rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Madagaskar het rund 23,6 Millione Yywohner (Stand 2014) un isch mit ere Flechi vu 587.295 Quadratkilometer no Indonesie dr vu dr Flechi här zweetgrescht Inselstaat uf dr Wält. S isch e Bresidialrepublik un lyt vor dr Oschtkischte vu Mosambik im Indischen Ozean. S het e Kischtelengi vu rund 4828 Kilometer. Di grescht Landflechi vum Staat Madagaskar wird dur di glychnamig Insle, di viertgrescht vu dr Wält, yygnuu, wu au dr „acht Kontinänt“ gnännt wird, wel dur e langi isolierti Entwicklig e seli aigeständigi Natur entstanden isch. Madagaskar isch vor 150 Millione Johr vu Afrika un vor 90 Millione Johr vum indische Subkontinänt drännt wore. S zäntral Madagaskar isch e Hochebeni mit durschnittlige Hechine vu 1100 Meter. S gheit no Oschte gäch ab, derwylscht dr Aastiig im Weschte schlääner isch. S Platoo gipflet im Maromokotro, em mit 2876 Meter hechschte Bärg vu dr Insle. Zwai Drittel vu dr Insle wäre vu präkambrische Gstai ufböue, wu meefach, zletscht bim Enstoh vu Gondwana vor 540 Millione Johr, deformiert un metamorph bregt wore sin. Im usserschte Oschten um d Bucht vu Antongil un bi Mananjary sin archaischi Gnais mit eme Alter vu rund 3,2 Milliarde Johr ufgschlosse, wu mit idäntische Gstai im Dharwar-Kraton z
Malawi [maˈlaːvi] isch e Staat z Sidoschtafrika, wu am 6. Juli 1964 unabhängig vum Verainigte Chenigrych woren isch. S gränzt an Tansania, Mosambik un Sambia. Malawi het anne 2010 rund 14 Millione Yywohner ghaa, wu in dr Hauptsach zue verschidene Bantuvelker ghere. D Hauptstadt isch Lilongwe. Malawi het e Nord-Sid-Uusdehnig vu 850 km un e Wescht-Oscht-Uusdehnig vu 350 km. D Ussegränz isch 2.881 km lang, 475 km zue Tansania im Norde, 1.569 km zue Mosambik im Oschte, Side un Sidweschte un 837 km zue Sambia im Weschte. D Landesflechi umfasst rund 118.484 km², dodervu 31 % Wald un Buschland, 25 % Wasserflechi, 20 % Ackerland, 15 % Matte un Waide. Malawi lyt fascht vollständig im Beraich vum oschtafrikanische Grabebruchsyschtem. D Landschaft wird vu Hochflechine, wu vu ainzelne Inselbärg iberragt wäre, vu wyte Ebene un em Malawisee (friejer Njassasee, njassa = „See“ uf Chichewa) bstimmt. Di nerdlig Region isch bärgig; di hegschte Gipfel gehen bis uf 3000 Meter iber em Meeresspiegel uffe. Mit ere Flechi vu rund 29.600 km², 570 Kilometer Lengi un ere Braiti bis zue 80 Kilometer isch dr Malawisee dr grescht See z Malawi un derzue s drittgrescht Binnegwässer vu Afrika; är ghert in dr Hauptsach zum Staatsbiet
[[Vorlage:Bilderwunsch/code/C:{{{Breitengrad}}},{{{Längengrad}}}/D:Fachmaturitätsschuel Basel|BW]] D Fachmaturitätsschuel Basel, churz FMS Basel, isch ä dreijöhrigi Wiiterfurtbildigsschuel, wo sich an die obligatorischi Schuelusbildig aschliesst. Vor allem isch si dänggt für Schüelere und Schüeler, wo d Wiiterbildigsschuel (E-Zug) fertiggmacht hai odr d Schuel für Bruggeagebot (Basis plus) odr wo noch zwei Johr am Gymnasium merke, ass si eigentlig nit an dr Uni wei wiiterschdudiere. Dr Abschluss vo dr FMS macht s Universitätsschdudium nit möglig, sondern isch ä Vorbereitig für praxisorientierti Höcheri Fachschuele. Mit em Fachmaturitätszüügnis cha mä an Fachhochschuele wiiterlehre. Internetsiite vo dr FMS
S Wirtschaftsgymnasium Basel setzt sich sit 2011 us em Gymnasium, dr Wirtschaftsmittelschuel und dr Informatikmittelschuel zsämme. Früehner isch es in vier Schuele gliideret gsi, ins Wirtschaftsgymnasium, d Handelsmittelschuel, d Informatikmittelschuel und d Verchehrsschuel. S Ziil vom Wirtschaftsgymnasium isch d Schüeler uf s Schdudium an erä Hochschuel vorzbereite. S Maturzüügnis ermögligt s Fachschdudium an alle Schwiizer Universitäte, an dr ETH und Deilnahm an Primarlehrerkürs am Pädagogische Inschdidut. Bruefsmöglikeite: Betriebswirtschafter, Volkswirschafter, Jurischt, Ober- und Mittellehrer, Versicherigsmathematiker, Mediziner, Ingenieur ETH. S Ziil vo dr Wirtschaftsmittelschuel, früehner dr Handelsmittelschuel, isch de Schüeler ä solidi Allgemeinusbildig z vermittle, vor allem in Schbrooche. S Abschlusszüügnis isch s eidgenössisch anerkennte kaufmännische Fähigkeitszügnis und d Bruefsmaturität. Bruefs- und Wiiterbildigsmöglikeite: Bankagschdellte, Versicherigsagschdellte, Schpeditionskaufma, EDV-Schpezialischt, eidg. dipl. Buechhalter, selbschtändige Kaufma, Direktionssekretär, Hotelsekretär, Primarlehrer, Durn- und Schportlehrer (Magglinge), Betriibsökonomischi Fachhochschuel. Ihr Ziil isch d Schüeler mit dr Applikationsentwicklig familiär z mache. Dr Abschluss isch s eidgenössische Fähigkeitszüügnis Informatiker. Imenä zuesätzlige Praxisjohr macht mä die kaufmännisch Bruefsmaturität. D Schuelwebsiite
Dr Emil Müller (* 10. Merz 1893 z Gälterchinde; † 7. Hornig 1974 z Lieschtl) isch e Schwizer Architekt und Politiker gsii. Är isch reformiert und Bürger vo Langebrugg gsi. Dr Emil Müller isch dr Soon vom Emil Müller, Leerer, und dr Anna Schäublin gsi. Im Joor 1947 het är d Antonia Naldoni vo Palazzuolo, Italie ghürotet. Är isch in d Bezirksschuel z Böckte gange. Dr Emil Müller isch z Lieschtl in e Bouzeichnerleer gange, drno het är am Technikum z Burgdorf es Architekturschtudium gmacht. Drufabe het är bi Boufirmene z Lieschtl als Architekt gschafft. In de früeje 40er Joore het är denn z Gälterchinde es eiges Architekturbüro ufdoo. Är isch Schetzigsbeamte vo dr Geböideversicherig Baselland gsi. Dr „Müller Miggel“ isch im Kantonalvorschtand vo dr SP gsi. Är isch z Gälterchinde Mitglyd vo dr Gemeinikommission gsi. Drno isch är als Vizegmeinipresidänt im Gmeinrot gsässe und Presidänt vo dr Realschuelpfläg gsi. Vo 1943 bis 1963 isch är im Landrot gsässe. 1946/47 isch är Landrotspresidänt gsi. Im Joor 1955 isch är in Schtänderot gweelt worde, und bis 1967 Schtänderot gsi. Är het d Wydervereinig befürwortet und het vo 1960 bis 1969 s Amt vom erschte Presidänt vom Verfassigsrot vo beide Basel gha.
De Landchreis Waldshüet (au Waldshüet-Düengè; Dt. Waldshut oder Waldshut-Tiengen) isch èn Landchreis im südlichè Gebièt vo Bade-Württeberg. Er ghört zum Regyrigsbezirk Fryburg. Waldshuet isch ein vo dè süedlichschtè Landchreis vo Dütschland. Er gränzt im Weschtè a dè Landchreis Lörrach, im Norde a dè Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald un im Nordoschte un Oschte a de Scharzwald-Baar-Chreis un ußerdem im Südè a dè schwizerische Kanton Schaffhuusè, Züri un Aargau. De östlichschte Deil vom Landchreis bildet zämme mit èm westlichschtè Deil vom Kanton Schaffhuusè s Chläggi. Zum Landkreis ghört unter anderem de Schwarzwald, de Hotzewald un Deil vom Hochrhy. 1803 hät de Großdeil vom hüttigè Landchreis Waldshuet zu Vorderöschterych ghört. 1806 isch er zu Bade dezue cho, 1952 zu Bade-Württeberg. Dört sin d Ämter Waldshuet, Bettmedingè, Boohdorf, Klei-Laufèburg, Jeschtettè, Nollèdorf, St. Bläsi, Säckingè, Stüelingè, Schopfè, Düèngè un Währ uffbaut worrè. Diè westlichè Ämter hän zum Wysechreis mit Sitz z Lörrach un spöter zu Fryburg ghört. Di östlichè Ämter hän zum Seechreis (Konstanz) ghört. Bis 1936 hät d Ämterydeilig oft gwechslet un vili Ämter sin uffglöst worrè; 1936 sin numme no d Ämter Neuschtadt im Schwarzwald, Säckingè un Waldshuet übrig blibbè. De Landchreis würd vom Chreisdag un vom Landroot vowaltet. De Chreisdag wörd uff füüf Johr
Dr Jakob Thommen (* 23. Aprelle 1876 z Gälterchinde; † 6. Juli 1950 z Basel ) isch e Schwyzer Dokter gsii. Är isch Bürger vo Diegte gsi. Dr Jakob Thommen isch dr Soon vom Jakob Thommen, Müller und dr Rosina Handschin gsi. 1903 het är d Lina Bürgin vo Diepflige ghürotet. Är isch in d Primarschuel z Gälterchinde, in d Bezirkschuel z Böckte und Realschuel z Basel gange. Dr Jakob Thommen het z Basel und z Losann es Medizinschtudium gmacht und 1899 mit em Schtaatsexame abgschlosse. Är het am Bürger- und am Fraueschpital z Basel gschafft, drno isch är z Berlin und am Chrankehuus z Lieschtl tätig gsi. 1902 het är sy Promozion an dr Uniwärsitet z Basel übercho. Drno het är d Praxis vom Dokter Handschin z Gälterchinde überno und isch 48 Joor als populäre Landarzt tätig gsi. Im Militär isch är Hauptmaa bi dr Sanitet gsi. Im zwöite Wältchrieg het är als Truppearzt sy Dienscht gleischtet. Im Joor 1939 isch är in dr Militärsanitetsanschtalt z Interlake tätig gsi. Dr Jakob Thommen isch Mitglyd vo dr Schulpfläg z Gälterchinde gsi, färner Mitglyd vom Verwaltigsrot vo dr Elektra Gälterchinde und dr Basellandschaftlige Hüpotekebank. Basellandschaftliche Zeitung 11.7.1950 Landschäftler 8.7.1950. U.B. Dr
Mit em Begriff Ziitalter meint mä ä Periode odr Ziitruum, wo vom enä beschdimmte Ereignis, emnä gschichdlige odr kulturelle Brozäss odr erä Person schdark beiiflusst worden isch. In dr europäische Gschicht underscheidet mä d Antike, wo bi dr germanische Völkerwanderig odr mit em Aafang vo dr Expansionsperiode vom Islam ufhört. Si isch beschimmt dur die griechischi und römischi Kultur. s Middelalter, d Ziit vo dr Chrischdianisierig vo Europa d Neuziit, wo in dr Renaissance mit erä Neuinterpretation vo dr klassische Kultur afoot, d Verbreitig vo dr europäische Macht und Kultur uf wiiti Deil vo dr Wält erläbt, d Wüsseschaft und Technik entwicklet und mit em Erschde Wältchrieg z Ändi goht. d Neuschtziit, vo dr Ziitgschicht erfasst, won ä relativi Schwechig vom Iifluss vo Europa uf d Wält gseht. Anderi Kulturrüüm deile ihri Gschicht ziitlig andersch ii. Die ägyptisch Gschicht, zum Bischbil, cha me in drei Ziitalter iideile: s pharaonische Ziitalter, wo die indigeni ägyptischi Kultur, Schbrooch und Schrift vorherrsche. Si wird underdeilt in s Alte Riich s Middlere Riich s Neue Riich d Schbootziit die griechisch-römischi Ziit, wo dr Undergang vo dr alte Kultur, Religion und Schrift bassiert die islamischi Ziit, wo Ägypte islamisiert und arabisiert wird. Die chinesisch Gschicht
Di portugysischi Sproch (Eigebezeichnig: Português; Ussproche: [puɾtu'geʃ] z Europa, [portu'ges], [portu'geis] oder [poʁtu'geiʃ] z Brasilie) ghört bi de Romanische Sproche zum iberoromanische Zwyg und isch e Wältsproch. Portugysich isch z Portugal, Brasilie, Mosambik, Angola, Guinea-Bissau und Äquatorialguinea Amtssproch. Ußerdem git s z Florida, Frankrych, Dütschland, in de Schwiz, z Luxeburg und Belgie nennenswerti Bevölkerigsgruppe, wo Portugysisch chönne; in e baar südostasiatische Länder git s zudem portugysischi Kreolsproche. Portugysisch isch e offiziälli Sproch vo de EU, vom Mercosul, vo de Afrikanische Union und e paar meh Organisatione. Yfluss hän uff em Wäg zum hüttige Portugysisch gha: d Römer (154 v. Chr.), wo di Iberischi Halbinsle erobert hän d Germane (409 n. Chr.). Ihri Invasione hän zu de Ähnligkeit zu de Germanische Sproche gführt. d Maure (711 n. Chr.), wo zwar vor allem z Spanie, aber au z Portugal ydrunge sin. Noch em Zerfall vom Römische Rych sin verschydeni Dialekte entstande, wo sich noch und noch zu de hüttige Sproche entwickelt hän. Sälli sin allerdings numme gschwätzt worre; Schriftsproch isch für langi Zit witerhin Latyn gsi. Di erschte Beleg für Portugysischi Schrifte stamme uss em Johr 1100. Im Entdeckigszitalter (14.–16. Johrhundert) hät sich di Portugysischi Sproch z Amerika, Afrika und Asie ußbreitet.
D Minnie Weber (Mina) isch am 27. Aprelle 1891 z Lieschtl uf d Wält cho und am 6. Meie 1984 z Gälterchinde gschtorbe. Si isch reformiert, Bürgere vo Reigoldschwil und Gschäftsleitere gsi. D Minnie Weber isch d Tochter vom Wilhelm Weber, Metzger, und vo dr Mina Buser gsi. D Minnie Weber het sich zur Modischtin lo uusbilde. Drno het si aber in dr Gaschtwirtschaft vo dr Mueter in dr Hofmett z Gälterchinde mitghulfe. Neben im Wirte hei si dörte no Ruuntäfäli gmacht. Alli Familieaaghörige hei in dem Betrib gschafft und au no ei bis zwe Mitarbeiter. Nach em Ustritt vo yrem Brüeder us em Betrib het d Minnie Weber mit yrer Schweschter Julie zäme d Ruuntäfeli-Fabrik überno und isch jetze d Gschäftsfüerere gsi. Si het dr Ussedienscht vo dem chline Unternääme gmacht. In de 30er Joore si die „Handelsreisende“ alles Manne gsi, e ächte Mannebruef. D Minnie Weber isch eini vo de erschte Fraue gsi, wo in die Mannedomäne ydrunge isch. Dr Umschtand, dass d Schefin sälber zu de Widerverchäufer, de Konfiserye und Warehüüser gange isch, het allwäg einiges zum Erfolg vom Unternäme bytreit. D Ufträg hei zuegno und d Gaschtwirtschaft het dorum müese ufgee wärde. S Platzproblem het chönne
Dr Johannes Martin isch am 2. Merze 1803 z Sissech uf d Wält cho und isch irgend einisch an eme unbekannte Ort z Südamerika gschtorbe. Är isch reformiert, Bürger vo Fränkedorf, Politiker und Revoluzzer gsi. Dr Johannes Martin isch dr Soon vom Johann Jakob Martin, Bezirksschryber z Sissech und dr Verena Christen gsi. In erschter E`e het är 1843 d Anna Tschudin vo Sissech ghürotet, in zwöiter E`e 1845 d Anna Barbara Weiss vo Fränkedorf und in dritter E`e 1853 d Charlotte Euphrasina Liardet vo Belmont in dr Waadt. Dr Johannes Martin het in de 1820er-Joore z Frankrych im Schwyzer Regiment dient und het s bis zum Lütnant brocht. Zrugg in dr Schwyz isch är Quartieradjutant z Sissech gsi. Sit im Herbscht 1830 het är sich für d Trennig vom Kanton Basel ygsetzt. Im Joor 1831 isch är es Mitglyd vo dr provisorische Kantonsregierung und vo 1832 bis 1839 z Arlese Bezirksschryber gsi. Im Joor 1836 het s Volk yn in Landrot gweelt. Ab 1837 isch är eine vo de füerende Chöpf von ere Sammlig vo Unzfridene gsi, wo gege d Kantonsbehörde opponiert hei. 1839 het är s frömdefindlige Komitee vo de Vaterlandsfründe gründet. Im Joor 1840 het är e
Ungarisch (ung. magyar nyelv; magyar; IPA: [ˈmɒɟɒr ɲɛlv]) isch eini vo de finno-ugrische Sproche und di einzigi Sproch z Mitteleuropa, wo kei indogermanischi Sproch isch. Si wird wältwit vo ca. 13,5-15 Millione Lüt gschwätzt. Lut re Liste vo de Sproche, wo am schwerste zum Leere si, isch Ungarisch uff em 4. Blatz. Dütsch isch uff Blatz 8, Mandarin uff Blatz 1. De Friedrich Dürrenmatt soll gsait ha, dass es z Europa zwei furchbar schweri Sproche gäb, nämlig Portugysisch und Ungarisch. Portugysisch sei jo scho unglaublig schwer, Ungarisch aber so schwer, dass es nit emol meh d'Portugyse verstönn. Noch de Meinig vo de Finnougriste hät sich s Ungarisch vor ca. 3000 Johr, zwüschem 11. und em 10. Johrhundert, wo sine nöchste Verwandte abgspalte; mit säller Drännig fange d'Gschicht vo de Sproch und s „urungarisch Zitalter“ a. Es git keini schriftlige Überlieferige uss sällem Zitalter, allerdings werre Lehnwörter wie szó (Wort) uss de Turksproche oder daru (Kran, Kranich) uss de permische Sproche säller Zit züegschribe. Au d'Infinitivändig -ni chunnt wohrschints uss de permische Sproche. D'Turksproche hän d'Sproch au spöter, bsunders zwüschem 5. und em 9. Johrhundert, beyflusst. Vyli Wörter uss em Vokablar vo de Landwirtschaft, vo de Regierig und vo de familiäre
D Brenda Song (* 27. März 1988 z Kalifornie i de USA) esch e amerikanischi Schouspeleri. Ihri Familie isch vo Laos in d USA iigwanderet. Wo si fümfi gsi isch het si ihri erschte Schauspiilerfahrig gmacht, wo si im ä Werbespot für die US-amerikanischi Fast-Food-Chetti Little Caesar's ufdräte isch. 1995 het si ihren erschte Filmufdritt im Churzfilm Requiem. Denn het si chliineri Rolle übercho in Thunder Alley (Sitcom), Santa with Muscles (Independentfilm von 1996) und Leave it to Beaver (1998). Ihri erschdi groossi Rolle het si 1999 in der Nickelodeon-Fernsehserii 100 Deeds for Eddie McDowd gschbiilt. Denn isch si in diverse Serie wie Eine himmlische Familie, Noch mal mit Gefühl und Popular in Näberolle ufdräte. Im Johr 2000 het si im Disney-Film The Ultimate Christmas Present ä Hauptrolle gha, wo si drfür ä Young Artist Award übercho het. Denn si no meh Hauptrolle in de Disney-Film Lass Dir was einfallen! (2002) und Stuck in the Suburbs (2004) cho. Ihri Gaschtrolle 2002 in der Sitcom The Bernie Mac Show het erä no nä Young-Artist-Award-Nominierig iibrocht. Im gliiche Johr het si ä Hauptrolle im Film Like Mike gschbiilt. Noch 2002 isch sie in wiitere Disney-Channel-Serie wie Raven blickt durch und Phil aus
D Marta Heinimann Psöidonüm Cornelia Heim isch am 21. Augschte 1907 uf d Wält cho und am 3. Merze 1956 z Basel gschtorbe. Si isch reformiert, vo Bämbel und e alemannischi und hochdütschi Schriftschtellere gsi. D Marta Heinimann isch d Tochter vom Heinrich Heinimann, Kantonspolizischt und dr Lydia Schmutz gsi. Si isch z Diegte, z Gälterchinde und z Binnige in d Schuel gange. Drno het si d Handels- und Vercheersschuel z Olte bsuecht und isch druf ins Wälsche gange, go Französisch leere. Si het als Telefonischtin z Gälterchinde gschafft und isch schpöter säggsezwänzg Joor lang Sekretärin bim F. Reinhardt Verlag z Basel und Sekretärin vo dr Armepfläg z Gälterchinde gsi. D Marta Heinimann schrybt unter im Psöidonüm Cornelia Heim in alemannischer Mundart und au in dr Schriftschproch Gedicht und Byträg, wo in Zytschrifte, im Baselbieter Heimetbuech und in Bändli unter em eigene Name erschyne. Yri Hörfolg „D Füfzger-Note“ isch im ene Radiowettbewärb pryskrönt worde. Si isch es Vorschtandsmitglyd vom Basler Schriftschtellerverein gsi. D Schriftstellerine Ida Frohnmeyer und Anna Keller si yri Fründine gsi. Si het sit yrer Jugendzyt an de schmärzhafte Folge von ere Radiumbehandlig am Chopf glitte. Es ganzis Dotzed, Erzählung 1950 Verlorene Söhne und andere Weihnachtsgeschichten, Erzählungen, Basel
D polnisch Sprach (Polnisch: język polski) ghört zue de lechische Gruppe vo de weschtslawische Sprache, zuenere Untergruppe vo de indogermanische Sprachfamilie. Polnisch isch nöch verwandt mit em Kaschubische, em Tschechische, em Slowakische und em Sorbische, wo vonere Minderheit in Dütschland gschproche wird. Polnisch isch d'Landesschprach vo Pole. Näbe de 38 Millione Lüt vo Pole chömmed noo öppe 15–18 Millione dezue, wo im Uusland Polnisch chönd. Es git au noo grösseri Sprächerzahle in Russland, Litaue, Wissrussland, de Ukraine und Tschechie und de andere Nachfolgschtaate vo de ehemalige Sowjetunion, aber au in Kanada, Irland, Argentinie und Auschtralie. Bedütendi polnischi Minderheite gits noo i de Vereinigte Schtaate, wo gschätzt wird, dass öppe 6–10 Millione Polnischsprochigi läbed, und au in Dütschland, Brasilie und Frankriich. Die ältischte bikannte polnischi Tegscht sind Glosse und Näme i latinische Tegscht, bsundrigs i de Bulle vo Gnese. Die hät de Pabst Innozenz II. vo 1136 erwähnt, wo öppe 400 einzelni polnischi Ortsnäme und Persone uufglischtet sind. I de Chronik vom Chloster Heinrichau in Breslau isch 1270 de erschti ganzi Satz gschribe worde. Das isch e Uufforderig vomne Maa zu sinere Frau, wo am mahle isch: „Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj“, was i de Übersetzig heisst: „La mich
Dr Ernst Max Grieder (* 28. Juni 1908 z Buckte; † 23. Meie 1973 z Gälterchinde) isch e Leerer und Schuelinschpäkter gsi. Är isch reformiert und Bürger vo Diegte gsi. Dr Max Grieder isch dr Soon vom Emil Grieder, Primarleerer, drno kantonale Polizeischef und dr Marie Schmutz gsi. Är het 1942 d Elsa Maria Gass vo Prattele ghürotet. Dr Max Grieder isch in d Bezirksschuel z Waldeburg und in die Oberi Realschuel z Basel gange. Drno het är z Basel Matematik, Füsik, Botanik und Zoologi gschtudiert. Är het s Mittelschuelleerer- und s eidgenössischi Turnleererdiplom gmacht. Dr Max Grieder het als Leerer vo 1933 bis 1954 an dr Bezirksschuel z Böckte, drno als Rektor an dr Realschuel (Bezirksschuel) Gälterchinde Schuel gee. Vo 1963 bis 1979 isch är kantonale Schuelinschpäkter für Primar- und Realschuele (Sek.) gsi. Dr Max Grieder isch im Militär Oberscht gsi. Als yfrige Schütz isch är vo 1959 bis 1968 und 1973 Presidänt vo dr Kantonalschützegsellschaft gsi. Är isch e Förderer vom Baselbieter Militär-, Turn- und Schiesswäse gsi. Dr Max Grieder het s Presidium vom Rotary-Club Sissech/Oberbaselbiet gha. Är isch wältaaschaulich e grosse Tradizionalischt gsi und het sich schwer do mit de im Joor 1968 ysetzende Reforme in dr
Suffix spyle in de ungarische Sproch e wichtigi Rolle. So erfolge z. B. Konjugation, Plural- und Fallbildig durch Suffix. Dodeby isch d Vokalharmony vo Bedütig. S wird zwüsche zwei bzw. drei Chlasse vo Vokal underschyde: De velare und de palatale Vokal. Si werre mänkmol au dunkel bzw. häll gnännt. Di palatale Vokal underscheide au no zwüsche grundete und ungrundete (häll I und häll II). S Suffix basst sich deno an d Vokalharmony vom Wort a. Uff i/í folgt meistens e, sältener e a oder o. In de Konjugation zum Bispyl git s also drei Muster, wo s Verb verfolgt, abhängig vo de Vokalharmony. E Kasus cha ei, zwei oder au drei Suffix ha. Wenn s numme ei Suffix git, no wird säll unabhängig vo de Vokalharmony aghänkt, bi zwei Suffix wird zwüsche velarer und palataler Vokalharmony underschyde und bi drei Suffix au zwüsche grundete und ungrundete palatale Vokal. Bispyl für ei Suffix: Terminativ (bis zu öbbis ane); Suffix: -ig a házig; a székig, a könyvig Bispyl für zwei Suffix: Adessiv (bi öbbis sy); Suffix: -nál/-nél a háznál, a széknél, a könyvnél Bispyl für drei Suffix: Superessiv (uff öbbis druff sy); Suffix: -on/-en/ön a házon, a széken, a könyvön Mänkmol ändert
Än Enklave (vo franz. enclave, iigschlosses Gebiet, vom latiinische inclavatus, vo clavis, Schlüssel) isch ä Gebiet wo politisch zu eim Schdaat ghört, aber geographisch vom Hochheitsgebiet vom enä zweite Schdaat vollschdändig iigschlosse isch. Mä zelt zu de Enklave au unabhängigi Schdaate, wo ganz innerhalb vom enä andere Schdaat ligge. Für zum än Enklave chönne verwalte, müesse die beide Schdaate Veriibarige dräffe, wo d Hoheitsrächt definiere. Us dr Sichd vom Schdaat, zu welem d Enklave ghört, isch son es Gebiet än Exklave (franz. exclave, uusgschlossnigs Gebiet, brägt noch em Vorbild vom Begriff enclave) In dr Ziit vom europäische Feudalismus het s vili Enklave ge, aber sit ass die meischde Schdaate Nationalschdaate worde si und alli Gebiet, wo vo Lüt wo zu ihrer Nation ghöre, sich iiverleibt hai, isch d Zahl vo de Enklaveschdaate sehr chli worde. Hützudag git s nume noh drei sonigi Schdaate: d Republik San Marino, im Innere vo Italie. d Vatikanstadt, umgä vo dr Schdadt Rom. s Königriich Lesotho im Innere vo Südafrika. In dr Schbroochgeografii redet mä vo Enklave, wenn es Gebiet, wo ei Schbrooch gschwätzt wird, ganz vom ä zweite Schbroochgebiet iigschlossen isch. Au bi Ethnie redet mä vo Enklave, wenn es Gebiet innerhalb von erä
Dr Iran (früehner Persie, Farsi ايران Uusschbrooch: iːˈrɔːn, dt. s Land vo de Arier) isch ä Schdaat in Vorderasie (Weschtasie). Dr Iran het öbbe 75 Millione Iiwohner und ä Flechi vo öbbe 1,6 Mio. km² und isch eso ein vo de 20 bevölkerigsriichschde und gröschde Schdaate uf dr Wält. Dr Iran bstoht zum greschte Dail us hoche Gebirg un druckene wieschtehafte Beckine. Är lyt zwisch em Kaspische Meer un dr Stroß vu Hormus am Persische Golf. Dr Iran gränzt an sibe Staate: im Weschte un Nordweschte an Irak (Gränzlengi 1609 Kilometer), d Dirkei (511 Kilometer), Aserbaidschan (800 Kilometer) un Armenie (48 Kilometer), im Nordoschte un Oschte an Turkmenistan (1205 Kilometer) un im Ohscte un Sidoschte an Afghanistan (945 Kilometer) un Pakistan (978 Kilometer). Dr nerdligscht Punkt lyt uf 39° 47′ nerdliger Braiti un isch eppe uf em nämlige Braitegrad wie s spanisch Palma de Mallorca. Dr sidligscht Punkt lyt uf 25° nerdlige Braite un isch uf em nämlige Braitegrad wie Doha z Katar. Dr weschtligscht Punkt lyt uf 44° 02′ eschtliger Lengi un domdermit uf dr nämlige Lengi wie di irakisch Hauptstadt Bagdad. Dr eschtligscht Punkt lyt uf 63° 20′ eschtliger Lengi un domdermit uf dr nämlige Lengi un dodermit