rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Alti Zürichrieg oder au Toggeburger Erbschaftschrieg hät zwüsched 1436 und 1450 i dr Schwiiz schtattgfunde. 1436 isch dr Graf Friedrich VII. vo Toggeburg gschtorbe. Wil er chinderlos gsii isch und keis Teschtament hinderlaa hät, händ sich di eidgenössische Ort Züri und Schwyz ums Erb gschtritte. Mit beide hät dr Friedrich VII. vor siim Tod Bündnis und Burgrecht abgschlosse. Dr Zürcher Bürgermeischter Rudolf Stüssi hät d Grafschaft Uznach und d Herrschaft Gaschter erwerbe welle, um Zuegang zu de Bündner Päss z überchoo. 1438 hät dr Ital Reding d. Ä., Landammä vo Schwyz und Gegeschpiler vom Rudolf Stüssi ums Toggeburger Erb, d Herrschaft Gaschter bsetze laa, woruuf Züri e Chornschperri gege Schwyz und Glarus verhänkt hät. Druuf isch 1440 Schwyz und Glarus is mit Züri verbündete Sargans iimarschiert. Wil Züri e Vermittlig vo de übrige eidgenössische Ort abglehnt hät, händ sich die uf d Siite vo Schwyz und Glarus gschlage. Bis 1443 händ jedes Jahr Truppe vo de Waldschtätt d Zürcher Landschaft verwüeschtet. Zürcher Truppe sind bis Pfäffike SZ marschiert, händ sich aber aagsichts vo dr eidgenössische Überlegeheit wider zruggzieh müesse. Schwyz hät di zürcherische Höf Feusisberg, Freiebach und Wollerau eroberet. 1440 hät Züri en Waffeschtillstand schlüüsse müesse, wil siini Chräft
Underibrig isch ä Gmäind im Bezirk Schwyz, Kanton Schwyz i dr Schwiiz. S Underibrig gränzt a Einsidlä, Oberybrig, as Muätital, und as Innertal. Früänär isch d Gmeind midm Oberybrig zämä gsi, und häd äifach Ybrig gheissä. Wills dä öppä idä Rüüsch gärä gschtrittä hend, und will d Oberybrigär, d Underibrigär ä chle undrdrückt hend, isch diä Gmäind täilt wordä i Under- und Oberibrig. S Underibrig isch jetzt diä jüngscht Gmäind vom Kanton Schwyz. Vom Underibrig us chunt mr übär d Wäglousä mid de Seilbahn is Hoch-Ybrig ufä. Ide Wäglousä hinnä häds umä 10. Juni amä äs Openair. S isch zimmli chlii, abr es gilt bi Usswärige als eis vo de Openair mit dr beschtä Stimmig. Es wird nur schwiizer Musig spillt, was öppe gliichgsinnti Lüüt aazieht, und es grosses Zämmeghörigkeitsgfühl uuslööst. Underybrig isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1397 als Yberg. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 5,4 % gläge. 84,7 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,5 % evangelisch-reformiert. Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 2220 Iiwoner 98,2 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 1,8 % anderi Spraache. De Tieläkt vu Underybrig ghöört zum Höuchschtalemannisch. Au ä Äigäschaft
Der Erscht Chappelerchrieg isch en Konflikt zwüsched reformierte und katholische Orte i dr Schwiiz gsii. Er isch 1529 uusbroche, hät aber ohni äigetlichi Kampfhandlige mit eme Versöönigsässe, der „Chappeler Milchsuppe“, ggändet. Uusgangspunkt im Ziitalter vo dr Glaubesschpaltig isch de Grabe zwüsched de alt- und nöiglöibige Orte vo dr Alte Äidgenosseschaft gsii. De Zürcher Reformator Huldrych Zwingli hät zum Schutz vom evangelische Glaube 1529 mit Choschtez s „chrischtlich Burgrächt“ gründet. Das Bündnis under dr Füerig vo Züri isch in erschter Linie gäge Öschterriich und in zwäiter Linie gege di katholische innere Orte Luzern, Uri, Schwyz, Underwalde und Zug grichtet gsii. Di 5 innere Orte händ als Gägemassnaam mit Öschterriich di „chrischtlichi Veräinigung“ gründet. Im Zäntrum vom Glaubesschtriit sind d Fürschtabtei St. Galle und di gmäine Herrschafte, bsunders s Thurgi, gstande. De Zwingli hät miteme militärische Schlag em Gägebündnis de Bode welle entzie und hät nacheme Chriegsgrund gsuecht. Im Mai 1528 händ d Zürcher im Thurgi en altglöibige Feldwöibel laa hiirichte, es Jaar spöter händ d Schwyzer de reformiert Pfarrer J. Keyser verbrännt. Wo en Underwaldner als Landvogt in Bade iigsetzt worde isch, hät Züri de innere Orte am 8. Juni 1529 de Chrieg erchlärt. D Zürcher sind bi Chappel am Albis
Dr Zwäiti Chappelerchrieg isch d Fortsetzig vom Erschte Chappelerchrieg, wo 1529 ooni Kampfhandlige mitem Erschte Chappeler Landfride beendet worde isch. Bi de Chappeler Chrieg handlets sich um di erschte europäische Religionschriege. Di zwee Chrieg sind dur di reformierte Kantön under dr Füerig vo Züri mit em Reformator Zwingli gege di föif innere katholische Orte gfüert worde. D Abmachige vom erschte Chappeler Landfride händ nöd lang ghebet. Wesentliche Iifluss hät d Entwicklig z Dütschland ghaa. D Beschlüss vom Augsburger Riichstag (Confessio Augustana) händ zu Misstraue zwüsched dr alt- und dr nöiglöibige Partei i dr Schwiz gfüert. Iimischige i d Glaubesverhältnis vo de gegnerische Gebiet händ die Haltig verschtärcht. Züri isch vorgworfe worde, es welli sich nöii Gebiet iiverliibe. Wo di katholische innere Orte d Hilf im Müsserchrieg verwäigeret händ, hät dr Zürcher Reformator Zwingli uf en neue Waffegang drängt. Di im chrischtliche Burgrecht verbündete Orte sind zrugghaltend blibe und händ äinzig e Lebesmittelschperri gege di innere Orte verhängt. Druf händ die am 9. Oktober 1531 Züri de Chrieg erchlärt. I dr Schlacht bi Chappel händ di isolierte und schlecht gfüerte Zürcher am 10. Oktober 1531 e Niderlaag erlitte. De Zwingli isch i dere Schlacht gfalle. Drizee Taag schpäter, isch i dr
D' (20) Massalia isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 19. Juli 1852 vum Annibale de Gasparis as zwanzigster Asteroid entdeckt worre isch. Dr Asteroid isch unabhängig devu vum französische Astronom Jean Chacornac am Observatorium vu Marseille entdeckt worre. Massalia isch dr antik latinisch Namme vu dr Stadt. D'Massalia beweggt sich ime Abstand vu 2,0638 (Perihel) bis 2,7540 (Aphel) astronomische Eiheite in 3,739 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 0,7066° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1433. Mit eme middlere Durmesser vu 145 Kilometer ghört d'Massalia zue dr grössere Asteroide vum Hauptgürtel. Si besitzt e relativ helli silikatrichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,21. D'Massalia rotiert in öppe 8 Stunde um die eige Ax. Lueg au Liste vu dr Asteroide Supplemental IRAS Minor Planet Survey M. Kaasalainen et al: 'Models of Twenty Asteroids from Photometric Data'. In: Icarus. 159, 2002, S. 369
Als Villmergerchriege werded d Schlachte vom 24. Januar 1656 bzw. 24. Juli 1712 zwüsched de reformierte und katholische Schwiizer Orte bezeichnet. Zum erschte Villmergerchrieg isch es choo, nachdem i de Jahre 1654/55 dr Versuech vonere Bundesreform (Bundesprojekt vo 1655) dur di reformierte Ort am Widerschtand vo de katholische Ort geschiiteret isch. Züri hät druufabe im Jahr 1656 siini Verbündete zum Chrieg gege d Katholike drängt. Züri hät en Schtriit mit em katholische Schwyz um de Bsitz und d Recht vo einige Neugläubige, wo us Arth gflüchet si, gnutzt, um e gsamteidgenössischi Entscheidig z erzwinge. Am Aafang vom Jahr 1656 sind zürcherischi Truppe vor Rapperschwiil grückt, wo aber erfolglos belageret worde isch. Underdesse händ di katholische Ort mit ihrne Truppe d Verbindig zwüsched Züri und Bern abgschnitte und händ d Berner am 24. Januar 1656 bi Villmerge gschlage. D Kampfhandlige sind aber erscht am 20. Februar endgültig iigstellt worde. Dr Villmerger oder Dritti Landfride vom 7. März 1656 hät di alte Zueschtänd wider hergschtellt, wie si dur de Zweiti Kappeler Landfride vo 1531 gschaffe worde sind. Demit isch di katholischi Hegemonie i dr Eidgenosseschaft gesicheret worde. Meh het s im Ardikel Toggeburgerchrieg 1712 händ Bern und Züri en Schtriit zwüsched dr
Sattel isch e politischi Gmeind im Bezirk Schwyz vom Kanton Schwyz i dr Schwiz. Zu Sattel ghöred d Ort Ecce Homo, Schorne und Moschtel. Nachbersgmeinde vo Sattel sind Rothethurm, Schwyz, Schteine und Schteinerberg, Oberägeri und Underägeri. Sattel lit im Taliischnitt vo dr Schteineraa, am Fuess vom Morgarteberg, Chaiserschtock und Hochschtuckli und gaht bis uf d Höchene vo dene Voralpegipfel. Di waldriichi Landschaft zeigt mit Moräne, Felsriegel und Schwemmebene düütlichi Schpure vo de Iisziite. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Sit 1992 hät d Bevölkerig um 10,5 % zuegnaah. De Uusländeraateil isch 2010 bi 9,3 % gläge. 85,9 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6,8 % evangelisch-reformiert. Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 1402 Iiwoner 97,3 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 2,7 % anderi Spraache. De Tieläkt vu Sattel ghöört zum Höuchschtalemannisch. Dr Gmeindspräsident isch dr Adolf Lüönd-Diener. De Vizepräsident isch de Josef Föhn Appert. Witeri Gmeindratsmitgliider sind: De Peter Zundel-Huwyler (Finanze), d Esther Moser-Trinkler, d Christine Betschart-Dändliker, de Beat Camenzind-Schuler und de Beat Kryenbühl. Was früener s Pfarrhuus gsii isch, isch hüt s Gmeindhuus Sattel. Zwanzig Jahr isch es als Pfarrhuus benutzt worde, bis es im Jahr 1810 zum Schuelhuus umbaut worde isch. Schpäter aber,
S Réduit isch en verschtärchte Verteidigungsbau, wo zum Rückzug für d Besatzig dient hät, falls dr Find dr vorglagereti Verteidigungswall überwunde hät. S Réduit (s Chernwerch) lit im Innere vom ene Verteidigungswall. Vermehrt zum Iisatz sinds bi de detachierte Werch vo dr Neupreussische/Neudüütsche Befeschtigungsmanier vom 19. Jahrhundert choo. Sie ghörted zu de schtärchschte Feschtigsaalage und hätted sölle e hartnäckigi Verteidigung möglig mache. D Zitadelle zum Bischpil isch s Reduit beziehigswiis s Rückszugswerch innerhalb von ere Feschtig. Zu Einzelheite lueg bim Artikel Schwizer Reduit. Während em 2. Weltchrieg isch s Réduit zum Begriff vom Widerschtand vo dr Schwiz gege s Dritte Riich worde, uf dr einte Site vo ihrem geischtige Widerschtand, uf dr andere vom ene konkrete militärische Widerschtand vo dr Schwizer Armee i dr Alpefeschtig. Vo dr Grenze durs Mittelland hett im Chriegsfall nur no en Verzögerigskampf sölle gfüehrt werde. S dichtbevölkerete Mittelland und demit alli wirtschaftliche Zentre vom Land wär notfalls priisgeeh worde. D Zentralruumschtellig hät im wesentliche de Alperuum ohni de grösseri Teil vo Graubünde und witgehend au ohni s Tessin umfasst, wobii di nördlichi Grenze im Berner Oberland dur de Hohgant, Heiligeschwendi und de Thunersee, und de Underlauf vo dr Chander und d Stockhornchetti bildet worde isch.
D (22) Kalliope isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 16. November 1852 vum John Russel Hind entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d Kalliope, d Muse vu dr epische Dichtig, vu dr Wisseschaft un vum Saitespil. D Kalliope beweggt sich in eme Abstand vu 2,610 (Perihel) bis 3,208 (Aphel) astronomische Eiheite, in öppe 5 Johre um d Sunne. D Bahn isch 13,7° gege d Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,103. D Kalliope het e Durmesser vu 181 Kilometer un isch demit ein vu dr grösste Asteroide vum Hauptgürtel. In 4 Stunde un 9 Minüte rotiert si um die eige Ax. D Kalliope het e Mo, wo mer Linus daift her. Er isch mit eme Durmesser vu 38 km im Vergliich zue dr Kalliope relativ gross un umchreist d'Kalliope uf ere chreisförmige Umlaufbahn ime Abstand vu 1065 km in 3,59 Däg. Beidi Himmelskörper zelle zue dr metallische Asteroide. Lueg au Liste vu dr Asteroide 22 Kalliope and Linus (en.) Quelle: dr englisch un dr dytsch Wikipedia-Bitrag zue dem Lemma
Dr (22) Kalliope I Linus isch e Asteroide-Mond, wo dr Asteroid (22) Kalliope umchreist. Wie dr Mueder-Asteroid ghört er zue dr metallische Asteroide, isch also vum M-Typ. Mit gschätzte 38±6 km Durmesser isch dr Linus im Vergliich zue dr meiste andere Asteroide-Mönd rächt gross un gäb scho selber e rächte Asteroid ab. Im Hauptgürtel bestoht numme dr Doppelasteroid (90) Antiope us zwei beidermasse grössere Komponente. Am 29. August 2001 hän d'Astronome Jean-Luc Margot un Michael E. Brown dr Linus mith em Keck-Teleskop uf Hawaii entdeckt un as Mond vu dr (22) Kalliope identifiziert. E anderi Gruppe het d'Entdeckig mit eme andere Teleskop, au uf em hawaiianischi Mauna Loa am 2. September 2001 bestätigt. Gmäss dr Nomenklaturregle vu dr Internationale Astronomische Union het dr Mond zuenächst die provisorisch Bezeichnig S/2001 (22) 1 erhalde un isch am 8. August 2003 noochem mythologische Linus, dr Suhn vu dr Muse Kalliope un Erfinder vu Melodi un Rhythmus. daift worre. Mer nimmt a, dass im Linus si Umlaufbahn e rächt churzi Präzession vu numme e baar Johr het. Säll soll vor allem an dr eher uregelmässige Gstalt vu dr Kalliope liige.. Im Linus si Helligkeit variiert nennenwert zwische einzelne Beobachtige, was uf e länglichi Gstalt
D' (23) Thalia isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 15. Dezember 1852 vun John R. Hind entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Thalia, d'Muse vu dr komische Dichtig un Underhaldig. D'Thalia beweggt sich ime Abstand vu 2,0125 (Perihel) bis 3,2424 (Aphel) astronomische Eiheite, in 4,26 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 10,1480° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,2340. D'Thalia het e Durmesser vu öppe 107 Kilometer. Si besitzt e relativ helli, silikatischi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,254. Lueg au Liste vu dr Asteroide
D' (24) Themis isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 5. April 1853 vum Annibale de Gasparis entdeckt worre isch. Dr Namme leitet sich vu dr Themis, in dr grichische Mythologi d'Dochter vum Uranos un dr Gaia, ab. D'Themis beweggt sich ime Abstand vu 2,7123 (Perihel) bis 3,5442 (Aphel) astronomische Eiheite, in 5,53 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 0,76° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,133. Mit eme Durmesser vu öppe 198 km isch d'Themis ein vu dr grösste Asteroide vum Hauptgürtel. Si besitzt e dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,067. D'Themis rotiert in 8 Stunde un 22 Minüte um die eige Ax. D'Themis isch s'grösst Mitglid vu dr Themis-Asteroide-Familie. Themis isch au dr Namme vu eme anno 1905 vum William Henry Pickering vermeintlich entdeckte 10. Saturnmond gsi. Sälli Entdeckig het aber nie bestätigt werre chänne. Lueg au Liste vu dr Asteroide
E alamannisch Steikischtegrab isch e Grab, wu mit Stei fascht immer drucke (ohni Mertel) ufgmürt gsii isch un mit Steiblatte het kenne abdeckt wäre. Wänn d Sittewänd aü mit Blatte üsgfiährt sin – was sältener isch – heißt mers Steiblattegrab. Im 7. Johrhundert noch Grischtus het sich d alamannisch Reihegräbersitte langsam ugflest. Ab 650 sin – näbe dr bishärige Ärdgreber mit Sarg - Steikischtegreber ufkumme. Si sin zwar viilmol no uf dr Reihegreberfälder gsii, aber zum Deil am Rand. Anderi Steikischtegreber sin nimmi uf em gmeinschaftlige Friidhof (Reihegräberfäld), si sin uf em Gländ vum e Hof gsii. S het kenne sii, ass eso e Alag mit Hof, Kappälle un Greber zum Üsgangspunkt vum e mittelalterlige Dorf het kenne wäre. Eso e Grab isch fir mehreri Bstattunge geignet gsii; mer het d Gnoche vum zerscht bestattete an d Fueßete kenne rüüme un dr nej Verstorbe drzue lege. Wel im Allgmeine d Biigabesitte zruckgange isch, wiise aü d Steikischtegreber wennig Biigabe uf. Steikischtegreber hän ihre Vorbild in dr Romania. Bsunders viil drvu gits im Briisgaü; anderi Fundort sin dr Dinkelbärg, Möhlin in dr Schwiz (...). Z Biänge bi Bad Grozige hets näbe Ärdgreber un „normale“ Steikischte aü bsunders üsgstattiti gha: Eins, wu
D' (25) Phocaea isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 6. April 1853 vum Jean Chacornac entdeckt worre isch. Dr Namme isch vu dr antike grichische Stadt Phokaia (hüt Foça in dr Türkei) abgleitet. D'Phocaea beweggt sich ime Abstand vu 1,7837 (Perihel) bis 3,01552 (Aphel) astronomische Eiheite in 3,7 Johre uf ere exzentrische Bahn um d'Sunne. D'Bahn isch mit 21,5761° starch gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,2567. D'Phocaea het e Durmesser vu 72 Kilometer. In chnapp 10 Stunde rotiert si um die eige Ax. Si besitzt e relativ helli silikatrichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,231. Lueg au Liste vu dr Asteroide
D' (26) Proserpina isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 5. Mai 1853 vum Karl Theodor Robert Luther an dr Sternwarte Düsseldorf entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Proserpina, d'Dochter vu dr römische Götti Ceres. D'Proserpina beweggt sich ime Abstand vu 2,4241 (Perihel) bis 2,8685 (Aphel) astronomische Eiheite uf ere fast chreisrunde Bahn um d'Sunne. D'Bahn isch 3,5612° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,0877. D'Proserpina het e Durmesser vu öppe 95 Kilometern. So wie es au e grichischi, mythologischi korrespondierendi Persephone zue dr römische Proserpina git, git's au e Asteroid wo Persephone heisst. Lueg au Liste vu dr Asteroide
D' (27) Euterpe isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 8. November 1853 vum John Russel Hind entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Euterpe, d'Muse vu dr lyrische Dichtig un vum Flötespil. D'Euterpe beweggt sich ime Abstand vu 1,9441 (Perihel) bis 2,7501 (Aphel) astronomische Eiheite in 3,6 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 1,5837° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1717. D'Euterpe isch sehr uregelmässig gformt un het e ugfähre Durmesser vu 124×75 Kilometer. Si besitzt e relativ helli, silikatischi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,162. Lueg au Liste vu dr Asteroide
D' (28) Bellona isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 1. März 1854 vum Karl Theodor Robert Luther an dr Sternwarte Düsseldorf entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Bellona, ere Chriegsgötti us dr römische Mythologi. D'Bellona beweggt sich ime Abstand vu 2,3631 (Perihel) bis 3,1990 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,63 Johre uf ere exzentrische Bahn um d'Sunne. D'Bahn isch 9,4019° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1492. D'Bellona het e Durmesser vu 121 Kilometer. Si besitzt e helli silikatrichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,176. In öppe 15 Stunde un 42 Minüte rotiert si um die eige Ax. Lueg au Liste vu dr Asteroide
D' (29) Amphitrite isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 1. März 1854 vum Albert Marth entdeckt worre isch. Daift worre isch er uf die grichisch-römisch Meeresgötti Amphitrite, Dochter vum Nereus un vu dr Doris, Ehefrau vum Poseidon. D'Amphitrite beweggt sich zwische 2,3721 (Perihel un 2,7381 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,08 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 6,1012° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,0716. D'Amphitrite het e Durmesser vu öppe 212 km un ghört demit zue dr grösste Asteroide vum Hauptgürtels. In 5 Stunde un 23 Minüte rotiert si um die eige Ax. Während dr Opposition erreicht d'Amphitrite e Helligkeit vu 8,8 mag und isch ein vu dr hellste Asteroide am Nachthimmel. Um si ufzspüere, brücht mer allerdings e Teleskop oder e liechtstarchs Fernglas. Lueg au Liste vu dr Asteroide
D (30) Urania isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 22. Juli 1854 vum John Russel Hind entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Urania, d'Muse vu dr Astronomi. D'Urania beweggt sich zwische 2,0648 (Perihel) un 2,6665 (Aphel) astronomische Eiheite um d'Sunne. D'Bahn isch 2,0648° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1272. D'Urania het e Durmesser vu öppe 104 km un ghört demit zue dr grössere Asteroide vum Hauptgürtel. Lueg au Liste vu dr Asteroide
Onder eme Groppe vom Periodesystem verstoht mer i de Chemii jedi Spalte vom Periodesystem. Alli Elemänt vonere Groppe hend di gliich Aazahl vo Valenzelektrone ond hend wäg dem gliichi chemische Eigeschafte. Es ged insgesamt 18 Groppe, acht (Groppe 1, 2 ond 13-18) ghörid zo deHauptgroppe ond zäh (Groppe 3-12) ghörid zo de Näbegroppe. I de Näbegroppe send d'Öbergangsmetall iigorndet. Vo obe noch onde stiigt d'Atommasse vo de Elemänt. D'Elektronegativität nemmt ab, de metallisch Charakter nemmt zue. Mehreri Groppene wärdid zo Blöck zämegfasst. D'Nommerierig vo de Groppe met arabische Zeffere (1 bis 18) folgt ide göltig IUPAC-Konvention (International Union of Pure and Applied Chemistry) ond sett d'Verwändig vo de alt IUPAC-Konvention ond de CAS-Konvention ablöse. Do gwössi Elemänt vonere Groppe ähnlechi chemischi Eigeschafte hend, hend es paar Groppe spezielli Näme. I dere Spalte esch die alt IUPAC-Nommere, wo sech uf das so genannte Langerperiodesystem bezieht, aagäh. S'alte IUPAC-System esch in Amerika verbreitet gsi; A esch för die lengg Siite ond B för die rächt Siite vom Periodesystem gstande. Vom Chemical Abstracts Service (CAS) bis zom Johr 1986 aagwändeti Benennig, wo sech ufs Kurzerperiodensystem bezieht. D'CAS-Groppebezeichnig esch hött no in Europa wiit verbreitet. De Buechschtabe A stohd done förd Hauptgroppeelemänt ond B
D Maurya (Sanskrit: मौर्य Maurya; Pali: Moriya) isch en altindische Dynasti gsii, wo zwüschet 320 v. Chr. und 180 v. Chr. gherrscht het. S Machtzentrum vom Riich vode Maurya isch Magadha gsii. Die erste drai Herrscher hend s Riich öber fast ganz Indie, Pakistan und Afghanistan uusbraitet. Em bekanntiste sind de Chandragupta Maurya und de Ashoka. De erst isch de Begründer vode Maurya-Dynasti gsii und het gege de Alexandr de Groossi kämpft ghaa und spöter het er Kontakt mitem König Seleukos ghaa. I de griechische Literatur werd er Sandrakottos gnennt. De Ashoka isch bekannt, wel er sich zum Buddhismus bekennt het und a dere Religion zum groosse Durchbruch verholfe het. Mit de Ermordig vom König Brihadratha um 180 v. Chr. het d Maurya-Dynasti sis Endi gfunde. Sin Mörder, de General Pushyamitra, isch denn König und Begründer vode Shunga-Dynasti wore. Die genaue Jooreszaale schwanket bis um füüf Joor. D Näme sind uf Sanskrit aggee und i Chlammere uf Pali und uf Aaltgriechisch. 320–295 v. Chr.: Candragupta Maurya (Pali: Candagutta; agr.: Σανδράκοττος, Sandrakottos) 295–270 v. Chr.: Bindusāra Amitraghāta (Pali: Bindusāra; agr.: Ἀμιτροχάτης, Amitrochatēs) 270–235 v. Chr.: Aśoka Priyadarśin (Pali: Asoka Piyadassi; agr.: Πιοδάσσης, Piodassēs) 235–225 v. Chr.: Kuṇāla (oder Kuśāla) und Daśaratha
Ali Näme i dem Artikel sind uf Pali aggee, wo d Hoptsprooch vom Buddhismus isch und i Chlammere no d Form uf Sanskrit. De Siddhattha Gotama (Sanskrit: सिद्धार्थ गौतम Siddhārtha Gautama) isch de Soo vom König Suddhodana (Sanskrit: Śuddhodana) und de Mahāmāyā (Sanskrit: Mahā Māyā) gsii. Sin Vater, de König vode Sākiya (Sanskrit: Śākya) hett ide Stadt Kapilavatthu (Sanskrit: Kapilavastu), im hütige Nepal sin Palast gha, und döt isch de Siddhattha au ufgwachse. D Mainige, wen er glebt het, gönd wiit usenand. Die traditionelli buddhistischi Mainig lutet vo 566 bis 486 v. Chr. und die westliche Forschig sait aber vo 448 bis 368 v. Chr. S git aber ono anderi Mainige dezue. De Siddhattha isch e Zittgnoss vom Mahavira gsii, em Bigründer vom Jinismus. Bevor d Königin Mahāmāyā schwanger woren isch, isch ere im Tromm e wiisse Elifant erschune, wo i ere sin Schooss idrungen isch. Wo denn Zit cho isch zum Gibääre, het si sich uf de Weeg zu ere sinnere Muetter gmacht, so wieses dozmool Bruuch gsii isch. Aber wo si underwegs im Hain vo Lumbinī e Rast gmacht hett, sind d Wehe iitrette und d Mahāmāyā het undereme Sāla-Bomm (Shorea robusta) e Bueb uf d Welt broocht,
Dr Schindellegi-Brief isch es Dokument, wo im Jahr 1620 dr Wareverchehr über de Sattel greglet hät. Am 4. April 1620 händ d Schtänd Züri und Schwyz in Schindellegi en sogenannte Abschied underschribe, dr Schindellegi-Brief. Drin isch es um d Ordnig vo dr Güeterexpedition zwüsched Richterschwiil und Brunne gange. Das Schriibe isch am 25. April dur Schwyz und am 27. April dur Züri ratifiziert worde.
Uf ihrer Dagig im August 2006 z'Prag het die Internationale Astronomische Union e nöii Kategorisierig vu dr Himmelskörper im Sunnesystem beschlosse. Mer cha devu usgo, dass sälli Definition nit s'ledscht Wort in dere Sach isch. Planetari Objekte, also Himmelskörper, wo d'Sunne umchreise, werre in die Kategorie Planet, Zwergplanet un Chleikörper vum Sunnesystem underdeilt. Himmelskörper, wo um sonigi planetari Objekte chreise, sin Mönd E Zwergplanet isch e Himmelskörper, wo d'Sunne umchreist usreichend Masse het, dass d'Eigegravitation in Verbindig mit dr Rotationschräfte dr Körper in e annächernd chugelförmigi bzw. rotationsellipsoide Gstalt bringt. (hydrostatischs Gliichgwicht) nit s'dominierend Objekt in dr Umgäbig vu sinere Bahn isch, also säll Umfeld nit vu ähnlich grosse Körper leergrümt het. kei natürliche Satellit (Mond) isch. Die englisch Originaldefinition isch: „A "dwarf planet" is a celestial body that (a) is in orbit around the Sun, (b) has sufficient mass for its self-gravity to overcome rigid body forces so that it assumes a hydrostatic equilibrium (nearly round) shape, (c) has not cleared the neighbourhood around its orbit, and (d) is not a satellite.“ Mit dere Definition het dr (134340) Pluto si Status als Planet verlore un isch in d'Kategori vu dr Zwergplanete ufgnumme worre un e Nummere vor dr Namme