rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Ergebniss vun de Revolution vun 1848. ... Mir sin gschlage un ernidrigt worre ... usenonder tribe, iigsperrt, entwaffnet worre n d Miil sin is gstopft worre. S Schicksal vun de eiropäisch Demokratii isch uns us d Händ gschlipft. Pierre Joseph Proudhon, noch em Fehlschlag vun 1848, us The Age of Revolution and Reaction, (references), by Charles Breunig. Zeh Johr no de 48er Revolution het sich nit vil gändert ghet un viil Hischtoriker sähn s als Fehlschlag on. Uf de ondre Sitt sin Ditschlond un Italie zwonzg Johr speter vereinigt gsi un s het au e paar umittelbari Verbesserunge gäh. De Feudalismus isch z Eschtrich un z Preiße 1850 abgschafft worre un d Liibeigene sin frej worre. D Mittelklass het wirtschafli un politisch Kraft gwunne. Z Fronkrich isch s Wahlrecht blibe. Mit de Hilf vun Russlond isch Serbie om 19. Februar 1861 frej worre. D Habsburger hän de Ungarn meh Selbschtbstimmung im Usglich vun 1867 gäh. Nochdem di Biirgerlige s Meischt, wu si gfordert gha hän, kriegt hän, hän si au de Unterschichte ebis abgäh zum de Marxismus bekämpfe. 1848 hän d Revolutionär no Idealismus ghet, sin aber au vun ihre Ziil her in verschideni Richtunge ufteilt gsi, sozial, wirtschaftli,
D Schlacht bi Laupe im 1339i isch zwüsche de Bärner und de Habsburger uusgfochte worde. D Habsburger sind vo de Burgunder und em Bischof vo Basel underschtützt gsii, d Bärner vo de Eidgenosse und anderne Verbündete (s Simmetal, Wiisseburg und Oberhasli). Vor de Schlacht händ d Habsburger mit öppe 12'000 Maa 11 Tag lang Laupe belagered. De si d Bärner aamarschiert, mit öppe 6'000 Maa, und händ s grössere Heer überraschend gschlage. Ufgrund vo dere Schlacht sind d Bezieige zwüsche Bärn und de Eidgenosseschaft no änger worde, und das hät schliesslich zum Biitritt vo Bärn im 1353i gfüert. Christian Folini: Schlacht bei Laupen In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
S Römischi Riich, uf Latiinisch Imperium Romanum, bezäichnet d Gebiet, wo vo Rom verwalted worde sind, nach de Reorganisation underem Kaiser Augustus im 1. Jh. v. Chr. bis zum Nidergang während de Völcherwanderig im 5. Johrhundert. S Römische Riich isch rund um s ganz Mittelmeer (lat. Mare Nostrum "üses Meer") ggange und hät i siinere grööschte Uusdehnig im 2. Johrhundert usser de Italienische Halbinsle au Nordafrika, d Levante, Chleiasie, de Balkan, Rätie, Germanie, Gallie, Iberie und Britannie umfasst. Vo Italie uus het Rom nodisno die Piet under sini Kontrolle procht, und d Regioone sind als «Provinze» organisiert worde. A de Riichsgränze het die römischi Armee Legioone stazioniert. Vil vo de Legionslager sind spöter d Chärn vo de Stedt worde, wo sich bis hüt wyter entwicklet händ. Uf em Land isch es wyts Netz vo guete Stroosse gsi, und uf em Mittelmeer sind grossi Flotte vo römische Chriegsschiff underwägs gsi für d Sicherheit vo de Handelschiff und vo de Stedt am Ufer. D Provinze sind als Produzänte vo de Waare für die grosse römische Stedt im Riich wichtig gsi. In alne Regioone vom Riich isch die römischi Kultur und Architektur übernoo worde, und under em Yfluss vo der algemein übliche Verwaltigssprooch,
D Franke sind es weschtgermanisches Volch gsii, wo i de Völkerwanderig im 4. Johrhundert usem Rhiigibiet is Römischi Riich ddrunge sind, wo si es Riich gschaffe händ, wo Teil vom hüttige Frankriich und em tüütsche Franken umfasst händ. Die erschti fränkischi Dynastii sind d Merowinger gsii, und die si ageblich vo de Sicambri abgstammt. Si händ prichted, das si ire Name ggändered hegid, nach emene Aafüerer namens Franko, wo d Sicambri nachere Niderlag gäge d Römer 11 v. Chr. über de Rii umgsidled worde segid – wa aber historisch nöd so stimmt. D Herrschaft vo de Karolinger hät im 751i aagfange mitem Pippin em Churze, em Vatter vom Karl em Grosse. Zu de Franke im ethnologische Sinn zehlt me gwöhnli die westgermanische Stämm vo de Salfranke (siit 420) (nit Salier) Rhiifranke (au: Ripuarischi Franke) Chamave Chattuarier Sugambrer (au: Sigambrer) Brukterer Usipeter (au: Usiper) Tenkterer Ampsivarier Bataver spöter au d Chatte Commons: Frankish people – Sammlig vo Multimediadateie
De Theoderich dr Gross (* 451/56 z Pannonie ufem Balkan; † 30. August 526 z Ravenna in Italie) isch en Herrscher vo de Oschtgote gsii. Bi de Röömer het men em Flavius Theodoricus gseit, uf Gotisch isch dr Name Þiudareiks. Der Theoderich chunt spöter i de middelalterliche Heldesaage vor. Sin traditionell Name ide Saag isch Dietrich vo Bern. Mit Bern isch dört d Stadt Verona gmeint, wo em Dietrich oder Theoderich sini Residänz gsi isch vo anne 490 bis 493. Als legändehafti Figur isch der alt Gotefürscht i di hochmittelalterlichi Literatur yggange, zum Biischpiil chunt er im Nibelungelied vor. Noch de tütsche Heldesaag werd de Dietrîch von Berne, wo im nördliche Italie regiert, vo sim Onkel Ermenrîch vertribe und bliibt 30 Joor am Hof vom Hunnekönich Etzele. Sin troischte Biglaiter isch de Hildebrant. Usem Hildebrandslied isch aber z schlüüsse, as i de eltere Saag de Dietrich vom Ôtachar vertribe woren isch. Im End cheert de Dietrîch miteme Heer vom Etzele zrugg und bisigt sin Onkel i merere Schlachte. I de Edda spillt de Thjodrekr, i de altnordische Spoche Þjóðrekr gschribe, nu e Neberolle. De Theoderich het wie de Ermanarich zum Gschlecht vo de Amaler ghört und isch de Soo vom
Le Landeron (bis 1966 Landeron-Combes, frankoprovenzalisch [y lɛ̃ˈdrɔ̃], schwiizerdüütsch: Landere) isch es historischs Stedtli im Kanton Nöieburg. Die oberi Helfti vom Wappe vo Landere isch drüteilt i Gold und i de Mitti drü silbrigi Sparre uf rotem Grund; das sind d Farbe us em vorrepublikanische Staatswappe vo Nöieburg; i der undere Helfti sind zwe silbrigi Fisch uf blauem Grund; das dütet de Bezug zu de Wirtschaft a. Le Landeron (uf tüütsch au Landere) isch am Jurasüdfuess, am Zylkanal und am weschtlechen Ufer vom Bielersee. D Altstadt isch im früener sumpfige Seeland zwüsched d Ärm vo de Zyl, wo grossi Böge durs Land gmacht het, uf ere sandige Insle pout worde (einem rundem sandächten Boden [sur des Landes rondes] heisst s im Schweitzerischen Lexicon vom Hans Jakob Leu). Vilicht chunt de Name vom Stedtli vo deet. D Gmeindflechi het 1031 Hektare. Do dervo sind 44 Prozänt Waldland, 42 Prozänt Puureland, 14 Prozänt sind überbout. Sprooch D Amts- und d Verkehrsprooch isch s Französische. Landere isch a der Sproochgränze vom Wälsche zum Schwiizerdüütsche, wo em Fluss no gaat. Religion Härkumft * inkl. 286 Naturalisierti und 466 Doppelbürger (Quälle: 1784: DHBS IV 440, übrigi: BFS) Altersstruktur d Prozäntzahle sind grundet und drumm i
D Familie vom Stedtli Landeren (Le Landeron NE) händ sich i verschidnige Organisatione organisiert: d Pfarrei für d Religion, d Bürgergmeind für de gmeinsami Psitz wie de Wald oder s Schloss und ere Zouft. Hüt gits no zwei Zöift. Bi welere mer Mitglid isch hanget de vo ab, us weler Familie mer chunt. Früener sind d Zöift für iri Mitglider Bank und Versicherig gsii. Denäbet sind s verantwortlich gsi für d Stadtverteidigung. I de Zouft vom Heilige Geist (Confrérie du Saint-Esprit) sind under anderem Schüeler, Studänte und Ärzt gsi. Si isch 1357 gründet worde und häd en Spital betribe. Hüt gits die Zouft nüme. D Zöifter vo de Zouft vom St. Fabian und St. Sebastian (Honorable Confrérie des Saints Fabien et Sébastien) sind vor alem Handwärcher gsi. Bi de Stadtverteidigung händs mit de Armbruscht gschosse. Bim Umzug träged si e Armbruscht mit und im Schlosshof wird dänn gschosse. 1471 isch d Zouft, won scho elter isch, vom Rudolf vo Hochbärg, Graf vo Neueburg bestätiget worde. I dere Zouft sind altigsässnigi Stadtbürger vo de Familie Bellenot (5%), Digier (4%), Frochaux (27%), Gicot (3%), Guenot (6%), Muriset (29%), Peroset (3%), Quellet (6%) und Ruedin (17%) (Prozentagabe 2003 vom F. Frochaux). D Zöifter
Ewernahn/Owernah ìsch e frànzeesche Schtàdt ìm Arrondissement Sélestat-Erstein (Kanton Ewernahn) im Unterelsàss (Bas-Rhin). Sa steht ungefähr 25 km Südwescht vun Strossburi un gràd am Füess vum Odiliebari. S gebt 11.009 Inwohner, wu Zanefbieche (Zenfbäuche) dr Spitznàme esch. In Owernah löift dr Bàch Ehn. Ersprenglich isch Owernah wàhrschins e keltischer un denn e remischer Kritzwaj gsi. E pààr Johrhundert später, wurd sie e Eijetum vun elsässer Herzeg un vum Odiliebarigloschter. Noch dr Sàge, isch d Odilie, d Schétzpatronne vun Elsass, dert uf d Walt kumme. 1242: dr nej Nàme vun dr Stàdt Oberehnheim erschint fer s erschte Mol (fer sich unterschiide vum Dorf Nìdernahn, uf dt.: Niederehnheim, uf frz.: Niedernai). 1283: mit Halfe vun Hohenstaufen, wurd Owernah e freije Reichstàdt. 1354: d Dekapolis wurd, mit 9 anderi elsässischi Schtädt, gegrendet. 1517: Entstehung in Owernah un Rosheim vum zweite Bundschuh. 1648: Dur dr Westfälische Frede, wurd Owernah ke freije Stàdt meh. 1679: Àbböi vun dr Dékapolis, Owernah wurd vun Lüï XIV annexiert. D'Gmein het Pàrtnerschàfte zwésche Pully (Schwiiz) (siit 1986) un Gengenbàch (Ditschland) (siit 1958 esch's d'äldschte diitsch-franzeesch Pàrtnerschàft) gschàfft. Dr elsassisch Dialekt vun Ewernahn ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Àm Màrikplàtz: Ràthüüs un St.Odiliebrunne 's Kàpelturm Turm nawe d'Kérich d'Judeschüel Turm nawe Judeschüel
'S links-alternativi Radioprojekt Radio Dreyeckland (RDL) wo in de 1970er-Johr als Radio Verte Fessenheim gründet worde isch, isch eins vo de erschte Freie Radios z'Dütschland gsi. Dr Name Dreyeckland stellt´s Radio in de Tradition vo de grenziberschreitend Umweltbewegig in de 70er Johr um es Dreiländereck Dütschland - Frankrich - Schwyz, wo vo RDL als Izugsgebiet agseh wird. Entschtande isch RDL us de Anti-AKW-Bewegig, insbsundri us de Protescht um de planti Atomkraftwerke z' Fessene in Frankrich un Wyhl in Dütschland un au no Kaiseraugst in dr Schwyz. In de erschte Johr vo sinere Exischtenz het RDL als Piratesänder vo me mobile Sendewage us g'sändet, sit de 1980er Johr sändets legal uf de Frequenz 102,3 MHz us sinem Friburger Schtudio im sälberverwaltete Grethergländ. Zuesätzlich zuer Friburger Frequenz 102,3 MHz deile sich RDL un d' Radio Kanal Ratte (RKR) d' Frequenz 104,5 MHz vom Sänderschtandort Hochi Möhr (500 W) im Wisedal. RDL sändet dört vo 3 bis 15 Uhr si Widerholigs- un Nachtprogramm, vo 15 bis 3 Uhr hört me dört 12 Schtund Live-Programm us Schopfe vom Kanal Ratte. 'S Programm vo RDL wird witschtens durch Grupperadio bschtimmt, d. h. einzelni Gruppe produziere Sändige, wo uf regelmäßige Sändeplätz usgschtrahlt wärde -- so gits
De Sänder Freies Radio Wiesental (bis 31. Dezember 2012: Kanal Ratte) ghört wie viili anderi z'Dütschland zum Nichtkommerziellen Lokalfunk (NKL) un isch somit e Freies Radio. Sit 1995 sändet Radio Kanal Ratte vo synem Studio z' Schopfe. Gründet worde isch de Sender un si Trägerverein vo nere Gruppe vo junge Lüt znächscht z'Lörrach. Me het sich denn aber bal em autonome Jugendzentrum Café Irrlicht z'Schopfe aagschlosse, wo in städtische Räum inere zentrale Lag in de Bahnhofstrooss logiert un em Sänder bis 2005 Räum zur Verfügig gstellt het. In syne Aafäng hets Radio als Radio-AG vo sällem Jugendzentrum firmiert - e Konschtruktion, wo beidi Syte devo profitiert hen. So het sich e Kooperation bi de Organisation vo Konzert entwickelt, wo s Café Irrlicht in syne Räume durchgfüert het un s Radio live übertrage het. Au hen Mitgliider vom Café Irrlicht eini vo de erschte Musikredaktione gstellt, wo übrigens bis hüt für ihri treui Hörerschaft sände duet. D' Gründig vom Sänder fallt in di Zit, wo d' Landesregierig en eigene Etat zur Förderig vom Private Rundfunk bschließt, sowohl vom kommerzielle als au vom nit-kommerzielle. D' Landesmedienanstalt - in Bade-Württeberg d'Landesanstalt für Kommunikation (LfK) - vergit sit däm alli acht Johr Lizenze an
D Credit Suisse Super League (CSSL) (friehner offiziell und bis hütte bi Teil vo de Fans Nationalliga A) isch die höggschti Schwyzer Spilklass im Fuessball. Si isch eini vo dä ältischte Fuessball-Liigenä wältwiit. 2021/22 lauft bereits di 125. Saison. D Super League bestoht us zäh Mannschafte. Pro Saison, wo yblicherwis vom Juli bis zum Mai duurt, werre 36 Runde gspilt. D Winterpause in dr Super League isch ziemli lang, si durt vom Dezämber bis zum März. De Tabelleärscht vo de Super League noch de 36 Runde wird als Schwyzer Meischter bezeichnet. Er derf d Qualifikation zur Champions League bschtrite. In de Saison 2003/04 und 2004/05 derf au de Vize-Meischter d Champions League-Qualifikation bschtrite. De Tabelledritte sowie de Cupsieger chömme in de UEFA-Cup. De viert und fünft vo dr Tabelle dörfe de UI-Cup bschtrite. De Tabellenlätzscht stigt direkt in d zweyt Liga, d Challenge League, ab. De Zweytlätzscht muess ä Barrage gege de Tabellenzweyt vo de Challenge League bschtrite. De Sieger vo de Barrage, wo noch UEFA-Cup-Regeln durchgfyhrt werre tuet (Hin- un Ryckschpiel), isch in de folgendi Fussballsaison in de Super League, wogege de Verlierer d Challenge League bschtritet. I der Saison 2021/22 hät d Super League e neue Sponsor übercho.
S' Joggeli (offiziell St.Jakobspark) isch 's Schtadion vom FC Basel und het 38'500 Zueschauerblätz. Es isch eins vo de modärnschte Schtadie in dr Schwiz und au s gröschte. Baut worde isch s Schtadion vo de Architekte Herzog und de Meuron. Dr St. Jakob-Park wird vill mol au als chline Brueder vo dr Allianz-Arena z Münche bezeichnet. Für d Europameischterschaft 2008 si d Sitzblätz nöcher zämmegruggt worde, sodass 42'500 Zueschauer Blatz gha hai. S Schtadion isch in fümf Hauptsektore (A, B, C, D und G) iideilt. In de Sektore gitts Fiinydeilige vo 1-7. S Schtadion het 2 Schdöck usser uf em Bahndamm (Sektor C1 bis C7), dört gits no e dritte Schdock (G), wo für d EM äxtra abaut worde isch. Dr Sektor D, wo Richtig Muttez lit, isch au als „Muttenzerkurve“ bekannt. Dört findet mä bi de Heimschpiil vom FCB die aktivschte Underschtützer vom Club. S alte Joggeli isch für d Schutt-Wältmäisterschaft 1954 baut worde und isch 24. April 1954 eröffnet worde. Im Stadion het s offiziell für 54'828 Zueschauer Blatz ghaa und es isch s zwäitgrösste Stadion noch em Wankdorf z Bärn gsi. Vier Vorrundespiil, äi Viertelfinalspiil und dr Halbfinal zwüsche Ööstriich und Dütschland si do gspiilt worde. Im
Es Idiotikon isch e Wörterbuech, wo dialektali (mundartligi), soziolektischi oder fachsprachligi Usdrügg erklärt. Asewääg isch es Idiotikon i sim Ursprung es Regionalismewörterbuech. De Bigriff sälber chunt us dem 18. Johrhundert und meint es Wörterbuech, wo die Wort ufgfüert sind, wo ere Region «eige, eigetümli» (griechisch ídios) sind und wo me drum nüd überall verstoht. Idiotika sin in dr Sprochwüsseschaft wichtigi Hilfsmittel, zum d Wort, dr Luutstand und de Sprochwandel/Sprochentwicklig in lokale Sprochrüüm dokumentiere und untersueche. Hüfig sin bi Dialäkt und Sozioläkt schriftligi Quellene sälte, will d Sprochtradition vor allem mündlig verlaufe duet und zem Schriibe e sogenannti Standard- oder Schriftsproch bbruucht worde isch (und wird), z. B. Latiinisch, Schriftdütsch oder Änglisch. S gröscht und woll au bikanntescht Idiotikon isch s Schwiizerisch Idiotikon, wo me sit 1862 dran schafft und wo um 2030 umme sell in 17 Bänd vorliige. Sträng gnoo isch das aber scho lang ekeis Idiotikon (Regionalismewörterbuech) me, wils öppe ab de Mitti vom vierte Band de vollständig Wortschatz dokumäntiert und nüme nu de bsunderig. E Zämestellig vo verschidene alte Wörtersammlige het de Walter Haas useggää: Provinzialwörter. Deutsche Idiotismensammlungen des 18. Jahrhunderts, Berlin−New York 1994.
S Schwyzerisch Idiotikon isch es Projäkt zur vollständige Inventarisierig vo allne Schwyzer Dialäkt und de eltere Schwyzer Kanzlei- und Literatursprach. Es isch eis vo de vier «Nationale Wörterbüecher vo de Schwyz»; di andere sind s Glossaire des patois de la Suisse romande, s Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana und s Dicziunari Rumantsch Grischun. Idiotikon isch en alts Wort für es Wörterbuech, wo die Wort drinstönd, wo für e bistimmti Landschaft tipisch sind, aber nöd au die, wo glych sind wie i de Schriftsprach. S Schwyzerisch Idiotikon isch aber öppe syt de Mitti vom vierte Band, wo der Albert Baachme s Rueder übernaa hät (lueg une), ekäi söttigs Idiotikon me, sondern e vollständigs Wörterbuech. Daademit isch Schwyzerischs Idiotikon zum reine Name vom Wärch worde – und hüt isch es au de Name vo däm Inschtitut, wo am Wörterbuech gschaffet wird. Scho im 1806i hät de Pfarer Franz Joseph Stalder en Versuech vomene Schwyzerische Idiotikon i zwee Bänd publiziert. Sis fertig Manuskript vo 1832 hät de Stalder nüme chöne veröffetliche. Es isch lang z Luzärn gläge, dänn ab 1901 z Züri und hät als eini vo de Grundlage für s meerbändig Idiotikon ab de 1860er ddienet. Im 1994i isch es doch
Züritüütsch ( [ˈts͡ʏɾityːtʃ͡](info)) isch de hööchalemanisch Dialäkt vo de Stadt Züri und irer Umgäbig. S Gebiet, wo Züritüütsch gredt wird, isch de Kanton Züri, aber ooni d Regione nördlich vo de Tuur (s Wiiland, mit de Wiiländer Mundart), um Elgg umen und nördlich vom Rii (s Rafzerfäld), wo zum ostschwiizerische Dialäkt ghööred. Züritüütsch undertäilt mer i sächs Undermundaarte: Stadt-Mundaart, i de Stadt Züri Wintertuurer Mundaart, im Nordoschte vom Kanton, im Gebiet vo Wintertuur Oberländer Mundaart, im Züri-Oberland See-Mundaart, am Zürisee Ämtler Mundaart, im Söiliamt Underländer Mundaart im Nordweschte, süüdlich vom Rii, im Gebiet vo Büüli und Dielschdorf Tiräkti Züügnis für s zürcherisch Alemanisch vom Mittelalter git s chuum. Doozmaal hät s en äidgnössischi Kanzleispraach ggèè, wo mee oder weniger äinhäitlich gschribe woorden isch. Die isch dänn im 17. Jarhundert wider underggange, wil sich alewiiil mee e tüütschi Standardspraach duregsetzt hät. Em Eberhard Müller siini Chronik us em 14. Jarhundert öppe isch i dère Kanzleispraach gschribe. De Titel luutet: diess buoch hiess Herr eberhart müller Ritter schultheiss der statt zu zürich schriben und sind die krieg und louff so die von zürich gehept hand in der jarzal als die hinnach geschriben staut des ersten von der mordnacht Und en Iitraag, wo
S IPA isch e Konvention zur Notierig vo phoneetisher Information. Es gits sitem 1889i, die aktuelli Version stammt usem 1996i. Blau markierti Konsonante sind im Alemannische relevant. Im IPA werre verschiedni Diakritika bruucht wenn d'Grundzeiche aapasst werre münn. Im Alemannische sin bsunders die Zeiche relevant:
De Zwingli isch en Prieschter und de Zürcher Reformator gsy. Er ghöört mit em Gämfer Calvin zu de Begründer vo de reformierte Chile i de Schwyz. De Ueli Zwingli isch z Wildhuus im Toggeburg uufgwachse und ab em 1506i z Glaris Pfarer gsy. Vil wäiss mer über di säb Zyt nöd. Sicher isch aber, das er als Soon vom ene Puur rächt volkstümli gsy isch. A de Chile hät er doo na nüüt kritisiert. Im Gägetäil: Er hät em Paapscht en Brief gschribe, er söl em Volch vo Glaris ali Sünde vergää (das isch d «Absoluzioon» gsy). Au hät er sich umtaa, ass d Glarner en aagäbliche Schplitter vom Chrüz, wo de Jesus Chrischtus dra gschtorbe sig, chönted überchoo. Won das glungen isch, hät er defür en äigeti Kapäle laa boue, di sogenannt Chrüzkapälle. D Lüüt händ ere aber Zwinglikapäle gsäit. De Zwingli hät vil gläse, und won er us Glaris ewägg isch, hät er öppe hundert Büecher gha. 1510 hät er de Landsgmäind vorgschlage, e Latinschuel, aso es Gymnasium, z gründe, was d Landsgmäind au eso bschlosse hät. Zu säbere Zyt isch s bi de Äiggnosse e groosses Politikum gsy, öb mer s mit em Kaiser, de Franzose oder
De Albert Bitzius (* 4. Oktober 1797 in Murte; † 22. Oktober 1854 in Lützelflüe) isch besser bekannt under sim nom de plume Jeremias Gotthelf. Er isch als Sohn vom Pfarrer Sigmund Bitzius und sinere dritte Frau Elisabeth Bitzius-Kohler gebore. Ab em 1805i hät d'Familie z Utzischdorf im Emmital gwont. Abem 1817i hät de Albert in Bärn Theologii studiert. Nachem Tod vo sim Vatter ischer im 1824i Verweser in Herzogenbuchsee worde. Und abem 1832i bis zu sim Tod ischer Pfarrer in Lützelflüe im Emmital gsii. Abem 1836i häter underem Name Jeremias Goffhelf Büecher gschribe. Sin erschte Roman isch Der Bauernspiegel gsii Em Gotthälf syni Sprach zeichnet sech derdür uus, das si e höche Dialäktateil het. Es git es wyts Späktrum vore reine Standardsprach i allgemeine Beschrybige, wo's nid um landschaftlechi Eigeheite geit, bis hi zu mängisch fasch reinem Dialäkt ir diräkte Red. Derzue chöme Hüüffen altmödischi Wörter, wo scho lang niemer meh bruucht. Der Bauern-Spiegel oder Lebensgeschichte des Jeremias Gotthelf, von ihm selbst beschrieben 1837, Roman Die Wassernoth im Emmental, 1838, Predigt] Wie fünf Mädchen im Branntwein jämmerlich umkommen, 1838 Leiden und Freuden eines Schulmeisters, 1838/1839, Roman Dursli der Branntweinsäufer oder der heilige Weihnachtsabend, 1839, Noväle Wie Joggeli eine Frau
Furtwange im Schwarzwald isch e ditschi Hochschuel-Stadt im Schwarzwald im Bundesland Bade-Württeberg. Furtwange lit im mittlere Schwarzwald, ungfähr 27 km östlich vun Friburg. Furtwange lit uffere Höchi zwische 850 m un 1.148 m überem Meer un beasprucht, d'högscht-glägini Stadt in Bade-Württeberg un hinder Oberwiesenthal d'zweithöchschti Stadt in Ditschland z sy. Was de högscht Punkt ablangt, isch aber Friburg mit dem 1284 m hohe Schauinsland ebbis höher. Un was d Stadtmitte betrifft, isch es d högscht Stadt gsy, bis Messstette uf de Schwäbische Alb in de sibezger Joor s Stadtrecht kriegt hät. Die Stadt lit innere molerischi Landschaft an de Krizung vun drei Däler, drumrum sin Bärg mit dichte Wälder. De „staatlich anerkannte Luftkurort“ (Des gilt eigentlich nur für de Teilort Neikirch) isch industriell prägt, isch aber au wichtig zum Wandere oder für de Wintersport grad für d'Kurgäschd. Bsunders wichtig isch au d'Fachhochschuel mit ebbis um 3500 Studente, dodevu 2400 am Standort Furtwange. Uffem Brend, em Husberg vu Furtwange, isch d'Quell vun dr Bräg. Die isch de längschde Quellfluss vun dr Donau un fliesst in Donaueschinge mit dr Brigach zämme. Dorum beasprucht Furtwange im änder lustige Stritt um d'Donauquell dr Ursprung vun dr Donau für sich, e Quelle vun de Donau
Gerbel isch e Gmäind im Hotzewald im Schwarzwald im Bundesland Bade-Würtebärg z Tüütschland. D Gmäind bestaat us zää Ortschafte. Di äint isch Gerbel, die andere nüün sind iigmäindet worde. Di nüün iigmäindete Ortstäil ghäissed Engelschwand, Hartschwand, Niderwihl, Oberwihl, Rotzinge, Rüeßell, Segete, Strittmatt un Diefestei. I de Gmäind wonet öppe 5000 Lüüt. Gerbel litt im Hotzewald im üsserschte Süde vom Schwarzwald am Rand vom Albdal. In de Umgebig vo de Gmeind häts Hochebene vo verschydener Größi, wo wie Terrasse noch Süde abfalle. Di meischte Ortsdeil liige uff sonige Hochebene. Wald macht öbbe 60 Brozänt vo de Gmeindflächi us. Nochbergmeinde sin Ibach und Dachsberg im Norde, Albbruck im Oste, Laufeburg im Süde und Rickebach und Herrischried im Weste. D Gmeinde Engelschwand, Hartschwand, Nyderwihl, Oberwihl, Rotzige, Rüeßell, Segete und Strittmatt sin ehemoligi Gmeinde, wo in de 1970er-Johr ygmeindet worre und hütt Ortsdeil vo Gerbel sin. Zu Engelschwand, Hartschwand, Oberwihl und Strittmatt ghöre keini Ortsdeil oder Wyler, zu Görwihl näbem glychnamige Dorf au d Zinke Freudeberg und Grünnetsmättli und d Hüser Chirchgrund. Zu Nyderwihl ghöre s glychnamig Dorf, de Zinke Schildbach und s Hus Sägehof. Zu Rotzige ghöre d Dörfer Rotzige und Burg, de Zinke Eichrütte und d Hüser Krembach. Zu Rüeßell ghöre d