rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Isaurier (au Isaurer) si en antike Volksstamm im Süde vo Chläiasie gsi. Iiri Häimet Isaurie isch e Gebirgsland, wo zwüschen em antike Kilikie und Lykaonie lit und e römischi Brovinz, Isauria. In dr Antike si si as Röiber und Chrieger gfürchtet gsi und häi vom spoote 5. Joorhundert in dr oströmische Armee as Soldate Karriere gmacht. Dr Kaiser Leo I. het sä as Geegegwicht zu de gotische Drubbedäil iigsetzt. Wie wichdig die isaurische Drubbe gsi si, gseet mä dra, ass äine vo iire Generääl vom Leo proteschiert und spööter under em Naame Zenon zum Kaiser erhoobe worde isch. Under em Kaiser Anastasios I. si si aber as Machtfaktor usgschaltet worde. Mä sött dä Volksstamm nit zu verwäggsle mit dr syrische Dünastii, wo vom Kaiser Leo III. gründet worde isch und wo vo 717 bis 802 s Byzantinische Riich regiert het. Si wird vilmol und falsch as Isaurischi Dünastii bezäichnet. Hugh Elton: The Nature of the Sixth-century Isaurians. In: Geoffrey Greatrex, Stephen Mitchell (Hrsg.): Ethnicity and culture in Late Antiquity. Duckworth u. a., London 2000, ISBN 0-7156-3043-1, S. 293–307. Karl Feld: Barbarische Bürger. Die Isaurier und das Römische Reich. de Gruyter, Berlin u. a. 2005, ISBN 3-11-018899-6 (Millennium-Studien. Bd. 8),
D excubitores (griech. ἐξκουβίτορες) si e Elitedrubbe gsi, wo in dr Spootantike die wichdigsti Garde vom oströmische Kaiser bildet het. D Drubbe isch dreihundert Maa stark gsi und isch um 460 vom Kaiser Leo I. ufgstellt worde, wo denn d Handligsschbiilrüüm vom Herrscher het welle vergröössere. Die ursprüngligi Liibwache, d scholae palatinae und d protectores domestici, wo noch 312 d Prätorianer ersetzt häi, si Paradedrubbe worde und häi kuum me Wärt as Kämpfer gha. Und sonigi het dr Kaiser brucht, wil er denn im ene Machtkampf gege dr Armeemäister Aspar gstande isch, und nid het chönne sicher si, wo d Löialidäät vo de alte Gardiste glääge isch. Mit ere nöije Elitedrubbe, wo nume im Kaiser ergääbe gsi isch, isch dr Leo mächdige Aristokrate und Milidäär gegenüber unabhängiger gsi. Öbbe zur gliiche Zit het dr Kaiser au no e Gsetz erloo, wo s nume no usgweelte Würdedrääger erlaubt gsi isch, bewaffneti Aahänger (bucellarii) um sich z haa. Scho in dr früeje Kaiserzit het mä Soldate, wo Wach gschoobe häi, uf Latiinisch as excubitores bezäichnet; dr Leo het dä Naame ufgriffe. D Drubbe het scho 471 zäigt, was si cha läiste, wo noch em Mord vom Aspar däm sini Aahänger dr Kaiserbalast
Dr Zenon, middelgriech. Ζήνων, latiinisch Flavius Zeno, († 9. April 491), isch vom 29. Januar 474 bis zu sim Dood dr oströmisch Kaiser gsi. As Elläiherrscher het er Novämber 474 afo regiere. Si Herrschaft isch vom ene 20 Moonet lange Exil vom Januar 475 bis August 476 underbroche worde. Dr Zenon het ursprünglig Tarasicodissa oder Trascalissaeus ghäisse und isch en Isaurier gsi. Er isch in dr oströmische Armee zum General ufgstiige und het em Kaiser vo Byzanz Leo I. in sim Machtkampf gege e magister militum Aspar ghulfe. Noch em Dood vom Aspar isch er sälber zum magister militum ernennt worde und het d Dochder vom Leo döfe hüroote. Noch em Dood vom Leo I. isch im Zenon si äinzig Soon as Leo II. Kaiser worde, isch aber churz druf im Joor 474 gstorbe und dr Zenon het d Herrschaft übernoo. Im Zenon si Regierigszit isch brägt gsi vo Volksufständ und Kämpf zwüsche religiöse Extremiste. Ussepolitisch isch er eender erfolgriich gsi und het d Posizioon vom Oströmische Riich chönne stabilisiere. Gegen e Undergang vom weströmische Kaiserdum (476 bzw. 480) het er nüt chönne mache. Formal isch er vo denn aa dr Kaiser vom ganze Römische Riich gsi, het sich aber
Dr Leo II. (middelgriech. Λέων Β′, * August/Septämber 467; † Novämber 474) isch im Joor 474 e churzi Zit byzantinische Kaiser gsi. Dr Leo isch dr Soon vom Zenon und dr Ariadne, dr Dochder vom Leo I. und dr Verina gsi. Nochdäm dr Caesar Patricius besitigt gsi isch, isch dr Leo as dr neggst männlig Verwandti vom Leo I. im Oktober 472 zum Caesar und Dronfolger erhoobe worde. E Joor druf, woorschiinlig am 17. Novämber 473, isch dr Bueb zum Augustus und Mitkaiser ernennt worde. Noch em Dood vo sim Groossvater am 18. Januar 474 het dr jung Leo nominell d Elläiherrschaft übernoo, aber scho am 29. Januar het er si Vater Zenon zum Mitkaiser kröönt. Dr Leo isch im Novämber 474 noch zää Möönet as Kaiser an ere umbekannte Chrankhet gstorbe und und het dr Zenon as Elläiherrscher im Oste hinderloo. Brian Croke: The Imperial Reigns of Leo II. In: Byzantinische Zeitschrift 96, 2003, S. 559–575, ISSN 0007-7704. Hugh Elton: Fachwüsseschaftligi Churzbiografii uf Änglisch us De Imperatoribus Romanis (inkl. Liddratuuraagoobe).
Dr Anastasios I. (middelgriech. Ἀναστάσιος Α΄, lat. Anastasius, as Kaiser Imperator Caesar Flavius Anastasius Augustus; * um 430 z Dyrrachium; † 9./10. Juli 518 z Konstantinopel) isch vo 491 bis 518 oströmischer Kaiser gsi. Dr Anastasius isch e hooche Beamte am byzantinische Hoof gsi und en änge Verdraute vo dr Kaiserin Aelia Ariadne. Wo dr Kaiser Zenon gstorbe isch, het d Ariadne iin zwäi Dääg spööter z Konstantinopel zum Kaiser lo usrüefe. Dr Anastasius het d Herrschaft über s ganze Römische Riich für sich in Aaspruch gnoo. Em Theoderich em Groosse, wo sit 493 Herrer über Italie gsi isch, het er s Rächt bestätigt, Konsul für e Weste z ernenne; und drfür het dr Theoderich pro forma im Naame vom Kaiser regiert. Bis 510, wo s zum Friide cho isch, het s aber doch chriegerischi Usenandersetzige mit de Goote gee: Die häi uf em Balkan aagriffe und die oströmischi Flotte z Italie. Au d Franke häi sich um d Anerkennig vo Byzanz bemüet, und dr Merowinger Chlodwig I. isch zum patricius erhoobe worde. Uf em Balkan het dr Anastasius die Langi Muure gege d Aagriff vo de Protobulgare lo baue und dr Limes an dr undere Donau instandgsetzt. D Sassanide
D Friederike Elisabeth Brion, wia-se mit-em ganza Nama ghoißa hôt (* vrmuatlich am 19. April 1752 z Nìderreddere em Elsass, † 3. April 1813 z Missennä bei Lohr), ischt a elsässischa Pfarrersdochder gwäa, wo en ihrer Jugend a kurza Zeit lang a Vrheltnis mit-em deitscha Dichtr Johann Wolfgang von Goethe ghet hôt ond durch sellen Omstand heit noh bekannt ischt. An welem Dag d Friederike Brion uff d Welt komma ischt, woiß-mr et gnau, weil d Kirchabiacher vo ihrem Geburtsort en de Wirra vo dr franzeesischa Revoluzioo vrnichdet wôrra send. Drom ischt mr halt uff d Vrmuadong ôôgwiisa, dass des am 19. April 1752 dr Fall gwäa ischt. Ihr Vadder isch dr evangelisch Pfarrer Johann Jakob Brion ond ihr Muadr d Maria Magdalena geborene Schöll gwäa. Zamma hend dia zwoi fenf Kender ghet, wo ihr Geburt ibrleabt hend. D Friederike isch s dridde drvoo gwäa. Am Martinsdag (11. Novembr) 1760 hôt dr Jakob Brion a Stell als Dorfpfarrer z Sesaheim ôôgnomma. Deet hôt d Friederike ihr Kendheit ond Jugend vorbrôcht. Obwohl se scho en dera Zeit emmer môl wiidr krenklich gwäa ischt, hôt-se trotzdem ihr Leaba en volle Ziig gnossa. Dr Pfarrer Brion hôt a eiserscht gaschtfreindlichs Haus gfihrt. Zo
Wäärend Joorhunderte si in dr Antike s Römische bzw. Oströmische Riich und s nöipersische Sassanideriich die bäide vorherrschende Staategebild im Middelmeerruum und im Vordere Oriänt gsi. Es het zwar zwüsche dene bäide spootantike Groossmächt au Faase vo friidliger Koexistänz gee, aber bsunders im 5. Joorhundert si d Bezieeige zwüschen ä maassgääblig vo milidäärische Komflikt brägt gsi, wo in dr Forschig mänggisch as römisch-persischi Chrieg bezäichnet wärde. Die milidäärische Usenandersetzige häi aagfange, wo s Sassanideriich im 3. Jahrhundert noch dr Zitwändi gründet worden isch und erst mit em Siig vom oströmische Kaiser Herakleios 628/30 häi si ufghöört. Bsundrigs intensiv si d Kämpf zu Zite vom Schapur I. (240/42–270), Schapur II. (309–379), Chosrau I. (531–579) und Chosrau II. (590–628) gsi. D Aagriff si vo dr römische wie au vo dr persische Site us choo. Noch em letschte und grösste römisch-persische Chrieg (603–628) si die bäide Groossriich erschöpft gsi und Opfer vo dr Expansioon vo de Araber worde. Die häi s Sassanideriich vernichdet und die römische Oriäntbrowinze erooberet. Das Eräignis wird vo vile Historiker as s ändgültige Ändi vo dr Anrike aagluegt. Roger C. Blockley: East Roman Foreign Policy. Formation and Conduct from Diocletian to Anastasius (ARCA 30). Leeds 1992, ISBN 0-905205-83-9. Henning
Dr Flavius Belisarius oder au Belisarios (middelgriech. Βελισάριος, * um 505; † 565) isch e oströmische General und Fäldheer under em Kaiser Justinian I. gsi. Noch em Prokop het er vom Balkan gstammt, us dr Regioon Germania, wo zwüsche Thrakie und em Illyricum glääge isch. Dr Justinian het dr Belisar 527 zum dux Mesopotamiae ernennt und e chli spööter zum magister militum per Orientem, also zum Oberbefäälshaber im Chrieg gege die persische Sassaniden, wo 526 usbrochen isch. 530 het er d Schlacht bi Dara gwunne, aber e Joor spööter bi bei Callinicum e Niiderlaag iigsteckt. Dr Justinian het zrugg uf Konstantinopel grüeft won er 532 dr Nika-Ufstand bluetig underdruckt und im Kaiser si Droon grettet het. Im Joor 533 het en dr Justinian uf Africa gschickt und dört het er in de Schlachte von Ad Decimum und Tricamarum s Wandaaleriich zerstöört. Vo 535 bis 540 het er Belisar im Gootechrieg z Italie kämpft und au in Africa gege dr uffständischi Stotzas. Vo 541 het wider im Oste s Riich gege d Sassanide verdäidigt. Sit 542 isch dr Belisar denn nüme magister militum gsi, isch aber patricius bliibe und 544 zum comes sacri stabuli ernennt worde. In sim zwäite Italiefäldzug (544–548)
Dr Narses (middelgriech. Ναρσής; * um 490; † 574 z Rom) isch en Öinuch und General vom oströmische Kaiser Justinian gsi. Dr Narses isch us em sogenannte Persarmenie cho, also däm Däil vo Armenie, wo vo de Sassanide bsetzt gsi isch. Dört isch d Kastrazioon im Geegesatz zum Oströmische Riich erlaubt gsi und dr Narses isch kastriert worde. Er isch spööter uf Konstantinopel gange und isch under em Justinian I. primicerius sacri cubiculi, d. h. e Verwalter vo de kaiserlige Finanze, worde. Wäärend em Nika-Ufstand 532 het er s Verdraue vom Kaiser und vo siner Frau Theodora erworbe. 538 isch er as Zivilist mit ere Armee uf Italie gange, wo dr magister militum Belisar sit 535 d Ostgoote bekämpft het. Die bäide Fäldheere si aber nid uschoo zämme, dorum het mä dr Narses zrugggrüeft, und dr Belisar het 540 Ravenna erooberet. Es het bis 541 Friide gherrscht, bis d Goote under em nöije Köönig Totila wider häi afo kämpfe. Wo s im Belisar nid glunge isch, für Rue z sorge, isch dr Narses 551 zum Oberbefäälshaaber vo de kaiserligen Drubbe in Italie ernennt worde. Er het im Summer 552 d Ostgoote uf de Busta Gallorum (in dr Nööchi vo Gualdo
D Wappe- und Bildschiibe im Chrüüzgang vom Chloschter Wettige sind e Sammlig vo 137 farbige Kabinett- und Spickelschiibe, wo im ehemolige Chlooschter Wettige im Aargau z gseh sind. Di eltischte sind im Nordgang vom Chrüüzgang; si stammet us de Johr um 1280 bis 1290. Si ghöred zu de eltischte Glasmoolereie i de Schwiiz. Uf de Wappeschibe, wo vo befründete Chlööschter, de 13 alte Ort vo de Eidgnosseschaft, vo Nochbarstedt und de Könige vo Frankriich und Sppanie em Chlooschter i dr früeni Nöizyt gschänkt worde sind, sind Häiligelegende, Schlachte und anderi gschichtlechi Eräignis, Wappe, Landschafte, allegorischi Figuure, Tier und d Familiennäme vo de Spender abbildet. Und si händ vil Inschrifte. S Bsundere vo dere Gruppe vo Wappeschiibe isch, ass si sid dänn, wo me se gmacht het, und bis hüt immer no im Chlooschter Wettige sind (mit ganz wenigen Uusnaame). Me cha an ihne di stilistischi, typologischi und technischi Entwicklig vo de Schwiizer Glasmoolerei im 16. und 17. Johrhundert abluege. S letschti Mol renoviert het dr Kanton Aargau, wo dr Psitzer vo de Chlooschterhüüser isch, d Schiibe im Johr 2006. Vilicht het's im Zisterzienserchlooschter, wo ane 1227 dan ere Schänkig vom Freiherr Heinrich em Zwoote vo Rappertschwyl als Dochterchlooschter vo Salem
Dr Romulus Augustulus (äigentlig Romulus Augustus; * um 460; † noch 476) isch dr letschti Kaiser vom Weströmische Riich gsi, wo z Italie gherrscht het. Dr letscht weströmisch Kaiser, wo vo Ostrom anerkennt worde isch, isch aber si Voorgänger, dr Julius Nepos gsi. Si Vater, dr magister militum per Italiam Orestes, het dr Romulus am 31. Oktober vom Joor 475 vo de Drubbe zum Kaiser lo usrüefe. Si offiziell Naame und Ditel uf de Münze, wo für en brägt worde si, isch gsi: D(ominus) N(oster) ROMVLVS A(V)GVSTVS P(ius) F(elix) AVG(ustus) = Unsere Heer Romulus Augustus, dr Frommi, Glückligi, Erhaabeni. S erste „Augustus“ isch do si Naame und s zwäite si Ditel. Wil er so jung und ooni Bedütig gsi isch, het em die politischi Opposizioon dr Spottname „Augustulus“ („s Kaiserli“) und „Momyllus“ („dr chliini Schandfläcke“) gee. Dr Romulus isch nume e Marionette in de Händ vo sim Vater Orestes gsi. Dr Julius Nepos, wo vor im dr weströmisch Kaiser gsi isch, isch churz bevor dr Romulus zum Kaiser usgrüeft worden isch, us Rom uf Dalmazie verbannt worde, het aber au im Exil mee Iifluss ghaa as dr Orestes oder dr Romulus, wil er immer no vom oströmische Kaiser offiziell anerkennt
Dr Julius Nepos (* um 430; † 480) isch 474/475 dr letscht Kaiser vom Weströmische Riich gsi, wo vom oströmische Kaiser anerkennt worde isch. Dr Julius Nepos isch sit 468 as Noochfolger vo sim Unggle Marcellinus magister militum Dalmatiae gsi und het eso e milidäärischi Schlüsselstellig an dr Nootstell zwüsche West- und Ostrom bsetzt. Dr Kaiser Leo I. het em äini vo sine Niesse zur Frau gee und no churz vor sim Doode 473 dr Ditel „Patricius“. Es isch mööglig, ass scho im Früelig 474 s nöije oströmische Herrscherkollegium Leo II. und Zenon dr Nepos z Ravenna zum „Caesar“ gege dr machtloosi weströmischi Kaiser Glycerius erhoobe het. Wo dä abgsetzt worde isch, het dr Nepos am 24. Juni z Rom dr Ditel „Augustus“ aagnoo. Si Herrschaft isch aber dur e Armeemäister Orestes gfäärdet gsi, wil dä sälber über s Riich het welle herrsche. Dr Orestes het dr Julius Nepos im Oktober 475 us Rom gjagd in d Brovinz Dalmatia. Er het denn si Soon Romulus Augustulus zum Kaiser lo usrüefe. Dr Julius Nepos het vo siner Residänz Salona us brobiert, Iifluss uf s Riich z nee. Für d Oströmer, d. h. dr Kaiser Zenon, wo 20 Möönet lang abgsetzt gsi
Dalmazie (in de südslawische Sprooche Dalmacija / Далмација, latiinisch Dalmatia, italiänisch Dalmazia) isch e geographischi und historischi Region an dr Ostküste vo dr Adria. Si lit im Weste und Südweste vo Kroazie und im südwestligste Montenegro. Si goot vo dr Insle Pag im Norde bis über d Bucht vo Kotor im Süde. S südlige Dalmazie gränzt im Oste an Bosnie und Herzegowina. Die wichdigste Stedt si Split, Zadar und Dubrovnik. De Name Dalmazie git s sit em 1. Joorhundert und goot uf e Naame vo de Delmate (Dalmate) zrugg, eme Stamm vo de Illyrer. Es isch e Provinz vom röömische Rych gsi. Antoni Cetnarowicz: Die Nationalbewegung in Dalmatien im 19. Jahrhundert. Vom "Slawentum" zur modernen kroatischen und serbischen Nationalidee. In: Menschen und Strukturen. Band 16 / Studia Polono-Helvetica. Band 5 (Originaltitel: Odrodzenie narodowe w Dalmacji). Lang, Frankfurt am Main / Berlin / Bern / Bruxelles / New York, NY / Oxford / Wien 2008. ISBN 978-3-631-57418-8. Konrad Clewing: Staatlichkeit und nationale Identitätsbildung. Dalmatien in Vormärz und Revolution. In: Südosteuropäische Arbeiten. Band 109. Oldenbourg, München 2001. ISBN 3-486-56526-5 (Zugleich Dissertation an der Ludwig-Maximilians-Universität München 1997). Aleksandar Jakir: Dalmatien zwischen den Weltkriegen. Agrarische und urbane Lebenswelt und das Scheitern der jugoslawischen Integration.
I de Liste vo de Schwizer Seeje sy Seeje mit erer Flächi vo über 1 km² sortiert ufglischtet. Es zellt di gsammti Flächi vom See, also au wänn er nöd ganz i de Schwiz isch. D Rekordzahle sy jewyls fett aggää. D Spycherseeje sy hier nid ufgfüert. * dient au als Stausee Lischte vo de Stauseeje ir Schwiz
Dr Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus (altgriech. Ἰουστινιανός; * um 482 z Tauresium bi Justiniana Prima; † 14. Novämber 565 z Konstantinopel), besser bekannt as Justinian, isch vom 1. August 527 bis zu sim Dood im Joor 565 römische Kaiser gsi. In e baar Kwelle und in dr eltere Liddratuur wird er do und dört au as Justinian dr Grooss bezäichnet; die orthodoxe Chille vereeren en as Häilige. Dr Justinian gältet as äine vo de bedütendste Herrscher in dr Spootantike. Si Regierigszit isch e wichdigi Stuefe im Übergang vo dr Antike zum Middelalter und im Übergang vo dr römische Dradizioon zur byzantinische. Dr Justinian het en aggressivi Westpolitik bedriibe, und es isch em glunge, witi Däil vom alte Imperium Romanum, wo im Westen im Lauf vo dr Völkerwanderig an d Germane gfalle zruggzeroobere. Für d Rächtsgschicht isch d Kompilation römische Rächt, won er in Ufdraag gee het und wo män em spööter Corpus Iuris Civilis gsäit het, vo groosser Bedütig. 529 het dr Justinian die platonischi Akademii z Athen zuedoo, 542 het er s altrömische Amt vom Konsul, villicht us Gäldgründ, faktisch abgschafft. D Sakralisierig vom Kaiserdum isch immer sterker worde und het die letschte Räst vo dr Illusion zerstöört, wo
Wenn s Ändi vo dr antike Zyt gsi isch, do drüber redt me scho, sit me z Öiropa agfange het d Wältgschicht i die drüü grossen Epoche Alti Zyt, Mittelalter und Nöji Zyt yteile. Es isch sit Joorhunderte es Theema vo dr Gschichtsforschig. Wemme au no d Gschicht usserhalb vom alte römische Kulturruum aluegt, gseht me: au s Rych vo de Perser under de verschidene Dinaschtie isch hööch entwicklet gsi; me zellt d Gschicht vo dere Regioon nit zu der antiki Epoche im ängere Sinn, es isch öppis anders, wie d Gschicht vom Middleren Oschte gangen isch. Me het immer wider brobiert es wichtigs Datum für dä Yschnitt i dr Gschicht z finde. Früener het me gseit, d Zyt vo der antike, dr griechisch-röömischen Ära heig bi dr Däilig vom Römische Riich im Joor 395 ufghört, oder denn, wo dr letscht weströmisch Kaiser Romulus Augustulus anne 476 vom gäneral Odoaker abgsetzt worden isch, oder öppen au bi dr Niiderlaag vom Syagrius gegen e Chlodwig um 486 oder 487; es chönnt aber au im Joor 529 gsi sii, wo s erschte Benediktinerchloster, das vo Monte Cassino, entstanden isch; derzue basst, s Datum vo denn wo die Platonischi Akademii z Athen uufghört
S Gsangbuech vo de Evangelisch-reformiirte Chilene vo de dütschsprochige Schwiiz (RG) isch s Gsangbuech, wo zur Ziit in de Schwiizer Reformiirte Chilene für dütschsprochigi Gottesdienst bruucht werde. Im Advent 1998 isch es iigführt worde und het s Vorgängerbuech mit gliichem Name, aber de Abkürzig RKG us em Johr 1952 abglöst. Herusgäber vom Gsangbuech isch de Verei zu de Herusgab vom Gsangbuech vo de Evangelisch-reformiirte Chilene vo de dütschschprochige Schwiiz («Gsangbuechverein»), wo s Buech au erarbeitet het. De Erarbeitig isch in enger Zammenarbet mit de römisch-katholische und de christkatholische Chile vo de Schwiiz passiirt, so dass di ökumenische Liider im Buech kennzeichnet sind und es au en Überblick über d Liednummere vo de ökumenische Gsäng im römisch-katholische Gsangbuech git. Im Johr 2011 ischa u e DVD usegäh worde, uf der sich d Gsangbüecher vo allne drü Konfessione finde. De Ufbau vom Buech stoht unterm Leitmotiv «Gottesdienst» und di 868 Lieder und Tekscht sind in folgendi sechs Kapitel glideret: Gottesdienst in de Bible: Psalme und anderi Gsäng Gottesdienst in de Gmeind Gottesdienst im Johreschreis Gottesdienst im Tageschreis Gottesdienst im Lebenschreis Gottesdienst in de Wält D Liedsätz sind hüfig vierschtimmig und im Gsangbuech sind au mehrsprochigi, främdsprochigi und Dialäktlieder z finde. Reformiirts Gsangbuech
Africa isch in dr Antike dr latiinischi Naame für e Kontinänt Afrika (usser Egüpte und Aithiopia) gsi, bsondrigs aber für die römischi Browinz Africa. Die isch noch de Punische Chrieg im Joor 146 vor dr Zitwändi iigrichdet worde. Si het s hütige Tunesie und Däil vo Libie umfasst. D Gränze zwüsche dr römische Browinz und em numidische Köönigriich si d Fossa regia gsi, e Demarkazioonslinie wo dr Scipio dr Jüngeri zooge het. Wil d Römer Karthago völlig zerstöört gha häi, isch Utica d Hauptstadt vo dr nöije Browinz worde. 105 vor dr Zitwändi si noch em Siig vom Gaius Marius über e Jugurtha westligi Däil vo Numidie zum römische Gebiet gschlaage worde, und noch em Siig vom Caesar bi Thapsus 46 vor dr Zitwändi het dr Caesar us em Gebiet vom numidische Köönig Jubas I., eme Aahänger vom besigte Pompeius, d Browinz Africa nova („nöis Afrika“) gmacht. Zu dere häi groossi Däil vo Numidie (im hütige Algerie) und Tripolitania (im hütige Libie ghöört). Dr Browinz Africa, wo s scho gee het, het mä vo denn aa Africa vetus („alts Afrika“) oder au Africa propria („äigentligs Afrika“) gsäit. 27 vor dr Zitwändi het dr Augustus us de Browinze Africa vetus und
Dr Sunngau isch e Landschaft em Süde vom Elsass, nach bim ditsch-schwyzerisch-franzeeschem Dreyeckländli. Es bezeichnet de Landstrich zwische Basel, Milhüse und Beffert (Belfort). S Regionalzentrum isch Altekirich (Altkirch). Dr Namme, wo scho im 9. Johrhundert vorchunt, isch durchsichtig: Sundgau stoht fier Gau im Süde. D Höjelandschaft isch vu landwirtschaftliche Tätigkeite un Dorfstrukture präjt. Klimatisch het dr Sunngau wäje dr guet 100- bis 200 Meter höjere Lag nit die gliichi Vurteile wie d Rhinewene. So isch dr Winbäu inzwische witgehend verschwunde. Gwannnamme wie dr Rebberg bi Altekirich zeije awer, dass äu im Sunngau frieher Winwirtschaft triwe worre isch. D Region isch johrhundertelang untr habsburgischer Herrschaft gsin, awer – bis uf Milhüüsa, wo als freii Stadt zue dr Schwiiz ghört het – am End vum Drissigjährige Krieg im Weschtfälische Friide 1648 an Frankriich gfalle. Dr wichtigscht alemannisch Dichter üs em Sundgaü isch dr Nathan Katz. Durch dr Sunngau verlauft d Dialektgrenze vu Niideralemannisch (Elsässerditsch) un Hochalemannisch. Commons: Sunngau – Sammlig vo Multimediadateie Jean-Luc Eichenlaub: Sundgau In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
De Seerugge isch en Hügelzuug uf de Schwiizrsiite vom Undrsee. De Seerugge volauft vo Weste nach Oste, uf em ganze Gebiet vom ehemolige Bezirk Steckbore und Bezirk Chrüzlinge, flacht vor Romanshorn dänn langsam uus. Uf de Nordsyte fallt er zum Bodesee ab, im Süde häts no anderi chlinneri Hügel, bevors dänn im Tal vo de Thur flach wird. Di höchscht Erhebig vom Seerugge liit ide nöchi vo Sale-Rütene und isch uf 721 m. De Seerugge isch e Moräne, wo d Gletscher i de letste Iiszit bildet händ. Me cha drumm uf em Seerugge do und döt no en Findling gseh, aso en grosse Stei, wo dor d Gletscher us de Alpe do ane transportiert wore sind. Uf em Seerugge sind e paar Dörfer und Wiiler verstreut. Es hät im Weste vil Wald, im Oste mee landwirtschaftlich gnuzti Flächi. Quär dur de Seerugge füert d Autobahn A7 vo Müllheim noch Chrüzlinge. Z Lipperschwil, am Südhang vom Seerugge, isch s Conny-Land, en Freizytpark mit Delfin. Commons: Seerugge – Sammlig vo Multimediadateie
Die Liste vo de byzantinische Kaiser git e süstematische Überblick über d Herrscher vom oströmische und denn vom Byzantinische Riich. Alli Kaiser si din vom Konstantin em Groosse (306–337) aa, wo, won er 324 eläi Herrscher über s Römische Riich worde isch, die nöiji Kaiserresidänz Konstantinopel het lo baue und vo däm Zitpunkt aa as dr erst byzantinischi Kaiser gältet, bis zum Konstantin XI. Palaiologos, wo Konstantinopel 1453 an d Osmane verloore het. In dr Forschig wärde d Herrscher vo dr spätantik-früebyzantinische Faase vom Riich (bis Herakleios 641), wo Latiinisch no d Hoof- und Verwaldigssprooch gsi isch, im Allgemäine au as oströmischi Kaiser bezäichnet und wenigstens bis zum Justinian I. no zu de römische Kaiser zelt. Nit zu de byzantinische Kaiser wärde d Tetrarche Diokletian, Galerius, Maximinus Daia und Licinius grächnet, wo vo 284 bis 324 im Oste vom Riich regiert häi. Für d Zit zwüsche 1204 und 1261, wo Konstantinopel as Latiinischs Kaiserriich vo de Chrüzfaarer beherrscht worde isch, wärde d Herrscher vom Kaiserriich Nikaia as byzantinischi Kaiser gfüert. D Herrscher vom Kaiserriich Trapezunt (1204–1461) us dr Dünastii vo de Komnene gälte nit as byzantinischi Kaiser. Timothy E. Gregory: A History of Byzantium (Blackwell History of the Ancient World).