rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Badener Artikel vom 27. Jänner 1834 si d Beschlüss vo de liberale Kantön vi dr Schwiiz gsi, wo as Inhalt e wiitgehendi staatligi Ufsicht vo dr römisch-katholische Chille gha het. D Beschlüss hai in konservative katholische Kreis heftige Widerstand verursacht. Si si noch em Ort Bade im Kanton Aargau benennt, wo si beschlosse worde si. Die liberali Regierig vom Kanton Luzärn het Ändi Dezämber 1833 zun ere Konferänz uf Bade iiglade, zum s Verheltnis zwüsche Chille und Staat neu z regle. Alli die Kantön si iiglade gsi, wo zum Gebiet vo de Bistümer Basel, Sanggalle und Chur ghört hai. Uf Bade si Delegierti vo Bärn, Luzärn, Sanggalle, Solodurn, Basel-Landschaft, Aargau und Thurgau cho. Züri, Zug und Graubünde hai keini Verdrätter gschickt. D Konferänz isch vom 20. bis 27. Jänner 1834 gange und am letzte Konferänzdag het me sich uf e Text vo dr offizielle Bekanntmachig geinigt. Zerst isch e Bitt an dr Heilig Stuehl gange, s Bistum Basel zum Erzbistum z erhebe. Die übrige 14 Beschlüss hai die eigetlige Badener Artikel bildet: e grösseri Unabhängigkeit vo de Geistlige vom Papst isch gforderet worde, staatligi Kontrolle über d Chille, Priesterseminar und Orde, d Bestüürig vo de Chlöster, d Zuelassig vo
Dr Johann Ulrich vo Salis-Soglio (* 16. Merz 1790 z Chur; † 27. April 1874 z Chur) isch e Schwiizer Militär gsi. Dr Johann Ulrich vo Salis-Soglio het us em reformierte Bündner Adelsgschlächt vo de Salis gstammt. Scho in junge Johr het er e milidärischi Karriere gwehlt und isch scho 1809 Offizier in dr Bündner Miliz gsi. Zwüsche 1809 und 1839 het er sich as Offizier in fremde Dienst z Bayre und de Niiderlande bis in Rang vom ene Generalmajor hochdient. Er isch 1841 im Rang vom ene Oberst in dr Generalstab vo dr Schwiizer Armee iidrätte und het 1844 dr Ufdrag übercho, in de Unrueh im Wallis zwüsche de Parteie z vermittle oder en eidgenössischs Ufgebot iizsetze. Wil er mit em Sonderbund sympatisiert het isch er im August 1847 as Generalstabschef entlo worde. Au wenn er reformiert gsi isch, het er im Herbst 1847 as General s Oberkommando über d Armee vom konservativ-katholische Sonderbund im sog. Sonderbundschrieg übernoh. Noch dr Kapitulation vo de Sonderbundskantön am 29. Novämber isch dr Salis-Soglio über s Wallis in d Lombardei gflüchdet. Mä het en wäge Landesverroot aklagt, es isch aber nie zum Prozäss cho. Dr Salis-Soglio isch noch eme churze Exil in d
Dr Sonderbund isch e Verdeidigungsbündnis vo de siibe katholische Schwiizer Kantön Luzärn, Uri, Schwyz, Unterwalde, Zug, Freiburg und Wallis und het vo 1845 bis 1847 bestande. S Ziil vom Bündnis isch d Wahrig vo de Inträsse vo de katholisch, ländlig, konservativ und föderalistisch prägte Kantön gege dr wachsend Iifluss vo de stedtische, protestantische und liberale Chreft, wo e sterkeri Eiheit vom Schwiizer Staatebund agsträbt hai. Dr diräkt Uslöser für d Gründig vom Sonderbund si die beide Freischarezüg vo Bärner und Aargauer Freiwillige gegen e Kanton Luzärn gsi, zum dört de lokale Liberale z hälfe sich an d Macht z putsche. D Gründig vom Sonderbund het dr Konflikt zwüsche de Liberale und Konservative in dr Schwiiz erheblig verscherft, wil er Erinnrige an früehneri katholischi Sonderbündnis wie öbbe dr Goldig oder Borromäisch Bund gweckt het. Usserdäm isch noch em Paragraph 6 vom Bundesvertrag vo 1815 d Bildig vo Bündnis under de Kantön zum Nochdeil vo andere Kantön verbote gsi. (§ 6. Es sollen unter den einzelnen Kantonen keine, dem allgemeinen Bund oder den Rechten anderer Kantone nachtheilige Verbindungen geschlossen werden.) Sobald d Existänz und dr Inhalt vom Bündnis, wo am Afang gheim ghalte worden isch, bekannt worde si, het Züri im Summer
Di römisch-katolischi Chile (v. griech. καθολικός, katholikos: allgemein, allumfassend), isch di gröschti chrischtlich Chile und gseht sich sälber in de direkte Nochfolg vom Aposchtel Petrus. Zu dere Chile ghöre 23 Teilchilene mit jewils eigenem Ritus, wo sich aber alli de Jurisdiktion vom Papscht z Rom düent unterschtelle. Di gröschte Teilchilene sind di latinische Chile, wo in oiserne Breite gwöhnlich römisch-katolisch oder numme katolisch gnennt wird, und di katholische Oschtchilene. Bsunderi Kennzeiche vo de römisch-katolische Chile sind s Papschttum, mit em Jurischdikationsprimat und de Unfehlbarkeit und di sibe Sakrament, wo aber au vo andere Chilene glehrt wird. Nach em Verschtändnis vo de römisch-katolische Chile, isch si vo Jesus Chrischtus sälber gründt worde. Bsunders s Wort vo Jesus an de Petrus, wo er sait, de Petrus sigi de Fäls, uf den Jesus wot sini Chile baue, wird so verschtande. In de katolische Tradition isch de Petrus uf Rom cho und het derte e Gmeind gründt, vo dere er de Bischof gsi isch. So gseht me de Papscht, wo jo Bischof vo Rom isch, in de direkte Nochfolg vom Petrus. Im Prinzip gits Katholike uf de ganze Wält. Bsunders verträte sind si: z Mittel- und Südamerika z Süd− und Südoschteuropa: Nordalbanie, Italie, Kroatie,
Dr Goldigi Bund vom 5. Oktober 1586 isch e konfessionells Bündnis vo dr siibe katholische Ort vo dr Alten Eidgenosseschaft gsi: Luzärn, Uri, Schwyz, Underwalde, Zug, Freiburg und Soledurn. Si Name het er vo de goldige Afangsbuechstabe vom Vertrag. D Bündnispartner hai sich versproche, bim alte Glaube z bliibe, und hai sich gegesiitigi Hilf bi Gfohr versproche. Si hai sich au verpflichtet, e möglige Abfall vom ene Vertragspartner vom katholische Glaube z verhindere. Churz druf hai die katholischen Ort am 12. Mai 1587 au no en Allianz mit Spanie gschlosse. Dr Bund het d Vormachtstellig in dr Eidgenosseschaft vo de katholischen Ort, wo si militärisch 1531 im Zweite Kappelerchrieg erkämpft hai, undermuurt. Noch dr Ufnahm vo Appezäll Innerrhode und em katholische Deil vo Glarus in dr Goldig Bund isch dr Carlo Borromeo, wo as päpstlige Visitator vo dr Schwiiz dört d Gegereformation agfüehrt het, zum Patron vom Bund erklärt und dr Bund au dr Borromäisch Bund gnennt worde. Handbuch der Schweizer Geschichte. Band 1. Verlag Berichthaus, Zürich 1972, ISBN 3-85572-002-9, S.604 Rudolf Bolzern: Goldener Bund. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Di reformierte Chile oder evangelisch-reformierte Chile bilded äini vo de groosse chrischtliche Konfessioone i de reformatoorische Tradizioon, wo vo Mitteleuropa uusgange isch. Si gönd uf d Reformation in de Schwiiz und bsunders uf s Wirke vom Huldrych Zwingli z Züri und em Johannes Calvin z Gämf zrugg, wo sich bim Martin Luther inspiriert händ. Die reformierte Chile ghööred wie die evangeelisch-lutherische Chile zu de evangeelische Chile. Uf de ganze Wält sind di presbyteriaanische Chile, wo ursprünglich us Schottland stammed, die grööscht Gruppe i de Familie vo de reformierte Chile. I de refermierte Theology staat d Bible und d Verchündigung vo de Bible, em Woort vo Gott, im Zäntrum. Drum sind refermierti Chile inwändig schlicht, und drum staat i ganz vilne refermierte Chile de Tauffstäi voornen i de Mitte. Sakramänt häts (wie bi de Lutheraner, aber andersch as bi de Katholike) zwäi: d Tauffi und s Aabigmaal. Andersch as bi de Lutheraner und de Katolike wird s Aabigmaal nöd as e reaali Verwandlig vo Bluet i Wy und vo Fläisch i Broot verstande, sondern simbolisch, aso zäichehaft. Di refermiert Chile isch vo une nach obe uufpoue, andersch as di katolisch und au di lutheranisch. D Basis bilded d Gmäinde reschpäktyv s
f Di Hochi Flum isch de höggst Bärg vum Gebirgszug Dinkelbärg im Landchreis Lörrach ganz im Südweste vu Bade-Württebärg. Uff em Bärg stoht zwar e Baumgruppe, er isch abber dodevuu abgseh nit bewaldet. Er lit zwüsche Schopfe-Wiichs un Nordschwobe (Rhiifälde). Di Hochi Flum isch e Station uff em Westwäg vu Pforze uff Basel. Dobe uff em Bärg sin e Hotel-Restaurant un e uffige Ussichtsdurm, wu sini Ussichtsblattform e wite Usblick bietet: mer siht Deil vum Südschwarzwald un vu de südlige Vogese. Im Süde siht mer übber de Schwizer Jura drübber zù de Alpe. Heinz G. Rotzler: Der Hohe-Flum-Turm. Die Geschichte eines Turmes. Schopfheim 1985 Commons: Hochi Flum – Sammlig vo Multimediadateie Hohe Flum under Sehenswürdigkeiten uf schopfheim.de
f Di Hochi Möhr isch e Bärg z Schopfe im Schwarzwald z Bade-Württebärg un hät e Höchi vu 983 Meter. Uff de Hoche Möhr isch e 30 Meter hoche Durm, wu vum Schwarzwaldverei 1924 bout worre-n-isch. Ußerdem isch bi 47° 41' 35" N, 7° 52' 26" E e Stahlfachwerchdurm, wu UKW-Wälle usstrahlt un vum SWR gnutzt wird. De Durm isch 77 Meter hoch un stoht fräi. Di usgstrahlte Brogrämm sin: D Ussichtsblattform isch uff rund 25 Meter. Bi schönem Wätter bietet sälli e Usblick uff d Schwizer Alpe, s Juura un d Vogese wie au uff s Wisedal, s Rhiidal, s Wehradal, de Hotzewald un uff d Schwarzwaldbärg. 1894 hät d Ortsgruppe Schopfe vum Schwarzwaldverei de Hochi-Möhr-Durm bout. Er hät im undere Deil 54 Stufe us Stei ghaa un im obere Deil 87 us Holz. 1921 isch er instandgsetzt worre, am 22. Juni 1922 isch e Blitz in en iigschlaa un er isch abbrännt. Im Johr druff hänn si en mit de Understützig vu de Gmeinde drum ume un zahlriiche brivate Spänder widderuffbout. Am 11. Mai 1924 isch er iigweiht worre. 1950 wird de Mantel us 25.000 Schindle erneuert. Dräi Johr spöter sin 10 Bänder us Iise um de Durm
Sonderbund isch d Bezeichnig für es Verteidigungsbündnis vo Schwiizer Kantön im 19. Johrhundert: Sonderbund (Geschichte) d Stuegerter Studänteverbindig Akademischi Gsellschaft Sonderbund dr Zsämmeschluss vo Mooler vo dr Düsseldorfer Kunstakademii im 20. Johrhundert: Sonderbund (Malerei)
De Liberalismus isch e politischi Philosophii, wo in de Folg vo de fränzösische Revolution z Europa immer meh an Iifluss gwunne het. De Begriff Liberalismus chunnt us em latinische, wo liber frei bedütet und liberalis öppis bezeichnet, was mit de Freiheit zu due het reschpektiv d Freiheit betrifft. Bruucht worde isch er s erschti Mol z Schpanie im 1812i. D Wurzle liget aber scho in de Ziit vo de Ufklärig. D Grundüberzügig vom Liberalismus isch, dass es Individuum sot frei sii, in dem wi es duet läbe und dänke. D Ufgab vom Schtaat isch es, d Freiheit vom Einzelne z garantiire und dafür Sorg z träge, dass d Freiheit erhalte bliibt. Weniger Schtaat bedütet meh Freiheit und meh Schtaat bedütet weniger Freiheit – dodervo isch de Liberalismus überzügt. S Individuum überchunnt doderbi au mehr Verantwortig für sich sälber. De Liberalismus gseht s Sträbe nach Freiheit für alli Beriich vom Läbe, für d Politik und au für d Wirtschaft, wo de frei Wettbewerb s Ziil müesst si. Das wo dr Freiheit vo de Einzelne am meischte entgäge stoot isch e Staat, wo em Totalitarismus entspricht. Wichtigi Vordänker vom Liberalismus sind dr John Locke, dr John Stuart Mill, dr Friedrich August von
Dr Paul Usteri (* 14. Februar 1768 z Züri; † 9. April 1831 z Züri) isch e liberale Schwiizer Publizist und Politiker gsi. Dr Paul (ursprünglig Paulus) Usteri isch dr eltist Sohn vom Pedagog Leonhard Usteri (1741–1789) gsi. Er isch Mediziner gsi und e schwiizerische Staatsroot. Dr Usteri het sich grossi Verdienst um d Entwicklig vo der Pressefreiheit in dr Schwiiz gmacht. Under anderem isch er dr Herusgäber vo de Ziitschrifte Klio und Der schweizerische Republikaner (1798–1803; zletzt under em Titel "Der Republikaner") gsi, wo dinne vor allem d Grundsätz vo dr Helvetische Republik beschriibe worde si. Siini Kenntnis vo dr revolutionären Entwicklig z Frankriich het er siine Kontakt zu vile Ziitgnosse verdankt, wo sich wie är politisch im Sinn vo dr Revolution engagiert hai (drunder dr Johann Georg Kerner, dr Konrad Engelbert Oelsner, dr Karl Friedrich Reinhard). Dr Usteri het eini vo drei wältwiit grösste Sammlige vo französische Revolutionsflugschrifte hinderloo. Si isch im Bsitz vo dr Zentralbibliothek Züri, wo sich zur Ziit zsämme mit dr Universität Freiburg im Breisgau under dr Leitig vom Christian Aliverti um die elektronischi Rekatalogisierig vo öbbe 7500 Broschüre bemüeht. Wilhelm Oechsli: Usteri, Paul. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 39, Duncker & Humblot, Leipzig
Dr Bodesee-Literaturbryys vu dr Stadt Iberlinge isch anne 1954 vu dr Stadt Iberlinge am Bodesee gstiftet wore. Är isch bis 1981 alljohr vergee wore, syterhär in dr Regle all zwei Johr. D Uuswahl vum Bryysdreger drifft e uuabhängigi Jury. D Organisation leischtet dr Fachdienscht Kultur vu dr Stadt Iberlinge. As Bryysdreger chemme dytschi, schwyzerischi oder eschtryychischi Schriftsteller, Historiker, Chunschthistoriker un Kulturwisseschaftler in Frog, wu in dr Bodesee-Region schaffe oder Wärch iber d Region verfasst hän. D Uuszeichnig isch mit 5.000 Euro dotiert. 1954 Wolfram von den Steinen fir Notker der Dichter und seine geistige Welt 1955 Friedrich Georg Jünger fir „syy lyrisch Wärch“ 1956 Leopold Ziegler fir „syy filosofisch Wärch“ 1957 Richard Beitl fir „syy volkskundli un erzählerisch Wärch“ 1958 Mary Lavater-Sloman fir Einsamkeit 1959 Wilhelm Boeck fir Joseph Anton Feuchtmayer 1960 Johannes Duft fir syyni Bibliotheca Sangallensis 1961 Albert Knoepfli fir „syy chunschthistorisch Schaffe“ 1962 Felix Freiherr von Hornstein fir Wald und Mensch 1963 uusgsetzt 1964 Jacob Picard fir Die alte Lehre 1965 Otto Feger fir Geschichte des Bodenseeraumes 1966 Albert Bächtold fir „syy erzählerisch Wärch“ 1967 Martin Walser fir „syy Gsamtwärch“ 1968 Georg Siemens fir „syyni erzählende un wisseschaftlige Arbete“ 1969 Gebhard Spahr fir syy Buech iber d
Dr Berthold-Auerbach-Literaturbryys isch anne 1982 vu dr Stadt Horb am Neckar gstiftet wore zum 100. Dodesdag vum Berthold Auerbach. Är wird syterhär in uuregelmäßige Abständ vergee. D Bryysdreeger, wu vun ere uuabhängige Jury uusgwehlt wäre, „solle in eme literarische, thematische un / oder regionale Bezug zum Berthold Auerbach stoh“. D Uuszeichnig isch mit 2.500 Euro dotiert. 1982: Klaus Dieter Lauer 1997: Walle Sayer 2002: Kurt Oesterle 2007: Egon Gramer 2012: Susann Pásztor 2017: Hermann Kinder 2022: Tina Stroheker Berthold-Auerbach-Museum im Schloss Egon Gramer erhält Berthold-Auerbach-Literaturpreis, 4. Februar 2007 Der 'fabelhafte Lügner' hat überzeugt, Schwarzwälder Bote, 24. Februar 2012 Der 'fabelhafte Lügner' hat überzeugt, Schwarzwälder Bote, 24. Februar 2012
Dr Schiller-Gedächtnisbryys isch e Literaturbryys vum Land Bade-Wirttebärg. Är isch mit 25.000 Euro dotiert un wird syt 1955 all drej Johr vergee am 10. Novämber, em Geburtsdag vum Schiller. Die Uuszeichnig wird verliie fir e uuseragend Wärch uf em Biet vu dr dytsche Literatur oder Geisteswisseschafte, e Einzelwärch oder e gsamt literarisch Schaffe. Zuesätzli wäre zwe mit je 7.500 Euro dotierti Ferderbryys fir jungi Dramatiker*ne vergee. Bewärbe cha mer sich fir dää Bryys nit. 2022 Julia Franck, Ferderbryys an Ewe Benbenek un Anne Haug 2019 Nino Haratischwili, Ferderbryys an Svealena Kutschke un Maryam Zaree 2016 Ror Wolf, Ferderbryys an Stefan Hornbach un Miroslava Svolikova 2013 Rainald Goetz, Ferderbryys an Mathilda Fatima Onur un Mario Salazar 2007 Botho Strauß, Ferderbryys an Thomas Freyer un Klaus Händl 2010 Tankred Dorst, Ferderbryys an Anne Rabe un Nis-Momme Stockmann 2007 Botho Strauß, Ferderbryys an Thomas Freyer un Klaus Händl 2004 Christoph Hein, Ferderbryys an Rebekka Kricheldorf un Kathrin Röggla 2001 Alexander Kluge, Ferderbryys an Kai Hensel un Kristo Sagor 1998 Hans Joachim Schädlich, Ferderbryys an Roland Schimmelpfennig un Theresia Walser 1995 Peter Handke, Ferderbryys an Dea Loher un Andreas Marber 1992 Volker Braun, Ferderbryys an Eugen Ruge un Werner Schwab 1989 Käte Hamburger, Ferderbryys
Latiinisch isch d`Schproch wo d Römer im Alterdum gredet hän. Es ghört zur indo-europäische Sprochgruppe und isch e Kentumsproch. Die erste Sprochzügnis stamme us em 6. Johrhundert vor dr Ziitwändi. Zu dere Ziit unterscheidet sich s Latiinische ganz klar vo de andere italische Sproche wie Umbrisch, Faliskisch, Messapisch usw. Es isch vo de Bewohner vom Latium gschwätzt worde, de Latiner, und vo do chunnt dr Name vo dr Sproch. D Stadt Rom het ihri Macht uf ganz Italie usbreitet, aber s Latiinische isch vo de lokale Bevölkerigsgruppe usserhalb vo Rom und siine Kolonie z erst nit übernoh worde. Erst am Afang vom erste Johrhundert vor dr Ziitwändi, nochdäm d Italiker sech s römische Bürgerrächt erkänpft hai (88 vor dr Ziitwändi), hai si sech afo mit de Römer vermische und au ihri Sproch afo schwätze. Zur Ziit vom Augustus het sich uf dr italienische Halbinsle nume non ei anderi Sproch chönne halte, s Griechische in de ehemolige griechische Kolonie in Süditalie. Latiinisch isch d Amtssproch im Römische Riich gsi und im westlige Deil vom Riich isch s au zur Umgangssproch worde, im östlige Mittelmeerruum het sich aber s Griechische as Ungangssproch duuregsetzt. In Westeuropa isch s Latiinische so dief verwurzlet gsi,
Mit em Begriff Pauperismus (vo ängl. pauperism vo latiinisch pauper "arm") bezeichnet mä die katastrophali Massenarmuet zur Ziit vo dr Früehindustrialisierig, wo im Kontrast gstanden isch zum überwältigende Riichdum von ere chliine Oberschicht. Z Dütschland het d Verarmig in de 1830er und 1840er Johr ihre Höhepunkt erreicht, in dr Schwiiz bis öbbe 1860. E breiti Bevölkerigsschicht isch drotz asträngender Arbet kuum no in dr Lag gsi, sich ihre Läbensunderhalt z verdiene. Das Eländ isch vo gsellschaftlige Uflösigsphenomen wie Unruehe, Epidemie und Verwahrlosig under de Bedroffene begleitet gsi. Dr europäisch Pauperismus underscheidet sich vo dr Armuet in früehnere Eländsperiode, wo im Allgemeine vo Missärnte und Chrieg usglöst worde isch, mit däm, ass er äng mit dr Industrialisierig und dr Bevölkerigsexplosion zsämmehängt. Dr Pauperismus het vili Ursache gha. Er isch entstande wil dr liberali Kapitalismus die industrielli Produktion vo Ware iigfüehrt het, die groosse Masse vo Fabrikarbeiter vollständig vo ihrer Entlöhnig abhängig gsi si, und e Rezession sich uf die ganzi Wirtschaft usbreitet het. Drzue isch cho, ass d Bevölkerig im 19. Johrhundert mit ere Gschwindikeit het afo wachse, wo in früehnere Ziite nid bekannt gsi isch. Missärnte in dr Landwirtschaft hai d Priis vo de Nahrigsmittel ufedriibe und au Deil vo
Dufour isch dr Familienname vo dene Persone: Antoine Dufour (* 1979), e kanadische Musiker Bernard Dufour (1922-2016), e französische Mooler Guillaume-Henri Dufour (1787-1875), e Schwiizer Humanist, General, Politiker, Kartograf und Ingenieur Léon Dufour (1780-1865), e französische Arzt und Naturforscher Marc Dufour (1843-1910), e Schwiizer Mediziner und Politiker Sylvain Dufour (* 1982), e französische Snowboarder Sylvie Dufour (* 1979), e Schwiizer Liichtathletin Thomas Dufour (* 1973), e französische Curler Lueg au: Dufourspitze, mit 4'634 Meter ü. M. de höchschti Gipfel vo de Schwiiz
f D Dufourschpitze isch de höchschti Gipfel vo de Schwiiz mit ere Höchi vo 4'634 Meter ü.M. De Gipfel ghört zum Monte-Rosa-Massiv, wo zu de Walliser Alpe ghört. Er isch an de Gränze zwüsche de Schwiiz und Italie gläge, aber anderscht wi meischt üeblich, isch d Gränze nöd uf em Gipfel, sondern öppe 160 Meter öschtlich dervo. De Gipfel het früehner Gornerhorn gheisse. De Name het er vo de Walser übercho. Sit em 1863 heisst er uf Bschluss vom domolige Bundesrot nach em erschte Schwiizer General, em Guillaume-Henri Dufour. De Dufour isch de Herusgäber vo de erschte exakte Schwiizer Charte gsi (lueg au: Dufourkarte). S erschti Mol isch d Dufourschpitze am 1. August 1855 vo n ere änglische Seilschaft bestige worde. De Johannes und de Matthäus Zumtaugwald, beidi vo Zermatt, und de Ulrich Lauener vo Luterbrunne, hei als Bärgführer de Ängländer unter de Leitig vom Charles Hudson de Weg zeiget. Zu de änglische Seilschaft hei neberm Hudson au de John Birkbeck, de Edward J.W. Stephenson, de Christopher Smyth und sin Brüeder, de James G. Smyth, ghört. Commons: Dufourspitze – Sammlig vo Multimediadateie Virtuelli Bestigig vo de Dufourspitze
Als Industrielli Revolution wird die tiefgriifendi und duurhafti Umgschtaltig vo de wirtschaftlige und soziale Verheltnis, de Arbetsbedingige und Läbensumständ bezeichnet, wo vom spoote 18. Johrhundert aa und versterkt im 19. Johrhundert zum Übergang vo dr Agrar- zur Industriigsellschaft gfüehrt het. Das isch zerscht z Ängland passiert, schpöter in ganz Europa und in de USA, sit em spoote 19. Johrhundert au z Japan und in andere Deil vo Asie. Die wichtigschte Gsellschaftsklasse, wo an dere Umwälzig bedeiligt gsi si, si die kapitalistische Undernähmer und die lohnabhängige Proletarier gsi. Die hai Inträsse gha, wo sich zum Deil diametral gegenüber gstande si. Die Industrielli Revolution het zun ere stark beschleunigte Entwicklig vo dr Technologii und de Wissenschafte gfüehrt: D Dampfmaschine hett e gwaltigi Zuenahm vo der Produktivität in der Güeterproduktion zur Folg gha, wo vili handwärklechi Tätigkeite vo vorher nümm konkurränzfähig gsii si drmit. Dä Prozäss isch deshalb von ere neuartige Zuespitzig vo de soziale Missständ begleitet gsi. Die soziali Lag isch au dur die starki Bevölkerigszuenahm verschlimmeret worde: Dr Pauperismus het sich zum Deil vom Land in d Schtädt verlageret, ohni dass dört gnüegend Wohnige vorhande gsi wäre; und in de neue Fabrike, wo d Arbetschreft bruucht hai, het sich es Lohnarbeiter-Proletariat
Gebbeng isch a Sdadd en Bada-Wirddabärg, ogfär 40 Kilometer esdlich vo dor Landeshaobdsdadd Sduagord. Se isch Graosa Graessdadd ond d graesda Sdadd vom gleichnãmicha Landgraes. Gebbeng bilded a Middlzedrom fir d Gmaendena dromrom. D Sdadd leid an dor Bundessdrås B10 Sduagord - Ulm ond an dor gleicha Eisabãsdregge. Em Sdadddåel Maitis leid s "Weschorschlessle", s glaene Sdammschlessle vo de graose Hohastaufor-Kaisor. Edd weid wägg vo Gebbeng liiged ao dia so gnannde "drei Kaisorbärg" Hohastaufa, Stuifa ond Rächberg. Gebbeng leid em Vorland vo dor Schwäbischa Alb, em middlora Daal vo dor Fils, zomm Dåel am Hang vo demm Hehazug drã, där må vom Hohastaufa zom Filsdaal nomgåd. An Gebbeng grenzed ã (em Uhrzåegor nåch, em Osda ãgfanga): Oddabach, Eisleng, Siassa, Schlad, Eschabach, Håeneng, Dirnao, Bad Boll, Zell, Haddahofa, Uigna, Wanga, Rächberghausa, Birabach un Weschabeira (älle Landgraes Gebbeng), dorzuanã Gmend (Osdalbgraes). Gebbeng sezzd sich zsẽma aus dor aegendlicha Saddd ond de siiba Sdaddbezirk: Baardabach, Bezgariad, Farndao, Hohastaufa, Holza, Jebahausa ond Maitis. Se send älla ămål sälbsdendiche Gmaendena gwäa. Jedor vo denne Sdaddbezirk hådd on Bezirksbeiråd. D Midgliidor vo de Bezirksbeiräd wärded vom Gmaenderåd aus denne Birgor, dia må em jeweilicha Bezirk wohned und dia må wehlbar send, nåch jedora reglmäsicha Wahl vom
D Revolution 1848/49 un de Fräiheitschampf ghöre zù de wichtigste Ereigniss in de neuzitlige Gschicht vu Ungarn, si hänn de Grundstei für s national Bewusstsii vu de Ungare glèggt. D Chämpf sin au e Deil vu de ungarische Mythologii worre. D Revolutione sin infolg vu de Wälle vu Revolutione vu 1848 usbroche. Ihri Bedütig un ihri Wirksamkeit zeigt bsunders d Datsach, dass d Widerständler erscht mit em Iigriff vum russische Zar hänn chönne abgwehrt werre; im Zar sii Heer isch vorhär nò nie im Usland im Iisatz gsì. Noch em Änd vu de türkische Bsetzig vu Ungarn un em Ferenc Rákóczi sinem gscheiterte Uffstand isch Ungarn e Deil vum Habsburgerriich gsì. Es hät zwar e gwüssi Selbständigkeit gnosse, d'Rächt sin abber all no zimmlig iigschränkt gsì. D'Verhältnis zwüsche de Habsburger un Ungarn sin in de Pragmatische Sanktion gregelt worre, wu 1723 bstetigt worre-n-isch. Sithär hät's für Ungarn kei nännenswärte Furtschritt gee ußer em Gsetzartikel X. vu 1791, wu em d'Uuabhängigkeit vu de andere Mitglidstaate vum Habsburgerriich garantiert hät. Em Umgstaltigsbrogramm vu 1848 sin fast zwei Johrzehnt Vorbereitige vorusgange. D Reformzit (d. h. di erschti Hälfti vum 19. Johrhundert) hät zwar e Nationalversammlig gha, ihri Reforme hänn abber chuum e daatsächligi
Fronwaldwiise isch en wiit ume verbreitete Flurname. D Bedüütig isch eidüütig; es isch e Wiise im Fronwald oder bim Fronwald oder deet won en Wald gschtande isch. Fronwald isch en Wald, wo dr Herrschaft ghört het (mhd. frô 'Herr') im Gegesatz zue eme Wald, wo allne ghört het. Im Kanton Aargau gibts bi Arni e Naturschutzgebiet mit däm Name. Es isch am 19. Dezember 1973 vom Grosse Root errichtet worde. Es isch per Dekret in drei Zone iideilt. D Zone A isch s Streueland – s Kärngebiet vom Reservat, d Zone B umfasst d Mähwiise, wo n ä Bestandteil vom innere Schutzgebiet isch und d Zone C bildet as Waldgürtel ä Pufferzone.