rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Historische Museum Basel isch eins vo de grösste und bedütendste Museè vo deren Art in dr Schwiiz. Dr Hauptbau isch d Barfüesserkiirche im Zentrum vo dr Stadt Basel. S Geböid und d Sammlig stöön uf dr Liste vo de Kulturgüeter, wo nazionaali Bedütig häi. Dr Sitz vo dr Museumsverwaltig isch am Stäinebärg 4 im ene ehemoolige Schuelhuus, wo sälber e Kulturguet isch, wo regionali Bedütig het. Im Historische Museum het s die umfassendsti kulturhistorischi Sammlig am Oberrhii und si Usstelligsflechi bedräit öbbe 6200 Kwadratmeter. S Museum verdeilt sich uf verschideni Usstelligsgebäud, wo sälber gschichtlig intressant si. Es sind s Museum für Gschicht in dr Barfüesserkiirche, s Museum für Woonkultur im Huus zum Kirschgarte und s Muusigmuseum im Loonhoof, alli im Zentrum vo dr Stadt. Früener, vo 1981 bis 2016, het zum Museum au no en Abdeilig ghört, wo in ere Schüüre im ehemolige Merianische Landguet Brüglige z Münchestei am südöstlige Stadtrand vo Basel gsi isch: s «Kutschemuseum», wo e Zyt lang der Name «Museum für Pferdestärken» gha het. Das het Rossgschiir, Luxuskutsche, Gschäftsfuehrwärk, Postwäge und Schlitte zeigt; die Sache sind derno is Samligsdepot vom Museum cho. S Museum isch en eigeständigi Institution und dr Dräger isch dr Kanton Basel-Stadt.
Dr Vogel Gryff isch e heraldischi Basler Figur und e volksdümlige Festdag. S Fest wird jedes Johr im Januar vo de drei Chleibasler Ehregsellschafte (3E) im rächtsrhiinische Deil vo der Schwiizer Stadt Basel organisiert. Im Turnus vo drei Johr abwächselnd am 13., 20. oder 27. Januar (falls dä uf e Sunndig fallt am Samschdig drvor) fiire die drei Ehregsellschafte zum Räbhuus, zur Häre und zum Gryff. Drbii dräte die drei personifizierte Schildhalter uf: dr Vogel Gryff, e Gryff im ene schwere Schubbepanzer, dr Wild Maa, e Wilde Maa, won es Dännli schwingt, und der Leu. Si ziehn dur Chleibasel und füehre drbii immer wider ihri draditionelle Dänz uf. S Fest foot öbbe am Halbelfi am Morge mit dr Rhiifahrt vom Wilde Maa aa. Die gnaui Zit hangt vom Wasserstand ab. Dr Wild Maa danzt uf eme Floss, wo flussab fahrt, und wird vo Drummle und Böllerschüss begleitet. Är grüesst drbii nume d Chleibasler und zeigt de Grossbasler am anderen Ufer si Füüdle. Underhalb vo dr Middlere Brugg dräte underdesse dr Vogel Gryff und dr Leu mit ihre Begleiter, de drei Tamboure, de Bannerdräger und de vier Ueli uf, Narregstalte, wo mit Büchse chläppere und Gäld für die Arme sammle. Öbben
Dr Wildi Maa isch vom früehne Middelalter bis zum Aafang vo dr Neuzit im Volksglaube vom germanische und slawische Sproochruum en anthropomorphs Wäse gsi. Er isch as einzelgängerische Urmensch, wo Riisechreft gha het und stark behoort gsi isch, blutt oder nume mit Moos oder Laub bedeckt gsi isch, beschriibe oder dargstellt. Si Läbenswiis sig einersits halbdierisch und primitiv gsi, andrersits aber au paradiisisch und naturverbunde. Er haig s vorzoge in unbewohnte oder unbewohnbare Wald- und Bärggebiet z läbe. Wildi Manne si e spezifisch middeleuropäischi Form vo halbmenschlige Waldbewohner, wo wältwit in alle Kulture in mythische oder abergläubische Vorstellige vorchömme. Die Wäse chömme zerst as Wildlüt (mlat. silvani) oder Wilds Volk vor, spöter personifiziert as Wilde Maa und Wildi Frau oder au as Wilds Frölein: In de Text und Darstellige het dr Wild Maa hüfig e metaphorischi Bedütig. Er stoht für s Wilde, die bedrohligi Natur aber au für die überwundeni Natur, für kulturelli Entwickligsstuefe vom Mensch, won er drüber ewäg cho isch, und für bestimmti Charaktermerkmol vom Maa, wo as urdümlig empfunde wärde. Dr Wild Maa wird im Middelalter vom ene Mythos vom Volksglaube, eme Archetypus vom Chaos, zum ene Symbol für wünschenswärti Charaktereigeschafte in de Gschichte vo dr gsellschaftlige
Wilder Mann stoht für: Dr Wild Maa, en anthropomorphs Wäse im Volksglaube e Bärg im Hauptkamm vo de Allgäuer Alpe e Bärg im Montafon (Vorarlbärg) e Dresdner Stadtviertel e stillgleits Bärgwärk bi Hilchebach-Müse im Siegerland e konstruktivs Elemänt vo Fachwärkhüüser
D Stephanie Glaser (* 22. Februar 1920 in z Noieburg; † 14. Januar 2011 z Zollikerberg) isch e Schwiizer Schauspiilerin gsi. Si isch z Wien in de Schauspilschuel gsi und het dann in Theater in de Schwiiz und z Dütschland gschaffet. Schpöter isch si Mitglied bim Cabaret «Floigefänger» gsi und isch an de Site vom Walter Roderer zu einere vo de grosse Schwiizer Volksschauspilerinne worde. Bekannt worde isch si durch ihri Rolle in de Verfilmig vo Gotthelf-Romän. Zwüsche 1974 und 1981 het sie d «Tante Elise» in de Fernsehshow Teleboy vom Kurt Felix gschpilt. Au in de Fernsehserie Motel und Die Direktorin het si mitgschpilt. Ihri erschti Hauptrolle het sie erscht im 2006 übercho, im Film Die Herbstzeitlosen. 1954: Ueli der Knecht 1955: Ueli der Pächter 1955: Polizischt Wäckerli 1957: Taxichauffeur Bänz 1984: Motel (Fernsehserie) 1988: Klassezämekunft 1989: Leo Sonnyboy 1990: Der Tod zu Basel 1994: Die Direktorin (Fernsehserie) 2000: Komiker 2001: Spital in Angst 2001: Birdseye 2004: Sternenberg 2005: Mein Name ist Eugen 2006: Die Herbstzeitlosen 2007: Wen der Berg ruft 2008: Hunkeler und der Fall Livius (TV) 2009: Das Fräuleinwunder - als Frida Borel 2006: Spezial-Leopard bim Filmfestival Locarno 2006: SwissAward in de Kategorii Kultur 2006: Prix Walo
47.5670887.604728Koordinate: 47° 34′ 2″ N, 7° 36′ 17″ O; CH1903: 612500 / 268500 S Chlaibasel (baseldytsch mit Ardikel: 's Glaibasel früehner s mindere Basel; Ussprooch [ˈklaɪ̯ˌb̥ɑːz̥l̩](info)) isch dr rächtsrhiinischi Deil vo dr Stadt Basel, wo im Nordweste vo dr Schwiiz lit. S Chlaibasel umfasst d Chlaibasler Altstadt und d Quardier Clara, Roosedaal, Mattys, Klybi, Wettstei, Hirzbrunne und Chlaihünige, wo früehner amol eigeständig gsi isch. S Chlaibasel het as dr Stadtdeil vo de „eifache Lüt“ gulte, während d Basler Oberschicht im Groossbasel gwohnt het. Hüte het s im Chlaibasel relativ meh Usländer as im linggsrhiinische Deil vo dr Stadt. Ursprünglig isch s Chlaibasel en eigeni Stadt gsi. Es isch im 13. Johrhundert gründet worde uf Grund, wo vo altershär besiidlet gsi isch. So het mä Spure gfunde, wo bis in d Steizit zrugggöhn, und in dr römische Zit het zwüschen em erste und em dritte Johrhundert noch dr Zitewändi uf dr rächte Site vom Rhii e wichdigi Verchehrsachse vo Augusta Rauracorum in dr oberrhiinisch Ruum gfüehrt. Im 5. Johrhundert het s dört Germane gha, und ihr Siidligsgebiet entspricht wohrschiinlig dr villa Baselahe (Dorf Basel), wo im Johr 788 urkundlig erwähnt wird. E chli witer rhiiab isch im 10./11. Johrhundert denn non
S Bläsidoor isch en ehemoligs Stadtdoor vo dr Stadt Basel und emol Bestanddeil vo dr Basler Stadtmuure gsi. Es isch näben em Riechedoor s zweite Stadttor im Chleibasel gsi. Si Name chunnt vom Bläsi-Kloster, wo dr Verwalter drvo in dr Nöchi si Hof gha het. Es isch urkundlig 1256 zum erste Mol erwähnt worde und het zerst Isteinerdoor gheisse. Es isch au s «niidere Door» gsi im Gegesatz zum «oobere Door», wie män em Riechedoor au gsait het. Wäge dr St. Anna-Kapälle, wo sit 1407 vor em Door gstande isch, het män em vo dere Zit aa au St. Annadoor gsait. S Bläsidoor isch 1867 abgrisse worde, wo mä s Basler Stadterwiiterigsgsetz vo 1859 het afo umsetze. Johann Karl Franz Bruno Lindau, Geschichte der Stadt Basel, Band 2, Teil 2, Helbing & Lichtenhahn, 1968, S.760 Bläsitor und Riehentor uf altbasel.ch mybasel.ch - Die Stadt der sieben Tore 47.5631722222227.5919638888889Koordinate: 47° 33′ 47,4″ N, 7° 35′ 31,1″ O; CH1903: 611540 / 268063
S Riechedoor (au "Riechemerthor") isch en ehemoligs Stadtdoor vo dr Stadt Basel und emol Bestandteil vo dr Basler Stadtmuure gsi. Es isch näben em Bläsidoor s zweite Stadtdoor im Chleibasel gsi. S Riechedoor isch 1265, e baar Johr spöter as s Bläsidoor, urkundlig erwähnt worde. Es het au s «oobere Door» gheisse, s St. Theodorsdoor oder s Heiligchrüzdoor, noch em Heilige Chrüz vor em Door, wo mä 1403 drnäbe d Eländchrüzkapälle baut het. Noch em Isteiner Chrieg het mä Steiblöck vo dr gschleifte Isteiner Burg brucht, zum s Door usbaue. Bis zur Basler Reformation isch usse nooche e Bild vom Johannes und dr Maria ufghänggt gsi, wo dr Doorwächter iine gnoh het, wenn s Wätter schlächt gsi isch. Sit mindestens 1443 hets vor em Grabe e Vorwärk gha, im 17. Johrhundert het mä non e Schanze drzue do. 1840 isch s Door no umbaut worde. Mä het s Dach über em Vorwärk abgrisse, en Uhr, die ersti im obere Chleibasel, iibaut und dr Zinnechranz mit eme Stuefegiibel ersetzt. Es het näbem Spaaledoor as schönsts Basler Door gulte, isch aber fümf Johr noch dr Verabschiidig vom Basler Stadterwiiterigsgsetz vo 1859, im Juni 1864, doch abgrisse worde. Die Stadt der sieben Tore
S Spaledoor isch en ehemoligs Stadtdoor vo dr Stadt Basel und emol Bestanddeil vo dr Basler Stadtmuure gsi. Es isch eins vo de drei Stadtdoor, wo s hüt no git, und stoht under Dänggmolschutz. Es gältet as eins vo de schönste Stadtdoor in dr Schwiiz. Im Oktober 1356 hai e grosses Ärdbebe und dr Groossbrand, wo denn no usbrochen isch, s alte Basel zerstört. Wo si d Stadt wider ufbaut hai, hai d Basler e neui hochi Stadtmuure mit eme Wassergrabe drvor um d Altstadt und d Vorstedt umebaut. Die Ringmuure hai si mit über 40 Wehrdürm versterkt, sächs drvo si Doordürm gsi und s Spaledoor eine drvo. S Spaledoor het dr Wäg uf Frankriich kontrolliert und isch zsämme mit em Aeschedoor s einzige Stadtdoor gsi, wo in Chriegszite offeghalte worden isch. In dr zweite Helfti vom 19. Johrhundert het d Stadtmuure s Wachsdum vo Basel gstört und si isch as überholt bedrachtet worde. So het mä agfange, d Ringmuure z schliffe und die meiste Dürm, Door und Muure het mä abbroche und si si us em modärne Stadtbild verschwunde. Usser em Spaledoor het mä nume no s Santihansdoor und s Dalbedoor und e baar Stückli vo dr Muure lo
S Äschedoor isch en ehemoligs Stadtdoor vo dr Stadt Basel und emol Bestanddeil vo dr Basler Stadtmuure gsi. Es isch 1859, zwei Johr noch dr Verabschiidig vom Basler Stadterwiterigsgsetz vo 1859 abgrisse worde. S Äschedoor het die alti Heerstrooss gege Süde beherrscht, in Richdig Jura und dr Alte Eidgnosseschaft und isch eso eis vo de wichdigste, wenn nid s wichdigste vo alle Basler Stadtdoor gsi. Dorum isch s au, zsämme mit em Spaledoor s einzige Stadtdoor gsi, wo in Chriegszite offe bliiben isch. S Äschedoor isch e quadratische Durm mit eme Zältdach gsi und eme Barrierehof, wo mit zwei Dürmli versterkt gsi isch. As Verzierige het s numen e baar Bilder gha, wo dr Meister Lawelin 1429 gmoolt het. Bis 1801 het sich nid vil dra veränderet, bis dr Bärewirt und dr Stärnewirt verlangt hai, ass me die beide Dürmli im Hof wurd abrisse, wil si mit ihre Wiiwäge wägen e en Umwäg hai miesse mache. 1813 hätt die holzigi Fallbrugg sötte repariert wärde, wil das aber z düür ko weer, het mä eifach dr Grabe ufgfüllt. In de 1830er Johr, wo dr Komflikt mit em Baselbiet eskaliert het, het män es Offiziersstübli am Stadtdoor aabaut. Wo 1841 dr Äscheschwibbooge
S Steinedoor isch en ehemoligs Stadtdoor vo dr Stadt Basel und emol Bestandteil vo dr Basler Stadtmuure gsi. 1866 isch s im Zug vo dr Umsetzig vom Basler Stadterwiiterigsgsetz vo 1859 abgrisse worde. S Steinedoor isch zum erste Mol 1387 as Herthor am Steinen erwähnt worde. Vermuetlig het s an sim Blatz vorhär scho e Door dört gha as Deil von ere Vorstadtbefestigung. Öbbe 1440 het mä vor em Doordurm im Stadtgrabe es brovisorischs Vorwärk, 1473 denn en überdachts Vorwärk baut. Zur gliiche Zit isch wohrschiinlig au dr Doorvorhof entstande, wo bis zur hütige "Innere Margarethestrooss" gangen isch. Noch eme Bild us de 1740er Johr het s Steinedoor denn no e Zältdach und e Vorwärk gha. S Durmdach isch noch 1842 verschwunde und mä het s mit ere Zinnechrone mit Gloggedürmli ersetzt. D Lengi vom Vorhof isch in sällere Zit halbiert worde. 1858 isch dr Vorhof mit em Wachhuus und dr Brugg über e Stadtgrabe abbroche und dr Grabe ufgfüllt worde. S Vorwärk am Durm isch 1865 und im Oktober 1866 dr Durm sälber mit dr Stadtmuure dörte abgrisse worde. Hützudag isch d BVB-Dramstation Heuwoog grad näbedra. altbasel.ch - Das Steinentor mybasel.ch - Die Stadt der sieben Tore Tramclub Basel
Schwyz isch e politischi Gmeind und de Hauptort vom Kanton Schwyz i de Schwiiz. Gliichzitig isch Schwyz au de Hauptort vom Bezirk Schwyz. D Gmeind Schwyz liit am Südhang vo de Mythe zwüsch em Lauerzer- und em Vierwaldstättersee uf ere Höchi vo öppe 516 m ü. M. Zu de Gmeind ghöred d Ortsteil Schwyz, Rickebach, Ibach und Seewe. Alli Ortsteil hei es eiges Dorfläbe, eigeni Chile und Wappe, au wenn d Überbauig vo de Dörfer hüt inenand übere goht. Zu de Gmeind Schwyz ghöred au no verschidnigi Wiler, wo aligs zu eim vo de Ortsteil ghöred. Gsamtflechi: 5317,4856 ha Gebäud: 82,7173 ha Höf, Gärte, Aalage: 202,5706 ha Äcker, Matte: 1959,0092 ha Riedland: 202,3382 ha Weide: 979,8214 ha Wald: 1377,2768 ha Weidwald: 52,6501 ha Bahne, Strosse, Wäg: 146,8840 ha Gwässer: 125,4892 ha Unkultivierts Gebiet: 188,7288 ha Schwyz isch zum eerschte Maal gnennt worde Mitti 10. Jh. als in Suuittes (vor 972 Switz). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 16,8 % gläge. 81,6 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 5,4 % evangelisch-reformiert. Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 13802 Iiwoner 90,1 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 9,9 % anderi Spraache. De Tieläkt
S Dalbedoor isch en ehemoligs Stadtdoor vo dr Stadt Basel im Dalbeloch und emol Bestandteil vo dr Basler Stadtmuure gsi. Es isch eins vo dr drei Stadtdoor, wo s hüte no git, und stoht under Dänggmolschutz. S Dalbedoor isch zum erste Mol 1230 erwähnt worde. Bim Basler Ärdbebe vo 1356 isch s deilwiis zämme gheit, mä het s aber vo 1362 aa wider afo ufbaue. 1374 isch s fertig gsi und wird in ere Wachornig explizit erwähnt, aber nid as Stadtdoor, sondern as Durm, wo d Nochbere hätte müesse bewache. Erst 1387 isch in eme Waffeninventar vom «sant Albansthor» d Red. Undersuechigen hai ergee, ass dr ersti Stock über em Doordurchgang scho in de 1360er Johr chönnt entstande si. S Bauwärk isch zerst e freistehende Durm gsi, wo mä spöter an dr Site abaut het und en so mit dr Stadtmuure verbunde het. Dr Durm isch nid in einere Linie mit dr Stadtmuure gstande, sondern e bitzeli hindedraa, so dass er ursprünglig wohrschiinlig kei Doorfunktion gha het. Mä cha aaneh, ass dr Durm vom Dalbedoor ursprünglig en überdachti Wehrplatte, wo mit Holz verchleidet gsi isch, gha het. Spöter het mä d Wehrblatte mit eme Pultdach ersetzt. Dr Durm het noch
S Santihansdoor isch en ehemoligs Stadtdoor vo dr Stadt Basel an dr Santihannsvorstadt und emol Bestanddeil vo dr Basler Stadtmuure gsi. Es isch eins vo de drei Stadtdoor, wo s hüt no git, und stoht under Dänggmoolschutz. S Santihansdoor het d Strooss uf Mülhuuse und s Elsass bewacht und isch zwüsche 1367 und 1375 baut worde am en Ort, wo s früehner scho en Aalag gha het, wie mä bi Usgrabige im Johr 1984 usegfunde het. Noch ere Zeichnig vom Matthäus Merian isch das aber nid e Door gsi, sondern en Art Halle mit Giibeldach und eme Rundboogeiigang. Dr Name vom Santihansdoor wird in dr Wachornig vo 1374 erwähnt. Dr Durm het en öbbe quadratische Grundriss, isch 25 Meter hooch und het anderthalb Meter dicki Muure. Dr Vorbau nördlig drvo isch rächteggig. D Fänster uf dr Stadtsite si wohrschiinlig zwüsche 1431 und 1448 uusebroche worde, wo mä d Stadtmuure umbaut het. 1482 het d Stadt s Door mit Moolereie lo schmücke. Zum dr Durm nid zum ene aaziehende Ziil für findligi Kanone z mache, het mä s Dach zum e Pyramidedach umbaut, 1582 isch s mit eme Pultdach mit Zinnechranz ersetzt worde. In däm Johr het mä au e Rammpfahlaalag
Baldige (amtlich Baldingen) isch e politischi Gmeind im Zurzibiet, wo zum Kanton Aargau in de Schwiiz ghört. Vo Baldige zum Rhii und dodermit zu de Gränze zu Dütschland sind s öppe zwei Kilometer. D Gmeind het zwei Ortsteil: Oberbaldige und Underbaldige. Sit e paar Johr isch d Überbouig vo de beide Ortsteil zämegwachse. De Gmeindsbann umfasst 282 Hektare vo dene 88 Hektare Wald sind und 32 Hektare überbout. De höschti Punkt isch bi 575 m ü. M. uf de Güllehau-Hochebeni und de tüüfschti uf 400 Meter in de Schlucht vom Chrüzlibach. Nochbergmeinde sind Räkige, Böbike, Längnau, Underändige und Tegerfäld. Commons: Baldige – Sammlig vo Multimediadateie D offizielli Website vo de Gmeind Baldige Andreas Steigmeier: Baldige. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 7727674-7 | VIAF: 245823330
Büberschtei isch e politischi Gmeind im Bezirk Aarau, wo zum Kanton Aargau in de Schwiiz ghört. S Dorf ligt öppe drü Kilometer nordöschtlich vo Aarau uf em linke Ufer vo de Aare. Büberschtei ligt uf eme schmale Streife zwischem Südhang vom Homberg und em Nordufer vo de Aare. D Bebauig isch nöd breit, aber öppe zweiehalb Kilometer lang de Aare noche. Im Weschte isch de Ortsteil Wisse, im Oschte de Ortsteil Cholgruebe. De Gmeindsbann umfasst 410 Hektare vo dene 213 Hektare Wald sind und 55 Hektare überbaut. De höschti Punkt isch bi 768 Meter uf em Grat vom Homberg und de tüüfschti uf 360 Meter an de Aare. Nochbergmeinde sind Tale, Gauestei, Aarau und Küttige. Iigang Schloss Büberschtei mit Burggrabe Biberfrass a de Aare bi Büberschtei Walliser Landschof bim Schloss Michael Stettler: Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau, Band I: Die Bezirke Aarau, Kulm, Zofingen. (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 21). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1948. DNB 366495623. Commons: Büberschtei – Sammlig vo Multimediadateie D offizielli Website vo de Gmeind Büberschtei Alfred Lüthi: Büberschtei. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand
Böiu isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Choom, wo zum Kanton Aargau ghört. S Doorff heisst i de Mundart anderscht wi Boiel im Bezirk Muri, aber uf schriftdütsch isch beides «Beinwil» gschribe. Bis ane 1950 het Böiu offiziell Beinwil (Bezirk Kulm) gheisse. Böiu ligt im Seetal uf dr Weschtsyte vom Hallwilersee a de Gränze zum Kanton Lozärn höch am Hoger obe. I dr Gmeind hets e paar Ortsteil, wo mit de Ziit zämegwachse sind. Aber di gsamthafti Siidligsflächi isch nöd numme uf Böiu iischränkt. Es bildet zäme mit de Gmeinde Riinech, Mänzike, Burg und em lozärnische Pfäffike en Agglomeration mit me wi 17'000 Iiwohner. De Gmeindsbann umfasst 578 Hektare. Uf 76 Hektare het’s Wald und 122 Hektare sind überbout. De höchschti Punkt isch bi 660 Meter über Meer am Oschthang vom Hombärg und de tüüfschti uf 449 Meter am Hallwilersee. D Nochbergmeinde vo Böiu sind im Aargau Mänzike, Riinech, Birrbu, Mäischterschwande und Fahrwange und im lozärnische Mose und Möischter. Dur Böiu goot s Seetalbaan. Hans Walti: Böiu. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Michael Stettler: Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau, Band I: Die Bezirke Aarau, Kulm, Zofingen. (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 21). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK.
Auenem (frz. Auenheim, dt. Auenheim) ìsch bìs 2018 e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). Sit em 1. Janner 2019 ghert sa züe dr neie Gmein Runzenem-Auenem. D Nochbergmeine sìn Rountzenheim ìm Norde, Rœschwoog ìm Nordoschte, Soufflenheim ìm Weschte, Fort-Louis ìm Oschte, Sessenheim ìm Sìdoschte un Stattmatten ìm Sìde. Auenem ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1359 àls Oweheim. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr letscht Maire vun Auenem ìsch dr Joseph Ludwig gsin. Dr elsassisch Dialekt vun Auenem ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Henri Loux (* 20. Februar 1873 z Auenem ; † 19. Jänner 1907 z Stroßburi, elsassischer Moler. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Auenheim – Sammlig vo Multimediadateie www.auenheim.fr/ INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
Lausanne ([lɔzan], uf frankoprovenzalisch Losena [lɔˈzəna]) isch e politischi Gmai und d Hauptstadt vom Waadtland in de Schwiiz. S isch au de Hauptort vom Bezirk Lausanne. Früener het me für Lausanne de dütsch Name Losanen bruucht, hüt sait des kaum meh öpper. Lausanne isch di viertgröscht Stadt vo de Schwiiz, numme Züri, Gämf und Basel hei meh Iiwohner. Lausanne ghört zu de Metropolregion Gämf-Lausanne und isch e wichtigi Wirtschafts-, Kultur- und Bildungsstadt und für d Weschtschwiiz de grööscht Vercheersknotepunkt. Wältwit bekannt isch Lausanne psunders, will s Internazional Olympisch Komitee (IOC) sin Sitz derte het. D Stadt Lausanne lyt am Nordstade vum Gämfersee. Si het a däm See en Uferstreife, wo öpe föif Kilometer läng isch. Em See noo sind z Lausanne grossi Päärk, Promenaade, es Strandbad bi Vidy, und de öfentlech Hafe vo Ouchy und dèè für privati Schiff bi Bellerive. Di ehemolig Gmaind Ouchy, wo grad am See lyt, isch ane 1798 en Deil vo dr Stadt Lausanne worde. Dr Bann vu dr Gmai goht vum Seestade bim Hafe vu Ouchy bis uffe zue dr Wälder vum Jorat. Zue dr Stadt ghere au d Stadtdail Vidy, Cour, Ouchy, Mornex, Chailly, La Sallaz, Vennes, Montblesson, Vers-chez-les-Blanc, Montheron un Chalet-à-Gobet und
Bìschwiller ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Bìschwiller un zem Arrondissement Haguenau-Wissembourg. Bìschwiller lijt àn dr Moder. Nochbergmeine sìn Ewerhoffe, Gries, Hàwenàu, Harelse, Kàltehüse, Offedorf un Rohrwiller. Bìschwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1236. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Bìschwiller ìsch dr Jean-Lucien Netzer. Bìschwiller ghert zem Kommünàlverbànd Haguenau. Dr elsassisch Dialekt vun Bìschwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Bißweiler in der Topographia Alsatiae (Matthäus Merian) im dütschsprochige Wikisource Commons: Bischweiler – Sammlig vo Multimediadateie http://www.bischwiller.com Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999 Normdate: GND: 4242103-2 | LCCN: nr93007476 | SUDOC/IdRef: 027361497 | VIAF: 239538966
Dalhunde ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Bìschwiller un zem Arrondissement Haguenau-Wissembourg. Dalhunde ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1333. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Dalhunde ìsch dr Michel Degoursy. Dalhunde ghert zem Kommünàlverbànd Pays Rhénan. Dr elsassisch Dialekt vun Dalhunde ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Dalhunden – Sammlig vo Multimediadateie https://web.archive.org/web/20180330035925/http://dalhunden.fr/ Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999 Normdate: SUDOC/IdRef: 052641996 | VIAF: 239647711