rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Kärnwaffe – au Atomwaffe oder Nuklearwaffe – si Waffe, wo d Wirkig von ene vo kärnphüsikalische Brozäss chunnt, bsundrigs dr Kärnspaldig (Fissionsbombe) und dr Kärnfusioon (Wasserstoffbombe). Explosivi konvenzionelli Waffe hingeege bechömme iiri Energii us chemische Reakzioone, wo d Atomkärn drbii unveränderet bliibe. Zämme mit de biologische und de chemische Waffe ghööre Kärnwaffe zu de so genannte NBCR-Waffe. D Chriegsfüerig isch dur d Iifüerig vo dr Kärnspaltig as Waffe revoluzioniert worde. Scho die erste Kärnwaffe häi Explosioonsenergie ghaa, wo mehr as zääduusig Donne vo konvenzionellem Sprängstoff entsproche häi. Äi Atombombe het gnueg Energii freigsetzt, zum e ganzi Stadt z zerstööre, wie s im August 1945 bassiert isch, wo die japanische Stedt Hiroshima und Nagasaki fast vollständig zerstöört worde si und Hundertduusigi vo Mensche umchoo si. Während em Chalte Chrieg häi vor allem d USA und d UdSSR Kärnwaffe entwicklet, wo zum Däil 10'000 Kilodonne (10 Megadonne) TNT-Ekwiwalänt ghaa häi. Die sterksti Bombe, wo je zur Explosion brocht worde isch, isch die sowjetischi Zar-Bombe, en Wasserstoffbombe, gsi. Si isch am 30. Oktober 1961 bin eme atmosfäärische Kärnwaffedest zündet worde und het en Energii vo öbbe 57'000 Kilodonne (57 Megadonne) TNT-Ekwiwalänt freigsetzt. Zum Vergliich het d Hiroshima-Bombe e Sprängchraft vo 13 Kilodonne TNT
Hiroshima ([çi'ɺoɕima], jap. 広島市, -shi, dt. „witrüümigi Insle“) isch e Haafestadt im Südweste vo dr japanische Hauptinsle Honshū und dr Verwaltigssitz vo dr Präfektur Hiroshima. Hiroshima isch als Ziil vom erste chriegerische Kärnwaffeniisatz am 6. August 1945 uf dr ganze Wält bekannt worde. Hiroshima isch um e Burg, d Karpfeburg us em spoote 16. Joorhundert, gwaggse und isch under dr Herrschaft vo dr Familie Asano, wo bis zur Meiji-Restaurazioon dört regiert het, usbaut worde. Dr Usbau vom Haafe 1889 und dr Aaschluss 1894 an d Sanyō-Iisebaanlinie zwüsche Kōbe und Shimonoseki häi e witere Ufschwung vo dr Stadt zur Folg ghaa. Während em Erste Japanisch-Chinesische Chrieg (1894–1895) isch Hiroshima s käiserlige Hauptkwardier gsi, spööter isch s zum ene milidäärische Zentrum vom Käiserriich Japan worde. Bis zum Zwäite Wältchrieg isch d Stadt immer bedütender worde und isch die sibtgrössti Stadt z Japan gsi. Am 6. August 1945 am Viertel ab Achdi am Morge het s amerikanische Bomberflugzüüg Enola Gay us 9450 Meter Höchi d Uranombe Little Boy über dr Metropoole abgworfe. Öbbe e Minute spööter isch si 580 Meter über em Boode explodiert. Das isch dr ersti Iisatz von ere Kernwaffe inm ene Chrieg gsi und si het öbbe 80 % vo
D Leda (altgr. Λήδα, Lēdā) isch in dr griechische Müthologii d Dochter vom ätolische Köönig Thestios und vo dr Eurythemis. Iiri Schwöstere si d Althaia und d Hypermestra. Si isch d Frau vom schbartanische Köönig Tyndareos gsi. D Gschicht vom Zöis und dr Leda isch scho in eltiste Ziten in ere andere Versioon überliiferet. Noch dere het sich dr Zöis nit in Leda, sondern in d Rachegöttin Nemesis verliebt. Für dass si dr Zöis nid verwütschi, het d Leda sich noch enander in e Hufe verschidnigi Dier verwandlet, zum Schluss in e Gans. Sofort het dr Zöis d Gstalt vom ene schööne Schwaan aagnoo, het sä verfüert und gschwängeret. Aber au iire Maa Tyndareos het in deere Nacht mit ere gschloofe. D Leda het denn zwäi Äier mit vier Chinder din geboore - vom Zöis d Helena und dr Polydeukes (latiinisch Pollux), vom Tyndareos d Klytaimnestra und dr Kastor, dorum si die erste bäide unstärblig gsi, die bäide andere aber stärblig. D Helena, wo für iiri Schöönhäit berüemt gsi isch, het dr schbartanisch Köönig Menelaos ghürootet und isch spööter vom Paris uf Dröija entfüert worde. D Klytaimnestra drgeege het däm si Brueder Agamemnon, dr Köönig z Mykene, ghürootet. D het
Apotheose (vo altgriechisch ἀποθεοῦν apotheoun ‚vergöttere‘; bildet us θεός theós ‚Gott‘) isch d Erheebig vom ene Mensch zum ene Gott oder Halbgott. Es bedütet au nume „Verheerligung“. Si het iire Ursprung im Alterdum, wo mä glaubt het, ass „groossi Persönligkäite“ zu Götter würde und wie Götter chönnte vereert wärde bzw. sötte. Hinder dr Divinisierig zu Läbzite steckt au d Gedanke, ass sich e läbigi Gotthäit sterker wurd drum kümmere as en äifache Herrscher, ass es eme Volk oder ere Gmäinschaft guet gieng. Dr Schutz von ere sonige Gotthäit isch umso sterker und gröösser, je mee dr Herrscher uf e göttligi Abstammig cha hiwiise (öbbe bim Augustus as Groossnöwöö vom Divus Iulius Gaius Julius Cäsar). D Apotheose vo doote bedütende Persönligkäite isch immer wider s Thema vo dr bildende Kunst. E Hufe antiki griechischi Komödie ände mit ere Apotheose, öbbe D Vöögel vom Aristophanes. Herakles Aeneas Romulus as Quirinus Alexander dr Groossi Augustus Gaius Iulius Caesar als Divus Iulius Öigen vo Sawöije Wilhelmine vo Bäiröit im Fründschaftsdämpel z Potsdam Arthur E.R. Boak: The Theoretical Basis of the Deification of Rulers in Antiquity, in: Classical Journal 11, 1916, 293-297. Franz Bömer: Ahnenkult und Ahnenglaube im alten Rom, Leipzig 1943. Walter Burkert: Caesar
Atheismus (vo altgr. ἄθεος (átheos) „ohni Gott“ bzw. „gottloos“) bezäichnet im ängere Sinn d Überzüügig, ass es käi Gott git. Zum Atheismus im witere Sinn zelt mä mänggisch au anderi Abgränzige vom Glaube an Gott, zum Bischbil Aasichte, ass mä über d Existänz vo Gott oder Götter nüt cha wüsse (Agnostizismus) oder dr Positivismus, wo säit, ass metaphüsische Behauptige wie «Gott existiert» weder woor no falsch sige. Au öb Religioone wie dr Jainismus oder Konfuzianismus, wo käi Gotthäit kenne, atheistisch siige, isch umstritte. Es isch schwiirig z schetze, wievil Atheiste es uf dr Wält git. Noch em The World Factbook vo dr CIA si im Joor 2010 2.32% Atheiste gsi, 11,77% ooni Religioon, 33,32 % Christe (drvoo 16,99 % römisch-katholisch) und 21,01 % Muslim. Noch em Eurobarometer 2005 häi 52 % vo de Bürger vo de 25 EU-Staate an e Gott glaubt, wääred 18 % weder an Gott no an e spirituelli Chraft glaubt häi. 27 % häi an en Art Gaist oder Lääbeschraft („some sort of spirit or life force“) glaubt und 3 % häi nüt welle sääge. Zwüsche de äinzelne Länder het s groossi Underschiid gee; so häi z Malta 95 % vo de Lüt an Gott glaubt,
S Germanische Noihaidetum isch e neopagani religiösi Richtig, wo di alti Religioo vo de Germane vor de Christianisierig widerbilebt. Si bistoot us verschidnige Strömige und isch nume loos i eender chliine Gruppe organisiert. Hüüffig werd s germanische Noihaidetum mitem Name Ásatrú (isl. »Ase-Globe«) bizaichnet, doch isch Ásatrú nume ai Richtig, wenn hütt au die wichtigsti. Germanischi Noihaide lebet vor alem i germanischsproochige Länder, aso Mitteleuropa, Britischi Insle, Skandinavie, Nordamerika und Australie. Uf Island isch Ásatrú e staatlich anerchannti Religioo. Do vorem Zwait Weltchrieg sozsäge all germanischi Noihaide em nationalsozialistische Lager aghöört hend und die Organisatione au nochem Chrieg verbotte wore sind, het sich i de Bivölkerig s Bild entwicklet, as noihaidnische Gruppe zo de rechtsradikale Szene ghööret. Allerdings isch d Situation die, as s politische Spektrum vo germanische Noihaide vom Neonazi bis zom Antifa goot. Meriri noihaidnischi Gruppe distanzieret sich düttli vo de rechtsradikale Noihaide. Di germanische Noihaide wered ahand vo de politische Iistelig vo de Relegioswösseschaft i drai Gruppe iitailt: völkisch-artglöibig (engl. folkisch / racist): si ghöret em rechtsextreme-rassistische Lager aa und leged Wert uf di völkischi Rainhait bizüglich Kultur, «Bluet» und «Menschenart». Eri Wert sind Rechtschaffehait, Fliiss, Rachepflicht, Stolz und «Champf för s Guet». Bigründet werd de Rassismus
Noihaidetum oder Neopaganismus isch d Bizaichnig för e relativ moderni religiösi Strömig, wo im 18. Joorhundert iigsetzt het und hüt immer mee a Bidüttig zueninnt. S Noihaidetum werd zo de noie religiöse Biwegig grechnet, en Abgrenzig zo New Age-Spiritualität und Esoterik isch nöd immer aifach und werd vo de Forschig und christliche Cherche au verschide definiert. De Bigriff Haid isch im Kontext vo de Christianisierig gschaffe wore und erschiint zerstmol i de gotische Bible, wo s Wort haiþno »Haidin« vorchunnt. Im früene Mittelalter erschiint da Wort i allne germanische Sprooche und bizaichnet Persone, wo nöd em christliche Globe aghööred. De latiinisch Uusdruck devoo isch paganus und dodevo isch de Bigriff Neopaganismus abglaitet. Im angelsächsische Ruum werd vo germanische Noihaide de Bigriff neopaganism abgleent, zugunste vom germanische Wort heathenism. Vili Noihaide sind au negativ zom Vorsatz Noi- bzw. Neo- iigstellt. Si gsiend sich nöd as Schöpfer vonere noie Religioo sondern as Restauratore oder Widerbileber vo de alte Religioo aa und bitrachtet sich als d Erbe vo dene alte Kulture. Si studiered di alte Schrifte und versuechet die alte Brüüch i di moderni Welt z integriere. De Bigriff "Haid" werd aber au vo diverse Gruppe abgleent. S Noihaidetum bistoot us verschidnige religiööse
D Ergotherapii (griachisch: ἔργον, érgon, „Werk“, „Arbat“ und θεραπεία, therapeía, „Dianscht“, „Behandlig“) isch a ärztlich vrordnate Therapiiform, wo sich mit dr Usführig vo konkreta Betätigunga und dera Uswürkiga uf da Mensch und sine Umwelt befasst. Beeinträchtigunga würan durch an gezilta Einsatz vo individuella und sinnvolla Tätigkeita behandlat. An großa Stellawert het dabei d persönliche und sozio-kulturelle Bedütig vu Tätigkeit. O d Uswürkig uf d Gsundheit und d Wechselwürkig mit dr Umwelt sen wichtige Thema dera sich d Ergotherapeuta stellaan. D Ergotherapii unterteilt Betätigung in verschiedene Bereiche. Des sen zum oana Tätigkeita us m Bereich vo dr Selbstvrsorgig (z. B. essa, sich azüha,...), vo dr Freizeit (z. B. spiila, Lüt treffa, baschtla,...) und vo dr Produktivität (z. B. an Ufsatz schriiba, Feschtra putza,...)
As Frankismus (span. franquismo [fraŋˈkismo], dt. au Franco-Reschiim und Franco-Diktatuur) wird s Süsteem und d Ideologii vo dr Diktatuur vom Francisco Franco z Schbaanie vo 1936/39 bis zu de erste freije Waale 1977 bezäichnet. D Herrschaftsform bzw. s Süsteem vom Frankismus gältet as usgsproche personalistisch; das häisst, si isch in gröösserem Maass dur d Persoon vom Diktaator brägt gsi als dur e bestimmti Ideologii. Dr Franco isch nid seer charismatisch gsi. Er het s aber fertigbrocht, sich sini Macht, wo fast unumschränkt gsi isch, bis zu sim Dood im Joor 1975 z erhalte. Z Schbaanie het s wääred sim Reschiim käi kodifizierti Vefassig gee, sondern nume e baar Grundgsetz mit Verfassigsrang, wo dr Franco erloo het. Dr Franco het d Züügel under anderem doodrduur in dr Hand bhalte, ass er alli wichdige bolitische Ämter, bis aabe zur Brovinzebeni, uf dr Basis vo persöönlige Verdrauensverheltniss bsetzt het, und die Instituzioone, won er ene Macht überdräit het oder won er nit het chönne ignoriere – under anderem d Staatsbartei Movimiento Nacional, die katholischi Chille und s Militär – het er gegenenander usgspiilt und sä soo kontrolliert. Si Legitimazioon het dr Frankismus us dr Sicht vo sine Elite im Wäsentlige us em milidäärische
D Ylfete Fanaj (* 11. Juli 1982 z Prizren, dertemool Jugoslawie, hüt Kosovo) isch e Schwyzer Politikeri vo de SP mit kosovo-albanische Wùrzle. Syt April 2011 isch si Kantonsröötin im Kantonsroot Luzärn. Syt em März 2011 isch si usserdäm Mitgliid vo de Gschäftsleitig vo de SP Kanton Luzärn. Si isch di erschti Schwyzeri mit albanischer Herkùmft, wo in es Legislativ-Organ gwäält worde isch. Vo 2009 bis 2012 isch d Ylfete Fanaj Präsidenti vo Second@s Plus Schweiz gsi. D Ylfete Fanaj isch am 11. Juli 1982 in de südkosovarische Stadt Prizren ùff d Wält cho, wo zue derre Zyt zur Autonome Provinz Kosovo innerhalb vo de Sozialistische Föderative Republik Jugoslawie ghört het. Ùffgwaggse isch si imene Dorf in de Nööchi vo Prizren. Ihr Vater isch in de 1980er Joor als Saisonnier in d Schwyz cho ùn 1990 sin syni Frau ùn di beide jüngre Gschwüster vo de Ylfete noochzooge, derwyylscht d Ylfete mit de ältre Schwöschter bi de Groossmueter blybe isch. Wo sich 1991 di politischi Situation im Kosovo all mee verschlechteret het ùn di albanischsproochige Schuele gschlosse worde sin, sin d Ylfete ùn ihri ältri Schwöschter in d Schwyz gfolgt. Si hen debi ghofft, bal wiider in d Heimet zrùggzgoo.
De Waalkrais Werdeberg isch e Underainhait vom Kanton Sanggalle i de Schwiz, wo noch de nöje Kantonsverfassig vom 10. Juni 2001 bildet wore isch. De Waalkrais bestoot sit em 1. Januar 2003 und isch identisch mit em früenere Bezirk Werdeberg. De Name het er vom mittelalterliche Städtli Werdeberg und em Schloss Werdeberg. En Hoptort gits offiziell nööd. S Kraisgricht haisst Werdeberg-Sarganserland und isch z Mels. Zum Werdeberg ghörend sechs politischi Gmainde: Commons: Waalkrais Werdeberg – Sammlig vo Multimediadateie Grofschaft Werdeberg Sangaller Rhintl Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023
D Falange Española ([fa'laŋxe], vom griechischen φἄλαγξ phálanx „Baumstamm“, „Walze“, „Rolle“, „Schlachträije“) isch en ultranazionalistischi, faschistischi und antikommunistischi Beweegig z Schbanie gsi. D Falange isch im Joor 1933 gründet worde. Wäärend dr Zwäite Republik isch si e Splitterbardei bliibe. Noch em Waalsiig vo dr Volksfront 1936 häi Falangiste en Mordaaschlaag gegen e Sozialist Jiménez de Asúa gmacht und d Volksfronregierig het d Bardei verbotte. D Füerer vo dr Falange, drunder dr José Antonio Primo de Rivera, won e „Nazionalsyndikalistische Revoluzioon“ het welle mache, si festgnoo worde. Noch em Usbruch vom schbanische Bürgerchrieg het mä sä im ene Schauprozäss zum Dood verurdäilt und am 20. Novämber 1936 verschosse. 1937 het dr Franco d Falange und mit dr carlistische Comunión Tradicionalista zur Falange Española Tradicionalista y de las JONS veräinigt. D Bardei het iiri revoluzionääre Ideä verloore und isch zur zur Staatsbardei vom Frankismus worde. 1970 isch si in Movimiento Nacional umbenennt worde. Bis zum Dood vom Franco isch si die äinzig erlaubti Bardei z Schbanie gsi. Bernd Nellessen: Die verbotene Revolution. Aufstieg und Niedergang der Falange; Hamburg: Leibniz-Verlag 1963 (= Hamburger Beiträge zur Zeitgeschichte 1) Commons: Falange – Sammlig vo Multimediadateie Liddratuur über d Falange (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche
Blasfemii altgriech. ἡ βλασφημία, blasphêmía „Schäädigung vom Ruef“, zämmegsetzt us βλάπτειν bláptein – „Schaade bringe“ und φήμη, phếmê „dr Ruef“) bezäichnet ursprünglig e „Gotteslästerig“. So säit mä, wenn öbber öffentlig bestimmti Glaubensinhalt von ere Religioon lügnet, verhöönt oder verfluecht. Noch em Menscherächtskommitee vo de Veräinte Nazioone si Verbot vo Darstellige wo nid gnueg Respäkt vor ere Religioon oder andere Glaubenssüsteem zäige, usser in bestimmte Umständ mit em Internationale Pakt über bürgerligi und bolitischi Rächt inkompatibel. Dodrzue ghööre Blasphemiigsetz. Z Dütschland, z Östriich und in dr Schwiz isch Blasfemii nume stroofbaar, wenn dr öffentlig Friide gstöört wird. Hützudags chunnt s in westlige Länder nume sälte zu Brozäss, nid aber in islamische Staate. Z Saudi-Arabie zum Bischbil, in dr Islaamische Republik Pakistan, dr Islaamische Republik Afghanistan und dr Islaamische Republik Iran cha Blasfemii mit em Dood bestrooft wärde. Was Gotteslästerig isch wird vo Gsellschaft zu Gsellschaft andersch usgläit. Do drunder cha dr Atheismus falle, dr Glaube an anderi Gotthäite, Flueche oder d Verhöönig vo religiööse Sümbool. Vilmol wird Christe in islaamische Länder dr Vorwurf vo dr Blasfemii gmacht; d Medie und Menscherächtsorganisatione brichte immer wider vo Christeverfolgige wäge oder under em Vorwand vo dr Gotteslästerig. Bundestagsdrucksache 16/3608 (Antrag) vom 29. November 2006
S Schloss Ebnet isch e barock Herrehuus im Fryybeger Stadtdail Ebnet. Scho anne 1113 het s Chloschter St. Peter dur e Gieterdusch vum Herzog Berthold vu Zäärige Bsitz z Ebnet iberchuu. Anne 1348 wird e Ritter Snewlin-Landeck, us dr yyflussryyche Brysgauer Familie Schnewlin, as Herr uf Ebnet gnännt. Ebnet isch anne 1568 dur d Hochzyt vu dr Anna vu Landeck, dr letschte Verdrätteri vu dr Schnewlin-Landeck, in dr Bsitz vu dr Freiherre vu Sickinge, eme fränkische Adelsgschlächt, chuu. Si hän z Ebnet anne 1696 e Schloss böue loo un hän s as Summerresidänz bruucht. Ihre Stadtpalais z Fryybeg isch hite dr Sitz vum Landgricht. D Grundherrschaft vu dr Freiherre isch 1804 mit em Brysgau em Baadische Staat iberdrait wore, aus s Schloss hän d Sickinger an Baade verchauft. S Großherzogtum het s e Joor speeter wyterverchauft an d Freiherre vu Gayling von Altheim, wu hite no din woone. S Schloss isch ab 1748 im Ufdrag vum Freiherr Ferdinand Sebastian von Sickingen-Hohenberg no me Entwurf vum Architäkt Johann Jacob Fechter vu Baasel böue wore, wel dr Vorgängerböu nim dr Aasprich vum Böuherr entsproche ghaa het. Fir di chinschtlerisch Uusgstaltig sin großi Barockchinschtler vu dr Region härzoge wore, vor allenm dr Christian
S Wicca [ˈwɪkə] »Hexerai« isch e noihaidnischi Relegioo, wo vor alem i de westliche Kultur, aso Europa, Nordamerika und Australie verbraitet isch. S isch, bsunders z Europa, di gröösti noihaidnischi Relegioo. Ufgrund vo de feministische Uusprägig vo dere Relegioo, sind d Meerhait vo de Mitglider Fraue. Mitglider nenet sich unabhängig vom Gschlecht Hex oder Wicca. De Name Wicca chunnt usem Altenglische, wo wicca [ˈwitʧa] »Zauberer, Magier« und wicce [ˈwitʧe] »Hex, Magierin« bidüütet, und de Vorgänger vo Englisch witch »Hex« isch. Im nidertütsche Aberglobe sind no Wickeweiber bikannt und s Verb wicken bidüütet "zaubere". S Wicca chan as e mystische Kult bitrachtet were. D Aahänger wered i de Regle initiiert. Selbstfindig und Selbstentwicklig sowie d Uusbildig vo psychische und magische Chreft bildet e wichtige Tail vom Wicca. Witteri Wert sind d Gliichberechtigung vo de Gschlechter und Naturliebi. Wicca isch en eklektischi Relegioo, wo waalloos Eliment us verschidnigste Religione, Mysterie und Ghaimbünd zemechlüblet. So findet mer Eliment und Ritual vo de Frimurer und vo Rosechrützler, us de altägyptische und antike Mythologie, und au Züüg us de keltische und germanische Relegione. Dezue chömed no moderni erfundni Mythe, wie die vom "fridliche Matriarchat", wo vorem "aggressive zerstörerische Patriarchat" bistande haa söll. Wösseschaftlichi Erchenntnis wered
Ds Schwiizerische Literatuurarchiv (SLA) vor Schwiizerische Nazionalbibliotek z Bärn isch es Archyv für Dokumänt vo dr Literaturgschicht. Es sammled Vor- u Nachläss vo Autoore, wo i de vier Schwiizer Landesschbroche Dütsch, Französisch, Italiänisch u Rätoromanisch gschribe hei. Ds Archiv gits sid 1991. Es isch im Geböid vor Schwiizerische Nazionalbibliotek. D Gründig geit zrügg uf ds Teschdamänt vom Schrifdschdeller Fridrich Dürrematt, wo 1990 gschdorben isch. Är het sii Nachlass dr Schweiz übergää mid dr Bedingig, si müess es nazionaals Literaturarchiv yrichte. Im Schwiizerische Literatuurarchiv hed s hütt öppe 100 grösseri Nach- u Vorläss, u meh as 120 Deilnachläss u Sammlungen (näb em Nachlass vom Dürrematt). Es het under anderem Sache vo dene Schriftsteller im Archyv: Peter Bichsel Gion Deplazes Albert Einstein Hermann Hesse Lorenz Lotmar Mani Matter Niklaus Meienberg Adolf Muschg Giovanni Orelli Josef Reinhart Rainer Maria Rilke Silja Walter Traugott Vogel Websiite vom Schwiizerische Literatuurarchiv Archivdatebank HelveticArchives (Beschdänd vom Literatuurarchiv u vor Grafische Sammlig)
D Junkere 37 isch es Chällerlokal ar Junkeregass ir Bärner Altschdat gsii, wo vo 1964 bis 1975 über 300 Diskussioonsööbe schdattgfunge hei, wo vom Walter Zürcher gleited worde si. Si gilt as wichdigschde Dräffpunkd vor Schwiizer Nonkonformismus-Bewegig vo de 1960er Jaar. Es Leitwort vo de Deilnämer vor Junkere 37 isch dr Satz gsii: Na nas njema smerti: Gäg üüs isch kès Chrut gwachse (Huzulisch). Dr Zeno Zürcher isch 1964 ned nume dr Mitgründer vor Junkere 37 gsi, sondern o dr Veranschdalter, Archivaar, Verwalter, Doontechniker u Diskussionsleiter vom Lokal. Zäme mid em Sergius Golowin, mid em Franz Gertsch u mid em Niklaus von Steiger het dr Zürcher scho i de Füfzgerjaar fréii Diskussions–chreise gründet: zersch dr Cherzechréis u när dr Tägel-Leischd. Ersch ab 1964 hei d Zämekümfd ar Junkeregass 37 schdatgfunge. D Öbe si dür monedlechi Biidräg vo de Veraaschdalter sälber finanziert worde. Bis zu irer Uuflöösig 1975 hei ir Junkere 37 über 300 Veraaschdaltige schdatgfunge, wo s schbeziell um bolitischi u gsellschafdlechi Fraage gange n isch, mit Referänte vom Presseschef vom Eidnössische Militärdepartmänt bis zum Redakder vor Ziitschrifd Vorwärts. Literatur hed o ne wichdigi Rolle gschbiut: dr „Gammlerpoet“ u Nonkonformischd René E. Mueller hed 1964 dr erschdi Junkere 37-Aabe mit
De Waalkrais Rorschach oder Roosche isch e Underainhait vom Kanton Sanggale i de Schwiz, wo noch de nöia Kantonsverfassig vom 10. Juni 2001 bildet wore isch. De Waalkrais bestoht sit em 1. Januar 2003 us em früenere Bezirk Roosche (ohni Eggersriet) deför mit Taal us em früenere Bezirk Underrhitl. En Hoptort gits offiziell nööd. S Kraisgricht isch z Rorsche, wo im früenere Bezirk de Hoptort gsi isch. Er umfasst folgendi Gmainde: Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Grafischi Übersicht vo de Waalkrais im Kanton Sanggale
Dr Zeno Zürcher (* 28. Ougschde 1936 z Bärn; † 16. Merz 2008) isch e Schwiizer Primarleerer u Kulturmanager gsi. Dr Zürcher isch Primarleerer am Pestalozzi-Schuelhuus z Bärn gsi u isch überzügt gsi vode n Idee vor Reformpedagogik. I de Füfzger Jaar hed er zäme mid em Sergius Golowin, em Franz Gertsch u em Niklaus von Steiger u angerne verschidnigi „fréyi Diskussionschreise“ gründet, unger andrem dr Cherzekreis u dr Tägel-Leischd. Mid em Franz Gertsch, em Ueli Baumgartner u angerne hed dr Zürcher jaarelang d Junkere 37 gleited; dasch en Ort für Podiumsdiskussione ar Junkeregass 37 z Bärn gsi. Nachlass Zeno Zürcher (Memento vom 20. Septämber 2011 im Internet Archive) im Schwiizerische Literatuurarchiv Normdate: GND: 1042740569 | LCCN: n81103988 | VIAF: 39973293
D Mari(oar)a Popescu (* 4. Sebdämber 1919 z Bukarest; † 3. Novämber 2004 im Kanton Wallis) isch Opfer vom ne Schwiizer Juschdizskandaal worde. D Popescu isch 1945 z Gämf verhafded u wäg Gifdmord a irer Schwigermueter Lelia Popescu (gschdorbe n am 26. Juni 1945) u irem Zimmermeitli Lina Mory (gschdorbe n am 25. Juli 1945) u wäg Gifdmordversuech a irem Schwigervatter Stelian Popescu (wo en eehemalige Juschdizminischder vom rumänische König Karl II. gsii isch) aaklagd worde. Dr Grichdsmediziner François Naville hegi as „zerschdröite Brofässer“ wäsendlech zu irer Aachlag biidréit. Nach emne Brozäss, wo für Schwiizer Verhältniss schbektakulär gsi isch und wo dr Popescu iri Schuld ned éidüütig hed chönne bewise wärde, isch si zu re läbeslängleche Gfängnisschdraaf verurdeilt worde. D Aachlaag hed dr Gämfer Generalschdaatsanwalt Charles Cornu verdrätte. D Popescu hed nie gschdande. D Popescu hed d Ziit im Gfängnis Saint-Antoine z Gämf, im Frouegfängnis Hindelbank u i zwone wiitere n Aaschdalte verbrachd. 1950 u 1953 hed si Revisioone vom Verfare erréichd, isch aber abgwise worde. 1957 isch si uf Dränge vom Yves Maître, emne schbétere Gägner vom Pierre Jaccoud, düre Gämfer Gross Rat begnadiged worde. Ir Iiléitig zu irer Outobiografii hed dr Verleger Paul Haupt gschribe: d Popescu hed