anne 1520 d Mary Catherine des Granches ghyrote un isch dodermit in dr Gsellschaft ufgstige. Vum Chenig Franz I. het dr Cartier dr Oberbefähl iber zwai Schiff iberchuu, wu am 20. April 1534 St. Malo verloo hän go Fischgrind bi Neifundland z untersueche. Är het d Nordkischte vu Neifundland bassiert, isch dur d Belle-Isle-Stroß gsäglet un isch am 6. Juli in d Baie des Chaleurs chuu. Do isch szuen eme erschte Kontakt chuu mit dr Uryywohner vu Amerika vum Algonkin-Volk vu dr Mi'kmaq. Derno isch er dr ganz Sankt-Lorenz-Golf uffegfahre un het fascht ganz Neifundland umsäglet. Die nei entdeckte Biet het mer speter Neifrankrych gnännt. Anne 1535 het dr Cartier dr Sankt-Lorenz-Strom untersuecht un isch 2. Oktober im stark bfeschtigte Irokese-Dorf Hochelaga aachuu. Dr Berg iber em Dorf isch Mont Royal, cheniglige Bärg, gnännt wore. D Mannschaft het an Skorbut, wu mer dertemol d Ursache dervu nonig gchännt het. 1536 isch er uf Europa retuur chuu. Anne 1540 het dr Jean-François de la Rocque de Roberval d Erlaubnis iberchuu, uf syni
Dr Begriff Bildhauerei umfasst s ganze Fäld vo dr Häärstellig vo Skulptuure und Blastike in dr Kunst und im Kunsthandwärk. Er stoot für s Wärk vom ene Bildhauer, as Gattigsbezäichnig für dreidimensionaali Kunstwärk, sig es Vollblastike oder Rölief, us feste Materialie, und au für e Wärkstatt oder e Undernääme, wo soonigi duurhafti Arbäite usfüert Scho in dr Altstäizit häi d Mensche Stäi e Form gee. Die Fustkäil si zwar as Wärkzüüg gmacht worde, sträng gnoo cha mä sä aber au as die erste Skulptuure in dr Gschicht vo dr Menschhäit aaluege. Für ornamentaali Zwäck het mä Stäi aber erst in dr spoote Jungstäizit afo forme. Im Lauf vo de Joorduusig het mä sich immer mee Müe gee mit em Mache vo Alldaagsutensilie, wil si nid nume iire äigentlig Zwäck häi sölle erfülle, sondern au guet usgsee. D Cro-Magnon-Mensche häi scho Grawierwärkzüüg wie Stichel brucht, zum Chnoche und Elfebäi grawiere und skulptiere. Mä het au Materiaalie wie Doon oder Holz verwändet, wo liichter si zum verarbäite, nume si vo deene Artefakt hüte nume no weenig erhalte Im Alterdum häi d Faraone im alten Egüpte chliineri und gröösseri Skulptuure us wärtvolle Stäin wie Lapislazuli und Jaspis lo mache, aber au Riisestatue us
En Maaler oder Mooler isch: en Kunschtmaaler, lueg Malerei en Handwëërcher, lueg Maler und Lackierer es Stëërnbild am Süüdhimel, lueg Maler (Sternbild) Maler isch au en Familiename: Josua Maler (1529–1599), en Schwyzer Pfarer und Läxikograaf Mee cha me daa na yträäge, wänns dän au emaal mee Artikel dezue git. De Familiename wird aber au Mahler gschribe. Das gilt öppe bim Gustav Mahler (1860–1911), emen ööschterychische Komponischt
D Landschaftsmoolerei isch näben em Historiebild, em Bordret, em Schãrbild und em Stilllääbe e Gaddig vo dr geegeständlige Moolerei. D Landschaftsmoolerei umfasst d Daarstellig vo Usschnitt us eme Ruum, wo vo dr Natuur wie au vo Menschehand bestimmt isch. Bildgeegeständ chönne konkreeti und idealisierti natürligi Landschafte si, vom Hügelland bis zum Hoochgebirg, zum Bischbil Seestück, Flüss, Bärgseeli und Gipfelformazioone oder Motive an dr Meeresküste. Hüfigi Motiv si au Kulturlandschafte -- öbbe Aasichte vo Stedt und Archidekduuren, Gärte und Parklandschafte, Industriimotiv und Fabriklandschafte. Züügniss für d Daarstellig vo landschaftlige Motiv in dr Moolerei git s scho im alte Egüpte, in Mesopotamie und in Öiropa sit dr griechische Antike, aber vo deene wäiss mä nume us schriftlige Kwelle. D Landschaftsmoolerei isch e bedütende Zwiig vo dr bildende Kunst in China und Japan, wäärend die vorkolumbianische Kultuure in Südamerika käi Landschaftsmoolerei kenne. In dr islamische Kunst git s Landschaftsmoolerei im Raame vo dr hoochentwicklete Buechmoolerei z Persie und Indie. Svetlana Alpers: Kunst als Beschreibung. Holländische Malerei des 17. Jahrhunderts. Dumont, Köln 1998, ISBN 3-7701-4445-7 Anonym: [Artikel] Landschaft. In: Karlheimz Barck u. a. (Hrsg.): Ästhetische Grundbegriffe. Studien zu einem historischen Wörterbuch. 3. Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01657-9, S. 617 - 695 Oskar Bätschmann: Entfernung
D Republik Venedig (Serenissima Repubblica di San Marco „Durchlauchdigsti Republik vom Häilige Markus“), noch em Woorzäiche vo dr Laguunestadt, em Markuslöi, au as Löijerepublik bezäichnet, isch vom 7./8. Joorhundert bis 1797 e See- und Wirtschaftsmacht gsi, wo s Zentrum von ere im Nordweste vo dr Adria glääge isch. Uf em Höhepunkt vo iirer Vorherrschaft het si über e Kolonialriich gherrscht, wo vo Oberitalie bis Kreta und zitwiis bis zur Krim und uf Züpere gange isch und vo Venedig us glänkt worden isch. Drzue het Venedig Kaufmaakolonie z Flandere und im Maghreb gha, z Alexandria und z Akkon, in Konstantinopel und Trapezunt und in e Hufe Stedt an dr Adria. Wil sich im Zitalter vo de Entdeckige vom spoote 15. Joorhundert aa d Handelswääg häi afo verändere und d Levante iiri Wichdigkäit verloore het, isch au die wirtschaftlig und politischi Macht vo dr Republik Venedig immer chliiner worde. Bis in s spoote 18. Joorhundert isch Venedig aber ussepolitisch immer no e wichdige Spiiler in dr Middelmeerregioon gsi, bis 1797 die revoluzionääre Franzoose d Stadt bsetzt häi. Im Friide vo Campo Formio si die Ionische Insle, wo dr Republik ghöört häi, an Frankriich gfalle und alles andere as Herzogdum Venedig 1798 an
Appezöll ischt e politische Gmeend (me sääd offiziöll Bezirk) im Kantoo Appezöll Inneroode i de Ostschwiiz. De Bezirk Appezöll bestood us de Döefe Rinkebach, Kau, Meistesrüüti mit em Weile Brende ond em Doef Appezöll. S Gebiet weed vo de Settere doflosse. Zwee Drettel vom Doef Appezöll, wo glichzytig no Hoptoet vom Kantoo Appezöll Inneroode ischt, ghörid zom Bezirk Appezöll. De Rest vom Doef ghööd zu zwee andere Bezirk (Rüüti und Schwendi). Mit sine schöne Hüüse i de Gasse, de Cheeche Sankt Maurizius ond em Landsgmeendsplatz ischt de Fläcke beliebt bi Touriste us em Inn- ond Ossland. D Streusidlig Kau liid westlig vom Doef Appezöll uf eme Hügel obe ond bestood us em Kaubaad, em Gämpingplatz Eische ond no andene chlinne Waile. Östlig vom Doef Appezöll, i Richtig Gääs, liid uf ere Aahöchi Meistesrüüti mit em Waile Brende, wo sölbe no chli wiite obe ond absiits vom Vechee ischt. Do Meistesrüüti good d Hoptstrooss vo Appezöll uf Gääs ond d Isebaalini vo de Appezölle Bahne hät dai en chlinne Bahof. De Bezirk Appezöll, so wiene hüt bestood, ischt 1872 us de Rood Lehn ond eme Tääl vo de Rood Rinkebach entstande. De rot Ring im Wappe, mit em ufrächte, schwaaze Bär
Dr Ludwig II. (* um 1137; † 1181) isch vu 1158 bis 1181 Grof vu Wirttebärg gsii. Är isch ghyrote gsii mit dr Willibirg (* 1142, † 1179), dr Dochter vum Grof Hartmann III. vu Kirchberg. Urkunde, wu ne wirttebärgische Herrscher mit em Ludwig gnännt wird, git s mit em Zuesatz Grof bis 1154. Wahrschyns sin die bezoge uf dr Ludwig I.. Bis 1166 wird dr Name Ludwig derno ohni Grofetitel gnännt. Di erscht Nännig vum Ludwig II. mit em Grofetitel datiert uf s Johr 1181 in ere Urkund vum Chaiser Friedrich I. Barbarossa. E sicheri Raiefolg vu dr Herrscher losst sich vor 1200 fir s Huus Wirttebärg nit ufstelle; di gsicheret Raie fangt erscht mit dr Sihn vum Ludwig Hartmann I. un Ludwig III aa. Grund doderfir sin au d Zersterige, wu vu dr Uuserandersetzige zwische Stedt un Grofen im 14. Jahrhundert härchemme, wu d Stedter d Stiftschilche Beitelsbach uusgraubt hän un Inschrifte un Woobe vu dr dert bstattete "Grofe vu Wirtemberg" zerstert hän. Dieter Mertens in: Sönke Lorenz, Dieter Mertens, Volker Press (Hrsg.): Das Haus Württemberg. Ein biographisches Lexikon. Kohlhammer, Stuttgart 1997, ISBN 3-17-013605-4, S. 10
Dr Hartmann I. (* um 1160; † um 1240) isch Grof vu Wirttebärg gsii. D Brieder Hartmann I. un Ludwig III. hän sich alli zwee glychzytig „Grof vu Wirtebärg“ gnännt, wäge däm cha mer dervu uusgoh, dass si d Grofschaft zämme verwaltet hän. Si sin beedi Sihn vum Grof Ludwig II gsii. Urkundli gnännt wäre beedi bim Chenig Otto IV. uf rhynische, schwebische un fränkische Pfalze. Dr Hartmann isch mit em Otto au uf Rom zue däm syre Chaiserchrenig un wird mehfach as Zyyg in dr vum Chaiser z Italie ufgstellte Urkunde gnännt. No dr Hebig vum Friedrich II. vu Staufe zum Chenig un Chaiser het er sich mit syym Brueder dr Staufer zuegwändet: Beedi sin em Friedrich un sym Suhn un Mitchenig Heinrich (VII.) bi wichtige Rychsverhandlige byygstande. Dr Hartmann het syy Territorialbolitik dur d Hochzyt mit ere Erbdochter vu dr Grofe vu Verenge uf Oberschwobe uusgrichtet. Är het dert Gieter erworbe, wu bis ums Johr 1200 im verengische, derno aber im wirttebärgisch-grienengische Bsitz vorchemme, z. B. Altshause, d Burg Alt-Verenge, Rächt z Eschach un d Grofschaft vum eschtlige Apphagau. Dieter Mertens: Hartmann (I.). In: Sönke Lorenz, Dieter Mertens und Volker Press (Hrsg.): Das Haus Württemberg. Ein biographisches Lexikon.
Dr Ludwig III. (* 1166; † um 1241) isch Grof vu Wirttebärg gsii. Är isch wahrschyns mit ere Dochter vum Grof Adalbert III. vu Dillenburg, wu kai Name vun ere iberliferet isch. D Brieder Hartmann I. un Ludwig III. hän sich alli zwee glychzytig „Grof vu Wirtebärg“ gnännt, wäge däm cha mer dervu uusgoh, dass si d Grofschaft zämme verwaltet hän. Si sin beedi Sihn vum Grof Ludwig II gsii. Urkundli gnännt wäre beedi bim Chenig Otto IV. uf rhynische, schwebische un fränkische Pfalze. Mer cha dervu uusgoh, dass sich immer ain vu beede im Stammtland ufghalte het, derwylscht dr ander als mit em Chaiser uf Raise im Rych un uf Italie gange isch. Dr Ludwig het anne 1194 bi dr Eroberig vu Sizilie dur dr Chaiser Heinrich VI. mitgmacht. Dr Hartmann isch mit em Otto uf Rom zue däm syre Chaiserchrenig am 4. Oktober 1209. No dr Hebig vum Friedrich II. vu Staufe zum Chenig un Chaiser het sich dr Ludwig mit syym Brueder dr Staufer zuegwändet: Beedi sin em Friedrich un sym Suhn un Mitchenig Heinrich (VII.) bi wichtige Rychsverhandlige byygstande. Dieter Mertens: Hartmann (I.) In: Sönke Lorenz, Dieter Mertens, Volker Press (Hrsg.): Das Haus Württemberg. Ein biographisches
E Vedute (italienisch veduta ‚Aasicht‘, ‚Ussicht‘) isch in dr Bildende Kunst (Moolerei, Grafik) die wirklichkäitsdröiji Daarstellig von ere Landschaft oder eme Stadtbild. S Wichdigste drbii isch die realistischi Abbildig und alli andere Aspäkt bi dr Gstaltig vom Bild wie Liecht und Schatte, Farbe usw. si däm undergordnet. D Vedutemoolerei isch Däil vo dr Landschaftsmoolerei und isch je noch em Expärte im 17. Joorhundert oder scho um 1500 mit Bilder wie em Gentile Bellini siner „Prozessioon uf em Markusblatz“ (1495) oder em Vittore Carpaccio sim „Wunder vo dr Reliquie vom häilige Chrüz“ (1494) entstande. Dr Schãr isch im 18. Joorhundert mit em Italie-Turismus vo de änglische Aristokrate bsundrigs populär gsi, wo die Bilder vo römische Antike oder norditaliänische Stedt as „Souvenir“ vo dr Grand Tour mit häi gnoo häi. Giovanni Antonio Canale gen. Canaletto: Dr Bucintoro z Venedig am Himmelfaartsdaag Bernardo Bellotto gen. Canaletto: Verona vo dr Nöije Brugg us d Etsch ufwärts gsee Gaspar van Wittel: D Ängelsburg vo Süüde Francesco Guardi: Dr Doschebalast z Venedig Giovanni Paolo Pannini: S Kolosseum und dr Driumfbooge vom Käiser Konstantin z Rom Stephan Füssel, Rem Koolhaas, Hist. Museum Frankfurt/M.: Georg Braun, Franz Hogenberg: Civitates orbis terrarum (Städte der Welt). 363 Kupferstiche mit 564
Dr Michelangelo Merisi, noch em Häärkumftsort vo sine Eltere churz Caravaggio gnennt (* 29. Septämber 1571 z Mailand; † 18. Juli 1610 z Porto Ercole am Monte Argentario), isch en italiänische Mooler vom Früebarock gsi, wo sich dur sini nöiartigi und realistischi Bildgstaltig uszäichnet het. Vor allem wenn er christligi Theme behandlet het, het er s Sakraale mit em Brofaane verbunde, was e nöije Wääg gsi isch. Er gältet zämme mit em Annibale Carracci as Überwinder vom Manierismus und Gründer vo dr römische Barockmoolerei. Scho früe noch sim Dood si Legände entstande, won er din dr „Archetüp vom verruechte Künstler“ isch. Bis hüte existiert dr „Müthos Caravaggio“ immer no. E noochhaltige Iifluss het er uf e Hufe italiänischi, niiderländischi, franzöösischi, dütschi und schbanischi Mooler vo siner Zit gha, wo zum Däil au as Caravaggiste bezäichnet wärde. D Martha bekeert d Magdalena Dr unglöibig Thomas D Judith und dr Holofernes Dr David mit em Chopf vom Goliath (1606/07) Ausstellungskatalog Rembrandt und Caravaggio. Rijksmuseum und Van Gogh Museum, Amsterdam, 24. Februar bis 18. Juni 2006. Waanders Publishers, Amsterdam 2006 / Belser, Stuttgart 2006. Giovan Pietro Bellori: Le vite de' pittori, scultori e architetti moderni (1672). Hrsgg. von Evelina Borca, Turin 1976. Boris
Dr Barock isch e Epoche und Ströömig in dr öiropäische Archidekduur und Kunst, wo vo öbbe 1575 bis 1770 gange isch. Vor em Barock isch die kultuurgschichtligi Epoche vo dr Rönessãns gsi, noch em isch dr Klassizismus choo. In dr Kunstgschicht wird zwüschen em Früebarock (öbbe 1600–1650), Hoochbarock (öbbe 1650–1720) und Spootbarock oder Rokoko (öbbe 1720–1770) underschiide. Dr Barock isch d Kunstform vom Absolutismus und vo dr Geegereformazioon. Er isch kennzäichnet dur üppigi Brachtentfaltig. Vo Italie us het er sich zerst in de katholische Länder vo Öiropa usbräitet, bevor er sich in ere veränderete Form au in brotestantische Geegende duuregsetzt het. Mit em Begriff vom klassizistische Barock wird en Usrichdig in dr barocke Archidektur bezäichnet, wo eender schweri und strängi Forme brucht worde si, as, wie sust im Barock üüblig, häiter-bewegti. S Chloster Äisiidle D Zumft zum Schlüssel z Baasel Dr Louvre D Kirch Saint-Rémi z Hagene Dr Chindermord z Bethlehem vom Peter Paul Rubens Barockkanzle mit Putto Maurice Ashley: Das Zeitalter des Barock. Europa zwischen 1598 und 1715. Dtv, München 1983. ISBN 3-423-05941-9 Hermann Bauer: Barock. Kunst einer Epoche. Reimer, Berlin 1992. ISBN 3-496-01095-9 Hermann Bauer, Andreas Prater und Ingo F. Walther (Hrsgg.): Barock. Taschen Verlag, Köln 2006, ISBN
Dr Louis Pasteur (* 27. Dezämber 1822 z Dole im Département Jura; † 28. Septämber 1895 z Villeneuve-L'Etang bi Paris) isch e franzesische Naturwisseschaftler un ain vu dr Begrinder vu dr Mikrobiologi gsii. Dr Pasteur isch anne 1822 in arme Verhältnis as Suhn vum Jean-Joseph Pasteur, eme Gäärber, un dr Jeanne-Etienne Roqui uf d Wält chuu un z Arbois ufgwagse. Noch eme gaischteswisseschaftlige un eme mathematische Studienabschluss het dr Loius Pasteur er 1847 z Paris in Physik promoviert. Vu 1848 bis 1853 isch er Chemiprofässor z Dijon gsii un derno z Stroßburi, wun er d Marie Laurent, d Dochter vum Universitetsräktor, chänneglehrt un si anne 1849 ghyrote het. Vu ihre fimf Chinder sin nume zwai groß wore, di andre drei sin jung an Typhus gstorbe. Vu 1854 bis 1857 isch dr Pasteur Profässor z Lille gsii, 1858 isch er Diräktor vu dr École normale supérieure (Rue d'Ulm) z Paris wore. 1867 het er e Lehrstuel an dr Sorbonne iberchuu, 1887/88 isch dr Pasteur Grinder un erschte Diräktor vum no ihm gnännt Institut Pasteur wore. Dur d Racematspaltig vun eme Ammoniumsalz vu dr (±)-Wyysyyri het dr Pasteur 1848 d Grundlage vu dr Stereochemi entdeckt. Dr Pasteur het e Impfstoff entwicklet gege
Dr Albrecht Dürer dr Jüngeri (au Duerer gschriibe; * 21. Mai 1471 z Nürnbärg; † 6. April 1528 z Nürnbärg) isch e dütsche Mooler, Grafiker, Mathematiker und Kunsttheoretiker vo öiropäischem Rang gsi. Er isch e bedütende Künstler zur Zit vom Humanismus und vo dr Reformazioon gsi. Won er no chlii gsi isch het en si Vater in d Wärkstatt mitgnoo, zum em s Handwärk vom Goldschmiid biibringe. Us dere Zit stammt sis Brustbild, won er 1484 noch em Schbiegel uf Pergamänt zäichnet het (jetzt in dr Albertina in Wien) und e Madonna mit zwäi Ängel vo 1485. Vo 1486 bis 1490 het er bim Nürnbärger Mooler Michael Wolgemut gschafft, denn isch er bis 1494 uf Wanderschaft an dr Oberrhii gange. Spööter het er z Basel hschafft, wo die berüemte Holzschnitt für em Sebastian Brant sis Narrenschiff entstande si (Erstdruck 1494). 1494 het er d Agnes Frey († 1539) ghüürootet, het aber käini Chinder überchoo. Bis 1500 het er e Serii vo chliine Landschaftsakwarell mit Nürnbärger Motiv bzw. mit Motiv vo Stazioone uf siner Venedig-Räis gmacht. 1497 het er sich sälbständig gmacht und vo 1503 het er mit em Hans Schäufelein, Hans von Kulmbach und Hans Baldung Grien e Wärkstatt ghaa.
D Region Biobío (au Bío-Bío, Bío Bío oder BioBio) isch e Region z Chile mit 37.069 km² Flechi und 2.036.443 Yywohner (Stand:2010). Concepción isch d Hauptstadt vo de Region Biobío. D Bevölkerigsdichti isch 55 Iiwohner pro km². Biobío lit im ene geologisch sehr aktive Gebiet. Am 20. Februar 1835 und am 22. Mai 1960 isch d Küste um Concepción vo grosse Tsunamis und Erdbebe zerstört worde. Au bim Erdbebe vom 27. Februar 2010 het s Hunderti vo Dote und Dusigi vo Verletzte gee und dr Sachschade isch in d Milliarde gloffe. S Klima vo dr Region isch mediterran. Concepción isch e grossi Industriiregion. Wichdigi Industriizwiig si d Stahl-, Chohle- und Petro-Industrii und d Fischerei. Au dr Turismus spiilt e grossi Rolle. Provinz Ñuble Provinz Concepción Provinz Biobío Provinz Arauco Commons: Region Biobío – Sammlig vo Multimediadateie Offiziälli Website vo de Region Biobío (es) http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8540289.stm
Dr Ulrich I. vu Wirttebärg, gnännt Ulrich dr Stifter oder Ulrich mit em Duume, (* 1226; † 25. Februar 1265) isch ab uugfehr 1241 Grof vu Wirttebärg. Wie dr Ulrich verwandtschaftlig zue syne Vorgänger stoht, isch historisch nit klar un sicher belait. Dr Hischtoriker Hansmartin Decker-Hauff nännt dr Ulrich e Suhn vum Hermann vu Wirttebärg un vu dr Irmengard vu Ulten . Dr Hermann, wu nume aimol 1231 urkundlig gnännt wird, isch wahrscyns e Suhn vum Hartmann I. gsii. Dr Ulrich 1241 het anne 1241 zämme mit syym Brueder Eberhard vu Wirttebärg regiert, urkundet un gsiglet. Im Johr 1243 wäre beedi Vettere vum Hartmann vu Grienenge gnännt. Dr Ulrich wird 1255 as Verwandte vu dr Vatersyte här vum Grof Albert IV. vu Dillenge gnännt. D Uussenandersetzig zwisch em Stauferchaiser Friedrich II. un dr Päpscht Gregor IX. un Innozenz IV. het au Uuswirkige uf d Verhältnis im Herzogtum Schwobe ghaa. No dr Absetzig vum Friedrich II. dur s Konzil vu Lyon isch dr päpschtlige Diplomati glunge, ne große Dail vu dr Adlige vum Herzogtum uf d Syte vu dr Gegechenig Heinrich Raspe un Wilhelm vu Holland z zie. Dr Ulrich isch anne 1246 zämme mit eme andere schwebische Adlige zum Heinrich
Dr Ulrich II. (* um 1254; † 18. Septämber 1279) isch vu 1265 bis 1279 Grof vu Wirttebärg gsii. Dr Ulrich isch as erschte Suhn vum Ulrich I. un dr Mechthild vu Bade uf Wält chuu. By syym Amtsaadritt anne 1265 isch dr Ulrich erscht elf Johr alt gsii un isch wäge däm wahrschyns unter dr Vormundschaft vum Grof Hartmann I. vu Grienenge, eme Vetter vu sym Vater, gstande. In Urkunde chunnt dr Ulrich uugfehr ab 1270 sälbständig vor. Eb dr Ulrich ghyrote gsii isch, isch nit iberliferet. Noofolger wird sy Halbbrueder Eberhard I. Syy Lyych isch no syym Dod in dr Stiftschilche z Beitelsbach begrabe wore. 1316 oder 1320 sin d Gebai in d Stiftschilche Stuegert iberfiert wore. Dieter Mertens in: Sönke Lorenz, Dieter Mertens, Volker Press (Hrsg.): Das Haus Württemberg. Ein biographisches Lexikon. Kohlhammer, Stuttgart 1997, ISBN 3-17-013605-4, S. 23 Normdate: GND: 135931207 | VIAF: 80363568
Hiwwe wie Driwwe (alem. „Hääne wie dääne“) isch di ainzig Zytig, wu ganz im pensilfaanische Dialäkt gschriibe isch. Si erschiint syter anne 1997 zwaimol im Johr in ere Uuflag vu 2.000 Exemplare un wird in dr USA, z Kanada un z Dytschland glääse. 90 % vu dr Uflag wäre in d USA verschickt, 2 % uf Kanada, 8 % blybe z Dytschland. Syt 1997 hän iber 100 zytgnessischi pennsylvaniadytschi Autore in dr Zytig publiziert. Rusgeeber isch s Privatarchiv pennsylvaniadeutscher Literatur („Michael-Werner-Archiv“) z Ober-Olm bi Mainz, Schriftlaiter isch dr Michael Werner. Syt 2002 git s e Internetaagebot, wu zue dr Zytig ghert. S isch zurzyt dr umfangrychscht Internetufdritt zum Pennsylvaniadytsch, wu au durgängig im Dialäkt gschribe isch. Rund 40.000 Bsuecher (Stand: 2011) riefe alljohr d Inhalt ab, wu u. a. au ne Online-Sprochkurs ghert. 50 % vu dr Bsuecher stamme us dr USA, 2 % vu Kanada. Us em dytsche Sprochruum stamme 40 % vu dr Bsuecher, dodervu 36 % vu Dytschland un je 2 % us dr Schwyz un Eschtrych. Syt 2011 vergit di pennsylvaniadytsch Zytig in Kooperation mit dr Kutztown University (Pennsylvania) un em Förderkreis Mundarttage Bockenheim e. V. alljohr im Oktober im Ramme vum Pfälzische Mundartdichterwettstryt z Bockenheim
Dr Marcus Tullius Cicero (klassischi Uussproch: [ˈkɪkɛroː]; * 3. Jänner 106 v. Chr. z Arpinum; † 7. Dezämber 43 v. Chr. bi Formiae) isch e remische Bolitiker, Aawalt, Schriftsteller un Philosoph gsii, dr beriemtescht Redner vu Rom un Konsul im Johr 63 v. Chr. Dr Cicero isch ain vu dr viilsytigschte, aber au - noch em Plutarch – wankelmietigschte Chepf vu dr remische Antike gsii. As Schriftsteller isch er scho fir d Antike ne stilistisch Vorbild gsii, syni Wärch sin as Muschter vun ere volländete, „guldine“ Latinitet noogmacht wore (Ciceronianismus). Sy Bedytig uf philosophischem Biet lyt in dr erschte Linie nit in syne aigeständige Chänntnis, sunder in dr Vermittlig vum griechische philosophische Gedankeguet an di lytnischsprochig Wält. Vilmol sin syni griechische Quälle nume in syre Bearbaitig gryfbar, wel si sunscht niene iberliferet sin. Fir d Niderschlagig vu dr Verschwerig vum Catilina un di vorlaifig Rettig vu dr Republik het en dr Senat mit em Titel pater patriae (Vater vum Vaterland) ghert. Syy umfangryche Schriftverchehr, vor allem d Briefe an dr Atticus, hän e große un noohaltige Yyfluss ghaa uf di europäisch Briefkultur. Die Brief un sy ibrig Wärch liferen is e detailrych Bild vu dr Zeustädn z Rom am Änd