rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Schduagert [ˈʃd̥uɐ̯g̊ərt], ao Schduagord [ˈʃd̥uɐ̯g̊ord̥], isch d Haobdsdadd vom Bundesland Bada-Wirddabärg ond mid (2017) äbbes ibor 608.000 Aewohner ao dem sae graesda Sdadd. Dor Ballungsraom Sduagord håd ibor 2,6 Mio Aewonor ond ghaerd zo de wirdschafdlich sdergsde Zendra en Deidschland, mid viile wäldweid fiirende Firma, edd blos en dor Audo-Indusdri. Ao kuldurell had Sduagord a hervorragende Bedeidong. D Endwigglung vo dor Sdadd isch edd emmor oefach, weil s Zendrum vo Sduagord em-a Daalkessl leid. Därzeid boomd am maesda där Bereich vo dor Sdadd, där må uff dor Fildor leid, mid dor Fildor-Messe ond mid saem graosa Flughafabereich, båede an dor Audobã A 8 gläaga. Em Rãma vo Sduagord 21 wird dor ganze Nah- ond Fernvorkehr därzeid nui gordned. "Wer ein echtes Schwäbisch hören will, sollte einen großen Bogen um Stuttgart machen", so schreibd dor Eduard Huber. Sduagord isch zwar uff dor oena Seid d greesda Sdadd em schwäbischa Språchraom, felld abor uff dor andora Seid fir a guads Schwäbisch fasd ganz aus. Em ganza 19. Jårhondord ond no en dor 1. Hälfde vom 20. Jårhondord isch s Sduagordor "Honoratiora-Schwäbisch" on wichdichor Begriff gwäa. Dees moend, dass dia Leid, dia må sich zor Bildungs-, Wirdschafds- ond Vorwaldongs-Elite zeeld hend, a bsondora
Dr Christof Wackernagel (* 27. August 1951 en Ulm) isch a Schauschbilr on Schrifdschdellr. Er isch mol Mitglied von dr RAF gwä. Sei Vaddr Peter isch Intendant am Ulmer Theater gwä, sei Muaddr isch`d Schauschbilere Erika Wackernagel. Wo sei Vaddr gschtorba isch, isch dr Christof 7 Johr alt gwä. 1960 isch sei Muaddr mit ihm on seira Schweschdr Sabine noch München omzoga. Vom Gynasium isch`r vorzeitich abganga on hot 1967 d Hauptroll em Film "Tätowierung" gschbild. Des isch dr Ofang von seinra Filmkarrier gwä. Richtich bekannt worda isch Dr Christof vor allem durch sei Verhafdong am 11. November 1977, kurz noch`m Deitscha Herbschd. Am 15. Oktober 1980 isch`r zu 15 Johr Haft vrurdeild worda. Noch zwei Driddl von dr Strof isch`r no 1987 entlassa worda. Seit derra Zeit isch`r widdr als Schauschbilr on Audor dädich. 1967: Tätowierung (Regie: Johannes Schaaf) 1968: Die Funkstreife Gottes (Regie: Hubert Frank) 1968: Engelchen oder Die Jungfrau von Bamberg (Regie: Marran Gosov) 1969: Engelchen macht weiter – Hoppe, hoppe Reiter (Regie: Michael Verhoeven) 1969: Al Capone im deutschen Wald (Regie: Franz Peter Wirth) 1970: Der Bettenstudent oder Was mach' ich mit den Mädchen? (Regie: Michael Verhoeven) 1970: Der Kommissar – Dr. Meinhardts trauriges Ende (Regie:
De Inventione Litterarum (Latiinisch; »Vo de Erfindig vo de Buechstabe«) isch de moderni Name vomene mittelalterliche Traktat, wo d Uursprüng vo de verschidnige Alphabet bihandlet, drunter au d Ruuneschrift. Si werd em Hrabanus Maurus († 856), wo Abt vom Chloster Fulda gsii isch, zuegschribe, möglicherwiis stimmt da aber nöd. Da Traktat beschriibt di öberlifrete mythische Gschichte vo verschidnige Schrift und git denn jewils d Buechstabe, iri Wert und Näme aa. As erste Schrifterfinder werd de biblischi Enoch aggee, denn de Cham, de Abraham, wo di syrische und chaldäische Buechstabe erfunde hebi, denn de Moses und schliessli het noch de Babylonische Gfangeschaft de Ezra d Schrift ernoieret. Denn werd as Biispil s Hebräische Alphabet vo rechts uf links ufzaichnet. Die Griechische Buechstabe het de Kadmos, de Brüeder vo de Europa uf Griecheland broocht, aber nume 17. De Palamedes het drai witteri, de Simonides nomol drai und de Pythagoras vo Samos no ann dezue erfunde. Denn chunnt s Griechische Alphabet. Die Aagoobe stimet mit de altgriechische Öberliferig öberii. D Nymphe Carmentis, het di Latiinische Buechstabe ersune, spöter sind drai griechischi Buechstabe dezue choo, nämli xps (= Christus), ymnus (»Hymne«) und zelus (»Iifersucht«). Au die Aagoobe stamet us de antike Öberlieferig. Aigenartig muetet
Ahmad isch e Krater uf dr Nordhalbchugle vum Saturnmond Enceladus. Ahmad isch zerst uf Voyager 2-Bilder entdeckt worre. Under witt höcherer Uflösig het aber erst d'Cassini-Sonde Bilder gmacht, wobi zum Zittpunkt vu dr Ufnahm dr Karter in dr Nächi vu dr Dag-un-Nacht-Gränze gläge isch. Dr Krater lit uf 57.4° nördlicher Breiti un 305.4° westlicher Längi un het e Durmesser vu 16 km. Dr westlich Deil vum Krater isch witgehend yberformt, entweder bedeckt oder zerstört vum östliche Rand vu dr Samarkand Sulci. E grossi, chuppelähnlichi Struktur bedeckt s'Inner vum Krater, wo entweder us dr Samarkand Sulci stammt oder us dr viskose Entspannig vum us Wasseriis bestehende Oberflächematerial. Ahmad isch daift uf dr Held Achmed us Tusenduneini Nacht. Er bringt sinem Vadder e Epfl un hirotet d'Peri-Banu. Lueg au Nomeklatur vu dr Enceladus-Topographi
47.5563888888897.5925Koordinate: 47° 33′ 23″ N, 7° 35′ 33″ O; CH1903: 611582 / 267308 S Basler Münster isch eini vo de Hauptsehenswürdigkeite und e Wohrzeiche vo der Schwizer Stadt Basel. Es brägt s Stadtbild mit siim rote Sandstei und de farbige Ziegel, siine beide schlanke Kiirchedürm und de Hauptdächer, wo sech chrüzwiis durdringe. Die ehemoligi Bischofskiirche, hüt evangelisch-reformiert, isch zwüsche 1019 und 1500 im romanische und gotische Stil baut worde. Vor em Basler Münster lit dr Münsterblatz, wo vo vili spotmittelalterlige Fachwärkhüüser und e Reije vo representative Bürgerhüüser drum ume stöön. Drzue zelt s Gymnasium am Münsterplatz, wo vis-à-vis vo der Westfassade vom Münster lit und wo s eltiste Huus isch, wo s z Basel git. Usserdäm stoht der deilwiis gotisch Bau vom Ethnologische Seminar und d Paul-Sacher-Stiftig mit der wältwit grösste Brivatsammlig vo Originalpartiture in der unmittelbare Nochberschaft vom Münster. S Münster stoot uf dr Liste vo de Baasler Kulturgüeter, wo nazionaali Bedütig häi. Der Münsterhügel isch scho in dr spotkeltische Zit (1. Johrhundert v. Chr.) bebaut gsi. Archäologischi Usgrabige hai e vorrömische Wall (Murus Gallicus) freigleit. Näbe de Doralage cha mä dr früener Strosseverlauf zum Deil rekonstruiere. An der Stell vom hütige Münster het sech d Stross deilt und
Unter Suser verstoot me e Truube-Moscht, wo grad het afo gääre. Im Prinzip gälte alli Zwyschestuefe vom Truubemoscht bis zum duregoorene Wy als Suser. Es git en us wysse und roote Truube. Sauser Suser Fäderewysse Sturm Neue Wy Bremser Bitzler Krätzer Neue Siesse Nejer Siesser Dr Truubemoscht foht durch die natürlig enthaltene oder au zuegsetzte Hefe rächt schnäll noch dr Prässig afo gääre. Dodrby wärde die verschiedene Zugger zu Alkohol und Kohlesüüri umgwandlet. Dä Prozäss isch stark temperaturabhängig, je kieler desto langsamer got är vor sich. Ab eme Alkoholghalt vo öbbe 4% kunnt är in Verkauf. Aber ebbe: er gäärt denn no wyter, bis dr ganzi Zugger abbaut isch. Me kha dr Prozäss während dr Gäärig dur Pasteurisierig stoppe und so dr Suser au in verschlossene Fläsche z. B. in Grossverteiler aabiete. Sunscht mien d'Fläsche unverschlosse transportiert wärde, wyl s'si sunscht verjage dät. Suser schmeggt dur die enthalteni Kohlesüüri rächt sprützig, am Aafang no siess, mit zuenähmeder Gäärig ender süürlicher. Er isch typischerwys trieb, das het är den enthaltene Hefeschwäbstoff z'verdangge. Suser wird gärn zu deftige Spyse drungge, so z. B. zunere Ziibelewaie, zu Späck, zu Nüss etc.
S' Blatt (althochdeutsch: plat; lat. folium) isch näbe dä Schprossachsä und de Wurzlä eis vo dä drü Grundorgan vo dä höcherä Pflanze und isch dä Organtyp Phyllom. Blätter sind siitlichi Uuswüchs a de Knote (Nodi) vo dä Schprossachsä. Diä urschprünglichi Funktion vo dä Blätter isch d' Fotosünthese (Ufbau vo organische Schtoff mit Hilf vo Liecht) und Transchpirazion (Wasserverdunschtig isch wichtig für d' Nährschtoffufnahm und -transport). Blätter wachsed nur by Schprosspflanze, das bedütet by farnartige Pflanze (Pteridophyta) und Samepflanze (Spermatophyta). Dagäge fähled sie by Moos, Alge, Pilz und Flächte, a derä Thallus allerdings blattähnlichi Schtukture ufträte chönnd, diä aber nur ä Analogie vo dä Blätter z' betrachte sind. De Riichtum a Blattforme isch gross. I einige Fäll entschtöhnd im Lauf vo dä Evolution au Blattorgan, diä mit de urspchrüngliche Funktion vom Blatt, nämli de Photisünthese und Transchpiration, nüt meh z'tue händ: zum Biischpiel Blüeteblätter, Blattdorne und Blattranke, und Chnoschpeschuppe (luegMetamorphose vomne Blatt). De hie beschriebeni anatomischi Ufbau gilt für es bifaziales Laubblatt, das isch dä hüüfigschti Laubblatt-Typ. Für alli Blätter charakteristisch sind d' Elememänt Epidermis, Mesophyll und Liitbündel. Diä oberschti Schicht vomne Blatt schlüsst nach use mit äm Abschlussgwäbi vo dä Epidermis, ab, diä nur us einerä Zällschicht beschtaht. D' Epidermis
Serbie un Montenegro isch dr Rest vu Jugoslawie gsi, wo nooch dr Ufflösig vum alde Jugoslawie schliessli noch völkerrechtlich us dr beide Republike Montenegro sowie Serbie mit dr beide autonome Regione Vojvodina un Kosovo bestande het. Dr Staatebund het sich am 04. Juni 2006 mit dr Unabhängikeitserklärig vu Montenegro (nooch ere Volksabstimmig) ufglöst. Serbie isch dr Rechtsnoochfolger vum Staatebund. Dr Kosovo stoht sit em Kosovokrieg 1999 under UN-Verwaldig un isch de facto vu Serbie uabhängig. Serbie un Montenegro isch mit dr Umwandlig vu Rest-Jugoslawie am 4. Februar 2003 in e Staatlichi Gemeinschaft vu zwei fast enander unahängige Teilrepublike enstande. Dr Staatebund het au underschidliche Währige (Serbischer Dinar in Serbie un dr Vojvodina, Euro im Kosovo un in Montenegro) gha. D'Hauptstadt vum Staatebund isch Belgrad gsi. S'Bevölcherigsverhältnis zwische Serbie un Montenegro lit bi öppe 20:1, d. h. es isch e sehr ugliiche Bundesstaat gsi. Nochberstaate sin die ehemolige jugoslawische Republike Kroatie, Bosnie-Herzegowina un Nordmazedonie sowie Albanie, Bulgarie, Ungarn un Rumänie gsi.
Ds Lunfardo isch der traditionäll spanisch Dialäkt vo de porteños, de Ywoner vo Buenos Aires (Argentinie), bsunders vo der Underschicht. Ds Lunfardo zeichnet sech dür vili eigeti Wörter uus, z. B. morfar für 'ässe' oder pibe für 'Bueb'. Ussertäm isch ds sogenannte Vesre verbreitet, es Umdrähje vo de Wörter, wo em französische Verlan entspricht, z. B. vesre statt revés 'Chehrsyte/Rücksyte' oder lorca statt calor 'Hitz'. Ds Lunfardo isch di traditionälli Sprach vom Tango. Hütztags wirds ds Lunfardo nümm würklech gredt, bis uf bestimmti Wörter, wo i allgemein Sprachgebruuch vo de porteños oder vo allne Argentinier sy ufgnoh worde. Verglychbar mit em Lunfardo isch z. B. ds Mattenänglisch z Bärn. Wörterbuech Lunfardo – Spanisch
De Begriff Libido (lat. libido, libīdinis, f. - Wollust, Driib, Lüst, Masslosigkeit) stammt us der Psychoanalyse und bezeichnet sälli psychischi Energii, wo mit de Driib vo der Sexualität verchnüpft isch. As Synonym für sexuelli Lust und Begehre isch dä Fachterminus in dr allgemein Sprochgebruuch igange. Im Wärk vom Sigmund Freud nimmt der Begriff vo der Libido e zentrali Stellig ii, au wenn er enr nit eiheitlig bruucht het. In sim früehje Wärk stellt dr Freud d Libido de Sälbsterhaltigsdriib gegenüber und verstoht Libido as Sexualenergii im änge Sinn as Phenomen vom „Dränge“ bzw. Begehre, vom Wunsch und vo der Lust. In siim Spotwärk begrift er au die ‚allgemeinere‘ Sälbsterhaltigsdriib as grundlegend libidinös und stellt d Libido jetzt de Dodesdriib gegenüber. In sine spote Schrifte, vor allem im Jenseits des Lustprinzips (1920), verwändet er statt Libido au synonym dr Begriff Eros, won er drmit d Energii bezeichnet, wo de Läbensdriib zgrundlit. In Massenpsychologie und Ich-Analyse (1921) definiert er, d Libido siig „d Energii vo dene Driib, wo mit allem däm z due hai, was me as Liebi cha zsämmefasse.“ D Libido chunnt für e Freud aber nit nume uf der Ebeni vom Sexuelle zum Usdrugg, sondern au in andere Läbensberiich, öbbe
Làmpertschloch ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Risshoffe un zem Arrondissement Haguenau-Wissembourg. Wi vili Dörfli im Elsass isch au Làmpertschloch prägt vo de vile Fachwerkhüser, wo noch erhalte sin. S Dorf Làmpertschloch ligt zwüsche Prischdorf un Lüsann an de D 77. Es isch am Südweschthang vom Hochwald gläge, wo eigentlich no zum Pfälzerwald ghört, aber au als Nordvogese bezeichnet wird. Dr Maire vo Làmpertschloch isch dr Dany Walter. Làmpertschloch ghört zum Kommunalverband Sauer-Pechelbronn. D Iiwohnerzahl schwankt sit de 60er Johr vom 20. Johrhundert zwüsche knapp 650 un guet 700 Lüt. Dr elsässisch Dialekt vo Làmpertschloch ghört zum Oberrhiialemannisch. Rathus S alti Rathus D Chile vo Làmpertschloch Commons: Làmpertschloch – Sammlig vo Multimediadateie Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr) Normdate: VIAF: 238152867
Vo Sexualität [zɛks-] („Gschlächtlikeit“, vom spotlat. sexualis; us lat. sexus „Gschlächt“; vgl. Sex) im ängere biologische Sinn redet me, wenn s mindestens zwei verschiideni Furtpflanzigstype (Gschlächter) vo Läbewäse vo der gliche Art git, und wenn die sich nume zsämme mit eme Aghörige vom ene andere Gschlächt zygotisch chönne furtpflanze. Do het d Sexualität d Funktion, d Erbinformatione neu z kombiniere. Das isch aber bi mängge Läbensforme möglig au dur Rekombinationsvorgäng, wo zwar der Sexualität ähnlig aber nit polar si. Im sozio- und verhaltensbiologische Sinn bezeichnet der Begriff d Forme vom ene eidütig gschlächtlige Verhalte zwüsche Gschlächtspartner. Bi vile Wirbeldier het s Sexualverhalte zuesätzligi Funktione im soziale Läbe vo der Population, wo nüt mit Erbguetusdusch und Fortpflanzig müesse z due ha, so dass denn die handelnde Partner au nit unbedingt zu verschiidene Gschlächter müesse ghöre. Im wiitere Sinn bezeichnet Sexualität d Gsamtheit vo de Läbensüsserige, Verhaltenswiise, Empfindige und Interaktione vo Läbewäse in Bezug uf ihr Gschlächt. D Sexualität zwüsche Mensche wird in alle Kulture au as ei möglige Usdrugg vo der Liebi zwüsche zwei Persone verstande. As Usgangspunkt für d Entwicklig vo höchere Läbewäse us de ursprünglige Eizäller, wo gschlächtslos gsi si und sich nume asexuell (vegetativ) hai chönne fortpflanze, gältet,
Under Masturbation verstoht me d Stimulation im allgemeine vo de eigene Gschlächtsorgan, wo hüfig zum Orgasmus füehrt. Das wird bim Mensch meistens mit dr Hand gmacht, es wärde mänggisch aber au verschiideni Hilfsmittel bruucht. E Hufe Dierarte masturbiere, au wenn sexuelli Partner ume Wäg si. Bi Ross isch s noch Petplace.com bi allne normals Verhalte und mä sött nit brobiere, das z verhindere, wil s d Broduktion vo Soome vo de Hängst und s Baare nid wurd beiidrächtige. Sogar Kastration duet d Masturbation bi Ross nid verhindere. Dr Sexolog Havelock Ellis het in sim Wärk "Studies in the Psychology of Sex", won er 1927 veröffentligt het, gschriibe, ass d Masturbation bi Muni, Geisse, Schööf, Kamel und Elifante bekannt siig. Vo Geissböck zum Bischbil, haig men em verzellt, ass si ihre Penis wurde ins Muul neh und ihn bis zum Orgasmus wurde stimuliere (Auto-Fellatio). Dr Ploss und dr Bartels hai bi Hyäne beobachtet, ass si sich gegesitig wurde masturbiere. Dr Bruce Bagemihl het in sim Buech Biological exuberance beschriibe, wie die verschidnige Dierarte underschiidligi Methode wurde bruuche für zum ihri Genitalie z stimuliere: Primate wurde d Händ und d Füess bruuche und ihr Muul, Leue d Vorderpfote, Walröss ihri Flossene, und
As Appetänzverhalte (lat. appetens - "begierig") luegt me im Rahme vo der Instinkttheorii vo der klassische vergliichende Verhaltensforschig e Bestandeil vom Instinktverhalte aa, wo as Suech- und Orientierigsverhalte dütet wird. Noch der Theorii bassiert das, wenn en Instinktbewegig lengeri Zit nit usglöst worden isch, wo aber die aktionsspezifischi Erregig die ganz Zit gwachsen isch, oder anders formuliert: wenn d Handligsbereitschaft für die beträffendi Instinktbewegig vorhanden isch. Unterschiide wärde s ungrichtete Appetänzverhalte die aktivi Suechi noch eme bestimmte Schlüsselreiz; wenn er wohrgno wird, löst er s grichtete Appetänzverhalte us. s grichtete Appetänzverhalte (Taxis) d Usrichdig uf e Schlüsselreiz ane. Wenn e Wolf hungrig isch, wird d Handligsbereitschaft für d Jagd aktiviert. Er foot Büti afo sueche (ungrichteti Appetänz). Das bedütet gliichyiitig, dass men em Wolf en allgemeins, mentals Konzept für alli siini möglige Bütidier muess zueschriibe. Drifft er e Bütidier aa, schliicht er sich uf es a und hetzt das Bütidier (grichteti Appetänz) bis zur aktionsspezifische Ändhandlig (em Döde). E anders Bispil für e grichtets Appetänzverhalte (zun ere bestimmte Region) isch der Vogelzug oder anderi Dierwandrige. Au die sexuelli Lust cha im Rahme vo der Instinkttheorii as Appetänzverhalte interpretiert wärde. En unwillentligi Abnahm an sexueller Phantasii und sexuellem Verlange wird as
D ETH isch die einzige uf Bundesébene betribbene Schuel ir Schwyz. D Eidgenössisch Technischi Hochschuel sätzt sich us underigi Schuele und Forschigsinstitut zämme: d ETH Züri oder Poly / Polytechnikum d EPFL (École Polytechnique Fédérale Lausanne) z Losànn s PSI (Paul-Scherrer-Institut) z Würelinge d WSL (Eidgenössischi Forschigsâstalt für Wald, Schnê und Landscheft) d EMPA (Eidgenössischi Matérialsprüefigs- und Forschigsâstalt) d EAWAG (Eidgenössischi Âstalt für Wasserversorgig, Abwasser und Gwässerschutz) ETH
Der Begriff Sexuelli Appetänzstörig (Appetänz vo lat. appetentia, „Begähre“), au Lustlosigkeit, Unlust, Anaphrodisii, früehner au Alibidinie, lat. Impotentia concupiscentia, bezeichnet im Allgemeine s unwillentlige Fehle vo (Libidomangel) oder die unwillentligi Abnahm (Libidoreduktion) an dr sexuelle Phantasii und em sexuelle Verlange (lueg Sexuelli Appetänz). Im Underschiid zur Asexualität identifiziere sich die betroffene Persone nit sälber mit ihrer sexuelle Lustlosigkeit, sondern liide drunder. Beim ungnaue Begriff vo der sexuelle Hypoaktivität (Hyposexualität) isch die sexuelli Appetänz im ene underdurchschnittlige Mass vorhande, doch wird das nit as nochdeilig empfunde. Sexuelli Appetänzstörige ghöre zu de sexuelle Funktionsstörige. Der Zuestand isch s Grundproblem und bestoht nit ufgrund vo körperlige Chrankheite, wo gliichziitig bestöhn (organischi Störige), vo psychische Störige oder ufgrund vo der Uswirkig vo chemische Stoff. Bi der Entwickligg vo sexuelle Funktionsstörige dräge - wie bi de sexuelle Reaktione sälber - psychischi und au somatischi Prozäss bi. Hüfig het d Erschiinig organischi, hormonelli, psychischi, urologischi, neurologischi und bi Fraue gynäkologischi Aspäkt. Sexuelli Funktionsstörige ufgrund vo Erchrankige, wo näbe psychische Ursache für en erektili Dysfunktion chönne verantwortlig si, oder au genitali Schmärzsyndrom wie Vaginismus oder Dyspareunii zele nit zu de sexuelle Appetänzstörige.
D Hormon (griech. ὁρμάω, hormáō „adriibe“) si biochemischi Botestoff. D Hormon übermittle innerhalb vom ene Läbewäse Informatione vo eim Organ zum andere oder von eim Gwäb zum andere. Ähnligs mache au d Närve, nume bruuche die Elektrizitet, währed d Hormon chemikalischi Stoff si. Im Vergliich düen d Närve Informatione sehr vil schnäller vermittle, der hormonal Informationsfluss isch relativ langsam. Dodrbii si d Ziitrüüm vo der Hormonusschüttig bis zur Hormonwirkig je noch Hormon sehr underschiidlig, e baar Hormon wirke sehr schnäll (z. B. s Adrenalin), währed d Wirkig vo andere Hormon wie z. B. de Steroidhormon erst noch Stunde iisetzt. Hormon bi Dier wärde dur s Bluet oder bi Insekte, Chräbs oder Schnägge mit der vergliichbare Hämolymphe zu ihre Ziilorgan dransportiert. Das isch s Wäse vo der endokrine Wirkig. Gwäbshormon, wo im gliiche Organ bildet wärde und wirke, si drgege parakrini Stimulatore. Buchner, Elisabeth: Wenn Körper und Gefühle Achterbahn spielen, ISBN 3-934246-00-1 Kleine, Bernhard: Hormone und Hormonsystem. Springer Verlag 2007, ISBN 3-540-37702-6 Larsen, P. Reed: Williams Textbook of Endocrinology. Saunders, Philadelphia, PA; 10. Uflaag 2003 Meyer, Ulrich: Die Geschichte der Östrogene. Pharmazie in unserer Zeit 33(5), S. 352–356 (2004), ISSN 0048-3664 Munk, Katharina: Grundstudium Biologie – Zoologie. Spektrum Akademischer Verlag (2002),
Der Menstruationszyklus isch e Vorgang im Körper vo der Frau, wo öbbe ei Monet duurt. Er foot aa mit der ersten Regelbluetig (dr Menarche) und ändet mit der letzte Regelbluetig (dr Menopause). Drzwüsche chunnt ei Zyklus noch em andere. D Zykle chönne dur Schwangerschafte oder bestimmti Chrankheite underbroche wärde. Dr Afang und s Ändi si mit em Afang vo der Monetsbluetig definiert worde, wil d Bluetig s dütligste feststellbare Zeiche vom Zyklus isch. Es wärde zwei Phase underschiide: D Zit vom Afang vo der Menstruation bis zum Eisprung (Desquamations- und Proliferationsphase oder Follikelphase) isch vil variabler als d Phase zwüschen em Eisprung und em Afang vo der nechste Menstruation (Sekretions- oder Lutealphase): die het e relativ konstanti Duur vo 12 bis 16 Däg. As normal wärde hüte Zykle bezeichnet, wo 23 bis 35 Däg duure. Immerhin 5 % vo de Zykle vo gsunde Fraue duure lenger as 35 Däg – d „Normgränze“ isch aso relativ äng zoge. Under em Iifluss vo de Sexualhormone Östrogen und Progesteron wird d Gebärmueterschliimhut, s Endometrium, abgstosse (Desquamations), wider ufbaut (Proliferation und Sekretion) und am Afang vom nechste Zyklus wider abgstosse, gliichzitig wird im Eierstock en Ei zur Befruchtig barat gmacht (Follikelrifig) und so lang
As Brustwarze (au Mamille lat. Mamilla, d. i. Diminutiv vo latiinisch mamma = Brust; die anatomisch korräkti latiinischi Bezeichnig isch Papilla mammaria) wird d Mündig vo de Milchdrüese bezeichnet. D Brustwarze bi de Primate entspricht der Zitze bi alle andere Säugedier. D Brustdrüese (Mammae) sälber si 15 bis 20 Milchdrüese in der wiiblige Brust, wo mit ihre Milchgänge in der Brustwarze ände. D Drüese si im e Fettgwäb iibettet und produziere noch dr Geburt vom ene Chind d Muetermilch. Si bilde sich in der Pubertät (Thelarche) dur hormonelle Iifluss us em Talgdrüesegwäb und wärde noch de Wächseljohr wider e chli chliiner. Wil d Brustwarze sich scho in ere sehr früehje Phase bim Embryo im Mueterleib entwiggle, hai si au d Manne. Si hai bi ihne aber, usser ihrer Funktion as individuell deils sehr erogeni Zone, wo bi beide Gschlächter gliich isch, kei wiiteri Funktion. Es wird aber immer wider drvo brichtet, ass in Einzelfäll au Männer zum Stille fähig gsi si. So verzelt dr Alexander vo Humboldt 1799 von eme venezolanische Buur, wo siis Chind noch em Dod vo siiner Frau monatelang gstillt haig. Dur e Hormonzuegob cha d Milchproduktion bim Ma hüte künstlig usglöst wärde. Dr Charles Darwin sälber
Aarbe (IPA: /a:rbə/), amtlich Arbon isch e Städtli am Bodesee und noch Frauefeld und Chrüüzlinge di drittgrööst Gmaind im Kantoo Tuurgau. Di ältiste archäologische Fund vo Arbe stamed us de Jungstaiziit (Pfyner Kultur) und und us de Bronzezit Sit em 3. Jh.n. Chr. isch Aarbe as e Kastell vo de Römer bizügt, wo a de Römerstrooss vo Bregez uf Pfyy glegen isch. S Kastell isch uf em Berglihügel errichtet wore. Denebet het s au Bäder ghaa. De latiinisch Name het Arbor Felix gluutet. De Name bidüütet “Glückliche Bomm”, da dörft aber e volksetymologischi Umbildig vom ene keltische Name sii. Ab em früene Mittelalter isch de Name as Arbona öberliferet. Spötistens im 5. Joorhundert hend sich Alemane niderloo, wo glii de christlich Globe aagnoo hend. Um 610 sind de St. Columban und de St. Gallus vo Tugge her uf Aarbe cho und hend de Priester Willimar troffe, sind denn aber witter uf Bregez. De Gallus isch am ene 16. Oktober z Aarbe gstorbe, s Joor isch nöd bikannt. Dozmol isch Aarbe s Zentrum vom Arbongau gsii. Im Mittelalter isch öber de römische Bäder d Chile vom St. Martin baut wore und de Ort het e Burg ghaa. Aarbe het zum Territorium