rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Plinius isch dr Name vo zwei römische Schriftsteller gsi: Plinius der Elter (öbbe 23 bis öbbe 79), Historiker und Fachschriftsteller, bekannt für siini Naturalis historia (Naturgschicht) , än enzyklopedischi Naturkund Plinius der Jünger (öbbe 61 bis öbbe 113), Politiker und Redner, Neveu vom Plinius em Eltere, bekannt als Verfasser von erä Briefsammlig Plinius stoht au für: (3226) Plinius, än Asteroid Plinius (Mondkrater), än Mookrater
D Rauriker oder au Rauraker (lat. Raurici) si ä Stamm vo Kelte gsi, wo um 400 vor dr Zitewändi (d Latène-Zit) us em Obere Donaugebiet noch Süddütschland und in d Schwiz cho isch. Ihr Gebiet het sich vom Bodesee westwärts am Rhii noch bis in d Region vo Basel und em östlige Jura zoge. Im Norde hend si a d Triboker, im Südweste a d Sequaner und im Südoste a d Helvetier grenzt. Z Basel het mä bi Bauarbeite bim Gaswwärk Überräst von erä hoch entwicklete und strukturierte Stadt us dr Zit vo öbbe 150 vor dr Zitewändi gfunde. Mä het Nochwiis gfunde für Werkstett und Import us römische Gebiet (näbe anderem Wiiamphore) und än eigentligs Töpferviertel mit Räste vo zäh keltische Töpferöfe, wo zum Deil sehr guet erhalte si. Mä het au ä Gräberfäld gfunde mit riichhaltige Fünd, drunder zahlriichi menschligi Skelettdeil. Die löön an rituelli Begrabige dänke. D Rauriker hai sich au uf em Münsterhügel vo Basel niiderglo, wos im Spoot-Latène D2 e Oppidum errichtet hend; d Römer hai däm Ort spöter „Oppidum Rauricum“, „Stadt vo de Rauriker“ gsait. Im Johr 58 vor dr Zitewändi hai sich d Rauriker de Helvetier aagschlosse, hai ihri Hüüser verbrennt, für ass
Under Moolandig verstoht mer in dr Ruumfahrt allgmein e kontrollierti Landig vu eme vu Mensche hergstellte Ruumflugkörper uffem Erdmoo. Speziell verstoht mer drunter die erscht bemannt Moolandig in dr Nacht vum 20. uf dr 21. Juli 1969 vu Apollo 11. S'Wort Moolandig isch am End vum 20. Johrhundert in d'Ufstellig vu dr 100 Wörter vum 20. Johrhundert in sällere spezielle Bedütig ufgnumme worre. Es isch demit e Synonym nit nu fier e bahnbrechendi Pionierleischtig vergliichbar mit dr Entdeckig vu Amerika in dr menschliche Gschichte, sundern d'Moolandig isch au in dr Gschicht vum irdische Läbe e sehr besundere Vorgang: Vermuetlich s'erscht Mol in dr Gschicht vum irdische Läbe hän Läbewese vu dr Erde aktiv e andere Himmelskörper beträtte, in sällere Hisicht isch d'Moolandig demit dr bedütsamscht Vorgang in dr Gschicht vum irdische Läbe sit dr Eroberig vum Land un au säll, wo d'Menschheit vu alle andere Lebewese underschidet. Sit dr 1950er-Johre isch es zum Wettlauf ins All zwische dr USA un dr Sowjetunion kumme. Dr erscht Ruumflugkörper uf em Moo isch die sowjetisch Sonde Lunik 2 gsi, wo am 13. September 1959 uf dr Moo gstürzt isch. Am 3. Februar 1966 isch Luna 9 als erschter Flugkörper weich uf em Moo
Latène-Kultur isch d Bizaichnig vonere archäologische Kulturgruppe vo de jüngere Isezitt, wo öber wiiti Tail vo Europa verbraitet gsii isch und mit de Galater au uf Anatolie cho isch. Binennt isch si noch La Tène, emene wichtige Fundort vo dere Kultur bi Thielle am Noijeburgersee. D Latène-Kultur werd a de Kelte zuegschribe. Si het di elteri Hallstatt-Kultur abglöst und isch im End i de riichsrömische Kultur uufgange bzw. am nördliche Rand dör d Germane verdrängt wore. Die wichtigste Merkmool sind Flachgreberfelder mit Graabbigoobe und Pflanzemuster uf de Keramik, im Früe-Latène riichi Förstegreber und im Spoot-Latène d Usbildig vo stadtäänliche Zentre, de Oppida. D Latène-Kultur het sich im 5. vorchristliche Joorhundert i Randregione vo de Hallstatt-Kultur uusbildet, im Oste z Böhme und im Weste a de Marne und undere Mosel bis an Rhii. Under mediterranem Iifluss het sich e noiji Kultur entwicklet, d Keramik isch noi mit Drehschiibe hergstellt wore und mit Pflanze- und Wirbelmuster verziert wore, d Chriegergreber sind mit Waffe und zum Tail mit zwairedrige Striitwege usgstattet wore und s Flachgrab het de Grabhhügel abglöst. Abem 4. Jh. isch d Liicheverbrenig uufchoo un het sich bis zum End vom 3. Jh. völig döregsetzt. Ab 400 sind Gallier us de
De Verucloetius isch en adlige Helvetier gsii. De gallisch Name bidütet »de Wiitumebirüemti». De Verucloetius het im April 58 v. Chr. zäme mitem Nammeius a de Rhone mitem Julius Cäsar verhandlet, demit de a de Helvetier d Erlaubnis gebi, dör di römisch Provinz Narbonensis z züche, allerding zimli erfolglos, so as d Helvetier zwunge gsii sind, en andere Weg dör Gallie z finde. Cäsar: Gallische Chrieg 1,7,3 Der Neue Pauly, Bd.12/2: »Verucloetius«
De Nammeius isch en adlige Helvetier gsii. De Nammeius het im April 58 v. Chr. zäme mitem Verucloetius a de Rhone mitem Julius Cäsar verhandlet, demit er a de Helvetier d Erlaubnis gebi, dör di römisch Provinz Narbonensis z züche, allerding zimli erfolglos, so as d Helvetier zwunge gsii sind, en andere Weg dör Gallie z finde. Cäsar: Gallische Chrieg 1,7,3 Der Neue Pauly, Bd.8: »Nammeius«
D Verbigener (lat. Verbigeni) sind en Tailstamm vo de Helvetier gsii. Gnennt werded d Verbigener nume bim Cäsar as Verbigenus pagus und er schribt, as 6000 Verbigener sich hebet wöle devomache, nochdem d Helvetier d Schlacht bi Bibracte verlore gha hend. Wo d Verbigener gsidlet hend, cha weder usem Name noch us de Agoobe bim Cäsar erschlosse werde. Die früenrig Mainig, as di helvetisch Stadt Urba (hüt: Orbe VD) sproochlich mit de Verbi-geni zämehangt, werd vo de moderne Forschig abgleent. Cäsar: Gallische Chrieg 1,27f. Der Neue Pauly, Bd.12/2: »Verbigeni«
Obersorbisch (i der eigene Sproch hornjoserbšćina) isch e Sproch, wo in de dütsche Landschaft Lausitz, hütt z Sachse, gschwätzt wird. S isch e westslawischi Sproch und mit em Tschechisch verwandt. D Gschicht vom Obersorbisch z Dytschland hät mit de Ywanderig vo de Slawe im 6. Johrhundert agfange. Sit em 12. Johrhundert hät s e massivi Flüet vo germanische Koloniste vo Flandre, Sachse, Thüringe und Franke ge. D Verwüestig vom Land durch Krieg devor hät de Afang vom Verschwinde vom Obersorbisch bedütet. Usserdem isch d Sproch z Sachse em Dütsch undergordnet gsi. Spöter, 1293, isch s Sorbisch im Berner Schloss verbotte worre, 1327 au z Zwickau und z Leipzig und 1424 z Meiße. In vyle Gilde vo de Städt hät mer numme Dütschsprochigi akzeptiert. Lausitz isch relativ wenig vo de dütsche Sproch und vo de Verbott affektiert worde. Drum hät sich s Obersorbisch dört chönne entwickle. Bis ins ins 17. Johrhundert isch d Zahl vo Müetersprochler vom Obersorbisch bis uf 300'000 gstyge. De ältst Beleg für s Obersorbisch isch s Monument "Burger Eydt Wendisch", wo z Bautze entdeckt worre isch. Mer schätzt, dass dodal 40'000 Lyt z Sachse Obersorbisch könne. In sälle beide Länder isch Obersorbisch e offiziälli Regionalsproch. Drum isch
Xena: Warrior Princess isch a amerikanischi Serii, wo z Neuseeland dreiht worden isch. D Serii ghört zum Fantasy Genre. Si isch vom 1995 bis zum 2001, ufm Sender USA Network gsändet worde und isch bim Publikum zimli populär gsi. Si isch as Ableger vo dr Serii Herkules entstande, wo wiibligi Näbefigure drvo in der neue Serii Hauptfigure worde si. Wie d Herkules Serie bewegt si sich in erä Atmosphäre, wo vo dr griechische Mythologii aghuucht isch, aber rächt wenig mit de Umständ in dr Antike z due het. Lucy Lawless - Xena Renee O'Connor - Gabrielle Ted Raimi - Joxer Stumpe
Dr Black Tiger (* 1972 z Basel als Urs Baur) isch dr erschti Räpper gsi, wo uf Schwytzerdütsch (Baaseldytsch), gräppt hed, und zwoor uf "Murder by Dialect" (1991) vo P27. Spöter hed er zäme mit em MC Rony en Album uffgno und hed d Gruppe Skeltigeron gründet, zäme mit em Skelt und em MC Rony. Nochhär hed er sich wider uf sy Solo-Karriere konzentriert. Sy Solo-CD "Solo" gilt as ainy vo de beschte Dütschschwytzer Räp-CD. Dr Black Tiger het d Matur am Gymnasium am Münschderblatz gmacht und isch denn i d Musigbranche iigstige. Spöter het er denn a de Uni Basel afange Psychologii studiere. Dr Black Tiger organisert Rap-Uustuuschprojekt zwüschet Afrika und dr Schwyz. 1999: Groovemaischter / S.O.S 2000: Zwei in Aim (mit MC Rony) 2003: Solo 2004: Elements Reunion - Deal With The Real (mit Crossroad, MC Rony, EKR; prod. by Jakebeatz) 2005: Ai Daag In Basel (Gastuftritt mit Freakanoid) 2006: Ai Daag Im GM (Gastuftritt mit RapBau) 2006: Beton Melancholie 2007: Tigerony (mit MC Rony) D Website vom Black Tiger (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/schweiz.myspace.com Black Tiger af nationmusic.ch
D Poebeni (it. Pianura Padana; Val Padana) isch e groossi Ebeni im Norde vo Italie, wo vom Hoptfluss Po sin Name het. D Poebini isch en Bistandtail vo de italienische Regioone Piemont, Lombardei, Emilia-Romagna und Veneto und o vom Schwizer Kantoo Tessin. De Hoptfluss, de Po, entspringt im Weste i de Alpe und flüsst im Oste i d Adria, wobi er fill Flüss vom Norde und Süde uufninnt. Im Weste und Norde werd d Poebini vo de Alpe öberragt, wo am Rand vo merere See gsüümt sind, di grösste sind de Langesee, de Comersee und de Gardasee. Im Süüde erhebt sich de Appennin öber d Ebni. Im Oste schiebt sich s Podelta i d Adria use. D Flächi vo de Ebini bitrait 45 Tuusig Quadrootkilometer, d Längi 400 Kilometer und d Braiti zwüschet 70 und 200 Kilometer. D Poebini isch seer fruchtbar und di wichtigste landwertschaftliche Produkt sind Wii, Waisse, Mais, Zuckerrebe und Riis. S Wetter i de Ebini isch mild, d Sümmer sind eener haiss und schwüül, d Winter chüel und neblig, Schnee nöd so hüüfig. Im Summer wie au im Winter chönet i de sus windstile Ebini heftigi Stürm uufchoo. D Poebini isch im Verlauf vo de Gschicht
Bibracte (hüt: Mont Beuvray) isch e Oppidum vom Spoot-Latène und de Vorort vo de Häduer, emene keltische Stamm z Gallie gsii. Bi dem Oppidum het de Julius Cäsar ane 58 v. Chr. d Helvetier bisigt und wider haigschickt. De Name isch Gallisch und isch e Kollektivform zum Wort »Biber«. De Mont Beuvray isch en 822 Meter höche isolierte Berg vom Morvan-Massiv i de Dèpartement Saône-et-Loire und Nièvre öppe 20 Kilometer westlich vo Autun, em antike Augustodunum. S Oppidum het e Flächi vo rund 135 Hektare und umfasst drai Erhebige. De Ort isch hüt en archäologische Park. S Oppidum isch sit 1865 vo Archäologe undersuecht wore und ser guet erforscht. Nebet de Befestigunge het mer au Wonhüser und Werchstett usgrabe und uf em höchste Gipfel Le Porrey en Kultplatz. Nördlich vom Oppidum het mer ono en Fridhof mit Brandgreber gfunde. De Chaiser Augustus het agornnet, as s Oppidum Bibracte verloo mues werde und het d Biwoner i de noije Stadt Augustodunum (hüt: Autun) agsidlet. I dere Stadt het mer drai Inschrifte gfunde, wo d Göttin Bibractis nenet. D Schlacht zwüschet em Julius Cäsar und de Helvetier isch nöd bi Bibracte uustrait wore, sondern öppe 25 Kilometer südlich devo bi Montmort (Dép.
Barbarossa (italiänisch für ä rote Bart) isch der Biiname vo: Friedrich I. Barbarossa, em Kaiser vom Heilige Römische Riich vo 1155 bis 1190 Khair ad-Din Barbarossa, Herrscher vo Algier und Korsar im westlige Mittelmeer, 1467 bis 1546 Anderi Bedütige: Dr Luca Barbarossa (* 15. April 1961), än italienische Liedermacher und Sänger. D Operation Barbarossa isch der Deckname für dr dütsch Agriff uf d Sowjetunion im Johr 1941 im Zweite Wältchrieg s Brättspiil Barbarossa und die Rätselmeister die alti Räbesorte Barbaroux, wo mer ä z Italie Barbarossa sait
Mit oppidum (pl. oppida) hai d Römer ä militärischi Schanze oder Befestigung gmeint. Si hai dr Begriff au für Stedt usserhalb und innerhalb vom Römische Riich, im allgemeine ländligi Chliistedt bruucht, sältener für grösseri Stedt. Rom isch nume einisch so gnennt worde und zwar vom Livius. S Wort isch bis ins Hochmittelalter für grösseri befestigti Siidlige mit Märträcht bruucht worde. Dr Cäsar het in siim Bricht über dr gallisch Chrieg, De bello Gallico, keltischi Befestigungsalage beschriibe und enä oppida gsait. Si D oppida si die erste Örter nördlig vo de Alpe gsi, wo Mensche permanänt in grösserer Zahl nooch zuenander gläbt hai und ä klari Abgränzig vo dr Landschaft drumumme gha hai. D Römer hai ihri Verwaltig in de oppida aagsiidlet. Hüfig het das drzue gfüehrt, ass Stedtli, wo vorhär uf emä Hügel baut gsi si wie s keltische oppidum uf em Bois de Châtel bim spötere römische Aventicum, in dr Ebeni noch römische Stadtmuster wider neu ufbaut worde si. Mä chönnt nä dorum durchuus „Stedt“ säge, aber dr Begriff oppidum het sich bi de Archeologe für befestigti keltischi Siidlige us dr spötere Latène-Ziit iibürgeret. En Uuswaal vo de grösste (öber 100 ha) und wichtigste Oppida: Kursiv sind Gallischi Näme,
P-27 us Basel sin aini vo de erschte Rap-Gruppe us dr alemannische Schwytz. "Murder by Dialect" (1991) vo P27 isch s erschti Rap-Lied gsi mit Rym uf Schwytzerdütsch, und zwor vom Black Tiger. Das Lied isch uf em zwaite Fresh-Stuff-Säämpler usekoo. Im 1992 isch ihr Debü-Album "Overdose Funk" (Phonag) erschine. D Teggscht sin zum Dail uf Baseldytsch und zum Dail uf Änglisch gsi. Ihri zwaiti CD "Jetzt funkt's aa" (EMI) isch zway Joor schpöter usekoo, mit Teggscht uf Schwytzerdütsch, Änglisch und sogar Hochdütsch. 1999 hän si ihr dritts Album "Dr Einzig Wäg" (muve) usebrocht. Noch ere kleine Vrschnuufpause hän sy sich 2007 zruggmäldet mit dr EP "Pumpin' Daze". D Formation beschtooht zurzytt us em Skelt! (vocals) und em Tron (vocals, beats, scratches). Scen (1991-1993) Skelt!(immer mit Ussruefezeiche gschriibe) Tron DJ Radikkal alias Vasi (1992-1997) Dj Drozt (1999-2001) Jean-Paul Brodbeck Matthias Brodbeck Felix Utzinger Michael Chylewski Michael Wipf Emanuel Schnyder Wolfgang Zwiauer Philip Schaufelberger Tom Geiger Daniel Bohnenblust 1991 Overdose Funk 1994 Jetzt funkt's aa 1999 Dr einzig Wäg 2007 Pumpin' Daze https://web.archive.org/web/20080505093120/http://www.p-27.ch/
D Engihalbinsle isch e Halbinsle wo vo de Aare i merere Schlaufe umflosse werd und ghört zu de Stadt Bern, wo öppe 4 Kilometer witter südlich lit. D Halbinsle isch wege de Aareschlaufe, wo öppe 50 Meter wiiter une sind, vo Natuur us guet gschützt, nume im Süüde isch e 200 Meter braiti Stell, wo nöd vom Fluss umflosse werd. Di östlich Schlaufe bildet de Thormebodewald und die nördlich de Rychebachwald. Zwüschet de zwee Wälder lit s Engimeisterguet und d Tiefenou, südlich devo s Rossfeld und d Felsenou. De Ort isch en wichtige archäologische Fundplatz us de Latène- und Römerzitt. D Engi isch i de mittlere Latène-Zitt bisidlet wore, öppe im uusgende 3. vorchristliche Joorhundert. Die Sidlig i de Tiefenou isch mit 5 Hektaare scho ordeli grooss gsii und d Deponierig vo öber 1000 Iseobjekt dütet zudem uf e Kultplatz hii, woll vo Schmide: Werchzüüg, Waffe, Wagetail und Isebarre sind muetwillig unbruuchbar gmacht und gopferet wore. Im 2.Jh.v. Chr. isch d Engi mit Wäll verstärcht wore und isch mitere Flächi vo 140 Hektaare noch Alteburg-Rhiinau s zwaitgrööst keltische Oppidum im Piet vo de Helvetier gsii. D Sidlig isch denn bim Engimeisterguet glege und het fast 15 ha umfasst. D Helvetier
Dr Dani Levy (* 17. Novämber 1957 z Basel) isch e Schwizer Regisseur, Schauspiiler und Produzänt. 1970/1971 isch är als Clown und Akrobat im Zirkus Basilisk uffdrätte. Denn het är e Germanistik-Studium aagfange, won är aber friehzytig abbroche hett. In de Joohr 1977–1979 isch är im Basler Theater als Schauspiiler und Autor dätig gsi. In däre Zyt het är bi de Produktione Do flippsch us, Kasch mi gärn ha! und Spilt's e Rolle? mitgmacht. Noch eme zweijöhrige Vagabundenusflug in d Staate isch är denn 1980 uf Berlin, won är zerscht in dr Gruppe Rote Grütze mitgwirgt het. Aaschliessend isch är Dail vom Ensemble Logo gsi. Bim schwizer Färnsehpublikum isch dr Dani Levy im 1984 bekannt worde, won er i de Serii Motel de Chuchighilfe «Peperoni» gspillt hät. Är isch Mitgründer vo X Filme Creative Pool, wo scho ainigi erfolgrychi dütschi Film (Good bye Lenin (2003), Lola rennt (1998)) usebrocht hän. Är isch syt 1980 hauptsächlig in Berlin dätig. Dört hät er zerscht mit dr Draibuechautori und Schauspiiler Anja Franke und spöter lengeri Zyt mit dr Schauspiilere Maria Schrader zämme gläbt. In dr Saison 2004 isch er wieder emol in Basel dätig gsi mit eme Stroossestügg namens Freii Sicht uff s
D Galater (altgriech. Γαλάται, Galátai) sind e keltischi Volksgruppe gsii, wo us de drai Stämm de Tolistoboger (lat. Tolistobogii; agr. Τολιστοβόγιοι, Tolistobógioi), de Tektosager (lat. Tectosages; agr. Τεκτόσαγες, Tektósages) und de Trokmer (lat. Trocmi; agr. Τρόκμοι, Trókmoi) bistande het. Si hend in Anatolie i de hütige Türkai glebt. I de Bible isch de Brief a d Galater vom Paulus a da Volch grichtet. D Galater sind i drai Stemm glideret gsii: Tolistobogier, Tektosage und Trokmer. Jede Stamm isch i vier Gruppe glideret gsii, wo vomene Tetrarch regiert woren isch. Jedem vo dene zwölf Tetrarche isch en Priester und en Feldheer understande und underem Feldheer sind nomol zwee Bifelshaber gsii. De Gsamtroot vo de Galater het us 300 Mane bistande, wo im gmainsame Versammligsplatz Drynemeton (Δρυνέμετον) taget hend. De Name bidütetet »Hailige Aichehain«. Spöter sinds numeno drai Tetrarche gsii, för jede Stamm ann, und im End hets numeno ann Herrscher gge, wo sich witter Tetrarch gennt het, aber au König. Im Joor 279 v. Chr. sind Kelte in Balkan iigfalle und hend under anderem Delphi plünderet. Ane 278 het de Nikomedes I., König vo Bithynie (280–255/3 v. Chr.), si as Söldner iiglade. Drufabe sind Tolistobogier underem Leonnorius (Λεωννώριος, Lonorius) und Trokmer
Alesia isch ä keltischs oppidum und d Hauptstadt vo de Mandubier, emenä gallische Volksstamm, wo mit de mächtige Häduer in Verbindig gstanden isch, gsi. Noch der Eroberig vom Julius Caesar isch s ä römischi Stadt z Gallie gsi. Archäologische Usgrabige sit der Ziit vom Napoléon III. in Alise Sainte-Reine an der Côte-d’Or bi Dijon löön dr Schluss zue, ass s historische Alesia dört gsi isch. D Erforschi vo dere galloromanische Siedlig uf der Hochebeni vom Mont-Auxois isch no lang nonig abgschlosse. Es Fundstück mit der Inschrift IN ALISIIA isch bi de jüngste Uusgrabige gmacht worde, wo jetzt erlaubt, d Zwiifel von ä baar Archäologe an der Identität vom Ort ändgültig z behebe. Früehner het es no anderi, wüsseschaftlig weniger abgsichereti Theorie ge, wo Alesia im Franche-Comté, wie zum Bispil z Salins-les-Bains lokalisiert hai. Um 52 vor dr Ziitwändi isch Alesia der Schauplatz vo der Entscheidungsschlacht zwüsche de Römer unter em Julius Caesar und de Gallier unter em Vercingetorix gsi. D Eroberig vo dr Stadt het s Schicksal vom ganze Land bestimmt. In der Schlacht um Alesia hai d Römer im Gallische Chrieg d Oberherrschaft über Gallie gwunne. D Schlacht wird detailliert vom Caesar in sim De bello Gallico (7. Buch,
Dr Samir (* 29. Juli 1955 z Bagdad als Samir Jamal Aldin) isch e Zürcher Reschisör. Är isch 1961 als Kind uf Züri ko. Är gilt als Erfinder vom Wort Secondo, wo in der Schwyz geboreni Kinder vo Ussländer bezaichnet. In sym Film "Babylon 2" (1993) hed er bekannti "Secondos" z'Wort ko lo, drunter d Basler Räpperin Luana und dr Räpper MC Carlos vo Sens Unik. Sy Kurzfilm "La eta knabino" isch uf Esperanto. Sy Film, "Forget Baghdad", isch e Film über Jude, wo friener in dr Komunistische Partey vom Irak gsi sin, drunter dr Autoor Samir Naqqash. Im Härbscht 2005 isch am Samir sin Film "Snow White" is Kino cho. De Spielfilm handlet vomene Flittli us richem Hus, wo in en Rapper verguggt isch. 1984: Schiefkörper 1984: Stummfilm (Kurzfilm) 1987: Morlove – eine Ode für Heisenberg (Fernsehfilm) 1988: Eurocops (Fernsehserie, eine Folge) 1988: Filou (au Drehbuech) 1991: Immer & ewig (au Produktion, Drehbuech, Kamera) 1992: (It Was) Just a Job (au Drehbuech, Kamera) 1993: Babylon 2 (Dokumentarfilm, auch Drehbuch) 1994: La productrice 1995: Die Drei – Hass; Jetzt oder nie; Todesoperation 1998: Die Metzger (Fernsehfilm) 1996: Die Partner (Fernsehserie, ei Folg) 1996: Tödliche Schwesternliebe 1998: Angélique (Blind Date) 1997:
S Oppidum uf em Üetlibärg bi Züri isch ä bedütendi keltischi Befestigungsaalag, ä sogenannts oppidum, gsi. Öbbe 60'000 Fundstück us archäologische Grabige bewiise, ass s Gipfelplateau vom Üetlibärg scho sit der Jungsteiziit überregionali Bedütig gha het. Die elteste bekannte Einzelfund stamme us der Ziit vo öbbe 3000 bis 1800 vor dr Ziitwändi. Die erste Besiidligsspure wärde in die spoti Bronzeziit (öbbe 1. Johrduusig vor dr Ziitwändi) datiert. Zu de Spure us em 5. Johrhundert vor dr Ziitwändi, wo hüt no dütlig sichtbar si, ghöre der Fürstegrabhügel Sunnebüel, wo in der früehe Latèneziit agleit worden isch, und die imposante Räst vom enä wiite Wallsystem us der Ältere Iise- oder Hallstattziit. Vo dene cham mä nschliesse, ass d Kelte die ersti Befestigung vom Gipfelplateau (Uto Kulm) und vom Vorgländ (SZU-Bergstation und Aegerte) im 5. Johrhundert vor dr Ziitwändi baut hai. Wiiteri archäologischi Spure vo dere Siidligsepoche si ä Hänkelfragment vom enä Wiimischgfäss us em griechische Ruum stammet (Uto Kulm) und Greber us em 5. Johrhundert vor dr Ziitwändi, wo 1874 bim Bau vo der SZU-Bergstation zerstört worde si. Die ursprünglige Uusmäss vo däm keltische Wallsystem und d Überräst si beiidruckend: Vo der hütige SZU-Bahnstation Ringlikon (684 m) aa si dr Hang uf
D Pierres du Niton (»Neptunstai«) sind zwee Felsblöck im Gemfersee am Iigang vom Hafe vo Gemf. Di baide erratische Blöck us Granit sind i de letzte Iiszitt vom Rhônegletscher anetrait wore. De Name vo de baide Stai isch nöd aihaitlich und si werdet entweder Pierres-à-Niton, Pierres à Niton, hüüfiger aber Pierre du Niton gnennt. De Name bidütet »Neptunstai«, e Hiiwiis druf, as de Stai i de Antiki möglicherwiis em Wassergott Neptun gwait gsii isch. D Vereerig vo dem am Genfersee isch för d Römerzitt guet bilait, wie Inschrifte us Gempf und Losann zaiget. Z Vevey isch zudem no e Statue vom Neptun gfunde wore. Bis i d Noizitt ine isch au d Saag vomene Wassergaist mitem Name Nuiton oder Neton am Gemfersee umegange. Die Stai sind aber scho i de Bronzezitt Objekt vo de Vereerig gsii und s sind zwai chliini Bronzebieli und e Chupfermesser us dere Zitt gfunde wore. Au e künstlichs viereggigs Loch ufem grössere Stai, isch för kultischi Zweck abrocht wore. De Guillaume-Henri Dufour het de grösseri Fels as Uusgangspunkt för sini Landcharte bruucht um d Höchi z bistimme. Er het e Bronzetafle mit de Zaiche —R.P.N.— aabroocht und d Lini exakt mit 376,86 m definiert, wamer
S Schloss Länzbrg isch e grossi Burg oberhalb vo de Stadt Länzbrg im Schwiizer Kanton Aargau. Es isch eini vo de eltischte und bedütendschte Höheburge vo dr Schwiiz. Es isch uff dr Lischte vo de Kulturgüetert, wo nazionali Bedüütig händ. S erscht mol erwähnt wird d Burg im Johr 1077. Si isch de Sitz vo de Grafe vo Länzbrg gsi und het us zwei Türm un em Palas bschtande. Wo de letscht Graf vo Länzbrg, de Ulrich IV. 1173 gschtorbe isch, hei zerscht d Staufer un schpöter d Kyburger de Bsitz übernoh. Wo de Kyburger Graf Hartmann im Johr 1263/64 gschtorbe isch, het de Rudolf vo Habsbrg, wo schpöter König vom Römische Riich isch worde, nach de Erbin Anna vo Kyburg glueget. Durch iri Hüürat mit em Eberhard I. vo Habsbrg-Laufeburg isch d Burg 1273 i de Bsitz vo de Habsbrger cho. Wo d Bärner im Johr 1415 de Aargau eroberet hei, isch au s Schloss Länzbrg in ire Bsitz übergange. Ab 1444 isch d Burg Sitz vom Landvogt gsi. Me het 1460 Landvogtei bauet, um 1600 s Bärnerhuus (hüt: Stapferhuus) un ab 1625 hei d Bärner s Schloss in e Feschtig umbauet. So isch di unter und mittleri Toraalag,