rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr 25. Juni isch dr 176. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 177. in Schaltjohr), dodermit blybe no 189 Däg bis zum Änd vum Johr. Au em Julianische Kalender häts dä 25. Juni. I dä Regel wirds Datum für Eraignis, wo vor dä Gregorianische Kalenderreform stattgfunde hend, em Julianische Kalender agäe. Au dä noch ältere römische Kalender kennt en 25. Juni (Iunius). 0524: No dr Schlacht bi Vézeronce zien sich di unterlägene fränkische Druppe e baar Johr lang us Burgund zruck. Im Burgunderchrieg gege s Heer vum Godomar II. fallt dr Frankechenig Chlodomer. 1183: Fride vu Konschtanz zwisch em Chaiser Friedrich I. Barbarossa un dr oberitalienische Stedt. 1991: Kroatie un Slowenie wäre unabhängig vu Jugoslawie. 1713: Marie-Marguerite Brun-de Maison-Forte, französischi Dichterin und Lexikograafin 1767: Carl Borromäus Weitzmann, dytschi Mundartdichter 1852: Antoni Gaudí, katalanische Architekt 1887: Werner Hodler, Schwyzer Germanischt 1928: Peyo, belgische Comiczaichner 1946: Ana Lang Schwyzer Dichterin 1952: Michael Koschmider, dytschi Lehrer un Autor 1981: Simon Ammann, Schwyzer Skispringer 1348: Rudolf IV., Markgrof vu Bade 1533: Hans Imer vo Gilgebärg, dütsche Ritter, Bürgermäister vo Baasel, Landvogt und kaiserlige Root in Vorderööstriich 1767: Georg Philipp Telemann, dytsche Komponischt 1822: E. T. A. Hoffmann, dütsche Schriftsteller vo dr Romantik 1898: Ferdinand Cohn,
Dr 26. Juni isch dr 177. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 178. in Schaltjohr), dodermit blybe no 188 Däg bis zum Änd vum Johr. 1529: Mit em erschte Landfride vu Kappel ändet dr Erscht Kappelerchrieg zwische reformierte un katholische Ort vu dr Eidgnosseschaft ohni Kampfhandlige. Är hebt dr Bund vu dr fimf altglaibige Ort (Lozärn, Schwyz, Unterwalde, Uri un Zug) mit em Habsburger Herrscher Ferdinand I. uf un sicheret ene Glaubesfreihait zue. 1890: Z Basel wäre di Schwyzerische Sozialdemokrate Basel grindet. 1945: Die Christlich Demokratische Union Deutschlands (CDU) wird grindet. 1945: Mit dr Unterzaichnig vu dr Charta vu dr Verainte Natione z San Francisco dur 50 Staate wird d UNO grindet. 1960: Madagaskar wird unabhängig vu Frankrych. 1963: Dr US-Bresidänt John F. Kennedy haltet vor em Rothuus Schöneberg z Berlin vor 400.000 Mänsche ne Red, wu ufhert mit em uf Dytsch gsaite Satz „Ich bin ein Berliner“. 1964: D Schwyz fiert as dritt Land no Dytschland un dr USA Boschtleitzahlen yy. 1966: Dr Schwyzer Kanton Basel-Stadt fiert s Frauewahlrächt yy. 1969: Z Hafe wird dr Alemannisch Narrering grindet. 1977: Dr Elvis Presley git syy letscht Kozärt z Indianapolis. 1988: Z Rixa stirzt e Airbus A320 ab, doderby chemme drei Mänsche
En Oberdoon, au Däildoon oder Parzialdoon isch e Doon, wo mit eme Vilfache vo dr Frekwänz vom ene Grunddoon schwingt. D Zämmesetzig vo de Ooberdöön macht s Charakteristische am Klang bzw. dr Klangfarb vo de mäiste Muusiginstrumänt us. Wemm mä d Döön undersuecht, wo mit akustische Instrumänt oder dur Gsang erzügt wärde, so si daas nie äifachi Sinusdöön, sondern si setze sich us eme Grunddoon, wo as Doonhööchi woorgnoo wird, und Ooberdöön zämme: In dr Abbildig oobenooch isch die groossi Sinuswälle linggs dr Grunddoon; im Bild rächts nääbedraa düen Ooberdöön in dr Form vo schmaalere Sinuswälle die groossi Wälle überlaagere. Bi Äärofoon wie dr Kweerflööte und de Chordofoon wie dr Giige si d Frekwänze vo de Ooberdöön öbbe ganzzaaligi Vilfachi vo dr Grundfrekwänz. Das bedütet, ass e Grunddoon mit dr Frekwänz 440 Härz vo Ooberdöön mit de Frekwänze vo öbbe 880 oder öbbe 4400 Härz cha begläitet si, aber nit zum Bischbil 550 Härz. In dr musikalische Akustik bezäichnet daas s Harmonische. Bi andere Schallkwelle (z. B. bi Rööre, Stääb, Blatte oder Glogge) dräte au Ooberschwingige uf, wo d Frekwänze von ene nit ganzzaaligi Verheltniss zur Grundfrekwänz häi. S menschlige Ghöör het denn s Gfüül, ass si nit so klaar
Hammerklavier isch dr Ooberbegriff für Dasteinstrumänt mit Säite, wo dur chliini Hämmer aagschlaage wärde und eso zum wibriere brocht wärde. D Hämmerli vom Hammerklavier bestöön im Allgemäine us Holz und si mit Filz oder Lääder überzooge. Das isch im Underschiid gsi zum Dschembalo, wo d Säite mit Kiil aagrisse worde si, oder zum Clavichord, wo Tangänte dr Doon erzügt häi. Hützudags wird d Bezäichnig „Hammerklavier“ vor allem brucht, zum klaar zwüschen em historische Instrumänt und em modärne Klavier z underschäide, au wenn die modärne Klavier und Flüügel äigentlig immer no Hammerklavier si. E wääsentlige Underschiid isch, ass bim modärne Klavier d Säite uf eme Raame us Iise ufgspannt si und bim Hammerklavier e Raame us Holz gnüegt het, wil denn d Säite liichter gsi si, weeniger aagspannt worde si und s vilmol au weeniger Säite gee het. Dr Doonumfang isch am Aafang fümf Oktave vo Kontra-F bis f’’’ (1750-1800) gsi vo öbbe 1810 bis 1820 säggs Oktave (Kontra-F bis f’’’’), im Joorzäänt druf isch er uf säggsehalb Oktave gwaggse und gege d Middi vom 19. Joorhundert het er die hütigi Gröössi überchoo. D Säite si bim Hammerklavier alli parallel zunenander gsi, nid wie bim Klavier, wo d Basssäite kweer über
Dr 27. Juni isch dr 178. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 179. in Schaltjohr), dodermit blybe no 187 Däg bis zum Änd vum Johr. 1743: Im Eschtrychische Erbfolgchrieg siige in dr Schlacht bi Dettinge di verbindete Eschtrycher un Brite iber d Franzose. 1801: E Dail vu dr franzesische Druppe, wu mit dr Expedition vum Napoleon Bonaparte uf Ägypte chuu sin, kapituliert unter em General Augustin-Daniel Belliard z Kairo gegeniber osmanische Ainhaite. Dr ander Dail haltet vorerscht no d Hafestadt Alexandria. 1857: Dr Aschtronom Hermann Mayer Salomon Goldschmidt entdeckt dr Aschteroid (45) Eugenia. 1859: Dr Basler Grossrot bschließt mit syym Gsetz zue dr Stadterwyterig dr Abriss vu dr Basler Stadtmuure. 1966: Mit eme uubluetige Butsch ibernimmt s Militär d Macht z Argentinie. 1977: Dschibuti wird unabhängig vu Frankrych. 1989: In eme symbolische Akt haue d Usseminischter vu Eeschtryych un Ungarn, Alois Mock un Gyula Horn, dr Gränzhaag zwische ihre Länder bi Sopron ussenander. 1771: Philipp Emanuel von Fellenberg, Schwyzer Pedagog un Agronom 1789: Friedrich Silcher, dytsche Komponischt 1935: Wilhelm Karl König, dytsche Autor 1945: Emil Hácha, tschechoslowakische Bolitiker 2008: Tilo Frey, Schwyzer Bolitikeri 2016: Bud Spencer, italienische Schauspiiler un Schwimmer Siibeschleefer Commons: 27. Juni – Sammlig vo Multimediadateie
Dr 28. Juni isch dr 179. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 180. in Schaltjohr), dodermit blybe no 186 Däg bis zum Änd vum Johr. 1914: Attentat vu Sarajevo: Dr serbisch Nationalischt Gavrilo Princip bringt dr eschtrychisch Thronfolger Franz Ferdinand um, was as Aalass fir dr Erscht Wältchrieg gnutzt wird. 1919: Di dytsch Delegation unterschrybt unter Brotescht dr Fridesverdrag vu Versailles, wu formell dr Erscht Wältchrieg abschließt. Mit em Vertrag chunnt s Elsass wider zue Frankrych. 1712: Jean-Jacques Rousseau, schwyzerisch-franzesische Schriftsteller un Philosoph 1852: Hans Hueber, e Schwizer Komponist, Pianist und Muusigpedagog 1906: Maria Goeppert-Mayer, dytsch-amerikanischi Physikeri 1908: Max Grieder, Schwyzer Lehrer un Bolizeischef 1925: Giselher Klebe, dytsche Komponischt 1927: Stefan Sonderegger, Schwyzer Sprochwisseschaftler 1929: Paul Nunnenmacher, dytsche Mundartautor 1934: Georges Wolinski, franzesische Comiczaichner 1944: Elisabetta Fazzini, italiänischi germanistischi Filologi 1950: Jean-François Rime, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1994: Gian Luca Barandun, Schwyzer Skirännfahrer 1022: Notker Labeo, Benediktinermench un Laiter vu dr Chloschterschuel St. Galle 1919: Ida Bindschedler, Schwyzer Chinderbuechautorin 1930: Camille Vidart, Schwyzer Lehreri un Frauerächtleri 1975: Karl Gerok, dytsche Komponischt un Musikpedagog 2007: Karl Georg Sauter, dytsche Uhrmacher un Dialäktdichter 2019: Lisa Martinek, dytschi Schauspiileri 2024: Verena Diener, Schwyzer Politikeri Commons: 28. Juni – Sammlig vo Multimediadateie
Dr 29. Juni isch dr 180. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 181. in Schaltjohr), dodermit blybe no 185 Däg bis zum Änd vum Johr. 1312: Dr Heinrich VII. wird zum remisch-dytsche Chaiser gchrent. S isch di erscht Chaiserchrenig syt em Untergang vu dr Staufer. 1776: Europäischi Sidler grinde d Stadt San Francisco. 1888: Mit eme vum Thomas Alva Edison entwicklete Wachswalze-Phonograph wäre Dail vum Oratorium Israel in Egypt vum Händel ufgnuu, di erscht bis hite erhalte Musikufnahm. 1968: Z Züri chunnt s zue dr Globuskrawall. 1976: D Seychelle wäre unabhängig vu Großbritannie. 1982: Z Gämf fange s Strategic Arms Reduction Talks (START-Verhandlige) aa fir d Begränzig un Verringerig vu dr strategisch-interkontinentale Atomwaffe, wu uf Vorschlag vu dr USA d SALT-Verhandlige mit dr Sowjetunion solle furtsetze. 1795: Carl Burckhardt, Schwyzer Bolitiker 1831: William Thomas Clark, US-amerikanische Bolitiker 1842: Eduard Presser, dytsche Haimetdichter 1860: Renward Brandstetter, Schwyzer Sprochwisseschaftler 1886: Robert Schuman, dytsch-franzesische Bolitiker 1886: Otto Plattner, Schwyzer Mooler 1908: John Hench, US-amerikanische Zaichner 1925: Giorgio Napolitano, italienische Bolitiker 1942: Andrea Jonasson, dytschi Schauspileri 1955: Fritz Kuhn, dytsche Bolitiker 1961: Jörg Meuthen, dytsche Wirschaftswisseschaftler un Bolitiker 1963: Anne-Sophie Mutter, dytschi Gyygeri 1995: Gertrud Lutz-Fankhauser, Schwyzer humaniteri Aktivischti 1779: Anton Raphael Mengs, dytsche Moler
Dr 30. Juni isch dr 181. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 182. in Schaltjohr), dodermit blybe no 184 Däg bis zum Änd vum Johr. 1422: In dr Schlacht bi Arbedo wird d Druppe vu dr Alte Eidgnosseschaft vu dr Ainhaite vum Herzogtum Mailand besigt. D Aidgnosse sin scho uf em Ruckzug no Norde gsi, wel si ere sechsfache Ibermacht gegeniber gstande sin. 1946: Uf em Bikini-Atoll fange d USA aa mit ere Serie vu oberirdische Chärnwaffetescht (Operation Crossroads). 2010: Dr Christian Wulff wird Bundesbresidänt vu dr Bundesrepublik Dytschland. 1766: Jean de Montenach, Schwyzer Bolitiker 1776: Samuel Pümpin, Schwyzer Bolitker 1881: Hans Bauer, dytsche Haimetdichter 1886: Manfred Szadrowsky, Schwyzer Sprochwisseschaftler 1917: Lena Horne, US-amerikanischi Jazzsängeri un Burgerrächtsaktivischti 1926: Peter Alexander, eschtryychische Sänger un Schauspiler 1938: Maurice Evard, Schwiizer Lehrer und Hischtoriker 1964: Martin Weinek, eschtrychische Schaupsiiler 1979: Sylvain Chavanel, franzesische Velofahrer 1985: Viktorina Kapitonova, russischi Ballettdänzeri 1522: Johannes Reuchlin, dytsche Philosoph un Humanischt 1887: Filippo Abignente, italienische Bolitiker 1920: Lena Christ, bairischi Schriftstellerin 2009: Pina Bausch, dytschi Dänzeri un Choreografi 2012: Jitzchak Schamir, en israelische Politiker 2017: Simone Veil, franzesischi Bolitikeri 2021: Günther Wenk, badische Chaufmann un Dialäktautor Commons: 30. Juni – Sammlig vo Multimediadateie
As temperierti Stimmig bezäichnet mä in dr Muusig e Stimmigssüsteem, wo Temperierige vo Intervall verwändet. Mä brucht dr Begriff vilmol sünonüüm mit dr gliichstuefige Stimmig, was aber sträng gnoo nid richdig isch, wil s usser dr gliichstuefige au no anderi temperierti Stimmige git. Wil die räini Stimmig uf Dasteinstrumänt mit zwölf Daste pro Oktave nit cha verwirkligt wärde, het mä in dr oobeländische Muusig „temperierti“ Stimmigssüsteem entwigglet, wo s liichti Abwiichige din git vo de räine Intervall. Zu deene Stimmigssüsteem ghöört die middeldöönigi Stimmig, wo langi Zit verwändet worde isch, und die wooltemperierti Stimmig, wo spööter entwigglet worde isch. Es isch also genauer, wemm mä s spezifische Stimmigsüsteem aagit, as dr Begriff temperierti Stimmig z bruuche.
Dr 1. Juli isch dr 182. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 183. in Schaltjohr), dodermit blybe no 183 Däg bis zum Änd vum Johr. 1526: D Pinzgauer Ufständische erlyyde im Buurechrieg bi Zell am See e Niderlag gege d Druppe vum Schwäbische Bund. 1832: Z Lieschtel erschynt di erscht Uusgab vu dr Zytig Der unerschrockene Rauracher. 1845: Dr Kanton Basel-Stadt git d Briefmarke Basler Düübli uuse. 1847: Dr Amateuraschtronom Karl Ludwig Hencke entdeckt dr Aschteroid (6) Hebe. 1896: Dr FC Winterthur wird grindet. 1901: Z Züri wird s Grand Café Odeon ufgmacht. 1903: Z Montgeron starte 60 Fahrer zue dr erschte Tour de France. 1914: Dr Aschtronom Seth Barnes Nicholson entdeckt dr Sinope, ain vu dr Mond vum Jupiter. 1937: Irland erklert sich zuen ere Republik. 1984: Z Liechtestai stimme di männlige Wahlbrächtigte fir d Yyfierig vum Stimm- un Wahlrächt fir Fraue. 1989: Z Wescht-Berlin findet di erscht Loveparade statt. 1991: Dr Volker Finke wird Trainer vum SC Friburg. 2002: Bi Iberlinge stirzt e Flugzyyg ab, doderby chemme 71 Mänsche um s Läbe. 2002: Mit eme 4:0 zwische Spanie un Italie hert d Fueßball-Europamaischterschaft 2012 uf. 2013: Kroatie wird Mitglid vu dr Europäische Union. 1646: Gottfried Wilhelm Leibniz, dytsche Universalglehrte
Dr 2. Juli isch dr 183. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 184. in Schaltjohr), dodermit blybe no 182 Däg bis zum Änd vum Johr. 1500: Dr remisch-dytsche Chenig un speter Chaiser Maximilian I. unterdailt s Rych fir e besseri Verwaltig in verschideni Rychskrais. 1505: Dr Jurastudänt Martin Luther wird in dr Nechi vu Erfurt fascht vum Blitz droffe un globt, e Mench z wäre. 1767: Dr britisch Seekadett Robert Pitcairn chunnt as erschte Europäer zue dr Insle, wu no ihm gnännt wore sin. 1798: D Franzose nämme unter em Napoleon Bonaparte uf ihre ägyptische Expedition d Hafestadt Alexandria yy. 1944: Z Dresden wird d Oper Die Hochzeit des Jobs vum Joseph Haas urufgfiert. 0419: Valentinian III., weschtremische Chaiser 1724: Friedrich Gottlieb Klopstock, dytsche Dichter 1877: Hermann Hesse, dytsch-schwyzerische Schriftsteller 1879: Eugene Black, US-amerikanische Bolitiker 1881: Eduard von Steiger, Schwyzer Bolitiker 1888: Simon Vatré, Schwyzer Verfasser vomene Patois-Wörterbuech 1906: Hans Bethe, dütsch-amerikanische Füsiker und Nobelbriisdreeger für Füsik 1925: Maurice Casanova, Schwyzer Dialäktoloog 1979: Kathrin Bertschy, Schwyzer Bolitikeri 1985: Ciara Michel, britischi Volleyballspileri 0936: Heinrich I., König vom oschtfränkische Rych 1231: Heinrich I., Markgrof vu Bade-Hachberg 1419: Eberhard IV., Grof vu Wirttebärg 1778: Jean-Jacques Rousseau, schwyzerisch-franzesische Schriftsteller un Philosoph 1961: Ernest Hemingway,
Dr 3. Juli isch dr 184. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 185. in Schaltjohr), dodermit blybe no 181 Däg bis zum Änd vum Johr. 0987: Mit dr Chrenig vum Hugo Capet zum Chenig vu Frankryych hert d Herrschaft vu dr Karolinger iber s weschtfränkisch Ryych uf un fangt d Herrschaft vu dr Kapetinger aa. 1874: As erschte Tierpark in dr Schwyz wird dr Baasler Zolli ufgmacht. 1895: Z Lieschtel wird dr Fussballclub Liestal grindet. 2005: Dr Roger Federer gwinnt zum dritte Mol hinterenander s Tennisturnier z Wimbledon. 1847: Jakob Buser, Schwyzer Bolitiker 1883: Franz Kafka, jidische Schriftsteller 1920: Walter Roderer, Schwyzer Volksschauspiiler 1962: Brigitte Lösch, dytsche Bolitiker 1964: Stefanie Stroebele, dytsche Schauspiileri un Regisseuri 1971: Yann Wehrling, elsässische Zaichner 1971: Julian Assange, auschtralische Aktivischt un Grinder vu WikiLeaks 1974: Nathalie Schmid, Schwyzer Lyrikerin 1976: Wanderlei Silva, braslianische Kampfsportler 362 v. d. Z.: Epameinondas, griechische Fäldher us Theebe 1904: Theodor Herzl, Begründer vom politische Zionismus 1971: Jim Morrison, US-amerikanische Rocksänger 1979: Reynold Tschäppät, Schwyzer Bolitiker 2009: Pio Scilligo, idaliänische Psicholog 2024: Gerhard Götz, dytsche Räbböufachmann Commons: 3. Juli – Sammlig vo Multimediadateie
Dr 4. Juli isch dr 185. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 186. in Schaltjohr), dodermit blybe no 180 Däg bis zum Änd vum Johr. 1054: Chinesischi Aschtronome beobachte im Stärnbild Stier e „neie Stärn“, wu sich in dr Modärni as e Supernova uusestellt, wu dr Chräbsnäbel derdur entstande isch. 1376: Dr Schwebisch Stedtebund wird grindet. Ulm un 13 anderi Ryychsstedt wehre sich dodermit gege adligi Herrschaft. 1776: Verabschidig vu dr Unabhängigkaitserklerig vu dr Verainigte Staate. 1946: D Philippine wäre offiziäll unabhängig vu dr USA. 2001: Dr dytsche Film „Moianacht“ wird im Programm 3sat urufgfiert. 1546: Murad III., Sultan vum Osmanische Rych 1807: Giuseppe Garibaldi, italienische Freihaitskämpfer 1886: Heinrich Kaminski, dytsche Komponischt 1897: Tresl Gruber, ladynischi Künschtlerin und Autoorin 1903: Werner Veidt, dytsche Schauspiler 1923: Rudolf Friedrich, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot 1929: Cristina Spoerri, Schwyzer Chinschtleri 1929: Günter Wagner, dytsche Haimetdichter 1936: Günter Vetter, eschtrychische Bolitiker 1945: André Spitzer, israelische Fächter 1949: Horst Seehofer, dytsche Bolitiker 1964: Edi Rama, albanische Chinschtler un Bolitiker 1972: Nina Badrić, kroatischi Posängeri 1999: Katrin Lang, Dytschi Wyychenigi 1826: Thomas Jefferson, US-amerikanische Bresidänt un Staatsdänker 1902: Vivekananda, indische Mench un Glehrte 1916: Georg Rheineck, dytsche Bildhauer 1921: Antoni Grabowski, polnische Esperantischt 1934: Marie Curie, polnisch-franzesischi Physikeri
Jephtha (HWV 70; dt. au Jephta) isch e dramatischs Oratorium in drei Däil vom Georg Friedrich Händel. Dr erst Akt het dr Händel vom 21. Januar bis 2. Februar 1751 gschriibe. Im zwäiten Akt het er bim Chor „How dark, O Lord, are Thy decrees“ uf Dütsch drnääbe gschriibe: „biß hierher komen den 13 Febr. 1751 verhindert worden wegen so relaxt des gesichts meines linken auges“. Won er het chönne witerschaffe, het er notiert: „den 23 dieses (Monats) etwas beßer worden wird angegangen“, und am Schluss vom zwäit Akt „geendiget den 27 dieses Febr. 1751“. Denn isch er zur Kuur uf Cheltenham und het am 18. Juni am dritten Akt afo schaffe und d Stimme afo usfülle. Am 30. August het er si Schlussformle S(oli). D(eo). G(loria). mit dem Datum drzue doo. Vergliche mit andere vo sine Oratorie het dr Händel doo mee as sust vo andere Komponiste vertleent. Meereri Sätz enthalte Material us dr Sammlig vo Mässe vom böömische Komponist Franz Johann Habermann, wo 1747 veröffentligt worde si. S Oratorium isch am 26. Februar 1752 im Theatre Royal in Covent Garden yum erste Mol ufgfüert und isch zwäimol widerholt worde. In de Joor 1752, 1753, 1758 het mä s
Middeldöönigi Stimmige si e Grubbe vo Stimmige (Tämpratuure), wo in dr Rönessangs, im Barock und vilmol au spööter bis in s 19. Joorhundert hauptsächlig für Dasteinstrumänt gääbig gsi si. Die middeldöönigi Stimmig het e Hufe räini Terze und isch fast vollkomme e räini Stimmig für Dasteinstrumänt – allerdings nit für alli Doonarte. Wie bi dr räine Stimmig isch s grundleegend, ass die groosse Terze räin si, also e Frekwänzverheltnis vo 5 4 {\displaystyle {\tfrac {5}{4}}} häi, und für daas wärde die räine Kwinte vo dr pythagoreische Stimmig e chli änger gmacht. C-Dur isch s donale Zentrum, wo drum ume in dr stränge Middeldöönigkäit acht räini Terze (uf E, A, D, G, C, F, B und Es) aagsiidlet wärde. Die räini Terz gliicht s syntonische Komma (Frekwänzverheltnis: 80 81 {\displaystyle {\tfrac {80}{81}}} ) doodrduur us, ass vier Kwinte, wo äini noch dr andere chuunt, um je 1 4 {\displaystyle {\tfrac {1}{4}}} vom e syntonische Komma niidriger gmacht wärde. Bi dr räine Stimmig wird die groossi Terz ( 5 4 {\displaystyle {\tfrac {5}{4}}} ) ufdäilt in e groosse Ganzdoon ( 9 8 {\displaystyle {\tfrac {9}{8}}} ) und e chliine Ganzdoon ( 10 9 {\displaystyle {\tfrac {10}{9}}} ) (mit razionale Frekwänzverheltniss), bi dr
Dr 5. Juli isch dr 186. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 187. in Schaltjohr), dodermit blybe no 179 Däg bis zum Änd vum Johr. 1417: Z Basel bricht e groß Brunscht uus, wu ne Drittel vu dr Stadt abbränntisch. 1811: As erschts sidamerikanisch Land erklert Venezuela syy Uuabhängigkait. 1855: Z Paris wird d Operette Die beiden Blinden vum Jacques Offenbach urufgfiert. 1856: Dr Alfred Escher grindet z Züri d Schwyzerisch Kreditaastalt un macht d Stadt dodermit zum wichtigschte Bankestandort un Wirtschaftszäntrum vu dr Schwyz. 1810: Phineas Taylor Barnum, US-amerikanische Undernähmer, Zirkuspionier und Bolitiker 1857: Clara Zetkin dytschi Bolitikeri 1889: Jean Cocteau, franzesische Schriftsteller, Reschissöör un Mooler 1904: Ernst Mayr, dytsch-US-amerikanische Biolog 1905: Friedrich E. Vogt, dytsch Schriftsteller 1911: Georges Pompidou, franzesische Bolitiker 1937: Anke Fuchs, dytschi Bolitikeri 1954: Claudia Demarmels, Schwyzer Schauspileri 1956: Horacio Cartes, paraguayische Unternämmer un Bolitiker 1958: Mike Guyer, amerikanisch-schwyzerische Architekt 1958: Awigdor Lieberman, israelische Bolitiker 1968: Silvio Rüfenacht, Schwyzer Schwinger 1968: Alex Zülle, Schwyzer Radrännfahrer 1979: Amélie Mauresmo, franzesischi Tennisspileri 1982: Philippe Gilbert, belgische Radrännfahrer 1985: Judith Chemla, franzesischi Schauspileri 1988: Isaline Sager-Weider, franzesischi Volleyballspileri 1962: Gottlieb Fischer, Schwyzer Schriftsteller 1969: Walter Gropius, dytsch-US-amerikanische Architekt un Designer 1972: Fritz Pümpin, Schwyzer Moler 1980: Thaddäus Troll, dytsche
Dr 6. Juli isch dr 187. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 188. in Schaltjohr), dodermit blybe no 178 Däg bis zum Änd vum Johr. 371 v. d. Z.: Schlacht vo Leuktra wo d Thebe as ersti griechischi Stadt e spartanischi Armee in ere offene Fäldschlacht gschlaage het. 1415: Dr tschechisch Reformator Jan Hus wird uf em Konschtanzer Konzil as Chetzer verbrännt, drotz ass em vum Chenig Sigismund frei Glait zuegsait woren isch. 1535: Dr änglisch Staatsmann un Autor Thomas Morus wird uf em Londoner Tower Hill hiigrichtet, wel är as Katholik dr Suprematsaid nit will ablege. 1630: Dr schwedisch Chenig Gustav II. Adolf landet mit eme Heer vu 13.000 Mann z Dytschland un gryft in dr Dryssgjehrige Chrieg yy. 1885: Dr Louis Pasteur teschtet erfolgryych syy Impfstoff gege Dollwuet am Joseph Meister, eme Bue us em Elsass, wu vun eme dollwietige Hund bisse wore isch. 1938: Dr Aschtronom Seth Barnes Nicholson entdeckt dr Lysithea, ain vu dr ussere Zwärgmend vum Planet Jupiter. 1964: Malawi wird unabhängig vu Großbritannie. 1975: D Komore wäre unabhängig vu Frankrych. 1854: Ida Bindschedler, Schwyzer Chinderbuechautorin 1887: Marc Chagall, russisch-franzesische Moler 1907: Frida Kahlo, mexikanischi Moleri 1918: Rudolf Vallendor, dytsche Dialäktdichter 1935: Tenzin Gyatso, tibetische Mench
Under dr Sammelbezäichnig wooltemperierti Stimmige het dr Andreas Werckmeister vo 1681 aa e Räije vo Stimmige uf Dasteinstrumänt iigfüert, wo die middeldöönige Stimmige eso erwiteret häi, ass mä d Doonarte vom ganze Kwintezirkel het chönne spiile. Dransbosizioone, wo bis denn ummööglig gsi si, und enharmonischi Verwäggslige si eso mööglig worde. E Hufe anderi Theoretiker und Braktiker, wie dr Johann Georg Neidhardt, dr Johann Philipp Kirnberger und dr Francesco Antonio Vallotti häi immer nöiji Vorschleeg zur Temperierig gmacht. Das zäigt, ass es denn käi äidütigi Löösig gee het. Uf dr äinet Site het mä die räine Terze welle bhalte, uf dr andere Site het mä aber dr Quintezirkel ooni Wolfskwinte müesse zuemache. Jeedes Süsteem het sini Vordäil und sine Noochdäil im Doon ghaa und wie mä s handwärklig het chönne usfüere. Es isch für wohltemperierti Stimmige charakteristische, ass alli wichdige Interwall nume sowit vo dr räine Stimmig abwiiche, wie s Ohr das guet cha toleriere. Im Werckmeister si berüemti Stimmig Werckmeister III isch wit verbräitet worde. E zuesätzligi Äigeschaft von ere isch, ass d Stimmig uf de wisse Daste möögligst räin isch. Eso entstoot e harmonischs D-Dur, wo middeldöönig döönt, mit eme allmäälige Übergang in e scherfers Fis-Dur, wo pythagoräisch döönt.