rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Ildefons von Arx (* 3. Oktober 1755 z Olte (SO), † 16. Oktober 1833 z Sanggalle) isch e Schwizer Mönch un Gschichtsschriber gsi. As Ars Joseph Nicolaus von Arx uf d Welt ku, isch er vu sinere Familie scho vu Chind a fier dr geischtlig Stand bestimmt gsi. D Schuelzit het er z Olte, im Toggeburg un schliessli z Sanggalle verbrocht. Anno 1773 isch er as Novize ins Chloster Sanggalle iträtte. Mit dr Profess e Johr später het er au si Ordenssnamme Ildefons agnu. Zum Prieschter isch er no 1781 gwihe worre, Er isch e Fründ vum Pankraz Vorster gsi un demit au in Opposition zum Fürschtabt Beda Angehrn gstande. Sällewäg sin sälli beidi un noch zwei witteri Mönch vu 1789–1796 uf Ebrige bi Friburg im Brisgau verbannt worre – s Territorium vu dr Fürschtabtei, wo vu Sanggalle am wittischte entfernt gläge isch. Dert isch dr Ildefons von Arx dr Dorfpfarrer gsi. Die vier Verbannte hän sich mit eme Brunne verewigt, wo hit vor em Ebriger Pfarrhüs stoht. Anno 1796 hän sich die Oppositionelle mit em Fürschtabt versöhnt un hän chänne uf Sanggalle zruckkehre. Dr Ildefons von Arx het no im Stiftsarchiv gschafft. Dr Pankraz Vorster isch churzi Zit
Di wolgafìnnische Sprooche sìn genetisch e Undergrùppe vù de fìnno-uugrische Sproochfamìlie. Es ghöre mehreri ussgstorbeni ùn zwei läbigi Sprooche (Mordwinisch ùn Mari) dezüe. Wiil allerdings d'Theorii vù dèrre Sproochfamìlie z viil Froge ùfwürft, wùù nìt chönne beantwortet wèrre, wird si bi de Glìderig vù de fìnno-uugrische Sprooche all weniger bruucht. D'Theorii vù de wolgafìnnische Eiheit gìt's ìn de Fìnnougristik sitt de Mìtti vùm 19. Johrhundert. Si besait, dass es ìn de Gschicht vù de fìnno-uugrische Sproochfamìlie e Zitt gee hät, wùù d'Vorfahre vù de Mari ùn de Mordwine zämme gläbt hän: ihri Dialäkt sìn enand soo ähnlig gsìì, dass e gegesittigi Verständigung mööglig gsìì isch, vù de andere Sprooche uss de Famìlie hän si sich abber gnüeg underschìde, dass sälle ihri Sprächer, wùù spöter nooch Weste gwandert sìn, si nǜmmi verstande hän. Ab de 1960er-Johr hän d'Fìnnougriste d'Theorii aafange ùfgee, wiil z wenig gmeinsami Wörter als Bewiis gfunde hän. Mer isch zùm Schlùss chùù, dass es di wolgafìnnischi Eiheit, wenn ǜbberhaupt, nùmme während 100-200 Johr gee hät. Sälli Sprooche wèrre de wolgafìnnische Famìlie züegordnet: Mari Mordwinisch Muromisch (ussgstorbe) Merjanisch (ussgstorbe) Angela Marcantonio: The Uralic Language Family: Facts, Myths and Statistics Blackwell Publ., Boston 2002 (Publications of the Philological Society) Tapani
Dr Daig (dt. «Teig»; usgsproche [dajg]) isch e Bezeichnig für die Familie vo dr Stadtbasler Oberschicht, wo sit Generatione s Bürgerrecht hai. D Bezeichnig isch im Ruum Basel und in dr Dütschschwiiz gläufig. Es handlet sich bim Daig um e gsellschaftligi Gruppe, wo sich sälber vo andere abgränzt, sowohl abwärts gegenüber em Middelstand und dr Underschicht as au sitwärts gegenüber de «Neuriiche». Die soziali Gschlosseheit und Wirkigsmacht vom «Daig» hai in dr zweite Helfti vom 20. Johrhundert stark abgnoh. S althochdütsche Wort «daig» het ursprünglig d Weeraalaag bezäichnet, wo us eme Graabe und ere Muure hindedraa bestande het. Über s spootmittelhochdütsche «dīch» isch us em Wort im Nöihochdütsche «Deich» worde und mäint no hüte e Damm gege Hoochwasser. E «Dych» isch nüt anders as e künstligs Gwässer, wo mä mit mit Dämm s Wasser dine bhaltet, Bischbil dr Dalbedych. Dr Baasler Daig weer also ursprünglig d Ritterschaft gsi, wo an dr Muure gwoont und die verdäidigt het. Die alte Aadelsgschlächter si aber im Lauf vo dr Zit us Baasel furtgange oder si si usgstorbe. Vom spoote Middelalter aa si denn immer mee Bürgerligi riich und iiflussvoll worde und häi die alte Aadelshüüser uf em Noodlebärg und Spaalebärg ufgkauft. Eso isch
Die Grossi Schwizerische Verbrüedrig isch e Gheimbund gsi, wo dr Sturz vo dr Helvetische Republik aagsträbt het. D Verbrüedrig isch am 18. Oktober 1801 z Dierachere bi Thun gründet worde. Si isch im föderalistische Bärner Aristokratekreis entstande und het mit druckte Iiladige in dr ganze Schwiz Mitgliider agworbe. Ihri Ziil het si mit politische, aber au mit milidärische Middel welle verwirklige und si het afo Waffe und Munition sammle. Eins vo ihre Zentre isch s Bärner Oberland gsi, wo, im Gegesatz zur Waadt und em Aargau, nit am Status vom ene eigene Kanton intressiert gsi isch. Über d Urkanton het sich dr Gheimbund bis uf Züri und Graubünde usbreitet. Im Februar 1802 het er sich scho stark gnueg gfüehlt, ass er em Alois vo Reding, wo noch em föderalistische Dritte Putsch vom 27./28. Oktober 1801 zum Erste Landamma ernennt worden isch, bewaffneti Hilf aabote het. D Franzose hai aber d Föderaliste nit understützt und noch ere Volksabstimmig am Afang vom April 1802 über e Verfassigsentwurf, wo d Regierig verlore het, hai d Unitarier am 17. April 1802 im ene vierte Staatsstreich d Macht zruggeroberet. Noch em Stäcklichrieg het die helvetisch Regierig Bärn am 18. Septämber müesse ufge und isch in
De grundet gschlossnige Zentralvokal isch en Vokal vo dr menschliche Sprooch, wo imene Deil Sprooche vo dr Wält vorchunt. S Zeiche im IPA isch /ʉ/. In mangi Dialäkt vum Alemannische, wo d Palatalisierig vum /u/ nit ganz duregfiert isch, isch des de Vokal in Wörter wie „Muus“ oder „Huus“. Im Änglisch hen d meischte Dialekt de Vokal in Wörter wie food oder boot. Es isch en Zentralvokal. D Zung isch also in dr Mitti vum Mund, uff halbem Wäg zwüscheme Vorderzungevokal un eme Hinterzungevokal . Es isch en gschlossene Vokal. D Zung isch also so wyt obe wie mögli ohni dass im Mundruum e Engi entstoot. Es isch en grundete Vokal. D Lippe sin also grundet. Przedlacka, Joanna (2001), "Estuary English and RP: Some Recent Findings", Studia Anglica Posnaniensia 36: 35–50 Labov, Ash & Boberg. (2006). The Atlas of North American English. pp. 152
Woole (ˈʋɔlə), amtlig Wohlen AG, isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Brämgarte im Kanton Aargau. D Iiwohner säge sech sälber Woler. Woole liit im Südoste vom Kanton und isch s Regionalzentrum vom Freiamt. Die groossi Ortschaft lyt a dr Bünz. Zu Woole ghört au dr Ortsdeil Anglike, wo 1914 iigmeindet worden isch. Mit über 16'000 Iiwohner isch Woole die viertgröschti Gmeind im Kanton. Uf em Gmeindsgebiet vo Woole liged Findling vom ehemolige Rüüssgletscher, di sogenannte Erdmannlistei. Anton Wohler: Wohlen (AG). In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Anne-Marie Dubler: Anglikon. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Woole – Sammlig vo Multimediadateie Website vo de Gmeind Woole Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Normdate: GND: 4066730-3 | LCCN: n81103137 | VIAF: 152456390
Dr Usdruck Heiligi Allianz bezeichnet s Bündnis, wo die drei Monarche vo Russland, Östriich und Preusse währed ihrem Ufenthalt in Paris am 26. Septämber 1815 gschlosse hai, Frankriich isch dr Allianz 1818 bidrätte. D Allianz isch gege liberali und nationali Besträbige grichdet gsi. D Mitgliider vom Bündnis hai sich zum Gottesgnadedum vo de Herrscher bekennt und hai die christligi Religion as Fundamänt vo dr herrschende politische Ornig bezeichnet. Si hai sich verpflichtet, enander zum Schutz vo dere Ornig gegen alli bürgerlige und nationalstaatlige Umwälzige biizstoh. Fast alli europäische Monarche si dere Allianz biidrätte, und au die Schwiizerischi Eidgenosseschaft isch sit 1817 drbii gsi. S Vollzugsorgan vo dr Heiligen Allianz isch d Quadrupelallianz gsi, wo am 20. Novämber 1815 zwüsche Russland, Grossbritannie, Östriich und Preusse abgschlosse worden isch. Mit dr Ufnahm vo Frankriich am 15. Novämber 1818 isch si zur Pentarchii worde. Für zum sich z koordiniere, si regelmässigi Zsämmekümft vorgseh gsi. Uf em Kongräss vo Aache 1818 het die Heiligi Allianz über Underdruggigsmassnahme gege die bürgerlig-nationali Opposition in Dütschland berootet. Uf de Kongräss z Troppau und Laibach si militärischi Interventione gege die bürgerlige Umwälzige z Italie und die indiräkti Understützig vo dr Türkei gege dr nationali Befreijigskampf vo de Grieche
Dr Kantönligeist bezeichnet e Differenzierig in dr Identität, Mentalität und Politik zwüsche de 26 Schwiizer Kantön, wo als überdriiben empfunde wird. Dr Begriff wird aber au usserhalb vo dr Schwiiz, vor allem z Östriich und z Dütschland, as Synonym für ängstirnige Lokalpatriotismus und Chilledurmpolitik bruucht. D Ursprüng vo däm Phänomen lige in de Eigeheite vo de Kantön. So het jede von ene si eigene Mix vo Mundarte, si eigeni Verfassig und anderi regionali Spezialidete. Uf dr politische Ebeni lige d Verwaltigsorganisation, d Kultur, s Schuelwäse, die diräkte Stüüre, s Grichtswäse, s Bourächt, dr Naturschutz, dr Heimatschutz und dr Stroofvollzug hüte no ganz oder deilwiis in dr Kompetänz vo jedem einzelne Kanton. Hüfig wird vo de Ahänger vom ene Zentralstaat oder eme Bund mit meh Kompetänze behauptet oder wenigstens insinuiert, dr Kantönligeist brämsi die politischi und wirtschaftligi Entwigglig vo dr Schwiiz. D Bezeichnig wird abwärtend für ängstirnigs und provinziells Dänken bruucht, mänggisch zum d Kritik an mehr Kooperation und mehr Bundeszueständigkeite z underminiere, aber hüfig us Frustration wil Entwigglige im ene föderative System im allgemeine langsamer si. Kantönligeist z Östriich agluegt am 8.2.2010 Kantönligeist-Passepartout agluegt am 8.2.2010 Schulen: Harmonie statt Kantönligeist agluegt am 8.2.2010 Grossregionen sollen „Kantönligeist“ austreiben agluegt 8.2.2010 Föderalismus
De Rafael del Riego y Flórez (* 9. April 1784 z Tuña, Aschturie; † 7. November 1823 z Madrid) isch e spanischer General un Liberaler gsi. Del Riego isch am 9. April 1784 (oder au am 24 November 1785 z'Santa María de Tuñas in Aschturie uf d'Wält cho. 1807 het er syn Abschluss an dr Universität vo Oviedo gmacht un isch denoch uf Madrid zoge, wo er in d'Armee ytrete isch. 1808 isch er während em Spanische Unabhängigkeitschrieg vo de Franzose gfangegnomme worre, isch aber spöter entchomme. Im selbe Johr hät er in dr Schlacht vo Espinosa de los Monteros chämpft un isch wieder gfangegnomme worre. 1814 isch er nooch Schpanie zruggchärt. Wo dr Chönig Ferdinand VII. 1819 Truppe uf Südamerika hät welle schigge, isch Riego zum Kommandör vum Aschturische Battalion ernannt worre. Am 1. Januar 1820 het er aber z'Cádiz gmeutert un het zamme mit andri Offizir d'Widerherschtellig vo dr Verfassig vo 1812 gfordert. Em Riego syni Truppe sin durch d'andalusischi Städt marschirt in dr Hoffnig e republikanische Ufschtand z'entzünde; d'lokali Bvölkrig isch aber gröschteteils indifferent gsi. In Gallizie isch aber e Ufschtand losbroche, un am 10 März het dr Chönig d'Verfassig widerhergstellt. D'nöji progressivi Regirig het Riego zum
Dr Rudolf Ludwig von Erlach (1749-1808) isch e Schwiizer Bruefsmilidär und Politiker zur Ziit vo dr Helvetik und dr Mediation gsi. Dr Rudolf von Erlach isch am 26. Oktober 1749 z Bärn uf d Wält cho. Wie vili anderi Patriziersöhn isch au dr Erlach as Söldner in fremde Dienste gstande; vo 1765 bis 1771 het är as Grenadieroffizier im Regimänt ”Von Erlach“ z Frankriich dienet. Won er uf Bärn zruggcho isch, het me-n en 1785 i Bärner Groossroot gwehlt, s Johr druf isch er Landvogt vo Lugano worde, 1789 Sächzähner (e Mitgliid von ere Wahlbehörde), 1794 Stadtmajor vo dr Bärner Stadtwach und 1796 Schultheiss vo Burtlef. Dief konservativ het dr Erlach die helvetischi Verfassig, wo 1798 ygfüert worden isch, abglähnt. Er isch am 13. Septämber 1802 noch dr Beschiessig vo Züri dur die helvetische Druppe under em General Andermatt dr milidärisch Füehrer vo dr Grosse Schwiizerische Verbrüederig worde und isch sofort in Kanton Bade gange, wo dr Ufstand scho usbroche gsi isch. Freiwilligi sin em vo alle Siite zuegloffe, s Problem isch nur gsi, ass ne d Waffe gfehlt hai; dorum het dr Chrieg dr Name Stäcklichrieg übercho. Vo Soledurn, wo sich die Ufständische mit Waffe us em Züüghuus hai
p3 D Hochburg, au Hachberg gnännt, isch e Burgruine zwische Ämmedinge (Winderytti) un Säxoi im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg. Noch em Heidelberger Schloss isch d Hochburg di zwotgrescht Burgaalag z Bade. D Linie vu dr Markgrofe vu Bade-Hachberg het ihre Namme vu däre Burg. D Burg isch wahrschyns im 11. Johrhundert vum Dietrich von Hachberg böue loo wore. Di erscht urkundli Nännig stammt us em Johr 1127. Anne 1218 het dr Markgrof Heinrich I. vu Bade d Linie vu dr Markgrofe vu Bade-Hachberg grindet. 1415 het dr Markgrof Bernhard I. us dr badische Hauptlinie d Burg un d Herrschaft vum verschuldete Markgrof Otto II. vu Bade-Hachberg ufgchauft. D Burg het 1424 dr Chrieg vum Oberryynische Städtebund gege dr Bernhard I. iberstande. Au im Burechrieg 1525 het si standghalte. Ab 1553 isch d Burg unter em Karl II. stark uusgwytet wore. Dr Markgrof Georg Friedrichhet d Burg um sibe Bastione ergänzt. Im Dryssgjehrige Chrieg isch d Burg vu 1634 bis 1636 belagert wore un no dr Kapitulation vu dr Verdeidiger gschleift wore.. Ab 1660 isch si derno wider ufböue wore. Scho 1681 sin aber d Verdeidigungsaalage vu dr Burg frejwillig wider gschlisse wore, wu d Franzoose noch em Fride vu Nimwegen
Arischtau isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Muri im Schwiizer Kanton Aargau. Si ligt im Rüüsstal an de Gränze zum Kanton Züri. D Gmeind Aristau bsteht us drüne Dörfer, wo öppe gliich gross sind. Alli liget weschtlich vo de Rüüss, öppe ei bis zwei Kilometer vom Fluss ewäg. Di drü Dörfer sind Althüsere, Arischtau und Birri. De Gmeindsbann het e Flächi vo 864 Hektare, dodervo sind 132 Hektare Wald und 80 Hektare sind überbaut. De höchschti Punkt vo de Gmeind isch uf 475 Meter ü. M., de tüüfschti uf 380 Meter. D Nachbargmeinde sind di Aargauer Gmeinde Merischwand, Muri, Bosmel, Bäsibüre, Rotteschwil und Jooneund di Zürcher Gmeind Ottebach. Arischtau isch zum erschte Mol in ere Urkund us em Johr 1153 in de Form Arnestowo erwähnt. Im Mittelalter het s Gmeindsbiet zerscht de Grafe vo Länzbrg ghört. Wo des Gschlecht im 1173i usgschtorbe-n-isch, hei d Kyburger s Erbe und dodermit d Landesherrschaft übernoh. Im 1264i isch d Landesherrschaft dann an d Habsburger gfalle. Im 1415i hei Eidgenosse de Aargau erobert u e so isch Arischtau, Althüsere und Birri en Teil vom Amt Muri in de Freie Ämter worde, ere gemeine Herrschaft. Im März 1798 sind d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt und
As Partikularismus (lat.: pars = Deil; Partikel = sehr chliins Deili) wird in dr Politikwüsseschaft, Gschichtswüsseschaft und Philosophii e Gsellschaftszuestand bezeichnet, wo mä innerhalb vom Ganze immer dr chliinere Undereiheit dr Vorzug git. Grundsätzli cha mä dr Partikularismus as e politischs System bezeichne, wo s Undergordnete (d Peripherii) gegenüber em Übergordnete (d Zentrale) an Gwicht gwünnt. Im Einzelne bezeichnet dr Begriff Partikularismus e politischs Phenomen, wie s d Politikwüsseschaft beschriibt e historischs Phenomen, wie s d Gschichtswüsseschaft bruucht e Begriff in dr politische Philosophii as Gegebegriff zum politische Universalismus As weniger klar fixierte Begriff bezeichnet Partikularinträsse Ziil und Wohrnähmige vo soziale Gruppe innerhalb vom ene grössere Ganze; säll Einzelinträssi zeichnet sich dodrdur us, ass nume bzw. vorrangig säll (meistens politisch) artikuliert wird, wo em iigschränggte Bligg vo dr Einzelgruppe entspricht, ohni dass gruppenübergriifendi Gsichtspünggt vo allgemeinem Belang bsunders ins Gwicht falle wurde. Dr Begriff vom Partikularinträsse wird dorum au hüfig negativ as Gruppenegoismus oder Beschränggtheit konnotiert. E sonige Art dr Begriff Partikularinträsse z bruuche, kontrastiert en meistens mit em Begriff vom Gmeinwohl. Es muess aber bedont wärde, ass d Formulierig vo Einzelinträsse as Einzelinträsse nit per se negativ sött gwärtet wärde. Nit zletzt isch dr Usgliich vo Partikularinträsse, wo sich
Boiel (usgschproche: ˈbøɪ.əl) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Muri im Schwiizer Kanton Aargau. Will d Gmeind in de Schtandartsproch genauso heiss wi Böiu, hets zur Unterscheidig in Klammere (Freiamt). Bis und mit em Johr 1950 isch de offiziell Näme Beinwil bei Muri gsi. D Gmeind Boiel bstoht us de füf Dörfer Walleschwil, Wiggwil, Winterschwil, Brunnwil und öppe in de Mitti Boiel. Alli liget am Oschthang vom Lindebärg. Zu de Dörfer chömmed vili Einzelhöf. De Gmeindsbann het e Flächi vo 1129 Hektare, dodervo sind 202 Hektare Wald und 75 Hektare sind überbaut. De höchschti Punkt vo de Gmeind isch uf 854 Meter ü. M., de tüüfschti uf 456 Meter. D Nachbargmeinde sind di Aargauer Gmeinde Gältel, Mülau und Au und die Lozärner Gmeinde Hoherain und Hitzkirch. S erschti Mol in ere Urkund taucht Beinwilare im Johr 1153 uf. Di andere vier Dörfer e chli schpöter: im 1160i Brunwile und Walleswilare, im 1179i Wicwilare und im 1189i Winteswile. Im Mittelalter isch d Landesherrschaft über Boiel, Walleschwil, Wiggwil, Brunnwil und Winterschwil bi d Habsburger gläge. Winterschwil het in dere Zit zum Amt Muri ghört, die andre viir Dörfer zum Amt Meiebärg. Im 1415i hei Eidgenosse de Aargau erobert und e so sind Boiel
p1 D Burg Keppebach isch e Burgruine rund 1500 Meter ewäg vu dr Stadt Freiamt im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf uf eme langgstreckte Bärgsporn vum Schlossbärg iber em Wyyler Sägplatz un em Ortsdeil Riichebach. Anne 1161 isch dr Hartmut von Keppenbach (Hartmout de Keppenbach) as Minischtriale vu dr Zähringer gnännt wore. D Burg isch dr Stammsitz vu dr Herre von Keppenbach. 1251 wird d Burg in eme Schlichtigstext zwische Sigelau un em Chloschter Dännebach gnännt. Speteschtens ab 1336 isch d Burg Keppebach e Ganerbeburg gsi, also e Burg wu vu mehrere Familie bewohnt gsi isch. Am Änd vum 14. Johrhundert isch d Burg dur d Habsburger gschlisse wore, wu ihre Machtberaich uf dr Bryysgau un d Stadt Fryybeg uusdehnt gha hän. D Burg isch dur d Herre von Keppenbach aafangs 15. Johrhundert wider ufböue wore un derno 1525 im Buurechrieg ändgiltig gschlisse wore. Die ehmolig Hecheburg isch e chleini, kompakti, drejsytigi Schildmuureburg gsi, wu us ere Ober- er Mittel- un ere Unterburg bstanden isch mit ere zweifach gchnickte Schildmuure. Die het e Sterki vu 2,3 Meter un e Hechi vu 7,5 Meter gha. D Burh isch vun eme Halsgrabe umgee gsi mit ere Breiti vu rund 30
Dr Edi Rama (am 4. Juli 1964 z Tirana uf d Wält cho) isch en albanischer Künschtler un Politiker und syt em 10. September 2013 dr Minischterpräsident vo Albanie. Syt Oktober 2005 isch er Vorsitzender vo dr Sozialistische Partei vo Albanie (alb. Partia Socialiste e Shqipërisë). Vo 2000 bis 2011 isch er Bürgermeischter vo dr Hauptstadt vo Albanie, Tirana, gsii. Dr Edi Rama het sich 1990 am Umsturz vum kommunistischi Regime beteiligt. Er isch zu dere Zit Lektor aa dr Kunschtakademi vo Tirana, dr Akademia e Arteve e Tiranes gsi. Er het sich aber schnell vo dr Demokratische Partei vum Sali Berisha abgwannt un in de Joor druf im Ussland e Name als Künschtler gmacht. 1997 isch er vo Sicherheitskräft (wo aageblich vom Sali Berisha beuftrait worre sin) fascht dot gschloo worre, un isch uf Paris emigriert. 1998 isch er zum Begräbnis vo sym Vater zruggcho un vum Premier Fatos Nano zum Kultusminischter ernannt worre. Wonner Kultusminischter gsi isch het er zum Byspil d erschte Kinos syt 1990 eröffne loo. 2000 het er mit dr Unterstützig vo dr Sozialistischi Partei als Bürgermeischter vo Tirana kandidiert un mit 57% gwunne. Churz noch synere Waal het en Unbekannter uf syn Huus gschosse,
Dr Jean de Montenach, Übername „le Turc“, (* 30. Juni 1766 z Friburg im Üechtland; † 5. Juni 1842 ebd.) isch e Schwiizer Politiker und Diplomat us Friburg im Üechtland gsi vo dr Helvetik bis zur Ziit vo dr liberale Regeneration in de 1830er Johr. Jean-Francois-Joseph-Nicolas de Montenach isch am 30. Juni 1766 z Friburg im Üechtland uf d Wält cho. As Sprössling von ere Friburger Patrizierfamilie—si Vater, dr François Pierre de Montenach, isch Landvogt vo Greyerz gsi—isch er Diplomat und Politiker worde. Er het Frankriich diplomatisch in dr Moldau verdrätte und isch denn Attaché vom französische Botschafter z Konstantinopel worde (vo do isch si Übername „le Turc“ cho). 1790 isch er uf Friburg zrugg und isch im Johr druf Mitgliid vom Root vo de Zweihundert worde. 1798 isch er Presidänt vo dr provisorische Friburger Regierig gsi und het in de Johr druf mehreri Ämter gfüllt. As Staatsroot vo 1803 bis 1837 isch er Mitgliid vo alle Friburger Regierige in dere Periode gsi. In dr Restauration vo 1814 het er e füehrendi Rolle gspiilt und isch eine vo de Schwiizer Abgeordnete am Wiener Kongräss gsi. Dr Jean de Montenach isch am 5. Juni 1842 z Friburg gstorbe. Dr Montenach isch
Tirol isch e Region z Mitteleuropa, wu vum Weschte vu Eschtryych bis in dr Norde vu Italie goht. Urspringli unter eire Herrschaft, isch Tirol noch em Untergang vum Habsburger Viilvelkerstaat Eschtryych-Ungarn noch em Erschte Wältchrieg dur dr Vertrag vu St. Germain uf zwe Staate ufdeilt wore: Nordtirol un Oschttirol zu Eschtryych Sidtirol un Wälschtirol zum Königriich Italie (hite: Autonomi Region Trentino-Sidtirol) Gnännt isch d Region no dr alte Residänz vu ihre Landesfirschte, Schloss Tirol oberhalb vu Meran im Burggrofeamt. Landschaftli isch Tirol dur d Alpe bregt. Di hegschte Bärg vu Tirol sin dr Ortler (3905 m ü. A) un di iber 3859 Meter hoch Königspitze z Sidtirol, dr Großglockner (3798 m ü. A) z Oschttirol, dr Monte Cevedale (3769 m s.l.m.) z Wälschtirol (Trentino) un d Wildspitze (3768 m ü. A) in dr Ötztaler Alpe z Nordtirol. D Entwässerig erfolgt z Nord- un Oschttirol iber Inn, Drau un Lech, wu alli in d Duene minde. Sidtirol un Trentino wäre in dr Hauptsach vu dr Etsch un ihre Näbefliss entwässeret. D Deilig vum Land isch fascht gnau an dr Wasserscheide erfolgt. D Region Tirol gränzt im Norde an Bayern, im Weschte an Vorarlberg un dr Kanton Graubünden, im Sidweschte an d
Dr Emanuel Friedrich vo Fischer (* 19. September 1786 z Bärn; † 13. Januar 1870 z Bärn) isch e Schwiizer Politiker im Kanton Bärn gsi. Noch em Studium vo dr Klassische Philologii und dr Mathematik an dr Gämfer Akademii und dr Bärner Akademii isch er 1805 bis 1809 Sekretär vo dr Bärner Akademii gsi. Denn het er e politischi Karriere gmacht und isch 1827 zum letzte regierende Bärner Schultheiß vo dr Restaurationsziit gwehlt worde. Noch dr Julirevolution vo 1830 het er im Januar 1831 z Bärn drfür gsorgt, ass dr Übergang vom Patriziat zum liberale Verfassigsstaat friidlig siig, und denn isch er vo 1833 bis 1840 freiwillig ins Exil gange. D Abdankigsurkunde vo dr aristokratische Regierig het am 20. Oktober 1831 denn as dr letzt nominell Schultheiss dr Niklaus Rudolf vo Wattewyl underschriibe. Vo 1850 bis 1854 isch dr Fischer als Abgeordnete vo Brienz wider Mitgliid im Kantonsparlamänt gsi und het die konservativi Regierig vom Eduard Blösch understützt. Christoph Zürcher: Fischer, Emanuel Friedrich von. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Georg von Wyß: Fischer, Emanuel Friedrich von. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 7, Duncker & Humblot, Leipzig 1877, S. 52–61. Hans Haeberli: Fischer, Emanuel Friedrich von. In: Neue Deutsche
p1 D Kirnburg, au Kürnburg oder Kürnberg gnännt, isch e Burgruine rund 500 Meter eschtli vu Bleiche, eme Ortsdeil vu dr Stadt Härwelze im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg. Di ehmolig Hecheburg lyt uf eme Bärgsporn vum „Kirnbärg“ 382 Meter iber NN. Dr eltscht Deil vu dr Kirnburg isch um 1160 vum Burkhart I. böue loo wore, wu wie syy Vorgänger im Gfolg vum Stauferchaiser Friedrich Barbarossa gstanden isch. Anne 1219 isch d Burg as „castrum nostro Kurinberc“ s erscht Mol gnännt wore. D Burg isch in dr Bsitz vu dr Herre von Üsenberg chuu, wu im 13. Johrhundert d Vorburg uusböue hän. 1352 sin d Burg un di zuegherig Herrschaft an dr Heinrich IV. von Hachberg gange, wu ne Zytlang uf dr Burg residiert het. Speter sin d Burg un d Herrschaft Kirnberg an regionali Adelsgschlächter verpfändet gsi, wie z. B. an di yyflussryych Fryybeger Adelsfamilie vu dr Schnewlin Landeck, an d Ritter Martin Malterer un Konrad von Weinsberg und ab 1424 an d Bischef vu Stroßbeg, wu d Burg s letscht Mol uusböue hän. E baar Johr vor em Uusbruch vum Buurechrieg, 1515, het dr Wolf von Hürnheim zum Tuttenstein d Kirnburg as Läche erworbe. Wel d Burg aafangs