rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Franz Radziwill (* 6. Februar 1895 z Strohuuse, hüte Rodekirche in dr Wesermarsch; † 12. August 1983 z Wilhelmshaven) isch e dütsche Mooler gsi. Er isch eine vo de bedütende Verdräter vom Magische Realismus, ere Underform vo dr Neue Sachlichkeit. Si Wärk umfasst öbbe 800 Gmäld. Er het s Spannigsfäld vo Technik und Natur thematisiert. In ere Reihje vo siine Bilder verrisst dr Himmel. Dr grösst Deil vo siim Läbe het er im Nordseebad Dangast bi Varel am Jadebusen gwohnt. Währed dr Zit vom Nationalsozialismus het män em e baar mol verbote, siini Bilder uszstelle. Drei vo siine Früehwärk si 1937 in dr Usstellig «Entartete Kunst» z Münche zeigt worde. Drotz em Usstelligsverbot het er sich für e Nationalsozialismus iigsetzt und und isch e Funktionär in dr NSDAP gsi. Andrea Firmenich, Roland März: Franz Radziwill. 1895 bis 1983. Das größte Wunder ist die Wirklichkeit. Monographie und Werkverzeichnis. Wienad Verlag Köln ISBN 3-87909-381-4 Gerd Presler: Franz Radziwill. Werkverzeichnis der Druckgrafik. Engelhardt und Bauer, Karlsruhe ISBN 3-925521-16-X Konstanze Radziwill und Hans Heinrich Maaß-Radziwill (Herausgeber): Franz Radziwill. Raum und Haus. Verlag C. J. Bucher ISBN 3-7658-0591-2 Eduard Dohmeier: Verstörende Bilder. Das Werk von Franz Radziwill im „Dritten Reich“. Isensee, Oldenburg 2007, 256
Dr «Ariernachweis» oder «Arierschein» isch im nationalsozialistische Dütschland vo 1933 bis 1945 für bestimmti Personegruppe (bsunders für Beamti im öffentlige Dienst, Ärzt, Juriste, Wüsseschaftler an dütsche Hochschuele) e Noohwiis (e beglaubigti Ahnedaafele) von ere «rein arische Abstammig» us dr «arische Volksgemeinschaft», wo vo Staats- und Regierigsbehörde verlangt worden isch. Bi dr NSDAP het män en bruucht, für zum in d Bardei ufgnoh z wärde. Au vili nitstaatligi Institutione wie Bruefsverbänd, e Hufe Undernähme und e Deil vo de Chillene hai «Ariernoochwiis» verlangt as Vorussetzig für en Aastellig. Mit em «Ariernoochwiis» het d Usgränzig vo «Nitarier», vor allem vo de Jude, de Roma und de Sinti aagfange. D Verfolgig vo dene Mensche het d Aberkennig vo ihre Bürgerrächt und d Usgränzig bis zur Verdriibig iigschlosse, d Ghettoisierig, d Deportation und het zum staatlig organisierte Massemord in Konzentrationslager (Holocaust) (1941–1945) gfüehrt. Eric Ehrenreich. The Nazi Ancestral Proof. Genealogy, Racial Science, and the Final Solution. Indiana University Press, Bloomington IN 2007, ISBN 978-0-253-34945-3. Manfred Gailus (Hrsg.): Kirchliche Amtshilfe. Die Kirche und die Judenverfolgung im „Dritten Reich“. Vandenhoek & Ruprecht, Göttingen 2008, ISBN 978-3-525-55340-4. Hans Mühlbacher: Zwischen Technik und Musik. Ohne „Ariernachweis“ in der Raketenforschung des Dritten Reiches. Edition Atelier, Wien 2003, ISBN 3-85308-090-1.
Dütschs Riich isch vo 1933 bis 1945 dr offizielli Naame vom dütsche Staat gsi, wo vo dr Nationalsozialistische Dütsche Arbeiterbardei (NSDAP) beherrscht worden isch. Under em „Füehrer“, Staats- und Bardeichef Adolf Hitler het die e Diktatur errichdet. Zämme mit em faschistische Italie under em Benito Mussolini häd s nationalsozialistische Riich 1939 de Zweiti Wältchrieg entfässlet und bis 1942 grossi Deil vo Europa beherrscht. S Regime hät in Konzentrationslager über sächs Millione Jude ermordet (lueg: Holocaust) und i de bsetzte Gebiet Chriegsverbräche lo begoo. Dütschland het under em Name Dütschs Riich in verschiidene Epoche underschiidligi Regierigsforme mit entsprächende Verfassige gha: S Dütsche Kaiserriich het sit dr Riichsgründig vo 1871 bis zum Ändi vom Erste Wältchrieg am 11. Novämber 1918 as konstitutionelli und erbligi Monarchii bestande. D Weimarer Republik isch vo 1919 bis zum Ermächdigungsgsetz am 23. Merz 1933 e parlamentarischi Demokratii gsi. S sogenannte Dritte Riich, wo noch dr Ernennig vom Hitler zum Riichskanzler am 30. Januar 1933 die demokratischi Verfassig vo dr Weimarer Republik abgschafft het und e diktatorische «Füehrerstaat» worde isch. Däm siis Ändi isch mit em Ändi vom Zweite Wältchrieg in Europa cho, wo die dütsche Striitchreft am 8. Mai 1945 bedingigslos kapituliert hai. D Nationalsozialiste hai s
Rimbach isch dr Name vu däne Ortschafte: z Frankrych Rímbàch, Gmai im Kanton Gawiller (Owerelsass) Rímbàch, Gmai im Kanton Màsminschter (Owerelsass) z Dytschland Rimbach, Gmai im Landchrais Cham, Bayern Rimbach, Gmai im Landchrais Rottal-Inn, Bayern Rimbach, Gmai im Chrais Bergstraße, Hesse Rimbach, Ortsdail vu Markt Erlbach, Bayern Rimbach, Ortsdail vu Volkach am Main im Chrais Kitzingen, Bayern Rimbach, Ortsdail vu Schlitz im Vogelsbergchrais, Hesse Rimbach, Ortsdail vu Oberirsen im Landchrais Altenkirchen (Westerwald), Ryyland-Pfalz Rimbach, Ortsdail vu Bornhagen im Landchrais Eichsfeld, Thüringe
Wegscheid isch dr Name vu däne Ortschafte: z Frankrych Wagschaid im Owerelsass z Dytschland Wegscheid (Niederbayern), Märt im Landchrais Passau, Bayern Wegscheid, e Ortsdail vu dr Stadt Berching im Landchrais Neumarkt, Bayern Wegscheid, e Ortsdail vu dr Gmai Lenggries im Landchrais Bad Tölz-Wolfratshausen, Bayern z Eschtrych Wegscheid am Kamp, e Ortsdail vu Pölla, Nidereschtrych Wegscheid, e Kastralgmai vu Gußwerk, Steiermark Wegscheid, e statistische Bezirk im Linzer Stadtdail Kleinmünchen
Dr Erich Hermann (* 5. Februar 1911 z Stuegert, wo-nr am 18. Juli 1984 au gschdorba ischt) isch a schwäbischer Volksschauschbiiler, Humorischt ond Sänger gwäa, wo de meischde Leit bloß ondrem Nama Rundfunk-Fritzle kennt hend. Hauptsächlich en de 1950er ond 60er Johr hot’r zo de ganz grauße Nama gheert, wo da schwäbischa Humor weit ibr ihr Hoimet naus bekannt gmacht hend, wia z. B. dr Willy Reichert ond dr Oscar Heiler alias Häberle ond Pfleiderer, dr Werner Veidt, dr Max Strecker ond dr Walter Schultheiß. Dr Erich Hermann kommt am 5. Februar 1911 em Stuegerter Stadtdoil Feierbach uf d Welt. Sei Vadder isch dr Kaufmôô Karl Hermann (1890 bis 1967) ond sei Muadr d Berta Hermann geborene Berger (1890 bis 1967). Scho em Altr vo siiba Johr fangt der Bua ôô, andre Leit ond d Stemma vo vorschiidene Viicher nôchzmachet. Wia der Kerle grad amôl 14 Johr alt ischt, vrliirt’r sein Vadder. Nôch dr Schualzeit dät’r am liabschda an kinschtlerischa Beruaf ergreifa, abr mit sellem Plôô ischt sei Muadr ibrhaupt et eivrstanda. Dui will, dass ihr Soh ebbes Reachts lernt. Drom fangt dr Erich beim Bosch en Feierbach a Lehr zom Werkzeigmacher ôô. Schbätr wechslet’r zom Porsche nôch Zuffahausa. Em
Otto Mueller (* 16. Oktober 1874 z Liebau, Schlesie; † 24. Septämber 1930 z Obernigk bi Breslau) isch e dütsche Mooler und Lithograph vom Expressionismus gsi. Er gältet hüte as eine vo de bedütendste Expressioniste. Dr Otto Mueller isch as Sohn vom ene Lütnant und spötere Stüürberooterz Schlesie, wo denn no preussisch gsi isch, uf d Wält cho und isch z Görlitz ufgwachse. Er het s Gymnasium müesse verloo, ohni dr Abschluss z mache. Vo 1890 bis 1894 het er, wil s dr Vater eso het welle, e Lehr as Lithograph gmacht. Denn isch er mit ere Sondergenähmigung bis 1896 uf d Kunstakademii vo Dresde gange, wo s aber bald zu Differänze mit siim Brofässer Georg Hermann Freye choo isch, wil er däm siini Korrekture nit het welle liide. Vo 1898 aa het er an dr Akademii vo de Bildende Künst Münche studiert, het siini Studie aber 1899 müesse abbräche, wil ihm dr Leiter vo dr Akademii, dr Franz von Stuck d Genähmigung entzoge het. 1905 het er d Maria („Maschka“) Mayerhofer (oder Meyerhofer) ghürotet, wo hüfig für ihn modelliert het und au noch ihrer Drennig und zwei witere Hürote vom Mueller siini Verdrauti bliiben isch. 1908 isch er uf
Cernay ìsch dr Nàmme vun denne frànzesche Ortschàfte: Cernay, dr frànzesch Nàmme vun Sanne ìm Owerelsàss (Département Haut-Rhin) Cernay ìm Département Calvados Cernay ìm Département Eure-et-Loir Cernay ìm Département Vienne Cernay-en-Dormois ìm Département Marne Cernay-la-Ville ìm Département Yvelines Cernay-l’Église ìm Département Doubs Cernay-lès-Reims ìm Département Marne Villers-Cernay ìm Département Ardennes Cernay, e Ortsdeil vun dr Gmein Soulce-Cernay ìm Département Doubs Cernay ìsch dr Nàmme vun dem frànzesche Kanton: Kanton Sanne ìm Owerelsàss (Département Haut-Rhin) Cernay ìsch dr Nàmme vun denne Persone: Pierre des Vaux-de-Cernay, frànzesche Schriwer
Schweighausen isch dr Namme vu däne Ortschafte: z Dytschland Schwaighuse, e Ortsdail vu Schuttertal im Ortenauchrais, Bade-Wirttebärg Schweighouse, e Ortsdail vu Jagschtzell im Oschtalbchrais, Bade-Wirttebärg Schweighausen, e Gmai im Ryy-Lahn-Chrais, Ryyland-Pfalz z Frankrych Schwaighüse (frz. Schweighouse-sur-Moder, dt. Schweighausen im Elsass), e Gmai im Unterelsass Schwaighüse (frz. Schweighouse-Thann, dt. Schweighausen), e Gmai im Oberelsass Schwaighüse, e Ortsdail vu dr Gmai Lütebàch im Oberelsass
Schweighouse isch dr Namme vu däne franzesische Ortschafte: Schwaighüse e Gmai im Unterelsass Schwaighüse (frz. Schweighouse-Thann), e Gmai im Oberelsass Schwaighüse, e Ortsdail vu dr Gmai Lütebàch im Oberelsass Lueg au Schweighausen
D ISKCON (Internationali Gsellschaft för Krishna-Biwusstsii), besser bikannt as Hare Krishna, het au i de Schwiiz Aahänger, wo sich i meriri chlinneri Gruppierige glideret. D ISKCON (“International Society for Krishna Consciousness”) isch 1966 vom indische Mönch A.C. Bhaktivedanta Prabhupada (1896-1977) z Amerika is Lebe grueffe wore. S Ziil vo dere religiöse Gruppierig, wo uf en alti Tradition vom Hinduismus zruggoot, isch d Verbraitig vo de Lehr vo de Bhagavadgita und d Vereerig vom Krishna. S Chernstuck vo de spirituelle Praxis isch de Bhakti Yoga, wo vom Prabhupada as »higebigsvolle Tienst« interpretiert werd. D ISKCON setzt sich au starch för de Vegetarismus ii. I de 1970er hend sich d Hare Krishna z Europa verbraitet. Di erste Hare Krishna i de Schwiiz sind Mönch usem französische Grenoble gsii, wo z Gempf und z Losann ane 1971 afange hend missioniere. Scho 1972 isch de erst Krishna-Tempel z Petit-Lancy, emene Vorort vo Gempf, uuftue wore. En Uufschwung het di chliini Schwiizer Hare Krishna-Gmaind ghaa, wo ane 1974 der Prabhupada selber uf Gempf choo isch und vom Gempfer Börgermaister M. Gilbert Duboule ofiziell empfange woren isch. De Prabhupada het dozmol au e Vortrag bi de UNO ghalte. S Presseecho isch riisig gsii und Tagespress und
De Hare Krishna-Tempel z Zöri isch e Hindutempel, wo vo de ISKCON (Hare Krishna) ggründet woren isch und au e wichtige Tempel vo de Tamile isch, wo i de Schwiiz lebed. De Tempel isch a de Bergstroos 54 am Hang vom Zöriberg. De Tempel mit em Garte isch öber d Landesgrenze bikannt. Im Früelig 1980 het d ISKCON a de Bergstroos 54 z Zöri en alti Patriziervilla gchauft, wo under Haimatschutz stoot. Die Villa isch ane 1909 baut wore und den vo de Bänklerfamili Bär biwont gsii. Well d Villa spööter kann Choiffer gfunde het isch si joorelang nöme biwont gsii und di Schwizerischi Krishnagsellschaft het di verlottreti Villa 1980 günstig chöne erwerbe. Wegem Arbetsiisatz vo Krishnaahänger het si zodem günstig chöne renoviert were. Im Parterre isch de Aadochtsruum mitem Altoor, wo de Krishna vereert werd. Denebet gits no chlinneri Ufethaltsrüüm, för verschidnigi Aktivitäte. Im erste Stock isch e Bibliothek und en Uusstelig öber de Prabhupada, em Gründer vo de ISKCON. Di obere Rüüme wered vo Mönch biwont und sind för d Öffetlichkait nöd zuegängli. Bi guetem Wetter wered im Garte d Festesse iignoo. E chliini Boutique im Iigangsbiriich verchauft Büecher, Roicherwerch und sustigi Sache.. Im Hare Krishna-Tempel werd jedi
Dr Heinrich Campendonk (* 3. Novämber 1889 z Krefeld; † 9. Mai 1957 z Amsterdam) isch e dütsch-holländische Mooler und Grafiker gsi. Er isch Brofässer an dr Kunstakademii z Düsseldorf gsi, isch 1934 uf Holland emigriert und het dört an dr Rijksakademie van beeldende kunsten Underricht gee. Im Campendonk siini Aarbede bewege sich im Beriich vom Kubismus, Futurismus, Expressionismus und vo dr stränge geometrische Formesprooch. Er het dr rhiinisch Expressionismus brägt. Won er vo 1911 bis 1916 z Sindelsdorf und vo 1916 bis 1922 z Seeshaupt gsi isch, het dr Campendonk as einzigs Mitgliid vo dr Künstlergruppe «Arbeitsrates für Kunst» e baar mol Szene vo dr Bärgarbeiterstadt Penzbärg verarbeitet (z. B. „Penzberger Reiter“, „Barbarazeche“, „Vorstadtbauern“, „Hohes Bild mit Pferden“, „Bayerische Landschaft mit Fuhrwerk“ und wiiteri). In dr hütige NS-Gedänkstett Villa Merländer in siiner Geburtsstadt Krefäld cha mä die beide einzige Wandgmäld vom Campendonk, wo erhalte si, „Katzen“ und „Harlekin“ aaluege. Die Bilder si während dr Zit vom Nationalsozialismus vom Eigedümer vom Huus, vom Richard Merländer, übermoolt worde, und ma het sä vergässe. Erst 1991 si d Bilder wider entdeckt worde, bis 1998 restauriert und im gliiche Johr dr Öffentlichkeit zuegänglig gmacht worde. Die beide Bilder si 1925 entstande und dr
Dr Begriff Primitivismus isch zum erste Mol z Frankriich im 19. Johrhundert as kunsthistorische Begriff bruucht worde. Er bezeichnet en Imitation vom Primitiven, wobii mä under de „Primitiven“ zerst emol d Italiäner und d Flame vom 14. und 15. Johrhundert verstande het. Im Webster vo 1934 isch dr Begriff erwiiteret und beschriibe as dr Glaube an d Überlägeheit vom primitive Läbe, e Rückkehr zur Natur. Primitivismus bezeichnet nit d Kunst vo indigene Völker, die früehneri Stammeskunst. Dr Primitivismus isch e Phenomen vo dr europäische Modärne, e modärne Kunstrichdig, wo sich vo dr Kunst vo de Primitive loot lo aarege. S Wärk vom Paul Gauguin zellt as dr Usgangspunkt vom Primitivismus. Am Aafang vom 20. Johrhundert si d Fauviste vo indigene Stil beiiflusst worde, aber es isch 1907 s Bild vom Picasso Les Demoiselles d'Avignon gsi, won en allgemeins Inträssi an dr indigene Kunst gweggt het. Anderi Künstler vo dr Avantgarde wie dr Paul Klee, dr Joan Miró oder dr Alexander Calder hai Motive vo de Naturvölker as Metaphere für d Chreft vo dr Natur bruucht. Robert Goldwater: Primitivism in Modern Art, 1966. Zuerst 1938, in einer auf die Malerei beschränkten Form, als Primitivism in Modern Painting. Zuletzt in einer um
De Corbin Bleu Reivers (uf d Wält cho z New York City am 21. Februar 1989) isch en amerikanische Schauspiler on Schrifdschdellr u Sänger, Produzent, Schriftsteller und Regisseur. Wil si Vater au e Schauspiiler isch, het er si Familiename wäggloo und bruucht sit denn si zweit Name as Familiename. So will er verhindere, dass er as Schauspiiler mit siim Vater vergliche wird. Er het drei jüngeri Schwöstere und läbt mit siiner Familie z Los Angeles. Dr Corbin Bleu Reivers het als Chind in Film wie Galaxy Quest (1999) gspiilt. Nochdäm er in Mission: Possible – Diese Kids sind nicht zu fassen! (2003) d Rolle vom Austin gspiilt het, het er d Rolle vom Chad Danforth im erfolgriiche Disney-Film High School Musical (2006) überchoo. Au im zweite Deil vom Film, wo 2007 erschiine isch, isch er in dere Rolle ufdräte und denn au im dritte Deil. Au sehr erfolgriich isch er mit dr Rolle vom Izzy Daniels im Film Jump In! gsi, won er näbe siim Vater gspiilt het. Si nechsti Hauptrolle het er in Free Style überchoo. Dr Reivers het e Gastuftritt as Johnny in dr Folg 1 Staffle 1 und Folg 24 Staffle 2 vo dr Disney-Serii Hannah Montana
D Hinderglasmoolerei isch e bsunderi Art vo dr Glasmoolerei. Drbii moolt mä uf e dünni Glasschiibe mit Farbe, wo kei Liecht duure löön und do lit dr Underschiid zur Glasmoolerei, wo mä mit Farbe macht, wo Liecht duure löön. Hützudag bruucht mä vor allem Acrylfarbe für d Hinderglasmoolerei. Wenn mä aber d Konture mit Dinte und ere Fädere zeichnet, isch s am beste, wenn mä Ölfarbe bruucht. D Farbe wirke eso au vil authentischer. Bi dr Hinderglasmoolerei zeichnet mä zerst d Konture, denn wärde d Figure usgfüllt und ganz am Schluss moolt mä dr Hindergrund. Bi dr Hinderglasmoolerei bruucht mä au no anderi Materialie wie Blattgold oder Staniolbabbiir. E Variante vo dr Hinderglasmoolerei si d Hinderglasradierige, wo s Glas iigfärbt oder mit Ruess aagschwerzt wird und denn Motiv usekratzt wärde. D Hinderglasmoolerei wird sit em 14. Johrhundert bedriibe und het sich vom 16. Johrhundert aa vo Italie us in ganz Mitteleuropa verbreitet. Bald isch mä zur Massehärstellig übergange, wo nit in Bedriib, sondern in Groossfamilie braktiziert worden isch. D Hinderglasmoolerei isch für sehr vili Buurefamilie e Winterbeschäftigung gsi. Z Sandl in Oberöstriich zum Bischbil hai Familiebedriib im 19. Johrhundert in eim Winter bis zu 20.000 Hinderglasbilder mit verschiidene Motiv broduziert.
Dr Begriff Orphismus bzw. Orphische Kubismus (abgleitet vom mythische Sänger und Lyra/Leier-Spiiler Orpheus, frz. orphique = gheimnisvoll) bezeichnet e Kunstrichdig, wo us em Kubismus entstanden isch, wo sich dur farbigi Kreisforme uszeichnet. D Orphiste hai sich drbii uf d Grundlag vo dr Farbtheorii vom Chemiker Michel Eugène Chevreul, wien er sä in siim Buech «Gesetz der Simultankontraste bei den Farben» vo 1839 beschriibe het, gstützt. D Bezeichnig Orphismus isch im Johr 1912 für d Bilder vom Robert Delaunay vom Schriftsteller Guillaume Apollinaire brägt worde. Dä het im gliiche Johr en Iifüehrig zur Delaunay-Usstellig in dr Galerii «Der Sturm» vom Herwarth Walden gee. Dr Apollinaire het im Orphismus en Überwindig vom Kubismus gseh und het d Moolerei vom Delaunay, vom František Kupka und andere junge Mooler vom spoote dütsche Expressionismus as «poetischi und musikalischi» Sprooch briise. S Zil vom Orphismus isch s gsi, dr reine Muusig e reini Moolerei gegenüberzstelle, wo vom Gegeständlige anglöst gsi isch und e rhythmischi Farbharmonii hätt sölle zeige. D Gstaltigsmiddel si die dynamische Chreft vo dr Farb gsi, d Farb und ihri rüümligi Wirkig isch also ä wäsentligs Kompositionselimänt. S Liecht duet d Farb nid nume uusebringe, sondern isch sälber Farb. Dr Robert Delaunay het siim
Dr Robert Delaunay (* 12. April 1885 z Baris; † 25. Oktober 1941 z Montpellier; eigentlig Robert-Victor-Felix Delaunay) isch e französische Mooler gsi. Er gältet as dr Hauptverdräter vom orphische Kubismus, wo men em au Orphismus sait. Dr Robert Delaunay het 1903 afo moole, het denn Fründschafte mit em Jean Metzinger und em Henri Rousseau gschlosse und d Farbtheorie vom Michel-Eugène Chevreul afo studiere. Er het druf aagfange im neo-impressionistische Stil z moole. Won er 1908 kubistischi Wärk vom Georges Braque und Pablo Picasso gseh het, het er sich im Johr druf em Kubismus afo zuewände. Er het d Frau vom Kunsthändler Wilhelm Uhde glehrt kenne, die het sich lo scheide und ihn 1910 ghürotet. 1911 het er d Bekanntschaft vom Wassily Kandinsky gmacht und sich de Mooler vo dr Redaktionsgmeinschaft vom «Blaue Reiter» aagschlosse. 1912 het sich dr Delaunay dr reine Farbmoolerei zuegwändet, die bekannte Fenêtre (Fänster)-Bilder si entstande und e baar vo de Synchromii-Wärk, wo dur Kreisforme brägt gsi si. Am 11. April het en dr Paul Klee in siim Bariser Atelier bsuecht und isch dief vo siine Wärk und Theorie beiidruggt gsi. Im Johr druf isch si Ufsatz «Über das Licht» («La Lumière») im Herwarth Walden siiner
D Stänzler si Bruefssoldate z Basel in de Johr zwüsche 1804 und 1856 gsi. D Stadt Basel het sich sit em spoote Middelalter uf d Zümft verloo, wenn s drum gangen isch, d Stadt z verdeidige. Das Milizsytem het si au im 17. und 18. Johrhundert bhalte. D Schwiizer Stedt hai zwar 1653 dr Chrieg gegen ihri Buure gwunne, hai s aber denn nümme gwogt, vo ihre Landschafte diräkti Stüüre z fordere. So het ene s Gäld gfehlt, zum e Bruefsarmee ufbaue. Basel het zwar scho im 17. Johrhundert e chliini Stadtgarnison im Dienst gha, aber die het numme d Stadtdoor und -muure bewacht. 1799 isch die Garnison ufglöst worde, wil d Franzoose, wo d Stadt 1798 bsetzt hai, ihri Pflichde übernoh hai. 1804 si d Franzoose wider abzooge, und d Stadt het e Standeskompanii mit fümf Offizier, zweiäfuffzig Underoffizier und 148 Soldate ufgstellt. Dene het mä bald abkürzt Stänzler gsait. Si si für die öffentligi Sicherheit verantwortlig gsi, hai an de Door Wach gschoobe, Brugge und öffentligi Gebäud beschützt und Füür glöscht. Si si in dr ehemolige Chille vom Steinechloster, em Blömli, under miserable Umständ iiquardiert gsi, und zwai Soldate hai in eim Bett müesse schloofe. Au ihri Behandlig
D Trudel Wulle (* 10. Oktobr 1925 z Heilbronn) ischt a deitscha Schauschbiilere, wo de meischde Leit hauptsächlich vo ihre schwäbische Rolla vom Fernseha her kennet. D Trudel Wulle ischt am 10. Oktobr 1925 z Heilbronn uf d Welt komma, wo se au ihr Kendheit ond Jugend vrbrôcht hot. Em Johr 1944 hend ihre boide Eltra bei-ma Luftôgriff s Leaba vorlaura. Nôch ihrer Ausbildong zor Schauschbiilere hot d Trudel Wulle zerscht amôl a Engagement am Stadttheater vo ihrer Hoimatstadt kriagt. Dô drnôch hot se Rolla beim Stuegerter Volkstheater gschbiilt. Deet hot se ondr andrem ihrn Kollega Walter Schultheiß kennaglernt. Zamma send dia zwoi en de Operedda Maske in Blau ond Im weißen Rössl uf dr Bihne gschdanda. S hot et lang dauret, bis boide gmerkt hend, dass-se firanandr beschdemmd send. Drom hend se sich 1950 s Jô-Wort gäa. Wia fenf Johr schbätr dr Soh Götz uf d Welt komma ischt, hot d Trudel Wulle au graußa Zeit lang ufs weitre Schauschbiila vrzichdet. Erscht em Johr 1963 hot se wiidr Rolla ôgnomma, desmôl beim Fernseha, en de Schwäbische Geschichten vom dômôliga Siddeitscha Rondfonk, wo se zamma mit ihrem Môô a Neabaroll gschbiilt hot. Em Lauf dr Zeit send noh an Haufa
D Klinik Waldhuus im Churer Loequartier isch nebet de Klinik Beverin bi Cazis aini vo de beede akutpsychiatrische Klinike im Kantoo Graubünde. Bitribe werd si vo de Psychiatrische Dienst Graubünde. Nebet de Akutpsychiatrii gits i de Klinik Waldhuus ono e rehabilitationspsychiatrischi Abtailig und e stationäri Psychotherapiistazioo. Im Huus isch ono e Tinnitusklinik dine. Dezue chunnt no d Memory-Klinik, wo Symptom vo chronische Vergesslichkait ambulant abgchläärt weered. D Klinik Waldhuus ghört zu de markantischte Churer Exponente vo de Gründerziitarchitektur vom uusgeende 19. Joorhundert, wobi d Landschaftsarchitektur e bsundrigi Bidüütig het: s isch uf jeglichi Öberdachig verzichtet wore und d Parkweeg sind bogeförmig aglait wore, demit zum ainte e nois Ruumerlebnis ermöglicht werd und Engigfüel vermide wered, zum andere d Öffnig vo de Klinik gege d Stadt und d Gsellschaft bitoont werd, wa dozmol nöd unumstritte gsii isch. De erschti Direkter isch de Arzt Josef Jörger vo Vals gsii. Commons: Klinik Waldhaus (Chur) – Sammlig vo Multimediadateie di offizielli Webpräsenz vo de Klinik Waldhuus 46.8692579.540504Koordinate: 46° 52′ 9,3″ N, 9° 32′ 25,8″ O; CH1903: 760232 / 193049
46.7291229.426338Koordinate: 46° 43′ 44,8″ N, 9° 25′ 34,8″ O; CH1903: 751925 / 177249 D Klinik Beverin isch en akutpsychiatrischi Klinik vo de Psychiatrische Dienst Graubünde. Si schafft mit de Klinik Waldhuus z Chur zäme, wo vo de gliiche Trägerschaft gfüert werd. De Name het d Klinik vom Uussichtsberg Piz Beverin. Si litt i de Sidlig Realta, wo zu de politische Gmaind Cazis im Domleschg ghört. Bihandlet wered i de Klinik Beverin Erwachsni zwüschet 18i und 65i mit alne klinisch diagnostizierbare psychische Chrankete und Störige. Commons: Klinik Beverin – Sammlig vo Multimediadateie offizielli Webpräsenz vo de Klinik Beverin