rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Islamisch Staat (arabisch الدولة الإسلامية‎, DMG ad-daula al-islāmīya) isch e theokratischs Konzept, wo sit dr Middi vom 20. Joorhundert e groossi Rolle im islamische politische Dänke spiilt, bsundrigs im Islamismus. E Hufe gegewärtigi Staate, wo für sich in Aaspruch näme, en islamische Staat zu verwirklige, bezäichne sich sälber as Islamischi Republik. E spezifisch islamischi Staatsform git s allerdings nit. As Merkmol vom ene islamische Staat gältet hüte mäistens, ass er d Aawändig vom islamische Rächt, dr Scharia, gwäärläistet. Das isch vilmol s Merkmol, wo mä mit em zwüsche islamische und dene Staate underschäidet, wo d Muslim zwar d Meerhäit bilde und wo vo dr islamische Kultur brägt si, wo aber unter ere sekular-nazionalistische Füerig stöön. Aber vilmol wird e son e Definizion nid aagwändet; so bezäichnet d Organisazioon für Islamischi Zämmenarbet alli iiri Mitgliider as „islamischi Staate“. Roswitha Badry: Die zeitgenössische Diskussion um den islamischen Beratungsgedanken (šūrā) unter dem besonderen Aspekt ideengeschichtlicher Kontinuitäten und Diskontinuitäten. Steiner, Stuttgart 1998, ISBN 3-515-07048-6. Gudrun Krämer: Gottes Staat als Republik. Reflexionen zeitgenössischer Muslime zu Islam, Menschenrechten und Demokratie. Nomos, Bade-Bade 1999, ISBN 3-7890-6416-5. Tilman Nagel: Staat und Glaubensgemeinschaft im Islam, Band 1: Von den Anfängen bis ins 13. Jahrhundert, Band 2: Vom Spätmittelalter
Novalis (* 2. Mai 1772 uf Schloss Oberwiederstedt; † 25. Merz 1801 z Wissefels), äigentlig Georg Philipp Friedrich von Hardenberg, isch e dütsche Schriftsteller vo dr Früeromantik und e Filosof gsi. Zämme mit em Friedrich Schlegel het dr Novalis s Fragmänt zun ere spezifisch romantische literarische Kunstform entwigglet. Er het brobiert, Wüsseschaft und Poesii z verbinde und drus en „progressivi Universalpoesii“ z mache. Im August 1800 si sini Hymnen an die Nacht erschiine. Si gälte as dr Hööhepunkt vom lürische Schaffe vom Novalis und si e bedütendi Dichdig vo dr Früeromantik. D Romanfragmänt Heinrich von Ofterdingen und Die Lehrlinge zu Sais spiegle dütlig d Idee, mit Hilf vo dr Dichdig e Wältharmonii z vermiddle, wo alles umfasst. Us em Roman Heinrich von Ofterdingen stammt die blaui Blueme, e Sümbol, wo für die ganzi Romantik zum Sinnbild worde isch. In dr sogenannte Europareed Die Christenheit oder Europa , wo scho 1799 entstande aber erst 1826 veröffentligt worde isch, entwigglet dr Novalis e poetischs, kulturhistorischs Brogramm mit klare Schwerpünkt uf ere politische Utopie im Spiegel vo dr Middelalterrezepzion, won e nöis Öiropa uf dr Basis vom ene „poetische Christedum“ wil ufbaue, wo zun ere Sümbiose vo Äihäit und Freihäit söll füere. Klagen
Dr James Fenimore Cooper (* 15. Septämber 1789 z Burlington, New Jersey as James Cooper; † 14. Septämber 1851 z Cooperstown, Nöi York) isch en amerikanische Schriftsteller vo dr Romantik gsi. Dr Cooper isch in vile Hiisichte e Schlüsselfigur in dr amerikanische Litratuur. Näben em Washington Irving isch er dr erst amerikanisch Schriftsteller gsi, wo vo sine Büecher het chönne lääbe. Er isch bis wit in s 20. Joorhundert iine au in Öiropa dr Schriftsteller gsi, wo woorschinlig am mäiste gläässe worde isch. Noch em Vorbild vom Sir Walter Scott het er die erste historische Romään und die erste Seefaartsromään vo dr amerikanische Litratuur gschriibe. Si umfangriichs Wärk umfasst au no e Hufe historiografischi Wärk, Esseys und Satire über Amerika und Öiropa. Bsundrigs bekannt si bis hüte sini fümf „Lääderstrumpf“-Romään, wo d Erschliessig vom amerikanische Weste dur wissi Scouts, Trapper und Siidler, aber au d Vernichdig vo dr indianische Kultur zum Thema häi. Monografie Henry Walcott Boynton: James Fenimore Cooper. The Century Company, New York 1931. Marcel Clavel: Fenimore Cooper: Sa Vie et son Œuvre: La Jeunesse (1789–1826). Imprimerie Universitaire de Provence, Aix-en-Provence 1938. George Dekker: James Fenimore Cooper: the American Scott. Barnes & Noble, New York 1967. Wayne Franklin:
Cargèse (korsisch: Carghjese; griechisch Καργκέζε) isch e französische Gmeind a de Weschtküschte vo Korsika. Si ligt 50 km nördlich vo Ajaccio. Gmeind bestoht neben Dorf Cargèse Esigne us de Ortsteil Sagone, Rocca Marina, Le Couvent, Marchese, Pancone, Rondolino un Lozzi. Am 14. März 1676 sin in de Nöchi vo de korische Stadt Paomia drü genuesischi Galeere mit öppe 800 griechische Flüchtling glandet. Wo es im 1729i uf Korsika zu eme Ufstand gäge Genua cho isch, het me die Grieche zunächst vertribe. Im 1774 hei si zum Usgliich fürs Eigetum, wo sie im 1729i verloire hei, s Gebiet vo Cargèse zugsproche. Dete hei si dann de hütig Ort Cargèse gründt. Z Cargèse isch no bis i s 20. Jh. de griechisch Dialekt gredt worde, wo d Iiwanderer damals mitbrocht hei. Er isch vom Niederländer Gerard Hendrik Blanken erforscht worde. En Teil vo de Grieche het de Ritus vo de römisch-katholische Chile aagnoh, en Teil isch bim griechisch-katholische Ritus blibe. Us dem Grund hets z Cargèse zwei Chille. G. H. Blanken: Introduction à une étude du dialecte grec de Cargèse (Corse). Préliminaires – phonétique. A. W. Sijthoff, Leiden, 1947 (Proefschrift). – Dissertation. G. H. Blanken: Les Grecs de Cargèse, Corse. Recherches sur
SQL isch e Datebanksprooch zur Definiton vo Datestrukture i relationale Datebanke und zum Bearbeite (Iifüege, Verändere, Lösche) und Abfrooge vo de druff basierende Datebeständ. D Sprooch basiert uf de relationale Algebra, ihri Syntax isch recht eifach ufbaut und semantisch a di englisch Umgangssprooch aaglehnt. E gmeinsams Gremium vo de ISO und de IEC standardisiert d Sprooch under de Mitwirkig vo nationale Normigsgremie wie ANSI oder DIN. Fasch alli gängige Datebanksystem unterstützed SQL - allerdings i unterschiedlichem Umfang und liecht vonenand abwiichende «Dialäkt». Dur de Iisatz vo SQL strebt me d Unabhängigkeit vo de Aawendige vom iigsetzte Datebankmanagementsystem aa. Donald D. Chamberlin, Raymond F. Boyce: SEQUEL: A Structured English Query Language. In: SIGMOD Workshop. Vol. 1 1974, S. 249-264. Donald D. Chamberlin, Morton M. Astrahan, Kapali P. Eswaran, Patricia P. Griffiths, Raymond A. Lorie, James W. Mehl, Phyllis Reisner, Bradford W. Wade: SEQUEL 2: A Unified Approach to Data Definition, Manipulation, and Control. In: IBM Journal of Research and Development. 20(6) 1976, S. 560-575. Günter Matthiessen, Michael Unterstein: Relationale Datenbanken und SQL in Theorie und Praxis Springer Vieweg, ISBN 978-3-642-28985-9. Edwin Schicker: Datenbanken und SQL – Eine praxisorientierte Einführung. Teubner, ISBN 3-519-02991-X. Oliver Bartosch, Markus Throll: Einstieg in SQL. Galileo Press,
S Chraftwärch Schaffuusè isch è Laufwasserchraftwärch am Rhy bi Schaffuusè. S isch i dè Johr 1961 bis 1967 als Ersatz für dè fascht 100 Johr aalte Moserdamm baut worrè un isch s högschtglègene Chraftwärch am Hochrhy. Bligg uff s Chraftwärch Schaffhuusè, ganz unnè diè nägschtè beidè Schaffhuuser Rhybruggènè S Maschinnèhuus Obberwasser S Maschinnèhuus un s Stauweer füègèd sich harmonisch i d Rhylandschaft yy. Im flachè Maschinnèhuus hèt s zwei Maschinnèsätz dinnè. Dè Bortalkran mit èrè Draagchraft vo 120 Tonnè wörd für dè Montage- un Revisionsbüèz a dè Maschinnèsätz un am Stauweer bruucht. S Bruuchwasser wörd durch d Ylaufrèchè un Ylaufschpiralè zu dè beidè Kaplanturbinè gleitet. Nõch dè Turbinè flüèssd s Wasser durch Suugroor i s Unterwasser usè. Für dè Revisionsbüèz chönnèd mit dè Hǜlf vum Bortalkran metalleni Dammbalchè vor èm Einlaufrechè un bim Suugroeruusdritt gsetzt wörrè. Dõdurrè cha mò im Baukörper nõch Uusbumpè vum Rèschtwasser ummèlaufè. S vum Rhy dehèrbrochte Schwemmholz wird mit Hǜlf von èrè automatischè Rechèreinigungsmaschinnè durch d Spüèlrünni in d Container dransportyrt . Diè beidè Turbinè-Generatoreinheitè mit öppè 19‘650 PS/18‘000 kVA sin im flachè Maschinnèhuus unterbrocht. Si schaffèd in Blockschaltig uff 20‘000 kVA Dreiwickligs-Regulyrtransformatorè 10/10/50 kV. Diè erzüügte Energy wörd je nõch Leischtung un Bedarf i s
Dr Ernst Theodor Amadeus Hoffmann (* 24. Januar 1776 z Königsbärg; † 25. Juni 1822 z Berlin) isch e dütsche Schriftsteller vo dr Romantik gsi. Si dritt Vorname isch äigetlig Wilhelm gsi, er het en aber 1805 zu Amadeus gänderet us Bewunderig für e Wolfgang Amadeus Mozart. Dr Hoffmann het au as Jurist, Komponist, Kapällmäister, Muusigkritiker, Zäichner und Karikaturist gschafft. Dr Hoffmann isch im Septämber 1808 uf Bambärg, und isch dört as Muusigdiräkter gschiteret. Er het druf für d Leipziger Allgemeine musikalische Zeitung, as Muusigkritiker gschafft. 1810 isch er am Bambärger Theater Diräkzionsghilf, Dramaturg und Dekorazionsmooler gsi. Er het druf d Stell vom Muusigdiräkter bim Joseph Seconda sinere Operegsellschaft, wo z Dresde und Leipzig ufdräte isch, überchoo. Aber scho 1814 isch fertig gsi mit däm, und dr Hoffmann isch zrugg in dr pröissisch Staatsdienst. Messa d-Moll. (1805) Trois Canzonettes à 2 et à 3 voix (1807) 6 Canzoni per 4 voci a cappella (1808): Ave Maris Stella, De Profundis, Gloria, Salve Redemptor, O Sanctissima, Salve Regina Miserere b-Moll (1809), vermuetlig idäntisch mit Rekwiem In des Irtisch weiße Fluten (Kotzebue), Lied (1811) Recitativo ed Aria „Prendi l’acciar ti rendo“ (1812) Tre Canzonette italiane (1812); 6 Duettini italiani (1812) Nachtgesang, Türkische Musik,
Dr Joseph Karl Benedikt Freiherr von Eichendorff (* 10. Merz 1788 uf Schloss Lubowitz bi Ratibor, Ooberschlesie; † 26. Novämber 1857 z Neisse, Ooberschlesie) isch e bedütende Lüriker und Schriftsteller vo dr dütsche Romantik gsi. Öbbe 5000 Verdoonige vo sine Wärk si gmacht worde, mee as vo jedem andere dütschsproochige Lüriker. Au as Brosadichder (Aus dem Leben eines Taugenichts) isch er bis hüt nid vergässe. Im Eichendorff sini idüllische Beschriibige vo dr Natur und vom äifache Lääbe si brägt vo ere äifache Bildligkäit und Wortwaal. Drhinder steckt aber e vilschichtigs Gflächt us metaforischer Sümbolik zur Dütig vo dr Wält, dr Natur und dr Seel, wo sich vom räine Nützligkäitsdänke, wo im Zitalter vo dr industrielle Revoluzion gang und gääb gsi isch, abghoobe het. In einem kühlen Grunde (1807/08) Die Riesen, Anklänge (1808) Lied (1810) Abschied (1810) Zwielicht (1812) Das zerbrochene Ringlein oder auch Untreue (1813) Morgengebet (1814) Die zwei Gesellen (1818) Der frohe Wandersmann (Wem Gott will rechte Gunst erweisen, 1822) Der Abend (1826) Sehnsucht (1834) Schöne Fremde (vor 1834) Wünschelrute (1835) Lichtlein im Walde (1836) Mondnacht (1837) Das Bilderbuch (1837) Der Einsiedler (1838) Eldorado (1841) Stimmen der Nacht (1841) In Danzig (Dunkle Giebel, hohe Fenster, 1842) Lockung Zauberblick Frühlingsmarsch
E Cartuun isch e Grafik, wo e komischi und/oder satirischi Gschicht in äim Bild verzelt und vilmol e Puänte het. Ursprünglig het mä bim Bildwitz käini Wörter verwändet. Kommentar zu was in dr Politik bassiert, wärde, wenn d Absicht kritisch isch, as Karikatur bezäichnet. Dr Übergang isch aber fliessend. De Bildgschichte über meereri Panels säit mä Comik. Kartuuns erschiine vor allem in Daageszitige und Zitschrifte. Dr Begriff Cartuun stammt vom französische carton = Karton und het ursprünglig Entwürf für Freske und Tapisserie bezäichnet, wo uf Karton zäichnet gsi si. Im Änglische bezäichnet (animated) cartoon au Zäichedrickfilm. Commons: Cartuun – Sammlig vo Multimediadateie Normdate: GND: 4147365-6 | LCCN: sh85020312
Wien (bairisch: Wean vorarlbergisch: Wian) isch d Houptstadt vu Österriich und glichzitig o s flächemäßig chlinnscht und iwohnermäßig gröscht vo de nüün Bundesländer. Wien hät ca. 1.9 Millione Iwohner und a Fläche vu 414 km² und isch dodemit die iwohnerrichsti und dichtisch besideltschti Stadt vo Östriich. Im Groossruum vo Wien läbed ca. 2.8 Millione Mänsche, was en Drittel vo de Gsamtbevölkerig vo Östriich isch. Wien isch e Grossstadt. Vo de gsamte Flächi vo 414,65 km² sind öppe 25 % überbaut, knapp 30 % sind Garteflächene und uf de rästliche 45 % häts Wälder (17 %), Räbberg (2 %), Landwirtschaft (16 %) und sustigi Sache. D Stadt lit zwüsched de nordöstlichste Uusläufer vo de Alpe im nordwestliche Teil vom Wiener Becki, beidsiits vo de Donau. D Stadt glideret sich in 23 Bezirk. Wien isch vor allem dur sini klassischi Musig bekannt → Wiener Klassik. Berüämt isch au d Wiener Chuchi; s Wienerschnitzl und d Sachertorte sind die wohl bekantiste Leckereie. d Kathedrale vun Wien: de Stephansdom (um 1905) s neogotisch Wiener Rathuus vun 1883 d Staatsopere s Burgtheater i dr Hofburg s Schloss Schönbrunn s Belvedere d Sezession es Wienerschnitzel e Sacherturte mit Schlag Commons: Wien – Sammlig vo Multimediadateie di
E Daagebuech, au Diarium (lat. diarium) oder Memoire (frz. mémoire „schriftligi Daarlegig“, „Dänkschrift“), isch en autobiografischi Ufzäichnig, also e Sälbstzügnis in chronologischer Form. Es isch im allgemäine vo brivater Natur und wird nid mit em Gedanke gschriibe ass es emol veröffentligt wurd. Publizierti Daagebüecher si vilmol für dä Zwäck verfasst worde und bilde zämme mit literarische oder fikzionale Wärk in dere Form d Gattig vo dr Daagebuechlitratuur. D Vorlöifer vom hütige Daagebuech si assyrischi Doondaafelekaländer us em säggste Joorhundert BCE mit Notize über Määrtbriis, Wasserständ, Wätterverheltniss und Äänligem. S Schriibe vo Daagebüecher im hütige Sinn het in Öiropa mit dr Rönessans aagfange, wo s Bewusstsii vom äigene Iich gwaggse isch. D Lüt häi welle nöiji Iidrück verarbäite und nid nume ufschriibe, was grad bassiert isch. Peter Boerner: Tagebuch, J.B. Metzlerische Verlagsbuchhandlung, Stuttgart 1969 Lothar Bluhm: Das Tagebuch zum Dritten Reich. Zeugnisse der Inneren Emigration von Jochen Klepper bis Ernst Jünger. Bouvier Verlag, Bonn 1991, ISBN 3-416-02294-7 Donald G. Daviau (Hrsg.): Österreichische Tagebuchschriftsteller. Edition Atelier, Wien 1994, ISBN 3-900379-88-2 Arno Dusini: Tagebuch. Möglichkeiten einer Gattung. Wilhelm Fink Verlag, München 2005, ISBN 3-7705-4153-7 Burkhard Meyer-Sickendiek: Der Schmerz im literarischen Tagebuch, in: Ders.: Affektpoetik. Eine Kulturgeschichte literarischer Emotionen, Würzburg 2005, S. 424–453. H.
S Daagebuech vo dr Anne Frank (niiderländische Originalditel: Het Achterhuis – „Das Hinterhaus“) isch e Wärk vo dr Wältlitratuur. D Verfassere, d Anne Frank, isch e drizääjöörigs jüüdischs Mäiteli gsi, wo si drmit aagfange het. Si het iir Daagebuech vom 12. Juni 1942 bis zum 1. August 1944 gfüert, zerst in dr Woonig am Merwedeplein, dr grösst Däil het si aber im Hinderhuus vom Geböid Prinsengracht 263 (s hütige Anne-Frank-Huus) z Amsterdam gschriibe, wo si zwäi Joor lang mit Familieaaghörige und Bekannte versteckt vor de Nationalsozialiste gläbt het, zum nid deportiert und ermordet z wärde. Noch dr Verhaftig vo dr Familie Frank het d Miep Gies, won ene ghulfe het, sich z verstecke, s Daagebuech zu sich gnoo und eso vor dr Gestapo grettet. Noch em Chrieg het si s em Vater vo dr Anne, em Otto Heinrich Frank, gee, wo as äinzige vo sinere Familie dr Chrieg und dr Holocaust überläbt het. Dä het d Ufzäichnige veröffentligt, wo scho in de 1950er in dr Bundesrepublik Dütschland zum mäistverchaufte Daschebuech worde isch und as Büünistück am mäiste ufgfüert worde isch. S Daagebuech isch in 70 Sprooche übersetzt worde und het us sinere Verfassere äins vo de bekanntiste Opfer vom Holocaust
S Daagebuech vom Samuel Pepys ghört zu de wichtigste Kwelle für d Gschicht vo Ängland in de 1660er Joor und zu de literarische Wärk us em änglische Sproochruum, wo am hüfigste zitiert wärde. Dr Samuel Pepys isch Staatssekretär im änglische Marineamt (Chief Secretary to the Admiralty) gsi, Bresidänt vo dr Royal Society und Abgordnete vom änglische Underhuus. Bekannt worde isch er aber dur sis ghäime Daagebuech, won er vo 1660 bis 1669 gfüert het. Im Pepys si Daagebuech erlaubt en unverstellte Blick uf en Alldaag im London vom spoote 17. Joorhundert und in d Psüche vom ene Mensch zu sällere Zit. Es isch ä usgezäichneti Kwelle für bedütendi Eräigniss vo dr Restaurazionsepoche, wie wo dr König Karl II. zruggchoo isch, die Groossi Pest vo 1665 oder dr Grooss Brand vo London im Joor druf. Bsundrigs isch s Wärk intressant, wil si Verfasser unverfelscht und frei vo politische oder brivate Rücksichte über Staatsakzione am Hof und im Marineamt schribt, wie au über alldäägligi Erläbniss. D Chröönigszeremonii für e Karl II., won er us em Exil zruggchoo isch, stöön näbe Beschriibige vom Pepys sine Liebschafte und Händel mit sinere Frau Elisabeth. Er schribt genau so lääbhaft über Chrieg und Ussepolitik wie über
D Abentüür vom Tom Sawyer isch e Roman vom amerikanische Schriftsteller Mark Twain. S Buech isch 1876 uf Änglisch erschiine und gliichzitig au as dütschi Übersetzig. S Buech zelt zu de Klassiker vo dr Juugedlitratuur. Es het aber immer au e Hufe Erwaggseni aagsproche. Es wird, und das isch für d Zit um 1876 ungwöönlig, in dr Alldaagssprooch, wo denn gängig gsi isch, verzelt. Das isch im Autor si Gegekonzept zu de Chinderbüecher über Musterchnaabe und bravi Mäitli gsi, wo zu sällere Zit üübli gsi si. Wäge dere Alldaagssprooch und de Chraftusdrück, wo din vorchömme, het mä s Buech in Amerika zerst uf en Index gstellt. D Abentüür vom Tom Sawyer isch e tüpischi Lusbuebegschicht und spilt in dr Middi vom 19. Joorhundert im fiktive Ort St. Petersburg in Missouri am Ufer vom Mississippi. Dr Waisebueb Tom läbt bi sinere Dante Polly, zämme mit sim Halbbrueder Sid, sinere Gusiine Mary und em schwarze Sklav Jim. Dr Sid isch e Brave und verrätscht dr Tom bi jedere Gläägehäit. Dä schwänzt gärn d Schuel, schleeglet vil und dribt sich mit sim beste Fründ Huckleberry Finn ume. Dr Huckleberry het kä Dehäi; si Mueter isch dood und si Vater e stadtbekannte Süffer. Noch
D Abentüür vom Huckleberry Finn isch dr erfolgriichst Roman vom Mark Twain und gältet as Schlüsselwärk vo dr amerikanische Litratuur. Er isch am 10. Dezämber 1884 in Groossbritannie und Kanada und am 18. Februar 1885 in de Veräinigte Staate veröffentligt worde. Die ersti dütschi Übersetzig het d Henny Koch mit em Ditel Huckleberry Finns Abenteuer und Fahrten verfasst (1890). Dr Mark Twain het sich bim Schriibe in d Situazioon vom Huckleberry Finn versetzt und us däm sinere Perspektive und Sprooch sini Gschicht verzelt. Dr Huck isch e Bueb gsi, wo ganz in sinere Wält gläbt het, si aber au in Froog gstellt het. S Buech beschribt in vile Detäi d Lüt und d Ort am Ufer vom Mississippi und git bissigi Iiblick in die fest verwurzlede Verhaltenswiise vo dr Zit, bsundrigs in dr Rassismus und d Sklaverei. Es wird mänggisch sälber as rassistisch missverstande, wil dr Jim immer as „Nigger“ bezäichnet wird. Dr Twain het dä Begriff übernoo, wil zu dere Zit für Dunkelhütigi gang und gääb gsi isch, so wien er d Persone im Roman immer in regionale und subkulturelle Dialäkt het lo schwätze. Dr Wendelinus Wurth het 1997 e alemannischi Übersetzig vom Huckleberry Finn publiziert. An dr Übersetzig
Lääderstrumpf isch e Romanzüklus vom amerikanische Schriftsteller James Fenimore Cooper (1789–1851). Er spiilt im Oste und im Middlere Weste vo de hütige Veräinigte Staate zur Zit vo dr Usenandersetzig zwüsche de Indianer und de Wisse, wo immer witer gege Weste vordrunge si, vom Chrieg zwüsche de Kolonialmächt Ängland und Frankriich in Nordamerika bis zum Aafang vom 19. Joorhundert, wo sich mee und mee Wissi im Landesinnere niidergloo häi. Dr Züklus bestoot us fümf Bänd. The Pioneers (1823) isch as dr erst Band vo dr Lääderstrumpf-Serii erschiine, wo wältberüemt worde isch. Im Lauf vo fast 20 Joor si denn The Last of the Mohicans (1826), The Prairie (1827), The Pathfinder (1840), The Deerslayer (1841) uusechoo. In de Romään wird, wenn au nit in chronologischer Folg, dr Lääbenswääg vom Waldlöifer Natty Bumppo, wo as „Lääderstrumpf“ bezäichnet wird, beschriibe. Carl Suesser: War Lederstrumpf ein Deutscher? In: Westermanns Monatshefte. Illustrierte Deutsche Zeitschrift. (Braunschweig: G. Westermann, 1934) Mai 1934, S. 245–249 Lederstrumpf hat im Pfälzer Wald geübt, Frankfurter Rundschau, 2. Oktober 1996 Wo der Freund wartet und die Mutter niemals hinkommt: James Fenimore Coopers „Lederstrumpf“-Romane und die Geburt des Westerns, Frankfurter Allgemeine Zeitung, 3. Mai 2001 Anneliese Bodensohn: Im Zeichen des Manitu. Coopers „Lederstrumpf“ als
D Maginot-Linie ([maʒi'noː], franzöösisch Ligne Maginot) isch e franzöösischs Verdäidigungssüstem dr Gränze vo Frankriich zu Luxeburg, Dütschland und Italie, wo us ere Linie vo Bunker bestande het. S Süstem het si Naame vom französische Verdäidigungsminister André Maginot überchoo. Es isch vo 1930 bis 1940 baut worde, zum Aagriff us dene Noochberländer z verhindere beziejigswiis abzweere. Au dr Südlig Spitz vo Korsika isch befestigt worde. Mäistens wird nume dr Däil dr dütsche Gränze nooch as Maginot-Linie bezäichnet, während mä für d Helfti zu Italie dr Begriff Alpin-Linie brucht. D Idee von ere sonige Verdäidigungslinie isch scho diräkt noch em Dütsch-Französische Chrieg 1871 ufchoo. 1874 häi d Franzose d Barrière de fer ("Barriere us Iise") afo baue, wo us e Hufe Festige, Forts und andere äänlige Bauwärk bestande het. Die si aber gmuurt gsi und obsolet worde, wo 1890 d Brisanzgranate in Gebruuch cho si. Die Dütsche häi in dr zwäite Helfti vom Erste Wältchrieg d Siegfriedstellig (= Hindeburglinie) baut, zum iiri Frontlinie z verchürze, Material und Mensche z spare und dr alliierte Überläägehäit noch em amerikanische Chriegsiidritt chönne standhalte. Die Alliierte häi erst in dr Meuse-Argonne-Offensive (26. Septämber bis 11. Novämber 1918 im Verdun-Sektor) stellewiis dur das Defensivbauwärk chönne durebräche. D
S Konzentrazionslager Nàswil-Struthof isch zwüschen em 1. Mai 1941 und em 23. Novämber 1944 e sogenannts Stroof- und Arbetslager vom nazionalsozialistische Dütschland in dr Nööchi vom Ort Nàswil im besetzte französische Elsass gsi, öbbe 55 Kilometer südwestlig vo Stroossburg. Es lit acht Kilometer vom Baanhoof Rothau äwäg am Nordhang vom ene Vogesegipfel uf ere Hööchi vo öbbe 700 Meter. Wo d Front gege s Ändi vom Zwäite Wältchrieg nööcher cho isch, het d SS s Hauptlager und e baar Nääbelager uf dr lingge Rhiisite am Ändi vo 1944 ufglööst. Öbbe 52'000 Gfangnigi us ganz Öiropa, bsundrigs us Gfängniss in de lothringische Stedt Épinal und Nancy und us Belfort in dr Franche-Comté, si dört aane und in die aagschlossene Usselager deportiert worde. 22'000 Persone si an de Folge, an Chrankhäite, an dr Chelti, am Hunger gstorbe oder ermordet worde. 1960 het dr Staatsbresidänt General de Gaulle s „Mémorial de la Déportation“ (Maanmol) dört iigweiht; spööter isch e Museum drzuechoo. Im Usselager Neckarelz und de Iirichdige, wo mit em verbunde gsi si, häi d Nazi d KZ-Kommandostrukture bsundrigs vo de Nääbelager und die nominelli Kommandantur vom Hauptlager mit dr Bezäichnig Konzentrationslager Natzweiler-Struthof im dütsche Neckardaal z Guttebach (hüte en Ortsdäil vo Neckargerach)
Die blaanti Bleichemiifabrik z Markelse isch äine vo de Aaläss für die Baadisch-elsässische Bürgeriniziative vo 1974 gsi und iire Bau isch schliesslig vo dr franzöösische Regierig verbote worde. 1973 het mä im Elsass drotz Brotest mit em Bau vom Atomchraftwärk Fassene aagfange und z Brisach het s Baadewärk (spööter EnBW) vorghaa, en anders Atomchraftwärk z baue. Und denn isch no bekannt worde, ass die Chemische Wärk Münche im elsässische Markelse e Bleichemiifabrik wäi baue, was dr Vorschau noch e bedütendi Bleibelastig uf bäide Site vom Rhii zur Folg gha hät. Am 25. August 1974 häi sich Umwältschützer us Baade und em Elsass bin ere groosse Demonstrazioon gege s badische Atomchraftwärk und d Bleifabrik zur Badisch-Elsässische Bürgeriniziative zämmegschlosse und vier Wuche druf s Bauareal z Markelse bsetzt. D Bolizei isch zwar baraat gsi, het aber nid iigriffe. Dr franzöösisch Brefekt het druf zwäi Brugge im Kräis Emmedinge für Auti lo spere, zum d Iniziative z spalte. Sübadischi Buure und Umwältschützer häi denn d Brugge bsetzt und niemer mee duuregloo. Bi de Waale zum Gmäindiroot vo Markelse häi d Gegner vom Bleiwärk gwunne. Es isch denn no bis zum 25. Februar 1975 gange, bis die französisch Regierig dr Bau vom Bleiwärk offiziell