rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Jász-Nagykun-Szolnok (Ussproch: ['jaːs,nɒɟkun,solnok] isch eins vo de 19 Komitat vo Ungarn. De Komitatssitz isch Szolnok. Nochberkomitat sin Heves im Norde, Borsod-Abaúj-Zemplén i me chleine Deil vom Nordoste, Hajdú-Bihar und Békes im Oste, Csongrád im Süde, Bács-Kiskun im Südoste und Pest im Weste. S Komitat ghört zu de Große Ungarische Diefebeni, s Land isch drum zimlig flach. S Chlima isch zimli troche; d Sunne schynt überdurchschnittlig vyli Stunde pro Dag. Di gröschte Flüss vo Jász-Nagykun-Szolnok sin d Theiß, d Zagyva und d Tápió. Usserdem litt de Theiß-See im Südoste vom Komitat. S historische Komitat Jász-Nagykun-Szolnok, wo's vo 1876 bis 1950 ge hät, isch im hüttige Komitat sy diräkte Vorläufer. De Namme setzt sich zämme uss dem vom Jaße- (jász) und em Kyptschake-Volk (kunok), wo uff dem Gebiet gsydelt hän, und em Wort szolnok. S letschte chunnt wahrschints vo-n-re Figur uss de Gellért-Sage. Im Johr 1950 sin au Deil vom historische Komitat Heves (hütt Komitat Heves) zu Jász-Nagykun-Szolnok cho. Dodezüe ghöre d Stadt Tiszafüred und ihri Umgebig. S troche, warm Chlima vo Jász-Nagykun-Szolnok wird vo de Landwirtschaft gnutzt. Hauptsächlig werre Weize, Rys, Mais und Sunneblüeme abaut. Au wird Rinder-, Schof- und Schwynsfleisch produziert. Im Industrysektor sin Maschineindustry un d Läbesmittelverarbeitig am wichtigste.
Rap isch en änglischs Wort, wo urschprünglig 'klopfe' haisst (und z. T. immer no in däm Sinn benutzt wird). Im afroamerikanische Änglisch hed sich das zu 'rede' wyterentwiggled. In de schpote 1970er Joor schliesslig isch e nöji Art vo Musik ufdaucht, wo sich dur rytmischs Rede uszaichnet hed. Die Art vo 'Sprechgesang' isch schliesslig als Rap bekannt worde, d Musik drzue als Rap-Musik oder Hip-Hop(-Musik). Unterdesse wird au in in vilne andere Musikschtil grappt, zum Byschpil im Rapcore oder Nu Metal. D Person wo rappt haisst Rapper.
Santùùrsche isch a Gmiin im mittlere Seisebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz. Santùùrsche het 1239 Iiwohner un isch e Streusiidlig. Des heisst s het keis ursprünglichs Dorf, numme e Hufe Wiiler, wo sich zu ere Gmiin zämegschlosse hei. Vo Wescht nach Oscht sin des, Römerschwiu, Brünisbärg, Hattebärg, Balterswiu, Chrischtlibärg, Tasbärg, Obertasbärg, Engertswiu, Etiwiu, Struus, Wolperwiu, Baletswiu, Mediwiu, Äschlebärg un Geretach.. Va de Gmiinflechi si 76 % landwirtschaftlichi Flechi, 18,6 % Waud, 5,2 % Sidligsflechi ù 0,3 % schüschtigi Flechi. D Nachbargmiine vo Santùùrsche sin Tafersch, Alterswiu, Brünisried, Rächthaute, Tentlinge, Pierrafortscha un Fryburg. Site m Mittelauter hets hütig Gmiingebiet zu de Pfarii Tafersch ghört. Es het Enet-dem-Bach-Schrot gheisse, wius vo Tafersch us enet em Galterebach gsi isch. Im 1831i isch s Gebiet e eigeni Gmiin cho. Als Chiucha vo de Pfarii het me d Sankt-Ursus-Chapelle bruucht, wo im Wiler St. Ursche gläge isch, mitts i de Gmiin. Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 4,6 % gläge. 77,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 16,8 % evangelisch-reformiert. Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1162 Yywoner 89,9 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 8,9 % Franzöösisch ù 1,2 % anderi Spraache. De seislertüütsch Tialäkt va Santùùrsche
De Hermann Hesse (Hermann Karl Hesse; Pseudonym: Emil Sinclair; * 2. Juli 1877 z Calw, Württeberg; † 9. Augste 1962 z Montagnola, Schwiiz) isch an vo de wichtigste dütschsprochige Schriftsteller im 20. Joorhundert gsii. Zu sinene Werch ghöret Peter Camenzind, Siddharta, Der Steppenwolf, Narziß und Goldmund und Das Glasperlenspiel. Er het 1946 de Nobelpriis för Literatur öbercho. Em Hermann Hesse sini Eltere hend för di protestantischi Basler Mission vo Indie gschaffet und sini Muetter Marie Gundert (1842–1902) isch im indische Staat Kerala uf d Welt cho, wo sin Grossvatter, de Indolog Hermann Gundert (1814–1893) tätig gsii isch. Sin Vatter, de Johannes Hesse (1847–1916), stammt ursprünglich us Estland, domals en Dail vom russischa Kaiserreich. De Hermann Hesse isch am 2. Juli 1877 z Calw im Schwarzwald uf d Welt cho, woner au sini erste Lebesjoor verbrocht het. Ane 1881 isch sini Famili uf Basel züglet und isch uf d Schuel vo de Basler Mission gschickt wore. 1886 isch d Famili wider zrugg uf Calw. Do het er as staatliche Schüeler uf sini Schwiizer Bürgerschaft verzichte müese und sin Vater het för en 1890 di württebergischi Staatsaghörgikait erworbe. 1891 isch er is Evangelische Seminar Maulbronn gschickt wore, woner aber im März 1892
Mammut isch e Holzachterbahn im Erlebnispark Tripsdrill in Bade-Württebärg. Sie isch 2008 eröffnet worde und mit ihre e neue Themeberych. Mammut bsitzt 2 Züg. Jede Zug bsitzt 4 Wage. Jede Wage bsitzt 2 Reihe und in jedere Reihe hän 2 Persone Platz. Das macht 14 Persone pro Zug. D'Bahn isch insgesamt 30 Meter hoch und 860 Meter lang. 4 Drops (Hügel) het's insgesamt, aber keini Inversione (Was bi Holzachterbahne au sehr sälte isch). D'Bahn het mit dem neue Themeberych ca. 6 Millione Euro koschtet. Für dr Bau, wo vom Oktober 2007 bis am 28. April 2008 duurt het, sind 70'000 Holzteil, 2'000'000 Nägel und 1'000'000 Schruube benötigt worde. D'Bahn isch am 28. April 2008 noch 6 Monet Bauzyt unter em Name Mammut eröffnet worde. Dr Name stammt vo dr Pflanze Mammutbaum und nit vo dr ehemaligi Tiergattig Mammut. Thematisiert isch d'Bahn noch em Themeberych Sägewerk, wo im Joor 2010 wird fertig sy. E Video vo Mammut uf YouTube by E-Coasters Erlebnispark Tripsdrill
Brünischried isch a Gmiin im obere Seisebezirk. D Gmiin het numme 588 Iiwohner, wo im Dorf u drüü Wiiler u Einzelhöf läbe. D Wiiler hiisse Bärg (933 m ü. M.), Menzisbärg (930 m ü. M.) u Houzgassa (850 m ü. M.). Nachbargmiine vo Brünisried sin Auterschwüu, Plaffeie, Rächthaute u Santursche. Z erscha Mau isch de Name vam Ort inera Urkunda va 1294 ufgschrüübe cho. Det het de Ort no Brunisriet ghiisse. De Ort isch iine va de vier Schröt va de Pfarii Rächthaute gsii u isch 1445 under de Herrschaft va de Schtadt Fryburg cho. Ab 1831, wo mu im Kanton Fryburg d Gmiine un d Pfariie trennt het, isch Brünisried a iigeständigi Gmiin gsi. Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeratüu isch 2010 bi 0,6 % gläge. 76,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 16,6 % evangelisch-reformiert. Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 561 Yywoner 98,4 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 1,1 % Franzöösisch ù 0,5 % anderi Spraache. De seislertüütsch Tialäkt va Brünischried ghöört zum Hööjschtalemannisch. Commons: Brünischried – Sammlig vo Multimediadateie www.bruenisried.ch Jean-François Steiert: Brünisried In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei
Mammut stoht für Mammuts e usgstorbeni Gattig vo de Elefante d Mammutbäum, e Underfamilie vo de Zyprässegwächs d Mammutboum, e Gattig vo de Mammutböum e ehemoligi Nürnberger Modorradmarke e Holzachterbahn im Erläbnispark Tripsdrill, lüeg Mammut (Erlebnispark Tripsdrill) e Stahlachterbahn im Gardaland, lüeg Mammut (Gardaland)
Oberschrot isch a ehemaligi Gmiin im obere Seisebezirk vom Kanton Fryburg. Oberschrot hät knapp 1'200 Iiwohner, wo in verschidnige Wiiler läbet. De Wiiler Niderried isch vom Dorf Plaffeie numme durch de Tütschbach trännt. Näbe Niederried gits d Wiiler Ried, Sahli, Gansmatte u Plötscha. Nachbargmiine sin Brünisried, Zumhouz, Plaffeie, Plasseub, Giffersch un Rächthaute gsii. S erscht Mol isch eine vo de Wiiler in ere Urkunde vo 1148 ufgschribe cho, wo Ried gnennt wird. S Gebiet vo de hütig Gmiin isch de oberi Schrot vo de Pfarii Rächthaute gsi. Ab 1831, wo ma im Kanton Fryburg d Gmiine un d Pfariie trennt het, isch Oberschrot e eigeständigi Gmiin gsi. S Gebiet vo de Gmiin hät aber ging no zu de Pfarii Rächthaute ghört un isch – uf Wunsch vo de Bevöukerig – im 1896 Teil vo de Pfarii Plaffeie cho. Sit em 1. Januar 2017 ghört Oberschrot zäme mit Zumhouz zu de Gmiin Plaffeie. Commons: Oberschrot – Sammlig vo Multimediadateie Website vo de ehemalige Gmiin Oberschrot Peter F. Kopp: Oberschrot In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Normdate: GND: 7535758-6 | VIAF: 247862652 Bilanz der ständigen Wohnbevölkerung nach Bezirken und Gemeinden uf bfs.admin.ch (Bundesamt för Statistik)
G'sengte Sau isch e Achterbahn im Erlebnispark Tripsdrill in Bade-Württebärg. Sie isch 1998 eröffnet worde und isch domols e Wältneuheit gsi. G'sengte Sau bsitzt 7 Wage. Dervo sind 6 in Betrieb (2 in dr Station und 4 uf dr Bahn). Jede Wage bsitzt 2 Reihe und in jedere Reihe hän 2 Persone Platz. Das macht 4 Persone pro Zug. Pro Schtund bsueche ca. 720 Persone d' Bahn. G'sengte Sau isch 16 Meter hoch und 480 Meter lang. Insgesamt het's 4 Hügel, aber keini Inversione. G'sengte Sau isch im Joor 1998 vom Härsteller Gerstlauer Amusement als Wältneuheit eröffnet worde: E Mischig us Wilde Maus und YOUNGStar Coaster. Im Joor 2001 het d'Bahn als Kulisse dient bi dr Sändig Wetten dass..?. Domols isch dr Teilnähmer Dirk Auer mit Rollschueh über d'Strecki g'fahre. E Video vo G'sengte Sau uf YouTube by E-Coasters Erlebnispark Tripsdrill
Twann (frz. Douanne) isch bis Endi 2009 e politischi Gemeind im Bezirk Nidou vom Kanton Bärn i dr Schwiz gsi. Ungerem Name Twann-Tüscherz isch e Fusion uf de 1. Jänner 2010 mit dr Iwohnergemeind Tüscherz-Alfermée agsträbt worde. Gemeindspresi isch dr Alfred Schweizer gsi (1. Jänner 2007). Näbe dr Iwohnergemeind gits ou e evangelisch-reformierti Kirchgemeind (zäme mit Tüscherz-Alfermée) sowie e Burgergemeind. Twann isch zu 86,9 % e dütschsprachige Ort. 6 % vor Ywohner spräche Französisch. Twann ligt im Bärner Seeland am Nordufer vom Bielersee. Es besteit us de Ortsteile Twann u Gaicht. D Nachbargemeinde vo Norde agfange im Uhrzeigersinn si Lamboing, Tüscherz-Alfermée, Ligerz u Prêles. Äbefauls zum ehemalige Gemeindsgebiet hät dr vorderi Teil vo dr St. Petersinsel ghört, wo a Erlach BE gränzt sowie dr Twannbärg. Twann het e Bahnhof vo dr SBB. Zudäm het’s e Schiffslänti für d Schiff vo dr Bielerseegsellschaft. Twann het e Schuel, wo vo dr 1. bis 9. Klass (Real-, u Sekundarstufe) unngerrichtet wird. Wäge de kline Schuelklasse vo de Gemeinde Twann, Ligerz u Tüscherz-Alfermée si die drü Schule vor langer langer Zit zämegfasst worde zu de SchuleTLT. Während d Ungerstufe (1. bis 4. Kl.) i Twann u Ligerz ungerrichtet wird, findet der Ungerricht für d
Murte isch e Schtadt im Schwiizer Kanton Fryburg. S isch de Hauptort vom Seebezirk un het e wünderschöni Altschtadt. Es historischs Ereignis, d Schlacht bi Murte, isch für d Gschicht vo de Eidgnosseschaft wichtig gsi. Doderbi hei d Eidgenosse de Burgunderkönig Karl bsiegt un de Machtglüscht vo de Burgunder in de Region es End gsetzt. Mùùrte liit ùf 453 m ü. M., 14 km nördlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg am Südoschtufer vam Mùùrtesee. Zu Murte ghöre d Dörfer Altavilla, Büchsle, Burg, Courlevon, Galmiz, Gempenach, Jeuss, Lurtigen und Salvenach, dezue ane d Wiiler Clavaleyres, Eri, Leuebärg, Prehl und Siechematt. Nachbargmeinde sin Courtepin, Greng, Grissach, Gurmels, Gurwolf, Merlach, Muntelier, Ried, Ulmiz un Wischtelach im Kanton Fryburg un Münchewiler un Müntschemier im Kanton Bärn. S erschti Mol isch Murte in ere Urkund im Johr 515 gnennt. Derte isch vo eme Hof mim Näme Muratum d Red, wo em Chloschter vo Saint-Maurice gschenkt worde-n-isch. Us em Johr 1228 isch d Bezeichnig Murat überlifert. Nach de Völkerwanderig het Murte zum Königriich Burgund ghört, 1127 sin d Rächt i de Region bi de Zähringer gläge. De Berthold IV. het d Schtadt zwüsche 1157 un 1177 in de typische zähringische Rechteckform ufbaue laa. Wo d Zähringer 1218
Walisisch (o Kymrisch, odr wia se seal sägend „Cymraeg“) kört zämma mit m Bretonischa um Kornischa zu de britannischa Untrgruppe vo da keltischa Sprocha. In Wales isch Walisisch nebs Englisch Amts- und Schualschproch, villicht isch s drum d'keltische Schproch mit de meischte Muettrschprochler (öppa 857.600). Me kennt zwe Hauptdialekt: eine im Norda und eine im Süde. Bi de Volkszählung vo 2001 isch ussako, dass 21% vo da 3 Mio. Walisa seal sägend, dass se Walisisch redand (5% ausschließlich Walisisch). Bi da letschta Zählung 1991 sinds ersch 18% gsi. Dazua kond no alle, wo ned in Wales wohnand, sondan im Rescht vo da Insl oda vo da Wealt vaschtreut sin: Zum bischpiel wird Mitta in Argentinien in da Provinz Chubut/Patagonien walisisch gredt. Walisisch isch a Mindaheitsschproch, wo aba in da zwoata Hälfte vom letschta Johrhundat zimli dazuagwunna hot, glichzittig mit m Ufko vo nationalistischa politischa Organisationa wia da Partei Plaid Cymru und da Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (Gsellschaft Walisische Sproch). Walisisch isch a leabige Schproch, wo jeda Tag gred und o gschrieba wird. Zwoa Gsetza, „the Welsh Language Act“ (1993) und „the Government of Wales Act“ (1998) hond feschtgschriba, dass Walisisch und Englisch gliichberechtigt nebsnand schtond. Öffentlich-rechtliche Körpaschafta müand Walisisch als
De Ueli Maurer (* 1. Dezember 1950 z Wetzike, Kanton Züri; bürgerlich Ulrich Maurer, schwizertütsch Ueli Muurer) isch en Schwiizer Politiker (SVP). Er isch sit em 1. Jänner 2009 eine vo de sibe Bundesröt vo de Eidgnosseschaft. De Maurer het e kaufmännischi Lehr gmacht un s eidgnössisch Buchhalterdiplom gmacht. Vo 1994 bis 2008 isch er Gschäftsführer vom Zürcher Buureverband gsi. De Maurer wohnt z Wernetshuse (en Teil vo de Gmeind Hiwil), isch ghürate un het sechs Chind. Er isch Bürger vo Adelbode un Hiwil. Vo 1978 bis 1986 isch de Maurer Gmeindrot z Hiwil gsi. Im 1983i isch er i de Zürcher Kantonsrot gwählt worde un derte blibe bis zu sinere Wahl i de Nationalrot im 1991. Vo 1996 bis 2008 isch er Präsident vo de SVP Schwiiz gsi, wo unter sinere Führig zu de wählerschtärkschte Partei vo de Schwiiz worden isch. Am 10. Dezember 2008 isch er als Nachfolger vom Samuel Schmid i de Bundesrot gwählt worde un het am 1. Jänner 2009 sis Amt aaträtte un s Departement für Verteidigung, Bevölkerigsschutz un Sport (VBS) übernoh. Am 5. Dezember 2012 isch de Maurer mit 148 vo 237 mögliche und 202 gültige Stimme zum Bundespräsident für s Johr 2013 gwählt
Dr Polo Hofer (* 16. März 1945 z Inderlache aus Urs Alfred Hofer; † 22. Juli 2017 z Oberhofe am Thunersee) isch ä Schwiizer Mundartrock-Sänger gsy. Dr Polo Hofer het scho früeh agfange i vrschidene Bänds Schlagzüüg spile. Ersch später het är d Rolle vom Sänger überno, wobii är e gwüssi Zyyt lang no beides zäme het gmacht. Zersch het är i dene Bänds vor auem änglischi und amerikanischi Beat- und Soulhits nachegspiut. I de sibezger und achtzger Jahr het är agfange mit sine verschidene Bänds o i Mundart z singe und het so viu zur Popularisierig vor Mundartrockmusig gmacht. Dr Polo Hofer isch nid nume Sänger gsy; er isch ä glernte Lithograph, Maler, Dichter, Schouschpiler (Houptroue i dä Fiume Das Schweigen der Männer u Die Vogelpredigt vom Clemens Klopfenstein) u vo 2008 bis 2011 o Radiomoderator vo sire eigetä Radioshow Polo's Perlä uf DRS3 gsy. Ufgfalle isch dr Polo Hofer o i angerem Kontext. So het är öppe 1971 füdleblut für e Bärner Stadtrat kandidiert. Immer wider het är sech o zum Hanf rouche güsseret und är het aus dr prominäntischt Kiffer vor Schwiiz goute. Im Jahr 2004 het är e Gaschtuftritt ir Fernsehsändig Leben wie zu Gotthelfs Zeiten
Republik (über z französische république usem latinische res publica, "öffentlichi Aglägeheit") isch ä Staatsform, wo sech aus Gägemodäu zur Monarchii und zur Despotii gseht. Des isch nöd immer so gsi: I de früehromantische Schrifte vom Friedrich Schlegel, wo i de Ziit vo de französische Revolution entschtande sin, isch de Republikanismus aus öppis definiert, wo sich am Gmeinwohu orientiert un so mit ere Monarchii z veriibare wär.. Hüt verstoht me unter ere Republik normalerwiis e Staat, wo nit e Monarchii oder e Despotii isch. Im engere Sinn handlet sich s derbi um en Schtaat, wo s Schtaatsoberhaupt gwähut wird un nach de Amtsziit vo dem Oberhaupt ou s noi Schtaatsoberhaupt uf di gliich Wiis bschtimmt wird. In de meiste Fäu isch das hützutag e President. Friedrich Schlegel, Versuch über den Begriff des Republikanismus, 1796.
D FIFA-Fuessball-Wältranglischt isch anne 1993 vo de FIFA ins Lebe gruefe worde. Gsponseret wird si mittlerwili vom Getränkekonzern Coca Cola. Das sind die 20 beschtplatzierte Nationalmannschafte im Manne-Fuessball: Uf em erschte Platz vu dr Wältranglischt sin scho vyl Länder gsi: Dütschland (Erschter vu dr erschte Ranglischt 1993) Brasilie (z erscht Mol 1993) Idalie (z erscht Mol 1993) Frankrych (z erscht Mol 2001) Argentinie (z erscht Mol 2007) Spanie (z erscht Mol 2008) Niderland (z erscht Mol 2011) Belgie (z erscht Mol 2015) S git au a Fraue-Weltranglischd. Si isch 2003 ins Lebe gruefe worre. Das sind die 10 beschtplatzierte Nationalmannschafte im Fraue-Fuessball:
De Brueder Chlaus isch en Schwiizer Einsidler, Asket un Myschtiker gsi. Er isch de Schutzpatron vo de Schwiiz. De Brueder Chlaus isch als Buuresohn z Obwalde uf d Wält cho. Sin Vater het Heinrich gheisse, sini Muetter Hemma. In de Johr 1440 bis 1444 het de Chlaus als Offiziir am Alte Zürichrieg teilgnoh. Dodernoch het er d Dorothea Wyss ghürote un mit ihre 10 Chind gha. Im 1467 het de Chlaus sini Familie verlah um als Eremit z läbe. Nach ere Vision, won er gha het, het er sich i de Ranftschlucht niderglah, ganz i de Nöchi vom Huus vo sinere Familie. I de Ranftschlucht het er es intensivs Gebätsläbe pflägt un het sich bsunders mim Leide vom Chrischtus usenandgsetzt. Immer wider het er au Visione gha. Obgliich de Chlaus en Myschtiker isch gsi, het er sich für politischi un anderi wichtigi Ereignis interessiirt. So het er au bi de Vermittlig vom Stanser Verkommnis im 1481i e wichtigi Rolle gspilt. Durch sini Vermittlig isch d Ufnahm vo de Kantön Friburg un Solodurn erscht möglich worde. Au het er d Eidgnosse ufgforderet d Grossmachtspolitik sii z lah un het ne d Neutralität empfole. De Brueder Chlaus isch scho im Johr 1669
Bigle isch ä politischi Gmeind im Verwaltigskreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört. D Gmeind ghört zur Region Ämmitau. Dr Biglebach wo zwar ir Nachbargmeind Arni entspringt fliesst bi Hasle i d Ämme. Bigle isch 361 ha gross. Dr höchscht Punkt isch 905 m ü. M. D Zau vo de Iwohner isch öpis me aus 1'700 Lüt. Nach verschidene äutere Quelle söu Bigle scho 894 n. Chr. z erschte Mau ire Urkunde erwähnt wärde; das isch aber nid sicher. 1236 wird Bigle sicher z erschte Mau u ire Urkunde erwähnt, u zwar unger em Name «Biglun». Bigle het nach 900 zum Stammguet vo de Freiherre vo Signou ghört. 1406 het d Stadt Bärn ds Landsgricht vo Chonolfinge überno u het di höchi Grichtsbarkeit usgüebt. Dr gröscht Teil vor Ywohner het dennzumau vor Landwirtschaft gläbt. Scho früech hei sech entlang vom Bach verschideni Gewärbbetribe agsidlet. Di oberi Mühli isch scho 1338 boue worde. Mit dr Zit si Ribe, Stampfe, Oele, Sägereie u Walke derzuecho. O Wule- u Linewäber, Blattmacher, Holzbödeler, Schmide u Zimmerlüte hei sech agsidlet. Ab 1529 het dr Ort zur Landvogtei Signou ghört u vo 1798 bis 1803
Dampfnudlâ send a Art Doigwahrâ, wo aus âma Hefâdoig mit Milch, Mehl, Oier, Hefâ, Salz, Buddr ond a bissle Zucker gmacht send. S geit s vor ällem en Süddeitschland ond Eschderreich, mô se Germgnedl hoissât. Dampfnudlâ wännt emmâ Topf gleichzeitig dämpft ond brôhta, so dass se âm Bodâ a bissle gnuschbrig wännt. Dampfnudlâ send am Beschdâ warm aussam Ofâ mit Vanillesoss. Dampfnudlâ kôh s gfüllt ond augfüllt geah. S Bsondre beim Dampfnudla macha isch, dass dr Topf da Dampf halta kenna muass und dass ma ohne nei z gucka wissa muass wenn se soweit send. Fir da gnuschbriga Boda muass ma a bissle Milch mit Zucker verkleppert über d Nudla geba. Commons: Dampfnudla – Sammlig vo Multimediadateie Wikibooks: Kochbuch/ Dampfnudeln — Lern- und Lehrmaterialie Dampfnudla missed schwätza. Abgruefen am 25. Februar 2019.
De Albert Camus (1913–1960) esch en bekannte französische Schreftsteller gsi. Er esch am 7. Novämber 1913 e Mondovi (Algerie) uff d Wält cho. Im Zweite Wältchrieg het er zum französische Undergrund ghört und het ghulfe däm si Ziitig, dr Combat, z gründe. Näbe philosophischen Essays hed er onteranderem d Roman "Der Fremde" (1942), "Die Pest" (1947) ond "Der Fall" (1956) gschrebe. 1957 hed er de Nobelpris för Literatur gwonne. Am 4. Januar 1960 esch de Albert Camus i de Nöchi vo Villeblevin (be Sens) gstorbe. Siini Wärk ghöre zwar nit zur existenzialistische Literatur, stöhn dere aber wältaschaulig nooch. Me git siiner Philosophii d Bezeichnig „Philosophii vom Absurde“, wo s Gfüehl vom Absurde drvo stammt, ass dr Mensch Sinn suecht und d Wält ohni Sinn isch. Er het die in siine Essays Le Mythe de Sisyphe (1944, dt. Der Mythos von Sisyphos) und L'Homme révolté (1951, dt. Der Mensch in der Revolte) klar gmacht. Si chunnt au in siine andere Wärk zum Usdruck. Licht und Schatten (L’envers et l’endroit, 1937), in: Literarische Essays. Rowohlt, Hamburg 1959 Caligula (1938), in: Dramen. Rowohlt, Hamburg 1959 Hochzeit des Lichts. Impressionen am Rande der Wüste (Noces, 1938). Arche, Zürich 1954 Heimkehr nach Tipasa (L’été, 1938).
De Justin Randall Timberlake (Ussproch: [ˌdʒʌstɪn 'tɪmbəɹleɪk]; * 31. Januar 1981 z Memphis, Tennessee, USA)) isch en US-amerikanische Sänger. Sini Mueter isch d Lynn Harless, sin Vatter de Randall Timberlake. Sin Vatter het nach em 3. Geburri vom Justin d Familie verlaa. Er het mit nüni an ere Sändig namens "Star Search" mittgmacht und isch 2. worde. Im Alter vo 12 het er bi de Sändig "Micky Mouse Club" mittgmacht. Er het dete mit em JC. Chasez (sim zuekünftige *NSYNC-Bänd-Koleg) i Sketsches und i chlinnere Filmrollene mitgwürkt. Si sind schnell i die amerikanische Mäitliherze igschlosse xsi und sind den öbbe im Jahr 1999 uf d Idee cho e Boibänd zgründe: *NSYNC. Dete sind unter anderem au de Lance Bass, de Joey Fatone und de Chris Kirckpatrick dinne xsi. D Band hät sich Ändi 2002 tränt und de Justin isch mit sim erste Solo-Album "Justified" use cho und het demit d Tscharz gschtürmt. D Singles „Like I Love You“, „Cry Me A River“, „Rock Your Body“ und „Senorita“ sin weltwiti Hits worde und er het defür u. a. zwee Grammys in dr Kategorie „Best Pop Vocal Album“ und „Best Male Pop Vocal Performance“ übercho. Nach öbbe 4 Jahr Pause und ere
De Johannes Calvin (eigetlich Jean Cauvin, * 10. Juli 1509 z Noyon, Picardie; † 27. Mai 1564 z Gänf), isch en wichtiger Schwiizer Reformator gsi. Als französischer Glaubensflüchtling het er z Gänf gwirkt. Derte isch er zum Begründer vom Calvinismus worde, eim Zweig vo de Reformation, wo i de Schwiiz zämme mit dem Zwinglianismus di reformierti Chile bildet. De Calvin isch de Sohn vo eme Generalprokurator vom Domkapitel z Noyon gsi. Er het z Paris zerscht Theologii un schpöter Jus gschtudiirt. Im Johr 1533 het er vo de noie Lehre vom Martin Luther ghört un het sich zu de Reformation bekannt. Doderwäge het er im Johr 1535 Frankriich müesse verlah. Zerscht isch er uf Basel cho, wo er au de Heinrich Bullinger un de Wilhelm Farel troffe het. Z Basel het er sis bekanntischt Werk, d Institutio Christianae religionis („Unterwisig i de christliche Religion“) 1536 usegäh. No im gliiche Johr isch er nach Gänf cho, wo en de Wilhelm Farel bäte het, z Gänf z bliibe. Er isch blibe un het e Gmeindordnig usegschaffet, wo sehr schträng isch gsi un i de Schtadt uf Widerschtand gschtosse isch. Im Johr 1538 hei sich de Farel un de Calvin gweigertet de Gmeind