rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Under äifache Maschine verstoot mä in dr technische Mechanik Vorrichdige, wo dr Aasatzpunkt, d Richdig oder d Gröössi von ere Chraft verändere, zum d Chraft, wo vorhande isch, möglichst zwäckmäässig iizsetze, zum Arbet z verrichde. Bis hüte bestoot braktisch jedi mechanischi Maschine us ere Kombinazioon vo äifache Maschine. Mä cha vier grundlegendi äifachi Maschine underschäide, wo mä num in no grundlegenderi Wirkbrinzip cha iidäile: S Säili und d Stange: si verlaagere dr Punkt, won e Chraft aasetzt Dr Heebel: er veränderet dr Aasatzpunkt und d Gröössi von ere Chraft, und dräit iiri Richdig um D Rolle: si länkt e Chraft um, verlaageret dr Aagriffspunkt und d Richdig vo dr Chraft Die schiefi Ebeni: si veränderet d Gröössi und d Richdig von ere Chraft Si sin d Idealisierig von ere Übersetzig. Fläschezuug: Säili und Rolle Wälleraad: Heebel und Stange Käil: zwäi schiefi Ebene Schruube: Stange und schiefi Ebeni (in dr Antike het mä d Schruube zu de fümf grundlegende Maschine zelt) Zaanraad: Wälleraad und schiefi Ebeni Kurble: Heebel und Wälleraad Die Kombinazioone bilde d Basis vo alle Wärkzüüg. Äini vo de äifachste Aawändige isch die, wo d Richdig vo dr Chraft eso veränderet wird, ass d Schwerchraft cha iigsetzt wärde, so
San Bernardino chan folgendes bedüte: di italienisch Variante för e paar Heilegi mit em Name Bernhard San Bernardino isch de Name vo folgende geografische Begriff: Ortschafte: San Bernardino GR, en Ort uf de Südsite vom San Bernardino, eme Pass im Kanton Graubünde San Bernardino Verbano, e Gmaind i de Provinz Verbano-Cusio-Ossola, Region Piemont, Italie San Bernardino (Kalifornien), e Stadt im Süde vom Bundesstaat Kalifornie, USA San Bernardino (México), en Ort im mexikanische Bundesstaat México, Mexiko San Bernardino (Paraguay), en Ort z Paraguay San Bernardino (Suchitepéquez), en Ort z Guatemala und witers: San Bernardino (Pass), en Alpepass im Kanton Graubünde San Bernardino (Tunnel), en Strossetunnel im Kanton Graubünde San Bernardino (Tessin), en Zuefluss vom Langesee uf italienischem Gebiet San Bernardino Island, de Name vonere Insle i de Provinz Northern Samar uf de Philippine San Bernardino da Siena, de Name vonere Cherche z Rom Lueg au: Sankt Bernhard
Die klassischi Elektrodünamik isch s Däilgebiet vo dr Füsik, wo sich mit bewegte elektrische Laadige und mit elektrische und magnetische Fälder beschäfdigt, wo sich zitlig verändere. D Elektrostatik as Spezialfall vo dr Elektrodünamik beschäftigt sich mit ruende elektrische Laadige und iire Fälder. D Grundchraft vo dr Füsik, wo d Elektrodünamik druf basiert, häisst elektromagnetischi Wäggselwirkig. D Theorii vo dr klassische Elektrodünamik isch vom Maxwell in dr Middi vom 19. Joorhundert formuliert worde mithilf vo de Maxwell-Gliichige, wo si Naame überchoo häi. D Undersuechig vo de Maxwellgliichige für bewegti Bezuugssüsteem het dr Albert Einstein 1905 zur Formulierig vo dr Spezielle Relatividäätstheorii gfüert. Im Lauf vo de 1940er Joor isch s glunge, d Kwantemechanik und d Elektrodünamik in dr Kwanteelektrodünamik z kombiniere, und deren iiri Vorussaage und d Mässergäbniss wiiche nume minimal von enander ab. Äi wichdigi Form vo elektromagnetische Fälder sin die elektromagnetische Wälle, wo dr bekanntist Verdräter von ene s sichtbare Liecht isch. Au wenn die füsikalische Grundlaage zum die elektromagnetische Wälle z beschriibe dur d Elektrodünamik gee si, isch iiri Erforschig en äignigs Gebiet vo dr Füsik, d Optik. Dr Strom I erzügt im ene Läiter e magnetischs Wirbelfäld B {\displaystyle \textstyle B} . Zitligi Ändrige vom magnetische Fluss
Es Chloschter isch e Aalag, wo Mänsche (im Orde au Mönch, Brueder oder Pater, respektiv Nonne, Schwöschter oder Chloschterfrau gnännt) zämmeläbed, damit si ihri Religion chönnd konzentriert usläbe (Vita communis). D Chloschteraalag hed es Kult-, es Wohn- und es Wirtschaftshuus und mängmal au no anderi Hüüser. Im weschtliche Kulturruum sind bsunders die chrischtliche Chlöschter bekannt. Die ghöred meischtens zur katholische oder orthodoxe Chile. Es git aber au proteschtantischi (wie zum Biispil es Diakonissehuus) und ökumenischi (wie zum Biispil s Priorat Sankt Wigberti oder d Gmainschaft vo Taizé) Chloschtergmeinschafte. Usserdem seid me de Chloschteraalage vo de asiatische Religione au Chlöschter. Bsunders de Wohnige vo de buddhistische Mönch und de Gebäts- und Meditationszentre vo hinduistische Gmeinschafte. De Name Chloschter stammt us em lat.: claustrum, das bedüted "verschlossene Ort" (vgl. Klausur). Spöter isch claustrum für de, "Chrüzgang", also de Innehof verwändet worde, wo i de abendländische Chloschterarchitektur bsundrigs isch. Im Änglische (cloister), Französische (cloître), Italienische (chiostro), Spanische (claustro), Polnische (klasztor) läbt die latiinischi Wurzle bis hüt i dere spezifische Bedütig fort. Im Düütsche Niederländischen (klooster), Ungarische (kolostor), Estnische (klooster) und i de andere skandinavische Sprache (kloster) isch de Name generalisiert worde und bezeichnet s ganze Chloschterbauwerk beziehigswiis s Chloschter als Iirichtig. Die chlöschterliche
Bettingen chan folgendes bedüte: Name vo Ortschafte: Bettingen BS, e Gmaind im Kanton Basel-Stadt, Schwiz Bettingen (Eifel), e Gmaind im Eifelkreis Bitburg-Prüm, Rhyland-Pfalz, Dütschland Bettingen (Saarland), en Ortstail vo de Gmaind Schmelz im Landchrais Saarlouis, Saarland, Dütschland Bettingen (Waldbröl), e Ortschaft uf em Stadtgebiet vo Waldbröl, Oberbergische Chrais, Nordrhy-Westfale, Dütschland Bettingen (Wertheim), en Ortstail vo de Stadt Wertheim im Main-Tauber-Chrais, Bade-Würtebärg, Dütschland Bettingen, de dütsche Name vo de Gmaind Bettinge (bìs September 2005 Betting-lès-Saint-Avold) im Département Moselle, Frankrych Bettingen, de dütsche Name vo de Gmaind Bétting im Département Moselle, Frankrych Herrschaft Bettingen, es Territorium im Herzogtum Luxemburg, wo bis zum Endi vom 18. Johrhundert bestande hät Oberbettingen, e Gmaind im Landkreis Vulkaneifel, Rhyland-Pfalz, Dütschland Adelsgschlächt: Bettingen (Adelsgeschlecht), benennt noch Oberbettingen, Rhyland-Pfalz, Dütschland Familiename: Frida Bettingen (1865–1924), dütschi Schriftstelleri
Dr Begriff Optoelektronik (mänggisch au Optronik oder Optotronik) isch us dr Kombinazioon vo Optik und Halläiterelektronik entstande und umfasst im witiste Sinn alli Brodukt und Verfaare, wo s mööglig mache, elektronisch erzügti Daate und Energie in Liechtemission umzwandle und umkeert. Eso cha mä d Vordäil vo dr elektronische Daateufberäitig und Verarbäitig mit de Vordäil vo dr schnälle und bräitbandige Überdraagigsäigeschaft vom Liecht, wo elektromagnetisch und elektrostatisch nid cha gstöört wärde, kombiniere. Zum Beriich ghöört au d Wandlig vo elektrischer Energii in Liecht und umkeert uf dr Basis vo dr elektronische Halbläitertechnik. Das Liecht cha sich äntwääder im Freiruum oder in feste Medie, wo Liecht duurelöön (Liechtwälleläiter wie z. B. Glaasfaaserkaabel), usbräite oder wie in dr optische Spiichertechnik au usgnützt wärde, zum elektronisch erzügti Daate z spiichere. D Optoelektronik umfasst Komponänte wie z. B. Leiser, Bildschirm, Rächner, optischi Spiicher und Daatedrääger und isch e feste Bestanddäil vom dääglige Lääbe worde. Manfred Börner, Reinhard Müller, Roland Schiek : Elemente der integrierten Optik. Teubner, 1990, ISBN 3-519-06130-9. Marius Grundmann: Nano-optoelectronics - concepts, physics and devices. Springer, Berlin 2002, ISBN 3-540-43394-5. Safa O. Kasap: Optoelectronics and photonics - principles and practices. Prentice Hall, Upper Saddle River 2001, ISBN 0-201-61087-6. Michael A. Parker: Physics of
S Elektron [ˈeːlɛktrɔn, eˈlɛk-, elɛkˈtroːn] (vo altgriech. ἤλεκτρον élektron ‚Bärnstäi‘, wo an em zum erste Mol Elektrizideet beobachtet worde isch; brägt 1874 vom Stoney und Helmholtz) isch e negativ glaadnigs Elementardäili. Si Sümbol isch e−. Die alternativi Bezäichnig Negatron wird kuum no verwändet und isch allefalls in dr Beta-Spektroskopii gebrüüchlig. In Atom und in Ione bilde Elektrone d Elektronehülle. Die ganzi Chemii basiert im Wääsentlige uf de Äigeschafte und Wäggselwirkige vo dene bundene Elektrone. Dr Zuestand vo jedem vo de bundene Elektrone cha mä äidütig mit vier Kwantezaale (Hauptkwantezaal, Nääbekwantezaal, magnetischi Kwantezaal vom Dräiimpuls und Spinkwantezaal) beschriibe. Die freiji Beweeglikäit von e baar vo de Elektrone in Metall isch d Ursach für die elektrischi Läitfähigkäit vo metallische Läiter. Unabhängig vo dr Atomhülle wird bim Beta-Minus-Zerfall vom ene Atomkärn en Elektron nöi erzügt und usgstosse. Dr experimentelli Noochwiis vo Elektrone isch zum erste Mol im Joor 1897 dur dr Brit Joseph John Thomson glunge. S Antidäili vom Elektron isch s Positron, wo die gliiche Äigeschafte het wie s Elektron, usser dass es nid negativ sondern positiv glaade isch. Es isch am 2. August 1932 experimentell in dr kosmische Straalig noochgwiise worde. CODATA Recommended Values. National Institute of Standards and Technology, abgruefen
D Karoline Eichhorn (* 9. November 1965 z Stuegert) ischt a deitscha Schauschbiilere ond Heerschbiilschbrechere. D Karoline Eichhorn ischt am 9. Novembr 1965 z Stuegert uff d Welt komma, wo se au uffgwachsa ischt. Nôch-em Bsuach vo dr Freia Waldorfschual am Kräherwald hôt des Mädle 1986 s Fachabidur abglegt ond hendrher bis 1989 an dr Folkwang-Schauschbiilschual en Essen ihr Handwerk glernt. Wia-se deet mit dr Ausbildong ferdich gwäa ischt, hôt-se vo 1989 bis 1995 Engagements an dr Schaubihne am Lehniner Platz z Berlin ond am Schauschbiilhaus Bochum kriagt. Emma greeßra Personakreis bekannt wôrra ischt-se durch ihre erschde zwoi Fernsehfilm Drei Tage im April ond Der Sandmann. S Hauptbetädigongsfeld vo dr Karoline Eichhorn ischt uff dr Bihne, bsonders beim Hamburger Thalia-Theater ond am Burgtheater en Wiin. Zwischadurre nemmt-se sich abr emmer môl Zeit, om bei Film-, Funk- ond Fernsehprodukziona mitzowirka, so zom Beischbiil en selle Folga vom Radio-Tatort, wo vom SWR produziirt werret ond wo se ihr Stemm dr Kriminalhauptkommissarin Nina Brändle leiht. Em Kinofilm Die Kirche bleibt im Dorf ond en dr gleichnamiga Fernseh-Serie hôt se oina vo de Hauptrolla gschbiilt ond broid Schwäbisch schwätza däffa. D Karoline Eichhorn ischt mit-em dänischa Schriftsteller Arne Nielsen vrheiradet ond leabt mit sellem
As Ääscheniöörwüsseschafte (au Ääscheniöörwääse) wärde die Wüsseschafte bezäichnet, wo sich mit dr Forschig und dr technische Entwicklig oder au Konstrukzioon und dr Brodukzioonstechnik beschäfdige. Drbii wärde naturwüsseschaftligi Erkenntniss mäistens aawändigsorientiert erforscht und braktisch aagwändet. De äinzelne technische Diszipline säit mä mänggisch spezielli Technologie, zum sä vo dr allgemäine Technologii abzgränze, wo sich mit de allgemäine Brinzip vo dr Technik beschäfdigt. Die klassische Ääscheniöörwüsseschafte sin s Bauääscheniöörwääse, wo au s Vermässigswääse drzueghöört, dr Maschinebau und d Elektrotechnik. Historisch bedütsam si usserdäm dr Bärgbau, s Hüttewääse (Metallurgii) und s Markschäidewääse. D Archidektuur veräinigt Elimänt vo de Ääscheniöörwüsseschafte mit deene vo dr bildende Kunst. Jüngeri Studiegäng si d Energiitechnik, d Sicherhäitstechnik, Huus- und Geböidtechnik, s Chemiiääscheniöörwääse, d Verfääretechnik, d Umwälttechnik und d Fiinwärktechnik. Es git Überschniidige zwüsche dene Diszipline, so dass d Übergäng fliessend si. Bsundrigs dütlig wird das bi dr Füsikalische Technik. S Wirtschaftsääscheniöörwääse kombiniert Wirtschaftswüsseschafte (Bedriibswirtschaftsleere und Volkswirtschaftsleere), Rächtswüsseschafte und äini oder meereri Ääscheniöörwüsseschafte im ene äigene, interdisziplinäre wüsseschaftlige Studium. Äänlifs gältet für dr Studiegang vom Badäntääscheniöörwääse. Öb d Informatik bzw. dr Däilberiich Software Engineering scho as Ääscheniöörwüsseschaft söll gälte, isch nonig usgmacht. W. Beitz, K.-H. Küttner (Hrsg.): Dubbel. Taschenbuch für den Maschinenbau. 21. Auflage. Springer, Berlin u. A. 2005, ISBN
En Elektroonerööre isch en aktivs elektrischs Bauelimänt mit Elektrode, wo im en evakuierte oder gasgfüllte Cholbe us Glaas, Staal oder Keramik iibaut si. Die elektrische Kontakt vo de Elektroode chömme us dr Rööre uuse. En Elektroonerööre het mindestens äi ghäizti Kathode und äi Anode. Elektroonerööre wärde brucht zum elektrischi Signal z erzüüge, gliichzrichde, z versterke oder z moduliere. Im Innere vo dr Rööre dräte Elektrone us dr Glüekathode as freiji Elektroone us und wärde dur d Wirkig vom ene elektrische Fäld zur Anode bewegt. Mit eme Stüürgitter zwüsche dr Kathode und dr Anode cha mä dr Stroom vo de Elektroone beiiflusse, denn dur underschiidligi Gitterspannige bzw. elektrischi Fälder wird dr Fluss vo de Elektroone sterker oder weniger stark ghemmt. Eso cha mä mit Elektroonerööre Versterker oder Oszillatore baue. Bis dass dr Dransister iigfüert worde isch, si d Elektroonerööre die äinzige schnälle aktive (stüürbare) Bauelimänt in dr Elektronik gsi. Usser iine het s as aktivs Zwäidoor nume no Dransdukter und Rölä ge. D Rölä häi nume zwäi Zueständ (ii/us) kennt und iiri Schaltgschwindigkäit isch begränzt gsi, wil bim Schalte Masse häi müesse bewegt wärde. D Masse vo Elektroone si seer vil chliiner, dorum cha mä elektronisch seer vil hööcheri Frekwänze verarbäite
I dè Umgangsschprõch voschtoot mo unter Wassèrdampf meischtens diè sichtbarè Dampfschwaden vo kondensyrendem Wassèrdampf (Nassdampf). Dampfschwadè sin sichtbar, well si mikroskopisch chlyni Tröpfli bildet hèn, wiè au in Wolchè un bi Näbbel. In Technig un Naturwûssèschaft isch Wassèrdampf d Bezeichnig für Wassèr im gasförmigè Aggregatzuèschtand. Sell Gas isch unsichtbar wiè Luft, wörd abber nit als Wassergas benamst, weöö sellè Begriff è anderi Bedütig hèt. Bi nèm normalè Umgebungsdrugg vo 1,013 bar (101,325 kPa) kochèt Wasser bi 100 °C. Wörd èm voblibbenè Wasser drübber usè Energy (Wärmi) zuègfüürt, vodampft s, ooni dass es zuè nèm witerè Temperaduraaschtyg chunnt. Uss 1 Liter (entsprèchend 1 kg) Wasser entschtònn 1673 Liter Wasserdampf (unter Normalbedingigè), wofür è Energyzuèfuur vo 2257 kJ bruucht wörd. Diè zuègfüürti Energy erhöht diè inneri Energy vom Dampf um 2088 kJ un leischtet gegèübber èm Umgebigsdrugg è Volumèänderigsarbèt W. W = p ⋅ Δ V = 101,325 k P a ⋅ 1,673 m 3 = 169 , 51 k N m = 169 , 51 k J {\displaystyle {\begin{aligned}W=p\cdot \Delta V&={101{,}325\ \mathrm {kPa} \cdot 1{,}673\ \mathrm {m} }^{3}\\&={169{,}51\ \mathrm {kNm} }={169{,}51\ \mathrm {kJ} }\end{aligned}}} Beidi Bydrääg addyrt ergäbed d Vodampfigsenthalpy H, wo sich in èm Enthalpy-Entropy-Diagramm (h-s-Diagramm) in Form von èrè
Heißdampf isch d Bezeichnig für Wassèrdampf, wo uff è höcheri Temperadur wiè disell Sydetemperadur, wo zum Übberdruck korreschpondyrt. Als Arbètsmittel hèt er dõmit è Temperadur vo 300 bis 600 °C. Heißdampf wörd durch èn Übberhitzer diräkt odder nõch sinerè Entnaam uss èm Broduktionsbrozèss im Dampfkessel witer erwärmt, ohni glychzitig dè Drugg z erhöhè. Je höcher d Temperadur, deschto größer isch au dè Wûrkigsgrad vom Prozèss. Wörd dè Heißdampf zum Betrièb vo dè Dampfturbinè dirèkt uss èm Wassèr erzüügt, wörd er Frischdampf benamst. Dè Dampf. wo èm Arbètsbrozèss entnõ wörd un in èm Zwischèübberhitzer nõmolls erwärmti Dampf wörd üblicherwys Zwischèdampf benamst. Bi Dampflokomotyvè hèn im Johr 1896 erschtmolls dè Wilhelm Schmidt un dè Robert Garbe Heißdampf bi dè Preußischè Staatsysebaanè ygfüürt, idèmm si dè Bau vo zwei Vosuèchslokomotyvè vo dè Preußischè S 3 mit èm Flammrohrübberhitzer nõch Bauart Schmidt in Ufftrag gää hèn. Diè beidè Lokomotyvè sin im Johr 1898 gliferèt worrè. Bi dènè irer Erprobig hèn sich folgendi Vordeil vom Heißdampf zeigt: Bezogè uff sy Gwicht hèt Heißdampf mee Volumè un so muè wènniger Massè als Dampf erzüügt wörrè. D Kondensation von Dampf zrugg zu Wassèr wörd unterbundè un dõmit goot wènniger Energy volorè. Uffgrund vo dènè Vordeil hèt sich
D Kathoodestraalrööre (ängl. cathode ray tube, abkürzt CRT, au Braunschi Rööre) isch en Elektroonerööre, wo e bündlete Elektroonestraal erzügt. Dä cha mit magnetische oder elektrische Fälder abglänkt bzw. moduliert wärde, so dass e sichtbars Bild erzügt wird, wenn dr Elektroonestraal d Lüüchtstoff-Schicht drifft, wo uf dr Innesite vo dr Rööre aagmacht isch. Die bekanntisti Aawändig isch d Bildrööre in Färnseegräät, aber dört isch si hützudags dur Plasma- und LCD-Bildschirm abglööst worde. Für anderi Zwäck wird dr erzügt Elektroonestraal nit diräkt für d Aazäig verwändet, zum Bischbil im Elektroonemikroskop, Betatron oder dr Rönggerööre. Commons: Kathodenstrahlröhre – Sammlig vo Multimediadateie Bildröhrenadapter-Daatebank The Cathode Ray Tube site (ängl.) Die Braunschi Rööre (animiert) Ablänkig in dr Braunsche Rööre (animiert)
Bi dr Glüeemission (au glüeelektrische Effekt, Edison-Effekt oder Richardson-Effekt) wärde Elektroone us ere ghäizte Glüekathode usgstoosse. D Mindesttämpratuure lige über 900 K und hänge stark vom Material vo dr Kathodeooberflechi ab. D Elektroone überwinde dank iirer thermische Energii die charakteristischi Usdrittsarbet vom Metall bzw. vo dr Oxidschicht. Wenn die freije Elektroone nit dur en elektrischs Fäld us dr Umgääbig vo dr Kathode entfärnt wärde, bilde si im Vakuum um d Glüekathode ume e Ruumlaadigswulke und laade Elektroode, wo in dr Nööchi si, dr „Kathode“ gegenüber negativ uf. Dä Effekt cha usgnützt wärde, zum thermischi Energii diräkt in elektrischi umzwandle. Dr Wirkigsgraad vom ene sonige thermionische Generator isch allerdings chlii. Für technischi Aawändige brobiert mä, die nöötigi Tämpratuur vo dr Glüekathode möögligst niidrig z halte, und verwändet dorum Material mit ere chliine Usdrittsarbet. Eso isch mä zur Oxidkathode choo. En animierti Veraaschauligung vom Glüeelektrische Effekt (LEIFI)
E Diode isch en elektrischs Bauelimänt, wo Stroom in äinere Richdig fast ooni Verlust duure loot und in dr andere Richdig fast isoliert. Dorum reedet mä vo dr Dureloorichdig und dr Sperrrichdig. Bi Wäggselstroom cha mä dank dere Äigeschaft mit Diode dr Stroom gliichrichde, also us em Wäggselstroom Gliichstroom mache. Es git Röörediode, wo Elektroonerööre si und Halbläiterdiode. Dr Edison-Richardson-Effekt isch 1873 entdeggt worde und wird in Röörediode aagwändet. S Verhalte vo dr Hälbläiterdiode het dr Ferdinand Braun 1874 an ere Spitzediode entdeggt, won er e Punktkontakt uf Bleisulfid (Galenit) gmacht het und Stroom nume no in äinere Richdig het chönne fliesse. Der Begriff Diode wird hüte mäistens nume no für Halbläiterdiode brucht, wo mit eme p-n-Übergang oder eme gliichrichdende Metall-Halbläiter-Übergang (Schottky-Kontakt) schafft. In dr Umgangssprooch bezieht sich Diode sogar nume uf Siliziumdiode mit p-n-Übergang, wäärend anderi Wariante dur Zuesätz zum Naame kennzäichnet wärde (Bischbil: Germaniumdiode, Röörediode). No in dr Middi vom 20. Joorhundert het mä vilmol vo Ventilzälle statt Diode greedet. Usser em Effekt vo dr Gliichrichdig het e Halbläiterübergang no anderi Äigeschafte, wo mä in Zener-, Foto- und Lüüchtdioode usnützt und in Halbläiterdetekter für Straalig.
D Triode oder Äigitterrööre isch en Elektroonerööre, wo en Elektrode, s sogenannte Stüürgitter (g1 im Bildli rächts) zwüsche dr Kathode (k) und dr Anode (a) het. Das Gitter het mäistens d Form von ere Spiraale. Mit em Stüürgitter cha mä d Mängi vo de Elektroone stüüre, wo zwüsche dr negative Kathode und dr positive Anode fliesse. Das macht mä eso, ass mä dr Wärt vo dr Gitterspannig veränderet und die gegenüber dr Kathode negativ isch. Wil käi Strom für die Stüürig über s Stüürgitter fliesst, isch s e läistigslosi Stüürig. Das gältet aber nume bis zu Frekwänze under öbbe 100 MHz. Bi hööchere Frekwänze sinkt dr Iigangswiderstand dur d Influänzwirkig vo de Elektroone, wo z langsam verbiifliege. Mit positive Spannige wird bi de üüblige Versterkerrööre nit gstüürt, wil denn e Gitterstrom vo dr Kathode zum Stüürgitter fliesst und d Stüürig nüme läistigslos isch. S Gitter lit vil nööcher an dr Kathode as d Anode, dorum cha mä dr Anodenstroom scho mit chliine Verändrige vo dr Gitterspannig stark ändere. Das chunnt drvo, wil die elektrischi Fäldsterki abnimmt, je gröösser d Entfärnig isch. D Triode isch dr erst elektronisch Versterker gsi. D Rööretriode isch noch em Zwäite Wältchrieg fast vollständig vom Dransister
Èn Transischtor isch è elegtronischs Bauelemènt zum Schaaltè un Voschtärkè vo elegtrischè Signaal, ohni deby mechanischi Bewegigè uuszfüürè. Transischtorè sin wituus wichtigschtè „aktivè“ Beschtanddeil vo elegtronischè Schaltigè, welli byschpillswys i dè Nõchrichtètechnig, dè Leischtigselegtronik un in Computersischteem ygsetzt wörred. Bsunderi Bedütig hèn Transischtorè in integryrtè Schaltchreis, wa diè zur Zit wit vobreiteti Mikroelegtronik ermöglichè duèt. Dè Begriff „Transischtor“ isch è Kurzform vum änglischè transfer resistor, wa i dè Fungtion èm durch è aaglaiti elegtrischi Schpannig odder èm elegtrischè Stròm stüerbarè elegtrischè Widderschtand entschprechè duèt. Well d Wûrkigswys von èrè entsprèchendè Elegtronèröörè, nämlich dè Triodè, ähnlich isch, wörd dè Transischtor au als „Halbleitertriodè“ bezeichnet. Diè èrschtè Padent zum Brinzyp vom Transischtòr sin vom Julius Edgar Lilienfeld im Johr 1925 aagmeldèt worrè. Lilièfäld beschrybt in sinerè Arbèt è elegtronischs Bauelemänt, wo Eigèschaftè von èrè Elegtronèröörè uffwyst un im witeschtè Sinn mit dè hüt als Fäldeffèkttransischtòr benamstè Bauelemänt voglychbar isch. Zu sellerè Zit isch es technisch nõ nit möglich gsi, Feldeffèkttransischtòrè pragtisch z realisyrè. Im Johr 1934 hèt dè dütsch Phûsiker Oskar Heil dè èrschte Feldeffèkttransischtòr konschtruyrt un patentyrt, bi dèmm s sich um èn Halbleiter-FET mit isolyrtem Gate ghandlet hèt. Diè èrschtè pragtisch realisyrtè JFET mit eim p-n-Übbergang (bosityv-negatyv) un èm sognanntè
S Radio isch s eltiste elektronische Massemedium. Im Gegesatz zum Färnsee sändet s nume Brogramm zum loose, im Dütsche säit men em dorum vilmol Hörfunk oder Donrundfunk. Radio cha uf dr ganze Wält mit Radiogräat empfange wärde. Radio wird verbräitet: über Antenne in verschidnige Wälleberiich Langwälle Middelwälle Churzwälle UKW über Kabelnetz über Noochrichdesatellite über s Internet as Live-Stream as Internetradio D Radiosignal chönne analog oder digital si. S digitale Verfaare, wo besseri Doonkwalideet het, ersetzt nodino s analoge. In de mäiste öiropäische Staate häi die erste regelmässige Sändige in de 1920er Joor aagfange, zum Bischbil in Dütschland 1923. In dr Schwiz si in dere Zit lokali und regionali Sänder ufdoo worde, bis dass 1931 d SRG gründet worde isch und alli regionale Sänder veräinigt het. Lang isch s Radio s "schnällste Medium" gsi, hüt isch zum Däil s Internet schnäller, vor allem wil vilmol d Kwalideetskontrolle nid so hooch isch wie bim Radio. S Radio isch uf dr ganze Wält aber immer no am populärste und d Zuehöörer häi starki emozionali Bindige zuen em. Es isch nid nume spontaan, es het bin em sogar Ruum für Browokazioone, was vor allem bi junge Lüt guet aachunnt. Wil s im Geegesatz zum
D Universität St. Galle (mit ganzem Name Universität St.Gallen – Hochschule für Wirtschafts-, Rechts- und Sozialwissenschaften sowie Internationale Beziehungen (HSG); kurz HSG) liit uf em Roseberg i de Ostschwizer Stadt Sanggalle. I de Schwiz zellt d Universität St. Galle zu de chlinere Universitäte, het aber trotzdem die gröscht wirtschaftswüsseschaftlichi Fakultät vom ganze dütschsprochige Ruum. Träger vo de Uni isch de Kanton Sanggalle. D Uni isch unter anderem bim AACSB sowie EQUIS akkreditiert und ghört zu de CEMS, PIM, APSIA und Internazionali Bodesee-Hochschuel. Am 28. Mai 1898 het de gross Rat vom Kanton St. Galle beschlosse, dass e Verchersschuel und e höcheri Schuel (Akademii) für Handel, Verchehr und Verwaltig baut wird. Als eigentliche Gründer giltet de damalig Landammann und Vorsteher vom Volkswirtschaftsdepartement Theodor Curti. 1899 het d Handelsakademii mit de Vorlesige agfange. Asewäg isch si eini vo de eltischte Hochschuele uf de Welt. Ab 1911 het si Handels-Hochschuel gheisse. Im Jahr 1938 isch si vonere privatrechtliche Stiftig zunere staatliche Aastalt worde und het 1939 s Promotionsrecht übercho. 1963 isch d Universität in Neubau iizoge und de Name Hochschuele für Wirtschafts- und Sozialwüsseschafte agnah. De Neubau isch für 900 Studente denkt gsi, im Winter 1963/64 hets aber scho 1150 Immatrikulierti gha. Wegem