rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Giuseppe Garibaldi (* 4. Juli 1807 z Nizza; † 2. Juni 1882 uf Caprera) isch e berüehmte Guerillakämpfer und eine vo de populärste italienische Protagoniste vom Risorgimento gsi, dr italiänische Einigungsbewegig zwüsche 1820 und 1870. Me het em au „Held vo zwei Wälte“ gsait. Die Titulierig het sich uf sini militärische Leistige in Südamerika und in Europa bezoge. Är giltet als Vater vom 1861 entstandene Königriich Italie, wo 1946 zur hütige Republik Italie worde isch. Die republikanisch-demokratischi Wältaschauig vom Garibaldi isch vom Giuseppe Mazzini, eme Vordänker vom italiänische Nationalismus und vo früehje Vorstelligen vom ene geinte Europa („Europa vo de Völker“) prägt gsi. Er het 1834 am ene Ufstand z Piemont mitgmacht und isch, won dä zsämmegschlage worden isch, zum Dod verurdeilt worde. Er isch noch Südamerika gflüchtet und isch dört bi Ufständ z Brasilie drbii gsi und het z Uruguay e Flotte im Chrieg gege Argentinie kommandiert. Im Revolutionsjohr 1848 isch er noch Europa zruggcho. Siini Fäldzüg dur Italie hai en zum Nationalheld gmacht. In dr churzläbige Römische Republik, wo am 9. Februar 1849 vom Mazzini usgrüeft worden isch, isch er dr Afüehrer vo dr Revolutionsarmee gsi. Wo dr Papst Pius IX. gflüchtet isch und sich d Franzose
Dr Karlmann (* öbbe 830; † 29. September 880 z Altötting) us dr Familie vo de Karolinger isch vo 876 bis 880 dr König vom Ostfrankeriich und vo 877 bis 879 König vo Italie gsi. Er isch dr eltist Sohn vom König Ludwig em Dütsche und dr Hemma, dr Dochter vom Graf Welf, gsi. Bi dr Riichsdeilig vo siim Vater 865 het er dr Titel dux (Herzog) vom ostfränkische Deilriich Bayre übercho. Noch däm siim Dod 876 het er as König vom Ostfrankeriich gherrscht. Er isch au vo 877 bis 879 dr Nochfolger vo siim Unggle, em westfränkische König Karl dr Kahli, as König vo Italie gsi. 877 het er z Altötting e Chorherrestift gründet, wo dur Schänkige bald sehr wohlhabend worden isch, und het d Stiftschille baut. Die geographischi Lag vo siiner Königspfalz isch für e Karlmann au dorum günstig gsi, wil er no die italiänischi Königschrone gerbt het. Won er es ziitlilang z Verona gsi isch, isch er schwer chrank worde, isch noch Ötting zrugg und isch dört im Johr 880 gstorbe. Er isch in dr Stiftschille Altötting begrabe. 879, won er scho nüm het chönne regiere, het er Italie siim Brueder Karl III. em Dicke, wo im
Dr Berengar I. vo Friaul (* öbbe 840; † 7. April 924 z Verona) isch Kaiser vo 915 bis 924 gsi und König vo Italie in de Johr 888–889, 896–901 und 905–924. Eso ghört er zu de Nationalkönig. Er isch eins vo zäh Chinder vom Unruochinger Eberhard († 866), em Markgraf vo Friaul, und däm siiner Frau Gisela († 874), dr Dochter vom Kaiser Ludwig dr Frommi, gsi. 874 het er d Nochfolg vo siim Vater as Markgraf vo Friaul adräte. Noch dr Absetzig vom Karl em Dicke isch dr Berengar I. 888 vom Bischof Anselm vo Mailand z Pavia zum König vo de Langobarde gchrönt. Wo aber dr ostfränkisch König Arnulf mit erene Armee agruggt isch, het em dr Berengar z Trient as König vo Italie ghuldigt. 889 isch er vo siim Gegner, em Herzog Wido III. vo Spoleto, an dr Trebia gschlage worde und dr Wido isch 891 vom Papst Stephan V. zum Kaiser gchrönt worde. Noch däm siim Dod 894 isch dr Ostfrank Arnulf wider über d Alpe zoge und het Oberitalie bsetzt. Won er 895 abzogen isch, isch dr Berengar wider von em abgfalle und het d Herrschaft über Ober- und Mittelitalie mit em Wido siim
Lothar hai die folgende Herrscher gheisse: Lothar I., Kaiser (817/840-855) Lothar vo Frankriich, König (954-986) Lothar II. vo Lothringe, König (855-869) Lothar II. vo Italie, König vo Italie (Langobarde) (946-950) Lothar III. oder Lothar vo Süpplingeburg, Kaiser (1125-1137)
Lothar isch e Name vo männlige Persone. Er chunnt vo Chlothar, en althochdütsche Personename. Herrscher mit em Name Lothar Persone mit em Familiename Lothar: Ernst Lothar (1890–1974), Schriftsteller Hanns Lothar (eigetlig: Hanns Lothar Neutze, 1929–1967), dütscher Schauspiiler Mark Lothar (1902–1985), Komponist Rudolf Lothar (1865–1933), Schriftsteller Susanne Lothar (* 1960), dütschi Schauspiilere Persone mit em Vorname Lothar: Lothar Bisky (* 1941), e dütsche PDS-Politiker Lothar König (1906–1946), e dütsche Jesuit, wo im Widerstand gegen e Nationalsozialismus aktiv gsi isch. Lothar Koenigs (* 1965), e dütsche Dirigänt Lothar Loewe (* 1929), e dütsche Journalist Lothar de Maizière (* 1940), e dütsche CDU-Politiker Lothar Matthäus (* 1961), e dütsche Schutter und Trainer Lothar Meyer (1830–1895), e dütsche Chemiker Lothar von Richthofen (1894–1922), e dütsche Kampfpilot im Erste Wältchrieg Lothar Schneider (* 1939), e dütsche Ringer Lothar Schneider (* 1943), e dütsche Karikaturist Lothar von Séez (um 685–756), Bischof vo Séez Lothar Späth (* 1937), e schwäbische CDU-Politiker Lothar Ulsaß (1940–1999), e dütsche Schutter Lothar von Trotha (1848–1920), e dütsche General
Chlothar (mänggisch au Chlotar) isch en althochdütsche männlige Personename, die hütigi Form isch Lothar. Er setzt sich zsämme us de beide Wörter hlut = luut und heri = Chrieger. Er het also öbbe luute Chrieger bedütet. Chlothar isch under de Franke hüfig e Herrschername gsi. Vor allem under de Merowinger isch er verbreitet gsi (lueg Chlothar I., Chlothar II., Chlothar III. und Chlothar IV.). Er isch immer no verbreitet in dr Form vo Lothar. Variante vom Name si: Lothar (Dütsch) Lothair (Änglisch) Lothaire (Französisch) Lotario (Italiänisch)
Dr Guido III. vo Spoleto (eigentlig Wido bzw. Wido III.; † Dezember 894) isch s wichtigste Mitgliid vo dr Familie vo de Guidone gsi, wo in dr zweite Helfti vom 9. Johrhundert im langobardische Herzogtum Spoleto in Mittelitalie gherrscht hai. Dr Guido isch dr Sohn vom Markgraf Wido I. vo Spoleto und siiner Frau Itana, vermuetlig e Dochter vom Herzog Sico vo Benevent, gsi. Er isch vo 876 aa Herzog vo Camerino gsi, em östlige Deil vom Herzogtum Spoleto, wo vo siim Vater Wido I. under siine Söhn ufdeilt worden isch. Er het s Herzogdum 883 wider vereinigt. Für zum Hilf gege d Sarazene überzcho, het er sich an Byzanz gwändet. Druf het en dr Kaiser Karl III. 883 wäge Hochverrot agchlagt und het en gfangegnoh. Dr Guido het aber chönne flüchte und het für churzi Ziit e Bündnis mit de Sarazene abgschlosse. 885 het en e Riichsversammlig vom Vorwurf vom Hochverrot freigsproche. Dr Guido isch zu säller Ziit dr mächtigst Fürst z Italie gsi. Dr Papst Stephan V. het en noch siiner Wahl 885 um Hilf bittet, wo dr Kaiser Karl III. ihn nit gege d Sarazene het welle understütze, wil me nit mit em d Papstwahl abgmacht gha
Komi (Eigebezeichnig коми кыв – komi kyv) ghört zum permische Zwyg vo de finno-ugrische Sproche und isch dodemit e Uralischi Sproch. Es wird vor allem in de Republik Komi (re Deilrepublik im Nordweste vo Russland) gschwätzt, wo's e regionali Amtssproch isch, z Nordeuropa und Nordsibirie wird's aber (bsunders vo de Chante, Manse und Nenze) als Verchehrssproch benutzt. Di nöchste Verwandte sin s Permjakisch und s Udmurtisch. Im Johr 2002 hät's z Russland zämme mit em Komi-Permjakische 311'600 Komi-Sprächer gee; dodevo hän 217'316 Komi und 94'328 Komi-Permjakisch gschwätzt. D'Sproch hät sich uss em Altpermische entwickelt; im 14. Johrhundert isch si zum erschte Mol als Liturgysproch benutzt worre und mer hät e Rächtschrybig festglegt. Im 17. Johrhundert isch di kyrillischi Schrift ygfiehrt worre; si wird sither und bis hüt benutzt (abgseh vo-n-re churze Periode, wo s latynisch Alphabet benutzt worre isch). Literatur uff Komi git's sit em 19. Johrhundert. D'Sproch hät 10 Dialäkt; vo sälle isch s Prisiktivkarisch, wo in de Umgebig vo de Hauptstadt Syktywkar gschwätzt wird, d'Schriftsproch. Underschyd git's bi de Phonem l und v und bi de palatale d/t. Im 14. Johrhundert isch für s Komi s altpermisch Alphabet ygfiehrt worre, wo de Stefan vo Perm ygfiehrt hät. Dodemit
Dr Lambert vo Spoleto (* öbbe 875; † 15. Oktober 898 z Marengo) isch dr Sohn vom Herzog Guido vo Spoleto us em Huus vo de Widone, Vorfahre vo de Salier, gsi, wo 889 as König Guido II. vo Italie zum ene Nationalkönig worden isch und 891 dr Papst Stephan V. zwunge het, ihn zum Kaiser z chröne. Si Vater het im Februar 892 dr neu Papst Formosus drzue brocht, dr Lambert zum Mitkaiser z ernenne. Dr Guido isch zwei Johr spöter gstorbe. Dr Lambert het d Chrone gerbt, het se aber scho 896 an dr Arnulf vo Kärnte, wo dr Formosus noch Italie grüeft het, wil ihm d Widone z mächtig worde si, verlore. Noch em Abzug vom Arnulf het dr Lambert Pavia zruggeroberet und dr Graf vo Mailand, dr Maginulf, wo dr Arnulf understützt het, lo chöpfe. Im Herbst het er dr Berengar vo Friaul bi Pavia droffe, und die beide hai Norditalie under sich ufdeilt. Dr Berengar het s Gebiet zwüsche dr Adda und em Po übercho und dr Lambert dr Räscht, so wie s bis 889 gsi isch. Noch em Dod vom Formosus 896 het sich dr Lambert im Johr druf vom Stephan V. zum Kaiser
Dr Fornjot (au Saturn XLII) isch ein vu dr winzige ussere Mönd vum Planet Saturn. D'Entdeckig vum Fornjot durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 11. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre. Dr Fornjot isch zerscht under dr vorlaifige Bezeichnig S/2004 S 8 gfüehrt worre. Im April 2007 isch dr Mond no vu dr Internationale Astronomische Union uf d Rifferiis Fornjotr, em Vadder vum Ägir (au Ægir oder Hlér), vum Logi (au Loge) un vum Kari, us dr nordische Mythologi daift worre. Dr Fornjot umchreist dr Saturn uf ere retrograde exzentrische Bahn in guet 1491 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,206, wobi d'Bahn mit 170,4° gege d'Ekliptik gneigt isch. Er wird wäge sälle Bahneigeschafte zue dr Nordische Mondgruppe vum Saturn zellt. D'Mitglider vu sällere Gruppe haldet mer fier Absprengsel vum relativ grosse ussere Mond Phoebe. Dr Fornjot het e gschätzte Durchmesser vu numme 6 km. Sofern er e Absprengsel vu dr Phoebe isch, dät er dere ihri Eigeschafte bezüglich Dichti un Albedo deile. Saturn's Known Satellites (engl.) MPEC 2005-J13: Twelve New Satellites of Saturn 3. Mai 2005 (Entdeckig un Ephemeride) IAUC 8523: New
D' Greip (au Saturn LI) isch ein vu dr winzige ussere Mönd vum Planet Saturn. D'Entdeckig vum Fornjot durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 05. Jänner bis zum 1. Mai 2006 isch am 26. Juni 2006 bekannt gä worre. D'Greip isch zerscht under dr vorlaifige Bezeichnig S/2006 S 4 gfüehrt worre. Anno 007 isch dr Mond no vu dr Internationale Astronomische Union uf d'Greip, eini vu dr nün Agirsdöchter us dr nordische Mythologi daift worre. D'Greip umchreist dr Saturn uf ere retrograde exzentrische Bahn in 906,56 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,375, wobi d'Bahn mit 159,2° gege d'Äquatorebeni vum Saturn gneigt isch (172,7° gege d'Ekliptik). D'Greip wird wäge sälle Bahneigeschafte zue dr Nordische Mondgruppe vum Saturn zellt. D'Mitglider vu sällere Gruppe haldet mer fier Absprengsel vum relativ grosse ussere Mond Phoebe. D'Greip het e gschätzte Durchmesser vu numme 6 km. Sofern si e Absprengsel vu dr Phoebe isch, dät si dere ihri Eigeschafte bezüglich Dichti un Albedo deile. Saturn's Known Satellites (engl.) MPEC 2006-M45: Eight New Satellites of Saturn 26. Juni 2006 (Entdeckig und Ephemeride) IAUC 8727: Satellites of Saturn 30. Juni 2006 (Entdeckig) MPEC 2007-G29: S/2006 S 4 11. April
D Universität Basel isch im Johr 1460 gründet worde und isch so die eltisti Hochschuel in dr Schwiz. Ihri Bibliothek isch eini vo de bedütendste im Land. Die universitäre Astalte si über d Innestadt verdeilt. S Kollegiehuus, wo im Johr 1939 uf dr Südsite vom Petersplatz baut worden isch, het mehreri Hörsäl, en Aula für 500 Persone und Arbets- und Verwaltigsbüro. D Universität Basel isch as e Folg vom Basler Konzil under em Bischof vo Basel Johann vo Venninge vom Basler Root uf en Initiative vo de Bürger gründet worde. D Stiftigsurkund het d Form von ere bäpstlige Bulle vom Bapst Pius II. und stammt vom 12. Novämber 1459. Die offizielli Eröffnigsfiir het am 4. April 1460 stattgfunde. Alli Hörsäl si denn am Rhiisprung gsi und d Uni het vier Fakultete gha und zwar die vo de Artiste, e medizinischi, e theologischi und e juristischi. D Artistefakultet (artes liberales) isch bis 1818 d Grundlag für die andere drei Studiefächer gsi. Wäge dr Debatte über d Reformation isch au d Universitet sit 1494 in ere Krise gsi. 1507 isch denn neu greglet worde, wie d Stadt zur Finanzierig wurd biidräge. In de Johrzähnt druf het sich d Bürgerschaft meh und meh
S Universitätsspital Basel (früehner: Kantonsspital Basel, bis 1973 Bürgerspital Basel) isch s grösste Chrankehuus z Basel und eins vo der füehrende Gsundheitszentre in dr Schwiz. S Chrankehuus befindet sich uf dr Grossbasler Siite vom Rhii uf em Gländ, won emol em Breedigerkloster ghöört het, und bestoht us eme witläufige Komplex vo mehrere Gebäud, wo mitenander verbunde si. 1973 isch d Universitätsklinik as Kantonsspital vom Bürgerspital abdrennt worde, s Bürgerspital Basel isch jetzt e Pflägklinik, het aber au vili anderi sozial-medizinischi Ufgobe, wo mit dr Integrierig vo Behindrete z due hai. Jedes Johr wärde öbbe 25'000 Lüt stationär und 130'000 ambulant behandlet. 2004 het s 700 Bett gha. S Universitätsspital het 3'500 medizinischs Fachpersonal, Mitarbeiter in dr Verwaltig und in dr Forschigsabdeilig. Näbe de reguläre Beriich vo der operative Medizin ghöre vier Spezialklinike zum Chrankehuus: d Fraueklinik, d Augeklinik, d Klinike für Dermatologii und HNO. 2018 händ Baselstadt und Baselland pschlosse, d Spitäler vo der Region zämezlegge. Näbe dr medizinische Behandlig vo de Patiente wird im Huus au underrichdet und gforscht. D Forschigsabdeilig isch äng mit dr medizinische Fakultet vo dr Universität Basel verbunde. Websitte vom Universitätsspital Basel Websitte vo dr Basel-Stadt Statistik 47.5627777777787.5830555555556Koordinate: 47° 33′ 46″ N, 7° 34′ 59″
S Wort bayrisch isch en Adjektiv, wo sich cha bezieh uf: Bayre, s dütsche Bundesland und siini Bewohner Altbayre, dr Landsdeil vo däm dütsche Bundesland im Underschiid zu Franke und Schwobe s Kurfürstedum Bayre (1623–1805) s Königriich Bayre (1806–1918) d Bajuware, e Stamm vo de Germanen, und deren ihr Herzogtum die Bairische Dialäkt, e Gruppe vom Oberdütsche, wo au z Östriich und im Südtirol gschwätzt wärde.
Blocher isch dr Familiename vo: Christoph Blocher (* 1940), e Schwiizer Unternähmer und Politiker (SVP) Eduard Blocher (1870–1942), Schwiizer Publizist Eugen Blocher (1882–1964), Schwiizer Jurist und Politiker Felix Blocher (* 1956), en Schwizer Archäolog Hermann Blocher (1872–1942), Schwiizer Politiker und Exponänt vo dr Abstinänzbewegig Judith Giovannelli-Blocher (* 1932), e Schwiizer Sozialarbeitere und Autorin Magdalena Martullo-Blocher (* 1969), e Schwizer Unternehmeri Rudolf Blocher (1920–1995), e Schwiizer Militär Sophie Blocher (1935–2002), Gründerin vom Obdachlosehuus „Huus zur Eiche“ z Birsfälde Blocher isch de Name vo folgende Ortschafte i de Vereinigte Staate: Blocher (Arkansas), en Ort im Saline County Blocher (Indiana), en Ort im Scott County Wyters: en Bohnerbesen i de Schwiz au d Bohnermaschine
D Britney Jean Spears (* 2. Dezember 1981 z McComb, Mississippi) isch en US-amerikanischi Popsängere, Schauspiilere und Designere. Si isch die ersti Künstlere, wo s fertig brocht het mit ihre erste vier Albene eins noch em andere uf em erste Blatz vo de Charts vom Billboard Magazin z lande. In weniger as zäh Johr het si meh as 85 Millione Albene und 78 Millione Singles verchauft. Noch dr RIAA hai in dr US-amerikanische Musiggschicht nume siibe anderi Sängere meh Albene verchauft as si. In de letzte baar Johr het si meh Schlagziile in de Ziitige wäge de Skandäl, wo si drin verwigglete gsi isch, übercho as wäge ihrer Musig. 1999: ...Baby One More Time 2000: Oops!... I Did It Again 2001: Britney 2003: In the Zone 2007: Blackout 2008: Circus 2011: Femme Fatale 2013: Britney Jean 2016: Glory 2004: Greatest Hits: My Prerogative 2005: B in the Mix: The Remixes 2009: The Singles Collection Grammy Awards 2005: est Dance Recording: Britney Spears: „Toxic“ Emmy Awards 2002: Best Direction: Britney Spears: Live in Las Vegas 2002: est Special Television: SNL Hollywood Walk Of Fame 2002: Walk of Fame Echo 2001: Künstlerin international Bambi 2008: Pop International MTV Video Music Awards 2008:
Karl I. bzw. Charles I. isch de Name vo folgende Herrscher: 800–814 Karl der Große Kaiser 1119–1127 Karl I. (Flandern), Graf vo Flandern, de Guet 1266/1277–1285 Karl I. (Neapel), König vo Sizilie 1290–1325 Karl I. (Valois), Graf vo Valois 1308–1342 Karl I. (Ungarn), König vo Ungarn 1330–1363 Charles I. (Monaco), Herr vo Monaco 1434–1456 Charles I. de Bourbon, Herzog vo Bourbon 1453–1475 Karl I. (Baden), Markgraf vo Bade 1482–1490 Karl I. (Savoyen), Herzog vo Savoye 1498–1536 Karl I. (Münsterberg-Oels), Herzog ? –1541 Karl I. von Egmond, Graf vo Egmond 1525–1575 Karl I. (Hohenzollern), Graf vo Hohezollern, Rychshofratspräsident 1582–1605 Charles I. de Lorraine, duc d’Elbeuf, Herzog vo Elbeuf 1603–1610 Karl I. (Mecklenburg), Herzog zu Meckleburg 1608–1627 Karl I. (Liechtenstein), Graf vo Liechtestei 1625–1649 Karl I. (England), König vo England 1649–1680 Karl I. Ludwig (Pfalz), Kurfürst Pfalzgraf bei Rhein 1721–1770 Karl I. (Hessen-Philippsthal), Landgraf vo Hesse-Philippsthal 1735–1780 Karl I. (Braunschweig-Wolfenbüttel), Herzog vo Braunschweig 1864–1891 Karl I. (Württemberg), König vo Würtebärg 1866–1914 Karl I. (Rumänien), König vo Rumänie 1889–1908 Karl I. (Portugal), König vo Portugal 1916–1918 Karl I. (Österreich-Ungarn), Kaiser vo Östrych und König vo Ungarn Karl I. vo Anjou isch de Karl I. (Neapel), König vo Neapel Karl I. vo Burgund isch
Di permische Sproche sin e Gruppe vo de uralische Sprochfamilie, wo z Udmurtie und in de Republik Komi (Russland) gschwätzt werre. Abgseh vom Ungarische hän si di ältste Tekscht vo de finno-ugrische Sproche. In de 2. Hälfti vom 14. Johrhundert hät's e altpermjakischs Schriftdum gee, wo im 18. Johrhundert verfalle isch. Zu de permische Sproche ghöre Komi Komi-Permjakisch Komi-Syrjänisch Udmurtisch S Permisch isch di erschti Sprochfamilie, wo sich uss em finnische Sprochzwyg usedrännt hät. Durch d'Entlehnige uss em Tschuwaschische, wo's in allne drei permische Sproche git, cha mer devo usgoh, dass d'Permier dörtmols, wo d'Wolgabulgare gherrscht hän, no e Eiheit gsi sin.
Dr Felix Platter oder Plater (* 28. Oktober 1536 z Basel; † 28. Juli 1614 z Basel) isch e Mediziner und e autobiographische Schriftsteller gsi. Dr Felix Platter isch dr Sohn vom Thomas Platter em Eltere gsi und isch z Basel uf d Wält cho und ufgwachse. Er het vo 1552 bis 1557 Medizin z Montpellier studiert und hett denn as Arzt z Basel gschafft. Wo 1563/64 s sogenannte »grosse sterbendt« in dr Stadt gwüetet het, und in äim Joor öbbe e Driddel vo dr Bevölkerig - vier Duusig Lüt noch dr Schetzig vom Platter - umbrocht het, isch dr Platter immer baraat gsi, z hälfe, im Geegesatz zu vile andere Ärzt. Die häi sich vilmol zruggzooge oder si sogar us dr Stadt gflüchdet, wie dr Schüeler vom Paracelsus Adam vo Bodestäi. 1571 isch dr Platter Stadtarzt und Brofässer an dr Universität Basel worde. Er isch dört e baar mol Räkter und Dekan gsi. Er isch berüehmt gsi as Sammler vo Kunst, Musiginstrumänt, Präparat und Stei. Wo dr Montaigne 1580 noch Italie greist isch, het er z Basel bim Platter aghalte für zum däm si Herbarium azluege. Dr Platter isch e Pionier vo dr pathologische Anatomii gsi und eine vo
47.5646177.565428Koordinate: 47° 33′ 52,6″ N, 7° 33′ 55,5″ O; CH1903: 609543 / 268220 S Felix Platter-Spital, offiziell die Uniwersidääri Altersmedizin Felix Platter, isch noch em Universitätsspital Basel s zweitgrösste Spital z Basel. Si geriatrischs Kompetänzzentrum ghört zu de grösste in dr Schwiiz. Es het dr Name vom Felix Platter übercho, won e bedütende Basler Mediziner und Universitätsprofessor im 16. Johrhundert gsi isch. S Spital bestoht us drei Beriich, em Geriatrische Kompetänzzentrum, dr Rheumatologische Universitätsklinik und dr Orthopedische Früehrehabilitation. Alli drei Beriich hai ängi Beziehige zum Universitätsspital Basel. Jedes Johr wärde öbbe 3000 Patientinne und Patiente behandelt. S Felix Platter-Spital het 290 Bett. Multidisziplinäri Abklärige und Behandlig vom physische und psychische Gsundheitszuestand und em soziale Hindergrund. Geriatrischi Ufnahm- und Abklärigsstation (GAAST) Rehabilitation Bewegigsapparat Neurorehabilitation Internistischi Nochbehandlig Psychogeriatrii (Spital oder in dr Dagesklinik) für Patientinne und Patiente mit Hirnleistigsstörige Übergangspfleg mit Training vor Ort – aso dehei Dagespflägiheim mit em strukturierte Dagesablauf Dagesklinik mit deilstationärer Rehabilitation Passerelle: Bettstation für Lüt, wo uf e Blatz in eme Pflägheim warte D Sprächstunde biete Diagnostik und Therapi für ambulanti Patientinne und Patiente a. Spezialsprächstund Inkontinenz Spezialsprächstund Demenz Spezialsprächstund Prothese- und Orthese-Versorgig Spezialsprächstund Sturz/Sturzklinik Spezialsprächstund Malnutrition (Mangelernährig) Ambulanti Dienst: Ernährigsberootig Ergotherapii Logopedii Physiotherapii Trainingscenter Fitalix S
E Demenz (lat. dementia „ohni Geist“) isch e Defizit an kognitive, emotionale und soziale Fähigkeite, wo zun ere Beiidrächtigung vo de soziale und brueflige Funktione füehrt und fast immer, aber nit usschliesslig mit ere diagnostizierbare Erchrankig vom Hirni zsämmehängt. Vor allem si s Churzziitgedächdnis, s Dänkvermöge, d Sproch und d Motorik, bin e baar Forme au d Persönlichkeitsstruktur, bedroffe. Maassgäblig isch dr Verlust vo Fähigkeite, wo me scho erworbe het, im Unterschiid zu dr ageborene Minderbegabig (Oligophrenii). Hüte si e Deil vo de Ursache vo Demenze klärt, und e baar Forme chönne in eme gwüsse Umfang behandlet wärde, d. h. d Symptom chönne im Afangsstadium von ere Demenz verzögeret wärde. D Form vo Demenz, wo am hüfigste aber bi wiitem nit die einzigi isch, isch d Alzheimer-Chrankhet. E Demenz cha uf ganz verschiidene Ursachen beruehe, für d Therapii isch d Klärig vo dene Underscheidigsmerkmol sehr wichtig.
S Basler Sanatorium, wo 1886 gründet worden isch, isch vo de Brüeder Kelterborn z Davos baut worde. Es isch s erste Sanatorium für unbemittleti tuberkulosechranki Baasler gsi. Vorhär hai sich s nume die oberste Gsellschaftsschichte chönne leiste, Tuberkulose z behandle. Für chranki Lüt us de ermere Bevölkerigsschichte, wo d Tuberkulose au sehr vil hüfiger vorcho isch, isch d Diagnose e definitivs Dodesurteil gsi, wil si e Therapii, wo au nume e Chance gha het, dr Chrank gsund z mache, ganz eifach nit häi chönne zaale. Dr Dr. Adolf Hägler-Gutzwiller het sich doorum für e Sanatorium fürs Volk iigsetzt, für zum dr grooss Underschiid in dr Behandlig vo arme und riiche Basler Tuberkulöse z verchliinere. S Basler Sanatorium isch wit über Graubünde und d Schwiz uuse zum Vorbild für sozial motivierti Lungesanatorium in ganz Europa worde. In de 1950er Johr isch s Sanatorium umbaut worde und mit dr Iifüehrig vom Pennicilin het d Tuberkulose besser chönne bekämpft wärde. Noch fast hundert Johr isch s Sanatorium 1985 zuedo und verchauft worde.