rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Rima San Giuseppe isch bis Ändi 2017 e sälbschdändigi Gmai gsii. Dr Dobbeloord – San Giuseppe isch dr ùnder Wyyler, Arrimmu, au Rimmu oder In d Rimmu (ital. Rima) dr ober Wyyler – ligd im Sermenzadaal (ital. Val Sermenza), eme Sydedaal vùm Tseschrutol in dr idalieenische Provinz Vercelli (VC), Region Piemont. Dr Wyyler Arrimmu isch e eemoolig Walserdoorf, wù hid nùme no im Sùmer bewoond isch. Uff dr 1. Jänner 2018 hèd Rima San Giuseppe mit Rimasco zuer neie Gmaind Alto Sermenza fusioniert. Noochbergmaine vùm frienerige Rima San Giuseppe sin gsii Im Land, Boccioleto, Chalchoufu, Makanaa, Mollia, Rimasco ùn Rifu. Arrimmu lyd ùf 1411 m, San Giuseppe ùf 1133 m, dr hegschd Bäärggibfel isch dr Ischamberg mid 2964 m. Bäärg: Grìnner (2761 m, ital. Dso. Grinner), Ischamberg, au Tajaffer (2964 m, ital. M Tagliaferro), Mudhoora (2802 m, ital. Corno Mud), Piljimo (2894 m, ital. Corno Piglimò), ds Rimmer Haupt (2118 m, ital Corno di Rima) Päss: Laida Weeg, Ljegg Altarlje (2738 m, Piccolo Altare, Pass ùf Makanaa) Alpe: Balma (ital. Alpe Balma), uwam Breesèdsch, War Muntòòsko (ital. Val Montasca), In Wòòrko (ital. Alpe Vorco), wa Landschula (ital. Lanciole), wa Loowazai (ital. Alpe Lavazei), Ooberwaalar (ital. Valle di Sopra), wan t
S Arimmerditsch isch dr hegschdalemanisch Dialäkt vù Arrimmu gsii. Es hed doodrmid zem Siidwalsertiitsch ghèèrd. Waarschyyns isch es am Änd vùm 20. Joorhùnderd uusgschdoorbe. Fir s Phonogramm-Archiv vù dr Universität Züri hed dr Wilhelm Doegen vùm Berliner Lutarchiv im Oktober 1929 Tonbandùfnaame gmachd. Die Ùfnaame sin vùm Fritz Gysling, em Rudolf Hotzenköcherle ùn dr Clara Stockmeyer voorberaided ùn vù dr beeden èrschte ane 1952 verefendligd woore. Arrimmu isch e Ùfnaameord vùm Schwyzer Schbroochatlas gsii. D Ùfnaam isch vùm Fritz Gysling ùn em Rudolf Hotzenköcherle im April 1952 gmachd woore. Au d Clara Stockmeyer, Redaktoori am Schwyzerische Idiotikon, hed dèèrd Ùfzaichnige gmachd ùn ùf Ziiri midgnùù. Ùn dr Emil Balmer, wù ne baar Mool bi dr Siidwalser ùf Bsuech gsii isch, hèd in sym Buech Die Walser im Piemont vyyl Gediichdli, Liedli ùn Sprichwèèrder vù Arimmu abdrùgd. 1974 hän dr Piergiuseppe Scardigli un syni Lyt vùm G.R.I.L.A.V.I. (Gruppo di recerca sulle isole linguistiche alemanne del versante italiano) z Floränz nomool Ùfnaame z Arrimu gmachd. As Uskunftsperon hèd si no d Anna Maria Axerio zuer Verfiegig gschdelld, wo scho 1952 fir dr Gysling ùn dr Hotzenköcherle Gwäärsperson gsii ischd. D Fluurnäme vù Arrimmu sin ùf verschiidene Forschigsexkursione ùfgnùù, e Dail vùm Paul
Gotan Project Gotan Project sin e Muusiggruppe us Paris. Gründigmitglider sin dr Philippe Cohen Solal, dr Eduardo Makaroff und dr Baasler Christoph H. Müller, wo 1987 mit synere Gruppe Touch El Arab e Hit in merere Länder ghaa hed: "Muhammar", en elektronische, pseudo-arabische, humoristische Pop-Hit. Syne elektronische Wurzle blybt der Christoph Müller au bi Gotan Project dreu: Gotan Project erneuered dr Tango mit Yflüss us Electronica und HipHop. Dr Name Gotan isch Lunfardo und bedütet 'Tango' (Gotan: us em Wort Tango dur s Usdusche vo de Silbe). 2001 La revancha del tango 2004 Inspiración Espiración 2006 Lunático 2006 Diferente (EP) 2006 El Norte (EP) 2008 Gotan Project Live 2005 La recvancha del tango live Gotan project Mañana
Pikardisch (ch’ti, ch’timi, rouchi uff Pikardisch) isch e romanischi Sproch, wo im Norde vo Frankrych (Regione Nord-Pas-de-Calais und Picardie) und im Weste vo Belgie gschwätzt wird. D Eigebezeichnig isch z Nord-Pas-de-Calais ch’ti oder ch’timi, während sich d Sprächer im Norde ehner als patois bezeichne. D Linguiste verwände für d Sproch numme d Bezeichnig Pikardisch, do’s sich bi de gnännte Variante um Dialäkt vo de glyche Sproch handelt. Z Belgie wird Pikardisch sit em 24. Dezämber 1990 (näbe Wallonisch, Fränkisch, Gaumais und Champenois) als Regionalsproch aerkännt. Anderscht isch d Situation z Frankrych, wyl d Sprochpolitik kei anderi Sproch wie Französisch akzeptiert. Durch mänki offiziälli Bericht wird's aber als eigeständigi Sproch aglüegt. Einewäg profitiert's z. B. vo Aktione vom französische Kulturminister (Délégation Générale à la Langue Française et aux Langues de France). Pikardisch isch e Langues d’oïl und ghört zu de galloromanische Sprochfamilie. Nit z'verwechsle isch de pikardisch Dialäkt mit em Pikardisch in de französische Literaturgschicht. S letschte isch e Dialäktgruppe, wo z Nordfrankrych vor em Johr 1000 gschribe worre isch. Dodurch, dass s Pikardisch geografisch noch am Französisch und an Paris isch, hät's vom Französische große Yfluss erfahre. Säll isch au e Grund, wiso's sältener als eigeni Sproch wie als deformierts
Hochetenge am Hochrhy isch e Gmeind im Landchreis Waldshüet, Bade-Württeberg. S Dorf Hochetenge litt uff em nördlige Rhyborg mit Blick uff d Schwiz. Bi güeter Wätterlag bietet sich vom Stettener "Chalte Wange" e Usblick uff d Schwizer Bärg. Hochetenge am Hochrhy bstoht uss sechs Ortsdeil: Hochetenge, Lienhem, Herdere, Bergöschige, Günzge und Stette. D Gmeind gränzt im Norde an Chlettgau, im Oste an d Schwizer Gmeinde Wasterkinge und Hüntwange, im Süde an Glattfälde und Weiach, beidi au in de Schwiz (Kanton Züri), und an Kaiserstüehl, Fisibach und Rümike (Kanton Aargau). Westlig devo litt di dütschi Gmeind Küssabärg. D Gmeind Hochetenge am Hochrhy bstoht uss de sechs Ortsdeil Bergöschige, Günzge, Herdere, Hochetenge, Lienhem und Stette. Di rümlige Gränze vo de Ortsdeil Bergöschige, Herdere, Hochetenge und Lienhem entspräche sälle vo de friehnere Gmeinde mit em glyche Name; di rümlige Gränze vo de Ortsdeil Günzge und Stette entspräche sälle vo de friehnere Wohnbezirk vo de Gmeind Stette. Di offiziälli Benännig vo de Ortsdeil erfolgt durch de Gmeindename am Afang und de Name vom Ortsdeil; si sin durch e Bindestrich abtrännt. Zum Ortsdeil Bergöschige ghöre s Dorf Bergöschige und d Höf Bächerhof, Dachshof, Heiterhof, Krummhof, Schrennhof und Wylerhof. Zum Ortsdeil Hochetenge ghöre d Dörfer Hochetenge
Strictly Physical esch s zwöite Studio-Aubom vom dütsche Pop-Trio Monrose, veröffentlecht vo Starwatch Music ond Warner Music Group, ond esch am 21. September 2007 ide Dütschsprochige Region usecho. S Aubom esch im Juli ond Ouguscht 2007 z London ond Kopehage produziert ond z Münche im Weryton Studios iigspelt worde. Us insgesamt 800 Lieder zur Uswahl hend d Monrose ehres Aubom zämegstöut. Strictly Physical het en teilti Meinig öbercho, wobii di meischte professionelle Kritiker s Aubom als „griifter ond individuell“ bezeichnet hend, jedoch generell au „gueti klauti“ Beats vom Debut-Aubom Temptation vorchömmed. Öbwouh s Aubom ned a de Erfolg vo Temptation het chönne aachnöpfe, idem dasses onder anderem en Nommer-1-Hit worde esch, esches trotzdem en wiitere Erfolg ferd Band worde: Es esch diräkt ufe Platz 2 ide düütsche Aubom-Charts cho ond het ide Schwiizer ond Öschtriichische Aubom Charts d Top 10 chönne knacke, met meh als 90'000 verchoufte Exemplar ide erscht Woche vo de Veröffentlechig. Wie im Dezember 2007 vo ProSebe bekannt gä worde esch, hets Aubom z Düütschland Goldstatus erreicht, met meh aus 100'000 Verchöif. Im Februar 2008 esch uf de offizielle Syte vo Monrose metteilt worde, dass Strictly Physical au z Öschtriich Gold erreicht het, met meh als 10'000
S Opfinger Werterbuech het e Darstellig vum alemannische Dialäkt vu Opfige am Tunibärg zum Inhalt. Dä Ortsdialäkt isch vu bsunderem wisseschaftligem Inträssi: Opfige isch d nerdligscht Ortschaft, wu d k-Verschiäbig mitgmacht het, un zellt hischtorisch zum Hochalemannische. Uf dr andere Sitte isch Opfige no dr Iigmeindig in d Stadt Friiburg i. B. anne 1971 vum e Büüredorf zum e städtische Wohngebiät agwagse un het si Iiwohnerzahl verdreifacht. Dr Ortsdialäkt, wu in däm Buech bschriibe isch, isch sitter derte arg im Ruckgang. S Opfiger Werterbuech isch e Monografii vum Jürgen Sutter, si isch sitter 2008 im Buechhandel. Dr Kern un dr Haüptdeil vum Opfiger Werterbuch isch e alfabetisch gordnets opfigerditsch-standardditschs Werterbuech mit fascht 300 Sitte. D Stichwerter sin in dr Diethschrift gschriibe, in Klammere stoht d Üssproch in dr IPA-Schrift. Näbe dr Bedittig vum Wort sin viilmol aü grammatischi Agabe (Gschlächt, Wortart usw.) gmacht; wänns Redensarte oder Sprichwerter mit däm Wort het, sin si ufgfiährt. Dr Sutter macht Quälleagabe, wänn er e Wort in dr wisseschaftlige Literatür oder im e Sprochatlas vorgfunde oder mit sinem Frogeboge ermittlet het. Mänkmol hets Hiiwiis zu dr Worthärkumpft (Etymologii). Viil Werter sin in Sachgruppe (lueg unte) zuegordnet. E Hüffe Gegeständ, wu nit oder nimmi alldäglig
Richterschwiil isch ä politischi Gmäind im Bezirk Horge vom Kanton Züri. S Bild ufem Wappe vo Richterschwil het «En roote Pfoschte uf Guld». D Gmäind liit am lingge Züriseeufer, a d Gränze vom Kanton Schwyz, öppe 25 Kilometer wäg vo Züri. Sie beschtaat us de Ortsteil Richterswil, Burghalde und Samschtagere. Schön sind d Uferaalaage mit dr Halbinsle Horn und dr Züriseeinsle „Schönenwirt“ und d Moränelandschaft im Richterswiler Berg. D Nachbergmäinde vo Richterswil sind Wädischwiil, Wollerau und au no Schtääfa Zwüsched 700 und 900 n. Chr. hät sich de Allemann Richtilo uf em hüttige Gemeindegebiet vo Richterswil niederglaa. Erschtmals urkundlich erwähnt isch Richtliswile im Jahr 1265. Am Ändi vom 18. Jahrhundert händ berühmti Persönlichkeite wiä dr Goethe und dr Lavater bim Richterswiler Arzt Dr. Johannes Hotze gwohnt. Usserdem hätt Richterswil Uusischtspünkt mit Uusblick uf de Zürisee, d Insle Ufenau, Lützelau und Schönewirt und uf d Vorläufer vo dä Glarner- und Appizälleralpe. De bekanntischti Uussischtsplatz hät de Name vo sim Verehrer: Gottfrief Keller. Im Jahr 1848 hätt Richterswil für 100 Franke d Insle Schönewirt i de Bucht zwüsched Richterswil und Bäch (die chlinschti vo de drüü Züriseeinsle Ufenau, Lützelau und Schönenwirt) vom Kloster Eisiidle gchauft. De historischi Kaufbrief wird im Gemeindearchiv uufbewahrt.
Verschiidini Zittige un Zitschrifte im alemannische Sprochrüüm hän e regelmäßigi alemannischi Kolumne oder hän friähjer emol eini gha. Mit ere sone Kolumne im regionale Dialäkt schafft e Zittig e bsunderi Nächi zu ihrene regionale Läser; d Theme vu däne Kolumne sin aü meischtens regional. Im e inhaltlige Diäfgang vu däne Kolumne sin zum Deil Gränze gesetzt dur d Lengi vu dr Spalte, wu vu dr Zittige vorgä isch, un vu dr Fähigkeit oder vum Wille vum Autor, z verdichte. Diä greschte Kolumne het dr Bärner Bund; diä hän viilmol dr Charakter vum e Essay. In dr Zittig L’Alsace kunnt alli Wuch am Samschtig uf dr Sitte „24h région“ d Kolumne „Uf elsassisch“, zämme mit ere elsässische Karrikatür. Zu dr Autore ghere dr Dominique Bannwarth (20. Septämber 2008) un dr Pierre Maenner (27. Septämber 2008), si schriibe iber aktuälli Beobachtige im Elsiss. D Alsace het ihre Verbreitigsschwärpunkt im Oberelsiss. In dr Zittig Les Dernières Nouvelles d'Alsace kunnt alli zwoo Wuche am Sunntig d Kolumne „Am Stàmmdisch“, alliwiil unterzeichnet vu „De Brillegücker...(Léon Daul)“. Si het as Inhalt aktüalli un hischtorischi Gäbeheite im Elsiss. Les Dernières Nouvelles d'Alsace hän ihre Verbreitigsschwärpunkt im Unterelsiss. In dr Zitschrift Land un Sproch, wu alli viärtel Johr
Dr Seth, au Set, Setekh, Setesh, Seti, Sutekh, Setech oder Sutech isch en altägyptischi Gottheit gsi. Er isch dr Gott vo dr Wüesti und de fremde Länder gsi, wo Maat, wo d Wältornig verkörperet het, nit gherrscht het. Im Mittlere Riich het er vil vo siiner Wichdikeit verlore. Under de fremde Hyksos, wo Deil vo Ägypte währed dr Zweite Zwüscheziit regiert hai, isch er mit em kanaanitische Gott Baal, wo die mit sich brocht hai, identifiziert worde, und isch dere ihre Hauptgott gsi. Noch dr Zruggeroberig vo Unterägypte dur die oberägyptischi 18. Dynastii isch d Rolle vom Seth au under de Ägypter wider grösser worde. Vor allem hai d Pharaone vo dr 19. und 20. Dynastii ihn as Schutzgott agluegt und es het mehreri König ge, wo im Seth si Name dräge. No under dr 21. Dynastii isch dr Seth uf dr Siite vo Rächt und Ornig gstande. Im Her-Uben B Papyrus wird er beschriibe, wien er dr Sunnegott Re gege dr Schlangedemon Apophis verdeidiget. Wie d Gschicht vom Seth siim Mord am Osiris sich verbreitet het und dr Mythos vo dr Usenandersetzig vom Seth und vom Horus wägem Erb vom Osiris, wo dr Horus schliesslig gwunne het, populär worden
Dr Aker isch en altägyptische Ärdgott gsi. As Akeru, e Mehrzahl vo Ärdgötter, isch er elter gsi as dr Ärdgott Geb, si wärde im Papyrus Juja as em Geb siini Vorfahre und au as Die-wo-vernichte bezeichnet, und hai mit magische Sprüch müesse bändiget wärde. Wenn en achu, en Art Seel, vom ene König zum Himmel ufgstiige isch, hai d Chnoche vo de Akeru zitteret, das heisst, ass das es ärderschütternds Ereignis gsi isch. Dr Aker het z Nacht im Sunnegott Re siis Sunneboot uf em Rugge drait, nodäm s dr Himmel verlo und in d Unterwält ine gfahre isch. Er het d Apophisschlange, wo dr Re het welle zerstöre, iigschlosse, nochdäm si dödet und verschnitte worden isch. Er isch e Schutzgott gsi und het Schlangebiss chönne heile. Thesaurus Linguae Aegyptiae, pKairo CG 51189 (pJuja), Tb 153 A E. A. Wallis Budge, The Egyptian Book of the Dead, Courier Dover 1967, S. xxix Lepsius: Todtenbuch, 108.9 Erman, Adolf & Grapow, Hermann, 1926–1953. Wörterbuch der aegyptischen Sprache im Auftrage der deutschen Akademien. 6 vols. Leipzig: J. C. Hinrichs'schen Buchhandlungen. (Neue Auflage Berlin: Akademie-Verlag GmbH, 1971): Band 1, 22.6 M. Lurker, Lexikon der Götter und Symbole der alten Ägypter, Scherz 1998, S.40
D Amaunet, au Amunet, Amentet u.s.w., isch en altägyptischi Göttin gsi. Noch de Pyramide Text isch si mit ihrem männlige Gegestück, em Amun, eini vo de Urgötter gsi. Sit dr Spotziit het si zur Götterachtheit vo Hermopolis ghört. Aber im Gegesatz zum Amun het si nume e relativ chliini Rolle gspilt. D Amaunet isch e Schutzgöttin gsi. Vor allem d Pharaone haig si beschützt und häig sä in ihrem Schatte versteckt und ernährt, wie uf eme Relief dr Philip Arrhidaeus. Si haig au an de königliche Dronbestiigige und de Jubileumsfester deilgnoh, wie's vom Thutmosis III. überliiferet isch. Si isch mänggisch mit dr Neith und dr Jusaaset, dr Urmueter vo de Götter, identifiziert worde. M. Lurker, Lexikon der Götter und Symbole der alten Ägypter, Scherz 1998, S.41 Erman, Adolf & Grapow, Hermann, 1926–1953. Wörterbuch der aegyptischen Sprache im Auftrage der deutschen Akademien. 6 vols. Leipzig: J. C. Hinrichs'schen Buchhandlungen. (Neue Auflage Berlin: Akademie-Verlag GmbH, 1971) 1, 85.3-7 P. Du Bourguet, "Le temple de Deir al-Médina: textes édités et indexés par Luc Gabolde" (MIFAO 122), Le Caire 2002.
D Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE), syt 2005 Renfe isch di schpanisch Schtaatsysebahngsellschaft. Uusgschribe heisst das „Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles“. Si isch zueschtändig für äs Bräitschpurnetz vu-n-erä Schpuurwiiti vu 1668 Millimeeter. Diä Gsellschaft isch am 24. Januar 1941 uf ghäiss vu d'r Regiärig under em General Franco entschtande. Alli Ysebahnliniä hend duez'mal a private Gsellschafte gchört, und diä hend alli Exischtänzschwirigkäite gchaa. D' RENFE hät d' Schmalspurbahn zwüsche Cercedilla und Cotos übernuu. Wäg em zuenehmende Schtrassevercheer sind vill Schmalspurbahne schtillgläit wordä, und diä wu noch übrigblibä sind, sind i privatem Bsitz blibä. D' RENFE hät au äinigi Nüübuuvorhabe chänne realisiere. Si isch i dä Füfzgerjahr d'r Trans-Europ-Express-Kommissiuu biiträte. Si schtellt mit de Talgozüüg ä Zugskategorie wu mer a d'r Gränze zu Franggriich cha uf di mitteleuropäisch Normalschpuur umschtellä. Hüt isch si au am Hoochgschwindigkäitsnetz betäiligt. 1992 isch die erst Hochgschwindigkeitsstrecki für e Hochgschwindigkeitszug AVE (Alta Velocidad Española) zwüsche Madrid und Sevilla in dr europäische Normalspur baut worde. Im Johr 2008 het s z Spanie fümf Schnällfahrstreckene ge: Madrid–Sevilla Córdoba–Málaga Madrid–Barcelona–Französischi Gränze (in Bedriib bis Barcelona) Saragossa–Huesca Madrid–Valladolid Au vorhandeni Breitspurstrecke si usgebaut worde, wie z. B. d Verbindg Barcelona–Valencia–Alicante (Corredor Mediterráneo gnennt), wo der Hochgschwindigkeitszug Euromed
Riinech (BL) (hochdütsch Reinach) (in Basel bekannt als Ryynach) isch e bolitischi Gmeind im Bezirk Arlese vom Kanton Basel-Landschaft in der Schwiiz. Noch Allschwil isch s die zweitgröschdi Gmeind vom Baselbiet und lit auf 303 m ü.M. Riinech lit am Südfuess vom Bruederholz im Birsdaal und het e churzi Gränzverbindig mit der Stadt Basel. Dr Fluss Birs mit siim dichte Auewald und der Riinacher Heide bildet d Ostgränze vo der Gmeind. Die Heide isch e Vogelbaradiis und mä findet do vili botanischi Sälteheite. D Nochbergmeinde vo Riinech si Arlese, Münchestei, Boppmige, Oberwil, Therwil, Aesch, d Schdadt Basel und Dornach im Kanton Solodurn. D Flechi vom Gmeindigebiet bedrait 700 Hektare, drvo si 29 % Landwirtschaftsflechi, 17 % Wald, 53 % Siidlige und 1 % unbroduktivi Flechi. S Gmeinswabbe vo Riinech zeigt in der lingge Helfti e rote Baselstab (Bischofsstab) uf eme silbrige Grund, in der rächte Helfti drei goldigi Chuugele uf blauem Grund. Die drei Chugele si d Attribut vom Chillepatron St. Nigglaus. Mit de Farbe Silber und Blau bedont s gspaltnige Schild, ass d Gmeind zum bischöflige Amt Birsegg ghöört; der roti Stab (ohni Krabbe) erinneret zuesätzlig ans Bistum Basel. Die ältischde archeologische Fund (Greber und Werkzüg) gönge in die
Dr Werner Marti (* 5. Septämber 1920 z Vogelsang bi Rapperschwil BE; † 9. Novämber 2013 z Biel) isch e Schwizer Lehrer, Sprochforscher un Schriftsteller gsi, wu si Läbe näben em Lehramt im Bärnditsche gwidmet het. D Bärner Sprochwisseschaftleri Ruth Bietenhard nännt-e "Ein Jakob Grimm der Berner Mundart". Am 25. Septämber 2010 isch de Werner Marti z Aarau vom Verain Schwiizerdüütsch zum Ehremitgliid ernännt worde, als Dank für alles won èèr für de Verain und für d Mundart gmacht hät. Er isch uufgstande und hät sich mit ere churze Reed bedankt, d Blueme hät er aber grad sinere Frau, de Susanna, id Hand truckt. Dr Marti Werner isch e Suhn vum Friedrich Marti, eme Seeländer Büür, un dr Bertha geb. Zesiger. Dr isch z Rapperschwil ufgwagse un schwätzt, wiä ner anne 85 gschriibe het, "noch heute einen mittelländischen Seeländer Dialekt mit stark bäurischem Einschlag". Dr het in ere Zit, wu d Bärner Landwirtschaft Not glitte het, numme derfe s (Lehrer-)Seminar bsueche, het also nit derfe stüdiäre. Ab 1940 isch er Primarlehrer z Seewil, z Utzischdorf un z Biel gsii. Dr her friäh e Familiä grindet un schliäßlig 5 Kinder z versorge gha. Si erschti Fraü Frieda Junker isch anne 1948
Reinach stoht fir die Ortschafte: in dr Schwyz Reinach BL im Kanton Basel-Landschaft Reinach AG im Kanton Aargau z Dytschland Reinach, Stadtdeil vu Fridrichshafe z Bade-Wirttmbärg Reinach isch dr Familiennamme vu däne Persone: Adolf Reinach (1883–1917), dytsche Filosof, Fänomenolog, Sprochfilosof un Rächtsteoretiker Salomon Reinach (1858−1932), franzesische Archäolog, Filolog, Chunschthistoriker un Religionswisseschaftler Théodore Reinach (1860−1928), franzesische Archäolog, Bolitiker, Numismatiker un Althistoriker von Reinach isch dr Familienamme vun eme Schwyzer Adelsgschlächt, wu urspringli vu Rhyfälde AG stammt: Hesso von Reinach (1234-1275/76), aargauischer Adlige un Minnesänger Franz Konrad von Reinach (†1724), Ritter vum Dytsche Orde Hans Heinrich IX. von Reinach (†1645), chaiserlige Fäldzyygmeischter, Kommandant vu dr Feschtig Brysach un Guverner vu Regensburg
S Fürstbischdum Basel isch s Hoheitsgebiet gsi, wo dr Basler Bischof drüber die wältligi Macht gha het, vom Mittelalter a bis zu siner Uflösig im Johr 1803. Dr Mittelpunkt vom Fürstbischdum isch bis zur Reformation d Stadt Basel mit em Münster und de Domherrehüüser gsi. D Regioone vom Fürschdedum sind uf de Territorie vo de hütige Staate Schwiz, Dütschland und Frankrich gläge. D Entwicklig zum Fürstbischdum het 999 mit de Schänkige vo der altehrwürdige Benediktinerabtei vo Moutier-Grandval, em Stift St. Ursanne und em Münsterdal im Jura dur de chinderlosi König Rudolf III. vo Burgund an dr Baasler Bischof agfange. Spöter si Gebiet a dr Hauesteistross im Sisgau, dr Buchsgau, Gebiet am Bielersee, d Herrschaft Pruntrut, d Landvogtei Schlienge mit Ischtei und em Glaibasel drzue cho. Die grössti Usdehnig het die wältligi Herrschaft unter em Bischof Burkard (1072–1107) gha, wo d Gunst vom Kaiser Heinrich IV. gnosse het. Er het dr Kaiser im Investiturstrit understützt und uf em Gang uf Canossa begläitet. Im Lauf vo de Johr hai aber d Habsburger, wo ständig ihr Gebiet vergrösseret hai, und d Stadt Basel, wo d Bürger von ere vom Bischof hai welle unabhängig wärde und ihm Rächt abkauft oder abdrotzt hai, d Herrschaft
Wiwersche ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Buxwiller un zem Arrondissement Saverne. D Nochbergmeine vun Wiwersche sìn Drüdersche, Bahle, Stìtze-Offne, Zwatzne, Doosne und Schnarsche. Wiwersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 782. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Dr Maire vun Wiwersche ìsch dr Roland Michel. Wiwersche ghert zem Kommünàlverbànd Kocherschbari. Dr elsassisch Dialekt vun Wiwersche ghert zem Owerrhinàlemànnisch. Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003 Commons: Wiwersheim – Sammlig vo Multimediadateie https://web.archive.org/web/20100102151944/http://www.wiwersheim.org/ Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
Under Bräitschpuur verstuht mer Ysebahngleis, wu bräiter sind als d' Normalschpuur vu 1435 Millimeter. Bräitschpuurigi Gleis händ in Europa di portugiesisch CP, di schpanisch RENFE, di finnisch VR und d' Bahne i d'r ehemaligä Sowjetuniuu. Di andärä Bräitschpuurbahne sind i dem Kontinänt Vergangähäit. Mer het sich wiitgehend uf di mitteleuropäisch Normalschpur g'äinigt, so dass hüt än Internaziunale Schinevercheer guet machbar isch. Usserhalb vo Europa findet mä Breitspurnetz vor allem z Indie, Australie und Südamerika. D Breitspur het e baar Vordeil: Je grösser d Spurwiiti, umso besser si d Laufeigeschafte vom Zug und umso belastigsfähiger isch d Strecki, vor allem wenn dr Undergrund schlächt isch. D Nochdeil si die höchere Bauchoste, aber hauptsächlig die grössere Kurveradie. Dorum wärde in Stedt und in de Bärge oder in änge Däler hüfig schmaleri Spure gwehlt.
S' Wort Gleis isch abgläitet vum Ziitwort „gleite“. Schu vor Jahrhunderte het mer mängmal us schtäinige Böde Rille gschlage, zum d' Handwäge besser chänne befördere - vor Allem i de Bergwärch. Fuerwärch, wo vu Ross zoge wärded, händ dur regelmässig's Befare d' Strasse eisiitig abgnützt, und so sind unbeabsichtiget Gleis entschtande. Hüt verschtuut mer under 'me Gleis vor Allem d' Spur vu-n-ere Ysebahn. Das chan en Zuug, es Tram, e Standsailbahn ober e Wärksbahn si. Näb de Streggägleis git's au vill Rangschiergleis und privati Gleisaaschlüss für Gschäfter - das macht de Güetervercheer äifacher. Si werdäd i verschidene Schpuurwiitene aagläit - das isch d'r Fachuusdrugg bi d'r Ysebahn für ä Gleisbreiti. Am wiitischte verbräitet sind d' Meterspur und d' Normalspur, das sind 1435 Millimeter. Es git näb de Ysebahn au spurchranzgfüehrti Liniäbüs, aber das isch eher sälte. Äs wiiters Bischpil sind di sogenannte Träidelbahne. Dänn werdäd Schiff, wu uf-eme Kanaal schwimmed, vu 'me motorisierte Schinäfahrzüüg zoge. Commons: Gleis – Sammlig vo Multimediadateie Gleisbau-Welt, Alles über den Gleisbau
D' Falkefelse isch ä Granit-Felsformation im Nordschwarzwald wo ugfär 60 Meter hoch isch. Vom Plättig ôn de Schwarzwaldhochschdroß us gits zwôi Pfädle durch die Felse durch wo mer na ônde Herta-Hit, ä helzerne Schutzhit, ruskommt. Dert isch ä Ussichtsfläche uf'm Felse von wo mer de nördliche Schwarzwald, mit de Wiidefelse un de Hornisgrinde im Siide, d'Biilerheh im Nordoschde und die Rhiiebene säh kô. Falkefelse by de Landesanstalt für Umwelt Baden-Württemberg