rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Mit Zäpfli-r (hochdütsch: Zäpfchen-r) isch e bstimmti Ussprooch vum Phonem /r/ gmeint. Gmeint isch e Ussprooch vum /r/ im hintere Deil vum Mund, im Gägesatz zumene Zungespitze (grollte) -r, wo im vordere Deil vum Mund ussgsproche wird. D Bezeichnig „Zäpfli-r“, leitet sich vum Gaumezäpfli ab; des isch de Deil vum Mundruum wo die r-Luut meischt artikuliert werde. Im Dütsche un Alemannische isch s Zäpfli-r eini vo de Möglichkeite (freii Variation), s Phonem /r/ usszspreche. In dr Schwiiz isch s Zungespitze-r hüüfiger, in Dütschland s Zäpfli-r. Im Französische isch s /r/ meischt en Zäpfli-r (Ussnaame sin vorallem Südfrankriich un Deil vo Kanada), im Spanische oder Italienische gits numme en Zungespitze-r. Mit Zäpfli-r isch kei exakti Ussprooch gmeint, es git vili verschidni Variante devo. Am hüüfigschte isch en stimmhafte uvulare Frikativ bzw. Approximant ( [ʁ](info)) oder uvulare Vibrant ( [ʀ](info)). Sältener chömme au stimmlosi Frikativ wie [x], [χ] oder gar [h] vor. Im Dänische gits sogar en stimmhafte pharyngale Frikativ ( [ʕ](info)). Zäpfli-r sin fascht numme uss weschteuropäischi Sprooche bekannt, usserhalb vo Europa au im Hebräische. In praktisch allene andre Sprooche vo dr Wält werde r-artige Konsonante als Zungespitze-r, Retroflex (wie im Änglische) oder uff andri Arte ussgsproche. In Sprooche wie em
Dr Wolfgang Miessmer (* 2. Oktober 1936 z Ändinge am Kaiserstuel) isch e dytsche Lehrer, Kommunalbolitiker, Sänger un Liedinterpret. Er isch ein vu dr bekannteschte sidbadische Sänger, wu fascht uusschließlig uf Alemannisch singt. Di meischte Lieder, wun er singt, sin dradizionälli Lieder us allne alemannische Regione, näbe Lieder us em Badische singt er au Lieder us em Elsass, us dr Schwyz, vu Vorarlberg un au schwebischi Lieder. Dr Miessmer isch z Ändinge ufgwagse as Suhn vum Ändinger Grundbuechrotsschryyber Franz Miessmer un dr Maria geb. Saar. Är het drej Gschwischter, Annette Miessmer (* 1939), Gerhard Miessmer (1946-2002) un Franz-Josef Miessmer (* 1949). Vu 1943 bis 1947 isch dr Miessmer z Ändinge uf d Volksschuel gange, in däne vier Johr het er aber nume zweiehalb Johr Unterricht gha, wel d Bevelkerig vilmol het miesse in d Bunker in dr Chinzge in dr Räbe flichte wäge Bschuss vu Ändige. Syy Vater isch as Soldat z Russland gsi, er isch glyy noch em Chrieg wider heimchuu. Är isch syt dr erschte Klass Minischtrant gsi. Dr Bfaarer vu Ändinge het gsäh, ass dää Bue guet gsi isch in dr Schuel un het sällewääg druf drängt, ass er uf s Gymnasium cha goh, ass er e
Greyerz (frz.: Gruyères, Greyerzer Patois ; jùutüütsch Griersch) isch e politischi Gmeind im Greyerzerbezirk vom Kanton Fryburg. S Schtädtli isch noch wiitgehend so erhalte, wiis im Mittelalter gsi isch. Us dem Grund isch es es belibts Ziil vo Tourischte. Greyerz ligt am Nordoschtrand vom Moléson, am Rand vo de Fryburger Alpe. S isch uf eme in de damalig Ziit schtrategisch günschtige Hügel erbaut worde und bildet zäme mit em Schloss Greyerz es Ensemble. S Schtädtli ligt uf ere Höchi vo öpe 810 m ü. M. De Gmeindsbann het e Flächi vo 28,4 km², dodervo sind 49 % vo Wald bewachse und 5 % überbaut. Nochbargmeinde von Greyerz sind Broc, Val-de-Charmey, Bas-Intyamon, Haut-Intyamon, Semsales, Vaulruz, Vuadens, Bulle und Le Pâquier. Greyerz isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar im Jahr 1144 aus de Grueria. Va circa 1075 bis 1554 isch s Stedtli s Zentrum va der Grafschaft Greyerz gsii. Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 14,4 % gläge. 81,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 7,2 % evangelisch-reformiert. Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1546 Yywoner 90,4 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 3,9 % Tüütsch ù 5,7 % anderi Spraache. De
De Greyerzbezirk) (frz. District de la Gruyère, Fryybùrger Patois volkstümlich Greyerzerland, mängmol au Bezirk Greyerz) isch en Bezirk im Kanton Fryburg in de Schwiiz. De Bezirk het 25 Gmeinde und de Hauptort isch Bulle: In de letzschte Johr hets im Greyerzerbezirk einige Gmeindsfusione gäh: 2001: Maules, Romanens, Rueyres-Treyfayes und Sâles → Sâles 2001: Marsens und Vuippens → Marsens 2002: Albeuve, Lessoc, Montbovon und Neirivue → Haut-Intyamon 2003: Avry-devant-Pont, Le Bry und Gumefens → Pont-en-Ogoz 2004: Enney, Estavannens und Villars-sous-Mont → Bas-Intyamon 2006: Botterens und Villarbeney → Botterens 2006: Bulle und La Tour-de-Trême → Bulle 2011: Corbières und Villarvolard → Corbières 2014: Cerniat und Charmey → Val-de-Charmey Commons: Bezirk Greyerz – Sammlig vo Multimediadateie Adriano Boschetti-Maradi: Grofschaft und Bezirk Greyerz. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Oberamt des Greyerzbezirks (Memento vom 5. März 2017 im Internet Archive) uf fr.ch Greyerz (Grafschaft, Bezirk) im Historische Lexikon vo de Schwiz
De Moselle (IPA: [moˈzɛl]) ésch e Département z Frànkrich. `S ghert z´r Region Lothrenge un tràjt de N° 57 nooch de àlfabetisch Räiefolig vun de frànzeesche Départements. De Nàmme kummt vum Fluss Mosel, wie üss de Vogese (un`m Département Vosges) kummt un àn Luxemburg vrbi nooch Ditschlànd fliesst, wo`r én d´Rhin mindet. De Moselle ésch de Noochber vum nerdliche Elsàss un de Gejend, wo m´r üss´r dert én Frànkrich noch Ditsch redd - odr gnöir gsàjt frankischi Dialekte. Mét`m Elsàss zsàmme ésch`s vun 1870/71 bis 1918/19 àls „Reichsland Elsass-Lothringen“ e Teil vum Ditsche Rich gsin. S Département Moselle leijt im Oschte vun Frànkrich. D weschtlich Granz vum Département ésch gànz mét`m Noochber Meurthe-et-Moselle un ésch 1871 wéllkürlich nöi gezöije wore (wii`s mét Departementsgranze öi so schun oft ésch). Im Oschte bilde de Vogese zuem-e Teil e nàdirlischi Granz, im Norde gehts àn de Saar un ém Nordoschte de Pfalzerwàld. De Moselle granzt im Norde àn Luxeburi im Nordoschte àn Ditschlànd, àn Rhinland-Pfàlz (an d Pfàlz), un`s Saarland, im Oschte granzt`s àn`s Underelsàss (Département Bas-Rhin). Di 8 greescht Stedt én dr Moselle sin (Inwohner em Johr 1999): Metz Thionville (ditsch: Diedenhofen) Sarreguemines (ditsch: Saargemünd) Forbach Sarrebourg (ditsch: Saarburg) Boulay-Moselle (ditsch: Bolchen)
Di Roti Trotte isch di einzigi vo de acht alte Trottene z Wettige, wo no hüt zum Prässe vo Truube bruucht wird. De Räbbau isch vermutlich mit de Mönch vom Chloschter uf Wettige cho. Nochgwisse isch er sit em 15. Johrhundert, wo s Chloschter Räbberg am Fuess vo de Lägere verpachtet het. Wettiger Buure und Badner Bürger hei in ere Urkund di Pacht beschtätigt überchoo. S Rächt zum Presse vom Saft us de Truube het numme s Chloschter gha und so hei au di sibe älteschte Trottene em Chloschter ghört. Im 1770i isch denn no en achti Trotte dezue cho, d Moschttrotte. Di Roti Trotte isch di einzig wo au hüt no zum Trotte bruucht wird. In wellem Johr di Roti Trotte bauet worde-n-isch, isch hüt nüm bekannt. Di erschti Erwäänig in ere Urkund isch us em Johr 1504. Es git aber Hiiwis druf, dass di Trotte im Johr 1428 im Uftrag vom Abt vom Wettiger Chloschter, em Johannes Schwarzmurer bauet worde-n-isch. Sis Wappe isch rächts nebem Oschtiigang vo de Trotte iigmuuret. Im Johr 1555 isch di erschti Trotte abbroche worde und an de gliiche Schtell hei de Hans Murer und de Hans Ulrich Summerer e noii bauet. Wo s
Bas-Intyamon isch e politischi Gmeind im Kanton Fryburg. Si isch am Aafang vom Johr 2004 entschtande, wo d Gmeinde Enney, Estavannens und Villars-sous-Mont fusioniirt hei und ligt im Greyerzerland. Bas-Intyamon ligt im Saanetal vo de Fryburger Alpe, kurz bevor de Fluss vo de Bärge ins Vorland chunnt und in de Greyerzersee mündet. De Gmeindsbann hät e Flächi vo 33,3 km², vo denne öppe 48 % für d Landwirtschaft gnutzt werdet, 39 % sind bewaldet und 3 % überbaut. Zu de Gmeind ghöre di drü Dörfer Enney, Villars-sous-Mont und Estavannes, wo bis ins 2003 selbschtändigi Gmeinde si gsi. Au einige Wiler und Einzelhöf ghöred zu de Gmeind. Nochbargmeinde sind Greyerz, Charmey, Grandvillard und Haut-Intyamon. D Gmiin isch entstane zum 1. Jenner 2004 us de Fusion va de Gmiine Enney, Estavannens ù Villars-sous-Mont. Enney isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1224 aus Eis oder Eiz, Estavannens 1231 aus Estavanens oder Extavanens, Villars-sous-Mont 1235 aus Vilare sis Mont. Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 12,3 % gläge. 84,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 4,5 % evangelisch-reformiert. Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 946 Yywoner 95,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,1
S Aostatal (eischemtöitschu Augschtalann, greschuneititsch Ougstalland, italianisch Valle d’Aosta, frànzeesch Vallée d’Aoste; Frankoprovenzalisch: Val d’Outa; hochditsch friehr Augsttal) ésch e Autonomi Region mét Sonderstatut ze Italie. De Region het e Flächi vun 3.262 km² un rund 125.000 Inwohner. Se ésch de kleinscht Region vun Italie, flächi- un bevölkerungsmässi. De Höiptort ésch Aosta (frz. Aoste). S Aostatal granzt nördlich àn d Schwiz (Kanton Wallis), ém Weschte àn Frànkrich (Region Rhône-Alpes), em Süde un Oschte àn de italienisch Region Piemont (Provinze Turin, Biella und Vercelli). S Aostatal liejt én de Weschtalpe un ésch eini vun de extremschti Làndschafte vun Europa: s ésch ringsuem vun 4.000er uemstellt. Ém Weschte fàngts glich mét’m Mont Blanc (it.: Monte Bianco – heechscht Beri vun Frànkrich, Italie, de Alpe un’m weschtliche Europa) àn, ém Norde ésch de Alpehöiptkett mét de gross Beri vun de Wallisr Àlpe un ém Süde s Massiv vum Gran Paradiso. Ém Nordoschte wurd s Tàl vum Massiv vum Monte Rosa (d heechscht Beri vun dr Schwiz) àbgsperrt. Numme ém Südoschte effnet sich s Tàl zuer Po-Ebeni. De Region Aoschta gheert zuem frànkoprovenzalisch odr arpitanisch Sproochruum, wie öi noch éwwr fàscht de gànz Weschtschwiz (Romandie), Savoye un s Rhonelànd fàscht bis Lyon un noch
Greyerz isch de Näme vo däne geografische Objekt: Greyerz FR (fr. Gruyères), e Schtadt im Kanton Friburg, Schwiz Bezirk Greyerz, au Greyerzbezirk (frz. District de la Gruyère), en Bezirk im Kanton Friburg Grafschaft Greyerz, e ehmolegi Grafschaft i de Weschtschwiz Vo Greyerz abglaited: Greyerzer, en Schwizer Hartchäse Von Greyerz isch de Familiename vo däne Persone: Hans von Greyerz (1907–1970), Schwizer Hischtoriker Karl von Greyerz (1870–1949), Schwizer reformierte Pfarrer, religiöse Sozialischt und Chilelieddichter Kaspar von Greyerz (* 1947), Schwizer Hischtoriker Otto von Greyerz (1863–1940), Schwizer Mundartschriftschteller und Professor Peter von Greyerz († 1448), Bärner Landvogt im Simmetal Walo von Greyerz (Offizier) (1815–1904), Schwizer Förschter und Offizier Walo von Greyerz (Politiker) (1898–1976), Schwizer Jurist und Politiker (FDP) Wilhelm Aimé Otto von Greyerz (1829–1882), Schwizer Theolog
De Hans Waldmann (* 1435 z Blickensdorf, Kanton Zug; † 6. April 1489 z Züri) isch en Heerführer gsi zu de Zit vo de Alte Eidgnosseschaft. Zwüsche 1483 un 1489 isch er au Bürgermeister vo Züri gsi. De Hans Waldmann isch 1435 z Blickensdorf uf d Wält cho. Sin Vater isch scho im Johr druf gschtorbe. Sini Muetter isch us Root im Lozärnische gsi, aber ihre Vater het sit 1427 s Bürgerrächt vo Züri gah un het dete mit Salz ghandlet. Au de Hans Waldmann het schpöter, im Johr 1452, s Stadtzürcher Bürgerrächt erworbe, zäme mit sim Brueder Heini un sim Stiefbrueder, em Hensli Truttmann. Schpöteschtens ab em 1458i het de Hans Waldmann zämme mit sim Brueder Heini an Chriegszüg vo de Schtadt Züri teilgnoh, zum Bischpil gäge d Schtadt Konschtanz im Plappartchrieg un 1460 als Reisläufer gäge de Abt vo Kempte im Allgäu. Wo die sibe eidgenössische Ort Züri, Lozärn, Uri, Schwyz, Underwalde, Zug un Glaris im 1460i die habsburgischi Landgrafschaft Thurgau eroberet hei, isch au de Walmann debii gsi. Als Hauptmann het er no mee Chriegserfahrige gsammlet. Immer wider findet mä in de Rats- un Richtbüecher vo Züri Iiträg, wo de Waldmann un sin Brueder als Raufbold bezeichnet
Tuvalu isch a konstitutionelle Monarchii und Mitgliid im Commonwealth of Nations. Unabhängig wora sind se ersch am 1. Oktoba 1978. Bis döt ane hond se Ellice Islands g’hoaßa. D’Hauptschtadt isch a ganzes Atoll, wo Funafuti hoaßt, und da Sitz vu da Regierung isch uf deam Atoll in nam Dorf, wo Vaiaku hoaßt. Im Südweschta vu Tuvalu isch der Pazifischa Ozean, im Oschta Papua-Neuguinea und im Norda Neuseeland. Rund umatum sin die Salomona, Nauru, Kiribati, Tokelau, Samoa, Wallis und Futuna, Fidschi und Vanuatu. As isch grad amol 26 Quadratkilometer groß und drum noch Vatikanstadt mit 0,44 km², Monaco mit 1,95 km² und Nauru mit 21 km² der viertklenschte Staat vu da Wält. Wiil mit da globala Erwärmig da Meeresspiagl schtigt, isch’s boda sicha, dass Tuvalu frühna oda schpöta num gea würd. Da högschte Berg isch grad amol 4,5 m übam Meeresspiegel. Tuvalu bschtoht us 9 Insla. Witzigawiis hoaßt Tuvalu übasetzt „Acht Insla“, wiil am Afang bloß uf acht vo deana Insla Lüt gläbt hon und oagane gwählte Inslrät ghet hon. Uf d‘nünte ganz im Süda (Niulakita) sin ersch 1949 Lüt ku, vo da Insl Niutao, wiil se döt z’vil wora sin. Gröschte Ort vu Tuvalu isch d'Hauptstadt Funafuti. Uf deana Insla
p3 S Schloss Hochelupfe isch e Schloss z Stüelige im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. In dr hitige Form git s es Schloss syter anne 1624 un s wird hit as Familieresidänz vum Firschtehuus Firschtebärg brucht (nume an dr Wynäächte). Syt 2006 versuecht s s Huus Firschtebärg e Mittelalter-Feschtival uf Schloss Hochelupfe z etabliere. Di urspringli Burgaalag Hochelupfe isch dur d Grofe von Lupfen böue loo un anne 1093 s erscht Mol urkundli gnännt wore. Anne 1499 isch d Burg gschlisse un derno wider ufböue wore. In dr Johre 1620–1624 isch d Burg zuen eme Schloss uusböue wore. Ehmoligi Bsitzer vum Schloss sin au d Herre von Staufen gsi, d Herre von Küssaberg un d Herre von Pappenheim (1582-1639). Syt 1639 isch s Schloss im Bsitz vu dr Firschtebärger. Noch ere lokale Sag soll vum Schloss Hochelupfe dr Dytsch Buurechrieg uusgange syy. S Schloss lyt uf eme Felsplateau übber m mittlerè Wuètèdal am öschtlichè Rand vum badischè Albgau. Uf däre Ebeni hän wahrschyns scho d Römer e Signalturm stòò ghaa. S Gebäude isch als großzügig dimensionyrts Hèrrèhuus aaglait. Am nördlichè Ènd vum Hauptdrakt schlièße sich im rächte Winkel e Wehrdurm un e Gsindedrakt aa. Uff dè Dalsitè wärd d Aalaag dur
p1 D Burg Hauelupfe, au Burgräscht Hauelupfe oder Lupfe gnännt isch e Burgruine iber Dale im Landchreis Duttlinge z Bade-Wirttebärg. Dr Burgreäscht vu däre ehmolige Hecheburg lyt uf em Zyygebärg Lupfe, au Hauelupfe gnännt. Dr Lupfe isch mit 977 m ü. NN dr hegscht Bärg vu dr Baaralb (dr Kenig vu dr Baar). D Burg Hauelupfe, wu anne 1065 s erscht Mol gnännt woren isch, isch d Stammburg vu dr Grofe von Lupfen gsi, eme mächtige Adelsgschlächt, wu zem schwebische Uradel ghert gha het. Si hän anne 1251 dur Erbfall d Landgrofschaft Stüelige im Chleggi iberchuu, derzue d Herrschaft Hauehewe un Bsitzige im Elsass. Wäge langjehrige Fehde mit em benochberte Firschtehuus Firschtebärg hän sich d Grofe vu Lupfe im Stedtchrieg um dr Schwebische Stedtbund uf d Syte vu dr Wirttebärger gstellt gege d Ryychsstadt Rautweil, wu mit dr Firschtebärger verbindet gsi isch. Anne 1377 hän Rautweiler Druppe di wirttebärgisch Stadt Duttlinge gstirmt, hän dert dr Grof Eberhard von Lupfen gfange gnuu un uf em Ruckwäg d Burg Lupfe gschlisse un gschleift. D Burg isch derno wider ufböue wore, aber scho anne 1416 wider vu dr Rautweiler ändgiltig gschlisse wore, desmol im Ufdrag vum Chenig Sigismund wägem Bindnis vu dr Herre
Wepsisch (Eigebezeichnig vepsän kel’) isch e finno-uugrischi Sproch, wu vu de Wepse z Russland gschwätzt wird. Es ghört bi de finno-uugrische Sproche zum ostseefinnische Zwiig. Bi-n-ere Volchszellig us em Johr 1970 hänn sich rund 8.000 Lüt als Wepse bezeichnet, 1989 hänn numme no 6.355 s Wepsisch als ihri Müetersproch aage. Es gitt in de Hauptsach dräi Dialäkt, wu geografisch vunenand drännt sin: s Nordwepsisch (Umgäbig vum Onegasee un Gebiet nördlig vum Fluss Swir), s Mittler Wepsisch (bi St. Petersburg) un s Südwepsisch (Wologda). De nördlig Dialäkt unterscheidet sich dütliger vu de beide andere wie sälli unterenand, einewääg verstönn sich d'Sprächer vu verschidene Dialäkt güet. D'Selbschtbezeichnig vum nördlige Dialäkt isch l'üd'ińik (vgl. lüdischi Sproch). Datsächlig isch s Lüdisch äng mit em Wepsisch verwandt, abber au zum Karelische gitt's viili Parallele. In de 30er-Johr isch e wepsischi Standardsproch gschaffe wore. Sälli isch au unterrichtet wore, d'Sprächer vum Wepsisch sälber hänn si abber chuum gfördert. S Wepsisch kännt d'acht Vokäl a, ä, e, i, o, ö, u un ü. Dodebii chönne mit i un u Diphthong bildet werre (ou, uu, üu; ai, ei, ii, ui, äi, öi, üi). Im Gegesatz zù de andere ostseefinnische Sproche kännt s Wepsisch kei Stufewechsel. D'Bedonig litt im
D Hethiter sind e indogermanisches Volch gsii, wo i de Bronzezitt z Anatolie gwont hett. Si hend im 17.Jh.v. Chr. s Hethitische Riich errichtet, wo öppe um 1180 v. Chr. zämebrochen isch. D Verwaltigssprooch vom Hethitische Riich isch s Hethitische gsii. De Name Hethiter isch e moderni Schöpfig und us de Bible entleent, wo s Volch vo de Ḥittîm vorchunnt. Dodemit sind i de Bible d Biwooner vo de Neohethitische Staate i de erst Hälfti vom 1. Joortuusig v.Chr. gmaint. Noch de Entdeckig vo de Tontaflearchiv bim türkische Dorf Boğazköy hett mer a dem bis denn unbikannte bronzezittliche Volch de Name Hethiter ggee. D Mentsche im Hethitische Riich hend verschidnigi Sprooche gredt, so s Hethitische, s Palaische, s Luwische, s Hattische und s Hurritische und me hett offebaar dozmool kai Begrifflichkait vo „Volch“ oder „Ethnii“ im hüttige Sii ghaa, sondern all Lütt, wo im Hethitische Riich glebt hend, sind „Mane / Fraue / Lütt vom Land Ḫattusa“ gnennt wore. S Hethitische Riich werd i de moderne Literatur hüüffig Ḫatti gnennt, aber o da isch en Uusdrugg, wo d Hethiter selber nöd bruucht hend, sondern si hend s Hethitische Riich selber noch de Hoptstaddt Ḫattusa „Land vo Ḫattusa“ (heth. Ḫattusas utnē)
Uuflistig vo de hethitische Groosskönige und vo de Tawananna, de Königine, wo entweder d Muetter oder d Frau vom jewiilige Groosskönig gsii isch. Di gnaue Regierigszitte chönet nöd bistimmt werde. D Jooreszaale sind immer vor Christi Gibuurt und entspreched a de chorze Chronologi, wo hüt vo de maiste Wüsseschaftler bruucht werd. För di mittleri Chronologii müend 64 Joor und för die langi Chronologii 120 Joor zrugg zellt were. I ältere Gschichtswerch findet sich zum Tail en anderi Zälig vo de Herrscher, well früenner d Abfolg vo de Herrscher im Mittlere Riich nonöd gnueg guet erforscht gsii isch. Da bitrefft de Ḫattusili II. (alt: III.), de Tudḫaliya II. (alt: III.) und de Tudḫaliya III. (alt: IV.). Hethiter Liste vo de neohethitische Könige Commons: Hethitischi König – Sammlig vo Multimediadateie
Dr Zischdi isch de zweit Dag in de Wuche (noch dr DIN 1355 sit 1976), noch dr christlich/jüdische Zellung dr dritt. Geht ma vun dr alemannische Ussproch us, kumt dr Nome Zischdi vun dr westgermanisch Gottheit Ziu. S Symbol für e Zischtig isch ♂, wo under anderem für e Ma und für e Planet Mars stoht.
S Blauhehlasyschdeem isch s greeschd Hehlasyschdem uff dr Schwäbischa Alb ond leit glei bei Blaubeira. Des Hehlasyschdeem bestôht aus dr Blauhehl, dia wo en da Bloodopf neifiahrt ond dr Veddrhehl. Dr Blaudopf isch jô scho lang bekannt gwä, abbr mr hôt friahr noh et gwisst, mohär des Wasser isch, was aus dera Quell kommt. En de neizeahhondertfuffziger Jôhr hôt's amôl en Ofall bei ma Gedrenggehersteller uff dr Alb gäa; dô send a baar dausend Liter Apfelsaft em Boda vrsickert. Wo's nâ a baar Täg später am Bloodopf nôch Apfelmooscht gschmeggt hôt, isch klar gwä, dass des Wasser, des was uff dr Alb vrsickert, en da Bloodopf neifliaßt. Später hôt mr den Zammahang au mit wissaschaftliche Färbevrsuach nôchgwiaßa. En de sechziger Jôhr hend a paar Hehlataucher von dr „Höhlenforschergruppe Göppingen-Eschenbach“ dia erschde 150m vo dr Blauhehl vrmessa. Gleichzeidich hôt en Mâ aus Blaubeira, dr Karl Vetter, gmergt, dass neaba seim Gaarda, kalde Luft ausem Boda rauskommt ond hôt mit a baar Freind ogfähr femf Meter weit nondrbuddelt, weilr sich denkt hôt, dass des irgendäbbes mitem Blaudopf z’doa hôt. Loider hôtr abbr koin Zuagang zur Blauhehl gfonda. Spädr en de sibbzicher ond achzicher Jôhr isch dr Tauchpionier Jochen Hasenmeyer aus Pforza ällaweil
Haute-Savoie (IPA: otsaˈvwa) ésch e Département z Frànkrich. S ghert zr Region Auvergne-Rhône-Alpes (bis Endi 2015 zu Rhône-Alpes) un tràjt de N° 74 nooch de àlfabetisch Räiefolig vun de frànzeesche Départements. De Nàmme kummt vum gànze Savoie. S Département Haute-Savoie leijt im Südoschte vun Frànkrich. D weschtlich Granz vum Département isch d Rhone un im Oschte bildt d Alpe mit m Mont Blanc e nàdirlischi Granz. Im Norde gehts àn de Gämfersee un im Weschte folgt s Département Ain. Im Norde und Nordoschte chunts an d Schwiz mit de Kantön Wallis, Waadt und Gämf. Di 13 greescht Stedt én Hochsavoie sin (Inwohner em Johr 2007): Annecy, 51 119 Thonon les Bains, 31 562 Annemasse, 29 540 Annecy-le-Vieux, 19 664 Cluses, 17 880 Seynod, 17 780 Cran Gevrier, 16 646 Sallanches, 15 495 Rumilly, 13 434 Gaillard, 11 397 Passy, 11 144 Bonneville, 11 380 Saint-Julien-en-Genevois, 11 154 Chamonix-Mont-Blanc, 8 759 Lischte vo de Gmeinde im Departemänt Hochsavoie Präfektür vum Département Haute-Savoie Generàlrot vum Département Haute-Savoie
De Begriff Steinen stoht für: Steinen (Baden), e Gmei im Landkreis Lörrach, Bade-Würtebärg, Dütschland Steinen (Westerwald), e Gmei im Landkreis Westerwald z'Rhiiland-Pfalz, Dütschland Steinen SZ, e Gmei im Bezirk Schwyz, Kanton Schwyz, Schwiz Steinen bei Signau, e Ortschaft i de Gmeind Bowil, Kanton Bärn, Schwiz Steinen (Basel), e bekannti Freiziitstrooß z Basel, Schwiz Lueg au: Stein (Begriffsklärung)
Das Stuttgarter Hutzelmännlein, uf Schwäbisch S Stuegerter Hutzlmännle, isch a Märle vom Eduard Mörike, wo neaba Stuegert au noh uf dr Schwäbischa Alb, en Blaubeira, en Ulm, en Nirdenga ond em Scheebuach schbiilt. Des gheert zo de Schbädwerk vo deam Dichtr ond ischt fir a Märle ganz oogwehnlich lang. Gschriiba hot’s dr Mörike en seira Stuegerter Zeit, wia-nr Lehrer am Kenigin-Katharina-Stift gwäa ischt. Em Johr 1853 isch dui Gschicht s erscht Mol em Druck rauskomma. (D Originalzitat vom Mörike send kursiv gschriiba.) Des Wort „Hutzl“ hot em Schwäbischa vorschiidene Bedeidonga. En deam Märle send mit de Hutzla derrde Obstschnitz gmoint, bsonders vo Äpfel ond Biira. We-ma dia Schnitz mit ma bsondra Doig vormischt en em Ofa bacht, no geit’s a Hutzelbrot. Sodde Loibla wend gern en dr Weihnachtszeit bacha. Des Märle selbr fangt â mit ma kloina Gedicht, en deam sich dui Titlfigur selbr vorstellt: Ein Kobold gut bin ich bekannt In dieser Stadt und weit im Land; Meines Handwerks ein Schuster war Gewiß vor siebenhundert Jahr. Das Hutzelbrod ich hab erdacht, Auch viel seltsame Streich gemacht. Dr Stuegerter Schuastrgsell Seppe vorstoht sich et mit seim Moischtr ond deam seim Weib. Drom kindigt’r sein Denscht. Er hot vor, ibr d
De Globi isch die erfolgrichschti und eini vo de beliebtischte Schwizer Chinderbuechfigur. Globi gits au als Hörgschichte und in verschidnige Usmalbüecher. De Globi isch 1932 vom Ignatius Karl Schiele, zäme mit em Zeichner Robert Lips und em Texter Alfred Bruggmann, erfunde worde. Die eltischte Globibüecher gälte hützutags scho fasch als e Rarität, gwüssi Exemplar choschte bis zu 150 Franke. Bis hüt (Stand März 2017) sind 87 Buechtitel vo ihm usechoo und über 9 Millione Globibüecher verchauft worde. Immer wider stosst mer uf d Gschicht, de Robert Lips heig sich vo de Helmziir vom Wappe vo de Familie Gessler von Brunegg la inspiriire, wo in de Stephanskapelle vom Chloschter Chappel z finde-n-isch. Wenn ma di hütig Darstellig vom Globi mit de Helmziir vergliicht, chönnt ma di Gschicht fascht glaube, aber de Globe hät am Aafang anderscht usgseh. Commons: Globi – Sammlig vo Multimediadateie D Website vom Globi-Verlag D Globi Fäänsite globi.li (Archiv-Version vom 13. März 2013) Globi und der Schattenräuber (Film us em Johr 2003 in dr Internet Movie Database Ein Globi-Buch für 9500 Franken Artikel im Tagi vom 19. Februar 2015 Aemtlerweg Posten 10: Kloster Kappel uf forums9.ch (Imfos zu de Gschicht vo de Entstehig vom Globi und de Anekdote