rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Böimlihoof isch e Landguet mit ere Parkaalaag z Rieche bi Baasel, und wo dr Wänkehoof baut worde isch, het men em au Chläi Rieche afo sääge. Er isch äins vo de Kulturgüeter z Rieche, wo für d Regioon vo Bedütig si. Dr Bsitz isch umfangriich und befindet sich südlig vo dr gschlossnige Ortslaag vo Rieche, im Beriich zwüsche dr Üssere Baaselstrooss/Riechestrooss (aber e chli äwägg von ere) und dr Böimlihoofstrooss. D Lindenallee (Chläiriechebromenade), wo zum Böimlihoof füert, foot grad an dr Gränze vom Baasler Stadtkwardier Hirzbrunne aa. Noch ere Überliiferig isch dr Böimlihoof ursprünglig woorschinlig as Wiiguet vom Kloster Klingedaal gründet worde. S Herehuus, wo hüt no existiert, isch 1686 baut worde. Meereri Grundstügg si drzuekauft worde und mä het dr Bau erwiteret und sithär isch s mit ere Usnaam vo 14 Joor die ganz Zit dr Summersitz vo de Baasler Groossbürgerfamilie Buurged, Meriaa und Geigy gsi. Dr Handelsundernäämer und Bankiee Samuel Burckhardt-Zäslin het s Guet luxuriös im spootbarocke französische Stiil usbaut, het d Woon- und Ökonomiigeböid zum ene Geböidkomplex zämmegschlosse und het 1735 hindedraa e barocke Lustgaarde mit eme axiale Bezug zum Hauptgeböid lo aalege. Dr architektonisch Hauptpunkt vom Gaarde isch e Gaardesaal mit Stuckornamänt us em Joor
Maurice Goetschel (uf d Wält cho am 5. Dezämber 1858 z Delsberg; gstorbe am 19. November 1921 z Pruntrut) isch en Schwiizer Awalt und Politiker (FDP) ksi. Vo 1917 bis zu sim Tod hät er als erste Jud em Schwiizer Nationalrat akhört. Em Goetschel sin Vater isch e jüdische Tuechhändler us Neederhagethal im Elsass gsi und hät sich um 1840 z Delsberg niderla. Sin Sohn Maurice isch während sinere Jugend französische Staatsbürger ksi, bis er sich 1879 i de Gmeind Pleigne ibürgere la hät. Nachdem er d Kantonsschuel z Pruntrut absolviert hät, hät er Rächt a de Universitäte Bärn, Strassburg und Nancy studiert. S Awaltspatänt hät er 1882 überchoo und dänn e Kanzlei z Delsberg gfüert. Vo 1890 bis 1921 hät er als Vize-Regierigsstatthalter vom Amtsbezirk Delsberg gwirkt. Em Goetschel sini politischi Karriere hät 1902 mit de Wahl i de Conseil général aagfange, de Legislative vo de Gmeind Delsberg, und dem hät er bis 1905 akhört. Im Aschluss isch er vo 1906 bis 1909 Mitgliid vom Gmeindrat ksi. Sowohl 1902 als au 1904 isch er bi de Wahle i de Grossi Rat vom Kanton Bärn gschiteret, was hauptsächlich uf sini jüdischi Herkunft zruckzfüere ksi isch. De Goetschel isch zu de
Pazifismus isch e Ideologie, wo chriegerischi Handlige ablehnt und drfür iistoot, dass Chrieg mit allne Mittel sötte vermiide und de Friide under allne Umständ erhalte wärde (im Gägesatz zum Bellizismus). En Ahänger vom Pazifismus wird als Pazifist bezeichnet. D Friidensbewegig hat zwar d Pazifiste immer i ihrne Reihe, jedoch sind nöd alli Ahänger vo de Friidensbewegig au Pazifiste, lehnet also z. B. en Verteidigungschrieg nöd ab. Im Lauf vo de Gschicht händ sich innerhalb vom Pazifismus mehreri Strömige entwickelt. Es git hüt so z.b de bürgerlichi und de revolutionäri Pazifismus. Bekannti Pazifiste sind z.b de Alfred Hermann Fried z Dütschland, d Bertha von Suttner us Österrich-Ungarn und de David Farbstein i de Schwiiz. Allgemein Wolfram Beyer: Pazifismus und Antimilitarismus. Eine Einführung in die Ideengeschichte. Schmetterling, Stuttgart 2012, ISBN 978-3-89657-666-8 (= theorie.org). Barbara Bleisch, Jean-Daniel Strub (Hrsg.): Pazifismus. Ideengeschichte, Theorie und Praxis. Haupt, Bern 2006, ISBN 3-258-06947-6. Gertrud Brücher: Pazifismus als Diskurs. VS-Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden 2009, ISBN 978-3-531-91785-6. Helmut Donat, Karl Holl (Hrsg.): Die Friedensbewegung. Hermes Handlexikon, Düsseldorf 1983, ISBN 3-612-10024-6. Max Scheler: Die Idee des Friedens und der Pazifismus. Francke, Bern 1974, ISBN 3-7720-1049-0. Jean-Daniel Strub, Stefan Grotefeld: Der gerechte Friede zwischen Pazifismus und gerechtem Krieg: Paradigmen der Friedensethik
Misrachi (mizˈʀaχi, hebr. המזרחי HaMizrahi, Akronym für Merkaz Ruhani, d. h. „Religiöses Zentrum“, oder Misrach „Oste“) isch e orthodox-zionistischi Bewegig, wo am 5. März 1902 z Wilna vom Rabbi Isaac Jacob Reines (1839–1915) gründet worde isch. Nationali Misrachi-Organisatione im dütschsprachige Raum gits z Münche, z Wien und z Züri. Misrachi Wien hät ihre Sitz im Misrachi-Haus uf em Judeplatz. D Bne Akiwa isch d Jugendorganisation vom Misrachi und isch 1929 z Jerusalem gründet worde. Misrachi sött mä nöd mit Misrachim verwächsle, wo die hebräisch Bezeichnig für orientalischi Jude isch. Misrachi Wien World Mizrachi Movement Mordecai Naor: Eretz Israel, Könemann, Köln, 1998, ISBN 3-89508-594-4, Site 19
De Konrad Hermann Joseph Adenauer (* 5. Januar 1876 in Köln; † 19. April 1967 in Rhöndorf; eigentlich Conrad Hermann Joseph Adenauer) isch vo 1949 bis 1963 de ersti Bundeskanzler vo de Bundesrepublik Dütschland und vo 1951 bis 1955 zugliich erste Usseminister ksi. De Adenauer isch vonere konservativ-katholische Familie abgstammt. Scho im Kaiserriich und i de Weimarer Republik hät de Jurist und Aghörig vo de katholische Zäntrumspartei e politischi Karriere absolviert. Er isch Oberbürgermeister vo Köln ksi, hät em königlich-preußische Härrehuus aghört und hät als Präsidänt vom preußische Staatsrat energisch d Interässe vom Rheinland verteidigt. In de Ziit vom Nationalsozialismus isch er, will er 1933 em Hitler d Hand hät nöd welle schüttle, sine Ämter enthobe worde und isch ziitwis inhaftiert ksi. De Adenauer hät zu de Begründer vo de CDU khört und isch vo 1950 bis 1966 deren iire Parteivorsitzende ksi. Als Präsidänt vom Parlamentarische Rat sowie als erste Bundeskanzler und Usseminister hät er e ganzi Ära prägt. Als Kanzler hät sich für Bonn als Bundeshauptstadt igsetzt, isch für e Politik vo de Westbindig gstande und en Understützer vo de Europäische Einigig ksi. De Adenauer isch wirtschaftspolitisch fürs System vo de Soziale Marktwirtschaft und für e Ussöhnig mit Israel
Fähler bir Vorlage * Parametername unbekannt (Vorlage:Infobox Fußballklub): "adresse; spitzname; manager" Dr Asociación Deportivo Cali esch en Fuessballverein us Cali, wo in dr kolumbianische Categoría Primera A, dr erste Liga, spiilt. Mä sait em Klub hüfig nume Deportivo Cali oder abkürzt Cali [ka:li]. Dr Club isch 1912 under em Naame „Cali F.C.“ gründet worde. Sit em 15. August 1948 isch s e Profiklub in dr kolumbianische Fuessballliga. D Vereinsfarbe si Grüen und Wiss. Dr Klub isch bis jetz acht mol kolumbianische Meister worde. Deportivo Cali isch 1978 dr erst kolumbianisch Verein gsi, wo im Final vo dr Copa Libertadores gstande isch. Er het aber gege Boca Juniors verloore. 1999 het er im Finalspiil gege Palmeiras us São Paulo verloore. 1998 het Deportivo im Ändspiil vo dr Copa Merconorte gspiilt. Commons: Deportivo Cali – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vom Deportivo Cali
D Dina Wyler Farbstein (hebräisch ‏דינה וילר פרבשטיין‎; * 23. Juli 1931 in Bombay, Britisch-Indie, Britisches Wältriich; † 28. Januar 2007 z Bade) isch e jüdisch-schwiizerischi Künstlerin, Dolmetscherin und Lehrerin ksi. Si isch e Enkelin vom zweite jüdische Nationalrat David Farbstein ksi. D Dina Wyler Farbstein isch 1931 z Bombay, wo ihri Familie scho sit lengerem gläbt hät, uf d Wält cho. Nach em Ändi vom Zweite Wältchrieg isch d Familie, nach eme churze Ufenthalt z Israel, 1945 wider id Schwiiz zruggchoo. Mit de finanzielle Hilf vom riiche Grossvater hät d Wyler ihri Schulusbildig 1950 mit de Matura a de höchere Töchterschuel z Züri chönne abschlüsse. Nachane hät si a de Universität z Gänf studiert und isch zunere Dolmetscherin usbildet worde. 1954 hät si khüratet und isch nach de Geburt vo ihrne zwei Söhn 1956/58 z Bärn 1959 is aargauerische Berke zoge. 1966 isch d Familie für en zweijährige temporäre Ufenthalt i di Vereinigti Staate zoge. I dere Ziit hät ihri künstlerischi Usbildig aagfange. Wider zrugg i de Schwiiz, hät si sich vo 1967 bis 1976 intensiv a de Kunstgewärbsschuel Züri usbildet. Sit em Afang vom Jahr 2000 hät sich ihre Gsundheitszuestand verschlächteret. Im Januar 2007 isch si z Bade
Giovanni Pietro Aloisio Sante da Palestrina (* woorschinlig am 2. oder 3. Februar 1514 oder 1515, noch andere Kwelle erst 1524, 1525 oder 1529 z Palestrina; † 2. Februar 1594 z Rom) isch en italiänische Komponist und Ernöierer vo dr Chillemuusig gsi. Zwar isch Palestrina nume dr Geburtsort, aber mä mäint vilmol dr Komponist, wemm mä vo Palestrina reedet. Dr Palestrina het e Hufe Wärk gschriibe aber usser zwäi Büecher mit Madrigale si alli andere für d Chille gschriibe. Zu sine Läbzite si nume e Däil im Druck erschiine und, wie s dennzumol dr Bruuch gsi isch, nume in Stimmeusgoobe. 1581: Il primo libro de madrigali a cinque voci 1594: Delli Madrigali Spirituali a cinque In dr nöijere Zit, wo si dr Luigi Cherubini in wite Kräis bekannt gmacht het, si au d Partiture druckt worde (vom Alfieri, äinzelni Wärk im Proske sinere Musica divina). E kritischi Gsamtusgoob vo de Wärk, wo 30 Bänd söll umfasse, erschint sit 1862 in Leipzig (Bände 1–6 vom Espagne redigiert, Fortsetzig 1879 vom Haberl). 104 Mässe 375 Motett 35 Magnificatverdoonige 68 Offertorie 45 Hümne verschiideni anderi Komposizione. rund 140 Madrigal Marco Della Sciucca: Giovanni Pierluigi da Palestrina. L’Epos, Palermo, 2009. ISBN 978-88-8302-387-3 (italiänisch) Reinhold
Chillemuusig (au Sakralmuusig oder latynisch Musica sacra) isch die Vokal- und Instrumentalmuusig, wo für Gottesdienst in dr Chille bestimmt isch. Tüpischi chillemusikalischi Forme si Verdoonige vo dr Mäss und Motett, Choräl und äistimmigi Chillegsäng. Choralvorspiil für Orgle und anderi Instrumentalmuusig in underschiidlige Bsetzige, wo mit ene die kultische Handlige im Gottesdienst undermoolt wärde, zele eebefalls zur Chillemuusig. Vo dr Chillemuusig wird die allgemäini gäistligi Muusig underschiide, wo nit bestimmt isch, im Gottesdienst ufgfüert z wärde. Bischbil für sonigi gäistligi Muusigwärk si d Oratorie vom Georg Friedrich Händel, d Psalmesinfonie vom Franz Liszt und vom Igor Strawinsky oder s Düütsche Rekwiem vom Johannes Brahms. D Bach-Passione hingege wärde as Chillemuusig aagluegt, wil si gschriibe worde si, zum in dr Passionsliturgii ufgfüert z wärde. Allgemäiner gfasst wird mänggisch alli Muusig, wo im chirchlige Beriich gspiilt wird, as Chillemuusig bezäichnet. Denn ghööre au d Brobe vo de Kantoreie, s Singe mit Chinder im e Zältlaager, wenn s uf biblischi Theme goot, und die Orgelekonzärt, wo men ne en spirituelle Sinn git, und äigetlig alli Muusig, wo mit Religion und Chille z due het, zur Chillemuusig. Chillemusiker und Chillemusikerinne spiile als Aagstellti vo de Pfarreie und Chillegmäinde d Muusig i dr Chille sälber, vilmol
Surses chan folgendes bedüte: Surses, rätoromanischa Nama för s Oberhalbstai, es Tal im Kanton Graubünda, Schwiz Kreis Surses, en Krais im Bezirk Albula vom Kanton Graubünda Surses GR, a politischi Gmaind, wo us ara Fusion vu allna politischa Gmainda im Krais Surses uf da 1. Jänner 2016 entstanda isch
Da Krais Surses hät bis Endi 2015 zämma mit da Krais Alvaschein, Belfort und Bergün da Bezirk Albula vom Kanton Graubünda i da Schwiz bildat. Da Sitz vom Kraisamt isch z Savognin gsii. Dur d Bündner Gebiatsreform sind d Krais ufghoba worda. Da Krais Surses blibt aber für überkommunali Uufgoba bis zum 31. Dezember 2017 witer bestoh. Da Krais Surses umfasst s Gebiet vom Oberhalbstai und erstreckt sich am Lauf vo da Julia oberhalb vo Tüüfakaschta bis uf d Passhöchi vom Julierpass ufa. Da Krais bestoht sit am 1. Januar 2016 no us ainara Gmaind: Gmainda bis 1978 Gmainda bis 1997 Gmainda bis 2015 1979: Fusion Parsonz und Riom → Riom-Parsonz 1998: Fusion Rona und Tinizong → Tinizong-Rona 2016: Fusion: Bivio, Cunter, Marmorera, Mulegns, Riom-Parsonz, Salouf, Savognin, Sur und Tinizong-Rona → Surses Commons: Krais Surses – Sammlig vo Multimediadateie Jürg Simonett: Oberhalbstein. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Infos über d Dörfer i da Feriaregion Surses
Dr Brahmagupta (Devanagari: ब्रह्मगुप्त; * 598; † 668) isch en indische Mathematiker und Astronom gsi. Er het s astronomische Observatorium z Ujjain gläitet und in dere Funkzion zwäi Aarbäite über Mathematik und Astronomii verfasst, s Brahmasphutasiddhanta im Joor 628 und s Khandakhadyaka im Joor 665. S Brahmasphutasiddhanta isch dr früesti bekannti Teggst, wo din die mathematisch vollständigi Null as gschribnigi Zaal behandlet wird. Vorhäär häi im 6. Joorhundert v. d. Z. d Babylonier dr Wärt Null as Leerzäiche verwändet und spööter häi d Ptolemäer und d Römer e Sümbol gha für e leeri Mängi. Usserdäm het dr Brahmagupta in däm Wärk Regle für d Arithmetik mit negative Zaale und mit dr Zaal 0 ufgstellt, wo scho witgehend unserem modärne Verständnis entspräche. Dr grösst Underschiid bestoot din, ass dr Brahmagupta au d Division dur 0 zuegloo het, aber nume im Fall vo 0 0 = 0 {\displaystyle {\tfrac {0}{0}}=0} . Für e Fall vo a 0 {\displaystyle {\tfrac {a}{0}}} wo a ≠ 0 {\displaystyle a\neq 0} het er sich nit festgläit.. Im Geegesatz si in dr modärne Mathematik Kwoziänte mit em Divisor 0 überhaupt nit definiert. Zu sine bekanntiste Resultat ghööre zwäi Leersetz über d Seenevieregg, wo noch iim benennt si:
Dr David Hilbert (* 23. Januar 1862 z Königsbärg; † 14. Februar 1943 z Göttinge) isch e dütsche Mathematiker gsi. Er gältet as äine vo de bedütendste Mathematiker in dr Nöizit. E Hufe vo sine Aarbäite uf em Gebiet vo dr Mathematik und dr mathematische Füsik häi äigeständigi Forschigsgebiet begründet. Mit sine Vorschleeg het er die formalistischi Uffassig vo de Grundlaage vo dr Mathematik begründet, wo bis hüt vo Bedütig isch, und het e kritischi Analüüse vo de Begriffsdefinizione in dr Mathematik und vom mathematische Bewiis veraalasst. Die Analüüse häi zum Gödelsche Unvollständigkäitssatz gfüert, wo under anderem zäigt, ass s Hilbertprogramm, die vollständigi Axiomatisierig vo dr Mathematik, won er aagsträbt het, nit vollständig cha erfüllt wärde. Im Hilbert sini brogrammatischi Reed uf em internazionale Mathematikerkongräss z Bariis im Joor 1900, won er din e Liste vo 23 mathematische Brobleem vorgstellt het, häi die mathematischi Forschig im 20. Joorhundert noochhaltig beiiflusst. Dietmar Dath: Höhenrausch. Die Mathematik des 20. Jahrhunderts in zwanzig Gehirnen. Eichborn, Frankfurt a. M. 2003, ISBN 3-8218-4535-X, S. 29–48 (biographischer Essay). Apostolos Doxiadis, Christos H. Papadimitriou: Logicomix - Eine epische Suche nach der Wahrheit, Süddeutsche Zeitung Bibliothek, 2012, ISBN 978-3-86497-004-7 Hans Freudenthal: Hilbert, David. In: Neue Deutsche Biographie (NDB).
Dr Unvollständikäitssatz vom Gödel isch äine vo de wichtigste Setz in dr modärne Logik. Er beschäftigt sich mit dr Abläitbarkäit vo Ussaage in formale Süsteem. Dr Satz zäigt, ass ab ere bestimmten Läistigsfähigkäit formali Süsteem Gränze häi. Er bewiist, ass es in Süsteem, wo stark gnueg si, wie dr Arithmetik, Ussaage muess gee, wo mä weder formal cha bewiise no widerlege. Dr Satz bewiist d Ummöglikäit vom Hilbertprogramm, wo vom David Hilbert begründet worde isch, zum bewiise, ass d Mathematik frei vo Widersprüch sig. Dr Satz isch 1931 vom ööstriichische Mathematiker Kurt Gödel veröffentligt worde. Wemm mä s gnauer nimmt git s äigentlig zwäi Unvollständigkäitssetz. Dr Ersti Unvollständigkäitssatz sait, ass es in widerspruchsfreie Süsteem, wo gnueg stark si, immer Ussaage git, wo mä nid cha bewiise. Dr Zwäiti Unvollständigkäitssatz säit, ass widerspruchsfreiji Süsteem, wo gnueg stark si, iiri äigeni Widerspruchsfreihäit nit chönne bewiise. Die Setz setze dr Mathematik e prinzipielli Gränze: Nit jede mathematischi Satz cha us de Axiom vom ene mathematische Däilgebiet (zum Bischbil Arithmetik, Geometrii und Algebra) formal abgläitet oder widerlegt wärde. In dr Wüsseschaftstheorii und in andere Gebiet vo dr Filosofii zelt dr Satz zu de Setz in dr Mathematik, wo am mäiste rezipiert wird. S Buech
Die Internazionali Rotchrütz- und Rothalbmondbeweegig umfasst s Internazionale Komitee vom Rote Chrüz (IKRK), die Internazionali Föderazion vo de Rotchrüz- und Rothalbmond-Gsellschafte (Föderazion) und die nazionale Rotchrüz- und Rothalbmond-Gsellschafte. Alli die Organisazione si vonenander rächtlig unabhängig und innerhalb vo dr Beweegig dur gmäinsami Grundsetz, Ziil, Sümbol, Statute und Organ mitenander verbunde. D Mission vo dr Beweegig, wo uf dr ganue Wält die gliich isch – unabhängig vo staatlige Instituzione und uf dr Basis vo freiwilliger Hilf – si dr Schutz vo Lääbe, dr Gsundhäit und dr Würde und d Verchliinerig vom Liide vo Mensche in Not unabhängig vo iirer Nazionalidäät und Abstammig oder religiöse, wältaaschaulige oder politische Aasichte vo de Betroffene und vo dene wo hälfe. S Internazionale Komitee vom Rote Chrüz, wo 1863 gründet worde isch, bestoot us bis zu 25 Schwizer Staatsbürger und isch die äinzigi Organisazion, wo im humanitäre Völkerrächt erfasst und as däm si Kontrollorgan gnennt isch. Es isch die eltisti Organisazion vo dr Beweegig und näben em Häilige Stuel und em Suweräne Malteser-Ridderorde äins vo de wenige originäre nitstaatlige Völkerrächtssubjekt. Si Mission isch usschliesslig humanitär und basiert uf de Prinzip vo dr Unbardeiligkäit, Nöitralidäät und Unabhängigkäit: dr Schutz vom Lääbe und dr Würde vo de Opfer
D F/A-18 Hornet esch es zwöistrahligs Mehrzwäckkampfflogzüg vom US-amerikanische Härstöuer McDonnell Douglas (set 1997 Teil vo Boeing). Dr Erstflog het im November 1978, d Idienststellig het im Januar 1983 statt gfonde. En omfassendi Wiiterentwecklig stöut d F/A-18 Super Hornet dar, si esch om öpe 30 % grösser aus d orspröngleche Hornet ond het e starch modärnisierti Avionik. Dr Erstflog vu dere Variante het im Novämber 1995 statt gfonde ond im Johr 1999 esch d Super Hornet i Dienst gstöut worde. D Schwizer Luftwaffe hät (noch je eme Verlust am 7. April 1998, am 23. Oktober 2013, am 14. Oktober 2015) und am 29. Augschte 2016 no 25 F/A-18C und 5 F/A-18D, wo ohni Luft-Bode-Fähigkeite uusglifered worde sind. Si underscheided sech vo de öbrige F/A-18C/D, wil e paar vo de Strukturbauteili us Titan gfertigt worde sind und dur en linkssitige Suechschiiwerfer vor em Cockpit (wie di kanadischi F/A-18A/B). Zäme mit de Flugzüg sind 164 Lenkwaffe vom Typ AIM-120A AMRAAM und 100 Lenkwaffe vom Typ AIM-9X Sidewinder gchauft worde. Commons: F/A-18 Hornet – Album mit Multimediadateie GlobalSecurity.org (englisch) Vectorsite.net (englisch) Factsheet vo de US Navy (englisch) Boeing.com (englisch) Absturz einer F/A-18 im Wallis, Zürizitig, Artikel vom 8. April 1998, abgruefe am 31.
Ragùù ([ʀa'gu], vom französisch Ragoût un ragoûter, „dè Gaumè reizè odder kützlè, è Hüngerle machè“), i de Schwyz hüüffig Pfäffer, z Dütschland au Würzfleisch, isch è Art vo Gricht für geschmorts gwürflets Fleisch-, Gflügel-, Wildbrèt- odder au Gemüèseschtüggle in èrè pikantè, oft sämigè Sòßè. Für Ragùùs wörred wiè bi Gulasch Fleischschtugg mit höcherem Aadeil a Binde- un Fettgweeb bruucht, s Fleisch darf im Gegèsatz zuè Gulasch au Knorpel- un Knochèdeile enthaaltè. Bi dè Zuèbereitig von èm Ragùù wörred zèrscht d Fleischwürfel aabrõtè un aaschlièßend d Zwibblè dezuègää, bi Gulasch isch d Reièfolg umkeert. Ragùùs uss bsunders stark zämmègschnittènè Zuètatè heißèd Haschee. Byschpill sin d Vorschpiisè dütsches Ragoût fin, d schwizer Vorèssè-Variationè, Frikassee, s italiènische Ragù alla bolognese odder Rindsragùù à la bourguignonne. Bim wyßè Ragùù odder Blankett (vom französischè blanc = wyß) wörd meischtens hells Fleisch wiè Huèn, Kalb odder Haas zèrscht èllei odder mit Suppègrüè kochèd un uss dè broduzyrtè Brüè è wyßi Sòßè zuèbreitet, wo mit Mèèlschwitzi bundè un mit Eigääl un Rahm legyrt wörd. S entschtòt è hells, zimli milds Gricht mit vill Sòßè. È witeri Bezeichnig für Ragùù findet sich zmeischt im Dessertberych, seltèner bi Vor- un Hauptschpysè. Èini mit ganzè Frücht odder Fruchtschtüggle abbundeni Sòßè
Dr Internazionali Grichtshoof (churz IGH; franzöösisch Cour internationale de Justice, CIJ; änglisch International Court of Justice, ICJ) isch s Haupträchtsprächigsorgan vo de Veräinte Nazione und het si Sitz im Friidensbalast z Den Haag (Niiderland). Wien er funkzioniert und für was er zueständig isch, isch in dr Charta vo de Veräinte Nazioone greeglet, wo s Statut vom Internazionale Grichtshoof Däil drvo isch. Nume Staate chönne Bardeije vor em Internazionale Grichtshoof si, nid aber internazionali Organisazione und anderi Völkerrächtssubjekt. Vor s Gricht chönne nume Verdraagsstaate vom IGH-Statut. Das si noch em Ardikel 93 Absatz 1 vo dr Charta vo de Veräinte Nazione alli UN-Mitgliider und au Staate, wo nid Mitgliid in dr UN si, aber s Statut ratifiziert häi. S Gricht isch nume denn zueständig für d Entschäidig vom ene Fall, wenn alli Bardeie die Zueständigkäit anerkennt häi. S Gricht het 15 Richder, wo alli en anderi Nazionalidäät müesse ha. Si wärde vo dr UN-Generalversammlig und em UN-Sicherhäitsroot gmäinsam für en Amtszit vo nüün Joor gweelt. Alli drei Joor wird e Drittel vo de Richder nöi gweelt. E Wiiderwaal isch mööglig. D Amtszit vo de Richder goot jewiils am 5. Februar z Änd. Bi dr Waal luege d Staate druf, ass die
Dr Internazionali Stroofgrichtshoof (IStGH; franzöösisch Cour pénale internationale, CPI; änglisch International Criminal Court, ICC) isch e ständigs internazionals Stroofgricht mit Sitz z Den Haag (Niiderland). Er isch dur s multilaterale Römische Statut vom Internazionale Stroofgrichtshoof vom 17. Juli 1998 entstande und het am 1. Juli 2002 afo schaffe. Dr IStGH isch en internazionali Organisazion, und sini Beziejig zu de Veräinte Nazione isch über e Kooperazionsabkomme greeglet. Mä sött en nid verwäggsle mit em Internazionale Stroofgricht für s ehemoolige Jugoslawie (ICTY) bzw. mit em Internazionale Stroofgricht für Ruanda (ICTR), wo in dr Umgangssprooch as „UN-Chriegsverbrächerdribunal“ bezäichnet wärde. Er isch zueständig für Delikt vom Völkerstroofrächt, wo sithär begange worde si, nämlig Völkermord, Verbräche gege d Menschligkäit, Chriegsverbräche und Aggressionsverbräche. D Aggressionsverbräche si dur d Änderige vom Römische Statut vom 11. Juni 2010 definiert worde, dr IStGH isch aber nonig zueständig für sä. Kai Ambos: Das erste Urteil des Internationalen Strafgerichtshofs (Prosecutor v. Lubanga). Eine kritische Analyse der Rechtsfragen. In: Zeitschrift für Internationale Strafrechtsdogmatik (ZIS) 07/2012, 313 (PDF; 358 kB). Markus Benzing: The Complementarity Regime of the International Criminal Court: International Criminal Justice between State Sovereignty and the Fight against Impunity. In: Max Planck Yearbook of United Nations Law. Bd. 7, 2003, ISSN
Vorässè isch d schwizer Version vom Ragùù. Dè Begriff stammt uss ènèrè Zit, wo d Feschtmòlzitè no zimli rychhaaltig gsi sin und mò sich nimmi eim Fleischgang zfriddè gää hèt. Für s Horsd’œuvre – also vor dè Hauptgäng als Vorschpys – isch meischtens è Ragùù servyrt worrè. So isch es zum Byschpill bi nèrè èchtè Friburger Benichon (Chilbi) hüt no normal, s Feschtmòl mit ènèm Lammvorässè aazfangè. Vorässè wörred vom Kalb, Rind, Schwyn odder Lamm aabotè. Vo dè unterschydlichè Dyrli wörred folgendi Deil vowendèt: Kalb: Haals, Bruscht, Schulter un Schenkèl Rind: Haals, Schenkèl un Schlempè). Schwyn: Schulter un Schenkèl Lamm: Haals, Schulter un Bruscht. Magers Vorässè nimmt mò vo dè Schulterè, ehnder durchzognes uss dè Bruscht. Schenkèlfleisch bruucht è öppis längeri Garzit. S isch abber aromatischer, un Gourmets eschtimyrèd dè Gùù, wo diè fynè, weichkochtè Seenè im Schenkèl hèrgänn. Frisch gschnittenes Vorässè isch im Küèlschrank zwei bis drei Dääg haltbar. S lõt sich au probleemlos düèfküèlè. S Fleisch wörd uff allnè Sitè aabrõtè, è Brõtègarnitur (bschteggti Zwieblè un fyn gschnitteni gääli Rüèbli) dezuè duè un mit öppis Mèèl bschtäubt witer gröschtet. Aaschlièssend Wasser odder Boullion dèzu! gää (ablöschè) un mit Saalz odder Streuwürzi, Pfeffer, Majoran un Rosmarin würzè. S Ganze