rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Basler Münzemäss isch e Mäss für Numismatik und e Münzebörse, wo jedes Johr im Januar vo dr World Money Fair AG z Basel veraastaltet wird. Si findet im Kongrässzentrum vo dr Mustermäss statt. 1972 het d «Organisation Europäischer Münzen-Börsen» (OEMB), wo vom Luzärner Albert Beck gründet worden isch, z Basel die «Ersti Internationali Münzebörse» veraastaltet, wo sich spööter zur «Europa-Münzenbörse» und schliesslig zur «World Money Fair» entwigglet het. Sit 1981, wo d Royal Canadian Mint an dr Münzemäss Basel mitgmacht het, hai immer meh staatligi Bräägstette afo mitmache für zum ihri nöiste Brodukt vorfüehre. Hützudags sis öbbe fufzig. 2006 isch d «World Money Fair» uf Berlin züüglet. 2011 het d Basler Münzemäss ei Wuche noch dr World Money Fair z Berlin stattgfunde. Uf 160 Disch si drbii Münze, Medallie und Gäldnoote us alle Zite und vile Länder usgstellt worde, wie au Fachbüecher und alles, won esoo zur Numismatik ghöört. Weltgrößte Münzenmesse in Berlin: World Money Fair, abgrüeft am 18. Oktober 2011 Website vo dr Basler Münzemäss: Erfolgreiche 40. Internationale Münzenmesse in Basel Archivlink (Memento vom 13. Oktober 2011 im Internet Archive), abgrüeft am 18. Oktober 2011 Website vo dr Basler Münzemäss
D Republik Gersau isch vom spoote Middelalter bis zur Restauration e chliini Republik im Gebiet vom hütige Kanton Schwyz gsi. D Gersauer si de Äidgenosse immer nooch gstande und hai 1386 an ihrer Site bi dr Schlacht vo Sämpach gege d Habsburger kämpft. 1390 het sich d Gmäind Gersau vo dr Vogteigwalt, wo in de Händ vo de Luzärner Johann, Peter and Agnes von Moos gsi isch, und dr habsburgische Verpfändig für 650 Pfund in Pfennig freikauft. D Vogtei, d Rächtssprächig und d Stüürgwalt si an d Gersauer gange. 1433 het Gersau z Basel d Riichsummiddelbaarkäit vom Kaiser Sigismund, wo alli alte Freihäite, Rächt und Brivilegie bestätigt het, überchoo. Es isch so die chliinsti riichsfreiji Republik – s Gmäindigebiet isch nume 24 km² grooss gsi – worde. Es het sich mit dr Äidgenosseschaft verbündet und wird as Schutzort zu de Zuegwandte Ort zelt. 1798 isch Gersau e Bezirk im Kanton Waldstette in dr Helvetische Republik worde. Wo die zämmebrochen isch, het d Mediationsakte us Gersau e Bezirk vom Kanton Schwyz gmacht. Denn isch d Gersauer Republik vo 1814 aa non e baar Joor sälbständig gsi. 1817 het denn d Daagsatzig, gstützt uf d Beschlüss vom Wiener Kongräss und uf e
Die Drei Bünd si e Freistaat im Gebiet vom hütige Schwizer Kanton Graubünde gsi, wo im 14. und 15. Johrhundert entstande isch und bis zum Zämmebruch vo dr Alte Äidgenosseschaft 1798 existiert het. Es isch e Bund vo drei Däilstaate gsi: dr Gotteshuusbund, dr Oberi oder Graui Bund und dr Zähgrichtbund. Die höggsti Gwalt im Staat isch dr Bundsdaag gsi, wo sich us 66 Abgeordnete vo de Grichtsgmeinde zämmegsetzt het. Die Bundsdääg häi abwächselnd z Ilanz, z Chur und z Davos stattgfunde. Noch hütige Maassstääb si die Drei Bünd ehnder e Staatebund as e Bundesstaat gsi: Dr Gsamtstaat sälber het nume wenig Kompetänze gha, und braktisch alli staatlige Aagläägehäite häi d Grichtsgmäinde im ene Referendum entschiide. Dr Gotteshuusbund (rätoromanisch ) isch am 29. Januar 1367 z Chur gschlosse worde. Mit däm Bund het s sötte verhinderet wärde, ass s Huus Habsburg s Bistum Chur wurd überneh. D Underdaane vom Bischof, die sogenannte Gotteshuuslüt, hai eso greagiert, wo dr Bischof Peter Jelito für e Ränte alli siini Bsitzige de Habsburger het welle überdrääge. D Urkunde isch vo de Abgsandte vom Domkapitel, vo de bischöflige Ministeriale, vo dr Stadt Chur und de bischöflige Gricht Domleschg, Schams, Oberhalbstäi, Oberengadin, Unterengadin und Bergell underschriibe
Als Pharyngal bezeichnet mer in de Phonetik en Konsonant, wo mit de Zungewurzel un em Rache, de Pharynx, artikuliert wird. Pharyngali Konsonante sin unter de Sprooche vo de Wält sehr sälte. Pharyngali Verschlussluut sin uss keinere Sprooch bekannt un es isch umstritte, ob die überhaupt anatomisch mögli sin. Pharyngali Frikativ sin dergege uss e paar Sprooche bekannt, vorallem in Nordafrika un em Mittlere Oschte, em Kaukasus un uss de Salish-Sprooche in British Columbia. Allerdings sin viili Phonetiker, wie de Peter Ladefoged hüt de Meinig, dass es sich bi de meischte Luut, wo als pharyngal beschrybe werde, eigetli um epiglottali Konsonante handlet. Epiglottali Konsonante werde no wyyter hinte im Rache bildet wie pharyngali Konsonante. Es isch aber mindeschtens ei Sprooch bekannt, wo pharyngale un epiglottali Konsonante vonenand unterscheidet, un zwar de Dialäkt Richa vo de Sprooch Aghul uss Dagestan: /ħaw/ "Euter" vs. /ʜatʃ/ "Öpfel" and /ʕan/ "Buuch" vs. /ʢakʷ/ "Liecht". Ladefoged, Peter & Maddieson, Jan. (1996). The Sounds of the World's Languages. ISBN 0-631-19815-6. Kodzasov, S. V. Pharyngeal Features in the Daghestan Languages. Proceedings of the Eleventh International Congress of Phonetic Sciences (Tallinn, Estonia, Aug 1-7 1987), pp. 142-144.
Oberzentrum heißt in dr Ruumornig und dr Wirtschaftsgeografii e zentrale Ort vo dr höggste Stuefe noch em System vo de zentrale Ort vom dütsche Geograf Walter Christaller. Dr Begriff wird in dr Schwiz kuum brucht. Mä definiert d Oberzentre und die übrige zentrale Ort in de Blään und Brogramm vo dr Land- und Regionalblaanig und jedes Bundesland het siini äigene Kriterie. Um en Oberzentrum ume het s im Allgemäine mehreri Mittelzentre, und um die ume git s Underzentre. Näben em Grundbedaarf und em periodische Bedaarf cha im ene Oberzentrum au dr spezifisch Bedaarf deckt wärde. Das umfasst näben em Infrastruktur- und Dienstleistigsaagebot in de Under- und Middelzentre bsundrigs: bsundrigi Warehüüser Spezialgschäft Fachklinike Theater Museä Fach- und Hoochschuele Regionalbehörde Die genaui Funktione, won es Oberzentre sött haa, wird vo Bundesland zu Bundesland underschiidlig definiert, und es git au Abstuefige. So git s Oberzentre uf höggster Stuefe und uf niidriger Stuefe. Zum Bischbil si Köln und Düsseldorf in Nordrhii-Westfale Oberzentre vo dr höggste Stuefe, während zum Bischbil Krefeld en Oberzentrum vo dr niidrigste Stuefe isch. Es git au Middelzentre, wo däilwiis d Funktion vom ene Oberzentrum hai, aber nume e Däil vo dr Usstattig hai. Doppelzentre und Stadtverbünd, wo d Stedt wo
Cap und Capper (Originaltitel: The Fox and the Hound), z Dytschland urspringlig unter em Titel Cap und Capper – Zwei Freunde auf acht Pfoten vereffentligt, isch e US-amerikanische Zaichetrickfilm vu dr Regisseur Ted Berman un Richard Rich vu anne 1981. Dr Film isch dr 24. lang Disney-Zaichetrick-Kinofilm un verzellt d Gschicht vu dr Fryndschaft zwischen em Fuchs Cap un em Hund Capper. Är basiert uf em Roman Fuchsspur-Geschichte einer Feindschaft (Originaltitel: The Fox and the Hound) vum Daniel P. Mannix. 2006 isch d Furtsetzig Cap und Capper 2 erschine, wu diräkt fir dr Video- bzw. DVD-Markt produziert woren isch. Dää spilt in dr Chindhait vu dr bode Hauptfigure. Dr Cap, e verwaist Fuchsjungs, wird vu dr Witfrau Tweed ufzoge un schließt Fryndschaft mit em Capper, eme junge Jagdhund. Wun er greßer wird, leert dr Capper s Jage un begryft, dass au syy Frynd Cap zue dr Bytediert ghert. Derzue verdrage sich dr dr Jeger un d Witfrau Tweed nit guet mitenander. Zum Schutz wird dr Cap in e Wildreservat brocht, wun er sich in d Foo Vixie verliebt. Dr Capper un sy Heer jage dr Cap aber au im Reservat. Wu s ärnscht wird, merke di bede aber, dass Fryndschaft
S Commonwealth of Nations isch e luggi Verbindig vo suveräne Staate, wo in erster Linie vom Veräinigte Königriich und däm siine ehemoolige Kolonie bildet wird. D Bezäichnig Commonwealth (ängl.: „Gmäinwohl“; wörtlig: „Gmäinsame Wohlstand“) stoht do für e freiwillige Bund vo unabhängige, suverääne Staate, wo gmäinsami Ziil häi oder sich zun ere bolitische Gmäinschaft wäi zämmeschliesse. Commonwealth läitet sich entstehigsgschichtlig us dr änglische Übersetzig vom latiinische res publica ab und wird dorum au mit dr Bedütig ‚Gmäinwäse‘ brucht (so mit Australie) oder au ‚Republik‘ (so mit Virginia, Pennsylvania). Dr Begriff Commonwealth stoht dorum in ere bestimmte staatsphilosophische Dradizion, au wenn er im Fall vom Commonwealth of Nations käi Staat, sondern nume e Form vo interguvernementaler Kooperation beschribt. S Commonwealth of Nations het zurzit (Stand Oktober 2013) 53 Mitgliidstaaten, vo dene si 16, die sogenannte Commonwealth Realms, in Personalunion verbunde. Formal si d Chroone vo de 16 Commonwealth Realms drennt, aber die britischi Monarchii isch die prominäntisti. Für zum die äigeni Suverenidät bedoone, bezäichnet mä sit de 1970er Joor z. B. z Kanada, Australie und Neuseeland s äigene Staatsoberhaupt nüm as die britischi Königin, sondern mä reedet offiziell vo dr Queen of Canada, Queen of Australia oder Queen of New Zealand. Hüt
D Hafestadt Amsterdam isch die offizielli Hauptstadt vo de Niiderlande und het au am mäiste Iiwohner. 2010 het d Stadt 780.152 Iiwohner gha und d Agglomeration „Groot-Amsterdam“ öbbe 1,1 Millione. Im Groossruum Amsterdam, wo dr nördlig Däil vom niiderländische Verdichdigsruum Randstad usmacht, häi denn öbbe 2,3 Millione Mensche gläbt. Au wenn sich dr Regierigssitz vom Land und d Königsresidänz z Den Haag befinde, wo 60 Kilometer ewägg isch, isch Amsterdam sit 1983 noch dr niiderländische Verfassig d Hauptstadt vo de Niiderlande. Amsterdam lit in dr Brovinz Nordholland, wo dr Amstel und dr IJ in s IJsselmeer münde. D Stadt isch über e Noordzeekanaal mit dr Nordsee verbunde. Si wird von e Hufe Grachte durzooge, wo si under anderem wältberüehmt isch drfür. Commons: Amsterdam – Sammlig vo Multimediadateie Offizielle Website der Stadt Amsterdam (niederländisch) Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. In: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek (niederländisch) Zentrales Amt für Statistik CBS, 31. Dezember 2010 (uf Holländisch) Metropoolregio Amsterdam in cijfers 2010 Archivlink (Memento vom 8. Dezämber 2011 im Internet Archive) (p.148), Dienst Onderzoek en Statistiek Amsterdam, Januar 2011 (uf Niderländisch) Grondwetpad - 1. Hofplaats (Niderländisch) Huis voor democratie en rechtsstaat. Abgrüeft am 5. April 2011: „Andere belangrijke wijzigingen in 1983 waren
Jimmy Flitz heisst die berüehmti Schwiizermuus us de Chinderbüecher und Hörspil vom Schwiizer Outor Roland Zoss. Si chunnt i zwone Hörspilreihe «Güschi» und «Jimmy Flitz - e Reis dür d Schwyz» vor. Und i der Schwiizer ChinderWiehnacht. Als Rocksong isch der Jimmy Flitz Chinderkonzärt 2004 landeswyt bekannt worde und uf der Wältmusik-CD 'Muku-Tiki-Mu'. Die rot-wyss gstreifleti Muus läbt uf em Berner Münster, em ne richtige Pilgerort für Jimmy Flitz-Fans. Syt 2014 gyts o ne App und der Jimmy-Flitzsong uf Änglisch, Spanisch und Französisch im ABC Dino Xenegugeli, em ne Tierlieder-ABC wo uf Bärndütsch gstartet isch. I dere Hörspilreihe 1-6, wo vieli Schwiizer Mundarte und Schwäbisch vorchöme, spile grossi Mundartmeischter wie Marco Rima, Corin Curschellas, Pedro Lenz, Knackeboul, Christine Lauterburg, Hanery Amman, Eluveitie mit Anna Murphy, Büne Huber, Steff la Cheffe, Tinu Heiniger, Shem Thomas, Roland Zoss. Uf der Suechi nach alte Legände und magische Orte erfahre si ächti Fründschaft. Ds ufwändig gmache Hörspil bringt Chinder uf spylerischi Wys alti Kulture und Mundarte necher. Die erste 3 Teile hei zwo Guldigs Chrönli Priise übercho - öppis wie der Chinder-Oscar ir Schwiiz. U der Roland Zoss isch 2010 als eltischte dütschschwyzer Mundartliedermacher für Chinder vo der Post mit ere «Jimmy Flitz Briefmargge»
De Zitroonefalter (Gonepteryx rhamni) isch e groosse Summervogel. De Zitroonelfalter chunnt i ganz Europa vor usser z Nordirland, z Schottland und im nördliche Skandinavie. Er lebt am Waldrand und i Auewälder, aber au uf de Haide und bivorzugt chalchhaltige Bode. Er suugt vor alem a de Blüete vo Bluetwaierich (Lythrum salicaria), Gundrääbe (Glechoma hederacea), Törnli (Ajuga reptans) und Tistle (Carduus). De Zitroonefalter werd 30 mm lang und het e Spannwiiti vo 50 bis 60 mm. Mandli sind zitroonegeel, Wiibli geelgrüe und eender blass. Baid Gschlecht hend e chliine oraasche Tupfe i de Mitti vo de Flügel. Gonepteryx rhamni ♂ Gonepteryx rhamni ♂ △ Gonepteryx rhamni ♀ Gonepteryx rhamni ♀ △ De Zitroonefalter wacht im März us de Winterstarri uuf. Endi April tüend si sich paare und d Aier wered ainzeln uf d Blätter vom Fuulbomm (Frangula alnus) oder Chrütztorn (Rhamnus sp.) glait. D Raupe schlüffet noch zee Taag und verpuppet sich nocheme Monet. D Puppe hanget a de Äst vom Fuulbomm und de Falter schlüüfft noch zwoo Wuche afangs Juli. Er lait i de Hundstääg e Summerpause ii. Noch de grosse Hitz flüügt er wider bis in Oktober ine, und tuet denn ufem Bode i türem Laub, i Brubeeristude oder
Dr Baadener Verdraag vo 1585 het s staatlige Verheltnis und die territoriale und konfessionelle Hohäite zwüsche Basel und em Fürstbistum Basel greeglet. Dr Verdraag isch e groosse Erfolg für d Geegereformation in dr Schwiz gsi. Im Lauf vom 13. und 14. Joorhundert het sich d Basler Stadtgmäind immer meh vo dr Hohäit vom Fürstbischof vo Basel frei gmacht. Vo 1400 aa het si en äigeni Territorialbolitik afo füehre, wo dr Fürstbischof Herrschafte im Sisgau het afo verpfände. Am Aafang vom 15. Joorhundert het Basel si Usdeenig zum grösste Däil abgschlosse. 1521 het sich d Stadt ändgültig vo dr bischöflige Herrschaft glööst und 1529 d Reformation iigfüehrt. In dr Zit bis in d 1570er, wo s Fürstbistum Basel schwach gsi isch, het Basel die mäiste fürstbischöflige Gmäinde im nooche Birseck und in de Ämter Laufe, Delsbärg und de Freibärg in s Burgrächt ufgnoh. D Stadt het dört d Reformation gschützt und bsundrigs im Birsegg faktisch d Herrschaft usgüebt. Wo dr Jakob Christoph Blarer von Wartensee 1575 Bischof worden isch, het er d Macht vom Fürstbistum chönne sterke. Er het sich 1579 mit de katholische Ständ vo dr Äidgenossenschaft verbündet und het vo Basel verlangt, ass es die alte fürstbischöflige Lääche und
As Burgrächt (ius burgense, ius civile) het mä im Middelalter vor allem in Süddütschland und dr Schwiz e Verdraagsverheltnis zwüschen ere Stadt und de Dörfern rund ume bezäichnet. Drbii häi die Ortschafte e chliine Jooreszins an d Stadt müesse zahlen und Dienst müesse leiste für zum d Stadtmuure, d Gräben und d Stroosse in Stand halte. Drfür dörfe d Lüt us de Dörfer in Zite vo Gfoor mit Hab und Guet in de Muure vo dr Stadt Schutz sueche und im Friide häi si käini Verchehrsabgoobe uf ihri Waare müesse zaale. D Burgrächt häi chönne «eewig» oder befristet si und die Verburgrächdete häi e Bürgeräid gschwoore. In de Schwizer Landkantöön het s s Landrächt gee, won em stedtische Burgrächt gäänelet het. Dr Ardikel «Burgrecht» im Historisches Lexikon der Schweiz Herbert Fischer, Burgbezirk und Stadtgebiet im deutschen Süden, Herold, München 1956, S. 47f. Wilhelm Brauneder: Art. Burgrecht. In: Albrecht Cordes, Heiner Lück, Dieter Werkmüller, Ruth Schmidt-Wiegand (Hrsg.), Handwörterbuch zur deutschen Rechtsgeschichte, 2., völlig überarbeitete und erweiterte Auflage, Band I, Erich Schmidt Verlag, Berlin 2008, Sp. 769-770. ISBN 978-3-503-07912-4
Dr Sisgau isch im Middelalter e Landgroofschaft im Gebiet vo dr hütige Nordwestschwiz gsi. Vermuetlig isch er zur Zit vo de Karolinger iigrichtet worde, und bis 1585 isch er e Verwaltigsregion im nordöschtlige Jura gsi. Dr Sisgau erschiint in ere Urkunde, wo in s Joor 835 datiert isch, as pagus sisigaugensis. Wohrschiinlig hängt si Name mit dr Ortschaft Sissech zämme. Dr Sisgau isch wohrschiinlig wie dr Frickgau und dr Buchsgau e Däil vom alte Augstgau gsi. Noch ere Beschriibig us em Joor 1363 isch er im Norde bis an Rhii gange, im Oste an dr Möhlibach und d Ergolz, im Süüde an d Jurahöchene und d Lützel und im Weste an d Birs. Die ursprüngligi Usdehnig het sich bsundrigs im Oste gänderet, wo d Gränze vom Möhli- zum Violebach verschoobe worden isch. Das het mit dr Usdehnig vo dr habsburgische Herrschaft Rhiifälde z due gha. Ane 1041 het s Fürstbistum Basel dr Sisgau vom römisch-dütsche König Heinrich III. überchoo. D Landgroofschaft isch denn as bischöfligs Lääche über Erbgang und Hüroot dur d Händ vo de wichdige regionale Aadelshüüser gange: d Hombärger, d Habsburger, d Frohburger, d Thierstäiner und d Falkestäiner si alli emol Herre vom Sisgau gsi. Dr hoochgrichtlige Landgroofschaft
f Dr Brandekopf isch mit 945 m ü. NHN ain vu dr hegschte Berg im Mittlere Schwarzwald. Dr Berg lyt im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg uf em Baan vu dr Gmaine Fischerbach, Haamerschbach un Huusä, dr Spitz sälber ghert zue Haamerschbach. Dr Berg bildet dr markant Mittelpunkt zwische dr Däler vu dr Kinzig, dr Wolf un vum Haamerschbach. Dr Name vum Brandekopf stammt vun eme große Waldbrand anne 1730. Vor däre Brunscht isch dr Bärg Varnlehenskopf gnännt wore. Dr Brandenkopf isch us verschidene Richtige guet erschlosse mit Stroße un Wanderwäg (u. a. Hansjakobwäg II un e Verbindig zum 3,5 km wyt ewäge Weschtwäg). Uf em Bärg stoht dr Sänder Brandekopf. Syter anne 1929 git s dr 29 m hoch Brandekopfdurm, e gmuurte Uussichtsdurm, wu ne wyte Uusblick uf d Landschaft vum Schwarzwald, an haitere Däg bis zue dr Alpe, dr Vogese un dr Schwebische Alb. Vor em Böu vum Staidurm het s scho helzerni Vorgänger ghaa. Dr Schwarzwaldverain unterhaltet uf em Brandekopf e Wanderhaim mit eme aagschlossene Gaschthuus. Di guet Lag vum Bärg mit ere durschnittlige Windgschwindigkait vu 5,8 m/s wird dur e Windenergiaalag gnutzt. Im Summer 2002 isch as zwooti windenergiaalag s Burgerwindrad Brandekopf rund 350m weschtli vum Wanderhaim in
D Pascale Bruderer Wyss (* 28. Juli 1977 z Bade) isch e Schwyzer Bolitikeri (SP). D Pascale Bruderer isch as jingschts vu drei Maidli in dr Gmai Bade ufgwagse. Si isch uf di obligatorisch Volksschuel z Bade un d Kantonsschuel Wettige gange. No dr Matur het si Bolitikwisseschafte, Staatsrächt un Wirtschaftsgschicht studiert an dr Universitete Züri un Växjö (Schwede). D Pascale Bruderer wohnt z Nussbaume, isch ghyrote mit em Urs Wyss un Mueter vu zwoo Dechtere (Juliana, * 2011 un Ameli, *2014). Näbe ihrem Ständerots-Mandat schafft si as Gschäftsfiereri in dr Chräbsbsliga Aargau. Wu si anne 2002 in dr Nationalrot gwehlt woren isch, isch si d bis dert jingscht Nationalreti gsii. Si isch dertemol fir dr zruckdrätte Hans Zbinden noogruckt. Ai Johr speter isch si wider in dr Nationalrot gwehlt wore. Bi dr Wahl 2007 het si fir e Ständerotssitz vum Kanton Aargau kandidiert un au wider fir dr Nationalrot. Derwylscht si as Drittblatzierti nit in dr Ständerot yyzogen isch, isch si as Nationalreti mit em dritthegschte Stimmaadail unter 15 Gwehlten im Amt bstetigt wore. Bi de Wahle 2011 het si de höchschti Stimmeaateil vo allne Ständerotskandidate gha und isch di einzig gsi, wo im erschte Wahlgang scho gwählt worde-n-isch.
Der Freischütz ischt a Romandischa Opr en drei Uffziig vom deitscha Kombonischda Carl Maria von Weber. S Libreddo stammt vom Friedrich Kind. Als Vorlag hôt’r de erscht Erzehlong us-em Gespensterbuch vom August Apel ond vom Friedrich Laun benutzt. S erscht Môl uf d Bihne komma isch des Werk am 18. Juni 1821 em Keeniglicha Schauschbiilhaus en Berlin. A Uffihrong dauret rond drei Stond. Firs Orkeschtr braucht ma zwoi Fleeda, genausoviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, zwoi Trombeeda, drei Posauna ond dreißg Streichr. Dr Oddokar, a behmischer Firscht (Bariton) Dr Kuno, deam sei Erbferschtr (Bass) D Agade, em Kuno sei Dechterle (Sopran) S Ánnale, dr Agade ihr Bäsle (Sopran) Dr Kaschbr, dr erscht Jägrbursch (Bass) Dr Max, dr zwoit Jägrbursch (Tenor) A Eremit (Bass) Dr Kilian, a reicher Bauer (Bariton) Viir Brautjongfra (älle Sopran) Dr Samiel, wo-ma da schwarza Jägr hoißt (Dr sell stôht fir da Deifl ond däff en dr Opr bloß schwätza!) Baura, Jäger, Treiber, Gäscht, Hofleit, Paaschâ, Däaner, Landleit, Musikanda ond Erscheinonga (Chor ond Schdadischda) Dui Opr schbiilt en Behmen (a Landesdoil vom heidiga Tschechien) kurz nôch-em Dreißgjähriga Kriag. Behmen hôt dômôls zom habsburgischa Kaiserreich gheert. Vôr-a-ma Wirtshaus em Wald Beim Preisschiaßa hôt dr reich Bauer Kilian
Dr Paul Nunnenmacher (* 28. Juni 1929 z Sulzburg; † 25. Septämber 2011 z Fryybeg) isch e dytsche Lehrer, Regierigsschueldirektor un Mundartautor gsii. Dr Paul Nunnenmacher as Suhn vu dr Buurslyt Martin un Maria Nunnenmacher z Staufe uf d Wält chuu, är het drei Brieder ghaa. No dr Schuel z Staufe het er studiert am Lehrerseminar z Meersburg un an dr pädagogischen Akademi z Löörech. Anne 1950 het dr Nunnenmacher syyni erscht Lehrerstell z Chilchhofe aadrätte, derno isch er uf Ehrestette. Im Johr 1954 het er sich wäge gsundhailtige Brobläm vu syre Frau as Schuellaiter uf Menzeschwand im Schwarzwald versetze loo un isch mit dertemol 25 Johr dr jingscht Schuellaiter z Bade-Wirttebärg gsii. Anne 1972 isch dr Nunnenmacher wider uf Staufe zruckzoge un het d Rektorestell an dr Grund- un Hauptschuel Ebringe aadrätte. Im Johr 1980 isch er as Schuelrot an s Staatlig Schuelamt Fryburg gange un zwai Johr speter an s Oberschuelamt, 1986 isch er schließli Regierigsschueldirektor wore. Anne 1991 isch dr Nunnenmacher in Pension gange. Dr Paul Nunnenmacher isch Vorstandsmitglid vum Arbeitskreis Staufener Stadtbild gsii un vu 1980 bis 1994 fir di Freie Wehler Stadtrot im Staufemer Gmairot. Anne 1952 het er syy Jugedfreindin un Schuelkamradin Inge Jehle
Spiegeläier (im 18. Joorhundert bildet, mögligerwiis wil s Dotter glänzig isch wien e Spiegel), Setzäier, in dr Schwiz au Stierenauge oder Ochsenauge (französisch Œil de bœuf) si Äier, wo churz in dr dr Pfanne bröötlet oder im Oofe bacht wärde. S Äiwiss grinnt drbii, s Äigääl blibt aber no flüssig und glänzt. In dr Fachsprooch underschäidet mä zwüsche Setzäier, wo nume uf einere Site in dr Pfanne bröötlet wärde, und Spiegeläier, wo mä zuedeckt, so dass si im Ofe oder in dr Pfanne vo alle Site bröötlet wärde, so dass sich uf em Dotter e wisslige Schleier bildet. Spiegeläier sött mä us bsundrigs früsche Äier mache, wil bi eltere s Äiwiss z fest usenanderlauft und wenn s bröötlet isch mänggisch e chli chöjig isch wie Gummi. Für zum Spiegeläier mach nimmt mä e Pfanne, wo nit z grooss isch, so dass s Äiwiss sich nit zwiit cha usbräite, duet e chli Anke oder Schmalz dri, wermts uf und nimmt sä vom Füür und schloot denn voorsichdig d Äier drii. Denn bröötlet mä sä bi chliiner Hitz, duet Salz und Pfäffer uf s Wiss ströje und duet e chli vom häisse Anke über s Dotter, wo immer no sött flüssig sii.
D Anna Göldi (au Göldin; * 24. Oktober 1734 z Sennwald, hüt im Kanton Sanggalle; † 13. Juni 1782 z Glaris) isch di letschti Frau gsi, wo me z Europa bschuldiget het e Hex z si und us dem Grund hiigrichtet het. D Anna Göldi isch in eifache Verhältnis ufgwachse und het als Dienschtmagd gschaffet. Si het mindescht zwei Chind uf d Wält brocht, vo dene s erschti bi de Geburt gschtorbe-n-isch. Si isch us dem Grund verurteilt und bschtroft worde. De Vater vom zweite Chind isch ihre Dienschtherr gsi, en Zwicky vo Mollis. S Chind - wo ussserehelich geboren isch - isch z Strassburg uf d Wält cho und isch in e anderi Familie gäh worde. Was us dem Chind worde-n-isch, isch nöd bekannt und ob d Anna Göldi noch es dritts Chind het übercho, isch in de Forschig umschtritte. Si het dann schpäter bim Johann Jakob Tschudi gschaffet, wo en agsehner Maa z Glaris gsi isch und zu ere riiche, iiflussriiche Familie ghört het. Vo Bruef isch de Tschudi Arzt gsi, aber au Richter, Ratsherr und Regiirigsrot. D Anna Göldi isch bschuldiget worde, si heigi ere Tochter vom Tschudi Güffeli in d Milch zauberet. Nochdäm as d Anna