rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr 25. April isch dr 115. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 116. in Schaltjohr), dodermit blybe no 250 Däg bis zum Änd vum Johr. 1783: Im King's Theatre z London wird d Oper Serse vum Georg Friedrich Händel urufgfiert. 1792: Dr Nicolas Jacques Pelletier wird as erschte Mänsch mit dr Guillotine hiigrichtet. 1848: Dr Andrew Graham entdeckt dr Aschteroid (9) Metis. 1945: Z Torgau dräffe im Zweete Wältchrieg zum erschte Mol sowjetischi un US-amerikanischi Soldate uf dytschem Bode zämme. 1953: In dr Zytschrift Nature vereffetlige di änglische Biochemiker Francis Crick un James Watson dr Artikel Molecular Structure of Nucleic Acids: A Structure for Deoxyribose Nucleic Acid iber ihri am 28. Februar gmacht Entdeckig vu dr Doppelhelixstruktur vu dr DNA. 1952: Dur d Verainigung vu dr Länder Bade, Wirttebärg-Bade un Wirttebärg-Hauezollre wird s Bundesland Bade-Wirttebärg grindet. 2010: D Tessiner Gmaine Caviano, Contone, Gerra, Indemini, Magadino, Piazzogna, San Nazzaro, Sant’Abbondio un Vira fusioniere zue Gambarogno. 1214: Ludwig IX., Chenig vu Frankrych 1690: Gottlieb Muffat, eschtrychische Komponischt 1694: Richard Boyle, 3. Earl of Burlington, britische Architekt 1831: Robert Heck, dytsche Moler 1898: Stefanija Turkewytsch, ukrainischi Komponischti 1902: Jo Mihaly, düütschi Tänzerin und Dichterin 1917: Ella Fitzgerald, US-amerikanischi Jazzsängeri 1925: Ilse Künkele, dytschi Schauspiileri
Dr Murat Yakin (* 15. Septämber 1974 z Baasel) isch en ehemoolige Schwizer Schutter und hütige Fuessballträäner. Er isch vo türkischer Abstammig und isch z Münchestäi ufgwaggse. Er isch dr elter Brueder vom Hakan Yakin und dr Halbbrueder vom Ertan Irizik, wo bäidi au Fuessballprofis si bzw. gsi si. Vom 15. Oktober 2012 bis 2014 isch dr Yakin Trääner vom FC Baasel gsi. Sit dr Saison 2014/15 isch er Trääner vo Spartak Moskau. Syt em 2019 treniert är der FC Schaffhuuse. Dr Yakin het bi Concordia Basel aagfange schutte. 1992 isch er as Profi zu Grasshoppers, won er 101 Spiil gspiilt het, 17 Gool gschosse het und 1994 dr Schwizer Cöp und 1995 und 1996 d Schwiizer Mäisterschaft gwunne het. In dr Säsong 1997/98 isch er zum VfB Stuttgart; in de zwäi Joor druf het er in dr türkische Süper Lig für Fenerbahçe Istanbul gspiilt. 2000/2001 isch er bim 1. FC Kaiserslautern gsi und denn zrugg in d Schwiz, won er bim FC Baael unterschriibe. Am 30. Juni 2006 het er ufghöört spiile. Mit em FCB het er 2002 und 2003 dr Scheizer Cöp und 2002, 2004 und 2005 d Mäisterschaft gwunne. In de Joor 1994–2004 het dr Zakin 49
Dr 26. April isch dr 116. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 117. in Schaltjohr), dodermit blybe no 249 Däg bis zum Änd vum Johr. 1220: As Zuegständnis fir d Wahl vu sym Suhn Heinrich zum remisch-dytsche Chenig erlosst dr Staufer-Chaiser Friedrich II. d Confoederatio cum principibus ecclesiasticis un ibergit dr Bischef dodermit wichtigi Chenigsrächt. 1756: Mit em Böu vun ere Stahlhitte fangt d Gschicht vu dr bretonische Gmai Les Forges aa. 1912: Im Piper Verlag erschynt dr Almanach Der Blaue Reiter, uusegee vum Wassily Kandinsky un em Franz Marc. 1919: Z Wirttebärg wird e neji Verfassig verabschidet. 1963: Sansibar un Tanganjika veraine sich zum Staat Tansania. 1968: Grindig vum Cercle René Schickele 1986: In dr Nechi vu dr ukrainische Stadt Prypjat chunnt s zue dr Katastrof vu Tschernobyl, em schwärschte Uufall in dr zivile Nutzig vu dr Chärnenergi (Super-GAU). 0121: Mark Aurel, remische Chaiser un Philosoph 1564: William Shakespeare, änglische Dramatiker 1787: Ludwig Uhland, dytsche Dichter 1886: Johann Jakob Gerster, Schwyzer Mediziner 1889: Ludwig Wittgenstein, eschtrychisch-britische Philosoph 1900: Eva Aschoff, dytschi Schrift- un Buechgstalteri 1930: Martin Gotthard Schneider, dytsche Chilchemusiker 1943: Peter Zumthor, Schwyzer Architekt 1970: Melania Trump, slowenisch-US-amerikanisch Model un ehmoligi First Lady vu dr USA 1990: Vaso Vasic,
E Brunne isch e künschtlechi Alaag, wo me Wasser druus cha nää. Es git Brünne, wo s Wasser us ere Kwelle diräkt dri ine gleitet wird, und settegi, wo amene grössere Syschteem vo Wasserleitige hange. Wenn s Wasser von ere Kwelle chunt, wo i der Landschaft wyter obe dra lyt, lauft’s vo sälber dur d Rööre zum Brunne abe. Es chunt nid drufaa wie wyt ass es goot, s Gfell vo der Leitig muess eifach immer stimme, wo wie me’s bi de grosse röömischen Akwädukt gseht. I andere Fäll oder wenn me s Wasser vo wyter unde us em Grundwasser muess nää, bruucht’s derfür es Gräät zum s Wasser schöpfe. Am eifachschte goot’s mit emene Chübel, wo me am ene Seili abeloot wie bi de Soodbrünne; die ufwändigeri technischi Löösig isch die mit ere Pumpi. Brünne im Felse sind im Middelmeerruum sid em achte Joortuusig vor Chrischtus bekant. Hölzigi Brunnestube het me z Öiropa, wie d Archäolooge usegfunde hend, au scho sid der Schteizyt gmacht. Brünne sind für s Lääben i de Stedt scho immer öppis vom wichtigschte gsi. Drum isch es eini vo de zäntralen Uufgaabe vo der Obrikeit, für gnueg und guets Wasser z luege. Vil öffentlechi Brünne
Brunnen oder Brunne stoot för: Brunnen / Brunnestube, e technischi Aalag för d Gwünnig vo Wasser, respektiv e Uuffangbecki för Wasser oder es Wasserspiil Trinkbrunnen, e technischi Aalag zur Bereitstellig vo Trinkwasser im öffentliche Ruum Brunnen isch de Name vo folgende Ort: Brunnen (Bayern), e Gmaind im Landchrais Neuburg-Schrobenhausen, Bayern Brunnen SZ, e Ortschaft i de Gmaind Ingebohl im Kanton Schwyz, Schwiz Brunnen (Merching), en Ortstail vo de Gmaind Merching, Landchrais Aichach-Friidberg, Bayern Brunnen (Rain), en Ortstail vo de Stadt Rain, Landkreis Donau-Ries, Bayern Brunnen (Schwangau), en Ortstail vo de Gmaind Schwangau, Landchrais Ostallgäu, Bayern
Petrus isch en männliche Vorname. Petrus isch de Name vom Apostel Simon Petrus, Sohn vom ene Johannes (vgl. Joh 1,42 EU). Petrus isch di latinisierti Form vo petros (griechisch FelsVorlage:Lang – Invalid: 'gr' * probably 'el' intended), d Übersetzig vom aramäische Kephas. Es isch d Uurform vo de Vornäme Peter, Petra, Pierre, Pietro, Peer, Per, Pir oder Pit. Mit em Name «Petrus» gits e paar katholischi Hailigi und als «Peter» en Huufe bekannti Persönlichkeite. Es git au e paar Ortschafte, wo Peter im Name händ (z. B. St. Peter im Schwarzwald, St. Peter GR im Schanfigg, Graubünde). Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus (482–565), bekannt als Justinian I., römische Kaiser Petrus Plancius (1552–1622), en holländische Theolog, Astronom und Chartograaf Peter I. oder Peter de Groossi (1672–1725), en russische Zar und Kaiser Peter Alexander (1926–2011), en öschtrychische Sänger, Schauspiler, Entertainer und Showmaster Peter Arens (1928–2015), en Schwizer Schauspiller und Theaterreschissör Peter Atteslander (1926–2016), en Schwizer Soziolog Peter Bichsel (* 1935), en Schwizer Schriftsteller Peter Bieri (* 1944), en Schwizer Schriftsteller und Filosoof Peter Boschung (1912–1999), en Tütschfryburger Tokter und Schriftsteller Peter Burckhardt (1742–1817), en Basler Politiker, 1812 Landamma vo de Schwiz Peter Bürger (* 1936), en tütsche Literaturwüsseschaftler Peter Dalcher (1926–2010), en Schwizer
Dr Johann Friedrich Lampe (anglisiert John Frederick Lampe; * 1703 vermuetlig z Saggse; † 25. Juli 1751 z Edinburgh) isch e dütsch-britische Komponist und Fagottist gsi. Über d Jugend vom Lampe und si Usbildig wäiss mä nume weenig. Er het offebar Bezieige zur Katharine-Schuel z Braunschweig ghaa; noch äigene Aagoobe het er z Helmstedt Muusig studiert. Im Joor 1725 isch dr Lampe uf London gange, und isch as Fagottist im King’s Theatre aagstellt worde, wo zu sällere Zit fast alli (italiänische) Opere vom Georg Friedrich Händel ufgfüert worde si. Es isch erwiise, ass er au s Doppelfagott gspiilt het, wo dr Thomas Stanesby Jr. für e Händel baut het. Vo 1730 aa het dr Lampe für e John Rich (1692–1761) d Muusig zu de Pantomime am Theater Covent Garden gschriibe, 1732 si ersti Opere uf Änglisch Amelia mit em Libretto vom Henry Carey. Mit Carey zämme het er au 1737 d Opereparodii The Dragon of Wantley, wo si erfolgriichsts Wärk worde isch und mee zitgenössischi Uffüerige erläbt het as im Gay si Beggar’s Opera. E Fortsetzig, Margery, or A Worse Plague than the Dragon, het weeniger Erfolg ghaa. Dr Lampe het witer komischi und satirischi Opere für Covent Garden gschriibe,
Es git mee as 30 Thermalkwelle z Aache und die zele zu de ergiibigste Thermalkwelle in Dütschland. Si chömme in zwäi Kwellzüüg im Aachener Stadtgebiet an d Oberflechi. Dr Thermalwasserzug in dr Aachener Innestadt isch 500 m lang, maximal 50 m bräit und s Wasser bricht an e Hufe Blätz uuse. Vier vo deene si hüte no zuegänglig, zwäi wärde bewirtschaftet. Dr Thermalwasserzug vo Burtscheid, wo hüte e Stadtdäil vo Aache isch, isch 2200 Meter lang mit e Hufe Kwelle. Mä chunnt no an elf Kwelle aane, vier drvo wärde hüte no gnützt. D Kwelle si mänggisch mee as 72 °C häiss und ghööre mit de Thermalkwelle vo Karlsbad zu de häissiste Kwelle in Middelöiropa. Scho zu Zite vo de Römer si d Thermalkwelle für Häilzwäck gnützt worde. Si si äine vo de wääsentlige Faktore für die politischi und wirtschaftligi Entwicklig vo Aache gsi, bsundrigs vom Kur- und Baadwääse, dr Duech- und Noodleindustrii und vo dr Mineralwasserprodukzioon. Stadt Aachen: Kuren und Baden, Aachener Thermalquellen und Badegeschichte, abgerufen am 28. Januar 2012 Thermalwasserroute Aachen, abgerufen am 28. Januar 2012 Thermalwasserroute Aachen – Zurück zu den Quellen (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/bs.xq-intern.de (PDF-Datei; 742 kB), abgerufen
Burtscheid (lat. Porcetum, frz. Borcette, Öcher Platt Botsched) isch e Stadtteil vo Aachen. S isch im Joor 1018 as Herrligkäit Burtscheid gründet worde, es het dört aber scho vorhäär e Siidlig ge, wo Kelte und Römer gläbt häi. 1338 het Burtscheid d Stadträcht überchoo und isch bis 1897 en äigeständigi Stadt gsi, vo 1816 aa dr Sitz vo dr Verwaltig vom Landktäis Aache. Im Joor 1897 isch Burtscheid iigmäindet und e Stadtdäil vo Aache worde, wo sit 1972 zum Stadtbezirk Aache-Middi ghöört. Burtscheid verdankt si Entstoo und si spööteri wirtschaftligi und gsellschaftligi Entwicklig hauptsächlig sine Thermaalkwelle, wo zum Aachen-Burtscheider Thermaalkwellesüsteem ghööre, und em Bach Wurm. Karl Franz Meyer: Miscellanea Borcetano-Aquisgranensia oder Sammlung verschiedener die kayserliche freye Reichs Stadt Aachen, sodann die Herrschafft Burtscheid betreffenden glaubhaften Urkunden, nebst Beyfügung einiger am letztern ort vorgewesenen ins gemeine Wesen einschlagenden merkwürdigen Rechts-Pflege; Aachen, 1772 Johann Peter Joseph Monheim: Die Heilquellen von Aachen, Burtscheid, Spaa, Malmedy und Heilstein, in ihren historischen, geognostischen, physischen und medizinischen Beziehungen. Verlag Jacob Anton Mayer, Aachen/ Leipzig 1829. Friedrich Haagen: Historisch-topographische Beschreibung von Aachen und Burtscheid. Verlag Benrath & Vogelsang, Aachen 1877. Wilhelm Hofmann: Die städtebauliche Entwicklung der Badebezirke in Aachen und Burtscheid 1656 – 1950. In: Albert Huyskens,
Deidamia (HWV 42) isch die letschti Opere (Melodrama) vom Georg Friedrich Händel. Es isch e humorvolli Versioon vo dr Gschicht um en Achilles in Frauechläider wäärend em Trojanische Chrieg. Mit dr Deidamia het dr Händel au si Laufbaan as Operedirigänt beändet und mä cha die Opere as Ändpunkt von ere Era aaluege, nämlig vom goldige Zitalter vo dr Barockopere. Winton Dean: Handel’s Operas, 1726–1741. Boydell & Brewer, London 2006. Reprint: The Boydell Press, Woodbridge 2009, ISBN 978-1-84383-268-3. (englisch) Silke Leopold: Händel. Die Opern., Bärenreiter-Verlag, Kassel 2009, ISBN 978-3-7618-1991-3. Arnold Jacobshagen (Hrsg.), Panja Mücke: Das Händel-Handbuch in 6 Bänden. Händels Opern. (Band 2), Laaber-Verlag, Laaber 2009, ISBN 3-89007-686-6. Bernd Baselt: Thematisch-systematisches Verzeichnis. Bühnenwerke. In: Walter Eisen (Hrsg.): Händel-Handbuch: Band 1, Deutscher Verlag für Musik, Leipzig 1978, ISBN 3-7618-0610-8. Unveränderter Nachdruck, Kassel 2008, ISBN 978-3-7618-0610-4. Christopher Hogwood: Georg Friedrich Händel. Eine Biographie (= Insel-Taschenbuch 2655). Us em Änglische vo dr Bettina Obrecht, Insel Verlag, Frankfurt am Main/Leipzig 2000, ISBN 3-458-34355-5. Paul Henry Lang: Georg Friedrich Händel. Sein Leben, sein Stil und seine Stellung im englischen Geistes- und Kulturleben., Bärenreiter-Verlag, Basel 1979, ISBN 3-7618-0567-5. Albert Scheibler: Sämtliche 53 Bühnenwerke des Georg Friedrich Händel, Opern-Führer., Edition Köln, Lohmar/Rheinland 1995, ISBN 3-928010-05-0. D Partitur vo
Saul (HWV 53) isch en Oratorium in drei Akt vom Georg Friedrich Händel. Dr Händel het dr erst Akt vom 23. Juli bis zum 1. August 1738 komponiert und isch am 8. August mit em zwäite fertig worde. Denn het er die zwäi Akt instrumentiert und het an dr Opere Imeneo afo schaffe. Won er mit deere fertig gsi isch, het er am 19. Septämber wider mit dr Komposizioon vom Saul witergmacht und isch am 27. Septämber fertig worde. D Uruffüerig het am 16. Januar 1739 im King's Theatre am Haymarket z London stattgfunde. S Libretto stammt vom Charles Jennens, wo sich uf d Büecher Samuel us dr Bible (1 Sam 18-20,28,31, 2 Sam 1) gstützt het. Es chömme au Ideä us Davideis vom Abraham Cowley din vor und us dr Dragödie The Tragedy of King Saul vom Roger Boyle. D Rolle si bi dr Uruffüerig vo deene Sänger gsunge worde: Saul, Köönig vo Israel - Gustavus Waltz (Bass) David - Mr. Russell (Countertenor) Jonathan, Soon vom Saul - John Beard (Tenor) Michal, Dochder vom Saul - Elisabeth Duparc, "La Francesina" gnennt (Sopran) Merab, Dochder vom Saul - Cecilia Young-Arne (Sopran) Hohebriester - Mr. Kelly (Tenor) Häx vo Endor -
Dr 27. April isch dr 117. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 118. in Schaltjohr), dodermit blybe no 248 Däg bis zum Änd vum Johr. 1064: Dr Alp Arslan wird zum Sultan vu dr Großseldschuke gchrent. 1622: In dr Schlacht bi Mingolsheim sige di verainigte Heer vum Peter Ernst II. von Mansfeld un em Georg Friedrich vu Baden-Durlach im Dryssgjehrige Chrieg iber di chaiserdreie Druppe unter em Johann t’Serclaes von Tilly am Ohrenberg. 1747: Z London wird d Fyyrwärchsmusik vum Georg Friedrich Händel urufgfiert. 1803: Mit dr Ratifikation dur dr Chaiser dritt dr Riichsdeputationshauptschluss in Chraft. 1848: Di Badisch Revolution im Ramme vu dr Märzrevolution schyteret: Im Gfächt bi Dossebach unterlyt di Dytsch Demokratisch Legion unter dr Fierig vum revolutionäre Dichter Georg Herwegh dr konterrevolutionäre Druppe vu Wirttebärg. 1952: Grindig vu dr Schwyzerische Rettigsflugwacht 1960: Togo wird unabhängig vu Frankrych. 1961: Sierra Leone wird unabhängig vu Großbritannie. 1992: D Bundesrepublik Jugoslawie (BRJ) wird bildet dur dr Zämmeschluss vu Serbie un Montenegro. 2005: erschte Langstreckeflug vun eme Airbus A380 1771: Jean Rapp, franzesische Général division un Adjudant vum Napoléon 1891: Minnie Weber, Schwyzer Unternämmeri 1926: Franz Josef Kuhnle, Weibischof vu Rauteburg-Stuegert 1954: Thomas Oppermann, dytsche Bolitiker 1965: Meret Matter, Schwyzer Theaterregisseuri 1991:
Israel in Egypt (HWV 54) isch en Oratorium in drei Däil vom Georg Friedrich Händel. D Uruffüerig het am 4. April 1739 im King's Theatre am Londoner Haymarket stattgfunde. Woorschinlig het mä zwüsche de Akt under anderem s Orglekonzärt F-Dur The Cuckoo and the Nightingale gspiilt, wo dr Händel churz vorhäär drmit fertig worde isch. Dr Händel het im Oktober 1738 zerst d Muusig vom dritte und denn vom zwäite Däil gschriibe und isch am erste Novämber fertig worde. D Muusig vom erste Däil het er us dr Funeral Anthem, für d Köönigin Caroline gnoo. Dr Teggst vom Oratorium bestoot usschliesslig us Bibelzitat. Mä vermuetet, ass dr Charles Jennens dr Librettist gsi isch, wil er spööter bim Libretto für e Messiah äänlig vorgange isch. Hans Joachim Marx: Händels Oratorien, Oden und Serenaten, Vandenhoeck & Ruprecht, 1998, ISBN 978-3-525-27815-4 Albert Scheibler, Julia Evdokimova: Georg Friedrich Händel. Oratorien-Führer, Edition Köln, 1993, ISBN 978-3-928010-04-7 Israel in Egypt im dütschsprochige Wikisource Israel in Egypt: Note im International Music Score Library Project. D Partitur vo Israel in Aegypten (Usgoob vom Friedrich Chrysander, Leipzig 1863) Gmeinfreji Note vu Israel in Egypt in dr Choral Public Domain Library (ChoralWiki) (änglisch) Libretto bi stanford.edu Website über d Händel-Festival
S Alexander-Fest (HWV 75) isch en Ode zu Eere vo dr Hl. Cäcilia für Soli, Choor und Orchester vom Georg Friedrich Händel. Uf Änglisch häisst s Wärk Alexander’s Feast or The Power of Musick (Im Alexander si Fest oder d Macht vo dr Muusig). Dr Teggst isch vom änglische Dichder Newburgh Hamilton noch ere Ode vom John Dryden us em Joor 1697. D Uruffüerig het am 19. Februar 1736 im Covent Garden Theatre under dr Läitig vom Komponist stattgfunde. Zu de Läbzite vom Händel und au nochhäär isch s Oratorium äins vo sine beliebtiste gsi. Dr Wolfgang Amadeus Mozart het s 1789 im Ufdraag vom Prefekt vo dr Kaiserlige Hofbibliothek z Wien, em Baron Gottfried van Swieten, nöi instrumentiert (KV 591). Die Versioon isch erst 1793 zum erste Mol ufgfüert worde, isch denn aber im dütsche Sproochruum wäärend em 19. Joorhundert d Standard-Fassig worde. D Partitur vom Alexander's Feast (Händel-Wärkusgoob, uusegee vom Friedrich Chrysander, Leipzig 1861) Händels Alexander-Fest in dr Bearbäitig vom W.A. Mozart, KV 591, Nöiji Mozartusgoob X,28,1,3 uusegee vom Andreas Holschneider Leo Schrade: Studien zu Händels „Alexanderfest“. In: Händeljahrbuch. 5. Jg., 1932, ISSN 0440-0615, S. 38–141. Hans Joachim Marx: Händels Oratorien, Oden und Serenaten. Ein Kompendium. Vandenhoeck &
D Ursula Gertrud von der Leyen, geb. Albrecht (* 8. Oktober 1958 z Ixelles/Elsene, Belgie), isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt em 1. Dezämber 2019 Bresidänti vu dr Europäische Kommission. Si isch vu 2003 bis 2005 Minischteri fir Sozials, Fraue, Familie un Gsundhait vum Land Nidersachse gsii un vu 2005 bis 2009 Bundesminischteri fir Familie, Seniore, Frauen un Juged. Noch em Ruckdritt vum Bundesminischter fir Arbet un Sozials, Franz Josef Jung, am 27. Novämber 2009 isch d von der Leyen am 30. Novämber 2009 zue däm syre Noofolgeri ernännt wore. Vu 2013 bis 2019 isch si dytschi Verdaidigungsminischteri gsii. D Ursula von der Leyen isch d Dochter vum ehmolige Minischterpresidänt vu Nidersachse Ernst Albrecht (CDU) un däm syre Frau Heide Adele. Si het fimf Brieder, unter anderem dr Hans-Holger Albrecht, bis 2012 Presidänt vum Mediekonzärn Modern Times Group, un dr Donatus Albrecht, wo Vorstandsmitglid vun dr Minchner Bedailigungsgsellschaft aurelius isch. D Ursula Albrecht isch z Brüssel ufgwachse. Noch em Abitur am Gymnasium Lehrte het si vu 1977 bis zue ihrem Studienabbruch 1980 Volkswirtschaftslehr an dr Universitete Göttingen un Münster studiert. Anne 1978 isch d Albrecht uf d London School of Economics and Political Science (LSE) gange. Derno het si
Dr 28. April isch dr 118. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 119. in Schaltjohr), dodermit blybe no 247 Däg bis zum Änd vum Johr. 1405: Bi re Brunscht wäre 52 Hyyser in dr Junkeregass z Bärn gschlisse. 1885: Z Ceylon wird zum erschte Mol dr Vesakh-Dag as Fyyrdig gfyyrt, was as Aafang vu dr Renaissance vum Buddhismus giltet. 1945: Augschburg wird dr US-amerikanische Druppe im Zweete Wältchrieg kampflos ibergee. 1958: D USA fange mit dr Operation Hardattack aa, ere Serie vu Chärnwaffetescht uf em Eniwetok-Atoll un em Bikini-Atoll vu dr Marshallinsle. 1999: Z Port Moresby wird d Port Moresby Stock Exchange ufgmacht, di grescht Berse vu Papua-Neiginea. 1830: Jakob Friedrich Wanner, Schwyzer Architäkt 1834: Antoine Louis John Ruchonnet, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1860: Christoph Schrempf, dytsche Pfarrer, Philosoph un Autor vu Sachliteratur 1869: Daniel E. Garrett, US-amerikanische Bolitiker 1899: Walter Clauss, Schwyzer Germanischt un Lehrer 1906: Paul Sacher, Schwyzer Dirigänt un Mezen 1926: Peter Dalcher, Schwyzer Sprochwisseschaftler un Lexikograf 1926: Harper Lee, en amerikanischi Schriftstellere und Pulitzer-Briisdräägere 1947: Ernst Pfister, dytsche Bolitiker 1948: Terry Pratchett, britische Schriftsteller 1951: Uli Sckerl, dytsche Bolitiker 1958: Doris De Agostini, Schwyzer Skirännfahreri 1975: Federica Diémoz, italienischi Sprochwisseschaftleri 1976: Olivier Becht, franzesische Bolitiker 1980: Bradley
Dr 29. April isch dr 119. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 120. in Schaltjohr), dodermit blybe no 246 Däg bis zum Änd vum Johr. 1833: Bi dr Ereffnigsfyyr vu dr nei grindetet Universitet Züri nimmt dr Lorenz Oken as ihre erschte Rektor d Stiftigsurkund entgege. 1887: Di chilchlige Orde, wu rund zwelf Johr vorhär im Kulturkampf us Preuße uusgschlosse wore sin, wäre wider zuegloo, uusgnuu dodervu blybe aber d Jesuite. 1892: Dr Schwyzer Bundesrot gnähmigt dr Gmai Samnaun, ass si vum Schwyzer Zollbiet uusgnuu wird. 1994: Z Sidafrika gehn di erschte freie Wahle mit em Siig vum ANC z Änd. 2005: Dr Günther Oettinger wird Vorsitzende vu dr CDU Bade-Wirttebärg as Noofolger vum Erwin Teufel. 1727: Jean-Georges Noverre, franzesische Dänzer un Choreograph 1854: Henri Poincaré, franzesische Mathematiker un Physiker 1899: Duke Ellington, amerikanische Dschääsmuusiker 1906: Karl Werner Glättli, Schwyzer Lehrer un Schriftsteller 1929: Erwin Nievergelt, Schwyzer Ekonom un Informatiker 1935: René-Nicolas Ehni, elsässische Schriftsteller 1945: Hansfrieder Geugelin, dytsche Dialäktautor 1950: Karlheinz Hartmann, schwebische Volksschauspiiler 1952: Barbara Hendricks, dytschi Bolitikeri 1962: Stephan Burger, Erzbischof vu Friburg 1974: Anggun, indonesischi Popsängeri 1975: Gustav, Schwyzer Musiker 1793: John Webber, schwyzerisch-änglische Moler 1832: Jean-Georges Quiquerez, Schwyzer Notar un Staatsbeamte 1867: Achilles Bischoff, Schwyzer Bolitiker
Dr 30. April isch dr 120. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 121. in Schaltjohr), dodermit blybe no 245 Däg bis zum Änd vum Johr. 1905: Dr Albert Einstein git an dr Universität Züri sy Dissertation Eine neue Bestimmung der Moleküldimensionen yy. 1945: Zweete Wältchrieg: Dr Adolf Hitler un sy Frau Eva nämme sich im Fiererbunker s Läbe. Am glyche Dag hisst di Rote Armee dr sowjetisch Fahne uf em Berliner Rychsdagsgebei. D US-amerikanisch Armee nimmt d Stadt Minche yy. 1972: Dr US-Bresidänt Richard Nixon git dr Ruckdritt vu syne beede Beroter John Ehrlichman un Harry Robbins Haldeman as Folg vu drer Watergate-Affäre bekannt. 1975: Mit dr Eroberig vu Sài Gòn dur di Nordvietnamesisch Volksarmee chunnt dr Vietnamchrieg zum Änd. 1993: S World Wide Web, dr hitig multimedial Dail vum Internet uf HTML-Grundlag, wird fir di allgmain Benutzig wältwyt freigee. 2019: Dr japanisch Chaiser Akihito dankt ab. 1777: Carl Friedrich Gauß, dytsche Mathematiker, Aschtronom un Physiker 1845: Georg Fient, Schwyzer Beamte und Mundartautor 1868: Hans Frei, e Baasler Medalliöör und Bildhauer 1889: Olga Meyer, Schwyzer Jugendbuechautorin 1891: Caresse Crosby, US-amerikanischi Erfinderi vum BH 1906: Paul Zinsli, Schwyzer Sprochforscher un Volkskundler 1939: Peter Schellenbaum, Schwyzer Psychoanalytiker 1883: Édouard Manet, franzesische Moler 1912:
D Ode (vo altgriechisch ᾠδή ōdḗ, „Lied“, „Gsang“) isch e Form vo Gedicht, wo dur e bsondrigs fiirlige und erhabene Stiil charakterisiert isch. In dr griechische Antike het me alli Lürik as Ode bezäichnet, wo mä vordräit und mit Muusig begläitet het, also au d Monodii und s Chorlied. En erste Höhepunkt si d Ode vom Horaz und vom Pindar gsi. Au im Humanismus und im Barock het mä mit Ode allgemäin e Fedicht bezäichnet, wo wien e Lied gsi isch und Stroofe gha het. Mä het sich an d Antike aagläänt, wo mä brobiert het thematisch und au stilistisch berüemti latiinischi Vorbilder in dr jewiilige Nazionalsprooch noochzmache. Die erste nöizitlige Ode si vo dr Middi vom 16. Joorhundert aa z Frankriich entstande, dr Pierre de Ronsard und dr Joachim du Bellay gsi, z Italie dr Torquato Tasso und z Ängland dr Abraham Cowley. Im dütschsproochige Ruum häi dr Georg Rodolf Weckherlin (Oden und Gesänge, 1618/19) und dr Martin Opitz as ersti die Form brucht. Erst gege s Ändi vom 18. Joorhundert sich d Ode dur e hooche Stiil vom äifache Lied afo abgränze. In dr dütsche Ufkläärig (Johann Christoph Gottsched, Albrecht von Haller) häi vor allem filosofischi und moralischi