rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Miglieglia (lombardisch Mijoia) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Breno im Bezirk Lugano. Miglieglia lyt uf ere Terrasse am Fueß vum Monte Lema im obere Malcantone an dr Gränz zue Italie. Nochbergmaine sin Alto Malcantone, Aranno, Novaggio un di italienische Gmaine Curiglia con Monteviasco un Dumenza. Miglieglia isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1214 as Mullielia. Zue dr Gmai ghere im Norde au Dail vum Bann vum ehmolige Dorf Tortoglio (1335 Tortolio), wu im 16. Jh. dur e Epidemi uusglescht wore soll syy. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Miglieglia isch dr Marco Marcozzi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Miglieglia ghert zum Bosino. Chilche S. Stefano al Colle (romanisch, im Chor Freske vu 1511) Bfaarchilche S. Stefano (17. Jh.) Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 213–214. Celestino Trezzini: Miglieglia. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 5, Maillard – Monod., Attinger, Neuenburg 1921, S. 115. Virgilio Chiesa: Lineamenti storici del Malcantone. Tipografia Gaggini-Bizzozero, Lugano 1961. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 37, 44,
Minusio (lombardisch Minüs, dytsch veraltet Maniss, schwyzerdütsch Minüüs) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Navegna im Bezirk Locarno. Minusio lyt zwisch em Langesee un em Monte Cardada. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Borenco, Brighirolo, Cadogno, Ceresol, Ciossi, Fontile, Frizzi, Mappo, Mezzo, Mondacce un Rivapiana. Nochbergmaine sin Avegno, Muralto, Orselina, Brione und Tenero-Contra Minusio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1061 as Menuxio, 1200 Menuxio. Dr Gmaisbresidänt (Sindaco) vu Minusio isch dr Felice Dafond. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Minusio ghert zum Ticinese. Bfaarchilche S. Rocco (1795-1801 nei böue iber eme Vorgängerböu vum Ändi 15. Jh.) Chilche S. Quirico, Rivapiana (1313 gnännt, Ändi 18. Jh. erwyteret, mit Freske us em 13.-14. un 15.-16. Jh., Fragmänt vun eme galloromanische Votivaltar) Chilche S. Maria delle Grazie (Aafang 17. Jh.) Kapäll Santo Crocefisso (18. Jh.) Kapäll S. Maria dei Sette Dolori (um 1630) Chilche S. Quirico Kapäll S. Maria dei Sette Dolori Grab vum Stefan George Villa La Baronata Michail Alexandrowitsch Bakunin, Revolutionär, het vu 1873 bis 1874 in dr Villa La Baronata (17. Jh.) gwohnt. Hermann Hesse, Dichter, het anne 1919 fir e baar Wuche in eme chlaine Buurehuus
Moleno isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz. Moleno lyt im Dal vum glychnamige Fluss nerdlig vu dr Stadt Bellinzona. Nochbergmaine sin Claro, Cresciano, Lodrino un Preonzo gsi. Moleno isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1213 as Moleno, 1256 a Rivo de Moline. D Gmai Moleno het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Ticino ghert, wo weg seller Fusion ufglest wore isch. Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Moleno isch dr Angelo Jam gsi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Moleno ghert zum Ticinese. Bfaarchilche S. Vittore (im 13. Jh. gnännt, im 15. Jh. umböue) Marina Bernasconi Reusser: Monumenti storici e documenti d’archivio. I «Materiali e Documenti Ticinesi» (MDT) quali fonti per la storia e le ricerche sull’architettura e l’arte medievale delle Tre Valli. In: Archivio Storico Ticinese. II Serie, Nummer 148, Casagrande, Bellinzona 2010, S. 207, 241. Giuseppe Chiesi: Moleno. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Virgilio Gilardoni: Inventario delle cose d’arte e di antichità. Edizioni dello Stato. Bellinzona 1955, S. 236–239; Idem, Inventario delle cose d’arte e di antichità. Band
Monte Carasso isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz. Monte Carasso lyt sidweschtlig vu dr Stadt Bellinzona am rächte Stade vum Fluss Tessin uf eme Schuttchaigel. Nochbergmaine sin näbe Bellinzona au no Cugnasco-Gerra, Giubiasco, Gorduno, Preonzo un Sementina gsi. Monte Carasso isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1348 as Monte Carassio. D Gmai Monte Carasso het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Ticino ghert, wo weg seller Fusion ufglest wore isch. Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Monte Carasso isch dr Flavio Guidotti gsi. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Monte Carasso ghert zum Ticinese. Bfaarchilche SS. Bernardino e Girolamo (Ändi 15. Jh., 1905-06 reschtauriert) Chilche S. Bernardo (12.-13. Jh., mit Freske vu dr Seregneser Maischter us em 15. Jh.) Kapäll Madonna della Valle (17. Jh.) Kapäll SS. Trinità (1655) Runddurm un Muure, en Dail vu dr Fortini della fame, an dr Häng vum Dal zwische Monte Carasso un Camorino sit em Früelig 2015 verbindet di Tibetanisch Hängebrugg Carasc im Sementinatal di baide ehmolige Gmaine Monte Carasso und Sementina Chilche S. Bernardo
Monteceneri isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Taverne im Bezirk Lugano. D Gmai lyt im Vedeggiodal am Fueß vum Monte Ceneri. Nochbergmaine sin Alto Malcantone, Cadenazzo, Camorino, Capriasca, Gambarogno, Isone, Mezzovico-Vira, Pianezzo, Ponte Capriasca un Torricella-Taverne. Innerhalb vo de Gmai sin d Dörfer Bironico, Camignolo, Medeglia, Rivera und Sigirino. Zue Rivera ghere d Ortsdail Soresina, Sorencino un Capidogno. D Gmai Monteceneri isch entstande am 21. Novämber 2010 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Bironico, Camignolo, Medeglia, Rivera un Sigirino. Scho am 25. Novämber 2007 hän d Stimmburger vu däne fimf Gmaine iber e Zämmeschluss abgstumme, wu au no d Gmaine Isone un Mezzovico-Vira umfasst gha het. Wel die zwoo Gmaine aber d Fusion abglähnt ghaa hän un dr Staatsrot nit het welle ne Zwangsfusion vorschlaa, het s Kantonsbarlemänt am 2. Dezämber 2008 entschide, dass di nei gmai nume us fimf Gmaine sott bildet wäre. Dodergege hän e Dail Yywohner Yyspruch vor em Bundesgricht erhobe, wu die Bschwärde im Novämber 2009 guetghaiße het, derno isch in däne fimf Gmaine nomol extra abgstumme wore. Bironico isch zum erschte mol gnännt wore anne 1296 as Bironico, Camignolo anne 1296 as Camigiollo, Medeglia anne 1195
Monteggio (lombardisch Montégg) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Sessa im Bezirk Lugano. Monteggio lyt im im untere Malcantone an dr Gränz zue Italie. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Bosco, Bruciata, Busino, Cassinone, Castello, Crocivaglio, Fonderia, Fornasette, Genestraio, Isole, Lisora, Molinazzo, Persico, Pirla, Ponte Cremenaga, Ramello, Rancina, Ressiga, Roncaccio, Ronchetto, Rovedera, Selvacce, Suino, Termine un Tiradelsa. Nochbergmaine sin Croglio, Sessa un di italienische Gmaine Cadegliano-Viconago, Cremenaga, Dumenza un Luino. Monteggio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1466 as da Montegio. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Monteggio isch dr Vittorino Papa. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Monteggio ghert zum Bosino. Kapäll S. Adalberto (1428 gnännt) Celestino Trezzini: Monteggio. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 5, Monopole – Neuenkirch., Attinger, Neuenburg 1921, S. 143. Virgilio Chiesa: Monteggio. In: Lineamenti storici del Malcantone. Tipografia Gaggini-Bizzozero, Lugano 1961. Plinio Grossi: Monteggio. In: Il Malcantone. Guida Galli-Tamburini (neue Auflage), Fontana Print S. A. Pregassona 1984, S. 103–106, 149. Giovanni Maria Staffieri: Monteggio. In: Malcantone. Testimonianze culturali nei comuni malcantonesi. Lugano-Agno 1985, S. 41, 48–49, 51, 109. Redaktion: Monteggio. In: Bollettino storico della Svizzera italiana. (BSSI), 2004, S. 245 ff. Simona Martinoli und
Morbio Inferiore (lombardisch Morbi da Sott) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Balerna im Bezirk Mendrisio. Morbio Inferiore lyt an dr Breggia nerdlig vu Chiasso. Nochbergmaine sin Balerna, Breggia, Castel San Pietro, Chiasso un Vacallo. Morbio Inferiore isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1148 as Morbio Subteriori, 1198 Morbio inferiori. Am 25. Novämber 2007 hän d Stimmburger vu Morbio Inferiore gege ne Fusion mit Chiasso un Vacallo gstumme. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Morbio Inferiore isch dr Angelo Albisetti. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Morbio Inferiore ghert zum Comasco-Lecchese. Chilche S. Maria dei Miracoli (no 1595 böue, 1613 gweit, 1974 un 1999-2001 renoviert) Chilche S. Giorgio (1309 böue, 1975-78 reschtauriert) Kapäll S. Rocco 1578 gnännt, 1760 nei böue, um 1985 renoviert) Chilche S. Maria dei Miracoli Chilche S. Giorgio Kapäll S. Rocco Celestino Trezzini: Morbio Inferiore. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 5, Monopole – Neuenkirch., Attinger, Neuenburg 1921, S. 158, 159. Giuseppe Martinola (Hrsg.): Morbio Inferiore. In: Invito al Mendrisiotto. Lions Club del Mendrisiotto, Bellinzona 1965, S. 47-50; Idem, Inventario d’arte del Mendrisiotto. Band I, Edizioni dello Stato, Bellinzona 1975, S. 350-381, 490-497. Bernhard Anderes, Morbio Inferiore.
Morcote (lombardisch Murcò, dytsch veraltet Marchon) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Carona im Bezirk Lugano. Morcote lyt zeh Kilometer sidweschtlig vu Lugano am Luganersee vis-à-vis vum italienische Porto Ceresio, am Fueß vum 822 Meter hoche Monte Arbòstora. Nochbergmaine sin Brusino Arsizio, Lugano, Vico Morcote un di italienische Gmaine Brusimpiano un Porto Ceresio. Morcote isch zum erschte Mol anne 926 as Murcao (1353 Murchoe, 1453 Murchote) gnännt wore. Im Hochmittelalter und bis wyt is 19. Johrhundert ine isch es e wichtigs Ort fir d Schiffahrt un d Fischerei gsi, und vo syre Burg us hed mr dr Verchehr uf em See yberwacht. Noch em Pestjohr 1432 hän z Morcote nume no siibe Familie gläbt. 1517 isch es an di Alt Aidgnosseschaft chu. Zue dr Gmai het bis 1588 au Vico Morcote ghert un vu 1803 au 16 Carabietta. Bi me Ärdrutsch anne 1862 sin siibe Hyyser im See versunke. Hitte läbt Morcote vum Fremdeverchehr. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Morcote isch dr Fausto Bizzini. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Morcote ghert zum Comasco-Lecchese. Bfaarchilche S. Maria del Sasso /(13. Jh., 1462 nei böue, 1758 umböue) Bättkapäll S. Antonio Abate
Mosogno isch es Dorf i de Gmai Onsernone im Kanton Tessin in dr Schwyz. Es ghert zum Chrais (circolo) Onsernone im Bezirk Locarno. Mosogno lyt im obere Onsernonedal. Zue dr Gmai hen d Fraktione Chiosso, Al Bairone un Mosogno-sotto ghert. Nochbergmaine sin bis am 9. April 2016 Centovalli, Isorno un Onsernone gsii. Mosogno isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1277 as Mosogno, 1352 Muxognio. Uf dr 10. April 2016 het Mosogno, Gresso, Isorno un Vergeletto zur noie Gmai Onsernone fusioniert. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Mosogno isch dr Mario Ferrari gsii (Stand 2012). Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Mosogno ghert zum Ticinese. Bfaarchilche S. Bernardo (1596) Kapäll S. Maria Addolorata, Mosogno-sotto (1684) Kapäll S. Maria della Natività, Bairone (1657) Kapäll S. Giacomo, Chiosso (2. H. 17. Jh.) Chilche S. Bernardo Kapäll S. Maria Addolorata, Mosogno-sotto Kapäll S. Maria della Natività, Bairone Kapäll S. Giacomo, Chiosso Mosogno Chiosso Celestino Trezzini: Mosogno. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 5: Monopole – Neuenkirch., Attinger, Neuenburg 1921, S. 172. Elfi Rüsch: I monumenti d’arte e di storia del Canton Ticino. Distretto di Locarno IV: La Verzasca, il Pedemonte, le Centovalli e l’Onsernone. (= Die Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 123). Hrsg.
Muralto (lombardisch Müralt) isch e Gmai im Schwyzer Kanton Tessin. Si ghert zum Chrais (circolo) Locarno im Bezirk Locarno. Muralto lyt am Langesee am Oschtrand vum Maggia-Delta un isch Dail vu dr Agglomeration Locarno. Zue dr Gmai ghere au no d Fraktione San Vittore un Burbaglio. Nochbergmaine sin näbe Locarno Minusio, Orselina un Gambarogno. Muralto isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1235 as Muralto. Muralto isch langi Zyt wichtiger gsy weder Locarno. I de Römerzyt isch deet en grooße Vicus gläge, mit Wonviertel, Gschäftsviertel, Nekropoole und Truppelaager. E Chile gits syt em 5. oder 6. Jarhundert, und di hüttig Stifts-Chile vo 1190/1200 isch bis 1816 au d Pfarchile vo Locarno gsy. Im früene 19. Jarhundert häts aber sy Bidüütig a di nööchgläge Stadt verloore, wo die 1825/26 en nöie Hafe poue ghaa hät. Mit der Ysebaan, wo z Muralto 1874 aachoo isch, isch d Bidüütig wider gstige: De Tourismus hät afa blüe, und s Grand Hôtel Locarno vo 1874/76 lyt uf Muralter Bode. Hüt isch es mit sym Meerzwäck-Kongrässzäntrum wider es Oort vo regionaaler Bidüütig. Vo 1803 bis 1881 hät Muralto zue Orselina ghöört ghaa, hät sich dän aber nach eme Stryt sälbständig gmachet. Dr Gmaisbresidänt (Sindaco) vu Muralto
Muzzano (lombardisch Müzàn) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Agno im Bezirk Lugano. Muzzano lyt weschtlig vu Lugano am Lago di Muzzano. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Muzzano, Agnuzzo, Piodella un Molini. Nochbergmaine sin Agno, Bioggio, Collina d’Oro, Lugano un Sorengo. Muzzano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1189 as Muciano. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Muzzano isch dr Oliver Korch. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Muzzano ghert zum Comasco-Lecchese. Bfaarchilche S. Maria dell'Annunciazione (16. Jh.) Kapäll S. Andrea, Agnuzzo (1208 zum erschte Mol gnännt) Donato Polli (* 1663 z Muzzano; † 1738 z Nürnberg), Barock-Stuckateur z Franke Celestino Trezzini: Muzzano. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 5: Monopole – Neuenkirch., Attinger, Neuenburg 1921, S. 225. Francesca Matasci: L’inimitable et l’exemplaire Marie Boschetti Alberti: histoire et figures de l’école sereine. Bern 1987. Simona Martinoli und andere: Muzzano In: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007. Bernardino Croci Maspoli: Muzzano. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Muzzano, Switzerland – Sammlig vo Multimediadateie d Websyte vu dr Gmai Muzzano Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022
Neggio (lombardisch Negg) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Magliasina im Bezirk Lugano. Neggio lyt im untere Malcantone uf ere Aahechi iber Magliaso zwische Lugano un Ponte Tresa. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Guasti, Mulini, Careggio un Maglio di Neggio. Nochbergmaine sin Agno, Caslano, Curio, Magliaso, Pura un Vernate. Neggio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 807 as Nego, 1335 Negio. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Neggio isch dr Luigi Albisetti. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Neggio ghert zum Bosino. Chilche S. Maria dell'Annunciata (1620, mit Freske us em Vorgängerböu us 14. Jh.) Kapäll S. Giorgio (18. Jh.) Dominikanerne-Chloschter (syt 1938) Celestino Trezzini: Neggio. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 5, Monopole – Neuenkirch., Attinger, Neuenburg 1921, S. 240. Virgilio Chiesa: Lineamenti storici del Malcantone. Francesco Bertoliatti, Profilo storico di Sessa, 1961. Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 398, 460. Plinio Grossi: Il Malcantone. Guida Galli-Tamburini, 2. Auflage, Fontana Print S.A. Pregassona 1984, S. 117–119, 144, 147. Giovanni Maria Staffieri: Neggio. In: Malcantone. Testimonianze culturali nei comuni malcantonesi. Lugano-Agno 1985, S. 104–107. Simona
Novaggio (lombardisch Nuvasc) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Breno im Bezirk Lugano. Novaggio lyt im im mittlere Malcantone. Nochbergmaine sin Aranno, Astano, Bedigliora, Curio, Miglieglia un di italienisch Gmai Dumenza. Novaggio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1244 as Novagio. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Novaggio isch dr Felice Campana. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Novaggio ghert zum Bosino. Chilche S. Siro (1625, syt 1632 Bfaarchilche) Evangelischi Chilche (1902) Felice Gambazzi: Novaggio e la sua gente. 1981. Celestino Trezzini: Novaggio. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 6, Neuenschwander – Picot., Attinger, Neuenburg 1921, S. 311. Flavio Gambazzi: Novaggio e la sua gente. Bernasconi, Agno 1981. Giovanni Maria Staffieri: Novaggio. In: Malcantone. Testimonianze culturali nei comuni malcantonesi. Lugano-Agno 1985, S. 37, 39, 60–61, 95. Hans Jörg Leu: Dort, wo der Berg brennt: Tessiner Kurzgeschichten. Edizioni Tiramisù, Novaggio 1997. Bernardino Croci Maspoli: Novaggio. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Aldo Massarotti: I Delmenico: raccolta genealogica, storica di immagini. Hrsg. Claudio Delmenico, Tecnografica Varese, Varese 2004. Commons: Novaggio – Sammlig vo Multimediadateie http://www.novaggio.ch Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022
Novazzano (lombardisch Novazzan) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Stabio im Bezirk Mendrisio. S Dorf lyt zeh Kilometer weschtli vu Chiasso an dr italienische Gränz. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Brusata, Boscherina, Casate, Canova, Castel di Sotto un Pobia. Nochbergmaine sin Balerna, Chiasso, Coldrerio, Mendrisio un di italienische Gmaine Bizzarone, Ronago un Uggiate-Trevano. Novazzano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 875 as Nepotiano, 1152 Novezano. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Novazzano isch dr Adriano Piffaretti. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Novazzano ghert zum Comasco-Lecchese. Bfaarchilche SS. Quirico e Giulitta (romanische Glockedurm us em 12. Jh., 1330 zum erschte Mol gnännt, 1776-79 nei böue, 1998-99 renoviert) Dario Robbiani (1939 - 2009), Bolitiker (SP) Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, 69 (Boscherina), S. 243. Renato Zariatti: Briciole di storia novazzanese. Band I, Consiglio parrocchiale Novazzano, Novazzano 1971. Rinaldo Giambonini, Agostino Robertini, Silvano Toppi: Novazzano. In: Il Comune. Edizioni Giornale del Popolo, Lugano 1971, S. 225–238. Tarcisio Bernasconi: Briciole di storia novazzanese. Band II, Municipio di Novazzano, Novazzano 1991. Stefania Bianchi: Novazzano. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Onsernone (lombardisch Onsernom) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Onsernone im Bezirk Locarno. Onsernone lyt im obere Dail vum Valle Onsernone. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Russo, Crana, Vocaglia, Corbella, Comologno, Cappellino un Spruga. Nochbergmaine sin Centovalli, Maggia un Terre di Pedemonte un di italienische Gmaine Craveggia un Re. D Gmai Onsernone isch entstande am 1. Jänner 1995 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Comologno, Crana un Russo. Am 10. April 2016 hän d Gmaine Gresso, Mosogno, Vergeletto und Isorno mit Onsernone fusioniert. Comologno isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1438 as Comolognium, Crana anne 1228 as Grana (1265 Crana), Russo anne 1231 as de Ruxi (1277 Rusio). Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Onsernone isch dr Fernando Poncioni. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Onsernone ghert zum Ticinese. Bfaarchilche S. Giovanni Battista, Comologno (1668-97) Chilche SS. Pietro e Paolo, Craba (1676) Bfaarchilche S. Maria Assunta, Russo (1365 zum erschte Mol gnännt, 1995-2002 renoviert) Johannes Bär: Die Vegetation des Val Onsernone (Kanton Tessin). Rascher, Zürich 1918 Laurentius Zawadyński: Geologisch-petrographische Untersuchungen in der Valle Onsernone (Tessin): Zur Petrographie der Kataklasite. Aus: Schweizerische mineralogische und petrographe Mitteilungen. Band 32, Heft
Origlio (lombardisch Urij) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Capriasca im Bezirk Lugano. Origlio nerdlig vu Lugano im Valle Capriasca am Lago di Origlio, wu unter Naturschutz stoht. Zue dr Gmai ghert au no d Fraktion Carnago. Nochbergmaine sin Capriasca, Comano, Cureglia, Lamone, Ponte Capriasca un Torricella-Taverne. Origlio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1335 as Orellio. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Origlio isch dr Ernestina Mascioni. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Origlio ghert zum Comasco-Lecchese. Chilche SS. Giorgio e Maria Immacolata, Origlio (17. Jh., ab 1812 Bfaarchilche) Chilche S. Vittore Mauro, Carnago (syt 1570 Bfaarchilche) Kapäll della Madonna Virgilio Gilardoni: Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino. La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S. 470. Celestino Trezzini: Origlio. In: Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Band 5: Neuenschwander – Picot., Attinger, Neuenburg 1921, S. 354. Agostino Robertini, Silvano Toppi, Gian Piero Pedrazzi: Origlio. In: Il Comune. Edizioni Giornale del Popolo, Lugano 1974, S. 239–252. Federica Bianchi, Scheda n. 32. In: Rudy Chiappini (Hrsg.), Giuseppe Antonio Petrini. catalogo della mostra di Lugano, Milano 1991, S. 170–171. Simona Martinoli und andere.: Guida d’arte della Svizzera italiana. Edizioni
Orselina (lombardisch Urselina) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Locarno im Bezirk Locarno. S Dorf lyt am Hang oberhalb vu Muralto. Zue dr Gmai ghert au no d Fraktion San Bernardo. Orselina isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1182 as Concilio Meziano, 1323 Orsarina. Vu 1803 bis 1881 hän Orselina un Muralto ai Gmai bildet. Dr Gmaisbresidänt (Sindaco) vu Orselina isch dr Luca Pohl. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Orselina ghert zum Ticinese. Wallfahrstchilche Madonna del Sasso (erschti Kapäll 1485-87, hitige Böu im Neurenaissance-Stil anne 1890 vum Architekt Alessandro Ghezzi vu Lamone, 1977-84 renoviert) Chilche S. Bernardo (im 16. Jh. gnännt) Wallfahrstchilche Madonna del Sasso Chilche S. Bernardo Johann Rudolf Rahn: I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino. Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, (Castello e oratorio di San Biagio), S. 161–163. Siro Borrani, Il Ticino Sacro. Memorie religiose della Svizzera Italiana raccolte dal sacerdote Siro Borrani prevosto di Losone., Tipografia e Libreria Cattolica di Giovanni Grassi, Lugano 1896, S. 300. Padre Leone da Lavertezzo: Santuario della Madonna del Sasso, guida illustrata. 2. Auflage, Edizione Messaggero Serafico, Tipografia alla Motta SA, Locarno 1951. Virgilio Gilardoni:
Osco (lombardisch Vosch) isch bis Endi Merz e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz gsii. Si hät zum Chrais (circolo) Faido im Bezirk Leventina ghert. Osco lyt uf eme Boode am linke Hang vu dr Valle Leventina uf 1'157 m ü. M. an dr Strada Alta. Zue dr Gmai ghere au no d Fraktione Vigera, Freggio, Brusgnano un Modrengo. Osco isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1171 as Hoscho, 1237 Osco. E Zämmeschluss mit dr Gmaine Faido, Cavagnago, Mairengo, Calpiogna, Campello, Rossura, Anzonico, Chiggiogna, Calonico un Sobrio hän d Stimmburger vu Osco in ere Abstimmig im Merz 2004 abglähnt. Am 1. April 2012 hät d Gmai mit de Gmaine Anzonico, Calpiogna, Cavagnago, Chironico und Mairengo zu de bestehende Gmain Faido fusioniert. Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Osco isch bis Endi Merz dr Fabiano Canonica gsii. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr lombardisch Dialäkt vu Osco ghert zum Ticinese. Chilche S. Maurizio (1171 gnännt, dr hitig Böu soll vu 1673 stamme) Commons: Osco – Sammlig vo Multimediadateie http://www.osco.ch Mario Fransioli: Osco. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1]