rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Wikiversity isch e Internet-Blattform zum gmeinschaftlige Lehre, Nochdänke und Forsche. Si isch s jüngscht Brojäkt vo de Wikimedia Foundation. S isch am 15. August 2006 gstartet und isch sit em 24. August 2006 in de Probephase (Beta-Phase). D Wikiversity isch 2003 als eigeni Abdeilig vom änglischsprochige Wikibooks gstartet. Spöter sin meh sonigi Abdeilige in andere Sprochversione vom Wikibooks dezüecho. Im August 2005 isch e dütschsprochigs Wiki under de Internetadräss de.wikiversity.org ygrichtet worre; am 16. August hät sich dört de erscht Nutzer agmäldet. E Monet spöter hät uff em Meta-Wiki vo de Wikimedia Foundation ei Monet lang e Meinigsbild stattgfunde, wo drüber abgstimmt worre isch, ob mer d Wikiversity als eiges Brojäkt uffsetze soll. Zerscht isch di dütschsprochigi Wikiversity aber di einzigi mit re eigene Domain gsi. Bis zum 24. August 2006 hän sich dört 93 Nutzer agmäldet. Bis zu sällem Zitpunkt hät mer s nit uff e dragbari Basis chönne stelle; zletscht sin d Aktivitäte uff de dütschsprochige Wikiversity fast ygschlofe gsi. Fast e Johr noch em Start vo de dütsche Sprochversion isch s Wikiversity-Brojäkt in e neui Phase yträtte. De Jimbo Wales, e Mitgründer vo de Wikipedia und zu säller Zit Vorsitzende vo de Wikimedia Foundation, hät s
S Elsgau isch e Region im Nordweschte vom Schwiizer Kanton Jura. Dört redt ma französisch u wäge dem sait me zu de Region Ajoie oder au Pays de Porrentruy. De Hauptort vom Elsgau isch Pruntrut. D Region het e Flächi vo öpper 300 Kwadratkilometer un ligt zwüsche 400 u 600 Meter Höchi. Si ghört zum Tafeljura u isch es wyts und zimli flachs Tal, wo drususe d Allaine zum Doubs abe flüsst. Di chalkhaltige Böde sin gäbig für de Obschtbau, u au Wiibau wird im Elsgau betribe. Interessant für Tourischte sin d Höhlene, aber au d Planwage-Route u dr prähistorisch Park z Réclère. Politisch isch s Elsgau fascht deckigsgliich mim Bezirk Pruntrut. Numme de Clos du Doubs ghört landschaftlich nöd zum Elsgau. De Elsgau wird in ere Urkund us em Johr 732 s erscht mol gnennt, wo de Herzog vom Elsass Ländereie in pago Alsegaugensi em Chloschter Murbach übertrait. D Herrschaft übers Elsgau het öfter emol gwächslet u isch im Johr 999 unter di wältlich Macht vom Fürstbischof vo Basel gfalle. D kirchlich Macht hets Bistum Basel bis zum Johr 1779 numme z La Baroche gha, de Rescht vom Elsgau het zu de Diözese Besançon ghört. Wo d Fürschtbischöf im
E Friehjohr fer unseri Sproch ìsch a Operàtion wo jedes Friahjohr stàtt fìndet, ìm Elsàss. A gànza Wucha làng gìt's kültürella Ereignissa fer d´ Unterstìtzung vum elsassischer Dialekt. Un noh dara Wucha kàt's noch witerscht geh, ìm gànza Friahjohr. 2001 ìsch s "Europäische Johr vu da Sproocha" gsìì. Àn dara Glagaheit hàt d Zitung "L'Ami du Peuple hebdo" (dr Volksfrìnd) dr Verein ufbàuia: "E Friehjohr fer unseri Sproch". Sitter 2002 gìt's àn jedem Friahjohr Faschter un verschìedena Manifeschtationa um`s Thema: "Mìr rede Elsassisch". Ma fìndet do verschìedena Ereignissa: Théàterstìck, Gsàng, Kunferanz, sogàr Massa ìn dr Kìrch... nàtirlig ìmmer uf Elsassisch. D´Àktion ìsch gfiahrt un tràga durch dr Verein ( e Federation) "E Friehjohr fer unseri Sproch". Dr Symbol vu dara Operàtion ìsch a Schwalmala, d "Friehjohrsschwälmele". Dr elsassischa Dialekt wìrd noch vu ìwer 500 000 Persona gredt, àwer 's ìsch trotzdam a Sproch ìn Gfohr: ìm Elsàss hàt sa scho vìel abgnumma, wahrend àss d frànzeescha Sproch ufgnumma hàt. Wagadam gìtt's a Erwàchung vum Dialekt, fer'na wìder mehr reda un lehra, un retta vor äb'r verlohra geht. D Litt wo ebbis bsunders fer d Unterstìtzung vum Dialekt gmàcht han, känna a Priis bikumma (wo àui a "Schwälmele" ìsch). Alsace -
Dr al-Malik al-Aziz (arabisch أبو الفتح الملك العزيز عماد الدين عثمان بن صلاح الدين يوسف, Umschrift: abū l-fatiḥ al-malik al-ʿazīz ʿimād ad-dīn ʿuṯmān b. salāḥ ad-dīn yūsuf, uf d Wält cho 1171 z Kairo; gstorbe 1200) isch dr zweit Sultan vo de Ayyubide z Ägypte (1193–1200) gsi und e jüngere Sohn vom Saladin. Zur Underscheidung vom Fatimide-Kalif al-Aziz (uf d Wält cho 955, gstorbe 996) wird er hüfig mit al-Malik, dr König, bezeichnet. Dr al-Malik isch 1193 dr Nochfolger vom Saladin (1171–1193) worde. Allerdings het dr Saladin vor siim Dod Syrie, Palästina und dr Jemen siim Sohn al-Afdal, Nordsyrie eme andere Sohn, em az-Zahir, und Nordmesopotamie siim Brueder Abu Bakr ge. Die Deilig vom Riich het bald zum Usbruch vo Machtkämpf gfüehrt. Währed dene isch s im Saladin siim Brueder Abu Bakr glunge, vo Mesopotamie us Ägypten z bsetze und dr al-Malik z stürze. Dr Abu Bakr het denn d Herrschaft under em Thronname al-Malik al-Adil I. (1200–1218) übernoh. Obacht: Der Azeigtitel «al-Malik (Ayyubiden)» überschrybt der früecher Azeigtitel «Al Malik».
Dr Abu-Bakr Malik al-ʿAdil I. (arabisch الملك العادل سيف الدين أبو بكر بن أيوب, Umschrift: al-Malik al-ʿĀdil Saif ad-Dīn Abū Bakr b. Aiyūb; uf d Wält cho im Juni 1145; gstorbe 1218) isch vo 1200 bis 1218 dr dritt Sultan vo de Ayyubide z Ägypte gsi. Scho währed dr Regierig vo siim Brueder Saladin (1171-1193) het dr Abu Bakr wichtigi politischi Ufgobe übercho. So het er under anderem währed em 3. Chrüzzug d Verhandlige mit em Richard Leuehärz vo Ängland gfüehrt. Noch em Dod vom Saladin het dr Abu Bakr Obermesopotamie as Regierigsberiich übercho. Scho um 1200 isch er aber gege Ägypte zoge und het dr Sultan al-Malik gstürzt. Denn het er sich under em Dronname al-Malik al-Adil zum Sultan vo Ägypte und zum Oberherr vo de Ayyubide ufgschwunge. Au wenn sech dr al-Adil um d Förderig vom Handel mit de italiänische Seerepublike bemüeht het, u. a. het er e Handelsverdrag mit Pisa abgschlosse, hai sich d Beziehige zu de Christe verschlächteret. So isch im Mai 1218 e Chrüzfahrerarmee z Ägypte glandet. In dere Situation isch dr al-Malik al-Adil im August 1218 gstorbe. Er het vor siim Tod dr al-Kamil als Sultan z Ägypte iigsetzt und em al-Aschraf Obermesopotamie und
Dr Al-Kamil Muhammad al-Malik (arabisch الكامل محمد الملك, Umschrift: al-Kāmil Muḥammad al-Malik, uf d Wält cho 1180; gstorbe 6. März 1238) isch dr viert Sultan vo de Ayyubide z Ägypte (1218-1238) gsi. Er gültet noch siim Unggle Saladin as ein vo de bedütendste mittelalterlige islamische Herrscher im Orient. Noch em Dod vo siim Vater al-Malik al-Adil I. (1200-1218) isch dr al-Kamil si Nochfolger z Ägypte worde. D Regierig vo Syrie und Obermesopotamie het er siine Brüeder al-Muazzam bzw. al-Aschraf müesse überlo. Zerst het sich dr al-Kamil mit de Chrüzfahrer, wo z Ägypte glandet gsi sii, müesse usenandersetze. Wo die im November 1218 d Festig Damiette eroberet hai, het ene dr Al-Kamil Verhandlige abote. Die si aber vom päpstlige Legat und de italiänische Seerepublike abglehnt worde. Vor allem Venedig, Pisa und Genua hai ghofft, ass si noch eme Siig vo de Chrüzfahrer ihre Iifluss z Ägypte chönnte erwiitere. Wo d Chrüzzfahrer 1221 nach Kairo vorgstosse si, hai se alli Ayyubide zsämme bi al-Mansura ufghalte und wil d Nilschwemmi agfange het, hai si sech müesse zruggzieh. Allerdings isch s Ayyubideriich bald wider bedroht gsi, wo dr Kaiser Friedrich II. zum Chrüzzug (1228-1229) ufbrochen isch. Wil dr al-Kamil vor allem mit dr Uswiitig
Dr Al-Adid II., mit vollem Name Saif ad-Din al-Malik al-Adil Abu Bakr ibn Nasir ad-Din Muhammad (arabisch سيف الدين الملك العادل أبو بكر بن ناصر الدين محمد, Umschrift: Saif ad-Dīn al-Malik al-ʿĀdil Abū Bakr b. Nāṣir ad-Dīn Muḥammad; uf d Wält cho 1222; gstorbe 1248), isch vo 1238 bis 1240 dr fümft Sultan vo de Ayyubide z Ägypte gsi. Dr Al-Adil II. isch e Sohn vom Sultan al-Kamil gsi. Noch em al-Kamil siim Dod im Johr 1238 isch dr achtzähjöhrig al-Adil II. Sultan vo Kairo worde. Denn si wider heftigi Machtkämpf under de Ayyubide usbroche. Es isch em nit glunge, sich gege siini Verwandte z Syrie durezsetze. D Mongole hai d Schwächig vo de Ayyubide wägem Bürgerchrieg usgnützt für zum dr Nordirak z erobere. Denn isch au 1239 e Chrüzzug under em Theobald IV. vo Champagne acho, wo Askalon bsetzt und beu befestigt het. In de innerislamische Machtkämpf het sich schliesslig em al-Adil si Halbbrueder, dr as-Salih Ayyub duregsetzt. Noch em Runciman haig dr al-Adil II. siini Minister vor e Chopf gstosse, won er d Regierig eme junge Schwarze, won er gärn gha het, averdraut het. En erfolgriichi Verschwörig het in Ändi Mai / Anfangs Juni 1240 abgsetzt, und dr
Dr Al-Malik as-Salih Nadschm ad-Din Ayyub (arabisch أبو الفتح الملك الصالح نجم الدين أيوب بن ناصر الدين محمد, Umschrift: Abū l-Fatiḥ al-Malik aṣ-Ṣāliḥ Naǧm ad-Dīn Aiyūb b. Nāṣir ad-Dīn Muḥammad, Übername: Abu al-Fituh أبو الفتوح; gstorbe 22./23. November 1249) isch vo 1240–1249 dr sächst Sultan vo de Ayyubide z Ägypte gsi. Dr As-Salih Ayyub isch dr eltist Sohn vom Sultan al-Kamil und ere sudanesischi Sklavin gsi. Der Dod vo siim Vater im März 1238 het e Bürgerchrieg under de Ayyubide entfesslet. Dr As-Salih Ayyub isch denn im Norde gsi, isch aber sofort gege Damaskus gmarschiert, wo ein vo de Neuveux vom al-Kamil, dr al-Dschauad, d Macht ergriffe het. Mit dr Hilf vo choresmische Freischärler het er si Cousin abgsetzt. Si jünger Bruder al-Adil II. isch underdesse als Sultan z Ägypte iigsetzt worde. Dr As-Salih het die riichsti Provinz vo siim Vater für sich beasprucht, aber won er ufbrochen isch, für zum in Ägypte iizfalle, isch er vom ene Staatsstreich z Damaskus zugunste vo siim Unggle as-Salih Ismail endront worde. Uf der Flucht nach Süde het en dr Emir vo Kerak, dr an-Nasir Dawud, gfange gnoh. Em As-Salih isch s glunge, e Bündnis mit em an-Nasir zu schliesse, und dä het
Dr al-Malik al-Mu'azzam Turan Schah (arabisch الملك المعظم توران شاه بن صلاح الدين يوسف بن غياث الدين محمد, Umschrift: al-Malik al-Muʿaẓẓam Tūrān Šāh b. Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf b. Ġiyāṯ ad-Dīn Muḥammad; gstorbe 1. Mai 1250) isch dr sibt und letscht herrschend Sultan vo de Ayyubide z Ägypte gsi. Er het im Johr 1250 regiert. Dr Turan Schah het noch em Dod vom as-Salih Ayyub (1240–1249) mit Hilf vo siiner Stiefmueter Schadschar ad-Dur d Dronfolg vo Ägypte adräte. Er het sich zerst mit de Chrüzfahrer vom Sächste Chrüzzug, wo z Ägypte glandet si und d Festigsstadt Damiette eroberet hai, müesse usenandersetze. D Chrüzfahrer si in Richtig Kairo vorgstosse und hai al-Mansura belageret, si aber schliesslig zum Rückzug zwunge worde und am 6. April 1250 isch e grosse Deil vo ihrer Armee gfangegnoh worde, drunder au ihre Afüehrer, dr König Ludwig der Heilig. Gege d Zahlig vom ene Lösigäld vo 800.000 Dinar und dr Rückgob vo Damiette hai d Chrüzfahrer schliesslig nach Akkon dörfe abzieh. Drotz däm grossen Erfolg het d Herrschaft vom Turan Schah nit lang duurt. Won er noch em Siig über d Chrüzfahrer brobiert het, dr Iifluss vo de Mamelukedruppe z begränze, isch er am 1. Mai 1250 vor
D Schadschar ad-Dur, شجر الدر, was uf Arabisch "Perlechettene" bedütet, (offizielle Name al-Malikah Ismat ad-Din Umm-Chalil Schadschar ad-Dur, Arabisch: الملكة عصمة الدين أم خليل شجر الدر, Übername: Umm Chalil, gstorbe 1257 z Kairo) isch d Witwe vom ayyubidische Sultan as-Salih Ayyub gsi. Si het im Sibte Chrüzzug (1249-1250) gege Ägypte e wichdigi Rolle gspiilt. Die muslimische Historiker und d Chroniste us dr Mamelukeziit hai dänggt, ass si vo türkischer Abstammig siig. D Schadschar ad-Dur isch noch dr Ermordig vom Turan Schah, wo s Ändi vo de Ayyubide bedütet het, am 2. Mai 1250 d Sultanin vo Ägypte worde. Si isch under em Iifluss vom Is al-Din Aybak, em Atabeg, d. h. dr Afüehrer vo dr mamelukische Armee, gstande und het dä ghürotet, wil si as Frau in dr islamische Wält nit hät chönne regiere. Si hät aber lieber elei regiert, het zerst brobiert ihn z entmachte und het en schliesslig lo umbringe. D Mameluke hai se festgnoh, und d Ahänger vom Aybak, d Muisiyya Mameluke, hai se welle döte, aber d Salihiyya Mameluke hai se in Schutz gnoh. Nochdäm im Aybak si Sohn, dr al-Mansur Ali, Sultan worden isch, isch d Schadschar ad-Dur vo Sklavefraue z Dod gschlage worde. D
Dr Friedrich II. (* 26. Dezember 1194 z Jesi bi Ancona; † 13. Dezember 1250 z Castel Fiorentino bi Lucera) us em Huus vo de Staufer isch vo 1220 bis zu siim Dod dr römisch-dütsch Kaiser gsi. Er isch dr Sohn vom Kaiser Heinrich VI. und dr Konstanze vo Sizilie. Zum erste Mol isch er 1196 uf Wunsch vo siim Vater, em Heinrich VI., zum Rex Romanorum gwehlt worde. Noch em Dod vom Heinrich het sich im Riich aber schliesslig dr Otto IV. us em Huuse vo de Welfe duregsetzt. Die ungwöhnligi Widerwahl zum König im Johr 1211 het em Friedrich dr Wäg zu de Königschrönige vo 1212 und 1215 gebnet. Sit em Dod vom Otto IV. im Johr 1218 isch er unagfochte, sit 1219 au vo de Welfe mit dr Übergab vo de Riichsinsignie offiziell as König anerkennt worde. 1220 isch er zum Kaiser krönt worde. Dr Friedrich II., me het em au stupor mundi – s Stuune vo der Wält gsait, isch hochgebildet gsi und het mehreri Sproche beherrscht, under anderem agäblig Italiänisch, Französisch, Latiinisch, Griechisch, Mittelhochdütsch und Arabisch. Er gältet allgemein as e Wunderwäse under de dütsche Herrscher vom Mittelalter und dr Jacob Burckhardt het en sogar
Ancona isch e Hafestadt an der italiänische Adriaküste. Es isch d Hauptstadt vo der Region Marke und der Provinz Ancona. Der Name stammt us em Griechische und bedütet Elleboge. Ancona lit öbbe 210 Kilometer nordöstlig vo Rom und öbbe 200 Kilometer südöstlig vo Bologna. Es het öbbe 100.000 Iiwohner (2001). D Stadt lit zwüsche em Monte Conero, em Monte Astagno, wo d Zitadelle vo der Stadt druf stoht, und em Monte Guasco, wo der "Duomo", der Dom wo em St. Ciriaco gweiht isch, stoht. Näbe Bari und Venedig het Ancona ein vo de wichtigste Fährihäfe über d Adria und d Verbindige zu de griechische Stedt Igoumenitsa und Patras si stark frequentiert. Ancona hat e Flughafe. Demographic Balance and resident population by sex on 31st december 2022. Italian National Institute of Statistics, abgruefen am 14. Mai 2023.
De Belche im Schwarzwald isch 1414 m (über de NHN) hoch. Dodemit isch er de vierthögschdi Berg im Schwarzwald nochem Feldberg, em Seebuck un em Herzogehorn, wo grademol 1 Meter höcher isch. Im Sommer cha mer am Belche guet wandere, un im Winter losst sichs gmietlich Schifahre, wenns denn ämol Schnee het. Bi nere guete Sicht im Friähjohr un im Spotjohr ka mer d Alpe sähne, d Vogese sowiso. Drno siiht mer au diä viär andere Berge, wo Belche heisse, in dr Schwizer un elsässische Nochberschaft. De Name Belche wird vilmol us em keltischè herglaitet, us em Name vom Sunnegott Belenus (vo bel «hell, glänzig»). Die Theori wird aber in dr Sprochwisseschaft ender kritisch gsää. Statt dem wird de Name vo keltisch belakos «de Glänzig, de Wiss» oder au vom alemannische Vogelname Belche, herglaitet.. Dr Gipfel lit uf 1414 m yber NHN uf 47°49'21" Nord un 7°49'59" Ost. Es het e breiti, relativ großi Gipfelchuppel, wo no Nordweste hi steil abfallt. Dr Gipfel lit im Schnittpunkt vum e Chamm, wo sich vu Südwest no Nordost ziegt und wo vum e Chamm troffe wird, wo us Südoste chunnt. De Buggel vom Berg selber isch kahl. Knapp unterhalb vom Gipfelchrütz stoot s
Lucera (latiinisch: Luceria, griechisch Lukeria) isch e Stadt in der italiänische Provinz Foggia z Apulie. Si isch öbbe 20 Kilometer nordwestlig vo Foggia mit 35.668 Iiwohner (Stand 31. Mai 2005). Lucera isch uf de drei Hügel Albano, Belvedere und Sacro baut und d Umgäbig isch e Wiibaugebiet. Nach der Sag isch Lucera vom Diomedes, em Held vo de Grieche in der Ilias, gründet worde. In der Antike het sech d Stadt grüehmt, ass sälle s trojanische Staatsheiligtum Palladion nach em Raub nach Lucera brocht haig. Lucera isch aber wohrschiinlig e Gründig vo de Daunier. Ihre Name wird zum erste Mol 326 v. Chr. schriftlig erwähnt, wo d Lüüt vo Lucera als Verbündeti vo de Römer in Zweite Samnitische Chrieg zoge sind. Nochdäm Lucera zweimol vo de Samnite eroberet worden isch, isch dört 315/314 v. Chr. e latinischi Kolonii entstande. Luceria isch scho im 3. Johrhundert v. Chr. e bedütendi Siidlig gsi. Under em Kaiser Augustus isch in der Stadt non e zweiti Kolonii gründet worde. Scho im 4. Johrhundert isch d Stadt Sitz von ere Diözese gsi. Si isch aber 663 vo de Byzantiner zerstört und erst im 13. Johrhundert vom Kaiser Friedrich II. as Kolonii für 20.000 Sarazene, wo
Friedrich II. isch dr Name vo dene Herrscher gsi: Friedrich II., Kaiser vom Heilige Römische Riich (1194–1250) Friedrich II., König vo Sizilie (1296–1336) Friedrich II., König vo Dänemark und Norwäge (1559–1588) Friedrich II., der Gross, König vo Preusse (1712–1786), der Alt Fritz Friedrich II., Großherzog vo Bade (1907–1918) Friedrich II., Herzog vo Schwabe (1105–1147) Friedrich II. vo Sommerscheburg, Pfalzgraf vo Sachse (1120–1162) Friedrich II., Herzog vo Lothringe (1206–1213) Friedrich II., der Striitbar, Herzog vo Östriich (1230–1246) Friedrich II., der Sanftmüetig, Kurfürst und Herzog vo Sachse (1428–1464) Friedrich II., Graf vo Vaudémont (1458–1470) Friedrich II., Herzog vo Liegnitz Friedrich II., Herzog vo Schleswig-Holstein-Gottorf (1586–1587) Friedrich II., Kasimir Kettler, Herzog vo Kurland (1681–1698) Friedrich II., Herzog vo Sachse-Gotha-Altenburg (1693–1732) Friedrich II., Herzog vo Anhalt (1904–1918) Friedrich II., Graf vo Bar und Herzog vo Oberlothringe (Mitregent) (1019–1026) Friedrich II., Pfalzgraf vo Sachse (1056–1088) Friedrich II.., Markgraf vo Bade (1291–1333) Friedrich II., der Ärnsthaft, Markgraf vo Meisse und Landgraf z Thüringe (1329–1349) Friedrich II., der Iisig, Markgraf und Kurfürst vo Brandeburg (1437–1470) Friedrich II., Markgraf von Brandeburg-Ansbach (1486–1515), Markgraf vo Brandeburg-Kulmbach (1495–1515) Friedrich II., der Wiis, Pfalzgraf und Kurfürst vo der Pfalz (1544–1556) Friedrich II., Landgraf vo Hesse-Homburg (1681–1708) Friedrich II., Landgraf vo Hesse-Kassel
p1 p3 S Castel Fiorentino isch e Burg in der Capitanata, em nördlige Deil vo Apulie, wo sit Johrhunderte nüm bewohnt isch und hüt nume non e Ruine isch. Dört isch am 13. Dezember 1250 dr Kaiser Friedrich II gstorbe. Ihri grössti Bedütig het d Burg, wo d Umgäbig kontrolliert het, zwüschen em 11. und em 13. Johrhundert gha. S Bauwärk stoht uf eme länglige befestigte Hügel. An eim Ändi het s e normannische Durm in der typische Form vom ene Donjon und e normannischs Kastell, wo aber zun ere kaiserlige Residänz umbaut worden isch. Hüt si vo der Burg nume Ruine übrig. Archäologischi Undersuechige hai s Parterre vom friederizianische Palas ans Liecht brocht. Dä isch mit chostbarem Marmor wie z Lucera und im Castel del Monte gschmückt gsi, mit skulptierte Dekoratione vo hervorragender Machart, wo aber über d Johrhundert ewäg usegnoh worde si, für zum d Chille und Hüüser vo dr Ortschaft Torremaggiore näbedra z schmücke. In de Ruine, wo no vorhande si, befinde sich zwei chliini Chemmi, Böde mit Fischgratpflasterig, verputzts Muurwärk und Böge mit Tonne- und Chrüzgwölb. Noch dr Dicki vo dr Muure het s Gebäud ei oder zwei Stöck gha. Dört het s Fänster ge, wo
Ancona isch der Name vo Ancona, Italie; drzue u. a.: Provinz Ancona, Republik Ancona, AC Ancona Ancona (Victoria), Australie Alessandro D'Ancona, en italiänische Schriftsteller, * 20. Februar 1835 z Pisa; † 9. November 1914 Cyriacus vo Ancona, Humanist und Epigraphiker, * um 1391 z Ancona; † 1455 z Cremona) Hedy d'Ancona, Hedwig "Hedy" d'Ancona, e holländischi Feministin und Politikere, * 1. Oktober 1937 Jacobus von Ancona, e mögligerwiis fiktive Autor vo Reisebüecher us em 13. Johrhundert Mario Ancona, en italiänische Bariton, * 1860, † 1931 Matthew d'Ancona; e britische Journalist, * 1968 Ronni Ancona, Veronica "Ronni" Ancona, e Schottisch Impressionistin, * 4. Juli 1968 Ancona (Huhn), e Huehnart Ancona (Schiff), en italiänische Passagierdampfer, im 1. Wltkrieg vom ene U-Boot versänkt
Nógrád (Ussproch: ['no:gra:d], ungarndütsche Name: Naurad oder Nauraden) isch e Komitat im Norde vo Ungarn. 'S gränzt im Oste an d Slowakei, im Oste an Borsod-Abaúj-Zemplén, im Südoste an Heves und im Nordweste an Pest. De Komitatssitz isch heißt Salgótarján. S Komitat isch 2544 Quadratkilometer groß; dodemit macht's 2,7 Brozänt vo de Flächi vo Ungarn us und isch s flächemäßig zweitchleinst Komitat (vor Komárom-Esztergom). Nógrád litt im Norde vo Ungarn. E große Deil devo bstoht uss Hügelland (Mittelgebirge). D Gränze zu de Slowakei isch under nadürligi Umständ entstande. Z Nógrád träffe vier Gebirge uffenand: im Oste s Mátra-Gebirge, im Weste s Börzsöny und im Norde de Karancs-Medves; de rästlig Deil wird vom Cserhát-Gebirgszug brägt, wo sich in Richtig Norde stufewis abflacht. Ihm sy Hügelland isch charakteristisch für s Komitat, zwüsche chleinere Hügel, wo zwüsche 400 und 600 Meter hoch und im Komitat verstreut sin, hät's Waldfläcke. D Dörfer liige meistens in de Däler. De Name Cserhát chunnt vom ungarische cserfaerdőkről (Zerreiche). Di höchste Pünkt vo Nógrád sin im Mátra-Gebirge uff 946 Meter und de Csóványos (938 Meter) im Gränzgebiet zum Komitat Pest. Di diefsti Gegend isch im Ipoly (me Fluss an de slowakische Gränze) entlang. S Komitat hät relativ wenig
Dr Cyriacus vo Ancona (italiänisch au Ciriaco de' Pizzicolli; * um 1391 z Ancona; † 1455 z Cremona) isch en italiänische Kaufmaa und Humanist gsi. Er het zahlriichi antiki griechischi und latiinischi Inschrifte kopiert und zelt as ein vo de erste Epigraphiker. Vili antiki Text si nur dank ihm überliiferet. Als Kaufmaa isch dr Cyriacus vo Ancona zwüsche 1412 und 1454 in dr Levante und im südlige Balkan, bsundrigs in Griecheland, umegreist. Er het under anderem d Hagia Sophia z Konstantinopel bsuecht, d Athener Akropolis und d Ruine vo Delphi. Überall het er Zeichnige und Abschrifte vo Inschrifte gmacht, für zum die antike Artefakt vor em Vergässe z bewahre. Er het allerdings siini Ufzeichnige zu Läbziite nit usege. Dr Cyriacus het as erste Ruine, wo bi me Chloster in Mittelalbanie ligge, als Überräst vo Apollonia identifiziert, e Stadt wo in der Antike grossi Bedütig gha het. Edward W. Bodnar SJ: Cyriacus of Ancona and Athens. Latomus, Bruxelles-Berchem 1960. Edward W. Bodnar, Charles Mitchell (Hrsg.): Cyriacus of Ancona’s journeys in the Propontis and the Northern Aegean, 1444–1445. American Philosophical Society, Philadelphia 1976, ISBN 0-87169-112-4. Edward W. Bodnar, Clive Foss (Hrsg.): Cyriac of Ancona: Later travels. Harvard University Press, Cambridge, MA 2003,
p3 S Schloss Bottmige isch e Wasserschloss in der Baselbieter Gmeind Bottmige, südlig vo Basel. S Schloss isch us em 13. Johrhundert und ghört zu de wenige erhaltene Wasserschlösser in der Schwiiz. Wo s 1363 zum erste Mol erwähnt worden isch, het s de Kämmerer, eme bischöflige Dienstadelsgschlächt, ghört. Drotz dr Barockisierig vom Schloss isch si mittelalterlig Charakter vor allem am Grundriss z erkenne. Im Gegesatz zu de Wasserschlösser Hallwyl oder Hagewil fehlt em Schloss e Bärgfriid. So isch s verwandt mit em burgundisch-savoyische Burgetypus mit eme durmbewehrte Vieregg. Dr Johannes Deucher het 1720 s Schloss Bottmige in e Landsitz im Stil vom französische Früehbarock verwandlet, wo fast ganz erhalte bliiben isch. Näbe dr Ussenarchitektur zügt au s Stägehuus vo däm Baustil. Under em Martin Wenk het sich 1780 s Rokoko duregsetzt, was me am chostbare Stuck im Steisaal cha gseh. Dr Wenk het au dr Südostegge bis uf s Niveau vom Hof lo abbräche. Er dient hüte as Gardeterrasse. Hüt wird s Schloss Bottmige as Restaurant und für Bankett, Hochziite und anderi festligi Aaläss bruucht. Kunstführer zum Schloss Bottmingen
p3 S Schloss Brattele isch en ehemoligs Weiherschloss im Zentrum vo der Baselbieter Gmeind Brattele. Ursprünglig isch s Schloss elei am nördlige Rand vom Dorfchärn gläge. Hüt stoht s zmidzt in ere Überbauig us em 19. Johrhundert. S Schloss het e quadratische Grundriss mit abgrundete Egge, ergänzt mit eme Durm und ere Doraalag uf dr Südsiite, und ere Chuchiaalag uf dr Ostsiite. Öbbe d Helfti vo der Grundflechi nimmt s vierstöckige Hauptgebäud ii, wo uf dr Ostsiite lit, dr Räst isch en Innehof, wo vo zwei Näbedräkt uf dr Nord- und dr Südsiite und ere Muure uf dr Westsiite begränzt isch. Die üsseri Fassade isch gwiissget. Der oberi Deil vom Iigangsdor isch as Fachwärk baut, grad wie d Innesiite vo de Näbeträkt und Deil vo dr Fassade vom Chuchiaabau. An dr Doraalag isch früehner e Ziehbrugg agmacht gsi. Dr Hauptbau het am üssere Rand zwei rundi Eggedürm und e Chrüppelwalmdach. E Durm, wo näbe dr Doraalag stoht, verbindet dr Hauptbau mit em südlige Drakt. Währed dr Durm am undere Deil no rund isch, het dr oberi Deil e polygone Grundriss. 1275 isch s Schloss vo de Herre vo Eptige baut worde, im gliiche Johr wie d Burg Madle. Bim Basler