rlitschk/wikidir huggingface dataset:
47.5722637.581607Koordinate: 47° 34′ 20″ N, 7° 34′ 54″ O; CH1903: 610759 / 269072 Baasel-Gaasfabrik isch dr Naame, wo mä ere bedütende keltische Groosssiidlig us dr spoote Latèneziit im Norde vo Baasel gee het. Dr Naame vo dr Siidlig chunnt vo dr domoolige Baasler Gaasfabrik an dr Voltastrooss, wo mä 1911 d Siidlig uf em Areal von ere entdeggt het. D Iiwooner si keltischi Rauriker gsi, d Siidlig isch vo öbbe 150 bis 80 v. d. Z. bewoont gsi und het e Flechi vo 150'000 m² ghaa. Meereri Färnhandelswääg si doo zämmedroffe, und Waare si vo so wit wie us em Middelmeerruum importiert worde. Au Gäld het mä in gröössere Mänge gfunde, es isch äine vo de grösste Fünd vo keltische Münze gsi. D Hüüser si us Holz und Leem baut gsi. Mä het Überräst vo Pföste gfunde und gstampfti Leembööde. D Richdig vo de Hüüser isch äihäitlig gsi und mä nimmt dorum aa, ass d Siidlig blaant worde isch. Es isch au die ersti Siidlig in dr Region gsi, wo e Zentrum ghaa het, wo Handel und Handwärk driibe worde si, und en Umfäld mit eme büürlige Charakter. D Parzellierig isch groosszüügig gsi und mä dänggt, ass d Grääbe, wo
De Ruedi Sommerhalder (* 1947 z Wettige) isch en Schwiizer Künstler. Er isch im Chloschterquartiir z Wettige ufgewachsen. In de RS isch er zum Militärtaucher usbildet worde und het uf di Art s Wasserschloss kenneglernt, wo ihn immer wider künschtlerisch inschpiriirt. Sit Endi vo de 1970er Johr läbt er z Undersiggedal, wo er sit em 1995i im Stroppel-Areal sis Atelier het. Er schaffet als Kunsthandwerker und Lehrer an de Kanti Wettige. De Ruedi Sommerhalder isch ghürote und het mit sinere Frau Tonia erwachseni Chind. De Ruedi Sommerhalder bearbeitet Holz, Stahl, Stein und witeri Materialie. Im Aargau, bsunders in de Umghebig vom Wasserschloss, sind sini Chunschtwerk im öffentliche Ruum sehr präsent, so het er bischpilswis de Chreiselschmuck vo de Verchehrskreisel z Lauffohr und z Undersiggedal gestaltet. Eini vo sine Holzarbeite, e drüteiligi Figuregruppe mit Obigmolstisch, wo er 1995 zämme mit em Otto Strauss für di reformiert Chile Birmenschtorf gschaffe het, stoht hüt no in dere Chile. Commons: Ruedi Sommerhalder – Sammlig vo Multimediadateie Themenpfad: Der Kunstweg Hier spürt man die Inspiration Hier spürt man die Inspiration Ehepaar Sommerhalder feiert zehn Jahre Kulturstätte Garnhaus. Hier spürt man die Inspiration Die Pylone im Rohbau
Dr Hoochefirstehoof isch e middelalterligs Geböid an dr Riddergass 19 in dr Groossbaasler Altstadt. Mä nimmt aa, ass d Here vo Ramstäi dr Chläi Ramstäinerhoof noch em Äärdbeebe vo 1356 häi lo baue. Wo dr Kaiser Ferdinand I. as letschte dütsche Kaiser offiziell z Baasel gsi isch, isch er im Hoof, wo denn zumol Utestäinerhoof ghäisse het, abgstiige. 1583 isch d Liigeschaft vo dr gebürtige Eptigere Clara vo Hoochefirst erwiteret und d Gäärde si aapflanzt worde. Sit 1786 het dr Hoof dr Familie Vischer ghöört, wo 1808 s Gaardekabinet iigrichdet het, e Ruum, wo hooch über em Rhii lit und e groossartigi Ussicht uf e Fluss und uf s Chläibaasel het. Er het e Kassettedecki mit Kwadraat, wo gege oobe änger wärde. Dr Mooler Maximilian Neustück het en in dr „antike Manier“ aagmoolt. 1985 het dr Fritz Vischer dr Hoochefirstehoof vom Paul Denfeld lo restauriere. 47.5557357.594051Koordinate: 47° 33′ 20,6″ N, 7° 35′ 38,6″ O; CH1903: 611699 / 267236
Dr Ferdinand I. (* 10. Merz 1503 z Alcalá de Henares bi Madrid; † 25. Juli 1564 z Wien) us em Gschlächt vo de Habsburger isch vo 1558 bis 1564 Kaiser vom Häilige Römische Riich gsi. Vo 1521 aa isch er Erzherzog vo Östriich gsi und ab 1526/1527 Köönig vo Böhme, Kroatie und Ungarn. No zu Läbzite vo sim Brueder, em Kaiser Karl V., isch er 1531 zum römisch-dütsche Köönig gweelt worde. Dr Ferdinand isch lang im Schatte vo sim Brueder gstande, het aber scho bevor er Kaiser worde isch, e wichdigi Rolle gspiilt. Bi dr Erbdäilig vo 1521 het er die habsburgische Erbland überchoo und dr Karl V. die spanische Bsitz und d Niiderland. In sine Herrschaftsgebiet het dr Ferdinand e Behördeorganisazion ufbaut, wo d Grundlaag vo dr Verwaltig in de Joorhundert druf worde isch. Er het au Bööme und Ungarn gerbt, säll isch aber vo de Osmane bsetzt gsi und er het s Land nume zum e chliine Däil beherrscht. Das het aber glängt as Grundlaag für d Stellig vo de Habsburger im Donauruum. Im Häilige Römische Riich isch dr Ferdinand im Kaiser si Stellverdräter gsi, wil dä langi Zit nid umewääg gsi isch. E wichdigi Rolle het
S Orchester basel sinfonietta isch 1980 vo junge Musiker gründet worde. Iir Ziil isch s, zitgenössischi Muusig, bekannti, nöiji und experimentelli Wärk eme offene Publikum in nöije Zämmehäng z vermiddle. D basel sinfonietta het het vo Aafang aa beschlosse, ass sie e demokratischs Orchester well si. Die Idee isch dennzumol as öbbis Nöis aagluegt worde. Alli wo mitgmacht häi, häi mit iirem Idealismus und iirem Angaaschemänt drzue biidräit, ass d basel sinfonietta in däm Sinn bis hüte überläbt het. Si isch bis jetzt s äinzige Orchester in dere Gröössenornig in dr Schwiz, wo sich sälber verwaltet und kä Arbetgääber het. Für iiri Brojekte stellt d basel sinfonietta renommierti Gastdirigänte aa, wie dr Stefan Asbury, dr Fabrice Bollon, dr Mark Fitz-Gerald, dr Emilio Pomàrico, dr Steven Sloane oder dr Jonathan Stockhammer. Si bringt jöörlig fümf bis säggs Äigebrodukzioone uuse, wo si as Konzärtveraastaltere zämme mit lokale Veraastalter in dr ganze Schwiz und au im nooche Usland uffüert. Si bechunnt Iilaadige zu vile Festival in dr Schwiz und im Usland, was bewiist, ass si en intressants Elimänt in dr schwizerische Kulturlandschaft isch. S Orchester isch scho an dr Biennale di Venezia ufdräte, de Dääg für Nöiji Muusig Züüri, de Internationale Feriekürs für
In dere Liste vo de Kulturgüeter z Bettige si alli Objekt in dr Gmäind Bettige im Kanton Baasel-Stadt, wo noch dr Haager Konwenzioon zum Schutz vo Kulturguet bi bewaffnete Komflikt, em Bundesgsetz vom 6. Oktober 1966 über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt und dr Verornig vom 17. Oktober 1984 über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt under Schutz stöön. Alli Objekt vo de Kategorie A und B si in dr Liste, d Objekt vo dr Kategorii C feele no (Stand: 1. Januar 2013). In dere Dabälle si die Informazione din: Der Inhalt vo dr Dabälle isch noch de Kategorie sortiert. Wemm mä uf «Charte mit alle Koordinate» rächts oobe im Artikel kliggt, wird d Laag vo alle Kulturgüeter im gweelte Kartenobjekt aazäigt. Commons: Bettingen – Sammlig vo Multimediadateie Kantonsliste Basel-Stadt (A-Objekt) vom KGS-Inventar (PDF, 357 KB) Kantonsliste Basel-Stadt (B-Objekt) (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.bevoelkerungsschutz.admin.ch vom KGS-Inventar (PDF, 445 KB) Bundesgesetz über den Schutz der Kulturgüter bei bewaffneten Konflikten. (PDF; 127 kB) admin.ch, abgruefen am 30. Oktober 2012. Verordnung über den Schutz der Kulturgüter bei bewaffneten Konflikten. (PDF; 128 kB) admin.ch, abgruefen am 30. Oktober 2012. Charte mit allne Koordinaten:
S Stadthuus isch e barocks Geböid an dr Stadthuusgass 13 in dr Stadt Baasel. Es ghöört zu de bedütende Baasler Geböid us em 18. Joorhundert. Es isch dänggmolgschützt und wird as Kulturguet, wo nazionali Bedütig het, iigschetzt. S spöötere Stadthuus isch 1773 vom Archidekt Samuel Werenfels (1720–1800) uf dr Liigeschaft «Zum Gäist», wo under anderem vo 1689 bis 1706 im Rootsher Andres Buurget ghöört het, as Bosthuus baut worde. Es isch äigentlig dr Sitz vom Diräggtorium vo dr Kaufmaaschaft gsi, won e iiflussriichi Inträssigmäinschaft vom Baasler Groosshandel gsi isch und mit dr hütige Handelskammere cha vergliche wärde. Die het sich vo 1682 bis zum Undergang vo dr Alte Äidgenosseschaft 1798 um d Bost kümmeret. Bis dass d Äidgenosseschaft 1853 d Bostgschäft in dr ganze Schwiz übernoo het und an dr Rüüdegass e nöiji Hauptbost iigrichdet het, isch dr Sitz vo dr Basler Bost im Stadthuus bliibe. Doo isch s «Basler Dybli», die ersti Briefmargge vo dr Stadtbost, wo dr Melchior Berri entworfe het, 1845 für 2 Rappe verkauft worde. S Geböid isch au für allerhand Aalääss brucht worde. Noch em Ändi vo dr Helvetik het 1806 und 1812, in de Joor, wo Baasel dr Direktorialkanton gsi isch, die äidgenössischi Daagsatzig
Dr Siidehoof isch e barocks Geböid am Bluemerain 34 in dr Groossbaasler Altstadt. S Huus und d Statue vom Köönig Rudolf vo Habsburg si dänggmolgschützt und stöön uf dr Liste vo de Kulturgüeter, wo nazionali Bedütig häi. Dr Rudolf I. isch 1273 zum Köönig gweelt worde, won er grad Baasel belaageret het. Dr Bischof het druf si Widerstand gegen en ufgee und dr Rudolf isch in d Stadt iizooge und häig, so verzellt mä, im Siidehoof gwoont. S lääbensgroosse Bildnis von em im Innehoof stammt vo öbbe 1370. S Huus wird zum erste Mol 1363 erwäänt und het im Duechhändler Johann vo Wallbach ghöört und het in sällere Zit «zum Wallbach» ghäisse. Im spoote 15. Joorhundert het die letschti Rootbärgere, d Gredanna Rich vo Richestäi, s «zum Wallbach» im Johannes Textor vo Mörnach verchauft und vo denn aa häi Studänte vo dr bursa leonis, wo an dr Uniwersidäät studiert häi, im Siidehoof bim Sanntihanns Schwibbooge e Burse, das häisst e Woongmäinschaft, ghaa. Dr Naame vom Hoof isch denn «zur Löwenpurs» gsi. 1544 häi s im Textor sini Noochkomme an dr Rootsschriiber Heinrich Falkner verkauft. 1573 häi sich die bäide lombardische Händler Claudio und Cornelio Pelizzari z Baasel niidergloo und d
Dr Joseph Haas (* 19. Merz 1879 z Maihenge bei Nerdlenga em heidiga Landkreis Donau-Ried vom boirischa Schwôbalendle, † 30. Merz 1960 z Mincha) ischt a deitscher Kombonischt gwäa. Dr Joseph Haas ischt am 19. Merz 1879 z Maihenge em schwäbischa Riis als dridds Kend vo-ma Volksschuellehrer uff d Welt komma. Nôch-em Abidur hôt’r zerscht amôl seim Vadder nôchgeifret ond z Lauenga an dr Donau – ganz en dr Nähe vo seim Hoimetort – an dr dordiga Lehrerbildongs-Ôstalt Pädagogik mit-em Schwerpunkt Musik studiirt. Wia-nr mit sellem Studiom ferdich gwäa ischt, hôt’r da Lehrer-Beruaf ausgiabt. Em Jôhr 1904 hôt dr Haas da Kombonischda Max Reger kennaglernt. Dui Begegnong ischt ganz entscheidend gwäa fir sei weitra beruaflicha Laufbôh. Jetzt hôt’r bei deam Môô, wo dômôls oiner vo de berihmdeschde Musiker gwäa ischt, Privatonderricht gnomma, zerscht z Mincha ond schbäter en Leipzig. 1911 schliaßlich isch dr Haas Kombosizioo-Lehrer am Stuegerter Konservadorium wôrra. Dui Eirichdong hôt-en sechs Jôhr schbäter zom Professor ernannt. 1921 hôt dr Haas zor Minchner Akademie der Tonkunst gwechslet, wo-nr 1925 zom Direktr vo dr Abdeilong Kirchamusik beferdret wôrra ischt. 1945 hôt-en dui Akademii zo ihrem Präsidenda ernannt. Des Amt hôt’r bis 1949 ausgiabt. Schbätr hôt’r sich’s leischda kenna, als freier
D Meiji-Restaurazioon (jap. 明治維新, Meiji ishin) bezeichnet formal d Ernöijerig vo dr Macht vom Kaiser am Aafang vo dr Meiji-Zit. Es het nit nume d Iifüerig vom ene nöije politische Süstem bedütet, wo vo westlige Vorbilder beiiflusst gsi isch, sondern au die völligi Umgstaltig vo dr japanische Gsellschaft. Am 3. Januar 1868 isch im Naame vom Tennō d Widerhäärstellig vo dr kaiserlige Macht (王政復古, ōsei fukko) broklamiert worde. Dr Shōgun Tokugawa Yoshinobu het druf si Armee uf Kyōto gschiggt. Im Boshin-Chrieg )1868–1869) häi die kaiserlige Drubbe d Armee vom Shōgun gschlaage. Die Faase isch z Änd gange, wo dr Saigō Takamori 1877 si Widerstand ufgee het. Formal isch si ume gsi, wo d Verfassig 1890 in Chraft dräte isch. Die nöiji Regierig het zwäi Flüügel ghaa, dr nazional-imperialistischi und dr brogressivi, wo inneri Reforme het welle iifüere. Si het dr „Fümf-Paragraafe-Eid“ (五ヵ条の誓文, gokajō no seimon) vorberäitet, wo dr Tenno im Früelig 1868 verkündet het und wo drmit die alti Stände-Gsellschaft abgschafft worde isch und wo drvo redet, ass s Volk emol an dr Regierig bedäiligt wurd. D Japaner häi sich Dütschland zum Vorbild gnoo und 1885 s erste Kabinett noch öiropäischem Muster bildet. Japan het uf dr äinte Site Techniker
ff p5 D Rocky Mountains [ˌɹɒkiˈmaʊntənz] (dytsch Felsegebirg, in dr Umgangssprooch säit men e au Rockies) si e usdeents Faltegebirg im westlige Nordamerika. D Bärgchetti isch, je noch Definizion, mee as 4500–5000 km lang und göön vo New Mexico dur die kontinentale Veräinigte Staate bis uf Kanada. Si bilde äini vo de wääsentlige geografische Browinze vo de USA. Nit zu de Rocky Mountains ghööre d Coast Mountains, d Kaskadechetti und d Sierra Nevada. Dr Mount Elbert in Colorado isch 4.401 m hooch und isch dr höggsti Bärg in de Rocky Mountains. D Rocky Mountains si Däil vo de Kordillere, wo vo Füürland bis Alaska göön. Es git in de Rockies bedütendi Nationalpark wie dr Yellowstone-Nationalpark odr dr Banff Nationalpark in dr Provinz Alberta und verschidnigi Wintersportzentre. Si sin au riich an Bodeschetz. Dr Region vo de amerikanische Bundesstaate, wo in de Rockies ligge, säit mä Mountain States. Urs W.D. Tell et. al: Rocky Mountains, Avanti Verlag, Nöieburg 1975 Commons: Rocky Mountains – Sammlig vo Multimediadateie Blue Plant Biomes: Pflanze, Dier, Klima (änglisch, Kopii us em Internet Archive) Thomas J. Stohlgren: Rocky Mountains (PDF; 3,7 MB), U.S. Geological Survey: Geologii, Vegetationszone (änglisch) U.S. Geological Survey: Geologii (änglisch) Fotene vom Waldstärbe im
Regierungsrat chan folgendes bedüte: z Dütschland e Amtsbezeichnig, Regierungsrat (Amtsbezeichnung) z Öschtriich en Ehretitel för bsunderi Verdienscht, lueg au under Berufstitel i de Schwiz d Kantonsregierig und eri Mitglider, vo de maischte dütschsprochige Kantön im Förschtetum Liechtestai d Mitglider vo de Regierig, näbem Regierigschef und sinem Stellverträter im Irak di vorübergehend Regierig i de Johr 2003/04, Irakischer Regierungsrat
S Schwarzbuebeland, amtlig Amtei Dornegg-Thierstäi, bestoot us de bäide soledurnische Bezirk Dornegg und Thierstäi. S umfasst 23 Gmäinde mit 35'219 Iiwooner (2017) und het dorum 13 Mandat für e Soledurner Kantonsroot. Sit 2005 gältet d Amtei as Waalkräis für d Kantonalwaale. Dr Ursprung vom Naame Schwarzbuebeland isch nid bekannt. Mä dänggt er chiem villicht vo dr schwarze Dracht oder vom Schmuggle («schwerze»), wo mä dä Lüt so nooch zur Gränze noochgsäit het. Anderi glaube er chiem drvo, ass wääred dr Reformazioon s Baselbiet protestantisch worde isch, aber s Schwarzbuebeland, wo sit em Middelalter zum Kanton Soledurn ghöört het, wie dr Räst vom Kanton katholisch bliibe isch, und d Baasler denn dr Übernaame erfunde häi. D Schwarzbuebe ghööre vo dr Sprooch us eender zum Baaslerische aber wääred dr liberale Revoluzioon vo 1830 häi si sich ganz andersch benoo as d Baselbieter, wo sich im ene bluetige Kampf vo dr Stadt drennt und 1833 dr Kanton Baasel-Landschaft gründet häi; vo de Schwarzbuebe si zwar e baar am Balsthaler Daag drbii gsi, wo mee Demokratii und Gliichberächdigung für d Landbevölkerig im Kanton gforderet het, häi aber nid zu de Aafüerer vom liberale Umbruch in Soledurn ghöört. Vo 1735 aa, wo s Fürstbistum Basel
Dr Begriff Quodlibet (lat. „was beliebt isch“) bezäichnet: e Veräin z Baasel, wo 1858 gründet worde isch und as erste d Fasnacht im Groossbaasel organisiert het e Muusigstück, wo din gliichzitig zwäi oder mee äigeständigi Lieder (bzw. Däil vo Lieder) gspiilt wärde. e musikalischi Form vom Alt-Wiener Volkstheater in dr klassische Logik äi Aspäkt vo dr Bewiisfüerig in dr Moolerei grafischi Arbäite, wo d Sache wo daargestellt si, so natürlig usgseen, ass mä dr Iidruck cha bechoo, es sige reali Objäkt, lueg Trompe-l’œil; e Diskussion im ene chliine Kräis oder an Universidääte („disputatio de quodlibet“): en usgweelte Kandidat het uf d Frooge zum ene bestimmte Thema, wo men em gstellt het, ooni Vorberäitig mögligst schnäll müesse en Antwort gee. Wäge dr Spontaneidäät überchunnt mä zum allgemäine Vergnüege immer wider komischi Ussaage in dr Filosofii bin e baar Scholastiker en Abhandlig mit allerläi Inhalt, wo mäistens wien e Katechismus us Frooge und Antworte bestande het (quaestiones et responsiones quodlibeticae en italiänische Verlag mit em Nrogrammschwerpunggt uf dr Filosofie e Chartespiil vo Kulöörstudänte e christlig brägti Kabarettgrubbe e digitale Musikplayer
D NATO (ängl. North Atlantic Treaty Organization „Organisazioon vom Nordatlantikverdraag“ bzw. Nordatlantikpakt-Organisazioon; uf Dütsch hüfig s Atlantische Bündnis) oder OTAN (frz. Organisation du traité de l’Atlantique nord) isch en Internazionali Organisazioon, wo dr Nordatlantikverdraag, e milidäärischs Bündnis vo 28 öiropäische und nordamerikanische Staate, umsetzt. Im NATO-Hauptkwardier isch dr Nordatlantikroot dehäi, s Hauptorgan vo dr NATO; wo sit 1967 iire Sitz z Brüssel het. Wo dr Nordatlantikpakt am 4. April 1949 – zerst emol für 20 Joor – underschriibe worde isch, isch s Hauptkwardier bis zum April 1952 z Washington, D.C. gsi, denn isch dr Sitz vom 16. April 1952 bis 1967 z Bariis gsi. Dr Brüsseler Verdraag, dr Vorgänger vo dr NATO, isch e Bündnis für wirtschaftligi, soziali und kulturelli Zämmenarbet und für die kollektivi Sälbstverdäidigung vo westöiropäische Staate gsi. Er isch gege Dütschland grichdet gsi, wil die andere Öiropäer Angst ghaa häi, ass Dütschland wider chönnt stark und gföörlig wärde. Wo mä denn aber d Sowjetunion und iiri ost- und middelöiropäische Satellitestaate as Bedroig het afo gsee, häi sich d Öiropäer mit de Amerikaner gegen e Kommunismus verbündet und d NATO gründet. Mit em Kollaps vom Kommunismus het d NATO iiri Hauptrolle verloore und het sich in nöije Schaublätz
As Hundertjöörige Chrieg (franzöösisch Guerre de Cent Ans, änglisch Hundred Years’ War) wärde dr anglo-französischi Komflikt und dr französisch Bürgerchrieg zwüsche de Armaniake und de Burginione wo grad nochhär cho isch, zwüsche 1337 und 1453 bezäichnet. Dr Hindergrund isch e läächerächtligi Usenandersetzig wäge de Bsitz und dr Rolle vo de änglische Köönig as Herzöög vo Akwitanie im Köönigriich Frankriich, dr Händel um d Droonfolg in Frankriich zwüschen em änglische Köönig Eduard III. (Huus Plantagenet) und em franzöösische Köönig Philipp VI. (Huus Valois), und e innerfranzöösische Komflikt um Macht und Iifluss zwüsche de Bardeie vo de Burginione und de Armaniake. Dr Chrieg isch mit eme Siig vo de Valois z Änd gange. Er het vil drzue biidräit, ass sich z Frankriich und z Ängland e Nazionalbewusstsi uusebildet het. Wo dr letscht franzöösisch Köönig us dr Linie vo de Kapetinger, dr Karl IV. 1328 gstorbe isch, het dr änglisch Köönig Edward III. Aaspruch uf die franzöösischi Chroone erhoobe. Im Januar 1340 het er sich zum Köönig vo Frankriich ernennt und isch in Frankriich iigfalle. Dangg sine Langboogeschütze het er 1346 in dr Schlacht vo Crécy d Franzoose gschlaage und denn Calais erooberet. 1355 isch dr Soon vom Edward III., dr Edward, Prince
Bagdad (arabisch بغداد‎, DMG Baġdād, vo persisch für Gschängg vo Gott bzw. Gschängg vom Groossköönig entsprächend baġ ‚Gott‘ bzw. ‚Herr‘ und dād ‚Goob‘; in dr änglische Transkripzion mäistens Baghdad) isch d Hauptstadt vom Irak und Guvernemänt Bagdad. Si het 5,4 Millione Iiwooner (2010) und isch äini vo de grösste Stedt im Nooche Oste. In dr Metropolregion, wo wit über d Gränze vom Guvernemänt uusegoot, lääbe 11,8 Millione Lüt (2010), was öbbe 40 Brozänt vo dr Gsamtbevölkerig vom Irak entspricht. D Stadt isch s politische, wirtschaftlige und kulturelle Zentrum vom Land und Sitz vo dr irakische Regierig, vom Parlamänt, vo alle staatlige und religiöse Zentralbehörde und von e Hufe diplomatische Verdrätige. Bagdad isch dr bedütendsti Verkeersknotepunggt vom Irak und es het dört vili Uniwersidääte, Hoochschuele, Theater, Museum und Baudänggmööler. Walter Laufenberg: Denk ich an Bagdad in der Nacht - Staatsgast am Abend vor Kriegsbeginn. Edition Karo, Berlin 2012, ISBN 978-3-937881-38-6 Matthew Bogdanos mit William Patrick: Die Diebe von Bagdad. Raub und Rettung der ältesten Kulturschätze der Welt. Aus dem Amerikanischen von Helmut Dierlamm (Originalausgabe: Thieves of Baghdad, Bloomsbury Publishing, New York 2005), Deutsche Verlags-Anstalt, München 2006, ISBN 3-421-04201-2 Jean-Louis Dufour: Les crises internationales: De Pékin (1900) à Bagdad (2004), ISBN 2-8048-0022-9
Natur (lat.: natura, vo nasci „entstoo, gebore wärde“, griech. semantischi Entsprächig φύσις, physis, vgl. „Physik“) bezäichnet in dr westlige Filosofii im Allgemäine daas, wo nit vom Mensch gmacht worde isch. Mä brucht dr Begriff aber uf verschidnigi Arte und mänggisch widerspräche sich d Bedütige. Dorum isch s vilmol schwiirig z sääge, was zur Natur ghöört und was nit. Die wichdigste Bedütige vom Begriff Natur sin 1. s Sii im Ganze, dr Kosmos 2. e Däil vo dr Wirkligkäit, wo im Gegesatz stoot zum e Beriich, wo nit natüürlig isch, – z. B. zum Göttlige, Gäistige, Kulturelle, Künstlige oder Technische 3. en Äigeschaft vo dr Wirkligkäit bzw. vom ene Beriich vo dr Wirkligkäit 4. s Wääse vo öbbisem oder öbberem. Mä underschäidet zwüsche dr beläbte Natur (biotisch, z. B. Pflanze, Dier) und dr umbeläbte Natur (abiotisch, z. B. Stäi, Flüssikäite, Gaas). D Begriff „beläbt“ beziehigswiis „umbeläbt“ sin äng mit de Begriffsklärige vo Lääbiwääse und Lääbe verbunde, und sin iibunde in dr Konteggst von ere filosofische oder wältaaschaulige Aaschauigswiis. Gregor Schiemann: Natur. In: Kirchhoff, Thomas (Red.): Glossar naturphilosophischer Grundbegriffe. 2012; vgl. die Einträge zum Naturbegriff in: Ritter, Joachim/Gründer, Karlfried (Hg.): Historisches Wörterbuch der Philosophie, Band 6. Darmstadt, Wissenschaftliche Buchgesellschaft: 421–477, und zwar
Mit em Begriff Bosniechrieg wird dr Krieg in Bosnie und Herzegowina vo 1992 bis 1995 verstande. Wo die Sozialistischi Föderativi Republik Jugoslawie het afo usenandergheie, häi chriegerischi Usenandersetzige stattgfunde, und bsundrigs in Kroazie si in de Joor 1990 und 1991 au d Spannige zwüsche de Ethnie gwaggse, aber au in Bosnie und Herzegowina. E groosse Däil vo dr serbische Bevölkerig het in dr jugoslawische Föderazion welle bliibe und äng mit Serbie verbunde bliibe. Bsundrigs vo de Bosniake häi aber vili en äigene, unabhängige Staat welle, under anderem wil si Angst vo dr Übermacht vo Serbie im nöije Jugoslawie ghaa häi, wo Slowenie und Kroazie nüm drzueghöört häi. Kroate us dr westlige Herzegowina häi nööcher zu Kroazie welle si oder sogar Däil vom nöije kroatische Staat wärde. Wo mä e Referendum aakündigt het über d Unabhängigkäit vo dr Republik Bosnie und Herzegowina (RBiH) und wo e bosnisch-serbischi Republik usgrüeft worde isch, si d Spannige no mee gstiige. E milidäärischi Eskalazion isch noch dr Anerkennig vom unabhängige Bosnie und Herzegowina dur westligi Staate im April 1992 choo. Die bewaffnete Usenandersetzige zwüsche de drei groosse Volksgrubbe si vo nazionalistische Grubbierige aaghäizt worde und so genannti ethnischi Süübrige häi stattgfunde. Bi deene si die
Dr 10-Daag-Chrieg (au Slowenie-Chrieg; Slowenische Unabhängigkäitschrieg) gältet as dr Aafang vo de chriegerische Usenandersetzige im ehemoolige Jugoslawie. Er isch as Folg vo dr Unabhängikäitserkläärig vo Slowenie 1991 usbroche. Uf dr äinte Site vo däm Bürgerchrieg si d Drubbe vo dr Slowenischi Territoralverdäidigung (Teritorialna obramba Republike Slovenije) und uf dr andere die Jugoslawischi Volksarmee. Dr Chrieg het am 27. Juni 1991 aagfange und isch am 7. Juli 1991 ume gsi, wo s Brioni-Abkomme vo Slowenie, Kroazie und Jugoslawie underschriibe worde isch. S Abkomme isch vo dr Öiropäische Union vermiddlet worde und Slowenie het din versproche, d Unabhängikäit für drei Möönet z verschiebe und Jugoslawie het drfür sini Drubbe abzooge. Slowenie isch denn am 8. Oktober 1991 unabhängig worde, und bald druf isch in Kroazie Chrieg usbroche. Warren Zimmermann: Origins of a Catastrophe. Yugoslavia and its destroyers. New York Times Books, New York 1996. John B. Allcock et al.: Conflict in the Former Yugoslavia. ABC-CLIO, Denver 1998. James Gow, Cathie Carmichael: Slovenia and the Slovenes. C. Hurst, London 1999. James Gow: The Serbian Project and its Adversaries. C. Hurst, London 2003. Branka Magaš, Ivo Žanić (Hrsg.): The War in Croatia and Bosnia-Herzegovina, 1991–1995. Frank Cass, London 2001. Balkan Battlegrounds, p. 58 (Central