rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Münchästäi isch ä grosses Dorf im Tal vu dr Birs im Kantuu Baselland. Ä eerschti schriftlichi Nännig gits us em Jahr 1196. D Gmäind zellt hüt knapp 12000 Iiwonner und liit uf re Hööchi vu durchschnittlich 297 m ü. M. im Bezirgg Arläshäim. Si isch uuftäilt i d Ortstäil Nüümünchäschtäi, Münchäschtäi und Brügligä und gränzt im Nordä diräggt a d Stadt Basel. Früecher het Münchäschtäi ä bedüütendi Gschäftsschtell vu de Brown Boveri gchaa. Det sind namhafti Loggene für d SBB und ander Bahne mitfabriziert wordä. Nuch hüt häisst ä Tramhaltschtell „Brown Boveri“. Näbedranne isch d Eleggtra Baselland. Münchäschtäi hät ä äigene Bahnhof a dr Liniä Basel–Dölemont, und äs wird vu dr lengschtä Tramliniä vu Europa bedient. Das isch d Liniä Zäche, wu vu Dornach über Basel uf Rodersdorf füehrt. Au d Liniä 11 zwüschä Aesch und dr Gränze zu Sää Lui füehrt det dure. Beed gchöred zum Liniänetz vu dr BVB, gchöred aber dr BLT. Hans-Rudolf Heyer: Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Landschaft. Band I: Der Bezirk Arlesheim, mit Kantonseinleitung (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 57). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte (GSK). Bern 1969. Münchenstein Heimatkunde. Verlag des Kantons Basel-Landschaft, Liestal 1995, ISBN 978-3-85673-522-7. Commons: Münchästäi – Sammlig vo
Wauggringe isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kantuu Bärn, Schwyz. Wauggringe ligt im oberen Bigetau uf ere Hööchi vo 708 m ü.M. ungfähr drizäh Kilometer öschtlich vu Bärn. D Gmeind umfasst d Dörfer Wauggringe, Bigetau u Wikartswiu u d Wiiler Schwendi u Wydimatt. Dr Landschaftstyp isch s schwiizerische Mittuland mit eim Wauggringer Moos. Deet fliest dr Biglebach düre. Im Mittelalter isch deet noch e See gsii. S Gmeindgebiet umfasst 17,2 Quadratkilometer und het Aatäil am Aaretal und am Ämmital. D Gmeindsflächi bsteit us 56,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 36,6 % Waud, 6,3 % Sidligsflächi u 0,5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Hasli, Lützeflüe, Landiswiu, Arni (BE), Bigle, Worb u Vechige. Wauggringe isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1220 aus Walcheringin, Wikartswiu 1217 aus Wikarsuylarer. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4 % gläge. 82,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,8 %, CVP 0,9 %, EVP 2,6 %, FDP 3,5 %. GLP 3,7 %, GP 8,3 %, SP 13,4 %, SVP 45,5 %, Suschtigi
De Wohläsee isch ä Stausee im Kantuu Bärn. Im 1917ni het di bärnisch Kantuunsregierig d' Konzessiuu für s' Chraftwärch ertäilt. Im Nüünzächehundertzwänzg isch d' Gwichtsstaumuure fertiggschtellt gsii und di Bärnische Chraftwärch hend aagfange Strom z' produziäre. Zu dem Zwäck hend's s' Wasser vu d'r Aare uufgschtaut, und s' isch ä lange, 365 Heggtaare grosse See entstande. Im 1931gi isch d' Liiche vum Dällebach Kari im Wohläsee gfunde wordä. Commons: Wohlensee – Sammlig vo Multimediadateie
Di Bärnische Chraftwärch (BKW) sind d' Chraftwärchgsellschaft und dr Energievertäiler für ä Kanton Bärn und umliggendi Regione. Im Jahr 1898 isch d' Akziägsellschaft Eleggtrizitätswerch Hagnegg ggründet wordä. Sit em 1909 träit s' Unternähme si hüttig Name und hed 1995 bes 2012 under em abstraggte Name BKW FMB AG fungiert. Settem 2013 esch si as Holding organisiert onderem Name BKW Gruppe, resp. BKW Energie AG. Sini bedüütendschte Chraftwärch sind s' Chärnchraftwärch Müliberg (werd nor no bes 2019 produziere) und d' Chraftwärch Oberhasli. Si het äigeni Läitige mit ere Spannigsebeni vo 380 Kilovolt und isch so am Höchschtspannigsnetz vo dr Schwiiz betäiliget. Mehrheitsakzionäär isch dr Kanton Bärn, gfolgt vom dütsche Energikonzärn E.ON. Wiiteri Akziä sind öffentlich. D'Metarbeiter chönnd vo Aktieagebot profitiere, bi de höchere Äbene eschs Teil vom Lohn. Iidrag vo dr «BKW FMB Energie AG» im Handelsregister com Kanton Bärn (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/be.powernet.ch Geschäftsbericht 2008
Baar isch e politischi Gmeind im Kanton Zug. Baar liit nördlich vo de Stadt Zug uf 430 Meter über Meer. Um de Ort ume flüüsst d Lorze, wo us em Ägerisee usechunnt und in Zugersee ineflüüsst. Im Norde vo de Gmeind liit d Baarburg, der Huusberg vo Baar. Nebet em Zentrum Baar git’s im Gmeindgebiet no drei Dörfer, nämlich Allewinde, Blickesdorf und Inwil, und denn no de Wiiler Deinike und dezue chömet no es paar Einzelhöf. S Dorf Allewinde (705 meter über Meer) liit südöstlich vo Baar am Zugerberg und isch Wohnort vo öppe 1'250 Mensche. S Dorf Blickesdorf (441 Meter über Meer) liit nordwestlich vo Baar, uf de andere Siite vo de Lorze. Z Blickesdorf isch de Zürcher Heerfüerer und Bürgermeister Hans Waldmann (1435–89) uf d Welt choo. S Hans-Waldmann-Huus isch im Dorfzentrum. De Wiiler Deinike bestaat us enere Gruppe vo Einzelhöf und liit i de Ebeni nördlich vo Baar und am westlich glegene Abhang bis zum Hof Deibüel ufe. S Dorf Inwil (443 Meter über Meer) liit südöstlich vo Baar am Fuess vom Zugerberg, i de Nöchi vo de Stadt Zug. D Streusidlig Neuägeri ghört zum grööste Teil zu de Gmeind Unterägeri, en chline Ateil isch aber uf
Baar isch e geografischi Bizaichnig vo e paar Orte und Landschafte: e paar Gibiet im früemittelalterliche Alamannie, lueg Baar (Alemannen) e Landschaft z Süddütschland, lueg Boor (Landschaft) e Gmaind im Kanton Zug, lueg Baar ZG en Ortstail unterhalb vo Veysonnaz im Kanton Wallis, lueg Baar VS e Gmaind im Landchrais Aichach-Friedberg z Bayern, lueg Baar (Schwaben) en Ortstail vo de Gmaind Baar-Ebenhausen im Landchrais Pfaffehofe a de Ilm z Bayern e Gmaind im Landchrais Mayen-Koblenz in de Rhiiland-Pfalz, lueg Baar (Eifel) Baar isch au en Familiname: Jindřich Šimon Baar (1869–1925), en tschechische Schriftsteller und Pfarrer Roland Baar (* 1965), en tütsche Ruederer Eduard Baar-Baarenfels (1885–1967), österriichische Heimwehr-Füerer und Politiker
Mit Hochtütschi Lutverschiebig oder Zwaiti Lutverschiebig bizaichnet mer i de Sproochwüsseschaft, d Verändrige im Konsonantesystem, wo zum Althochtütsche gfüert hend. Die wichtigste Ändrige sind Affrizierig vo p, t, k zu pf, ts, kch wo em Tütsche en typische Charakter gee het, well Affrikate (usser ts und tsch) selte vorchömed. Di hochtütschi Lutverschiebig isch vom Alperuum uusgange und isch im Alemannische und Bayrische em stärchste duregfüert worde. S Altalemannische het /p/ und /k/ am wiitiste verschobe, wo im Aalut /f-/ (pflegan, flegan) und /ch-/ (chind) ergee hend. Allerdings het sich d Extremverschiebig zu /f-/ nöd chöne halte, aber d Extremverschiebig zu /ch-/ isch hüt e Merkmool (k/ch-Lini) vom Hooch- und Höchstalemannische. Degege sind im Altbayrische /b/ und /g/ konsequent zu /p/ und /k/ verschobe worde, im Gegesatz zum Altalemannische, wo voralem intervokalisch /b/ und /g/ (keban, regan) erhalte het. D Lutverschiebig het au s Langobardische südlich vode Alpe und im Norde s Fränkische erfasst, wobi jede fränkische Dialekt verschide starch tailgnoo het. Nöd bitroffe sind s Niderfränkische und s Altsächsische. D Grenze zwüschet de Dialekt mit Lutverschiebig und dene oni nennt mer Benrather Lini. Si verlauft vo Aache öber Benrath (Düsseldorf) uf Berlin und Frankfurt a de Oder. Wenn die zwait
D' Re 4/4 III isch ä Gotthardloggi vu d'r SBB. Si isch d' Gebirgsvariante vu d'r SBB Re 4/4 II. Nachdem d' Re 4/4 II sich als grosse Erfolg erwise het, het d' Südostbahn ä ähnlichi Loggi bi d'r SLM, de Brown Boveri, d'r Maschinäfabrigg Örlikä und d'r Société anonyme des Ateliers de Sécheron bschtellt. Diä isch i de Jahr 1966 und 1967 buut wordä und het d' Nummärä 41 überchuu. Si isch dänggt gsii, zum d' Steilrampe vu d'r Südostbahn z' bewältige. De gliich Typ, wu üsserlich identisch mit d'r Re 4/4 II ischt, het au s' Inträsse vu d'r SBB gweggt. Si händ ä chlini Serie vu nünzäche Stugg bschtellt und all em Depo vu Erschtfäld zuetäilt. Drii drvuu sind im 1983 a d' Südostbahn verchauft wordä. Alli viär sind vorwiägend vor em „Gipfeli-Express“ wu zwüsche Züri und Äisidlä gfare-n-ischt iigsetzt wordä. Speeter het mer si au für ä Voralpenexpress bruucht. Dur ä Tuusch gäge di vier SBB Re 4/4 IV-Loggene sind d' Re 4/4 III vu d'r Südostbahn a d' SBB übergange. Si sind 80 Tonnä schwär und chänd mit 125 Stundekilometer fare. Re 4/4 III-Loggene sind au vu d'r Ämmital-Burgdorf-Thun-Bahn, d'r Solothurn-Muttie-Bahn und de Veräinigte Huttwil-Bahne
D Bissula isch en Alamanni gsii, wo im Joor 368 as jungi Frau vo de Römer as Chriegsbüüti wegschleppt worden isch. Si isch em römische Dichter Decimus Magnus Ausonius (≈310-394) zuetailt worde. Doch het sich e tüüfi Liebschaft entwicklet und er het si drum fraigsproche und s Gedicht De Bissula uf si dichtet. Die Gedicht het er a sim Fründ Paulus gschickt: Uuszüüg vom Gidicht: De Bissula Wie du wöle hesch, Paulus, alli Vers för d Bissula hesch do woni dichtet ha em Suebemaitli zlieb. Bissula, enet em iisige Rhii entsprosse vo Gschlecht und Sippe, Bissula, vertraut mitem Uursprung vode Donau chriegsgfange aber denn fraigloo herrscht si nu as Schätzli vo sebem, wo si Chriegsbüüti gsii isch. Wenn au dur d Vorzüüg vo Latium gänderet, Germanin isch si blebe: im Gsicht, bloobi Auge, blondi Hoor ... Latinische Text
Im Joor 411 hend Suebe (lat. Sueui) in Gallizie (lat. Gallæcia) e germanisches Königriich gründet, wo 585 vode Westgote eroberet worden isch. D Gschicht vo dem Königriich isch hoptsächlich vom Bischof Hydatius (bis 468) und vom Isidor vo Sevilla öberliferet. Im Joor 409 sind Wandale, Alane und Suebe i die Iberischi Halbinsle iidrunge und hend s Land verheert. Anne 411 hend die Stämm d Halbinsle under sich uuftailt, wobi d Suebe de nordöstlich Egge vo Gallizie öberchoo hend, de gröösser Tail vo dere Landschaft isch aber ade Wandale zuegfale. Die Stämm sind underem Alanekönig Addax gstande. Wo de im Joor 418 im Chrieg gfalen isch, het de Wandalekönig Gundericus d Herrschaft öbernoo. De hett de suebischi König Ermiricus i de Berge igschlosse. Well aber d Römer d Wandale bidrängt hend, hend si sich müese zruggzüche und sind vode Suebe us Gallizie vertribe worde. Wo im Mai 429 d Wandale uf Afrika öbere sind, het de König Gaisericus erfaare, dass de Sueb Ermigarius i Lusitanie (Portugal) igfalen isch. De Gaisericus isch zrugg uf Spanie und isch a de Suebe bi Emerita (Mérida) entgegetrete und het si besigt. Debi isch de Ermigarius im Fluss vertrunke. De erst König isch de Ermiricus gsii.
De Agilo (lat. Agilo; altgriech. ᾿Αγέλων; alem. *Agilo ) isch en alemannische Chrieger gsii, wo im römische Heer dient het. Er het e Tochter vom Araxius, emene Fründ vom Julian, ghüroote. De Agilo isch im Joor 354 as tribunus stabuli im Dienst vom römische Kaiser Constantius II. gstande, isch aber verdöchtigt worde, as er zäme mitem Latinus und em Scudilo de alemannischi König Vadomari voremene römische Öberfall gwarnt hebi. Trotzdem isch er im Joor 360 vom Kaiser Constantius zum magister peditum præsentalis biförderet wore und het denn drufabe am Tigris gege d Perser kämpft. Obwol er de Constantius gege de Julian unterstützt het, isch er nochem Siig vom Julian zume Mitgliid vode Untersuechigskomission vo Chalkedon gwält worde, wo sich gege d Günstling vom Constantius grichtet het. Im Joor 365 ischer zäme mitem Gomoari underem Usurpator Procopius magister militum gsii, isch denn aber 366 zum rechtmässige Kaiser Valens öbertrete und het dem zum Siig vo Nakoleia biitrait. Ammianus Marcellinus 14,10,8; 20,2,5; 21,12,16-18; 13,3; 22,3,1; 8,49; 26,7,4-6; 9,7; 10,7. Zosimos 4,8,3
De Gomoari isch en alemannische Chrieger gsii, wo im römische Heer dient het. Er isch im Joor 350 underem römische Usurpator Vetranio tribunus notariorum scutariorum gsii, hett de aber schlussendli verroote. Er isch denn 359 vom Kaiser Constantius II. zum magister armorum erhobe worde, aber de Julian hetten im Früelig 361 abgsetzt. Im Joor 365 ischer zäme mitem Agilo magister militum underem Usurpator Procopius gsii, isch denn zum rechtmässige Kaiser Valens öbertrete und het dem zum Siig vo Nakoleia biitrait. Ammianus Marcellinus 20,9,5; 21,8,1; 13,16; 26,7,4: 7,9 Zosimos 4,8,2
De Bitherid isch en Först (primas) vode Bukinobante gsii. Er isch im Joor 372 vom römische Kaiser Valentinian I., zsämme mit emenä andere Först, em Hortar, wo schböter as Verräter higrichtet worde isch, as Truppefüerer igsetzt wore. Ammianus Marcellinus 29,4,7. Noch em Reallexikon der germanischen Altertumskunde vom Johannes Hoops und em Hans-Peter Naumann, Walter de Gruyter, ISBN 3110178915, S.78, het dr Name d Bedütig vo 'Bittfahrer' gha, vo bedja - bitte
De Fraomari isch im Joor 372 vom römische Kaiser Valentinian I. zum König (rex) vode Bukinobante bstellt worde, astell vom Makrian. Nochdem aber de Gau vode Bukinobante verwüestet worden isch, het en de Kaiser uf Britannie gschickt und as Tribun vomene alemannische Trupp igsetzt. Ammianus Marcellinus 29,4,7.
De Latinus isch en alemannische Chrieger gsii, wo im Joor 354 as comes domesticorum im römische Heer vom Kaiser Constantius II. dient het. Er isch verdöchtig worde, as er zäme mitem Agilo und em Scudilo de alemannischi König Vadomari voremene römische Öberfall gwarnt hebi. Uffällig isch, as en Alemann de römischi Name Latinus ("Latiiner, Römer") trait het. Aber au de Neff vom Cheruskerförst Arminius (16 v. Chr. - 21 n. Chr.) het Italicus ("Italiener") ghaisse. Römischi Näme hend au d Alemanekönig Macrianus, Ursicinus und Serapio ghaa, wäred de name vom König Urius möglicherwiis Gallisch gsii isch. Ammianus Marcellinus 14,10,8
De Scudilo isch en alemannische Chrieger gsii, wo im Joor 354 as rector scutariorum im römische Heer vom Kaiser Constantius II. dient het und recht hööch agsee gsi isch. Er isch verdöchtig worde, as er zäme mitem Agilo und em Latinus de alemannischi König Vadomari voremene römische Öberfall gwarnt hebi. Ane 354 isch de Chaiser Constantius II. miteme Heer vo Mailand uss an Rhii zoge und het wöle bi Augusta Raurica de Fluss öberschritte. Doch d Alemane hend chöne verhindere, as d Römer e Brugg baut hend. Drufabe hend ortschundigi Füerer a de Römer e Furt zaigt, aber au do isches a de Römer nöd glunge öber d Rhii is Piet vom Vadomari und sim Brüeder Gundomad zfale. D Alemane hend drufabe, ageblich wel Priester oder Vorzaiche vonere Schlacht abgroote hebid, mit de Römer e Fridesvertraag uusghandlet. Noch moderne Historiker chönnt de Verdoocht eener useme gwüsse Misstraue gegenöber de germanische Bifelshaber entstande sii, villmee saiet die as Underhändler zu zu Alemane gschickt wore, um e Fride z mache, wa denn au gschee isch. Ammianus Marcellinus 14,10,8; 11,11; 11,24. Zosimos 2,50,2. P.A. Barceló: Roms auswärtige Beziehungen unter der Constantinischen Dynastie (306-363); Dissertation, Regeschburg 1981
D Bukinobante (lat. Bucinobantes) sind en germanische Stamm gsii, wo tailwiis zu de Alemane grechnet worde sind. Si hend nördlich am Rhii, zwüschet em Lahn und em Main gwont. Im Joor 370 isch de Makrian König öber d Bukinobante gsii. Um en z vernichte, het de römischi Kaiser Valentinian I. mit de Burgunder, wo im Maintal gsesse sind, e Bündnis abgmacht. De Kaiser isch denn 372 is Gebiet vom Makrian igfale, well aber d Burgunder nöd uftaucht sind, het er sich wider zruggzoge. Öber d Bukinobante het er denn de Fraomari igsetzt. Well aber glii drufabe s Gebiet verwüestet worden isch, het er de Fraomari uf Britannie gschickt und de Makrian het sini Macht wider chöne ufrichte. Im Joor 372 het de Valentinian au zwee Förste vode Bukinobante as Truppefüerer igsetzt, de Bitherid und de Hortari. De erst Tail vom Name isch woll s germanischi Wort för Bueche (altnord. bókr, ahd. buocha). Im Althochtütsche het de Spessart de Name Buochunna trait. De zwait Tail isch en alts Wort för „Gau“ (altsächs. bant; ahd. banz) und chunnt vor im Völkername Tubantes („die wo zwee Göi biwonet“) und i de hütige Landschaftsnäme Brabant und Teisterbant. Gotthard Neumann: Bucinobantes. Im Reallexikon der Germanischen
De Helico isch en helvetische Handwerker gsii, wo uf Rom choo isch. Woner wider zrugg i d Haimet isch, het er e tröchniti Fiige, Truube und Olivenöl und au Wii mitbrocht. D Gallier, wo die Leckeraie bis anhin nöd kennt hend, hend wege dem bischlosse, öber d Alpe z züche und so die Gallische Chrieg usglöst. Es isch aznee, dass die Gschicht, wo de Plinuis de Älteri verzellt (Naturalis historia XII,5), kan historische Hindergrund het und zu de Fable z rechne isch. Öb er die erfunde het, oder vomene Gallier erfaare het, isch allerdings unbikannt.
De Serapis oder Sarapis (ägypt. wsjr-ḥp; altgriech. Σάραπις, Sárapis; Σέραπις, Sérapis; latiin. Serāpis, -idis) isch en helleno-ägyptische Gott gsii, wo usem altägyptische Kult vom Apis-Stier entstanden isch. Noch dem Gott isch de alemannischi König Serapio binennt. De Uursprung vo dem Gott lit im altägyptische Stierkult vo Memphis, wo de Totegott Osiris (äg. wśjrj) mitem hailige Stier Apis (äg. ḥpj) verbunde woren isch. Me het im Apieion z Memphis en schwarze Stier mit wiise Flecke inthronisiert und as hailige Stier ghalte. Isch de gstorbe, het mer en fiirlich bigrabe und witer as Osiris-Apis (äg. wśjrj-ḥpj) vereert. Wo de Ptolemäus I. Soter (323-283 v. Chr.), de Begründer vode ptolemäische Dynasti, vom Alexander de Gross d Herrschaft öber d Satrapi Ägypte öbernoo het, het er im Hailigtum z Memphis e Beerdigung vomene Apis-Stier gstiftet. Ufgrund vomene Tromm het er de Kult mit griechische Element vermischt und de Serapis zum Riichsgott erchlärt. So isch de Serapis den au Bestandtail vom ptolemäische Königsaid gsii. De Ptolemäus het z Alexandria en noije Tempel, es Serapeum, gstiftet und de Serapis zum Schutzgott vo Alexanria ernennt. Sini Noofolger hend da Serapeum tüchtig uusbaut. De Serapis het in Griecheland schnell Ahänger gfunde, so z Athen, z Korinth, z Sparta,
De Mallobaudes isch en fränkische König (rex) gsii, wo im 4. Joorhundert im römische Heer dient het. Es isch umstritte, öb d Quele ai Person oder zwoo Persone mitem gliiche Name nenet. Im Joor 354 hett de Mallobaudes as tribunus armaturarum im Römische Heer dient und e Joor spöter het er mitem Malarich zäme de Silvanus vorem Gricht vertaidigt. Im Joor 378 het en Mallobaudes as comes domesticorum s Römische Heer ide Schlacht vo Argentorate (Horwrig) zum Siig öber d Alemane gfüert, wobi de alemannischi König Priarius gfalen isch. Spöter het er de alemannischi König Makrian tötet, wo is Land vode Franke iigfalen isch. Ammianus Marcellinus 14,11,12; 15,5,6; 30,3,7; 31,10,6-17
Hermannschtadt (rumänisch Sibiu [si'biw], ungarisch Nagyszeben) isch e Stadt i Sibebürge im Zentrum vo Rumänie. Im Johr 2007 isch Hermannschtadt Kulturhauptschtadt vo Europa gsi. D'Stadt ligt am Zibin (Cibin), eme Näbefluss vom Alt i de Nöchi vo de Südkarpate. Witeri Gwässer i de Stadt sind de Bach Pârâul Sapunului und de Binderteich (rum. Lacul Binder). Südlich vo de Stadt findet me d'Mărginimea Sibiului, e traditionelli Region vo de Vorkarpate. Nördlich, nordweschtlich, nordöschtlich, im Südweschte und öschtlich vo Sibiu isch de ehemalige „Königsbode“ – des historisch vo de dütschsprochige Sibebürger Sachse besidelte Gebiet. S'Stadtgebiet losst sich in folgendi Viertel uffteile: Oberstadt (Oraşul de Sus) und Unterstadt (Oraşul de Jos), die zämme d'Altstadt bilde; Goldtal (Valea Aurie), Hipodrom, Vasile Aaron, Konradwiese (Piaţa Cluj), Ştrand und Ţiglari. Usserdem k'höre d'Dörfer Neppendorf (Turnişor) und Hammersdorf (Guşteriţa) als Vorort mit zu de Stadt. Aktuell het d'Stadt knapp 150.000 Ihwohner. Folgendi ethnischi Uffteilung findet sich: 95,0 % Rumäne 02,0 % Ungare 01,6 % Düütschi 01,4 % andri Früener isch Hermannstadt äis vo de Zäntre vo de tüütschspraachige Sibebürger Sachse gsy (bis hüt isch es de Sitz vom lutherische Landesbischof). 1850 sind rund drei Viertel vo allnen Ywoner tüütschspraachig gsy, 1920 na echly über de Helfti. Sit
Dr Paul Burkhard (* 21. Dezembr 1911 en Zürich, † 6. Septembr 1977 en Zell em Tösstal bei Winterthur) isch oiner vo de bekanndeschde ond erfolgreichschde Schweizer Kombonischda vom 20. Johrhondert gwäa. Dr Paul Burkhard kommt am 21. Dezembr 1911 en Zürich uf d Welt. Scho em Kendesaltr merket seine Lehrer, dass dr Bua hochmusikalisch ischt. Deshalb wondret’s au neamert, dass’r noch em Abi Musik studiira will. Er hot au koi Problem, am Konservadorium vo seira Hoimetstadt uffgnomma zo werra. 1932 goht’r ans Berner Stadttheatr, wo-nr zerscht als Korrepetitor ond spätr als Kapellmoischtr schafft. 1935, dr Paul Burkhard ischt grad emol 24 Johr alt, schreibt’r sei erschts Bühnawerk, d Operedde Hopsa. Dr Erfolg vo dr Urauffihrong im Ooperehaus Zirich ischt so grauß, dass’r jetzt woiß, zo was’r gebora worra ischt: zom Komboniira ond zom Dirigiira. Dr nächschd grauß Erfolg stellt sich 1939 ei mit dr Schweizer Dialekt-Operedde Der schwarze Hecht. En deam Stick kommt a Chanson dren vor, wo spätr emol an Welterfolg werra soll, abr zonächscht koi graußa Beachdong fendet: O mein Papa war eine wunderbare Mann, oh mein Papa, war eine große Kinstler. Em Herbscht 1939 fendet dr Paul Burkhard a Ostellong als Dirigent ond Kombonischt am Zircher
George Walker Bush (* 6. Juli 1946 z New Haven, Connecticut) isch vo 2001 bis 2009 dr 43. Präsident vu de Vereinigte Staate vu Amerika gsi. Er het bi de amerikanische Präsidentschaftswaahle im 2000 für die Republikanischi Bardei kandidiert und isch zum Präsident gwählt worde und isch am 20. Januar 2001 iigämtert worde. Er hett d Präsidentschaftswaahl im 2004 geg dr John Kerry gwunne. Drvor isch er dr 46. Guvanör vu Texas im Zytruum vum 1995 bis 2000 gsi. Er isch dr ältischt Sohn vum ehemalige amerikanische Präsident George H. W. Bush. Im Bush sinere Amtszit si d Terroraaschleeg vom 11. Septämber 2001 bassiert. Druf het dr Präsident im Raame vom «Chrieg gegen e Terrorismus» Chrieg in Afghanistan und Irak gfüert. Dr Hurrikan Katrina het im Joor 2005 New Orleans verwüestet und 2007 isch e Finanzkriise usbroche, wo sich us ere amerikanische Immobiliekriise zun ere globaale Wirtschaftskriise entwicklet het. George W. Bush: A Charge to Keep. William Morrow & Company, 1999, ISBN 0-688-17441-8 (Autobiographie, englisch). Robert von Rimscha: George W. Bush. Präsident in Krisenzeiten. Heyne, München 2001, ISBN 3-453-21245-2. James H. Hatfield: Das Bush-Imperium. Wie Georg W. Bush zum Präsidenten gemacht wurde. Atlantik, Bremen 2002, ISBN 3-926529-42-3. Eric Laurent: Die
D Ornela Vorpsi (albanischi Ussprooch [ɔɾˈnɛla ˈvɔɾpsi]; * am 3. Augùscht 1968 z Tirana, Albanie) isch e albanischi Künschtleri ùn Schriftstelleri, wo vor allem ùff Italienisch ùn Französisch schryybt. Si isch 1968 z Tirana ùff d Wält cho ùn het aa dr Kùnschtakademi vo Tirana studiert. Mit zweiezwenzig Joor isch si 1991 ins Ussland. Bis 1997 het si z Mailand gläbt, wo si aa dr Accademia de Bella Arti di Brera studiert het, ùn ab 1997 z Paris, wo si aa dr Université Paris VIII ihre Abschlùss gmacht het. Ihr erschter Roman isch “Das ewige Leben der Albaner” (it. Il paese dove non si muore mai, frz. Le pays où l'on ne meurt jamais), wo 2004 erschiine isch. Si isch usserdäm als Fotografi, Mooleri ùn Videokünschtleri dätig. Si läbt z Paris, isch mit eme Italiener verhürootet, ùn het mit em e Dochter. Dr Ornela Vorpsi ihri erschti Arbete sin visueli Kùnscht, z. B di fotografischi Monografi “Nothing Obvious” (2001). Usserdäm het si diversi Chùrzgschichte ùff Französisch ùn Italienisch gschriibe. In „Das ewige Leben der Albaner“ verzäält d Ornela Vorpsi d Chindheit vo dr Ormira, emene Maidli, wo derwyylscht em Kommunismùs ùffwaggst. Ihr Vater isch als politischer Gfangener im Lager, ùn
Als Tabletop bezeichnet mer äs Strategiispiilsystem, wo mer mit chlinä Miniature, meistens us Zinn oder Kunststoff, uf ufwändig gstalltäte Tisch (TableTop) spilt. T Spilfläche isch meistens mit sogennantä Gländestück versehe, wie Hügel, Wälder, Ruine und ähnliche Modellbaugländ. Gschpilt wird i de Regel mit Massband und Würfel. T Figure werdet oft i detailierte Bausetz kauft und werdet den nach em zämebaue meistens ufwändig bemolt. Gschicht vom Tabletop goht scho bis zum 19. Johrhundert zrug und isch us dä damolige Chriegspiel entschtande. Massstäb chönd zimlich wariere; die am meiste verwändete Massstäb sind: 6 mm, 10 mm, 15 mm, 25 mm, 28 mm, 32 mm und 54 mm, sowie t Maßstäb 1:87, 1:76, und 1:72.