rlitschk/wikidir huggingface dataset:
E Zällkärn oder Nukleus (lat. nucleus „Kärn“) isch e Organell vo dr öikaryotische Zälle, wo s Erbguet enthaltet. Dr Nukleus lit im Cytoplasma und si Form isch mäistens rundlig. Mit nukleär oder karyo (altgriechisch κάρυον káryon „Kärn“) wird e Bezug uf e Zällkärn usdruckt. So säit mä em Inhalt vom Zällkärn Karyoplasma oder dr Wüsseschaft vom Zällkärn Karyologii. Dr Zällkärn isch s Hauptmerkmol zum zwüsche Öikaryote (Lääbewääse mit eme abgränzte Zällkärn) und Prokaryiote (Lääbewääsen ooni abgränztem Zällkärn, also Bakterie und Archeä) z underschäide. Er enthaltet dr grösst Däil vom genetische Material vo dr öikaryotische Zälle in dr Form vo meerere Chromosome. Witeri Gen het s in de Mitochondrie und bi Pflanze au in de Chloroplaste. Die mäiste öikaryotische Zälle häi genau äi Nukleus. Es git aber au Usnaame wie d Myotube, wo entstöön, wenn Myoblaste verschmelze, und die häi mee as äi Kärn. In Embryo vo dr Fruchtfliege däile sich d Kärn seer schnäll, ooni dass zerst Zällmembran entstöön, wo d Zälle drenne. Rifi Erythrozyte vo de Süüger enthalte kä Kärn me, er wird abgstoosse wääred em Rifigsbrozäss. Wichdigi Vorgäng, wo innerhalb vom Zällkärn ablaufe, si d Replikazioon vom DNA, wo drbii s genetische Material in dr Form vo DNA
Die beiden Blinden (Originaltitl: Les deux aveugles, schwäbisch kennt-mr Selle zwoi Blende drzua saga) ischt a franzeesischa Operedde en oim Uffzug vom Kombonischda Jacques Offenbach. S Libreddo stammt em franzeesischa Original vom Jules Monaux ond en dr deitscha Fassong vom Friedrich Wittmann. Zom erschda Mol ibr d Bihne ganga isch des Werk am 5. Juli 1855 em Kombonischda seim oigena Théâtre des Bouffes-Parisiens en Paris. A Uffihrong dauret rond 25 Menudda. Firs Orkeschtr braucht-mr zwoi Fleeda, oi Oboe, zwoi Klarinedda, oi Fagott, zwoi Herner, zwoi Kornett, oi Posaun ond a kloina Streichergrubbe. Fir de deitsch-sprochig Premiere en Wien hot dr Karl Binder des Werk fir a baar andre Instrument omorkeschtriirt, damit’s besser em eschtreichischa Gschmack entgegakomma ischt. Dui Bearbeidong spiilt heitzodag abr koi Roll meh. (Gnannt werdet dia Nama zerscht en dr Originalfassong ond drhendr en dr deitscha Fassong) Patachon – Kümmelberger: Tenor Giraffier – Jerzabek: Tenor Drzua kommet noh a baar Persona, wo Passanda spiilet, wo abr weder Schwätza noch Senga därfet. Dui Gschicht spiilt em Johr vo dr Uruffihrong (1855) uff-ra Bruck en dr franzeesischa Hauptstadt. Wuud dui Operedde em deitschsprochiga Raum uffgfihrt, wird en dr Regl irgend-a andra Großstadt gnomma, weil d Persona vo dr Handlong en
Nationalrat bezaichnet s Parlament oder e Chammer vom Parlament wie au sini Mitglider sälber: Nationalrat (Österreich), d Abgordnetechammer vom Parlament z Öschtrych Nationalrat (Schweiz), di grooss Chammer vom Schwizer Parlament Nationalrat (Namibia), s Oberhuus vom Zweichammereparlament vo de Republik Namibia Nationalrat der Slowakischen Republik, s Eichammerparlament vo de Slowakei Lueg au: Nationalrat der Nationalen Front der DDR, isch s oberste Gremium vo de Nationale Front i de DDR gsii Vereinter Nationalrat, s Bündnis vo oppositionelle Parteie z Georgien Nationalrat des haitianischen Voodoo, e Organisation z Haiti
Sauge (frz.[soːʒ]) isch e politischi Gmeind im Verwautigs-Chreis Bärner Jura im Kanton Bärn. D Gmeind lyt im Jura uf dr erschte Jurachetti. Zu Sauge ghört au s Dorf Fridlischwart a dr Schüss unde. D Gmeind Sauge isch uf den 1. Jänner 2014 äntstange dur d Fusion vo dr vorhär unabhängige Gmeinde Pläntsch und Wölflige. Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Met 826 Ywohner (Stang 31. Dezember 2022) ghört Sauge zu dä middelgrosse Gmeinde vom Bärner Jura. Gmeindsbräsident isch de Pierre-Allain Grosjean (Stang 2015). Stimmenaadeil vo dr Parteie bi dr Nationalratswau 2015: SVP 37.7 %, SP 23.9 %, BDP 9.3 %, Grüeni 8.0 %, FDP 5.5 %, glp 5.3 %, CVP 2.6 %, PdA 2.5 %, Piraten 1.4 %, SD 1.2 %, EDU 1.2 %, EVP 1.1 %. Websyte vo dr Gmeind Sauge (französisch) Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023 Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.bfs.admin.ch, Date im Aahang (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[3] [4] Vorlage:Toter Link/www.bfs.admin.ch) Resultate der Gemeinde Sauge. (html)
Seehof isch de Name vo däne politische Gmeinde: Seehof BE, e Gmeind im Kanton Bärn, Schwiz Seehof (Mecklenburg), e Gmeind im Landchreis Nordwestmeckleburg, Meckleburg-Vorpommere, Dütschland Seehof isch de Name vo vilne Ortschafte, Wiiler und Ghööft: z. B. en Ortsteil vo Bächinge (Bayern), Boxbärg (Bade), Kenga (Wirtabärg), Mänznou (LU), Oettinge (Bayern), Stötte (Allgai) usw. Seehof isch de Familiename vo däre Person: Arthur Seehof (1892–1966), en dütsche Verleger, Buechhändler und Autor Lueg au: Seehofer Seeshof Seedorf
Der Aristide Baragiola (* 19. Oktoober 1847 z Chlääfe/Chiavenna; † 8. Jäner 1928 z Züri) isch en Leerer, Romanischt, Gërmanischt, Volchskundler und z letscht au Profässer für Tüütsch gsy. Für d Alemannia isch er drum wichtig, wil er au über d Spraach und d Überliferig vo de Süüdwalser z Gurin und im Pumatt gschribe hät. Er hät aber au über d Volchsüberliferig vo de Zimbere und de Huusbou i den andere bairische und i ladynische Spraachinsle z Nordoschtitaalie publiziert. De Baragiola isch äine von eerschte gsy, wo z Itaalie tüütschi Filology gleert hät, und es isch em umgcheert es Aaligge gsy, z Tüütschland und i de Schwyz für di italienisch Kultuur z wöible. Der Aristide Baragiola isch äine vo zmindscht acht Söö gsy vom Eepaar Giuseppe Baragiola, Mittelschuelleerer und z Como uf d Wält choo, und Angela née Noseda, Elemäntaarschuelleereri und us Breccia di Como. De Vatter isch en Liberaale gsy und hät z Chlääfen en äigeni Schule ygricht, won er syni liberaalen Idee hät chöne wytergëë. Di konserwatiyv Bhöörde – en groosse Täil vo Norditaalie hät doozmaal zu Ööschterrych ghöört – hät en aber 1852 verjagt, und er isch mit synere Familien uf Mendrisio im Kanton Tessyn ggange. De
De Tim Krohn (* 9. Februar 1965 in Wiedebrück, Nordrih-Westfale) isch en Schriftsteller, wo i de Schwiiz lebt. Im Johr 2009 het ihm d Stadt Züri s Schwiizer Bürgerrecht erteilt und sit det isch er dütsch-schwiizerische Doppelbürger. De Tim Krohn lebt sit em 1966i i de Schwiiz. Er isch z Glaris ufgwachse. Vo 1984 bis 1992 het er Germanistik, Philosophie und Politikwüsseschaft studiert und wohnt hüt mit sinere Frau und sine zwei Chind als freie Schriftsteller in Sta. Maria Val Müstair. Er het Prosatext, Drame und Hörspiel verfasst. De Tim Krohn isch Mitglied bim Verband «Autorinnen und Autoren der Schweiz». Vo 1998 bis 2001 isch er de Präsident vo de Vorgängerorganisation, em Schwiizerische Schriftstellerinne- und Schriftstellerverband gsi. Er het unter anderem folgendi Uszeichnige übercho: de UNDA-Radiopriis (1993), de Conrad-Ferdinand-Meyer-Priis (1994), de Einzelwerchpriis vo de Schwiizerische Schillerstiftig (1998), im 2007ni het er mit «Vrenelis Gärtli» d Wahl zum beschte Schwiizer Buech gwunne und für s gliiche Werk Priise vo de Anne-Marie-Schindler-Stiftig vo Stadt und Kanton Züri becho. 2011 het er de Kulturpriis vom Kanton Glaris übercho. Er het d Bühnevorlag fürs Eisidler Welttheater 2013 gschribe. Ufd Iiladig vom Juri Steiner hi isch de Tim Krohn am Ingeborg-Bachmann-Preis 2015 debii gsi. Frei!
Dr Jérôme Agyenim Boateng (* 3. Septämber 1988 z Berlin) isch e dytsche Fueßballspiler. Syter anne 2011 stoht er bim FC Bayern München unter Verdrag un spiilt dert in dr Inneverdaidigung. 2013 het er mit dr Münchner s groß Triple us dytscher Maischterschaft, DFB-Pokal un dr UEFA Champions League gwunne. Mit dr dytsche Nationalmannschaft isch er 2014 z Brasilie Wältmaischter wore. Dr Boateng isch e Suhn vun ere dytsche Muter un eme ghanaische Vater. Är het e jingeri Schweschter, Avelina, un iber dr Vater zwee elteri Halbbriedere, dr Kevin-Prince un dr George. Dr Jérôme Boateng isch z Berlin ufgwachse un im Bezirk Charlottenburg-Wilmersdorf uf d Poelchau-Oberschuel gange, e sportbetonti Gsamtschuel mit gimnasialer Oberstapfle. Är het dr Hauptschuelabschluss gmacht un isch derno Profifueßballspieler wore. Aagfange het er bi Tennis Borussia Berlin un isch 2002 im Alter vu 13 Johr in d Noowuchsabdailig vu Hertha BSC gwächslet. Am 31. Jänner 2007 het er sy erscht Bundesligaspiil fir d Profimannschaft vu Hertha BSC gmacht. Zuer Saison 2007/08 isch er vum Hamburger SV verpflichtet wore. No drei Johr isch er zue dr Saison 2010/11 zum änglische Erschtligischt Manchester City gwächslet un syt dr Saison 2011/12 spilt er fir dr FC Bayern München Nationalmannschaft Wältmaischter:
Wurd oder au Wyrd isch en germanische Begriff wo s allgemeine Schicksal beschriibt, primär das vo de Mensche, sowohl s persönlich als au das vo de ganze Gmeinschaft. I de hochmittelalterliche, isländische, mythologische Dichtig vo de Edda wird de Begriff als Urðr au i Hiisicht ufs Schicksal vo de Götter benutzt. S Vorbild vo de konkrete Verwendig vom „Wyrd-Motiv“ so wiemers i de überliferte Quelle i de Germania i profane und sakrale Kontext ibunde findet (Heliand, Beowulf), sind di spotantike philosophisch-christliche chirchliche Glaubensvorstellige nach de Theologie vom Boethius gsi. Sini theologisch-philosophische Asichte vomene Gott, wo d Welt und s Schicksal beherrscht, het er mit de Begriff fortuna und fatum prägt. Die Begriff werded bi de Überträgig vo de Boethie Trost der Philosophie dur de Alfred de Gross is Altenglische mit wyrd übersetzt, er gliichts also miteme traditionelle volkssprochige Lexem ah. Dass de Begriff vom Wurd i de vorchristliche, heidnische germanische Gsellschafte vo Bedütig gsi isch, wird dütlich wemer di etymologisch Bedütig und di pagane Vorstellige vo de Römer und Grieche aluegt. Das Ganze muemer im polytheistische Weltsystem verstoh, wo sowohl d Mensche als au d Götter als Teil vom Lauf vo de Welt dem untergordnet sind, und d Götter nur
Mit Dag (althochdütsch: Zit, wo d' Sunne brennt) bezeichnet me de Kalenderdag im gregorianische Kalender di Zit vo eine Mitternacht bis zuer nächschte Mitternacht E Zitschpanne vo 24 Schtunde, die um 00:00 afangt un um 24:00 ufhört. 24:00 Uhr gheit mit em Afang vom nächschte Dag zämme (ISO 8601). im jüdische Kalender di Zit vo einem Sunneuntergang bis zuem nächschten Sunneuntergang. Sälli Uffassig war im europäisch-vorderasiatische Ruum insgsamt lang vorhärrschend. Di römischi Zellig vo dr Nachtschtunde (vigiliae) un bschtimmti Element vom christliche Ritus chönne als Bischpiel gnennt wärde. di sunneerhellti Zeit vo me Kalenderdag (Gegensatz zuer Nacht) vo Sunneufgang bis Sunneuntergang; z. T. wärde au d' Dämmerigszite mit ibezoge. In de Aschtronomie isch e Sunnedag di Zit vo einem Sonnenhöchschtschtand bis zuem nächschte Sonnenhöchschtschtand. Uf em Sunnetag basiert d' Sunnezit. Drgege wird d' Umdrehigszit vo dr Ärde in Bezug uf d' Fixschtärn (23 Schtunden, 56 Minute un 4 Sekunde) Schtärndag odr Siderische Dag gnennt. Sälle isch d' Basis für d' Schtärnzit. Bsunderi Bedütig het bzw. het gha d' Sunne- un Schtärnzit vom Nullmeridian für d' Feschtlegig vo dr Wältzit odr zuer Agab vo Schtärnort. De bürgerlichi Dagesablauf gliedert sich in d' Abschnitt Nacht, Morge, Vormitdag, Mitdag bzw. Mitdagsschtund, Nomitdag, Vorobend,
Châtillon isch de Name vo däne Ortschafte: i de Schwiz Châtillon FR, e Gmeind im Kanton Friburg Châtillon JU, e Gmeind im Kanton Jura Châtillon-le-Bas, de französisch Name vo de Gmeind Nidergeschtle im Kanton Wallis Châtillon BE, en Wiiler im Kanton Bärn, wo s Jugedhaim Prêles stoot Châtillon (Berg), en Bärg (2'478 m ü. M.) i de Waadtländer Voralpe z Italie Châtillon (Aostatal), e Gmeind im Aostatal z Frankriich d Herrschaft Châtillon, e Herrschaft südwestlich vo Reims s Haus Châtillon, e Familie, wo vo obige Herrschaft abstammt und vom 13. bis 15. Johrhundert e ganzi Reihe vo Grafschafte bsässe hät Herzog von Châtillon, es Herzogtum im 18. Johrhundert, wo uf de Basis vo de Baronie Mauléon für Mitglider vom Huus Châtillon iigrichtet worden isch Kloster Châtillon, e ehemolegi Zisterzienserabtei Gmeinde: Châtillon (Allier), e Gmeind im Département Allier Châtillon (Hauts-de-Seine), e Gmeind im Département Hauts-de-Seine Châtillon (Jura), e Gmeind im Département Jura Châtillon (Rhône), e Gmeind im Département Rhône Châtillon (Vienne), e Gmeind im Département Vienne Gmeinde mit Châtillon als Namesbestandteil: 45230 Châtillon-Coligny 69380 Châtillon-d'Azergues 58110 Châtillon-en-Bazois 26410 Châtillon-en-Diois 28290 Châtillon-en-Dunois 01200 Châtillon-en-Michaille 35210 Châtillon-en-Vendelais 25640 Châtillon-Guyotte 77820 Châtillon-la-Borde 01320 Châtillon-la-Palud 25870 Châtillon-le-Duc 45480 Châtillon-le-Roi 02270 Châtillon-lès-Sons 26750 Châtillon-Saint-Jean 55400 Châtillon-sous-les-Côtes
Wermetschwil (hochtütsch Wermatswil) isch e chlises Dorf, wo zur Gmeind Uschter ghört. Es liit zwüschet em Zäntrum vo Uschter und dem vo Pfäffike. Dur Wermetschwil füehrt nu ei grossi Strass. Z Wermetschwil läbed öppe 1200 Iwohner. Es git e Schuel vo der erschte bis zur dritte Klass und en Chindergarte. De berüehmtischt Sohn vo dem Dorf isch de Jakob Gujer.
De Julius Maximilian (Max) Schottky (* 13. April 1797 z Kupp bi Oppeln, prüüssischi Provinz Schleesie (hüt Poole); † 9. April 1849 z Trier, prüüssischi Rhyprovinz) isch en tüütsche Schriftsteller und Volchskundler gsy. Er hät di eerschten Uufzäichnige vo Rimella und em Rimellertüütsch publiziert, wos git. De Schottky isch im schleesische Brieg (hüt z Poole) i d Schuel ggange und hät z Breslau Rächtswüsseschaft gstudiert, hät aber au filoloogischi und volchskundlichi Veraastaltige bsuecht. 1816 isch er uf Wien, won er ab 1817 i den Archyv alt Handschrifte kopiert und daademit über 30 000 Syte gfüllt hät. Denäbed hät er ööschterrychischi Volchslieder gsamlet und die 1819 zäme mit em Franz Žiška useggëë («Oesterreichische Volkslieder mit ihren Singeweisen», Pest 1819; 2. Uuflaag 1844), und im Buech häts au en Aahang über die underööschterrychisch Mundaart ghaa. Mit dëren Uusgaab händ die beede Samler vil dezue byträit, das d Lüüt naadisnaa gmërkt händ, das Tialäkt nöd äifech verdoorbes Schrifttüütsch sind, näi, das si unabhängigi Spraachwyse sind, wo i sich sälber wurzled. Si händ au Dichter und Musiker (drunder de Ludwig van Beethoven) chöne dezue bringe, sich mit de mündlichen Überliferig abgzgëë. De Schottky hät wyter und wyter gsamlet, zmindscht 1500 Lieder – hüt aber
En Ereignis (vo althochdütsch: irougen, dütsch: eräugen = vor Auge schtelle, zeige) findet immer denn schtatt, wenn sich öbbis verändere duet, wenn öbbis bassiert. Zuefallsereignis Folgeereignis Seltens Ereignis wiederkehrends Ereignis Katastroph unmerklichs Ereignis Erläbnis Inners Ereignis, Ereignis, weles ime Hirni schtattfindet Erfahrig Offebarig Traum Ereignisbenochrichtigunge in Computerprogramm. Di Versuech vo nere Iteilig in ereignisarmi un ereignisreichi Ort un Zite sin immer willkürlich, wil uf de Mensch zentriert, vo demhär schitere sie ufgrund vo ihre innere Widersprüchlichkeit. In de Ontologie bezeichnet e Ereignis öbbis sich veränderndes, e Gescheh, also e prozessuali Entität im Gegesatz zue me Ding odr e Subschtanz. Übr d' Natur vo me Ereigniss gits widersprüchlichi Aschauige. Di eint sieht es Ereignis als e Folg vo der Sache a: Bi jedem Ereignis wirkt in de Regel e (physikalische) Kraft uf Materie i un verändert sälli (atomari) Ordnig. Di ander Aschauig sieht di Ereignis glichsam als Vorussetzig vo Sache a: D' Ereignis manifeschtiere sich in Sache. Gegewärtige Verträter vo sällere Ereignis-Ontologie isch im bsundere Alfred North Whitehead. Für Martin Heidegger bekundet sich im Ereignis es Zämmeghöre vom Mensch mit em Si als de Offeheit in de Zit, in sällere sich öbbis zeige un dütet wärde cha. „En Ereignis isch zerscht,
Der Albert Lucian Constans Schott (* 27. Mai 1809 z Stuegert; † 21. Novämber 1847 am glychen Oort) isch en Gimnasiaalleerer, en Spraachforscher, en Gschichtsforscher, en Samler vo Saage, Schwänk und Volchslieder und, nöd z vergässe, der eerscht seriöös Walserforscher gsy. De Schott isch en Soo gsy vom glychnamige Jurischt und liberaale würtebëërgische Politiker Albert Schott. Gstudiert hät er a der Uniwërsitëët Tüübinge, und gschaffet hät er dänn as Tüütschleerer zeerscht am Gimi z Züri und nachanen am Gimi z Stuegert. De Schott hät sich mit zwäi Wëërch en Name gmachet. Zum äinte händ ëër und syni Schüeler schwööbischi und au schwyzerischi Volchsverzelige gsamlet. Di schwööbische sind nie vollständig truckt woorde (en Täil hät de Klaus Graf 1995 publiziert); d Manuskript ligged i de Würtebëërgische Landesbiblioteek z Stuegert. Di schwyzerische – dryssg Saage, acht Schwänk und zwäi Mareielilieder – hät d Volchskundleri Emily Gerstner-Hirzel 1984 useggëë. Zum anderen isch de Schott en Pionier vo de Walserforschig gsy. Nach ere chlyne Schrift zum Theema Südwalser, wo 1840 zum Aalass vom nöie Schueljaar a de Kantonsschuel Züri usechoo isch, hät er 1842 sys Grundlaagewëërch «Die deutschen Colonien in Piemont» publiziert. Es gaat deet drin um d Walser vo de Monte-Rosa-Gruppe – d
Lieschen und Fritzchen (Originaltitl: Lischen et Fritzchen) ischt a franzeesischa Operedde en oim Uffzug vom Kombonischda Jacques Offenbach. S Libreddo stammt em franzeesischa Original vom Paul Boisselot. Zom erschda Mol ibr d Bihne ganga isch des Werk am 12. Juli 1863 z Bad Ems. En dr Handlong kommet bloß zwoi Persona vor, nemlich selle Titlfigura Lieschen ond Fritzchen. S Lieschen ischt a Mädle us-em Elsass. A-ma scheena Dag macht-se sich auf noch Paris, om deet als Beasavorkaifere a bissle Geld fir sich selber ond fir ihrn alda kranka Vadder zo vordäana. Uff-em Markt begegnet-se e-ma flodda Kerle, wo sich Fritzchen nennt ond wia sui us-em Elsass stammt. S dauret et lang, ond dia zwoi jonge Leit vorliabet sich ganz arg en-anander. S Fritzchen dät des Mädle am gernschda glei hoim ens Elsass mitnemma. Wia sich no s Lieschen ond s Fritzchen gegaseidich vo ihrer Vorgangaheit vorzehlet, stellet-se fescht, dass-se Gschwischder send. S Fritzchen ischt neemlich scho vor etliche Johr – wia’s Lieschen noh a Kend gwäa ischt – noch Paris ganga ond hot do drbei bald sei Schweschderle vorgessa. Au s Lieschen hot koi Erennrong meh an ihrn Bruader. Weil s Fritzchen jetzt zwar zo-ra Schweschdr komma ischt ond dodurch
Dr Uusdruck Brexit stoht fir dr Uusdritt vum Verainigte Chenigrych us dr Europäische Union (EU). S Wort isch e Chofferwort us änglisch ‚Britain‘ fir „Großbritannie“ un ‚exit‘ fir „Uusgang, Uusdritt“. Zum erschte Mol brucht woren isch dr Uusdruck im Juni 2012 in eme Artikel vum Economist in dr Variante ‚Brixit‘ in Analogy zum Uusdruck „Grexit“, wu brucht woren isch fir e meglige Uusdritt vu Griecheland us dr Eurozone. Fir e Verblyb vum Verainigte Chenigrych in dr EU isch im Wahlkampf zum Referändum am 23. Juni 2016 au dr Uusdruck Bremain verwändet wore („remain“ stoht fir „verblybe“). Rächtsgrundlag vun eme Uusdritt isch Art. 50 vum EU-Verdrag, wu noch em Verdrag vu Lissabon zum erschte Mol dr freiwillige EU-Uusdritt vu EU-Mitglidstaate reglet. Doderno isch s vorgsääne, ass no dr Absichtserklerig vun eme Staat iber sy EU-Uusdritt zerscht versuecht wird, dr Uusdritt dur e uusghandlet Abchuu zwische dr Union un däm Staat z konkretisieren un z ordne. Dr Premierminischter David Cameron het anne 2013 e Referändum iber dr Verblyb vum Verainigte Chenigrych in der Europäische Union vorgschlaa (vor allem mit em innebolitische Kalkül, EU-Kritiker in dr aigene Raie rueigzstelle). S Referändum het am 23. Juni 2016 stattgfunde. Bi re Wahlbedailigung vu 72,1 Brozänt
Chile mit* de Froue (dütsch; Kirche mit* den Frauen, französisch; Église avec* les femmes, italienisch; Chiesa con* le donne, rätoromanisch; Baselgia cun* las dunnas) isch de Name vo me chirchliche Projekt, wo sich för es Mitenand vo Manne und Froue uf allne Ebene, för e gschwüschterlechi und dialogeschi Chile iisetzt. De chli Stärn im Name hät zwee Bedütige. Es goht ainersits nöd nu um d Emanzipazion vo de Froue, sondern um grundsätzlichi Gliichberächtigung – es chönnt au haisse «Chile mit de Arme». Anderersits isch de Stärn es Asteriskus, wo, wie bim bäte vo de Psalme, e chlinni Verschnuufpause bedüted. S Projekt isch aafangs 2014 entstande mit ere Arbetsgruppe, wo us föf Froue und drü Manne bestande hät. S Motto isch gsii; «Mör nemid 1'000 Kilometer Wäg under d Füess – för e Chile mit de Fraue. För Gliichhait im Glaube und im Tue.» D Pilgergruppe, wo sich uf de Wäg uf Rom gmacht hät, isch aafänglich us acht Froue und am Maa zämegsetzt gsii. Ab Assisi isch dänn au no d Priorin vom Chloschter Fahr bi dä Pilgergruppe debii. Am Mäntig 2. Mai 2016 isch d Pilgergruppe noch eme Gottesdienscht i de Kathedrale vo Sanggalle uf eren Wäg uf Rom
Hochalemannisch heißt mer diä alemannische Dialäkt, wu südlig vu dr Isoglosse k/ch (k/ch-Liniä) gschwätzt wäre. Zum Hochalemannische ghert dr elsässisch Sundgaü, s badisch Markgräflerland, dr Südschwarzwald, dr Hegau, s Walsergebiit vu Vorarlbärg un fascht diä ganz alemannisch Schwiz. Im Liächtestei isch numme d Ortschaft Triesenberg as Hochalemannisch üsgwiise (Voradelbärger Sprochatlas, III 40a). Do iberal isch also am Wortafang 'k' zu 'ch' verschobe (Kind > Chind); vu däre Sach isch aü 'k' noch 'l' un 'r' betroffe: schtarch, mälche usw. Üsnahme in dr Schwiz: Dr alt Basler Dialäkt isch e niideralemannischi Insle im Hochalemannische, aber d Üssproch Chopf, Chrieg usw. anstatt em alte Basler Kopf, Grieg usw. isch aü do im Vormarsch. Im Nordoschtzipfel vu de Kantön Sankt Galle un Appezäll, wu uf Bregenz zue luege, gits e baar Schwizer Ortschafte, wu Khind oder Kchind sage; z Graubünde belegt dr Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz ebefalls in viär vu 34 Ortschafte Khind, do drunter aber dr groß Ort Chur. S ganz Hochalemannisch wird aü Südalemannisch gnännt. Dr südligscht Deil vum Hochalemannische wird aü Hegschtalemannisch gnännt. Diä Begriff un ihri Abgränzig stamme vum Karl Bohnenberger (1924). D Wescht-Oscht-Spaltung vum Niideralemannische setzt sich im Hochalemannische furt, so sait mer zum Biispiil im Weschte:
Sils isch da Name vo däne Ort im Bündnerland, Schwiz: Sils im Domleschg (rätoromanisch Seglias), a politeschi Gmaind i da Region Viamala Sils im Engadin/Segl (rätoromanisch Segl), a politeschi Gmaind i da Region Maloja Sils Baselgia, en Ortstail vo Sils im Engadin Sils Maria, en Ortstail vo Sils im Engadin Soglio GR en ehemolegi politeschi Gmaind, sit 2010 en Ortschaft i da Gmaind Bregaglia, Region Maloja Sils isch au no de Name vo däm Ort z Spanie: Sils (Girona), e Gmeind i de Provinz Girona, Katalonie
S Domleschg (rätoromanisch Tumleastga) isch es Gebiet im Bündnerland, Schwiz. Grob gsait lit s Domleschg zwüsched da Viamala im Süda und da Kluus südlich vo Rhäzüns im Norda. A strengeri Iitailig nännt nu d Dörfer i däm Gebiet, wo uf da rächta, öschtlicha Sita vom Hinderrhii ligged. Mängmol werded au d Ortschafta Realta, Cazis, Summaprada und Thusis dezue zellt, wo uf da lingga Sita vom Rhii ligged. A chli i da Höchi, a da weschtlicha Talsita, gegenüber vom Domleschg liit da Hainzabärg und dehinder s Safietal. Hinder da öschtlicha Bärgchetti isch d Lenzerhaid. Politisch händ bis Endi 2015 d Ortschafte rächts vom Hinderrhii zum Chrais Domleschg und dia uf da lingga Sita zum Chrais Thusis ghört. Baidi Chrais sind em Bezirk Hinderrhii zuetailt gsi, wo aafangs 2016 dur d Region Viamala ersetzt worden isch. Im Domleschg liggend folgendi Gmainda, Städt und Dörfer, resp. Frakziona: Domleschg, a politischi Gmaind, entstanda 2015 us däne ehemoliga Gmainde Almens (rätoromanisch Almen) Paspels (rät. Pasqual) Pratval (dt. = rät.) Rodels (rät. Roten) Tomils GR, an ehemolegi Gmaind, entstanda 2009 us däne ehemoliga Gmainde Tumegl/Tomils (dt. Tomils, rät. Tumegl) Feldis/Veulden (dt. Feldis, rät. Veulden) Schaid (rät. Sched) Trans (rät. Traun) Fürstenau (rät. Farschno) mit em Städtli
Ramft chan folgendi Bedütig ha: en Schwizer Flurname i stailem Gländ (ursprünglich „Rand“): Flüeli-Ramft, en Ort i de Gmaind Sachsle, Kanton Obwalde Ramftschlucht, churz Ramft, e Schlucht bim Flüeli-Ramft, wo sich de Brueder Chlaus zruggzoge hät Altranft (früener Ranft) und Neuranft, Dörfer i de Gmaind Bad Freienwalde a de Oder, Brandeburg, Dütschland Ranft isch au en Familiename.