rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Beesge oder Bäsge isch a Kloistadt im Landkrois Ludigsburg ogfähr 25 Kilometr im Norde von Schtuegard. Seid em 18. Oktobr 2005 isch Bäsge en staatlich aherkannder Erholungsort. Besondersch sche isch dr Flecka mit soine Fachwerkheisla ond die Wengert dromrom. Laut em MDR isch Bäsge dr schenscht Weiort vo Deitschland. Beesge leit rond 13 km nerdlich vo Ludisburg am Zammefluss vo Necker ond Enz. Vo dr Gmarkong send 56,5% Landwirtschaftsfleche, 15,6 % Wald, 23,2 % Sidlongsfleche ond 4,7 % sonschtiche Fleche. Zua Beesge gheret d Stadtdoel Beesge ond Ottmarsheim. S erschte Mol erwähnt worre isch Bäsge 1153 als curtis Basincheim, en re Urkond, wo dr Kaisr Barbarossa d Schenkung an dr Badenzer Markgrafa Hermann III. bezeigt hat. Beesge hot sich mit dr Gmoede Fraededaal, Gemmrige, Hesge, Lechge, Mõndelse ond Waale zom Gmoedverwaltongsverband Beesge zammagschlossa. Dr Schuldes vo Beesge ischt dr Steffen Bühler. Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke Dr Dialekt vo Beesge ghert zom schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet. Friedrich Breining: Alt-Besigheim in guten und bösen Tagen, 254 Seiten, Besigheim 1926 Ulrich Gräf: Kunst- und Kulturdenkmale in Ludwigsburg, Stuttgart 1986, ISBN 3-8062-0466-7, S. 42-56. Autorenkollektiv (Bächler, Benning, Schulz u. a.): Geschichte der Stadt Besigheim, 712 Seiten, Besigheim
Dr Juan Carlos I. [ˈxu̯an ˈkaɾlɔs] (* 5. Januar 1938 z Rom as Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias; die dütschi Form Johann Karl I. brucht me nid, im Geegesatz zu historische Monarche) isch vom 22. Novämber 1975 bis 18. Juni 2014 Köönig vo Schbanie gsi. Er stammt us em Huus vo de Bourbone und isch Mitgliid im Club of Rome und dr Bruederschaft St. Christoph. Dr Juan Carlos I. isch dr eltist Soon vom Juan de Borbón y Battenberg und eso dr Änkel vom Köönig Alfons XIII. vo Schbanie. Si Mueter isch d María de las Mercedes de Borbón y Orléans gsi. Bekannt isch dr Juan Carlos vor allem für die wichdigi Rolle, won er bim Ändi vo dr frankistische Diktatuur und bi dr Iifüerig vo dr Demokratii z Schbanie gspiilt het. Am 14. April 1962 het dr Juan Carlos z Athen d Prinzessin Sophia vo Griecheland ghirote. Us dere Ehe stamme d Chinder Elena (* 20. Dezämber 1963), Cristina (* 13. Juni 1965) und Felipe (* 30. Jänner 1968). Am 2. Juni 2014 het dr Ministerpräsident Mariano Rajoy bekannt ggää, dass dr Juan Carlos abdanke und dr Prinz Felipe als Köönig Felipe VI. d
In dr Medizin bezäichnet Dehüdratazioon (Sünonüüm: Dehüdratisierig, Dehüdrazioon, Hüpohüdratazioon, Usdrochnig) wenn eme Körper Wasser feelt. Antonüüm drzue si Überwässerig oder Hüperhüdratazioon. Die altgriechischi Wortwurzle ὕδωρ hüdor bedütet „Wasser“. Wenn d Körperflüssikäit z fest abnimmt wil d Ufnaam vo Flüssikäit pathologisch verchliineret bzw. dr Verlust vo Flüssikäit chrankhaft vergröösseret isch, füert das zur Exsikkose. D Flüssikäit cha über e Maage-Darm-Drakt (Schisse), d Lunge (Schnuuf), d Niere (dr Urin) oder über d Hut (Schwitze) verloore goo. Wäge Chrankhäite, zum Bischbil vo de Niere oder Fieber, oder wäge starke körperlige Aasträngige cha mee Flüssikäit verloore goo und das cha e Flüssikäitsungliichgwicht zur Folg haa. Mä underschäidet drei Arte vo Dehüdratazioon: Isotooni Dehüdratazioon: Dr osmotisch Druck vom Extrazellularruum änderet sich nit, wil Wasser und Salz (Natrium, NaCl) im gliiche Verheltnis zuenander verloore gönge. Das bassiert vor allem wenn dr Körper nid gnueg Wasser und Natrium überchunnt, aber au bim Chotze oder Durchfall. Hüpertooni Dehüdratazioon: Die git s Wasser verloore goot aber nid en entsprächendi Mängi vo Salz. Das cha bi Fieber dr Fall si und mä cha im Extremfall verdurste. Z vil Schwitze wenn mä körperligi Arbet macht ooni gnueg z drinke, het dr gliich Effekt, wil dr Schweiss e hüpotooni Flüssikäit isch. Hüpotooni
D Admiralitetsinsle (Tok Pisin Admiralty Ailans, ängl. Admiralty Islands) bilde ne Inselgruppe im Bismarck-Archipel im Pazifische Ozean nordeschtlig vu Neiginea. Si ghere zue dr Provinz Manus z Papua-Neiginea. D Admiralitetsinsle bstehn us dr Hauptinsle Manus (uf alte Charte au Taui gnännt) un chlainere Koralelinsle. D Inselgruppe umfasst rund 40 Insle, dervu 18 greßeri, un het e Areal vu 2.170 km2. Di greßere Insle bzw. Inselgruppe sin: Alim-Insle, dt. friejer "Elisabeth-Inseln" Lou, dt. friejer "Sankt Georgs-Insel" Los Negros-Insle Manus - d Hauptinsle, 1.554 km2 Ndrova-Insle Nihon-Insle Tong Pak, dt. friejer Sankt Gabriel-Insel Rambutyo, dt. friejer Jesus-Maria-Insel St. Andrew-Insle Johnston-Insle Zmaischt zellt mer zue dr Admiralitetsinsle au no d Purdy-Insle un Baluan. Uf dr Insle rund 58.000 Einwohner (Stand: 2011). D Provinzhauptstadt vu Manus isch Lorengau uf dr Hauptinsle. Dr hechscht Punkt isch dr Mount Dremsel (dt.: Dremselberg) uf 720 m. D Insle sin in dr Hauptsach mit Rägewald deckt. S het e großi Aazahl vu sältene Bflanze, Vegel (unter anderem Großfueßhiener) un Suuger (unter anderem Fläädermyys). Wie au Neiginea isch dr Bismarck-Archipel scho vor rund 40 000 Johr bsidlet wore. Scho vu däne erschte Yywohner isch uf dr Admiralitetsinsle Obsidian gsammlet un ghandlet wore. Vor rund 3500 isch im Biet zwisch
D Aphrodite (altgriech. Ἀφροδίτη, Aphrodítē) isch in dr griechische Müthologii d Göttin vo dr Liebi, dr Schöönhäit und vo dr sinnlige Begiirde und äini vo de kanoonische zwölf olümpische Gotthäite. Ursprünglig isch si für s Wärde und Waggse zueständig gsi, spööter isch si zur Liebesgöttin worde. In dr römische Müthologii het d Venus die gliich Rolle ghaa, und die alte Egüpter häi sä mit dr Hathor identifiziert. Noch em Hesiod isch d Afrodite d Dochder vom Ouranos, drum werd si au Aphrodite Ourania gnennt. Däm si Soon Kronos het em s Gmächt mit ere Sichle abgschnitte und si ins Meer gheit. S Bluet und dr Soome häi sich mit em Meer vermischt, und us em Schuum wo s gee het, isch d Afrodite uf d Wält choo. Dr Zephyros het si zerst uf Kythera brocht und denn uf Züpere, wo si wil si blutt gsi isch, sich hinder eme Mürtestruuch versteckt het. D Hoore häi di gschmückt und denn isch si de Unstärblige vorgstellt worde. Dr Hyginus Mythographus het dr Geburtsmüthos vo dr sürische Semiramis adaptiert und gsäit, si sig us eme Äi gschlüpft, wo Fisch ans Land grollt häige und wo vo Duube usbrüetet worde sig. Noch em Nonnos
Pügmalion (altgriech. Πυγμαλίων) isch dr Naame vom ene küprische Köönig us dr griechische Müthologii. Usserdäm isch s au dr griechisch Naame vom Köönig Pumjaton vo Tyros. Uf dä goot die müthischi Gschicht möögligerwiis zrugg. Die usfüerligsti antiki Schilderig findet mä bim Ovid (Metamorfoose Buech 10, Värs 243 ff.): Dr Künstler Pügmalion vo Züpere het mit Propoetide, das si sexuell zügelloosi Fraue gsi, schlächti Erfaarige gmacht und isch zum Frauefind worde und läbt nume no für si Bildhauerei. Er het us Elfebäi e Statue gmacht, wo wien e lääbigi Frau usgsee het. Die Statue het er immer mee wie en ächte Mensch behandlet und het sich schliesslig in sä verliebt. Am Festdaag vo dr Afrodite het dr Pügmalion d Göttin vo dr Liebi drum bittet, ass si zuekümftigi Frau eso wurd si wie d Statue, won er gmacht het. Won er Häim cho isch und d Statue wie immer het afo striichle, isch die langsaam lääbig worde. Yämme häi si denn e Chind ghaa, wo Paphos ghäisse het. Im 18. Joorhundert het mä dr Statue dr Naame Galatea gee. Bim Vergil isch dr Pügmalion dr Brueder vo dr Dido gsi, wo spööter Karthago gründet het, und dr Soon vom Belus, Köönig
E Chraftort isch e geographischi Örtlichkait, wo noch de Aasicht vo verschidnige Mensche, mit spirituelle, geomantische, oder magische Chräft uufglade sii söll. De Bsuech vom ene Chraftort chan en Mensch i de Regle mit positive Chreft oder Lebesenergii uuflade. Vili Chraftort sind hüüffig bsundrigi natürlichi Formatione, wie Berggipfel, Felse, Wäldli, Waldliechtige, Gwässer, aber au menschlichi Baute, wie Ruine vo Burge aber au bsundrigi Cherche oder anderi Hailigtümer. Nöd selte sind die Chraftort mit alte Saage verbunde. Vili Chraftort sölet dezue no mitenand verbunde sii. Die Verbindigslinene, au lay-line gnennt, bildet ageblich geometrischi Muster uf de Landcharte. Chraftort wered entweder intuitiv, maist noch ästhetische Kriterie, gfunde, oder dör bstimmti Praktike wi Pendle gortet. Verbraitet isch au, as e Chraftort gwertet werd, indem sini Straalig mit Bovis-Ainhaite (BE) aggee werd, wo aber kai wösseschaftlichi anerchannti Grössi isch. As de Ort mit de höchste Bovis-Ainhait i de Schwiiz werd Aesch bi Muur (Gmaind Muur) i de Forch im Kantoo Zöri aggee. De söll 750000 BE uufwiise, wäred s Groosmöister vo Züri 18000 BE haa söll. Zo de bikanntiste Chraftort zäled Stonehenge z England, di ägyptische Pyramide oder d Externstai z Tütschland. Im Buechhandel isch sit e paar Joor e Buum mit Büecher öber
D Dobbelhelix (griech. hélix: Windig, Spiraale) isch e geometrischs Gebild, wo bin em s Motiiv vo dr Windig dobblet ufdaucht, im Geegesatz zur äifache Helix. Mä underschäidet zwäi Forme vo Dobbelhelix: Dr Typ 1 bestoot us zwäi äifache Helix, wo umenander umelaufe, mä bezäichnet s au as zwäigängigi Schruube (Abb. 1) Dr Typ 2 bestoot im Geegesatz drzue nume us äim Strang. Dä isch zun ere Helix verdräit, und die isch iirersits wider zun ere Helix mit eme grössere Radius verdräit. Däm Tüp säit mä au Dobbelwändel (Abb. 2). In dr Biochemii wird dr Begriff Dobbelhelix mäistens für e Tüp 1 brucht. Er bezäichnet zwäi paralleeli Sträng vo Makromolekül, wo wie Schruube um enander umelaufe. S bekanntiste Bischbil isch wohrschiinlig d Struktuur vom Desoxyribonukleinsäure-Molekül, wo in fast alle Lääbewääse vorchunnt. D DNA-Sträng verlaufe zuesätzlig no geegelöifig (antiparallel). Die äigentlige Helix (root und blau) wärde vom Ruggegroot vo dr DNA bildet, wo us Fosphaat und Zucker bestoot. Die sogenannte „Sprosse“ (schwarz) si d Baase, wo die bäide Äinzelsträng über Bindige vo Wasserstoffbrugge zämmeheebe. E spezielli Form vo dr Dobbelhelix git s zum Bischbil in dr Struktuur vo Antifilamänt. S Bsundrige bi däm Struktuurprotein isch, ass d Äinzelsträng bi deere Dobbelhelix vom
E Krüpte (gr. ‚die Versteckti‘; au Gruft) isch e Ruum, wo sich under em Chor (Apsis) oder underhalb vom Altar in christlige Chille befindet. Im Allgemäine het s dört Häiligegreeber und Altäär gee. In dr Krüpte isch ursprünglig äntwääder s Graab oder d Reliquie vom ene Märtüürer gsi, was näbe dr religiööse Bedütig vor allem im Middelalter Pilger het sölle aazie. As Vorlöifer vo dr Krüpte (gr. κρύπτος: ‚versteckt‘, ‚ghäim‘) gälte die früechristlige, underirdische Graabaalaage vor de Muure vom antike Rom. Über e baar vo dene Greeber het mä spööter Chille baut, wie z. B. Alt-St. Peter z Rom, wo uf em Graab vom Jünger Petrus baut worde sig. S Graab befindet sich in de mäiste Fäll under dr Apsis, in dr Romanik mänggisch under em Westchor. S äigentlige Häiligegraab under em Altaar isch mänggisch e chliine Ruum, wo mä aber nid iine chaa und wird as Confessio bezäichnet. Commons: Crypts – Sammlig vo Multimediadateie
Acquarossa isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Acquarossa im Bezirk Blenio. Acquarossa lyt im Valle di Blenio. Nochbergmaine sin vu Norde uus im Uhrzaigersinn Olivone, Aquila, Torre, Malvaglia, Ludiano, Sobrio, Cavagnago, Anzonico un Faido. Acquarossa isch entstande am 4. April 2004 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Castro, Corzoneso, Dongio (dt. veraltet Denntsch), Largario, Leontica, Lottigna (dt. veraltet Luthynien), Marolta, Ponto Valentino (dt. veraltet Punt) un Prugiasco. Dr Name isch vum zäntral glägene Kurort Acquarossa ibernuu wore. Castro isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1200 as Castri, Corzoneso 1210 as Cursonexe, Dongio 1188 as Deuci, Largario 1207 as Largario, Leontica as 1204 Levontega, Lottigna 1201 as Lotingnia, Marolta 1205 as Malouta, Ponto Valentino 1200 as Ponto Varentino un Prugiasco 1209 as Puliçasco. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Acquarossa isch dr Ivo Gianora. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Acquarossa ghert zum Ticinese. Chilche San Carlo di Negrentino bi Prugiasco (romanisch, 11. Jh.) Ruine vu vier Case dei pagani (Haidehyyser) bi Dongio un Marolta, Grotteburge us em 9.-11. Jh. Chilche San Carlo di Negrentino Bruck zue dr Chilche Commons: Acquarossa – Sammlig vo Multimediadateie http://www.acquarossa.ch Sonia Fiorini / GG:
Agno (lombardisch Agn [aɲ], dytsch veraltet Eng) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Agno im Bezirk Lugano. Agno lyt an dr Stroß vu Ponte Tresa uf Lugano im Malcantone am Luganersee. Zue dr Gmai ghere au no d Ortsdail Cassina, Mondonico un Serocca. Uf em Bann vu Agno lyt dr internationale Flughafe Lugano-Agno. Anne 735 wird zum erschte Mol e cl. basilice Sci. Iohannis Aniasce‚ e Gaischtlige vu dr Chilche vum hl. Johannes vu Agno, gnännt (818 Anium, 874 Gundoaldus notarius de vico Amni). Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Agno isch dr Mauro Frischknecht. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Agno ghert zum Bosino. Luigi Rusca (1762–1822), klassizistische Architäkt Vico Torriani (1920–1998), Schlagersänger un Schauspiler Celestino Trezzini: Agno In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 1, Affo–Alther, Attinger, Neuenburg 1921, S. 174. (abgerufen am 3. Juli 2017). Commons: Agno – Sammlig vo Multimediadateie http://www.agno.ch Bernardino Croci Maspoli: Agno. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 7. September 2023 Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf
Airolo (lombardisch Airö(u)/Aire(u) [ajˈrøː/ajˈrøw/ajˈreː/ajˈrew], dytsch Eriels oder Jerels, rätoromanisch ) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Airolo im Bezirk Leventina. Airolo lyt i dr obere Leventyna am sidlige Fueß vum Gotthardpass, 55 km nerdli vu Bellinzona. Weschtli vu Airolo lyt s Bedrettodal, wu mer iber dr Nufenepass in s Wallis chunnt oder iber dr San Giacomo-Pass ins italienisch Pommatdal. Zue dr Gmai ghere au no d Derfer Brugnasco, Fontana, Madrano, Nante un Valle. S Dorf Albinasca un dr Wyler Bedrina sin hite nimi bewohnt. Airolo isch hite ne wichtigi Bahnstation an dr Bärgstreki vo dr Gotthardbahn un lyt am Sidportal vum Yysebahntunäll, wo ane 1882 ygweit worden isch, un vum Tunäll vu dr Autobahn A2), wo 1980 uffggangen isch. Airolo isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1210 as Oriolo. Im spoote 19. Joorhundert isch d Feschtig Airolo bout worde. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Airolo isch dr Franco Pedrini. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Airolo ghert zum Ticinese. S Dorf isch im Infäntaar ISOS ufgfüert. Chilche Santi Nazario e Celso (12. Jh., 1877 abbrunne, 1879 nei böue) Forte di Airolo, alti Feschtigsaalag vu 1890 Airolo Airolo 1835 Airolo
Alto Malcantone isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Breno im Bezirk Lugano. Alto Malcantone lyt im obere Malcantone. D Gmain Alto Malcantone gits sit em 14. Merz 2005, wo sich di bishärige Gmaine Arosio, Breno, Fescoggia, Mugena un Vezio zämedoo hen. Arosio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1335 as Aroxio, Breno 1140 as Breno. Fescoggia 1296 as Fescozia, Mugena 1214 as Megiadina (1270 Migena), Vezio 1355 as Vecio. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Alto Malcantone isch dr Curzio Sasselli. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Alto Malcantone ghert zum Ibergang zwisch em Comasco-Lecchese un em Bosino. Chilche S. Michele, Arosio (13. Jh., 1640-47 stark umböue, mit eme Freskezyklus vum Antonio da Tradate un Stuckarbete us em 17. un 18. Jh.) Chilche S. Lorenzo, Breno (13. Jh., 1596 widerufböue, 1852 erwyteret) Chilche S. Agata, Mugena (14. Jh., 1636 reschtauriert un am Änd vum 17. Jh. vollständig nei böue, mit Stuckarbete us em 19. Jh.) Commons: Alto Malcantone – Sammlig vo Multimediadateie http://www.altomalcantone.ch Bernardino Croci Maspoli: Arosio. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Bernardino Croci Maspoli: Breno. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Bernardino Croci Maspoli: Fescoggia. In: Historisches Lexikon
Anzonico (lombardisch Anzóni) isch bis Endi Merz 2012 e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz gsii. Si hät zum Chrais (circolo) Giornico im Bezirk Leventina ghert. Anzonico lyt am linke Hang vum Valle Leventina uf ere Hechi vu 972 m ü. M. an dr Strada Alta. Zämme mit Calonico, Cavagnago un Sobrio bildet Anzonico d sognännt Traversa. Anzonico isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1226 as Ançonego. In ere Volksabstimmig im Merz 2004 hän sich d Burger vu Anzonico gege d Fusion mit dr Gmaine Faido, Osco, Mairengo, Calpiogna, Campello, Rossura, Calonico, Chiggiogna, Cavagnago un Sobrio gstimmt. Am 1. April 2012 hät d Gmai mit de Gmaine Calpiogna, Cavagnago, Chironico, Mairengo und Osco zu de bestehende Gmain Faido fusioniert und dodermit au de Bezirk gwächslet. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Anzonico isch bis Endi Merz dr Luciano Zanzi gsii. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Anzonico ghert zum Ticinese. Chilche S. Giovanni Battista (1670). D Vorgängerchilche isch anne 1404 gweiht un am 19.1.1667 wie au ne große Dail vum Dorf vun ere Lawine zerstert wore. Celestino Trezzini: Anzonico. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 1, Altheus_Ardüser., Attinger, Neuenburg 1921, S. 393. Virgilio Gilardoni: Anzonico. In: Il
Aranno (lombardisch Arànn) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Breno im Bezirk Lugano. Aranno lyt im Magliasinadal im Malcantone uf 727 Meter Hechi. Aranno isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1335 as Arano. Im Johr 1857 sin uf em Bann vu dr Gmai Zinkblende, Baryt un Stibnit entdeckt underno ne Zytlang abböue wore. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Aranno isch dr Mauro Destefani. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Aranno ghert zum Bosino. In dr Fassade vu dr Casa Pelli yygmuurt het s Kopie vu vier Grabstaifragmänt mit Inschrifte im sog. Alphabet vu Lugano („lepontischs Alphabet“), entdeckt anne 1842, Original im Museo del Malcantone z Curio Chilche S. Vittore (17. Jh.) Domenico Pelli (1657–1728), Architekt Johann Rudolf Rahn: Aranno In: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 3. Celestino Trezzini: Aranno In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 1, Altheus–Ardüser, Attinger, Neuenburg 1921, S. 408. (abgerufen am 3. Juli 2017). Virgilio Chiesa: Aranno In: Lineamenti storici del Malcantone. Tipografia Gaggini-Bizzozero, Lugano 1961. Plinio Grossi: Aranno In: Il Malcantone. Guida Galli-Tamburini, 2. Auflage, Fontana Print SA, Pregassona 1984, S. 70–72, 146. Gian
Arbedo-Castione (lombardisch Arbed-Cagion) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Arbedo-Castione im Bezirk Bellinzona. D Gmai bstoht us dr beede Fraktione Arbedo un Castione am linke un rächte Stade vu dr Moesa, churz vor die in dr Tessin mindet. Uf em Bann lyt au dr Lago d’Orbello. D Nochbergmaine sin Bellinzona (frijer au Sant’Antonio, Gorduno un Gnosca) un Lumino im Kanton Tessin, un Roveredo im Kanton Graubünde. Arbedo isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1195 as Erbedum, Castione 1237 as Castillionum. Im Johr 1422 hän d Mailänder in dr Schlacht bi Arbedo d Aidgnosse gschlaa. Uf dr 2. April 2017 het d Gmai Arbedo-Castione zäme mit Lumino us em Chrais Bellinzona in Chrais Arbedo-Castione gwechslet, wo neu grindet woren isch. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Arbedo-Castione isch dr Luigi Decarli. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Arbedo-Castione ghert zum Ticinese. Chilche S. Maria, Arbedo Johann Rudolf Rahn: Arbedo-Castione. In: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 3. Virgilio Gilardoni: Arbedo-Castione. In: Inventario delle cose d’arte e di antichità. Edizioni dello Stato. Bellinzona 1955, (Arbedo, S. 165–178), (Castione, S. 183–186). Virgilio Gilardoni:
Arogno (lombardisch Arögn) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Ceresio im Bezirk Lugano. Arogno lyt am Fueß vum Monte Sighignola uf ere Hochebeni acht km sidlich vu Lugano. Zue dr Gmai ghere d Wyler Berretta, Ca del Feree, Ca Nova, Devoggio un Pugerna. Nochbergmai isch Campione d’Italia, e italienischi Exklave am Stade vum Luganersee. Anne 859 wird s Mailänder Chloschter S. Ambrogio as Bsitzer vu Gieter z Arogno gnännt. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Arogno isch dr Corrado Sartori. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Arogno ghert zum Comasco-Lecchese. Chilche Santo Stefano Adamo d’Arogno, Böumaischer vum Dom San Vigilio z Trient Luca Antonio Colomba](1674−1737), Chunschtmoler Giovanni Battista Innocenzo Colombo (1717−1793), Architäkt, Chilchemoler un Bihnebildner Baldassare Maggi (vor 1550−1629), Architekt z Behme Celestino Trezzini: Arogno In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 1, Ardutius–Basel, Attinger, Neuenburg 1921, S. 444. (abgerufen am 3. Juli 2017). Virgilio Gilardoni: Arogno. In: Il Romanico. Arte e monumenti della Lombardia prealpina. Istituto grafico Casagrande, Bellinzona 1967, S. 36–37, 39, 183–187, 423, 533. Agostino Robertini, Silvano Toppi, Gian Piero Pedrazzi: Arogno. In: Il Comune. Edizioni Giornale del Popolo, Lugano 1974, S. 9–24. Lucia Pedrini Stanga: I Colomba di
Ascona (lombardisch Scona, dytsch veraltet Aschgunen bzw. Aschonen) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Isole im Bezirk Locarno. Dr Kurort lyt am Nordstade vum Langesee, weschtli vum Maggia-Delta. Zue Ascona ghere d Ortsdail Gerbi, Monescie, Monte Verità, Moscia un Saleggi. Ascona isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1224 as burgus de Scona. S isch lang nummen es Fischerdorf gsi. 1900 aber isch uf dem Hoger denäbe, de Monescia, en alternativi Naturhailaastalt aaglait wore: de Monte Verità – und isch Ascona biriemt wore. Noch em Zwaite Wäldchrieg isch des Ort rasant gwachse, nid zletscht, wil sich dert vyyl ryychi Dytschi nidergloo hen. Dr Gmaindsbresidänt (Sindaco) vu Ascona isch dr Luca Pissoglio. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Ascona ghert zum Ticinese. Uf em Monte Verità („Wohretsbärg“) bi Ascona isch in dr erschte baide Johrzehnt vum 20. Jh. e läbensreformerischi Chinschtlerkoloni entstande, wu sich dr Widerstand gege di patriarchal militaristisch Kultur un Gsellschaft vu dr Zyt gsammlet het un wu ne Zäntrum gsii isch fir vili neie Bewegige wie Pazifismus, Anarchismus, Theosophi, Anthroposophi, OTO, Psychoanalyse, Vegetarismus, Naturismus, Uusdrucksdanz un andere. All Summer findet z Ascona s JazzAscona-Feschtival statt. D Fondazione
Astano (lombardisch Astan) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Sessa im Bezirk Lugano. S Dorf isch e Kurort un lyt im mittlere Malcantone zwisch em Lago di Lugano und em Langesee unterhalb vum Monte Lema an dr Gränz zue Italie. Astano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1272 as Astanum. Dr Gmaisbresidänt (Sindaco) vu Astano isch d Brigitte Cella. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Astano ghert zum Bosino. Pfarrchilche S. Pietro (1654) Domenico Trezzini Architekt im Dienscht vum Zar Peter I. Teodoro Amadò: Appunti su Astano: momenti ed aspetti di un villaggio malcantonese. Teil 1, In: Almanacco Malcantonese e Valle del Vedeggio. Edizioni Bernasconi, Agno 2001, S. 72–78. Teodoro Amadò: Appunti su Astano. 2. Teil, in: Almanacco Malcantonese e Valle del Vedeggio. Edizioni Bernasconi, Agno 2003, S. 72–85. Teodoro Amadò: Astano. Gli edifici sacri. In: Almanacco Malcantonese e Valle del Vedeggio. Edizioni Bernasconi, Agno 2002, S. 68–76. Virgilio Chiesa: Astano. In: Lineamenti storici del Malcantone. (Hrsg.) Museo del Malcantone (2. Auflage), Curio 2002, S. 242, 243, 266. Antonio Portugal de Faria: Note per la storia della Famiglia De Marchi e del Comune di Astano sua patria. Tipografia