rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Löikozüte (Äizaal dr Löikozüt, vo altgriechisch λευκός leukós, dytsch wiss und altgriechisch κύτος kýtos, dytsch Höölig, Gfääss, Hülli) oder wissi Bluetzälle (wissi Bluetkörperli) het s im Bluet, im Chnochemark, in de lümfaatische Orgaan und andere Körpergwääb vo de Wirbeldier. Im Geegesatz zu de Erythrozüte (de roote Bluetzälle) het s in de Löikozüte kä roote Farbstoff Hämoglobiin. Bsundrigs fallt uf dr Underschiid bi de Süüger, wo die rife Erythrozute von ene ooni Zällkärn uschömme und doorum säit män e uf Dütsch au rooti Bluetkörperli). Löikozüte häi spezielli Funkzioone in dr Abweer vo Chrankhäitserreeger und körperfremde Strukduure. Si ghööre zum Immunsüsteem und si dört Däil vo dr speziifischen und vo dr unspeziifische Immuunabweer. Doorum säit män e au Immunozüte (Immuunzälle). Wievil Löikozüte es im perifeere Bluet het, wird mit eme Differenziaalbluetbild erfasst. D Löikozüte wärde bi de Erwaggsene im roote Chnochemark (Medulla osseum rubrum) vom Brustbäi und vom Becki bildet. Dä Vorgang häisst Löikopoese (au Löikozütopoese). Denn wird e Däil von ene in bestimmte Orgaan brägt. Im Lümphsüsteem, das häisst in Lümfchnoote, Thümus, Milz, Mandle, Chnochemark, müesse si leere, weeli Stoff zum Körper vom Organismus ghööre. Bi Chinder wird au im roote Chnochemark vo de lange Röörechnoche vo de Ärm und de
D’ Barbora Purchartová (* 9. Mai 1992 z’ Prag) ìsch a tschechischa Volleybàllschpììlera, wo àls Mìttelblockera schpììlt. Sa hàt bii verschììdena öiropäischa Verainer unter Vertrààg gschtànda, drunter biim Dresdner SC ìn Diitschlànd. Àb 2015 hàt sa àui fìr d’ tschechischa Nàzionààlmànnschàft gschpììlt. Ìhra Kàrriar hàt d’ Purchartová biim tschechischa Hàuiptschtàdtverain Slavia Prag ààgfànga. Därt hàt sa ìn verschììdena Jugendmànnschàfta gschpììlt, vor äbb sa Mìtglììed vu dr äärschta Mànnschàft worra-n-ìsch. Dr Prager Verain hàt sa ànna 2011 fàraloo, fìr ìn dr diitscha Zwaitligìschta TSV Sonthofen gànga ge schpììla. Z’ Sonthofen ìsch sa bis 2013 blììwa. D’rnooh hàt sa d’ Saison 2013/14 biim VO Sodraep Farciennes gschpììlt, un d’ Saison 2014/15 bii da Dauphines Charleroi ìn Belgia. D’ Saison 2015/16 hàt sa biim diitscha NawaRo Straubing gschpììlt, wo grààd ìn d’ Bundesliga gschtììga gsìì-n-ìsch. Ìn dara Saison hàt sa àls Mìttelblockera 45 Blockpunkta ìn 21 Schpììler ärziilt; dàs ìsch a Blockkwoota vun 78,8 % gsìì. D’rzüa hàt sa 144 Punkta-n-ìm Ààgrìff ärziilt. Ìm Jüüni 2016 ìsch bekànnt worra, àss d’ Purchartová a Vertrààg fìr ain Joohr biim diitscha Maischter un Pokààlsiiger Dresdner SC unterzaichent hàt. Mìt dam Verain ìsch sa uff Plàtz dräi ìn dr Maischterschàftswartung ànakumma. Ìm Mai 2017 ìsch bekànnt
Dr Sander Bolin Berge (* 14. Hornung 1998 z’ Asker) ìsch a norwäägischer Füassbàllschpììler, wo sitter 2020 biim anglischa Verain Sheffield United unter Vertrààg schteht. Ar ìsch defansiiwer Mìttelfaldschpììler. Sitter 2017 ìsch’r àui Mìtglììd ìn dr norwäägischa A-Nàzionààlmànnschàft. Siina Kàrriar hàt dr Berge biim Verain Asker Football ìn siinera Geburtsschtàdt ààgfànga. Schpeeter ìsch’r ìn dr Äärschtligìschta Vålerenga Oslo gànga ge schpììla. Sii äärschter Schpììl ìn dr Tippeligaen hàt’r àm 11. Jüüli 2015 geega dr Sandefjord Fotball gschpììlt. Ìm Janner 2017 ìsch’r ìn dr KRC Genk ìn Belgia gànga ge schpììla, wu-n-’r a Vertrààg bis àm 30. Jüüni 2021 unterschrììwa hàt. Sii äärschter belgischer Ligaschpììel ìsch àm 21. Janner 2017 gsìì; ’s ìsch a 1:0-Siig geega dr KAS Eupen ìn dr Division 1A gsìì. Àm And vu dr Saison 2018/19 ìsch’r mìt siim Verain belgischer Maischter worra. Ìm gliicha Joohr hàt’r mìt’m Verain s’ belgischa Schpìtzapokààl geega dr KV Mechelen gwunna. Ìm Janner 2020 ìsch dr Berge ìn dr anglischa Verain Sheffield United gànga ge schpììla, wo grààd ìn d’ anglischa Premier Liga gschtììga-n-ìsch. Ànna 2019/20 ìsch’r mìt’m Verain Liganiinter worra. Ìn dr Saison 2020/21 ìsch àwwer dr Verain àm lätschta Plàtz vu dr Maischterschàft gsìì un ìsch àlso üss dr
Avignon [aviˈɲɔ̃] (oc. Avinhon bzw. Avignoun [aviˈɲũn]) isch e Stadt und Gmäind in dr Browans in Südfrankriich am östligen Ufer vo dr Rhône. Si het 90.597 Iiwooner (Stand 1. Januar 2020), und vo deene woone 15'000 innerhalb vo de Stadtmuure. Avignon isch dr Sitz vo dr Prefektuur und die grössti Stadt im Departemänt Vaucluse. Wil Avignon vo 1309 bis 1376 – und wääred em Oobeländische Schisma, wo druf choo isch (1378 bis 1417) – dr Sitz vom Bapst gsi isch, het d Stadt dr Biinaame „Stadt vo de Bäpst“. Um d Altstadt vo Avignon mit iire brächdige, middelalterlige Hüüser goot en imposanti Stadtmuure, wo immer no intakt isch. D Altstadt mit em gootische Bapstbalast (Palais des Papes) us em 14. Joorhundert, dr Bischofsaalaag, em Rocher des Doms und dr berüemte Brugg Pont Saint-Bénézet, ghööre zum UNESCO-Wältkultuurerb. Die Brugg isch wägen em Volkslied Sur le pont d’Avignon witume bekannt. Künstlerisch und kulturell isch d Stadt dur s Festival vo Avignon, eme Theater-, Danz- und Gsangsfestival, au wit über Frankriich uuse bekannt. Im Jahr 2000 isch Avignon d Kulturhauptstadt vo Öiropa gsi. Deutsch Otto Berthold (Hrsg.): Kaiser, Volk und Avignon. Ausgewählte Quellen zur antikurialen Bewegung in Deutschland in der ersten Hälfte des
Der Peter Holenstein (* 19. Dezämber 1946 z Amriswil; † 17. Januar 2019 z Züri) isch e Schwiizer Journalist u Buechautor gsi. Syi Arbeit het i der Schwiiz u z Italie zur Entdeckig vom ene Justizirrtum bytreit. Der Peter Holenstein het under anderem als Journalist für d Wältwuche gschaffet. Dert isch är für Kriminalfäll zueständig gsi. Im März vom Jahr 2000 het är der Uftrag vo Das Magazin übercho, e Bricht über der Fall Werner Ferrari z schrybe. Sy Bytrag isch under em Titel "Der Schrei" im Magazin erschine. 5 Dag nach der erschyne vo däm Bricht, het är es Telefon vonere Frou übercho. Si het ne gfragt, wieso me bi däm Brycht keis Foto vo der Ruth Steinmann abdruckt het. Der Bricht isch nämlech mit Fotos vo de 5 Chind veröffendlecht worde, wo der Werner Ferrari ermordet hat. Statt der Ruth Steinmann het ds Magazin es Foto vom Daniel Schwan abdruckt. Dä isch 1971 vom Ferrari ermordet worde. Die Frou het du em Holenstein verzellt das si bi der Ermordig vo der Ruth Steinmann isch derby gsi u das si weiss das der Werner Ferrari nid der Mörder vo der Ruth isch. Wyteri Recherche hei du massivi Fähler bi
Ñef isch e Buechstab im osmanisch-türkische Alphabet gsi, wu bis 1928 verwendet worre isch, wu nit zum hocharabische Alphabet ghert het. Er isch zuesätzlich zue de vier Persische Buechstabe (Pe, Tche, Zhe und Gaf) igfiert worre, zum de velare n-Lut (in de turkologische Umschrift mit ñ gschribe, (IPA: [ŋ]) schriibe z kinne. S Ñef wird wie e Kaf gschribe, aber mit drey Pinkt driber. S het kei Zahlewert. In osmanische Text findet sich s Ñef selte. Wie bim Gef sind d diakritische Zeiche vilmol weggluu un de ñ-Lut mitem Kef wiidergebe worre. Bi de Umstellung uff d latynisch Schrift 1928 isch d Unterscheidung zwische velarem ñ un normalem (dentalem) n verlore gonge, wil s ñ im İstanbuler Dialekt, wu Maßschtab gsi isch, nit exischtiert het.
ISO 639 isch e internationaler Standard, wu Sproche Sprochkennunge zuordnet. D Buechschtabekirzel werre in kleine Buechschtabe gschribe. No de ISO-Website sin bislong zwei Teil vun ISO 639 vereffentligt worre: ISO 639-1:2002 -- Codes for the representation of names of languages -- Part 1: Alpha-2 code (Kurzbezeichnung us jewils zwei Buechschtabe) ISO 639-2:1998 -- Codes for the representation of names of languages -- Part 2: Alpha-3 code (Kurzbezeichnung us jewils drey Buechschtabe) ISO 639-3:2007 -- Codes for the representation of names of languages -- Part 3: Alpha-3 code for comprehensive coverage of languages ISO/DIS 639-5:2008 -- Codes for the representation of names of languages -- Part 5: Alpha-3 code for language families and groups Witeri Teil befinde sich derzyt noch in de Entwicklung: ISO/CD 639-4: ? -- Codes for the representation of names of languages -- Part 4: Implementation guidelines and general principles for language coding ISO/CD 639-6: ? Codes for the representation of names of languages -- Part 6: Alpha-4 representation for comprehensive coverage of language variation Fir hitigs Dytsch gits drey Kirzel: ger (bibliographischer Code), deu (terminologischer Code) un de. mittelhochdytsch (ca. 1050 - 1500) isch gmh (German, Middle High), Althochdytsch (ca. 750 - 1050) goh (German, Old High)
Portable Network Graphics (mäistens abkürzt PNG /pɪŋ/) isch e Grafikformat. S isch als freyer Ersatz firs ältre proprietäre Format GIF entworfe worre un isch winiger komplex wie TIFF. Die Date werre verluschtfrey komprimiert abgschpeichert (im Gegesatz zuem verluschtbehaftete JPEG-Dateiformat). S PNG-Format het kei Patentbschränkunge, wie s bi GIF bis 2004 durich Verwendung vum LZW-Algorithmus der Fall gsi isch un konn wege dem frey un koschtelos vun jedem glese un gschriibe werre. S isch e universells Format, wo vum World Wide Web Consortium onerkonnt wird, un wird vun moderne Web-Browser unterstitzt. PNG het – mit Usnohm vun Animatione – alli Megligkeite, wu au s GIF kennt, d Kompression vun de Bilddateie isch im Allgmeine besser wie bi de GIF-Dateie. Des macht s zue eme seli zweckmässige Format. PNG konn wie GIF Pixel us ere Farbpalett mit bis zue 256 Yträg verarbeite. Iber des nus isch d Schpeicherung vun Graustufebilder mit 1, 2, 4, 8 oder 16 Bit un Farbbilder (RGB) mit 8 odr 16 Bit pro Kanal (also 24 beziehungswis 48 Bit pro Pixel) meglig. In PNG-Dateie konn s Transparenzinformatione din ha, entweder in Form vun eme Alphakanal oder fir jedi Farb us de Farbpalett. E Alphakanal isch d zuesätzlig Information,
D’ Lea (ìhra aigana Nàmma düet sa LEA schriiwa; * 9. Jüüli 1992 z’ Kassel àls Lea-Marie Becker) ìsch a diitscha Sangera un Liadermàchera. D’ Lea ìsch d’ Tochter vu’ma Müüsiktherapöjt. Ìhra Àbitüür hàt sa àn dr Jacob-Grimm-Schüal z’ Kassel bschtànda. Ìm Àlter vu 15 Joohra hàt sa fànga-n-àà Videos mìt Pianopop bii YouTube veräffentliga — dàs hàt sa unter ìhrem Vornàmma Lea-Marie gmàcht. Ìhra Bàllàda Wo ist die Liebe hin vum Joohr 2007 ìsch fàscht dräi Millioona Mool glüagt worra (Schtànd Septamber 2022). Noh dr Schüalzitt z’ Kassel hàt sa a hàlb Joohr ìn Àrgentinia verbroocht un hàt därt ìn’ra Iirìchtung fìr Kìnder gschàfft. Dia Ärfàhrung hàt sìe bii dr Kùmpsizioon vum Liad Für Hilde schtàrk biiflusst. D’ Lea hàt Müüsik un Sùnderpedàgoogik z’ Hannover gschtudiart. Ànna 2016 ìsch ìhr äärscht Àlbum Vakuum biim Label Four Music ärschììna. Ànna 2017 ìsch sa zem äärschta Mol uff Tour gànga. Doo drbii ìsch sa vum Schlààgziggschpììler Frederic Michel un vum Gitàrrìscht un Piànìscht Hannes Porombka beglaita worra; dr Michel ìsch àui Müüsiklaiter vum Tour gsìì. Ìm gliicha Joohr ìsch a Remix vum Liad Wohin willst du? ìn Zammaschàffa mìt’m diitscha DJ-Düatt Gestört aber GeiL bis uff Plàtz älf ìn da diitscha
Norden isch a Haupthimmelsrichtung, wo in da Navigation vawendet wird und zum Agea vo Koordinata. Dia andra Himmelsrichtunga sind Weschta, Oschta und Süda. Norda isch vo übarall uf da Erde dia Richtung, in dera da Nordpol liit. O uf da andra Planeta vo üsam Sunnasyschtem gits dia Himmelsrichtung Norden, o döt isch se jedsmol uf an definierta Nordpol grichtet. D Nadl vo nam Kompass isch magnetisch und zoagt imma uf n magnetischa Nordpol, wo net gnau mit m geographischa Nordpol zämschtimmt. In Mitteleuropa langt so an Kompass aba zum sich ungefähr z orientiera. In da Fachschproch hoasst da Untaschiid zwüscha deana zwoa Pole „Deklination“. Zum dia Deklination gnau uszreachna gits zum oana Agaba uf topographischa Karta oda aba ma nimmt spezielle Karta zum Magnetfeld (Isoklinen-Karten). Bis uf Karta vom Polargebiet weren alle Landkarta als Rahmenkarten so zoachnet, dass Norda imma am obara Blattrand isch. Wird amol a Karta andasch usgrichtet, sött ma des irgendwo durch a Windrose azoaga. Im gröschta Toal vo Westeuropa und Mitteleuropa kummt da Wind fasch imma us m Norda. In China schtoht da Erdzweig Maus bzw. Ratte und im Feng Shui s Trigramm „Wasser“ symbolisch für Norden.
Dia zwölf Erdzweige (chin. 地支 Pinyin dìzhī oder 十二支 tiānèrzhī, jap. jūnishi „zwölf Zweige“) sin a altes chinesisches Numerierungssystem und entsprechen da zwölf Tiere vom chinesischa Kalenda. Zäm mit da zehn Himmelschtämm bilden se da Sechzig-Jahre-Zyklus, uf deam da chinesische Kalenda ufbaut. Gliichzitig schtoht o jeda Erdzweig für oane (Doppel-)Schtund vom Tag und für drü Monat im Johr. Bis hüt sehr ma im chinesischa wŭqián (午前, jap. gozen) „vorm Pferd“ für Vormittag und wŭhòu (午後, jap. gogo) „nachm Pferd“ für Nammitag. Ma globt, dass dia Einteilung in zwölf Johr mit m Jupiter zäm hängt: Oa Johr ufm Jupita duurat nämlich 11,86 Erdenjahre. Dia zwölf Erdzweige schtond o jeda für oane Himmelsrichtung und bilden so a komplexes Syschtem us 24 oda sogär 48 Himmelsrichtungen. Dia Tabelle zoagt dia entschprechenda Winkel agfanga vom Norden als Nullpunkt wita im Uhrzeigasinn. Obwohl s im Chinesischa mit 北 (běi „Norden“), 東 (dōng „Osten“), 南 (nán „Süden“) und 西 (xī „Westen“) Wörter für die vier Haupthimmelsrichtunga giit, hond chinesische Seefahra und Aschtronoma lieba dia zwölf Himmelsrichtunga vo da Erdzweige vawendet. Scho chinesische Seefahra im 14. Johrhundat hond dean 48-gliedriga Kompass kennt. Andasch als dia acht Himmelsrichtung, wo ma in Europa kennt, sind dia Erdzweige schtatt in
Duisburg (uusgsproche Düüsburg) isch e chreisfreii Grossstadt, wo an dr Mündig vo dr Ruhr i de Rhy lyt. D Stadt isch Deil vo dr Metropolregion Rhy-Ruhr mit alles i allem öppe zäh Millione Iiwohner und ghöört sowohl de Region Niderrhy als au em Ruhrgebiet aa. Si lyt im Regierigsbezirk Düsseldorf und isch mit öppe ere halbe Millione Iiwohner nach Köln, Düsseldorf, Dortmund un Essen di füftgröscht Schtadt vom Land Nordrhy-Weschtfale. Nach Aagabe vo de Schtadt het d Iiwohnerzahl i d letschte Johr zwüsche 498.000 un 503.000 gschwankt. S Oberzäntrum isch uf de „Lischte vo de Grossschtädt z Dütschland“ uf em 15. Platz. Duisburg isch 2010 als Deil vom Balligsruum Ruhrgebiet Kulturhauptschtadt vo Europa gsii. Commons: Duisburg – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vo dr Stadt Duisburg Bevölkerung der Gemeinden Nordrhein-Westfalens am 31. Dezember 2022 – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes auf Basis des Zensus vom 9. Mai 2011. Landesbetrieb Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW), abgruefen am 20. Juni 2023. Normdate: GND: 4013284-5 | LCCN: n89667772 | VIAF: 139543031
Pjöngjang (uff Koreànisch 평양 [pʰjʌ̹ŋja̠ŋ], MR P'yŏngyang, RR Pyeongyang, YR Phyeng.yang), àui Pjongjang (ìn dr DDR hàt maa Ph(j)öngjang düa schriiwa), ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu dr Demokrààtischa Volksrepüblik Koreà (Nordkoreà). Sa lììgt ìm Süüdwäschta vum Lànd àm Fluss Taedong, äbb 110 km schtroomuffwarts vu dr Mìndung ìns Gaala Meer. D’ Schtàdt wìrd diräkt vu dr Regiarung verwàltet. Ànna 2022 hann ìn dr Karnschtàdt äbb 3,13 Millioona Litt glabt; domìt ìsch Pjöngjang d’ beväälkerungsriichschta Schtàdt ìm Lànd. Pjöngjang ìsch aina vu da ältschta Schtädt uff dr koreànischa Hàlbìnsel. Sa ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu da koreànischa Keenigraicha Go-Joseon un Goguryeo gsìì, so wia ìm Mìttelàlter d’ sekundäära Hàuiptschtàdt vum Keenigraich Goryeo. Wahrem Äärschta Jàpànisch-Kineesischa Kriag ìsch d’ Schtàdt zem greeschta Tail zärschteert worra. Sa ìsch àwwer unter dr jàpànischa Härrschàft uff’m schnallschta Waag wììder uffbàuja worra un ìsch a Ìndüschtriizäntrum worra. Noh dr Grìndung vu dr Demokrààtischa Volksrepüblik Koreà ànna 1948 ìsch Pjöngjang de facto d’ Hàuiptschtàdt vum Lànd worra. D’ Schtàdt ìsch nochamol wahrem Koreàkriag zärschteert worra àwwer ìsch mìt dr Hìlf vu dr Sowjetunioon uff’m schnallschta Waag wììder uffbàuija worra. Pjöngjang ìsch noch hìtt s’ politischa, Ìndüschtrii- un Verkehrszäntrum vu Nordkoreà. Doo ìsch dr Sìtz vu da maischta Regiarungsiirìchtunga so
D’ Parti communiste français [paʁti kɔmynist fʁɑ̃sɛ](info) (wärtlig „Frànzeescha Kommünìschta Pàrtäi“; kurz PCF [pe se ɛf](info)), uff Diitsch Kommünìschta Pàrtäi vu Frànkrììch, ìsch a frànzeescha Pàrtäi, wo ànna 1920 grìnda worra-n-ìsch. Àm Ààfàngsjoohr 2021 hàt sa 43.888 Mìtglììder zeehlt. Ànna 2007 ìsch d’ Pàrtäi ìn dr frànzeescha Kommünààlpolitik mìt äbb 10.000 gwählta Politiker (d’rvu äbb 800 Bìrgermaischter) presänt gsìì; ìn dara Zitt ìsch sa mìt 138.000 Mìtglììder d’ wìchtigschta kommünìschta Pàrtäi ìn Wäschtöiropà gsìì. Hischtoorisch schtàmmt d’ Pàrtäi üss’ra Àbschpàltung vu dr Frànzeescha Sekzioon vu dr Àrwaiter-Internàzionààla (dr SFIO) àm Kongrass vu Tours ìm Dezamber 1920. Doo hann d’ Mehrhait vu da Kongrassmìtglììder bschlossa, sìch àn dr Kommünìschta Internàzionààla ààz’schliassa. Sa hann schpeeter d’ Frànzeescha Sekzioon vu dr Kommünìschta Internàzionààla (d’ SFIC) grìnda. Ànna 1921 ìsch sa d’ Parti communiste (SFIC) worra (kurz PC-SFIC), un ànna 1943 d’ geegawartiga PCF. Unmìttelbààr noh-n-em And vum Zwaita Waltkriag ìsch d’ Kommünìschta Pàrtäi d’ schtärkschta Lìnkspàrtäi ìn Frànkrììch gsìì. Vum 10. Septamber 1944 bis àm 4. Mai 1947 hann d’ Kommünìschta-n-àm Charles de Gaulle siim Kàbinätt mìtgmàcht. Àb Mai 1947 sìnn viar PCF-Minìschter ìm Kàbinätt Ramadier I gsìì. Witterscht sìnn noh-n-em Wàhlsiig vum François Mitterrand ànna 1981 a pààr PCF-Minìschter ìn da Regiarunga
D Maria Anna Beyerle (* 21. Augschte 1882 z Konschtanz; † 18. Dezämber 1968 au dert) isch e dytschi Pedagogi un Bolitikeri (Zäntrum, BCSV, CDU) gsii. D Maria Beyerle isch as Dochter vum Konschtanzer Rächtsaawalt Karl Beyerle uf d Wält chuu. Si het vier Brieder ghaa, dodrunter dr Rächtswisseschaftler un Zäntrumsbolitiker Konrad Beyerle un dr Rächtshischtoriker Franz Beyerle. No dr Volksschuel un dr Hechere Dechterschuel (Chloschterschuel Zoffinge) het d Beyserle vu 1898 bis 1900 s Lehrerneseminar bsuecht, wu si mit dr Erschte Lehrernebriefig absgchlosse het. Derno isch si bis 1901 uf Pänsionat St. Joseph z Ferney-Voltaire (Schwyz) gange. Anne 1902 het si di Zwoot Lehrernerbriefig bstande. Si het vu 1904 bis 1906 as Brivatlehreri beim Grof Clemens Heidenreich Droste zu Vischering gschafft, vu 1906 bis 1907 as Hilfslehreri an dr Hechere Maidlischuel z Fryburg un vu 1907 bis 1908 as Unterlehreri z Neckargemünd. Derno het si as Gaschthereeri Vorläsige an dr Uniwersitet Fryburg bsuecht un het si uf s Abitur vorberaitet, wu si anne 1910 bstande het. D Beyerle het vu 1911 bis 1925 as Lehreri z Konschtanz-Petershuuse gschafft un isch 1919 zur Hauptlehreri beferderet wore. Vu 1925 bis 1928 isch si Lehreri an ere Furtbildigsschuel z Konschtanz gsii. Anne
p1 p3 D Wasserburg Brugge isch e abgangeni Wasserburg hinter dr Kapäll im Dorf Brugge, eme hitige Stadtdail vu Briilinge im Schwarzwald-Boor-Krais. Wahrschyns isch die chlai Wasserburg im 12. oder 13. Jorhundert böue wore, vu 1281 bis 1307 wird amel e lokali Adelsfamilie gnännt, wu vermuetli Minischteriali vu dr Firschtebärger gsii sin. Im 15. Jorhundert isch s Lääche vu dr Firschtebärger an d Herre vu Almshofe vergee wore. Anne 1498 het dr Grof Heinrich vu Firschtebärg d Burg gchauft. Franz Xaver Kraus (Hrsg.): Die Kunstdenkmäler des Grossherzogthums Baden. Band 2: Kreis Villingen. Freiburg i. Br. 1890, S. 9 (Digitalisat der UB Heidelberg). Bruggen – Wohnplatz. leo-bw.de, abgruefen am 3. Oktober 2019.
p1 p3 D Ruine Schloss Länge (au Längeschloss) isch e Burgstall im Sidoschte vu Eschinge im Schwarzwald-Boor-Krais an dr Gränze zum Landkrais Duttlinge. D Ruine lyt uf em Bann vu Hifinge zwische Blumbärg un Giisinga eschtli vu Niidinge uf eme Platoo mit Wald. Zwische 1766 un 1768 het dr Firscht Joseph Wenzel vu Firschtebärg e Jagdschloss no Blän vum Franz Joseph Salzmann böue loo. Scho 1840 isch s verchauft un abbroche wore. August Vetter: Die Sage vom Längeschloß und ihr Wahrheitsgehalt. In: Schriften des Vereins für Geschichte und Naturgeschichte der Baar. Jahrgang 38 (1995), S. 122–131 PDF 37,92 MB Eintrag Längeschloß (Wüstung) uf leo-bw.de August Vetter: Die Geschichte der Stadt Fürstenberg. Rombach, 1959, S. 175 Normdate: GND: 7825772-4
Schloss Granegg (au Graneck) wird e abgangeni Burg gnännt, wu uf em Bann vu dr hitige Gmai Näderesche glägen isch. Granegg soll uf em Bärg zwische dr friejer sälbschtständige Gmaine Fischbach un Schabehuuse gstande syy. Anne 1281 wird zum erschte Mol e Bruno vu Graneck gnännt. Anne 1465 hän d Ifflinger d Burg gchauft un si ab do derno noch ere gnännt. Im Johr 1778 het d Gmai Näderesche s Schloss un d Gieter, wu derzue gherte hän, gchauft. S isch derno bis uf e Dail vum Maierhuus abgrisse wore. Des Maierhuus git s hite no, dr sognännt Schlosshof, wu im 17. Jh. böue woren isch. „Schloss Granegg ist fast vergessen“. „Schloss Graneck (Schlossbauern) Wohnplatz“, bi leo-bw.de
D Burg Hardeck isch e abgangeni Hecheburg bim Ortsdail Mundelfinge vu dr Stadt Hifinge im Schwarzwald-Boor-Krais. Dr Burgstall lyt rund 2.150 Meter sidsideschtli vu dr Chilche vu Mundelfinge an dr Gränze vum Bann zue Aselfinge oberhalb vun ere gäche Haale uf dr linke Syte vu dr Wuete. Anne 1108 wäre dr Heinrich un dr Werner vu Hardegg gnännt, wu Gfolgslyt vu dr Zähringer gsii sin un speter zue dr Stifter vum Chloschter Fridewyler ghert hän. Di oval Hauptburg het e Durmässer vu rund 50 Meter un wird geg di weschtli Hochebeni dur e rächteckigi Vorburg gschitzt. D Vorburg isch eppe 20 uf 30 Meter groß gsii, si isch no Weschte dur e Wall-Grabesoischtem gsicheret. D Hauptburg isch zue dr Vorburg un no side dur e guet erhalte Halsgrabe gschitzt. D Nordsyte vu dr Aalag goht gäch zum Aubachdal aabe. E Sporn vum Burghubel, wu no Oschte goht, isch dur e Grabe abdrännt wore, no Norde, Oschte un Side goht dr Sporn gäch aabe. Dr Burghubel het drei Chäpf, wu villicht friejer Gebei gsii sin. Im Side zues het s e dytligi Verdiefig. Muureräscht cha mer nit sääne, an dr Oberflechi het s aber Stai un Ziegelräscht. Blick uf dr weschtli
Im Friejohr 1974 het dr Siddytsch Rundfunk zue me Mundartlyrik-Wettbewärb ufgruefe. Uusgschribe wore isch dr Dialäkt-Wettbewärb vu dr Redaktion Land und Leute vum SDR. Dr Martin Blümcke, dr Laiter vu dr Redaktion, un sy Mitarbateri Heidi-Barbara Kloos hän mit däm Wettbewärb uf d „Dialektwelle“ reagiert, wu si syt e baar Johr abzaichnet het. Mer het solle drei Gedicht yyschicke, dr 31. Juli 1974 isch Yysändeschluss gsii. Mitgmacht hän iber 600 Lyt us ganz Bade-Wirttebärg, zämechuu sin do rund 2000 Gedicht. Wel eso vyl Gedicht yygschickt wore sin, het s e weng bruucht, bis d Brysrichter entschide ghaa hän, erscht churz vor dr Wynächte 1974 sin d Gwinner in ere Radiosändig vorgstellt wore, derzu au e baar Gedicht vu andere, wu kai Brys gwunne hän. Uuszaichnet wore sin drei Dichter: 1. Brys: Wilhelm Staudacher fir sy Gedicht «gester – heit – morche» 2. Brys: Manfred Bosch fir sy Gedicht «eweng im fotoalbum schbaziereluege» 3. Brys: Dieter Wieland Di maischte Gedicht, wu yygsändet wore sin, sin vu dr Theme här typisch gsii fir di tradizionäll Dialäktdichtig: Glägehaitsgedicht, Anekdote, Idylle, Naturgedicht un Lobgedicht uf d Haimet un dr Dialäkt. Aber bi däm Wettbewärb sin au jungi Dichter*ne in d Effetligkait drätte, wu modärni
Anne 1979 het dr Alemannische Gsprächskrais im Regierigsbresidium Fryburg e Wettbewärb für Mundart-Theaterstugg uusgschribe. S sin Bryys uusglobt wore fir churzi Stugg, fir lengeri Stugg un fir Stugg vu aire Stund. Mer het d Stugg mieße anonym yyschicke, insgsamt sin derno 71 Theaterstugg yygschickt wore. S het e fimfchepfigi Jury gee, wu derno d Bryysdreeger*ne uusgwehlt het. D Bryysverleiig isch vum Bund Haimet un Volksläbe organisiert wore, wu au Mitglid im Arbetskrais isch. Bi dr Bryysverleiig im Alte Chaufhuus z Fryburg het dr Regierigsbresidänt Hermann Person dr Gwinner*ne grateliert. Anderi Redner sin dr Landrot Emil Schill, wu au Bresidänt vum Haimet un Volksläbe gsii isch, un dr Germain Muller us em Elsass gsii. Fir lengeri Stugg 1. Brys: Gerhard Jung „Gugelfuhr” 2. Brys: Erhard Richter „Dr Markgräfler Bureufstand“ 3. Brys: François Deyber „Dr Kloschterschatz vo Rhinau“ 3. Brys: Paul Nunnenmacher „D Holliwudkur” 4. Brys: Paula Hollenweger „Verlobung an Weihnachten“ Fir Stugg vu aire Stund: Gerhard Jung Paul Nunnenmacher Roland Lederle Franziska Basler-Christen Fir churzi Stugg Monika Schreiber-Loch Gerhard Jung Erhard Richter Franziska Basler-Christen Unseri Mitglieder hen guet abgschnitte bim Wettbewerb für Mundart-Theater-Stückli. In: Alemannisch dunkt üs guet. I/II 1979. S. 44