rlitschk/wikidir huggingface dataset:
p3 Schloss Schtei isch es Schloss oberhalb vo de Altschadt vo Bade gsi. Hüt isch numme no e Ruine dete. Schloss Schtei isch uf em Badener Schlossbärg bauet worde, oberhalb vo de Limmatklus zwüsche Bade und Ännetbade. Si ligt dodermit an ere früener schtrategisch wichtige Schtell an de Schtroos zwüsche Züri und em Wasserschloss mit de Schtadt Brugg und em zu de Römerziit wichtige Windisch. Öppe um s Johr 1000 isch uf em Schlossbärg di erschti Burg entschtande. Wer de Bau veraalasst het isch hüt nüm z bewiise, aber vermutlich sins d Grafe vo Nellburg gsi. Im 1077i isch d Burg in Bsitz vo de Länzburger cho. Wo d Länzburger im 1172i usgschtorbe sind, hei d Kyburger s Erbe übernoh, und wo di im 1264i usgschtorbe sind, d Habsburger. In de Habsburger Ziit isch d Burg Schtei wichtig gsi, d Habsburger hei ihrs Archiv derte gha. Wo d Eidgnosse im 1415 de Aargau eroberet hei, het sich Bade – anderscht wi di andere Schtädt – heftig gäge d Invasore gwehrt. Ab em 25. Aprile isch d Schtadt und s Schloss belageret gsi. D Schtadt het am 3. Mai müesse ufgäh werde, uf de Burg hei sich d Verteidiger bis am
Schinznach-Bad (usgsproche: ˈʃɪntsnɑχ bɑd) isch es Dorf, en Stadtteil vo Brugg und en ehemoligi Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Kanton Aargau. D Ortschaft ligt im Südweschte vom Stadtzäntrum vo Brugg. Dr ehemolig Gmeindsbann isch 190 Hektare gross gsi. Dodervo sind 74 Hektare Wald und 86 Hektare überbaut. Di höchschti Stell vo de Gmeind isch uf em Scherzbärg uf 508 Meter, di tüfschti a de Aare uf 340 Meter ü. M. S Dorf ligt am rächte Ufer vo de Aare und het e schwäfelhaltigi Thermalkwelle. Bis ins 1938i het Schinznach-Bad Birrelauf gheisse, und di alte Iigsässene hei em au no lang eso gseit. D Nochbergemeinde vo Schinznach-Bad sind gsi: Vilnachere, Habsbrg, Lupfig, Holderbank und Schinznach. S Dorf Birrelauf isch zum erschte Mol in ere Urkund us em Johr 1064 gnennt, wo d Habsburger ihri Höf z Biralophon im Chlooschter Muri vermacht hei. Vo do aa het s Chlooschter Muri di geischtlich Ufsicht über s Dorf gha, d Landesherrschaft isch bi de Habsburger blibe. S Dorf isch en Teil vom habsburgische Eigeamt gsi, wo de ältischti aargauisch Psitz vo de Familie rund um d Habsbrg gsi isch. D Habsburger hei d Grund- und Grichtsherrschaft im 1397i dann ans Chlooschter Königsfälde übertrait. Wo
Frigch – oder Frick und Freck – isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Laufeburg im Kanton Aargau. Frigch isch iiwohnermässig die grösscht Gmeind im Bezirk und s regionale Zäntrum vom obere Fricktal. Historisch gseh isch Frigch e Määrt-Fläcke. S Dorf ligt im Tal vode Sissle, emene Näbefluss vom Rhy, wo a dere Stöu es breits und wyts Landschaftsbecki het. Dä wyt Ruum isch öppe ei Kilomter gross, und rundume hets waldriichi Höger vom Tafeljura. Die Höger hend meischtens im undere Teil steili Häng und obe druff teils flachs Land. Ganz im Norde, am Ändi vomene chliine Sittetal, ligt de Hang vom Chaischtebärg, wo s Sissletal vom Taal vom Rhy trent. Am Hang tuet mer sid langer Zyt Wyräbe apflanze. Im Oschte isch der Frigcherberg, wo 650 Meter höch isch, im Süde ligt d Chornbärgeräbni (540 m ü. M.), wo mer viil Landwirtschaft betriibt, und im Weschte isch der Wolbärg (556 m ü. M.). Wemmer ufe Wolbärg wott ufestiige, isch es nit sone Chrampf, well de Aschtiig im Gägesatz zo de übrige Hügel nid so steil und eemder gliichmässig isch. Vo Südweschte chunt s Sytetal mit em Bruggbach uf Frick. Der Bruggbach wird unden a Wittnau vom Altbach und vom Wölfliswilerbach bildet.
Hoidna, au Hoirna, dt. Heidenheim an der Brenz, isch a Stadt im Oschte vu Bade-Wirttebärg an dr Gränze zue Bayern rund 17 km sidli vu Oole un 33 km nerdli vu Ulm. Si isch d Chreisstadt un di grescht Stadt des Landkrois Hoidna un no Oole un Gmend di drittgrescht Stadt vu dr Region Oschtwirttebärg. Hoidna bildet a eige Mittelzäntrum, wu alli Gmeine vum Landkrois Hoidna zum Mittelberaich derzu ghere. Syter em 1. April 1956 isch Hoidna Großi Chreisstadt. Mit dr Gmei Natte het d Stadt Hoidna ne Verwaltigsgeminschaft veryybart. Hoidna lyt in 478 bis 645 Meter Hechi zwische Albuech un Härtsfeld am nordeschtlige Änd vu dr Schwebische Alb in ere Dalwytig vu dr Brenz, dert wu am Fueß vum Hellestoi s Stubedal dryymindet. D Brenz chunnt vu Kenigsbronn uus, wu si ihri Quälle het, im Nordweschte in s Stadtgebiet un fließt in Nord-Sid-Richtig zerscht dur d Stadtdeil Aufhause un Schnoite, derno dur d Chärnstadt un dur dr Stadttdeil Mergelstette un verlosst derno s Stadtgebiet im Side in Richtig Herbrechtenge. Die Stedt un Gmeine gränze an dr d Stadt Hoidna (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Oole un Nääres (Oschtalbkrois), Natte (Landkrois Hoidna), Syrgestoe (Landkrois Dillenge, Bayern), Gẽänge, Herbrechtenge, Schtoene un
Heidenheim stoht fir: d Chreisstadt Hoidna z Bade-Wittebärg, Dytschland dr Landkrois Hoidna z Bade-Wittebärg, Dytschland dr Märt Heidenheim (Mittelfranken) im Landkreis Weißenburg-Gunzenhausen z Bayern, Dytschland s Chloschter Heidenheim in dr Gmei Heidenheim (Mittelfranken) Heidenheim isch dr Familienamme vu däne Persone: Moritz Heidenheim (1823–1898), anglikanische Theolog Wolf Heidenheim (1757–1832), jidische Glehrte
Beblenga isch a Chreisstadt im zäntrale Bade-Wirttebärg, rund 20 Kilometer sidweschtli vu Stuegert. Beblenga isch di zwotgrescht Stadt im Landchreis Beblenga. Zämme mit Sendelfenga bildet si ne Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Syter em 1. Februar 1962 isch Beblenga Großi Chreisstadt. Beblenga lyt am Nordoschtrand vum Obere Gai, uf un an eme gäche Uuslaifer vum Scheabuech. In dr nerdli Schwarzwald chunnt mer vu Beblenga uus in eppe eire Stund, uf di Schwebisch Alb in rund 40 Minute. Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Beblenga (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Lãẽfelde-Echderdenge (Landchreis Esslenga) un Schẽnnoech, Holzgerlenge, Ẽhnenge un Sendelfenga (alli Landchreis Beblenga) Beblenga bstoht us dr Chärnstadt un em Stadtdeil Dagerscha (Dagersheim), wu am 1. Septämber 1971 im Ramme vu dr Gebietsreform yyglideret woren isch. Dagerscha isch a Ortschaft im Sinn vu dr bade-wirttebärgische Gmeindsornig mit eme Ortschaftsrot, wu vu dr Bevelkerig bi jedere Kommunalwahl nej gwehlt wird, mit eme Ortsvorsteher as Vorsitz. In dr Chärnstadt wäre zem Deil Wohngebiet mit eigenen Nämme unterschide, wu sich im Lauf vu dr Beböuig ergee hän, wu aber zmeischt nit gnau vunenander abgränzt sin. Doderzue ghere zem Byyschpel Danneberg, Waldburg, Rauher Kapf, Grund un Diezehalde. Beblenga bildet zämme mit dr Nochberstadt Sendelfenga ne
D Schlacht vo Zülpich oder d Schlacht vo Tolbiacum isch e Schlacht zwische d Alamanne un de Franke gsi. D Schlacht hät entweder 496, 497 oder erscht 506 schdatgfunde. Am wahrschinlichschte isch abr, dass sich d beidi Date uf zwei verschydni Schlachte beziehe. Dr Fränkischi Chönig Chlodwig I. hät d Schlacht fascht verlore, hät abr durchs Verschpreche, sich taufe z la, wen er gwünni, d Schlacht durch göttliche Bystand doch nô gwonne, un de Alamannischi Chönig isch debi umcho. Hischtorisch isch d Schlacht us mereri Gründ wichtig: möglicherweis hät de Chlodwig sich wirklich wege däre Schlacht taufe lô, un zweitens sin d Alamanne als Konkurrente vo de Franke usgschaltet wôre un schliesslich erobret wôre. S isch umschtrite, ob d Schlacht übrhaupt schdatgfunde hät: d Quelle sin zimlich schpärlich, un usserdem isch s au möglich, dass d Fränkischi Gschichtsschriber (Gregor vo Tours) eifach ä längere Krieg simplifizyrt hän. E andres Problem isch, daß d Alamanne übrhaupt kei eiheitlicher Schtamm gsi sin, sundern im beschte Fall e Aasamlig vo Buure un Chrieger. Drum cha d Niderlag un dr Dodt vo eim einzigi Chönig übrhaupt nüt d Unterwerfig vum ganzi Volk han chönne bewirke. Am wahrschinlichschte isch drum, dass d Alamanne in Wirklichkeit
West Side Family isch eini vo de erfolgrychschte albanische HipHop Gruppe gsi. D Grupp het us drüü Sänger bstande, isch 2003 gründet worre un stammt us Tirana. E bsundres Merkmol vo West Side Family (wo allerdings uf viili Albanischi Gruppe zuetrift) isch dass sä HipHop un traditioneli albanischi Musik vermische; d Grupp rapt usserdem numme uf Albanisch. S erfolgrychschte Lied isch "Tirona", e Lied über d Hauptstadt vo Albanie. Tirona isch zämme mit em damalige Bürgermeischter vo Tirana, em Edi Rama ufgnomme worre, un isch inzwüsche so öbis wie e Lokalhymne. Während de Bürgermeisterwahle hets Lied allerdings nüt dürfe uf em Radio gspiilt werre wyls als politischi Werbig ygstufft worre isch. Andri erfolgrychi Lieder sin "Mesazh", "E gjithe bota jemi dy", un "Hou çike". Dr Name West Side Family bezieht sich uf d Albaner wo im Weschte läbe. S offizieli Lied vo dr albanische Proteschtorganisation Mjaft! isch vo West Side Family. D Grupp isch bis 2008 aktiv gsi.
Z Frankriich werre traditionel näbe em Standardfranzösisch e Viilzahl vo andri Sproche gsproche. I de letschte fuffzig Johr het dr Aateil vo nüt-französischi Muetterspröchler aber rapide abgnumme; mit wenigi Usnahme sin alli Regionalsproche un Patois hüt vum Usstärbe bedroht bzw. scho oder fascht scho usgstorbe. D'französischi Regiirig het syt dr französischi Revolution bis vor etwa drüüsig Johr d'Regionalsprpche massiv unterdruggt, het die Politik aber inzwüsche gändert. S'isch aber warschynts au so scho gnueg Schade aagrichtet worre, dass d'meischte vo denne Sproche kei Überläbenschance meh hen. Frankriich weigert sich usserdäm, d'europäische Charta vo Regional- un Minderheitssproche z'unterzeichne, un d'französischi Verfassig erklärt ganz gnau dass Französisch d'einzige offiziel annerkannte Sproch isch. Johrelang isch sogar gleugnet worre dass überhaupt Minderheitssproche in Frankriich existiire. Zu detailiirte Aagabe lueg i de einzelni Artikel. D'Regionalsproche vo Frankriich sin: Sprochfamilie Sproch Dialäkt Romanischi Sproche Langues d'oïl Französisch (Standart) Bourguignon-Morvandiau Champenois Franc-comtois Gallo Lothringisch Welche (Vosgien) Normännisch Pikardisch Poitevin-Saintongeais Wallonisch Okzitanisch Auvergnat Gascon Limousin Languedokisch Provenzalisch Alpine Provençal Judeo-Provençal Frankoprovenzalisch Katalanisch Korsisch Germanischi Sproche Elsässisch (Alemannisch) Fränkisch Flämisch Jiddisch Keltischi Sproche Bretonisch Baskisch Usserdem werre verschiidni Ywanderersproche gsproche: Arabisch Berbersprooche Roma Armenisch Atlas sonore des langues régionales de France Sammlung vu Audio-Uffnahme vu regionale Sproche im Frankriich
Laufeburg (amtlich Laufenburg) isch e Stadt und e Iiwohnergmeind im Kanton Aargau. Es isch de Hauptort vom Bezirk Laufeburg und ligt am Hochrhy. Grad ännet em Rhy isch die dütschi Zwillingsstadt Laufeburg, wo zum Bundesland Bade-Württebärg ghört und wo vor 1801 mit em schwiizerische Tail zämme noch ai gmainsami Stadt bildet het. Geografisch ghört s schwiizerische Laufeburg zum Fricktal, gnauer gseit zum obere Fricktal. Am 1. Jänner 2010 isch der Oort Sulz iigmeindet worde. S Zäntrum vo Laufeburg isch d Altstadt uf emene Felsehoger, wo dr Rhy drummumme lauft. Em Schlossbärg, wo am Südrand vo dr Altstadt stoot, sis Gipfelplatoo isch uf öppe 360 Meter über Meer. Der Bärg schützt d Altstadt, wo uff ere Halbinsle isch, vo der flache Taläbni rundume. Bis am Afang vom 20. Johrhundert het sich de Rhy z Laufeburg dür en Schlucht im herte Felse zwängt. Das isch wo die ängschti Stell zwüschem Tafeljura und em Schwarzwald gsy. Obedra isch s Wasser vill hööcher gsi weder im Tal undedra, und das het e hööchi «Stromschnälle» wien e chlyne Wasserfall gää. Däm het mene i dr Mundart «Lauffe» gseit, und doo drvoo und vom Hoger chunt notüürli dr hütig Stadtname. Wo mer de unden a der
p1 p3 D Kyffelburg isch e abgangeni Burg bi Waldkilch im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg. Si isch am Chloschterareal gläge, hite Dettebachstroß 10. Dr Name soll vum alemannisch Verb kyyfle (strytte) här chuu. D Kyffelburg isch um 1300 dr Wohnsitz vu dr Herre von Vischerbach gsi, wu Dieschtlyt vu dr Schwarzenberger gsi sin. D Burg wird anne 1454 urkundlig gnännt. Speter het si em Hans von Sulz ghert, wu si anne 1485 an dr Kaplan Nikolaus Holdermann verchauft het. Ab 1490 isch d Burg derno im Bsitz vum Margarethestift gsi un isch as Wohnsitz vu dr Verwalter brucht wore. No 1762 isch d Kyffelburg wäge Böufelligkeit abbroche wore. Hite stoht an däre Stell e Huus, wu 1771 böue woren isch. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte. Alfons Zettler, Thomas Zotz: Die Burgen im mittelalterlichen Breisgau. Halbband 1. A - K. Nördlicher Teil. Ostfildern. In. Archäologie und Geschichte. Freiburger Forschungen zum ersten Jahrtausend in Südwestdeutschland. Heft 14. Thorbecke. Sigmaringen 2003. ISBN 3-7995-7364-X Burg im Landkreis Ämmedinge uf burgeninventar.de]
E isolierti Sprooch isch e Sprooch, wo mit kei andre Sprooche genetisch verwandt isch (wo also kei gmeinsame Ursprung mit ere andre Sprooch het) bzw. wo sich so e Verwandtschaft nit loot noochwyyse. Sprooche sin entweder wege dem isoliert, wyl alli verwandte Sprooche ussgschtorbe sin, oder wyl sich die Sprooche dermasse wyt vo enander furt entwiggelt hen, dass mer kei Vewandtschaft meh cha noochwyse. E Byspil für e isolierti Sprooch isch s Baskisch, wo mit keinere andre Sprooch uff de Wält verwandt isch. Es isch glychyzytig au di einzigi isolierti Sprooch in Europa. Andre isolierte Sprooche sin s Koreanisch un Japanisch, allerdings wird do Verwandtschaft mit de altaische Sprooche vermuetet.
Nej-Ulm isch e Großi Chreisstadt un Verwaltigssitz vum Landchreis Nej-Ulm im bayrische Regierigsbezirk Schwobe. Die Hochschuelstadt lyt an dr Weschtgränze vu Bayern an dr Duene – wysewyy vu dr Großstadt Ulm z Bade-Wirttebärg, wu dur s Ulmer Minschter bekannt isch. Nej-Ulm isch no Augschburg un Kempte di drittgrescht Stadt vu Bayrisch-Schwobe. Hite isch Nej-Ulm eis vu 23 Oberzäntre vu Bayern un bildet mit Ulm zämme en Doppelzäntrum iber d Ländergränze ewäg mit insgsamt 170.000 Mänsche. Syt em Abzug vu dr US-Armee anne 1991 isch die 50.000-Yywohner-Stadt in eme schnälle stedteböulige Wandel, wu dur verschideni Großprojäkt wie em Umböu vum Bahnareal oder au d Landesgarteschau 2008 bregt isch. Wu Ulm 1810 zum Chenigryych Wirttebärg chuu isch, sin d Sidlige, wu rächts (sideschtlig) vu dr Duene gläge sin, bi Bayern blibe. Si hän sich weidli entwicklet, vor allem dur dr anne 1841 bschlosse Böu vu dr Bundesfeschtig Ulm, un isch 1853 an d Bahnlinie uf Augschburg aagschlosse wore. Unter em Chenig Ludwig II. isch Nej-Ulm 1869 zur Stadt ghobe wore un het e Garnison iberchuu, wu zytwyys bis zue 2.500 Mann stark gsi isch. Wu sälli noch em 1. Weltchrieg ufglest woren isch, het d Stadt erfolgryych gege dr Abschwung kämpft un
Owerkirch isch e Stadt im Weschte vun Bade-Wirttebärg, rund 12 km nordeschtlig vun Offeburg. Si isch no dr Kreisstadt Offeburg un dr Stedt Lohr, Kähl un Achere di fimftgrescht Stadt vum Ortenaukreis un ghert zum Mittelberiich Offeburg im glichnomige Owerzäntrum. Sit em 1. Jänner 2004 isch Owerkirch Großi Kreisstadt. Mit dr Stadt Ränche un dr Gmein Lüttebach het d Stadt e Verwaltungsgmeinschaft verinbart. Owerkirch lit am Rand vun dr Owerrhinische Diefeweni am Ingang vum Ränchdal in dr Schwarzwald. D Rench kunnt vun Sidoschte vum Schwarzwald här in s Stadtgebiet, fließt drno in ere nordweschtlige Richtung dur d Kärnstadt (d Altstadt isch am rächte Stade), deno dur dr Stadtdeil Stadelhofe un verlosst s Stadtgebiet schließlig im Nordweschte in Richtung Rhin. Dr Bann bstoht us 49,9 % Landwirtschaftsflechi, 35,8 % Wald, 12,9 % Sidlungsflechi un 1,4 % sunschtiger Flechi. Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Owerkirch (im Uhrzeigersinn vun Norde üs): Ränche, Kappelrodeck, Lüttebach, Oppenau, Nordrach, Durbach un Appewihr (alli Ortenaukreis). S Stadtgebiet vun Owerkirch isch ufglidert in d Kärnstadt un in d Stadtdeil Bottenau, Butschbach, Diergarte, Edsbach, Hasle, Nußbach, Ringelbach, Stadelhofe un Zusehofe, wu im Ramme vun dr Gmeindsreform in dr 1970er Johr inglidert worre sin. Üsser Butschbach sin
Aquae Helveticae – das heisst uf latynisch: "Helvetischi Bäder" – isch e römischi Sidlig an ere Flussschlaufe vo de Limmat gsi, wo hüt s Bäderquartiir vo de Stadt Bade ligt. D Thermalquelle derte sind vo de Römer für nes Thermalbad bruucht worde. Im Johr 15 vor Chrischtus hei d Römer s Mittelland bsetzt und zur Sicherig vom eroberte Biet chlineri und grösseri Militärstützpünkt aagleit. Eine vo de gröschte isch s Römerlager vo Vindonissa gsi, uf em Gebiet vo de hütige Gmeind Windisch. Ab em Johr 14 noch Chrischtus hei d Römer dann aagfange d Thermalquelle z nutze, wo numme öppe füüf Kilometer von Vindonissa wägg si gsi. Um das Baad umme isch e Sidlig entschtande, wo Kauflüt und Handwerker sich aagsidlet hei. D Sidlig isch vermuetlich ufgäh worde, wo d Römer e chli vor oder im Johr 406 Vindonissa verloh hei. Der Oort isch id der römische Provinz Obergermanie gsi. Bisherigi Grabige hei zeigt, dass d Sidlig am Aafang us Holz bauet gsi isch und spöter die Holzbaute durch Steihüüser ersetzt worde sind. Bei Usgrabige hät me nöd numme am linke Limmatufer Gebäude gfunde, sondern au uf de Ännetbadner Siite. Nochgwisse isch au d Exischtenz vo eme Isis-Tempel, wome aber
Oberkirch isch dr Namme vu däne Ortschafte: Owerkirch, e Stadt im Ortenaukreis, Bade-Wirttebärg, Dytschland Oberchöuch, e Gmei im Kanton Lozärn, Schwyz Oberchilch, e Ortschaft uf dr Gmeigränze zwische Nunnige un Zubel im Kanton Solothurn, Schwyz Trier-Zewen, e Ortsdeil vu Trier, Rhyland-Pfalz, Dytschland Oberkirch isch dr Familienamme vu däne Persone: Henriette von Oberkirch (1754–1803), Fründin vo de Prinzessin Sophia Dorothea von Württemberg
Singe (Hontes) isch e Stadt im Side vu Bade-Wirttebärg, rund 30 Kilometer nordweschtli vu Konschtanz un 20 Kilometer nordeschtli vu Schaffuuse (Schwyz). Singe isch no dr Chreisstadt Konschtanz di zwotgrescht Stadt vum Landchreis Konschtanz un bildet s Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine im Hegau. Syter em 1. April 1956 isch Singe Großi Chreisstadt. Singe lyt am Weschtrand vum Hegau, nordweschtli vum Bodesee am Fueß vum Hontes, eme Phonolithecheigel (Vulkancheigel), wu zue dr Hegaubärg ghert. Zwische dr Stadt un em Hontes fließt d Radolfzeller Aach, wu us dr Gmei Aach (Hegau), nerdli vun Singe chunnt (s Wasser stammt vu dr Doene, wu 20 Kilometer eschtli vu Eschinge bi Fridinge versickeret) un noch em Stadtgebiet vu Singe weschtli vu Radolfzell in dr Bodesee mindet. Im Johr 2008 isch no dr Wätterbilanz vum Wätterdienscht Meteomedia dr Singemer Huusbärg Hontes, wu 250 Meter hecher isch wie d Stadt, mit 2057 Sunnestunde uf em vierte Blatz vu dr sunneryychschte Ort z Dytschland gläge, im Johr dervor mit 2142 Sunnestund uf em zwete Blatz. Näbe dr Wätterstation vu Meteomedia uf em Hontes git s rund zwe Kilometer ewäg d Hegauer Wätterstation vun eme andre Netz, wu au vu Meteomedia gnutzt wird (Wätterstation Singe 47° 45′ 0″ N,
Singen, alem. Singe, stoht fir: dr mänschli Gsang. Singen isch dr Namme vu däne Ortschafte: Singe (Hontes), e Stadt im Landchreis Konschtanz z Bade-Wirttebärg, Dytschland Singen, e Ortsdeil vu dr Gmei Remchingen im Enzkreis z Bade-Wirttebärg, Dytschland Singen, e Ortsdeil vu dr Gmei Ilmtal im Ilmkreis z Thüringe, Dytschland
Appewiir isch e Gmei im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg un litt rund 7 km nerdlig vun Offeburig. Appenweier bstoht üs dr Hauptgmei Appewiir (4075 Inwohner), em Ortsdeil Urloffe, wu fir dr Anbau vun Meerrettich bekannt isch, (4301 Inwohner) un Nesselried (1383 Inwohner). Nesselried ziegt sich durich s Wannebachdal in d Vorbärg, Urloffe litt nerdlig vun Appewiir. Dr Bann bstoht üs 58,4 % Landwirtschaftsfleche, 22,5 % Wald, 16,3 % Sidlungsflechi un 2,8 % sunschtiger Flechi. Zue Appewiir ghere näwem friejere Dorf Appewiir mit em Wiiler Heetlisberg no di ehmolige Derfer Nesselried mit dr Wiiler Illedal un Kohlstatt un Urloffe mit em Wiiler Zimmern. Zue Nesselried ghere au no dr Wiilerhof un di abgangene Ortschafte Schwiighof un Ufholz. Z Urloffe sin di abgangene Ortschafte Richelheim un Wisunge gläge Di erscht urkundlig Nännung vun Appewiir stammt üs em Johr 884. Dodemit zellt Appewiir zue de elteschte schriftlig iwerliferte Ortschafte im Ortenaukreis. Im Drissgjehrige Krieg isch s Dorf arig verwieschtet worre, wu au in dr Revolutionskrieg speter witerschgange sin. 1632 isch Appewiir vun schwedische Druppe niderbrännt wore, 1689 het s Brandschatzunge gää durich franzesischi Druppe. Anne 1750 isch d Kirch, wu im heiligen Michael gweiht isch, im alte Ortskärn im Rokokostil nej baue worre. Appewiir
D Chummerbuebe si e Band us Bärn, wo auti Schwizer Volkslieder düe widerbeläbe. Derby spilesi aber kei sogenannti "Hudigäggeler", sondern befassesech meh mitem melancholische, vagabundische Vouksguet und de Schattesite vom Daasy. Wies ir Vouksmusig gang u gäb isch, wärde d Lieder nach Ermässe aapasst, ergänzt und mit neuer Musig verseh. Bis im Herbscht 2007 si d Chummerbuebe no aus Dean Moriarty & The Dixie Dicks bekannt gsy und si mit Lieder vom Tom Waits vo Beiz zu Beiz zoge. Si hei sech när zum jitzige Bandname umbenennt und deby e musikalische Wächsu düregmacht - vo Coversongs zu eigene Lieder. 2007: Liebi und anderi Verbräche 2009: Schattehang 2012: Weidwund 2015: Dicki Meitschi D Chummerbuebe hei ou im Film Buebe gö z'Tanz vom Steve Walker zäme mit em Bern Ballett mitgmacht. Offizielli Internetsite vo de Chummerbuebe Offizielli Myspacesite Internetsite vor Plattefirma vo de Chummerbuebe Iiri Website uf MySpace Buebe gö z'Tanz, Cast & Crew (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.buebegoeztanz.ch
Oradea (Ungarisch:Nagyvárad, Dütsch:Großwardein) isch e Stadt z Siebebürge z Romänie. Es hät (2002) 206.527 Ywohner; do devo sin 70,4% Romäne, 27,5% Ungarn un 2,1% Roma, Dütschi, Slowake un Jude. Oradea isch offiziel zweisprochig (Romänisch un Ungarisch). Oradeo wird zum erschte Mool im Joor 1113 erwäänt. D Stadt isch allerdings erscht im 16. Joorhundert zuenere grössri Stadt aagwaggse. 1538 isch Oradea zue Siebebürge cho, 1598 vo de Türke blagert worre aber erscht 1663 ygnomme worre un 1692 wiider zu Ungarn zruggcho. Im 19. un 20. Joorhundert het Oradea e wirtschaftliche Ufschwung erläbt, vorallem wege dr jüdisch Bevölchrig wo damals no e Drittel vur Bevölchrig usgmacht het. Noochem Erschte Wältchrieg isch Oradea zämme mit ganz Siebebürge zue Rumänie cho; vo 1940 bis 1944 het s no emol churz zue Ungarn ghört. Noochem 1. Wältchrieg het d romänischi Regierig d Bsiidlig vo Siebebürge mit Romäne unterstützt, doodurch isch d ungarischi Mehrheit vo 91.1% 1910 langsam zuenere Minderheit vo hüt 28% worre. Oradea isch scho syt längrem eini vo de rychschti Städt vo Romänie, vorallem wege dr Lag aa dr ungarischi Gränz. Syt 1989 erläbt Oradea e Ufschwung, vorallem im Wirtschaftssektor. D Arbetlosigkeit isch 6%; des leit unterm romänischi Durchschnit, aber überem Durchschnitt vum
Pflanzenämme im Dialäkt vu Villinge: Aggersalot – Vallerianella locusta (L.) Laterr. (Feldsalat). Syn.: Rabunzle Aurikele – Primula auricula L. (Alpen-Aurikel) Badengele – Primula sp. (Schlüsselblume). Syn.: Himmelschlissele Bochele – Heracleum (Bärenklau) Brunnegresse – Nasturtium offcinale R.Br. (Brunnenkresse) Chrischtros – Heleborus niger L. (Christrose, schwarze Nieswurz) Dotterblueme – Caltha palustris L. (Sumpfdotterblume). Forre – Pinus (Kiefer, Föhre) Glitzetli – Ranuculus (Hahnefuss). I andere alemannische Mundarte Ankeblueme, Hahnefuess, Glisserli Gruselbeeri – Ribes alpinum (Alpen-Johannisbeere). I andere alemannische Mundarte stoht Gruselbeeri für d Stachelbeere Goldgleckle – Forsythia × intermedia Zab. (Forsythie) Hagebutze – Rosa (Hagenbutte) Herdepfel – Kartoffel Himmelschlissele – Primula sp. (Schlüsselblume). Syn.: Badengele Ilge – 1. Lilium sp. (Lilie) 2. Narcissus pseudonarcissus L. (Osterglocke) Judezibele – Allium ursinum L. (Bärlauch) Kimmig – Carum carvi (Kümmel) Kuchischelle – Pulsatilla vulgaris Mill. (Küchenschelle) Leberbliemle – Anemone hepatica L. (Leberblümchen) Maieresle – Convallaria majalis L. (Maiglöckchen) Muliforze – Ribes grossularia (Stachelbeere). I andere alemannische Mundarte Chrusele, Drussbeer, Gruselbeeri Munetli – Gänseblümchen Oschterblueme – 1. Narcissus pseudonarcissus L. (Osterglocke) 2. Anemone nemorosa L. (Busch-Windröschen) Paasele – Viola wittrockiana Gams ex Nauenburg & Buttler (Garten-Stiefmütterchen) Pfrieme – 1. Genista sp. (Ginster) 2. Sarothamnus scoparius W. D. J. Koch (Besenginster) Rabunzle – Vallerianella locusta (L.) Laterr. (Feldsalat)