rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S oobeländisch Schisma isch en Kircheschpaltig innerhalb vo der römisch-katholische Kirche vo 1378 bis 1417 gsii. Es het doderbii zerscht zwei Päpscht gää, eine in Rom, der ander in Avignon in Frankriich. In ere chürzere letschte Phase denn sogar drei, eine no in Pisa. S oobeländisch Schisma isch vom morgeländische Schisma z unterscheide, wo sich die orthodoxi Kirche im 11. Jahrhundert vo der römisch-katholische abgschpaltet het. An der Wurzle vo dem Konflikt isch en Konflikt zwische kirchlicher und wältlicher Gwalt gschtande, das heisst zwischem Papscht Bonifaz VIII. und em französisch König Philipp dr Schön. Der Bonifaz het sich durch die wältlichi Macht, verkörperet damals vor allem durch de Philipp, bedrängt gfüehlt. Er het deshalb en Bulle (es Schriftstück) gäge die wältlichi Gwalt, „Unam sanctam“, verfasst, won er betont, dass die wältlichi der geischtliche Gwalt (verkörperet dur de Papscht als Schtellverträter Chrischti und Nachfolger vom Aposchtel Petrus) in letschter Konsequenz untergeordnet isch. Das het em König Philipp, wo sich ebefalls als Herrscher „von Gottes Gnade“ gseh het, nit passt. 1303 het er der Bonifaz loo gfange setze. Dä isch denn in dere Gfangeschaft no im gliiche Jahr gschtorbe. Der Philipp het nachhär derfür gsorgt, dass nümm en italienische Papscht, wie das
D Faadewürm (Nematoda), au Nematode (gr. νημα ‚Faade‘) oder Ääli gnennt, si e seer arteriiche Stamm vom Dierriich. Bis jetz het mä mee as 20'000 verschiideni Arte beschriibe. Woorschinlig sin si au d Grubbe under de vilzällige Dier, wo am mäiste Indiwidue het. Noch ere Schetzig si öbbe 81 Brozänt vo alle dierische Organisme Faadewürm. Es handlet sich mäistens um relativ chliini, wiissi bis farblosi Würmli, wo wie Fääde usgseen und in füechte Medie lääbe, drunder vili parasitischi Grubbe mit e baar humanpathogene Arte. D Hut vo de Faadewürm bestoot nid us äinzelne Zälle, sondern us ere Masse vo zellulärem Material, wo nit dur Membrane in äinzelni Zällen iidäilt isch und meereri Zällkärn het. Zum sich beweege het dr Wurm nume Lengsmuskle. S Närvesüsteem isch seer äifach. Es bestoot us eme circumfaryngeale bzw. circumoesofageale Ring, wo sich von em e dorsale und e ventrale Hauptstrang gege hinde zien. Es isch in dr Laag, verschiideni äifachi Räiz woorznää und z verarbäite. Im Chopf het s en Art brimitivi Auge umd e muskulööses Muul. Dr Darm isch en äifache Schluuch, wo d Naarig verdaut und diräkt dur si Zällwand an d Körperzälle witergit. Dr Wurm het käni Lunge und nimmt dr Suurstoff
D Wäichdier (Mollusca) oder Molluske (lat. molluscus „wäich“) bilde en arte- und formeriiche Dierstamm innerhalb vo de Gwääbdier (Eumetazoa) und chömme im Meer, uf em Festland und im Süesswasser vor. D Wüsseschaft vo de Wäichdier wird au as Malakologii (griech. malakós „wäich“) oder Malakozoologii bezäichnet. Dr Körper vo de Wäichdier isch, mit Usnaam vo de Äischaler und in Aasätz vo de Chääferschnägge, unsegmentiert (Psöidosegmentierig), ursprünglig zwäisitig sümmetrisch und bestoot us vier Abschnitt: em vordere Chopf, em muskulöse Fuess, eme Iigwäidsack und eme Mantel. Dr Mantel schäidet bi vile Arte en Usseskelett ab, d Schale. Die Schale cha zum Bischbil in dr Form vo zwäi Chlappe wie bi de Muschle oder as e spiralig gwundnigs Ghüüs wie bi de Schnägge ufdräte. Dr Ruum zwüsche dr Körperoberflechi und em Mantel bezäichnet mä as Mantel- oder Atemhööli. D Hut vo de Wäichdier isch äischichtig, wäich, drüeseriich und het vilmol Wimpere draa. Die mäiste Wäichdier häi Schale us Calciumcarbonat und Protein. Die diene as Schutz und si im ene begränzte Umfang en Art Usseskelett. Die Molluskeschale het in alle Grubbe en äihäitlige Ufbau und bestoot us drei Schichte: Periostracum (s Schalehütli us em Glykoprotein Conchin) Ostracum (die üsseri Prismeschicht us sänkrächte Chalch-Prisme) Hypostracum (die
Die lineari Algebra (au Vektoralgebra) isch e Däilgebiet vo dr Mathematik, wo sich mit Vektorrüüm und lineare Abbildige zwüsche deene beschäftigt. Bsundrigs isch s Studium vo lineare Gliichigssüsteem und Matrize Däil drvo. Vektorrüüm und deren iiri lineare Abbildige si e wichdigs Hilfsmiddel in e Hufe Beriich vo dr Mathematik. Usserhalb vo dr räine Mathematik git s Aawändige under anderem in de Naturwüsseschafte, in dr Informatik und in dr Wirtschaftswüsseschaft (zum Bischbil in dr Optimierig). Die lineari Algebra isch entstande will mä uf dr äinte Site lineari Gliichigssüsteem het welle lööse, und uf dr andere Site in dr sogenannte analütische Geometrii geometrischi Objekt rächnerisch het welle beschriibe. Vo do chunnt s, as mänggi Autore die lineari Algebra as lineari Geometrii bezäichne. Lueg au dr Ardikel Linears Gliichigssüsteem aa As linears Gliichigssüsteem bezäichnet mä e Zämmefassig vo Gliichige vo dr Art x 1 + x 2 = 1 {\displaystyle x_{1}+x_{2}=1} 3 x 1 + 6 x 2 = 4 {\displaystyle 3x_{1}+6x_{2}=4} Sonigi Gliichigssüsteem chömme in vile alldääglige Sizuazioone vor, zum Bischbil: In was für eme Verheltnis muess mä e 30%-igi Löösig und e 60%-igi Löösig mische, zum e 40%-igi Löösig z überchoo? Dr wääsentligi Abstrakzionsschritt vo dr lineare Algebra bestoot din, ass
Die analütischi Geometrii (au Vektorgeometrii) isch e Däilgebiet vo dr Geometrii, wo mit algebraische Hilfsmiddel (vor allem us dr lineare Algebra) geometrischi Brobleem lööst. Dank iire cha mä in vile Fäll geometrischi Ufgoobe räin rächnerisch lööse, ooni dass mä d Aaschaujig brucht. Im Gegesatz wird d Geometrii, wo iiri Setz ooni Bezug zum ene Zaalesüsteem uf ere axiomatische Grundlaag ufbaut, as sünthetischi Geometrii bezäichnet. D Verfaare vo dr analütische Geometrii wärde in alle Naturwüsseschafte aagwändet, vor allem aber in dr Füsik, wie zum Bischbil bim Beschriibe vo Blanetebaane. Ursprünglig het sich die analütischi Geometrii nume mit Brobleem vo dr euklidische Geometrii in dr Ebeni und im Ruum befasst. Im allgemäine Sinn aber beschribt die Analütischi Geometrii affini Rüüm vo irgendere Dimension über alli mööglige Körper. Normdate: GND: 4001867-2 | LCCN: sh85054141
De Werner Geissberger (* 25. Oktober 1921 z Aarau, † 7. Dezember 1986 z Wettige) isch en Schwiizer Journalist, Politiker und Publizist gsi. Er isch z Rinike heimatberechtiget gsi. Nach em Handelsdiplom het de Geissberger vo 1940 bis 1943 bi ere Bank gschaffet und im 1944 d Matur gmacht. Im 1945 het er es Flüchtlingslager gleitet und isch dann vo 1946 bis 1948 Redaktor bi de «Länzbrger Zitig» gsi. Ab em 1950 het er z Züri und z Paris Nationalökonomie gstudiert und im 1956 d Promotion abgschlosse. Aaschlüssend isch er Redaktor bim «Badener Tagblatt» worde und het im 1967 s «Team 67» mit gründt. Die Partei isch es zitli im Aargau politisch erfolgriich gsi und de Geissberger isch vom 1968 bis ins 1974i Grossrot gsi. Nach em Niedergang vo de Partei, wo hüt numme noch z Bade existiirt und dete politisch aktiv isch, het de Geissberger zu de SP gwächslet. Nach sim Weggang vom «Badener Tagblatt» het er als Publizist gschaffet und sich bsunders mit de Ruumplanig und ökologische Writschaftsforme beschäftiget. Vom 1952 bis ins 1884 isch er ehreamtlich fürs «Kinderdorf Pestalozzi» engagiirt gsi. De Werner Geissberger isch mit em Günter Grass gut befründet gsi und het im 1959i vo
D Anatomii (us griechisch ἀνά aná „uf“ und τομή tomé „Schnitt“) isch e Däilgebiet vo dr Morphologii. Si isch in dr Medizin bzw. Humanbiologii (Anthropotomii), Zoologii (Zootomii) und Botanik (Fütotomii) d Leer vom Ufbau vo de Organisme. Es wärde d Gstalt, d Laag und d Struktur vo Körperdäil, Organ, Gwääb oder Zälle undersuecht. Die pathologischi Anatomii befasst sich mit chrankhaft veränderete Körperdäil. Die mikroskopischi Anatomii befasst sich mit de fiinere biologische Strukture bis zur molekulare Eebeni und chnüpft an d Molekularbiologii aa. Die klassischi Anatomii verwändet e standardisierti Nomenklatur, wo uf dr latiinische und dr griechische Sprooch basiert. Gerhard Baader: Zur Anatomie in Paris im 13. und 14. Jahrhundert. Medizinhistorisches Journal 3 (1968), S. 40–53. Leonardo da Vinci: Anatomische Zeichnungen. Aus der königlichen Bibliothek auf Schloss Windsor. Hamburger Kunsthalle 1979. Jean Marc Bourgery, N. H. Jacob: Atlas of Human Anatomy and Surgery. The complete colored Plates of 1831–1854. Jean-Marie Le Minor, Henri Sick: Atlas der Anatomie und Chirurgie von J. M. Bourgery und N. H. Jacob. Taschen, Köln 2005, ISBN 978-2-286-01268-7. Ernst Seidl, Philipp Aumann: KörperWissen. Erkenntnis zwischen Eros und Ekel, Tübinge: MUT, 2009, ISBN 978-3-9812736-1-8. Ralf Vollmuth: Das anatomische Zeitalter. Verlag Neuer Merkur, Münche 2004, ISBN 3-929360-70-5. Hermann Stannius:
E Zälle (latiin. cellula‚ chliini Kammere, Zälle‘ altgriechisch κύττος kytos ‚Zälle‘) isch die chliinsti lääbigi Äihäit vo alle Organisme. Mä underschäidet Äizäller und Meerzäller. Wenn s Lääbewääse us e Hufe Zälle bestoot (Vilzäller), denn chönne Zälle zu funktionelle Äihäite verbunde si und Gwääb bilde. Dr menschligi Körper bestoot us meerere hundert verschidnige Zäll- und Gwääbtüpe. Evoluzionsbiologisch aagluegt und im Vergliich zu Äizäller chönne d Zälle vo Vilzäller zum grösste Däil nüm für sich elläi lääbe, und häi sich für en Aarbetsdäilig in Gwääb spezialisiert. Jedi Zälle isch en äigeständigs Süsteem, wo strukturell abgränzbar isch und sich sälber erhaltet. Si isch in dr Laag, Näärstoff ufznee und d Energii, wo in ene bunde isch, dur Stoffwäggsel usznütze. Nöiji Zälle entstöön, wenn sich Zälle däile. In dr Zälle het s Informazione für all iiri Funkzione bzw. Aktividääte. Zälle häi grundlegendi Fäigkäite, wo as Merkmol für Lääbe gälte, aber nit jedi Zälle het alli die Äigeschafte: Vermeerig dur Zälldäilig Stoff- und Energiiwäggsel (Naarigsufnaam, Ufbau vo Zällstrukture oder Energiiumsatz) Reakzion uf Räiz (externi oder interni Räiz, uf abiotischi Faktore wie Tämpratuur oder Naarigsaagebot, uf biotischi Faktore wie Frässfind und vili anderi) Mögligkäit sich z beweege (zum Bischbil dur Flagelle, au in dr Zälle bewege
Dr Bluetkräislauf oder Kräislauf isch s Ströömigssüsteem vom Bluet, wo vom Härz und, wenn vorhande, vom ene Netz us Bluetgfääss (kardiowaskulärs Süsteem) bildet wird. In dr Umgangssprooch säit men em au d Bluetbaan, in dr Fachsprooch au Bluetgfäässsüsteem. Bi Dier, wo d Organ von ene vo Hämolymphe statt vo Bluet versorgt wärden, redet mä au vom ene Kräislauf. Bi mängge Grubbe vo vilzällige Dier hängt s Überlääbe vom Organismus vom Kräislauf ab, wo dr Stoffwäggsel vo jedere äinzelne Körperzälle mööglig macht und ass die chemische und füsiologische Äigeschafte vo de Körperflüssikäite erhalte bliibe. S Bluet nimmt in de Lunge Suurstoff uf und dransbordiert en zu de Zälle, wo iirersits Chooledioxid in s Bluet abgääbe, wo denn in d Lunge dransbordiert und dört usgschnuuft wird. Es nimmt au d Näärstoff wie Fett, Zucker oder Äiwiss us em Verdauigsdrakt uf und dransbordiert sä in die äinzelne Gwääb, wo si je noch Bedarf verbrucht, witerverarbäitet oder gspiicheret wärde. D Stoffwäggsel-- oder Abfallbrodukt, wo entstöön, wie zum Bischbil Harnstoff oder Harnsüüri) wärde denn in anders Gwääb oder zu de Usschäidigsorgan (Niere und Dickdarm) dransbordiert. Usserdäm verdäilt s Bluet au Botestoff wie zum Bischbil Hormon, Zälle vo dr Körperabweer und Däil vom Grünnsüstem innerhalb vom
S Bluet (lat. sanguis, griech. αἷμα haima) isch e Körperflüssikäit, wo mit Hilf vom Härz-Kräislauf-Süsteem und sine vilfältige Dransport- und Verchnüpfigsfunkzione es de verschidnige Körpergwääb mööglig macht z funkzioniere. S Bluet wird as „flüssigs Gwääb“ bezäichnet, mänggisch au as „flüssigs Organ“. S Bluet bestoot us spezielle Zälle und us em proteinriiche Bluetplasma, wo im Bluetkräislaufsüsteem die Zälle im Körper umedransbordiert, und wird vom Härz mechanisch dur d Bluetgfääss dur e ganz Körper bumpt. Unterstützt wird s Härz dur d Venenklappe und d Aarbet vo Muskle. D Gfääss, wo vom Härz wägfüere wärde as Arterie bezäichnet und die, wo zrugg zum Härz gönge, as Weene. Im Gfäässsüsteem vom ene erwaggsene menschlige Körper het s öbbe 70 bis 80 ml Bluet pro kg Körpergwicht, das entspricht öbbe 5 bis 6 l Bluet im ganze Körper. Im Durchschnitt häi d Manne öbbe 1 l mee Bluet as d Fraue, was vor allem drvo chunnt, ass si grösser und schweerer si. S Bluet vo alle Wirbeldier äänelet sich und übernimmt au öbbe die gliiche Funkzione. Es dransbordiert Suurstoff vo de Lunge und Näärstoff vom Verdauigsdrakt zu de Gwääb und Chooledioxid zrugg zu de Lunge und Stoffwäggselbrodukt zu de Usschäidigsorgan. Es isch Däil vom Immunsüsteem
47.5639157.603124Koordinate: 47° 33′ 50,1″ N, 7° 36′ 11,2″ O; CH1903: 612380 / 268147 D Roosedaalkapälle isch en ehemooligi Abdankigskapälle und befindet sich an dr Roosedaalstrooss 10 im Roosedaalpark im Chläibaasel. Si isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si. Wil im 19. Joorhundert Baasel stargg het afo waggse, het mä au nöiji Friidhööf brucht. 1832/33 het mä im Chläibaasler Roosedaal dr Friidhoof St. Theodor ufdoo, wo men em au dr "Gottesacker vor em Riechedoor" gsäit het oder dr "Gottesacker jensits". D Abdankigskapälle isch as e schlichte, aber würdevolle Rundbau vom Baasler Archidekt Melchior Berri blaant worde und dr Stäimetzmäister Jakob Christoph Pack (1768-1841) het en baut. D Muure bestoot us unregelmäässige Bruchstäi, het drei Fänster im romanische Stil und oobe druf het s e Kupple us Holz, wo mit Schiifer deggt isch. Zooberst isch e so genannti Ladärne mit em Krüz drufkho. Dr Iigang isch dur e Portalvorbau mit römisch-dorische Süüle. Hinden an dr Muure het s ä chliine Brunne, dr Roosedaal-Brunne. Am 31. August 1890 isch dr Gottesacker ufghoobe worde, d Greeber mit de Graabstäi si bis zum 15. Juni 1914 gruumt worde und nume no e chliine Park mit dr ehemoolige Abdankigskapälle erinneret
D Brueder Klaus Kiirche isch e römisch-katholischi Kiirche z Baasel. Si befindet sich im südligste Kwarfier vo dr Stadt, im Bruederholz und isch im Niklaus vo dr Flüe gweit. D Kiirche isch vom Karl Higi us Züüri blant worde und noch zwäi Joor Bauzit 1961 vom Bischof vo Baasel, Franziskus von Streng, gweit worde. D Innenusstattig isch e Gsamtkunstwärk vom Baasler Bildhauer Hans Christen, wo drfür Naturkalchstäi, Schmiidiise und Zinn iigsetzt het. In de 1990er Joor het s Archidektebüro Vischer Architekten, Basel, zwäi Fänsterfronte in dr Halle under dr Kiirche iibaut so dass mee Liecht iineka. Commons: Bruder Klaus Basel – Sammlig vo Multimediadateie 47.532053427.59251558346Koordinate: 47° 31′ 55,39″ N, 7° 35′ 33,06″ O; CH1903: 611589 / 264603
D Härz (vo ahd. herza, stammverwandt mit em latiinische Cor, wo in dr Anatomii brucht wird, und em griechische Kardia, καρδία oder latinisiert Cardia, wo d Pathologe verwände) si muskuläri Hoolorgan, wo bi verschiidene Diergrubbe vorchömme und wo mit rhüthmische Kontrakzione Bluet oder Hemolümfe dur e Körper bumpe und so alli Organ drmit versorge. Hööcherentwiggleti Härz, zum Bischbil bi de Wirbeldier, schaffe wie e Verdrängerbumpi, wo d Flüssigkäit (s Bluet) mit Hilf vo Ventil us Bluetgfääss aasuuge (bi Süüger si das d Hool- bzw. Lungeweene) und dur anderi Bluetgfääss usstoosse (bi Süüger Truncus pulmonalis bzw. Aorta). D Leer vo dr Struktur, Funkzion und de Chrankhäite vom Härz isch d Kardiologii. E Lääbe ooni Härz, sig s e natüürligs oder e künstligs, isch für hööcheri Dier und dr Mensch nit mööglig. S Härz ghöört zu de erste Organ wo sich bim Embryo entwiggle und cha as springende Punkt uffalle. D Härz vo de verschiidene Diergrubbe cha mä iirem Ufbau nooch in rööreförmigi Härz und Härz mit Chammere iidäile. Röhreförmigi Härz setze s Bluet oder d Hemolümfe in Beweegig mit Kontrakzionswälle, wo dur iiri Wänd laufe (Peristaltik). Wäge däm bruuche si käni Ventil zum verhindere, ass d Flüssikäit in die falschi Richdig
D Willa Ehinger isch e klassizistischs Geböid im Nöiji Wält Kwardier vo Münchestäi (im Gebiet Birsegg), (Basel-Landschaft) in dr Schwiz. D Willa dräit dr Naame vo dr letschte Familie, wo s ere ghöört het, und hüt isch e Muusigschuel din. As "Nöiji Wält" het mä s Gebiet bezäichnet, wo am Aafang vo dr Industriiaasiidlig am oberste Däil vom Dalbe-Dyych entstande isch. Dä Kanal isch im 12. Joorhundert künstlig aagläit und in de Joor 1624/25 uf Münchestäi verlengeret worde, bachuf dur d Brügliger Eebeni bis zum Birswasserfall. Do het mä Wasser us dr Birs abzwigt. Die Willa lit zmidst in ere Parkaalaag oobe an de Industriiaalaage vo dr "Nöije Wält" und isch ursprünglig mit dr ehemoolige Hammerschmiidi verbunde gsi. D Hammerschmiidi vo 1660 isch s eltiste Bauwärk am Dyychkanal und isch vom Ludwig Krug baut worde. Im Joor 1822 het dr Felix Saaresyy (1771–1839) do e Bauellespinnerei iigrichdet und wo si Soon Ludwig August Saaresyy (1804-31) die technischi Läitig vom Vater sinere Fabrik übernoo het, het in dr Nööchi e herrschaftlige Woonsitz lo baue (1830). Dr Saaresyy isch mit em junge Archidekt Melchior Berri bekannt gsi, und het em dr Ufdraag gää. dr Landsitz z blaane und baue. Vis denn het
S Königriich Rumänie (rumänisch Regatul României) isch en historische Staat in Südoschteuropa ksi. Er hät vo sinere Unabhängigkeit 1881 bis zu de Usrüefig vo de Volksrepublik Rumänie 1947 existiert. S Königriich isch de Nachfolgestaat vom rumänische Fürstetum ksi. Im Friidensschluss vo Bukarest (lueg Erste Wältchrieg sind d Gebiet Bessarabie, Bukowina und Transsilvanie no zu de Monarchii cho. Vo döt chunt d Bezeichnig Grossrumänie, wo sich i de 1930er Jahr entwicklet hät. Nach starche Gebietsverlust, wo zur Abdankig vom König Carol II. gfüert häi, hät Rumänie unter em Ion Antonescu am Zweite Wältchrieg uf de Site vo de Achsemächt teilgno und het Dütschland Öl, Getreid und Industriiprodukt gliiferet, bis s Land 1944 von de Rote Armee bsetzt worde isch. S Rumänische Königriich hät sich us de historische Regione Bessarabie, Bukowina, Transsylvanie und em ehemalige Fürstetum Rumänie zämmegsetzt. De Charakter vo de Landschaft i de einzelne Landesteil vom Königriich sind sehr unterschiedlich ksi. De Staat hät Gränze zu Jugoslawie, Ungarn, de Tschechoslowakei, zu Pole, zu Bulgarie und zu de Sowjetunion ka. 1859 isch s Fürstentum Rumänie dur d Vereinigung vo de beide Donaufürstetümer Moldau und de Walachei under em Hohenzollerekönig entstande. De Fürst Karl I. hät 1878 d Unabhängigkeit vom Osmanische Riich
S Hormonsüsteem stüürt und reglet über Hormon underschidligi Stoffwäggselvorgäng und Organfunkzione im Körper vom ene meerzällige Organismus. Hormon si chemischi Bootestoff, wo ummiddelbar uf Nochberzälle parakrin iiwirke oder iiri Ziilzälle erräiche, nochdäm si endokrin in dr Bluetkräislauf abgee worde si. Zum endokrine Süsteem (griech. ἔνδον endon ‚inne‘; κρίνειν krinein ‚drenne, absondere‘) ghööre näbe de verschiidene endokrine Drüese au endokrini Zälle, wo verströit im Härz, de Niere, dr Lääbere, im Maagedarmdrakt, Thymus, ZNS und andere Organe vorchömme. D Hormon als extrazelluläri Signalstoff wirke nume über spezifischi Hormonrezeptore in dr Zällmembrane oder im Zytosol von ere Zälle, und vo dene wird s Signal in Effekt übersetzt, wo tüpisch für die Zälle isch. Chrankhäite vom Hormonsüsteem bzw. Endokrinopathie beschäftige s medizinische Fachgebiet vo dr Endokrinologii. Zu de endokrine Drüese ghööre: dr Hypothalamus, wo d Hüpofüüse kontrolliert d Hüpofüüse (Hypophysis oder Glandula pituitaria), wo dr grösst Däil vom Hormonsüsteem kontrolliert. d Zirbeldrüese (Epiphysis cerebri, Epiphyse, Glandula pinealis) broduziert Melatonin und reeglet drmit dr Schloof-Wach-Rhüthmus. d Schilddrüese (Glandula thyroidea), wo für e Energiiumsatz vo de Zälle und für d Äiwissbrodukzion zueständig isch. d Nääbeschilddrüese (Epithelkörperli, Glandula parathyroidea), wo mit Parathormon dr Calciumhushalt vom Körper reguliert. d Nääbeniere (Glandula adrenalis oder Glandula suprarenalis) schüttet in Situazioone
Die wiibligi Brust (lat. Mamma, Pl. Mammae) ghört anatomisch zu de sekundäre Gschlächtsmerggmol vo dr Frau. D Brust bestoot us Fett- und Bindgwääb und dr Brustdrüese (Glandula mammaria). Die cha bi stillende Fraue as Sekret Muetermilch dur fiini Kanääli abgee, wo uf dr Brustwäärze uusechömme. D Brustdrüese entspricht dr Milchdrüese vo de andere Süüger. Die biologischi Funkzion isch zerst s Stille vo Buschi mit Muetermilch. Wil aber die mäiste wiiblige Primate im Verheltnis zu iire männlige Artgnosse wääsentlig weniger usbrägti Brüst häi as d Fraue, nimmt mö aa, ass die wiiblige Brüst au no e speziell menschlige Sexualdimorfismus si und iiri Aaziejigschraft uf potenzielli Partner e zwäiti wääsentligi Funkzion usmacht. D Brüst – vor allem d Brustwäärze – ghöre zu de erogene Zone. In dr Medizin beschäftigt sich d Senologii mit de Chrankhäite vo de wiiblige Brüst. Äini vo de hüfigste isch dr Brustchräbs. J. Arnolsen, Fritz Prager: Der weibliche Busen in Kunst und Natur. Mit vielen Illustrationen nach lebenden Modellen und Zeichnungen von Raphael Kirchner (Reprint vo de Originaluusgab Bermühler, Berlin [ca. 1906]). Edition Winkler-Hermaden, Schleinbach 2010, ISBN 978-3-9502688-9-8. Daphna Ayalah u. a.: Brüste. Frauen sprechen über ihre Brüste und ihr Leben. Courage Frauenbuchverlag, Berlin 1983, ISBN 3-921710-03-0. Karl-Heinz
D Stäichiste (änglisch cist; dänisch sten-, grav- oder hellekisten; schwedisch hällkista; kornisch cistvaen oder kistvaen; franzöösisch coffre mégalithique) isch e lithischs Depo für Skelett oder menschligi Chnoche. Die Ufbewaarigsform het s in verschiidene Zite in Däil vo Öirasie und im Oriänt gee und au in Süd- und Ostasie. In öiropäische Gebiet mit megalithischer Archidekdur findet mä Stäichiste vilmol parallel zu andere Arte vo Aalaage. Im Gebiet vo dr Schwiz ghört d Stäichiste vom Tüp Chamblandes, wo vo 4300 v. d. Z. aa vorchunnt, zu de eltiste Aalaage vo dere Art. D Monumänt si Usdruck vo dr Kultur und dr Ideologii vo neolithische Gsellschafte und gälte as Kennzäiche für die soziali Entwigglig. Alemannischi Stäichistegreeber Hans-Jürgen Beier: Die megalithischen, submegalithischen und pseudomegalithischen Bauten sowie die Menhire zwischen Ostsee und Thüringer Wald (= Beiträge zur Ur- und Frühgeschichte Mitteleuropas. Bd. 1, ZDB-ID 916540-x). Beier & Beran, Wilkau-Hasslau 1991, (Zugleich: Halle-Wittenberg, Universität, Habilitations-Schrift, 1991: Die megalithischen, submegalithischen und pseudomegalithischen Bauten sowie die Menhire in den fünf neuen ostdeutschen Bundesländern (ehemals DDR), eine Bestandsaufnahme.). Ewald Schuldt: Die Nekropole von Wollschow, Kreis Pasewalk, und das Problem der neolithischen Steinkisten in Mecklenburg. In: Bodendenkmalpflege in Mecklenburg. Jahrbuch. 1974 (1975), ISSN 0067-9461, S. 77–144. Commons: Stäichiste – Sammlig
Ion Victor Antonescu (* 15. Juni 1882 in Pitești; † 1. Juni 1946 in Jilava) isch en rumänische General, Politiker und während em Zweite Wältchrieg vo 1940 bis 1944 de Diktator vom Königriich Rumänie ksi. De Antonescu isch im Erste Wältchrieg zum General befördert worde und hät sis Heimatland vor Dütsche und Österriich-Ungarische Agriff erfolgreich verteidigt, und isch, nach sim politische Ufstieg i de spate 1930er Jahr, vom Septämber 1940 bis zum August 1944 isch er under de Bezeichnig „Staatsfüherer“ (rumänisch Conducător al Statului) Ministerpräsidänt und Marschall vo Rumänie ksi und hät als solche Rumänie a de Siite vo de Achsemächt i de Zweiti Wältchrieg gführt. Zersch hät er mit de faschistische Iiserne Garde paktiert, dänn aber ab em Januar 1941 mit em Militär allei regiert. Em Antonescu sis Regime hät über 200.000 Jude und rund 25.000 Roma ermordet. Nachdäm die sowjetischi Roti Armee 1943 Teil vo Rumänie bsetzt hät, isch er 1944 vom König Michael I. gstürzt und 1946 vo de Kommuniste hingrichtet worde. Biographie Dennis Deletant: Hitler's Forgotten Ally: Ion Antonescu and His Regime, Romania, 1940–1944. Palgrave, 2006. Witerführendi Literatur Sebastian Balta: Rumänien und die Großmächte in der Ära Antonescu (1940–1944). Stuttgart 2005 (= Quellen und Studien zur