rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Umgäld, au Ungäld (mhd. ungelt) isch e Verbruchsstüür, wo sit em 13. Johrhundert erhobe worden isch. Als Akzise isch si die eltisti europäischi indiräkti Stüür und isch zerst z Spanie und z Venedig erhobe worde und cha sit em 13. Johrhundert am Niiderrhii nochgwiise wärde. Mä waiss zum Bischbil, ass dr Friedrich II. in sinere Regierigszit vo 1220 bis 1250 im Basler Bischof Heinrich vo Thun s Rächt uf e Dail vom Umgäld gee het. mhd. gelt „Zahlig, Abgob“; mhd. un... odr um..., wo mänggisch bruucht wird für zum dr Sinn vom Wort nochhär z versterke (vgl.: Ummängene) S Umgäld isch en Art Umsatzstüür gsi, wo sit em 13. Johrhundert vo de Riichsstedt uf Verbruuchsgüeter erhobe worden isch, bsundrigs uf Getreid, Wii, Bier, Fleisch und Salz. D Stüür isch uf de Märt und bi de Stadttor iizoge worde. Sit em 16. Johrhundert isch s Umgäld vo de Landesherre überno worde, zerst nume as Abgob uf Getränk. D Höchi und d Art vo dr Bestüürig si vo Ort zu Ort verschiide gsi, und sogar im gliiche Herrschaftsgebiet het me d Stüür nit überall müesse zahle. 1549 het d Kurpfalz in ere Ornig festgleit, ass in Zuekumft alli Wirt und Beize
Dr Frickdaler Rappechrieg, wo vom Juli 1612 bis zum September 1614 duurt het, isch e Konflikt im Süde vom vorderöstriichische Oberamt Briisgau gsi. D Buure in de östriichische Gebiete, wo hüte im Schwiizer Kanton Aargau und im Süde vom dütsche Bundesland Bade-Württebärg uf beide Siite vom Hochrhii lige, hai sich gege die östriichischi Regierig erhobe. Me sött dä Konflikt nit mit em Basler Rappechrieg vo 1591 bis 1594 verwächsle, au wenn er ähnligi Ursache gha het. D Usenandersetzige si usglöst worde, wo s Umgäld, e Umsatzstüür uf Wii, um ei Rappepfennig pro Mass erhöht worden isch. D Buureverdräter us em Frickdal, em Hotzewald, em Wehradal und vom Dinkelbärg hai sich im März 1612 in der Frickdaler Gmeind Mumpf versammlet. S Ergäbnis vo dere Versammlig isch e Beschwärdebrief an die vorderöstriichische Behörde im elsässische Ensisheim gsi. D Buure hai sich nit nume über d Stüürerhöhig, wo in ihre Auge nit grächtfertigt gsi isch, beklagt sondern au über e Frondienst, wo immer meh überhand gnoh het, über wirtschaftligi Problem wäge Missärnte und dass d Behörde nüt gege d "Häxe und Unhold" wurde mache. Doch d Regierig het sich nit um die Beschwärde kümmeret und het verlangt, ass d Buure sich wurde unterwärfe.
Die Burgundischi Eidgenosseschaft isch e Bündnis zwüsche verschiidene Stedt, Landschafte und adlige Herre im Gebiet vo dr hütige Westschwiiz gsi, wo no im 13. Johrhundert as Deil vom alte Königriich Burgund agluegt worden isch. D Riichsstadt Bärn het die Burgundischi Eidgenosseschaft agfüehrt. Es het vili Bünd ge zwüsche Stedt, Landschafte und adlige Herre und Bärn isch im Zentrum gsi. Ihr politischs Hauptziil isch gsi, d Unabhängikeit, wo si noch em Usstärbe vo de Herzög vo Zähringe gnosse het, gege die grosse Territorialherrschafte Savoye und Habsburg, wo immer sterker worde si, z schütze. Mit Bündnis zwüsche Bärn und Solodurn uf der einte und em Rhiinische (1327) und em Schwäbische Stadtbund (1385) uf dr andere Siite, het die Burgundischi Eidgenosseschaft e starki Ruggedeckig im Riich gha. D Stadt Bärn het schliesslig 1323, 1341 und 1353 Bündnis mit dr schwiizerischen Eidgenosseschaft abgschlosse und, wie ihri Koalitionspartner gwächslet hai, au mit Savoye und de Habsburger. Innerhalb vo dr Burgundische Eidgenosseschaft het s immer wider Spannige ge wäge de Bündnis, wo sich deilwiis widersproche hai. Bsundrigs zwüsche de Stedt Bärn und Freiburg het mänggisch e starki Rivalität gherrscht, wo im Laupechrieg eskaliert isch. As Folg vo däm Konflikt isch Bärn 1353 definitiv dr schwiizerische Eidgenosseschaft
Eidgenosseschaft stoht für: die Schwiizerischi Eidgenosseschaft, dr offizielli dütschi Name vom Staat, lueg Schweiz dr Rächtsbegriff Eidgenosseschaft, d Verbindig vo Mensche mit eme Eid die Alti Eidgenosseschaft, die historischi Form vo dr hütige Schwiiz (1291–1798) die Burgundischi Eidgenosseschaft, e Bündnis im Gebiet vo dr hütige Westschwiiz (13. Johrhundert) die Oberschwäbischi Eidgenosseschaft, e Zsämmeschluss im dütsche Buurechrieg (1525) Eidgenoss stoht für: e Schwiizer e Schwiizer Armeeross e Gwünner (vordersti Räng) im ene Eidgenössische Schwingfest
D Eidgenosseschaft as abstrakte Rächtsbegriff us em Middelalter und dr früehje Neuziit bezeichnet e politische Bund vo gliichberächtigte Gnosse. Si wird abgschlosse mit eme Eid, wo im Name vo Gott gschwore wird. Si cha ziitlig begränzt oder für 'alli Ewigkeit' gültig si. Wil d Bündnispartner gliichberächtigt si, stoht d Eidgenosseschaft im Gegesatz zur Feudalherrschaft mit ihrer hierarchisch-asymmetrische Organisation. Eidgenosseschafte kennt me us em alemannische Ruum. Die gschichtlig erfolgriichsti isch die schwiizerischi Eidgenosseschaft, wo dr Nochfolger drvo dr modärn Schwiizer Bundesstaat isch. Dr Legände noch isch dr Bund 1291 uf em Rütli beschwore worde, dr Bund isch aber e chlii elter. Er isch im August 1291 schriftlig mit em sogenannte Bundesbrief erneueret und besiiglet worde und no einisch im Bund vo Brunne 1315. Die schwiizerischi Eidgenosseschaft Die Alti Eidgenosseschaft Die burgundischi Eidgenosseschaft
E Gnosseschaft isch e Zsämmeschluss vo natürlige und juristische Persone (Personevereinigung), wo gmeinsam, aber nit immer gliichberächtigt öbbis mache. Die gnosseschaftligi Organisationsform, wo au mit de Begriff Sälbsthilf, Sälbstverantwortig und Sälbstverwaltig ch umschriibe wärde, isch e Zsämmeschluss vo Persone, wo sich in dr gliiche oder enere ähnlige Problemlag befinde und gmeinsam noch Lösigen drfür sueche. Dr Gnosseschaftsgedanke isch dorum alt. Im 19. Johrhundert isch er vo dr Gnosseschaftsbewegig in ere modärne Form widerbeläbt worde. Scho im Altertum si Notbündnis mit gnosseschaftlige Züg bi dr Bildig vo Gmeinde (Poleis), Religionsgmeinschafte oder Stämm entstande. Im Mittelalter hai sich gmeinschaftligi Zsämmeschlüss vo sonige, wo im Allgemeine sozial, wirtschaftlig oder politisch schwach gsi si, für e gmeinsame Zwäck. Zum Bispil für zum de Gnosse en aständigs Begräbnis möglig z mache (Beärdigungsgnosseschaft) oder um e Deich z erhalte (Deichgnosseschaft). Im Alperuum hai sich d Siidler zu Alpgnosseschafte zsämmegschlosse, wil die modärni Alpwirtschaft nume kooperativ cha glinge. D Gnosseschaft reglet die gmeinschaftligi Nutzig vo de Weide und Alpe und verhinderet ass Gmeineigedum verlore goht. In der Schwiiz het sich us dene Gnosseschafte in de Gmeinde die Diräkti Demokratii entwigglet, wo s politische Läbe vo dr modärne Schwiiz immer no stark prägt. Dr Robert Owen zelt as
D Grafschaft Greyerz isch vom 11. Johrhundert bis 1555 e bedütends Herrschaftsgebiet in dr Westschwiiz gsi und und het s obere Saanedal umfasst. Im Johr 1555 isch si ufdeilt worde in zwei Vogteie, Greyerz und Saane. S Wappedier vo de Greyerzer isch dr Kranich (französisch la grue) gsi, wo hüte au uf em Wappe vo Greyerz isch. Zum Kärngebiet vo der Grafschaft Greyerz het s ganze obere Saanedal vo dr Saanequelle im Beriich vom Sanetschpass bis zum hütige Lac de la Gruyère in dr Nöchi vo Broc und La Tour-de-Trême ghört. Au s Jaundal isch e Deil drvo gsi. S Gebiet vo dr Grafschaft isch vo Bärge gege d Ussewält abgschlosse gsi und ihre Mittelpunggt isch immer s Stedtli Greyerz gsi. D Grafschaft isch iideilt gsi in d Landvogteie Greyerz, Montsalvens und Vanel wo vo Burge mt de gliiche Näme beherrscht worde si. Erst spöter hai au Château-d'Œx und La Tour-de-Trême dr Status von ere Vogtei übercho. D Herrschaft vo de Gräf vo Greyerz het öbbe 480 Johr duurt. 19 von ene si historisch beleit: Wilhelm I.: 1075(?)–1115 Raymond: 1115–1136 Wilhelm II.: 1136–1157 Rudolf I.: 1157–1196 Peter I.: 1196–1209 und Rudolf II.: 1196–1226 Rudolf III.: 1226–1270 Peter II.: 1270–1304 Peter
D Kyburger – mängisch au Kiburger gschribe – si im Middelalter es Adelsgschlächt gsi, wo dr Haupdeil vo ihre Herrschafte i dr hütige Nord- und Oschtschwiz gläge isch. D Familie isch e Sitelinie vo de Groofe vo Dillinge an der Donau gsi. Si het ihre Name vo dr Kyburg im hütige Kanton Züri. Im 12. und im 13. Johrhundert hai d Kyburger vili Stedt in dr Ostschwiz gründet: Winterthur, Frauefäld, Diessehofe im Thurgau, Zug Bade im Aargau, Aarau, Länzbrg, Mellige, Sursee Weese Laupe, Kyburg Riichesee Huttwil. Die männligi Linie vo de Kyburger isch 1263 usgstorbe. Dr Rudolf I. vo Habsburg, wo über si Mueter Heilwig vo Kyburg verwandt gsi isch mit dr einzige Erbin, dr Anna, wo denn no e Chind gsi isch, het d Groofschaft as em Maitli si Vormund verwaltet. D Anna het spöter dr Eberhard I. vo Habsburg-Laufeburg ghürotet und so het d Linie Kyburg-Burgdorf oder Neu-Kyburg agfange. 1301 si d Neu-Kyburger dr Burgundische Eidgenosseschaft rings um d Stadt Bärn biidräte. Anne 1417, wo dr Berchtold vo Kyburg gstorben isch, isch d Familie vo de Neu-Kyburger vo dr Gschicht abträtte. Martin Leonhard, Franziska Hälg-Steffen: Kyburg [Kiburg], von. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Heinz Bühler et al.:
Dr Kànton Bröömt ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Bröömt. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Stroosburi nej züegschnitte worre. Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Stroosburi (Lànd) ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum Arrondissement Stroosburi-Lànd. Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Hàwenau un dr Kànton Bìschwiller ìm Arrondissement Hàwenau granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Ortenaukreis em Regierungsbezirk Friburi z (Bade-Wirttebari), ìm Side àn d Stàdt Stroosburi ìm Arrondissement Stroosburi-Stàdt un àn dr Kànton Mundelse un dr Kànton Drüdersche un ìm Weschte àn dr Kànton Huufalde. Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Bröömt 22 Gmeine:
D Basler Verkehrs-Betriib (BVB) betriibe die lokale öffentliche Verkehrsmittel im Kanton Basel-Stadt (Tram und Bus). Si sin Mitgliid im Tarifverbund Nordwestschweiz (TNW). Am Tarifverbund sin au BLT, SBB, d Postauto, d Waldeburgerbahn und d Autobus AG Lieschtel. 1874 Erschts Projäkt für e "Rösslitram" z Basel. 11. Juli 1881: Eröffnig vom Tramomnibus. (Das isch e Stroossefuehrwärk gsi, wo vo Ross zoge worden isch.) 6. Mai 1895: Eröffnig vo de elektrische «Basler Strassenbahnen» (BStB), em erschte Tram in dr Schwiz, wo von ere staatliche Behörde betriibe worden isch. Die erschti Linie fiehrt vom Centralbahnhof übr die Mittleri Brugg bis zum alte Badische Bahnhof am Riechering (bim hüttige Mässgländ). 1897 Birsfälde bechunnt als erschti Vorortsgmeind e Tramverbindig mit dr Stadt. 1900 D Basler Tram fahre über d Landesgränze mit ere Linie nach Saint-Louis (Frankriich). 1905 Dr Streik vo de Trämmler, im Aaschluss dra kunnt dr Zämmeschluss vo de verschiidene Personalverein zum «Centralverein der Basler Strassenbahn-Angestellten » (dä Verein goht spöter im VPOD uf). 1914 Usbruch vom Erste Wältkrieg. Die gränzüberschriitende Tramlinie wärde bis am 30.9.1915 igschtellt. 1930 Die erschte zwei Autobuslinie wärde im Betriib übergä: (Kleihüünige–)Claraplatz–Hörnli und (Claraplatz–)Burgstrooss–Bettige. 1934 Mit dr Eröffnig vo dr Linie St. Johann Bahnhof– Dreirosebrugg–Muschtrmäss isch dr Tramnetzusbau abgschlosse.
Loupe isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz. Loupe ligt am rächte Stade vor Seise oberhaub vor Mündig i d Saane. D Gmeindsflächi bsteit us 40,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 29,7 % Waud, 24,8 % Sidligsflächi u 5,4 % süschtigi Flächi. Die ersti urkundligi Erwähnig stammt us em Johr 1032 (Loupa). Im Johr 1264 isch d Ortschaft vom Rudolf vo Habsburg eroberet worde. 1267 isch dr Peter vo Savoye noch Loupe cho, aber scho im Johr 1269 isch s vom Rudolf zruggeroberet worde. 1339 het der Loupechrieg zwüsche de Bärner und de Herre vom Burgund und vo Habsburg gwüetet, wo Bärn gwunne het. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Loupe ghört. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 10 % gläge. 68,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 18,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 19,9 %, CVP 3,3 %, EVP 1,7 %, FDP 7,9 %. GLP 6,2 %, GP 8,8 %, SP 24,6 %, SVP 23,3 %, Suschtigi 4,3 %. Gmeindspresidänt vo Loupe isch sit 2010 dr Urs Balsiger (Stang 2017). D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,2 %
Küssaberg (uff Hochdütsch genau glych) isch e Gmeind im dütsche Landchreis Waldshüet, Bade-Württeberg. Küssaberg litt uff 327 bis 442 Meter über de NHN; d Küssaburg-Ruine uff über 600 Meter. De Ort isch diräkt am Hochrhy in de Mitti zwüsche Basel und em Bodesee, öbbe acht Kilometer vo de Chreisstadt Waldshüet-Dienge entfärnt. D Gmeind gränzt im Norde an Lauchrige, im Oste an Chlettgau und Hochetenge am Hochrhy, im Süde an d Aargauer Gmeinde Mellike, Räkige, Bad Zurzach und Riete und im Weste an d Chreisstadt Waldshüet-Dienge. Dè högscht Pungt vo dè Gmeind Küssabärg isch dè Küssabärg sèlber, dè gröscht Höger vum weschtlichè Hälfti vum Chlynè Randè, dè Küssabärg lyt uff èrè Höchi vo 634 m ü. NHN. D Gmeind Küssaberg bstoht uss de ehemolige Gmeinde Bechterschbohl (Bechtersbohl), Dangstette (Dangstetten), Kadelburg (Kadelburg), Chüssich (Küßnach), Räckige (Reckingen) und Rhyne (Rheinheim). Sälli sin bis in d 1970er-Johr selbständig gsi. Zu de ehemolige Gmeind Bechterschbohl ghöre s Dorf Bechterschbohl und d Höf Eichhalde und Küssaberg. Zu de ehemolige Gmeind Dangstette ghöre s Dorf Dangstette und s Ghöft Geißerehof. Zu de ehemolige Gmeind Chüssich ghöte s glychnamig Dorf und d Höf Alkehof, Hauackerhof, Markhof, Rohrhof und Stüdlihof. Zu de ehemolige Gmeinde Reckinge und Rhyne ghöre jewyl
Buurechrieg isch e Sammelbegriff für Ufständ vo europäische Buure im spote Mittelalter und dr früehje Neuziit, aber no so spoot wie im 19. Johrhundert het s vereinzelti Buurerevolte ge. Hüfig wird s Wort für e Dütsch Buurechrieg bruucht, wo äng mit de Reformationschrieg im Dütsche Riich zsämmeghange isch. D Buure si nit immer elei gsi in ihrer Usenandersetzig mit dr Obrikeit, es het mänggisch au Stedt oder Adligi gha, wo mit ene sympatisiert und si understützt hai. Nit alli Chrieg zwüsche enere Landbevölkerig und ere stedtische Obrikeit wärde as Buurechrieg bezeichnet. Dr militärisch Komflikt, wo dr Basler Kantonsdeilig vorusgange isch, isch zerst e Kampf um politischi Gliichberechtigung gsi, wo denn zum Unabhängikeitschrieg worden isch. D Buure si bis in die neusti Ziit bi wiitem dr volksriichsti Stand z Europa gsi, gliichziitig aber au dä, wo politisch und militärisch am schwechste gsi isch und dorum am meiste usgnützt worden isch. Im Mittelalter si d Buure immer meh vo Adlige abhängig worde, wo se gege anderi Adligi beschützt hai, und drfür hai sich d Buure ihne müesse underwärfe. Die meiste von ene si Leibeigeni worde oder si wenigstens fast vollkomme vo ihre Grundherre abhängig gsi, wo si ihr Land von ene pachtet
As Hörigi bezeichnet me mittelalterligi Buure (sältener au anderi soziali Gruppe, wie z. B. d Waldschmiid oder anderi Handwärker an Herrehöf), wo vom ene Grundherr abhängig gsi si. Freiji und Liibeigeni hai chönne hörig si. De Hörige vo Chillegüeter het men au Hüebner gsait. D Hörikeit stoht zwüschem Freisii und dr Liibeigeschaft. Dr Hörig het bewegligs Eigedum döfe bsitze aber kei Land. Er isch an e Buurehof bunde gsi (Schollepflicht), wo emene Grundherr ghört het. D Schollepflicht isch an d Chinder vererbt vererbt worde und het au bim Verchauf vom Guet nid ufghört. Die Hörige si vom Grundherr gschützt worde und si siiner Jurisdiktion understande. Drfür het er vo ihne chönne Frondienst verlange. Drzue hai si ihm as em Eigedümer vom Land e Pacht müesse zahle. D Frondienst und d Pachtabgobe si meistens uf de Fronhöf (Salhöf) gleistet worde. D Hörikeit het s scho bi de Germane ge, währed em Früeh- und Hochmittelalter het sich d Zahl vo de Hörige aber wäge dr Schuldchnächtschaft stark vergrösseret. Scho im 12. und 13. Johrhundert het sich d Klass vo de Ministeriale bildet, wo unfreiji Verwalter vo königliche, adlige odr Chillegüeter gsi si. Im Hochmittelalter isch us dere Schicht der Stand vom Dienst-
Dr Frondienst (vom mittelhochdütsche vrôn = „was dr herr (geistl. od. weltl.) bedrifft, ihm ghört“, z Östriich au Robot oder Robote, archaisch Robath) bezeichnet persönligi Dienstleistige vo Buure für ihre Grundherr. Dr Frohn, Frohne, Frone bezeichnet e Diener vom sogenannte Herr, au herrschaftlige Amma, Beamte, Grichtsdiener, Grichtsbote oder Büttel. Frondienst si e Leistig vom Buur für e Grundherr gsi. Si hai e sehr breiti Palette vo verschiidenste Dätikeite für e festgleiti Zahl vo Däg im Johr umfasst. Normalerwiise hai d Buure sogenannti Hand- und Spanndienst (Scharwärk) gleistet. Zu de Handdienst het zum Bispil s Jäte vo de Fälder vom Grundherr ghört. Bi de Spanndienst hai d Fronarbeiter z. B. s Fäld müesse pflüege. Der Begriff "Spanndienst" bezieht sich uf s Iispanne vor em Pflueg vom ene Ochs oder emene andere Dier. Dr Grundherr het hüfig kei Rücksicht uf d Läbensbedürfnis vo siine Buure gnoh, und d Frondienst au zur Saat- oder Ernteziit verlangt. Das isch für die hörige Buure e grosses Problem gsi, wil si jo sälber zu dene Ziite uf ihre eigene Fälder vil Arbet gha hai. Wie d Gäldwirtschaft sich usbreitet het, hai d Buure immer meh mit Gäld zahlt statt Fronarbet z leiste. Das het wenigstens s
Dr Schwizer Buurechrieg vo 1653 isch e militärischi Usenandersetzig zwüsche de Stadtort vo dr Alten Eidgenosseschaft und ihre ländlige Untertane gsi. Mä het em au Batzechrieg gsäit, wil äine vo de Hauptgründ d Abwärtig vom Batze gsi isch. Dr Buurechrieg in dr Alte Eidgenosseschaft het verschiideni Ursache gha. Zum einte hai sich d Stedt, wo d Zäntre vo dr politische und wirtschaftlige Macht gsi und vo immer weniger patrizische Familie regiert worde si, abgschottet. Im Lauf vom 16. und am Afang vom 17. Johrhundert hai si d Ufnahm vo Neubürger, d. h. Hintersasse us em Untertanegebiet und em Usland immer meh beschränkt, bis schliesslig keini Neubürger meh ufgno worde si. So het s für d Landbevölkerig e Barriere ge, wo verhinderet het, ass si im Soziale oder in dr Politik chönnti Iifluss ha. Drzue isch die ungünstigi wirtschaftligi Entwicklig, mit dr Nochchriegsdeflation noch em Drissigjöhrige Chrieg, em Kollaps vom Export vo landwirtschaftlige Produkt noch Süddütschland, wo sich vom Chrieg wider erholt het, und d Abwärtig vo dr Währig, wo d Stedt minderwärtige Chupferbatze mit em gliiche nominale Wärt wie s alte Silbergäld hai afo münze. Viili Buure si hoch verschuldet gsi, und wäge däm het d Landbevölkerig finanzielli Erliichterige, wirtschaftligi
Die Alti Eidgnosseschaft isch e Staatebund im Gebiet vo dr hütige Schwiz gsi, wo im 13./14. Johrhundert vo de Ort Uri, Schwyz und Unterwalde gründet worden isch und 1798 mit em Iimarsch vo de Franzose undergange und vo dr Helvetik abglöst worden isch. As Joor vom Ursprung nimmt mä vilmol 1291 aa, s Joor vom erste bekannte Bundesbrief. Vo 1513 a het si us drizäh Ort bestande, fümf Landort und acht Stadtort mit ihrne Unterdanegebiet und de Gmeine Herrschafte. Mit dr Alte Eidgnosseschaft si die zuegwandte Ort verdraglig verbunde gsi. D Reihefolg undenoch isch draditionell. S Johr vom Biidritt isch in Chlammere. VIII Ort Stadt Züri (1351) Stadt Bärn (1353) Stadt Luzärn (1332) Land Uri (1291) Land Schwyz (1291) Land Unterwalde (Obwalde und Nidwalde) (1291) Land Glarus (1352/86) Stadt und Land Zug (1352) X Ort Stadt Freiburg (1481), sit 1454 Zuegewandte Ort Stadt Solodurn (1481), sit 1353 Zuegewandte Ort XII Ort Stadt Basel (1501) Stadt Schaffhuuse (1501), sit 1454 Zuegwandte Ort XIII Ort Land Appezäll (1513), sit 1411 Zuegwandte Ort Noch der Johreszahl vom Bündniss si d Näme vo de eidgenössische Ort, wo s Bündniss mit däm Ort abgschlosse hai. Die «ängere Zuegwandte» Stadt Biel (1353); Bärn, Freiburg, Solodurn, nominell
Paris isch: Paris, d Houptschtadt vu Frankriich Paris (Mythologie), ä Prinz vo Troia us de grichische Mythologi Paris quadrifolia, de botanisch Namme vun de Chrottebeeri Paris (Rockband), de Namme vun ere Rockband (3317) Paris, d Bezaichnig vum Asteroid Paris isch usserdem sowohl ä männliche wie wibliche Vornamme un au ä Nochnamme. Folgendi Persönlichkaite trage de Namme "Paris": Gaston Paris (1839–1903), französische Romanist Albert Paris Gütersloh (1887–1973), Künstler Paris (Rapper) (1967), an US-amerikanische Rapper Paris Hilton (1981), amerikanisches Society-Girl Paris Latsis (1982), griechische Multimillionärssohn ä mondäni Schtadt wird metaphorisch oft „Paris“ gnennt: Bukarest, s „Paris vum Oste“ bis zum Zwaite Weltkrieg Riga, ebefalls s „Paris vum Oste“ bis zum Zweiten Weltkrieg Shanghai, s „Paris vum (ferne) Ostes“ bis zum Zweite Weltkrieg Witeri Ortschafte, wo de Namme Paris trage: Kanada Paris (Ontario) Paris (Yukon) Russland Ort in Russland mit 2000 Iwohner: Säller het ä maßstabstreue Nochbau vum Eiffelturm als Sendemast fer Mobilfunk. USA Paris (Arkansas) Paris (Idaho) Paris (Illinois) Paris (Kentucky) Paris (Michigan) Paris (Missouri) Paris (New York) Paris (Ohio) Paris (Pennsylvania) Paris (Tennessee) Paris (Texas) Paris (Virginia) Paris (Wisconsin) „Paris, Texas“ isch au de Titel vume Film vu Wim Wenders (1984).
D Liibeigeschaft bezeichnet e wiit verbreiteti, persönligi Abhängigkeit vo de Buure vo ihrne Grundherre im spote Middelalter und der früehje Neuziit z Europa; d Erbunterdänikeit isch e weniger strängi, regionali Form vo der Liibeigeschaft, wo me sit 1709 vor allem in Ostdütschland kennt het. Die liibeigene Buure hai uf Höf buurt, wo ihre Grundherre ghört hai, und hai drfür Pacht (Gült) müesse zahle. Drzue si si verpflichtet gsi, Frondienst z leiste, und wenn dr Grundherr us em Klerus gsi isch, hai si ihm non e Zähnt müesse ge. Im Gegesatz zur Hörigkeit, wo d Abgobe- und d Fronpflichte an s bewirtschaftete Guet bunde gsi si, isch d Verpflichtig bi Liibeigene persönlig. Dr Umfang vo de Dienst isch aber im Gegesatz zur Sklaverei begränzt und genau festgschriibe gsi. Usserdäm hai die Liibeigene, im Gegesatz zu de Sklave, döfe Privateigedum ha, wenn au keini Immobilie. Au wenn d Liibeigeschaft theoretisch und traditionell vo dr Sklaverei underschiide wird, het s Ziite und Umständ ge, wo me se praktisch nit vo dr Sklaverei im hütige Sinn vom Wort cha underscheide. D Begriff Liibeigeschaft und Liibeigene si im dütsche Sproochruum erst im 15. Johrhundert ufcho. In dr Dütschschwiiz het me no im 16. Johrhundert dr
Landfriide sait me de Verdräg, wo vom Hochmiddelalter a abgschlosse worde si, für zum Friide stifte und Fehde und Bluetrache iischränke. In dr europäische feudale Gsellschaft vom Midelalter und dr früehje Neuzit si Zentralgwalte, wie König und Kaiser, hüfig z schwach und z langsam gsi, für zum in lokali Händel chönne iigrife. Für dass d Gwaltawändig nit überhand nähm, hai verstriteni Parteie mit enand Verdräg abgschlosse, wo hüfig zitlig begränzt gsi si. D Parteie hai chönne natürligi oder juristischi Persone si: Adligi, Gmeinde oder Bünd. Landfriide si mänggisch au vo Herrscher proklamiert worde. Die si aber hüfig ineffektiv gsi. So isch s Fehdeverbot im Heilige Dütsche Riich, wo im Ewige Landfriide vo 1495 verkündet worden isch, witgehend misachtet worde, und Fehde het s no lang bis ins 16. Johrhundert ge. Im 13. und 14. Johrhundert si im Gebiet vo dr Schwiiz mehrmols Landfriide usgrüeft worde. Dr Bund, wo Uri, Schwyz und Unterwalde im spote 13. Johrhundert gschlosse hai, und wo sich schliesslig zur Alte Eidgenosseschaft entwigglet het, isch Deil vo son ere Friidensinitiative gsi. Konfessionelli Usenandersetzige zwüsche katholische und reformierte Ort im 16. Johrhundert, wo die Alti Eidgenosseschaft fast usenandergrisse hai, si mit Landfriide beändet worde. Dr Erst Landfriide isch