rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Alb chan folgendes bedüte: Alb (w), es Gebirge odder es Bärgland Fränkische Alb, es Jura-Mittelgebirge im Norde vo Bayern Schwäbische Alb, es Jura-Mittelgebirge im Süde vo Bade-Würtebärg Alb, è Sömmerigsgebièt odder è Bärgweide, wo wôrend dè Summermönet bruucht wörd, Ökonomygebäude un suschtigi Infraschtruktur wörd mit ygschlossè, au als Flurform bruucht. Alb (m), en underirdische Naturgeist i de germanische Mythologii, e Fantasyfigur (en Kobold), wo Albträum verbreitet au Elb oder Elfe, es Wese i de nordische Mythologii Alb (Hochrhein), en Näbefluss vom Rhi bi Albbruck mit de Quellflüss Menzenschwander Alb und Bernauer Alb Alb (Oberrhein), en Näbefluss vom Rhi bi Eggenstein-Leopoldshafen, mit em Näbefluss Moosalb Alb. stoht als Abkürzig für: Johannes Baptista von Albertini (1769–1831), en dütsche Bischof, Liederdichter, Botaniker und Mykolog (botanisches Autorekürzel) alb. stoht als Abkürzig für: albanisch ALB stoht als Abkürzig für: AirLand-Battle, es Computerspiil Albanien, als Länderkürzel noch ISO 3166 und olympisches Länderkürzel Lueg au: Alp, es Sûnoûm für Alb, bruucht zmeischt i dè süddütschè un alpinè Regionè usserhalb vom alemannischè Sprõchgebièt. Albgau, è Bärgland im südöschtlichè Schwarzwald mit Büggel bis a diè 1000 m hèrrè.
Alp chan folgendes bedüte: è Gebirge odder è Bärgland Alp, s Sömmerigsgebiet vom Veh i de Summermönet Alp (Fluss), en Fluss im Kanton Schwyz (Näbefluss vo de Sihl) Als Bestantail vome Wort: Alphorn, es langs Musiginstrumänt Alpsäge, en Bätruef uf de Alpe, wo vo de Älpler gruefe oder gsunge wird Alpsee, en See südöstlich vo Füssen im Allgäu Großer Alpsee, en See westlich vo Immenstadt im Allgäu Alpthal, e politischi Gmaind im Kanton Schwyz Alpnach, e politischi Gmaind im Kanton Obwalde Lueg au: Alpen, de gröscht Gebirgszuug z Westeuropa Alb
E Galeere isch e mediterrans Chriegsschiff im Mittelalter und dr früeje Nöizit gsi, wo gruederet worde isch. Tüpischi Kennzeiche si e schlanke und flache Rumpf, e Räije vo Rueder, e Hilfsbeseeglig und e Überwasserrammsporn am Bug. Umgangssproochlig wird dr Begriff "Galeere" au für die antike Vorgänger vo de äigentlige Galeere bruucht, däilwiise sogar as Sammelbegriff für alli historische gruederete Chriegsschiff. Dr Iisatz vo gruederete Chriegsschiff im Middelmeerruum het sini Vordäil ghaa: Si si vom Wind unabhängig gsi und häi im Gfächt Manöver chönne duurefüere, wo für Seegelschiff ummööglig gsi si. Wemm mä für churzi Zit e hoochi Gschwindikäit het welle erräiche, was bim Ramme wichdig isch, isch das nume mit eme gruederete Schiff mööglig gsi. Usserdäm si d Seegel im Kampf nid iigsetzt worde, was d Aagriffsflechi für Brandwaffe seer verchliineret het und Füür isch die grössti Gfoor für e Schiff us Holz. Mit de Chrüzzüüg isch dr Seevercheer im Middelmeerruum schnäll gwaggse und vor allem italiänischi Stedt wie Genua und Venedig häi drvo brofitiert. Si häi Flotte baut zum iiri Handelswääg und Niderlassige z schütze und häi uf gruedereti Chriegsschiff gsetzt, wo Kopie vo antike Dromone mit e baar arabische Nöierige gsi si. Am Ändi vom 12. Joorhundert isch
Dr Josef Wissarionowitsch Stalin (russisch Иосиф Виссарионович Сталин/Iossif Wissarionowitsch Stalin, wiss. Transliteration Iosif Vissarionovič Stalin, geboren als Iosseb Bessarionis dse Dschughaschwili, georgisch: იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი; russisch Иосиф Виссарионович Джугашвили/Iossif Wissarionowitsch Dschugaschwili, wiss. Transliteration Iosif Vissarionovič Džugašvili, ) (* 6. Dezemberjul./18. Dezembergreg. 1878 z Gori, Russischs Kaiserriich; † 5. Merz 1953 z Kunzewo bi Moskau, Sowjetunion) isch e sowjetische Politiker vo georgischer Abstammig und vo 1927 bis 1953 dr Diktator vo dr Sowjetunion gsi. Dr Kampfname Stalin, wo noch verschiidene Dütige für „dää us Staal“ stoot, het er 1912 aagnoo. Vo 1922 bis 1952 isch er dr Generalsekretär vom Zentralkomitee vo dr Kommunistische Partei vo dr Sowjetunion (KPdSU) gsi, vo 1941 Vorsitzende vom Root vo de Volkskommissar (Regierigsschef), vo 1946 Vorsitzende vom Ministerroot vo dr UdSSR und in de Joor 1941 bis 1945 Oberste Befäälshaber vo dr Roote Armee – dr „Generalissimus“. Won er sich im Machtkampf in dr KPdSU duuregsetzt gha het, het er die Ämter bis zu sim Dood bsetzt. Wäärend sinere Regierigszit het dr Stalin e totalitäri Diktatur errichdet, het im Raame vo politische „Süübrige“ meereri Millione vo vermäintlige und daatsächlige Gegner lo verhafte, in Schau- und Ghäimbrozäss zu Zwangsarbet lo verurdäile oder lo hiirichde und Millione
De Akira Kurosawa (jap. 黒澤 明 Kurosawa Akira, * 23. März 1910 in Ōmori (hait: Ōta), Tokio; † 6. September 1998 in Setagaya, Tokio) isch a japanischer Regisseur gwäse. Er hat oinige Klassiker dreht und isch einer von denne, wo die Filmsgschicht wirkli beoiflust hend. Die sieben Samurai, Rashomon – Das Lustwäldchen ond Ran sin die bekannteschte Film von em. Er war der jüngscht von siebe Kinner und hat a strenge Vater und a sehr liebe Mutter ghet. Soi Vadder war Militär, hat aber des kischtlerische Intresse vum junge Akira gferdert. Blos hat er wege Ärger vom Vadder mit soim eldere Bruder Heigo, wo er sehr mege hat, den blos hoimlich bsuche kenne. Es war immer mal wieder net leicht für de Akira, erscht hat der Heigo sich umbrecht, was em lang nachganga isch ond soi erschter Film isch a net gschait aakomme. Aba er hat mit Uzala, der Kirgise, was a russische Produggtion war, 1975 en Oscar bekomme. Dann war er sehr bekannt. Die Japaner selber findet den Akira reichlich weschtlich, in Eiropa unn Amerika isch er där japanische Filmmacher überhaupt. Will hoise, er kennt beide Seite rescht gut, schaut japanisch aus, isch aber weschtlich uffzoge. Wege dem sin
S Museum Tinguely isch e Kunstmuseum z Baasel. Es isch am 3. Oktober 1996 eröffnet worde und zäigt in ere permanänte Usstellig s Lääbe und d Wärk vom Künstler Jean Tinguely. S Museum lit im Solitudepark am rächte Rhiiufer und isch e Gschänk vo dr F. Hoffmann-La Roche AG an d Stadt und d Region Baasel zum Aalass vom 100-jöörige Jubileum vo dr Firma. Näbe dr permanänte Usstellig finde au Gastusstellige statt vo Fründ vom Tinguely und vo bekannte Künstler. Dr Tessiner Archidekt Mario Botta het s Geböid baut. Scho nume in dr zentrale Halle het s Blatz für bis zu zwanzig Wärk vom Tinguely. D Südsite vom Museum isch e lange, hööchere Bau, wo usgseet, wie wenn er nid Däil vom Räst weer. Es isch en Art Promenade über em Rhiiufer, wo dr Bsuecher duure muess und wo si Blick uf e Fluss glänkt wird. An dr Ostsite het s drei überirdischi Usstelligsetaasche. Dört isch dr höggst Punkt vom Geböid und iiri Fassaade isch wien e Lärmschutzbarriere gege d Stroossebrugg nääbedraa. D Nordsite isch parallel zur Gränzacherstrooss. Do het mä zwüsche dr Strooss und em Museum en überdachte Zuegang zum Park und zum Museum baut. S Museum bestoot us
Dr Kim Seong-su(rev. Rom. Gim Seong-soo, McCune-Reischauer Kim Seong-su, koreanisch 김성수, hanja 金性洙; uf d Wält cho as Phanseok; * 11. Oktober 1891 z Buan, Korea, im hitige Sidkorea; † 18. Februar 1955 z Seoul, Sidkorea) isch e sidkoreanische Pedagog, Schurnalischt, Bolitiker un Unabhängigkaitsaktivischt gsii. Vum 17. Mai 1951 bis zum 29. Mai 1952 isch er Vizebresidänt vu Sidkorea gsii. Vu 1910 bis 1914 het er an dr japanische Waseda-Universitet studiert. Ab 1915 isch er Lehrer an dr Joongang Highschool gsii. Anne 1920 het er d Dageszytig Tōa Nippō grindet. Vu 1932 bis 1935 isch er Dekan vu dr Korea University gsii un vu 1947 bis 1949 Guverneer vu dr Demokratische Bartei vu Korea. Commons: Kim Seong-soo – Sammlig vo Multimediadateie Uncheon Memorial Society
Dr Roh Tae-woo (rev. Rom. Na Tae-woo, McCune-Reischauer No Tae-wu, koreanisch 노태우 hanja 盧泰愚; * 4. Dezämber 1932 z Taikyū, Unterprovinz Keishō-hokudō, Provinz Chōsen, dodmol Japanischs Chaiserrych, hite Sidkorea; † 26. Oktober 2021 z Seoul) isch e ehmolige sidkoreanische General un Bolitiker. Vu 1988 bis 1993 isch er dr sechs Bresidänt vu Sidkorea gsii. Commons: Roh Tae-woo – Sammlig vo Multimediadateie Normdate: GND: 1045600954 | LCCN: n88012907 | SUDOC/IdRef: 029951615 | VIAF: 105153033
Dr Heo Jeong (rev. Rom. Heo Jeong, McCune-Reischauer Heo Jong, koreanisch 허정 hanja 許政; uf d Wält cho as Seongsu; * 4. Dezämber 1896 z Busan; † 18. Septämber 1988 z Seoul) isch e sidkoreanische Bolitiker un Unabhängigkaitsaktivischt gsii. Vum 6. Novämber 1951 bis zum 9. April 1952 isch er dr gschäftsfiered Premierminischter vu Sidkorea gsii un vu 1957 bis 1959 Burgermaischter vu Seoul. Im April 1960 in dr Zyt vu April-Revolution isch er e Zytlang sidkoreanische Usseminischter gsii, vum 15. Juni bis zum 18. Augschte 1960 wider gschäftsfierede Premierminischter un vum 26. April bis zum 14. August 1960 dr gschäftsfiered Bresidänt vu Sidkorea. Commons: Heo Jeong – Sammlig vo Multimediadateie
Il Milione (dütschi Übersetzig: Der Milione) isch dr Ditel vom Marco Polo sine Räisebeschriibige. Milione isch möögligerwiis d Churzform vom Spitznaame vo dr Polo-Familie Emilione gsi. Aber vili näme aa, ass es en Aaspiilig vo de Zitgenosse uf im Polo sine Bricht vo de saagehafte Schetz vom Oriänt isch, wo dene wenig glaubwürdig erschiine si. S Buech isch au as Le meraviglie del mondo oder Devisament du monde (dütsch: Die Wunder der Welt oder Aufteilung der Welt) bekannt. Dr Ditel vo dr ursprünglige Handschrift vom Wärk isch franzöösisch und häisst vermuetlig Le livre de Marco Polo citoyen de Venise, dit Million, où l'on conte les merveilles du monde („S Buech vom Marco Polo, Bürger vo dr Stadt Venedig, Milione gnennt, wo din vo de Wunder vo dr Wält brichtet wird“). Dr Bricht isch – noch eme mündlige Bricht vom Polo – zwüschen em Septämber 1298 und Juli 1299 in dr altfranzöösische Sprooch vom Rustichello da Pisa (au Rusticiano da Pisa) ufgschriibe worde. Dr Teggst isch verloregange und isch 1928 rekonstruiert und veröffentligt worde. Dr Marco Polo isch 1298 noch dr Seeschlacht bi Curzola in die genuesischi Gfangeschaft gfalle und het dört dr Rusticiano droffe. Dä isch e Sammler und Herusgääber
S Russische Kaiserriich (offizielli Staatsbezäichnig: russisch (Все-)Росси́йская импе́рия, Transkripzion: (Wse-)Rossijskaja imperija, uf Dütsch: (All-)Russischs Imperium) isch näbe Kaiserriich Russland dr Naame, wo in dr Gschichtswüsseschaft gebrüüchlig isch für s Russische Riich im Zitruum vo 1721 bis 1917. Au d Bezäichnige Russischs Zareriich und zaristischs Russland wärde brucht, au wenn dr Zar Peter dr Grooss dr Zareditel 1721 dur e Ditel vom Kaiser ersetzt het. Dr Flechi nooch isch s Riich in dr Middi vom 19. Joorhundert am grösste gsi und s drittgrösste Riich in dr Wältgschicht (noch em Britische Wältriich und em Mongolische Riich). In dr Nöizit isch es s gröösste zämmehängende Riich gsi. Es isch as Folg vo dr Februarrevolution 1917 undergange. Zwüsche 1742 und 1867 het s Kaiserriich die baltische Staate (Estland, Lettland, Litaue), Finnland, östligi Däil vo Pole, d Nordost-Türkei und Alaska erooberet und isch eso noch em Mongolische Riich dr grösst Staat in dr Gschicht worde. S Riich het 1917 an zää Nochberstaate gränzt: Norwääge, Schweede, s Dütsche Riich, Ööstriich-Ungarn, Rumänie, s Osmanische Riich, Persie, Afghanistan, China und an s japanische Korea. Es het au an d Ostsee gränzt, an s Schwarze Meer, s Kaspische Meer, dr Pazifisch Ozean, s Ochotskische Meer, s Beringmeer, die Ostsibirischi
Di glorryche Sibe (Original: The Magnificent Seven) isch e Western vu 1960 vum Regisseur John Sturges. Är basiert uf em Film Di sibe Samurai vum Japaner Akira Kurosawa. Dr Film spilt z Mexiko un nimi z Japan. E baar Gauner iberfalle regelmäßig e chlai Dorf un d Bewohner sueche Unterstitzig. Si engaschiere e baar abbrännti Revolverhelde un e junge Bursch drängt si au mit yyne. Wie im Originalfilm gwinne am Änd d Buure, un di maischte Revolverhelde un fascht alli Gauner sin dod. Dr jung Bursch kreigt d Dorfschenhait Petra am Änd un wird Buur. D Filmmusik vum Elmer Bernstein isch 1961 fir e Oscar nominiert wore. S Titelthema giltet bis hit as aini vu dr bekannteschte Western-Filmmelodie iberhaupt. Di glorryche Sibe in dr Internet Movie Database
E Chronik (vo altgriech. chronika (biblia) zu chronos ,Zit‘) isch e gschichtligi Prosadaarstellig, wo d Eräigniss in zitliger Räijefolg daarstellt. E Chronist isch en Autor, wo Chronike schribt. D Chronik as Form vo dr Gschichtsschriibig isch im Alterdum entwigglet worde. Wichdigi Chroniste us dr griechisch-römische Antike si dr Apollodor vo Athen, dr Kastor vo Rhodos, Sextus Iulius Africanus und dr Dexippos gsi, au wenn im Dexippos si Chronik scho zimlig nooch zur klassische Gschichtsschriibig gsi isch. D Chronike vom Eusebius vo Caesarea, vom Hieronymus, vom Hydatius vo Aquae Flaviae, vom Josua Stylites, vom Johannes Malalas und s Chronicon Paschale si für d Spootantike wichdig gsi. Im byzantinische Riich häi dr Georgios Synkellos und dr Theophanesd Chronistedradizioon witergfüert. Im latiinische Weste het d Chronik iiri Blüetezit im hooche und spoote Middelalter ghaa: d Chronica maiora vom Isidor vo Sevilla (6./7. Joorhundert), d Fredegarchronik, de Freisinger Chronik (12. Joorhundert), s Chronik vo de Morea (13. Joorhundert). Dütschsproochigi Chronikei git s sit em 12. Joorhundert. Bischbil vo afrikanische Chronike si d Kilwachronik (um 1520) oder die Patechronik. Es git verschidnigi Arte vo Chronike wie Wältchronike, Kaiser- und Königschronike, Landchronike, Chloster- und Stadtechronike und d Familienchronike, wo in dr Rönessans z Italie ufchoo si
Vandale bezeichnet: d`Wandale ä germanischer Volksschtamm eber, wu Vandalismus drybt Albert Vandal, franzesische Historiker The Vandals, e US-amerikanischi Rockband The Vandals, e britischi Rockband Vandal, Electronica & Breakbeat DJ/Produzänt vu Sheffield, Ängland. Vandals, e Gheimgsellschaft vu Studänte z Ghana
D Donata Badoer ( * 1280; † zwüschen em 12. Juli 1333 und em 4. Merz 1336) isch en aadligi Bürgere vo Venedig gsi. D Badoers si en altiigsässeni venezianischi Familie gsi. D Donata isch as Dochder vom Chaufmaa Vitale Badoer uf d Wält choo. 1300 het d Donata Badoer dr Marco Polo ghürootet, won e Räis uf China zum Groosskhan vo de Mongole Kublai Khan gmacht het und e Buech (Il Milione) drüber gschriibe het. Dr Marco Polo und d Donata häi drei Döchder ghaa, d Fantina, d Moreta und d Belella.
S Teatro Malibran, früener s Teatro San Giovanni Grisostomo (hüte mäistens: Crisostomo) isch en Operehuus im Stadtdäil Cannaregio z Venedig. Es befindet sich öbbe fufzig Meter östlig vo dr Chille San Giovanni Crisostomo. Es isch bekannt, wil s usserordentlig bedütend für d Opere im 17. und 18. Joorhundert gsi isch. S Theater isch riich verziert gsi und het Loosche uf fümf Etaasche und e groosses Barderr ghaa. Hüte git s uf de Site käini Loosche me und hinde het s zwäi Räng. S Teatro Malibran isch vom Tommaso Bezzi für d Familie Grimani entworfe worde und isch wäärend em Karneval im Joor 1678 mit ere Vorstellig vom Vespasiano vom Carlo Pallavicino iigweiht worde. S Theater het denn die grössti Büüni in ganz Venedig ghaa und isch für sini usserordentlig ufwändige Inszenierige und sini guete Sänger bekannt gsi, wie zum Bischbil d Margherita Durastanti, wo doo as Primadonna vo 1709 bis 1712 gschafft het. D Blüetezit vom Theater isch mit Komponiste wie em Carlo Francesco Pollarolo, Alessandro Scarlatti und Georg Friedrich Händel verbunde. Au dr Kastrat Farinelli isch uf dr Büüni vo däm Huus gstande. In de 1730er Joor het s si Rang as äins vo de füerende Theater z Venedig
Dr Francesco Pipino, au Francesco Pipino da Bologna (* öbbe 1270 z Bologna, † noch 1328 z Bologna) isch en italiänische Dominikaner und Archivar gsi. Er het Wärk über historischi, geografischi und juristischi Süsche verfasst. Er isch seer gleersam gsi, aber es gseet nid us, wie wenn er en ussergwöönligs literarischs Talänt gha het. Wichdig isch er vor allem, wil er im Marco Polo sis Wärk Il Milione uf Latiinisch übersetzt und es eso popularisiert het. Dr Pipino isch dr Archivar und stellverdrätend Prior vo dr Chlosterchille San Domenico z Bologna gsi. 1320 het er e Pilgerräis ins Häilige Land und uf Konstantinopel gmacht und het denn d Örter, won er underwägs gsee het, in sim Tractatus de Locis Terrae Santae beschriibe. Iter Marci Pauli Veneti (öbbe 1302 ), en Übersetzig vom Marco Polo simm Räisebricht Il Milion. Tractatus de Locis Terrae Santae (öbbe 1320), e Liste vo de Örter, won er uf sinere Pilgerräis 1320 bsuecht het. Chronicon (öbbe 1322 ), e Kompilazioon vo historische Wärk vom dr Zit vom Karl em Groosse bis zum Papbst Klemens V. Tabula privilegiorum Ordinis Fratis Praedicatorum (öbbe 1327), e Liste vo de Brivilegie, wo d Dominikaner vo de Bäbst überchoo häi.
Sevilla (im madrilenische Spanisch [seˈβiʎa], im andalusische Spanisch [seˈβiʒa]) isch d Hauptstadt vo dr Autonome Gmäinschaft Andalusie und vo dr Browinz Sevilla in Spanie. D Stadt het mee as 700'000 Iiwooner und isch die viertgrössti in Spanie. Noch ere spoote Legände isch si vom griechische Helde Herakles gründet worde. D Iiwooner häisse Sevillanos. D Stadt isch e wichdige Industrii- und Handelsblatz und e Turistezentrum. Sevilla lit uf ere wite und fruchtbare Eebeni uf bäide Site vom Guadalquivir, wo bis doo aane au Seeschiff chönne uf em faare. Es stönde e Hufe Dürm in dr Stadt und si gseet dorum vo alle Site imposant us. Die äigentligi Stadt lit uf em östlige Ufer vom Guadalquivir und um sä ume lige d Vorstedt Los Humeros, Cesteria, Baratillo, Carreteria, Resolana mit em groosse Hospital La Caridad, San Bernardo, San Roque y la Calzada und Macarena mit em Hospital de la Sangre. Vo dr alte Ringmuure, wo emol 66 Dürm ghaa het und rund um die inneri Stadt gange isch, si nume no e baar Überräst vorhande. Am rächte Ufer vom Fluss bräitet sich die groossi Vorstadt Triana us. Isidor vo Sevilla, spootantike Bischof Commons: Seville – Sammlig vo Multimediadateie Abbildig vo dr Stadt
Sklaverei isch dr Zuestand vom ene Mensch, wo vom en andere as si Aigedum behandlet wird. Noch dr Legaldefinition vom Zuesatzüberiikomme über d Abschaffig vo dr Sklaverei, wo 1956 vo de Veräinte Nazione abgschlosse worde isch, bedütet «Sklaverei» d Rächtsstellig oder Laag von ere Person, wo an ere äinzelni oder alli Befuegniss usgüebt wärde, wo mit em Äigedumsrächt verbunde si, und «Sklav» e Person in ere sonige Rächtsstellig oder Laag. Bi dr Sklaverei im änge Sinn vo dr Gschichtsschriibig isch s Rächt, Sklave z chaufe, z verchaufe, z miete, z vermiete, z verschänke und z vererbe gsetzlig verankeret gsi. D Sklavegsetz häi die brivat- und stroofrächlige Gsichtspünkt vo dr Sklavehaltig und vom Sklavehandel greeglet; drzue häi si au bestimmt, weli Rächt d Sklave ghaa häi. In vile Staatswääse, wo Sklave ghalte worde si, häi d Sklave e gwüssi Rächtsfäähigkäit ghaa und häi z. B. vor Gricht chönne goo oder Äigedum chönne erwirtschafte, so dass si mänggisch sich häi chönne freichaufe. D Sklaverei het chönne erblig si – d. h. d Noochkomme vo Sklave si sälber unfrei gsi –, das isch aber nit in alle Staatswääse, wo d Sklaverei kennt häi, eso gsi. Mä muess au underschäide zwüsche lääbenslange und temporääre
Konfuzianismus (chin. 儒家思想 „Ideä vo de Aahänger vo dr Schuel vo de Gleerte“) isch dr Begriff für d Filosofie und die politischi Vorstellige, wo in dr Dradizioon vom Konfuzius und vo sine Schüeler stöön. D Schuel vom Konfuzius wird z China au as Rujia (chin. 儒家) bezäichnet, was Schuel vo de Gleerte bedütet. Dr hütig Begriff Konfuzianismus goot uf christligi Missionäär zrugg, wo im 17. Joorhundert dr Naame vom Gründer vo dr Schuel, chin. 孔子/孔夫子 (Kongzi, Kongfuzi) latinisiert häi. Dr Konfuzius isch vo sine Aahänger as Vorbild und Ideal vereert und sini moralische Leere und si äigeni Lääbenswiis as mustergültig aagluegt worde. Dr Konfuzianismus ghöört näben em Buddhismus und em Daoismus zu de „Drei Leere“. Er brägt sit vile Joorhundert die chinesischi Kultur und Gsellschaft und beiiflusst s dääglige Lääbe z China, Japan, Korea, Singapur, Vietnam und uf Taiwan. Vom 16. Joorhundert aa si sini Leere in Europa dur Bricht vom Missionäär Matteo Ricci bekannt worde. Im Joor 1687 si sini Schrifte vom Pater Prospero Intorcetta uf Latiinisch übersetzt worde. D Grundsetz vom Konfuzianismus si in de nüün antike chinesische Wärk, wo zum Kanon vo de Drizää Klassiker ghööre, zämmegfasst Die fümf Tugende si Menschligkäit (仁) Grächtigkäit (義) Ethischs Verhalte
Dr Daoismus (chin. 道教, dàojiào „Leer vom Wääg“), au Taoismus, isch e chinesischi Filosofii und Wältaaschauig. Sini historisch gsicherete Ursprüng lige im 4. Joorhundert v. d. Z., wo s Daodejing (in eltere Umschrifte: Tao te king, Tao te ching, u. a.) vom Laozi (au Laotse oder Lao-tzu) entstande isch. Näben em Konfuzianismus und em Buddhismus isch dr Daoismus äini vo de Drei Leere (三教, sānjiào), wo China maassgääblig brägt häi. Au über China uuse häi die Drei Leere e wääsentlige Iifluss uf d Religion und d Gäisteswält vo dr Menschhäit usgüebt. In China het dr Daoismus d Kultur in de Beriich vo dr Politik, Wirtschaft, Filosofii, Litratuur, Kunst, Muusig, Ernäärigskund, Medizin, Chemii, Kampfkunst und Geografii. Daoiste git s in dr Volksrepublik China, uf Taiwan und in andere asiatische Länder wie Malaysia, Singapur, Vietnam, Japan und Korea. Nid nume die westlige Sinologe underschäide zwüschen em filosofische Daoismus (chin. 道家, dào jiā) und em religiöse Daoismus (chin. 道教, dào jiào), au d Chinese mache s. Wie jedi Joorhundert alti Religion, häi sich au im Daoismus die underschidligste Leere und Süsteem uusebildet. D Sinologe hützudags gseen im religiöse Daoismus vilmol die braktischi Verwirklichung vom philosophische Daoismus. S Wort „Daoismus“ läitet sich vo „Dao“
D Benediktiner (latiin. Ordo Sancti Benedicti, OSB) si en kontemplativ usgrichdete Orde in dr römisch-katholische Chille. Au im Anglikanismus und do und dört im Luthertum si benediktinischi Chlöster erhalte bliibe. Dr Orde het dr Naame vo sim Gründer Benedikt vo Nursia (* um 480; † 547) übernoo und gältet as dr eltist Orde im westlige Ordelääbe. Dr Grundsatz vom Orde isch „Ora et labora et lege“ (latiinisch: „Due bäte und schaffe und lääse“). Dr Benediktinermönch läbt noch dr benediktinische Ordensreegle Regula Benedicti und läit im Lauf vo sim Ordenslääbe drei Glübd ab: „Stabilitas“ (Beständigkäit in dr Gmäinschaft), „Chlösterlige Lääbenswandel“ und „Ghorsam“. As e Motto vo de Benediktiner cha gälte: „Ut in omnibus glorificetur Deus – Für dass Gott in allem verherrligt wurd.“ Christian Schütz, Philippa Rath (Hrsg.): Der Benediktinerorden: Gott suchen in Gebet und Arbeit. Mainz: Matthias-Grünewald-Verlag, 3. Aufl. 2003. ISBN 3-7867-8506-6 Die Benediktusregel (lat.-dt.), uusegee im Ufdraag vo dr Salzburger Äbtkonferänz. Beuron: Beuroner Kunstverlag, 1992. ISBN 3-87071-061-6 SS. Patriarchae Benedicti Familiae Confoederatae: Catalogus Monasteriorum O.S.B., Editio XIX 2000. Centro Studi S. Anselmo, Rom 2000. Peter Dinzelbacher, James Lester Hogg (Hrsg.): Kulturgeschichte der christlichen Orden in Einzeldarstellungen. Alfred Kröner Verlag, Stuttgart 1997. ISBN 3-520-45001-1 Karl Suso Frank: „Geschichte des christlichen
E Pornofilm isch die audiovisuelli Realisazioon vo dr Pornografii (vom griechische porne ‚Huere‘, graphein ‚schriibe‘) im Medium Film. Pornografii wird vilmol definiert as en ummiddelbari und dütligi Daarstellig vo dr menschlige Sexualidäät und vo de primääre Gschlächtsmerkmol mit dr Absicht, dr Konsumänt sexuell z stimuliere. In dr kunst- und filmwüsseschaftlige Usenandersetzig isch dä Aasatz zun ere Definizioon umstritte, au wenn s zum Bischbil usgseet, wie wenn d Rächtswüsseschaft uf die Definizioon aagwiise isch. Au d Abgränzig zu Schanerbegriff wie Erotikfilm, Sexfilm oder Softporno brucht s Kriterium vo dr Ummiddelbarkäit und Dütligkäit. S Brobleem isch, ass d Übergäng vo Schaner zu Schaner fliessend si, und mä käini klaare Gränzlinie cha zie. Pornografischi Film si z Dütschland sit 1975 nüme stroofrächtlig verbote usser dr herte Pornografii, wo sexuelli Gwalt, Zoophilii oder sexuelle Missbruuch vo Chinder daarstellt. Es git aber Jugendschutz-rächtligi Bestimmige, wo zum Bischbil d Wärbig und dr Verchauf reglementiere.