rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dhaka (Bengalisch: ঢাকা, Ḍhākā; friejer anglisiert Dakka, Dacca) isch d Hauptstadt vu Bangladesch un mit 6.080.671 Yywohner in dr Stadt un 11.490.872 in dr Agglomeration (Stand 1. Jänner 2005) vor Chittagong un Khulna di grescht Stadt vum Land. Si isch au d Hauptstadt vu dr glychnamige Division (Verwaltigsainhait). Dhaka lyt an eme Sytearm vum Fluss Dhaleswari im Härz vu dr greschte Jute-Aaböuregion vu dr Wält. S Biet drumumme isch seli dicht bevelkeret un wird als vu starke Monsun-Iberschwämmige haimgsuecht. Dhaka lyt am Fluss Buriganga, rund segs Meter iber em Meeresspiegel. S herrscht e tropisch Klima. In dr Monsunzyt vu Mai bis Septämber chenne di stirmische Räägeschuur zum Zämmebruch vu dr Kanalisation un zue riisige Iberschwämmige fiere. Im Summer 2004 sin zum Byschpel noch gwaltige Monsunräägefäll 40 Brozänt vu Dhaka unter Wasser gstande. D Gschicht vu Dhaka goht zruck bis in s 7. Johrhundert. Anne 1765 isch d Stadt unter britischi Herrschaft grote. D Bevelkerigszahl vu Dhaka isch vu rund 150.000 anne 1757 uf 30-40.000 bis 1840 aabegange. D Export iber dr Ort sin anne 1787 no bi 3 Mio. Rupie glääge, im Johr 1817 sin si praktisch bi null gläähe. Zue dr glyche Zyt isch d Bedytig vum relativ noch
Dr Peter Sagan (* 26. Januar 1990 z Žilina) isch e slowakische Velorennfaarer. Er isch dr jüngeri Brueder vom Juraj Sagan. Sini erste groosse Erfolg uf em Velo het dr Peter Sagan 2007 as Junioor im Cyclocross und uf em Mountainbike ghaa, abe im gliiche Joor het er au uf dr Strooss allerhand gläistet. 2008 isch er Wält- und Öiropamäister im Cross Country worde. 2010 het er für s Pro-Tour Team Liquigas afo faare. Vo denn a het er immer wider Etappe bi Tuure im Sprint gwunne. Au bim Prologfaare isch er seer guet gsi: e zwaite Blatz bi dr Tour de Romandie 2010 und 2012 Erste bi dr Tour de Suisse. 2007 Slowakei Slowakische Mäister - Stroosserenne (Juniore) 2008 äi Etappe Course de la Paix (Juniore) äi Etappe Trofeo Karlsberg Gsamtklassemänt Kroz Istru/ Tour d´Istrie 2009 Grand Prix Kooperativa zwäi Etappe Dookola Mazowsza 2010 zwäi Etappe und Punktklassemänt Paris–Nizza äi Etappe Tour de Romandie zwäi Etappe und Sprintklassemänt und best Noochwuggsfahrer Kalifornie-Rundfahrt 2011 drei Etappe, Punggt- und Gsamtklassemänt Giro di Sardegna äi Etappe Kalifornie-Rundfahrt zwäi Etappe und Punggtklassemänt Tour de Suisse Slowakei Slowakische Mäister - Stroosserenne Gsamtklassemänt und zwäi Etappe Pole-Rundfahrt drei Etappe Vuelta a España Gran Premio Industria
Dr Basileios I. dr Makedonier (middelgriech. Basíleios I. o Makedon Βασίλειος Α′ ὁ Μακεδών, * um 812; † 29. August 886), isch dr byzantinisch Kaiser vo 867 bis 886 gsi. Er isch us ere armenisch-griechische Familie cho, wo sich im byzantinische Thema Makedonie nidergloo ghaa het. Im Basileios si Familie het sit 813 z Bulgarie as Gfangeni vom Krum gläbt. Er het chünne flüchte und het denn as Stallchnächt bim ene Verwandte vom Bardas, em Unggle vom Kaiser Michael III. gschafft. Er isch denn dr Begläiter und Liibwächter vom Kaiser worde. Er het sich vo siner Frau lo schäide und d Eudokia Ingerina, äini vom Michael sine Metresse ghürootet. Mä nimmt aa, ass dr Leo VI., im Basileios si Soon und Noochfolger, daatsächlig dr Soon vom Michael gsi isch. 866 het dr Basileios dr Bardas ermordet, wo s Riich im Naame vom Michael regiert het, und het e baar Wuche spööter dr Ditel Caesar überchoo. Im Septämber 867 het dr Basileios dr Michael umbrocht und sälber dr Droon bestiige. Mit dr Dünastii, wo dr Basileios gründet het, het au e nöis Zitalter im Byzantinische Riich aagfange. Dr Dünastii säit mä im Allgemäine die Makedonischi Dünastii, au wenn Armenisch-griechischi Dünastii genauer
D Hochrhybahn isch è Ysebahnstrecki vo Basel uff Konschtanz. Sie isch vo dè Großherzoglich Badischi Staats-Ysebahne als Teil der Badischi Hauptbahn erbaut worre, un folget em Rhy uffwärts vo Monnem bis Konschtanz. Vo Basel Badische Bahnhof bis Säckinge isch dè erschte Deil am 4. Februar 1856 eröffnet worre, scho am 30. Oktober 1856 isch Waldshuet erreicht worre. Denn hèt dè Witterbau gschtockt, abber ab em 15. Juni 1863 isch diè gsamti Bahn bis Konschtanz befahrbar gsy. Immerhin hét scho ab em 18. August 1859 è Verbindig zum Schwizerische Ysebahnnetz über dè Rhy gu Koblenz AG. Die gesamt Bahn hèt de Badische Staatsbahn unterstande un ghört no hüt zu dè Dütsche Bahn, sell au uff schwizerischem Gebièt, wa durch en Staatsvotrag begründet isch. Dè Staatsvotrag us em Johr 1852 rumt dè Schwiz s Rècht y, selli uff schwizerischem Gebièt glegni Strecki noch Yhaltig vonnere füüfjöhrige Kündigungsfrischt zruckzkaufe. Obwoll diè Möglichkeit noch em Erschte Weltchrieg diskutiert worre isch, hèt mo sie niè umgsetzt. Im Zweite Weltchrieg isch dè grenzüberschrittende Vokehr stark ygeschränkt gsi, Transpört vo dè Wehrmacht hän d Schwiz nit passiere dürfe. 1944/45 hän noh vier Personezugpärli am Stuck zwische Basel Badischer Bahnhof un Singen (Hohentwiel) vokehrt. I dè Fahrplantabelle isch
Mit Mitkaiser bezäichnet mä dr Droonfolger vom Kaiser im Römische und im Byzantinische Riich, wo dä no zu sine Läbzite uuseglääse und uf e Droon erhoobe het. S Prinzipat isch de facto e Monarchii gsi, de iure aber e Republik bliibe. S Amt vom Kaiser isch nie erblig worde und au im Spootmiddelalter het dr Noochfolger no zu Läbzite vo sim Vorgänger müesse däm si Mitkaiser wärde, für dass d Droonfolg wenigstens äinigermasse gsicheret gsi isch. Die Braxis isch im Byzantinische Riich witergfüert worde. Öbbe sit de Flavier isch im Droonfolger dr Ditel Caesar gee worde, mänggisch zämme mit em Eereditel Princeps Iuventutis, Brinz vo dr Jugend. Dr Ditel isch vor em Naame choo. Wo dr Kaiser Nerva dr Marcus Ulpius Traianus zum Mitkaiser gmacht het, het er vo denn aa Caesar Nerva Traianus ghäisse bis er as Imperator Caesar Nerva Traianus Augustus sälber Kaiser worden isch.
Die makedonischi Dünastii isch d Familie vo de byzantinische Kaiser vom Basileios I. Makedon (867–886) bis zu dr Theodora III. († 1056). Dr Naame vo dr Dünastii isch e geographischi und nit en ethnischi Bezäichnig gsi. Dr Stammvater Basileios I. het zun ere armenisch-griechische Familie ghöört, wo sich im byzantinische Thema Makedonie niidergloo het. As Chind het er e Zitlang z Bulgarie gläbt mit sinere Familie, wo sit 813 Gefangeni vom bulgarische Khan Krum gsi si. Dr Basileios het chönne flüchte, isch Stallchnächt bim ene Verwandte vom Bardas, em Unggle vom Kaiser Michael III. worde, und isch denn as Verdraute vom Kaiser zur Macht ufgstiige. 867 het er dr Michael ermordet und isch sälber Kaiser worde. D Familie isch im Joor 1056 mit dr Kaiserin Theodora III. usgstorbe. Si het churz vor iirem Dood dr Michael VI., wo nid zur Familie ghöört het, zum Noochfolger bestimmt. Dä isch aber scho e Joor spööter vom Adel under em Isaak Komnenos verdrängt worde. Kulturell het s Riich under de makedonische Kaiser e nöiji kulturelli Blüetefaase erläbt, die sogenannti makedonischi Rönessans. Basileios I. Makedon (867–886) Leo VI. (886–912) Alexander (912–913) Konstantin VII. Porphyrogennetos (913–959) Romanos I. Lakapenos (920–944) Romanos II. (959–963) Nikephoros II.
As Makedonischi Rönessans wird in dr historische Forschig mänggisch e Faase in dr byzantinische Gschicht im 9. und 10. Joorhundert bezäichnet, wo s Riich e nöiji kulturelli Blüete erläbt het. S oströmische Riich het wäge de arabische Erobrige und dr Landnaam vo de Slaawe uf em Balkan am Aafang vom 7. Joorhundert e groosse Däil vo sim Territorium, sinere Bevölkerig und si Iikomme us Stüüre verloore. Im 7. Joorhundert het e Dransformazioonsbrozäss aagfange, wo dr Staat, d Gesellschaft und d Kultur stark veränderet het. Dr Staatsapparat, wo bis denn no stark vo spootantike Elemänt brägt gsi isch, isch grezisiert worde; Latiinisch isch as e Sprooch vo dr Armee und dr Bürokratii vollständig vom Griechische abglööst worde. Us em spootrömischen Ostriich isch eso s byzantinische Riich worde, au wemm men em erst in dr Modärne eso het afo sääge. Byzanz isch denn Joorzääntelang ganz mit em Abweerkampf an de Gränze und mit innenpolitische Broblaem wi dr Bilderstrit beschäftigt gsi. D Stedt si zerfalle und die antiki polis isch vilmol vom ene befestigte kastron abglööst worde, s kulturelle Nivoo isch niidriger worde, wenn au z Byzanz immer no wääsentlig mee vom antike Erb übrig bliibe isch as im Weste. Im 9. Joorhundert
Dr Konstantin VII., gnennt Konstantin Porphyrogennetos oder Porphyrogenitus (griechisch Κωνσταντῖνος Ζ′ Πορφυρογέννητος‚ dä wo im Purpur uf d Wält choo isch‘, wil er as Soon vom Kaiser im Purpurzimmer vom kaiserlige Balast z Konstantinopel uf d Wält choo isch; * 905 z Konstantinopel; † 9. Novämber 959 z Konstantinopel), isch dr Soon vom byzantinische Kaiser Leo VI. und dam siner vierter Frau Zoë Karvounopsina gsi, Nöwöö vom Mitregänt vo si Vater, Alexander. Vo 913 bis 959 isch er dr byzantinischi Kaiser gsi. Dr Konstantin isch vor allem wäge sine Wärk De Administrando Imperio und De Ceremoniis bekannt worde, wo im Zämmehang mit dr sogenannte makedonische Rönessans entstande si. De administrando imperio De thematibus De cerimoniis aulae Byzantinae Narratio de imagine Edessena Oratio de translatione Chrysostomi Oratio ad milites Luci Berkowitz, Karl A. Squitier: Thesaurus Linguae Graecae: Canon of Greek Authors and Works. New York 1990, ISBN 0-19-506037-7. Leopold Breyer (Hrsg.): Vom Bauernhof auf den Kaiserthron: Das Leben des Kaisers Basileios I., des Begründers der makedon. Dynastie. Beschrieben von seinem Enkel, dem Kaiser Konstantinos VII. Porphyrogennetos. Übersetzt, iigläitet und erklärt vom Leopold Breyer. Graz, Wien, Köln 1981, ISBN 3-222-10292-9. Ernst Doblhofer: Aus den Excerpta de legationibus des Konstantinos Porphyrogennetos ausgewählte Abschnitte
Dr Romanos I. Lakapenos, au Lekapenos, middelgriech. Ρωμανὸς A' Λεκαπηνός, (* um 870 z Lekapa in Kappadokie; † 15. Juni 948 uf Proti (hüte Kınalıada) het dr Droon vom Byzantinische Riich mit em Konstantin VII. däilt, in Wirklichkäit het er vo 920 bis 944 die ganzi Macht usgüebt. Er isch en Admiral vo dr byzantinische Flotte uf dr Donau gsi. Won er vo dr Niiderlaag vo dr byzantinische Armee bi Achelous (917) dur e bulgarisch Zar Simeon I. ghöört het, isch er uf Konstantinopel gseeglet. Dr Romanos isch e Buuresoon gsi, und isch, wo 919 si Dochder Helena dr Konstantin VII. ghürootet het, zerst zum Basileopator (Vater vom Kaiser) ernennt und churzi Zit spööter zum Mitregänt vo sim Schwiigersoon kröönt worde. Zum si Posizioon abzsichere, und willicht au zum die makedonischi Dünastii dur si äigeni Familie ersetze, het er 921 si eltist Soon Christophoros, und denn 924 sini jüngere Söön Stephan und Konstantin zu Mitkaiser erhoobe, au wenn si wenigstens am Aafang noch em legitime Kaiser Konstantin VII. choo weere. Im Innere het dr Romanos brobiert, d Konzentrazioon vo Grundbesitz z kontrolliere. Ussebolitisch het er 927 Friide mit de Bulgare gschlosse und 941 en Aagriff vo de Waräger uf Konstantinopel
Dr Nikephoros II. Phokas isch dr byzantinisch Kaiser vo 963 bis 969 gsi. Er isch us ere kappadokische Familie choo, won e baar berüemti byzantinischi Generääl drzue ghöört häi. Dr Nikephoros het e baar Abhandlige über Militärtaktike gschriibe, wo erhalte si. Es het din wärtvolli Informatione über d Chriegsfüerig in sällere Zit. Die bäide wichdigste Kwelle über si Regierigszit si d Historie vom Leon Diakonos und s Gschichtswärk vom Johannes Skylitzes. Wäärend dr Nikephoros vom Leon positiv beschriibe wird, isch das bim Skylitzes distanzierter. Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit. 1. Abteilung, Nr. 5252. (mit Quellen und Literatur) Günter Prinzing, Peter Schreiner: Nikephoros II. Phokas. In: Lexikon des Mittelalters. Band 6, Sp. 1156 (dört het s au zuesätzligi Liddratuur). Commons: Nikephoros II. – Sammlig vo Multimediadateie Normdate: GND: 118587595 | LCCN: n85041172 | SUDOC/IdRef: 034091092 | VIAF: 33094
Dr Kalidasa (Sanskrit, m., कालिदास, Kālidāsa, wertlig: Diener vu dr Getti Kali) isch e indische Dichter gsii, wu wahrschyns im 5. Johrhundert zur Zyt vum Guptarych gläbt ghaa het. Är wird as ain vu dr nyyn „Juwele“ am Hof vum Vikramaditya bschribe un giltet näb em Amaru un em Bhartrihari as Hauptverdrätter vu dr indische Sanskrit-Lyrik. Dr Kalidasa het in syre Liebeslyrik verschideni Frauegstalte in dr Vordergrund gstellt, zum Byschple di drei Eremitedochter Shakuntala im glychnamige Drama Shakuntala, di emotional Urvashi un d Sklavi Malavika, wu ihre Chenig lieb ghaa het. In syym Chunschtepos Kumarasambhava (dt. 1913 as Die Geburt des Kriegsgottes) goht s um d Gschicht vun dr lyydeschaftlige Liebi vu dr Getter Shiva un Parvati. Im Epos Raghuvamsha (dt. 1914 as Raghus Stamm) chunnt Kritik am Herrscher zum Uusdruck. S lyrisch Gedicht Meghaduta (dt. 1847 as Der Wolkenbote) schilderet s Weh un d Sehnsucht vun eme drännte Liebesbaar. Em Kalidasa syy Shakuntala isch ais vu dr erschte Wärch vu dr indische Literatur gsii, wu im Weschte bekannt woren isch. S isch anne 1789 vum William Jones ins Änglisch un 1791 vum Georg Forster vum Änglisch ins Dytsch ibersetzt wore. Dr Goethe, dr Herder un dr Schiller sin fasziniert
Dr Laozi (chin. 老子, Lǎozǐ, W.-G. Lao Tzu „Alte Maischter“) isch e legändäre chinesische Philosoph, wu im 6. Johrhundert v. Chr. soll gläbt haa. Je no Umschrift wird dr Name au Laotse, Lao-Tse oder Lao-tzu gschribe. D Schryybwyys vu dr eltere Umschrifte isch im Artikel hinter dr Pinyin-Form in Chlammere aagee. Dr Lǎozǐ giltet as Begrinder vum Daoismus (Taoismus). S Dàodéjīng (Tao Te King, ~Ching), di yyflussryychscht daoistisch Schrift, wird ihm zuegschribe un wäge däm vilmol au aifach „Laozi“ gnännt. S Wärch isch aber wahrschyns erscht im 4. Johrhundert v. Chr. entstande beziehigswyys in syy hitigi Form brocht wore. Drotz ass es sunscht iber Herrscher, Beamti un anderei Wirdedreeger vum alte China e yydrucksvolli Iberliiferig vu minuziese Chronike un Lischte git, isch iber dr Lǎozǐ fascht nyt bekannt. Di eltschte Quälle, wun er din gnännt isch, sin Anekdote un Legände, dodrunter e Gschicht iber ihn im „wohre Buech vom sidlige Blieteland“ vum Zhuāngzǐ (Dschuang Dsi, Chuang-tzu). Di erscht historisch oder biografisch Quälle findet sich im Shǐjì (Shi chi) vum Sīmǎ Qiān (Ssu-ma Ch'ien), dr „Ufzaichnige vum Chronischte“ us em 1. Johrhundert v. Chr., dr Sīmǎ Qiān schrybt aber sälber, ass syy Quällelag seli uusicher sei un ass er widersprichligi Uussage
D Akrite (griech. Akritai) si d Iiwooner vom byzantinisch-muslimische Gränzgebiet im 9. bis ins 13. Joorhundert gsi, wo, zämme mit de Themearmeä, e wichdige Bestanddäil vo dr byzantinische Gränzverdäidigung gsi si. Vilmol luegt mä die spootantike limitanei as iiri Vorlöifer aa, aber das isch nume zum Däil richdig, au wenn d Akrite mänggisch in Garnisone Dienst gläistet häi oder an Fäldzüüg mitgmacht häi. D Akrite si für iiri milidäärische Dienst vo de Stüüre, wo zum Däil seer hooch gsi si, befreit gsi und häi Land überchoo. Es het Zite gee, wo si e halb-autonomi Stellig gegenüber dr Riichsregierig in Konstantinopel ghaa häi, und s isch ene glunge das usznütze. Im 11. Joorhundert het dr Niidergang vo de Akrite aagfange, wo jetz au bestüürt worde si. Mä cha iiri Existänz no bis in d Palaiologezit noochwiise. D Uflöösig vo de Akrite, wo au e Folg vo dr akute Finanznoot vom byzantinische Staat in dere Zit gsi isch, het fatali Konsekwänze für die byzantinischi Gränzverdäidigung im westlige Chläiasie gha und het d Erooberig vo dere wichdige Regioon dur d Seldschuke erliichderet. E wichdigi Kwelle isch under anderem s Epos Digenis Akritas, wo s Lääbe im Gränzgebiet mit de ständige Kämpf und dr
Dr Johannes I. Tzimiskes (middelgriech. Iōannēs A′ (I.) „Tzimiskēs“ Kurkuas Ἰωάννης A′ „Τζιμισκὴς“ Κουρκούας; * woorschinlig 924 z Konstantinopel; † 10. Januar 976 z Konstantinopel) isch vo 969 bis 976 dr byzantinisch Kaiser gsi. Er isch gstorbe won er vom ene Fäldzuug gege d Araber häimchoo isch, woorschinlig am Typhus. Si Biinaame „Tzimiskes“ chunnt vom armenische Wort „tschemschkik“, was „roote Stiifel“ bedütet. Dr Johannes isch an d Macht cho, won er am 11. Dezämber 969 dr Kaiser Nikephoros umbrocht het, wenn au offiziell d Chroone de minderjöörige Söön vom Romanos II. ghöört het. Im Früelig vo 971 het er en erfolgiiche Chrieg gege d Bulgare aagfange. 974/75 het er im Oste gege d Araber Chrieg gfüert und Damaskus, Emesa und Baalbek erooberet, denn Däil vo Palestina, aber nid Jerusalem. Dr Johannes isch gstorbe, won er vo Sürie uf Konstantinopel zruggcho isch. Im Innere het er sich gege d Groossgrundbsitzer müesse duuresetze, in dr Ussebolitik het er sini Verbindige mit em Häilige Römische Riich usbaut und 972 si Niesse Theophanu zum Otto I. gschickt, wo si denn dr spööter Otto II. ghürootet het. Die wichdigsti Kwelle über si Regierigszit si d Historie vom Leon Diakonos. Leonis Diaconi Caloënsis historiae libri decem.
Dr Romanos II. (middelgriech. Ρωμανὸς B', * 938; † 15. Merz 963) isch dr Soon vom Kaiser Konstantin VII. und dr Helene Lakapene und dr byzantinisch Kaiser vo 959 bis 963 gsi. Dr Romanos isch 959 im Alter vo 21 sr Noochfolger vo sim Vater Konstantin VII. as byzantinische Kaiser worde. Er isch scho 944 mit dr Bertha, dr Dochder vom Köönig vo Italie Hugo vo Arles verhürootet worde, und sit 945 isch er Mitkaiser gsi. Noch em Dood vo dr Bertha, wo sich z Byzanz Eudokia gnennt het, het dr Romanos 956 d Anastaso, wo us seer äifachen Verheltniss gstammt het, ghürootet. As Kaiserin isch iire Naame Theophanu gsi. Es het früener emol d These gee, ass die byzantinischi Brinzässin Theophanu, wo dr Otto II. ghürootet het, d Dochder vom Romanos gsi sig. Das glaubt mä hüte nüm. Dr Romanos sig e gnusssüchtige Herrscher gsi, wo sich kuum um d Regierig kümmeret häig, aber bi dr Uswaal vo sine Berooter e glückligi Hand gha het, vor allem mit em Joseph Bringas, wo faktisch d Staatsgschäft gläitet het. S bedütendste Eräignisin sinere Regierigszit isch gsi, wo dr erfolgriichi General Nikephoros Phokas, wo spööter im Romanos si Noochfolger as Kaiser worden
Under Hegemonii (vo altgriechisch ἡγεμονία hēgemonía ‚Armeefüerig, Hegemonii, Oberbefääl‘; vo ἡγεμών hēgemṓn ‚Füerer, Aafüerer‘) verstoot mä d Vorherrschaft oder d Überläägehäit von ere Instituzioon, vom ene Staat, von ere Organisazioon oder vom ene äänlige Aktöör in politischer, milidäärischer, wirtschaftliger, religiäöser und/oder kultureller Hiisicht. Gegenüber eme Hegemon (em Machthaaber in dr Hegemonii) häi anderi Aktöör nume iigschränkti Möögligkäite, iiri äigene Vorstellige und Inträsse braktisch duurezsetze. Au wenn die theoretischi/juristischi Möögligkäit dodrfür existiert, cha si nid umgsetzt wärde wägen em Iifluss und dr Übermacht vom Hegemon. Barbara Bauer u. a. (Hg.): Atlas der Globalisierung, TAZ, Berlin 2003 (Le Monde diplomatique), ISBN 3-9806917-6-4 Mario Candeias: Neoliberalismus-Hochtechnologie-Hegemonie, Grundrisse einer transnationalen kapitalistischen Produktions- und Lebensweise. Eine Kritik, In: Argument, Sonderband N.F. AS 299, Argument, Hamburg 2004, ISBN 3-88619-299-7 (Zugleich Dissertation an der Freien Universität Berlin 2003). Ludwig Dehio: Gleichgewicht oder Hegemonie. Betrachtungen über ein Grundproblem der neueren Staatengeschichte, Krefeld/Zürich 1948 (Neudr. 1996) Antonio Gramsci; Wolfgang Fritz Haug, Klaus Bochmann (Hrsg.): Gefängnishefte Band 1., 1. Heft (Originaltitel: Quaderni del carcere), Argument, Hamburg 1991 ff, ISBN 3-88619-421-3 (insgesamt 32 Notizhefte mit theoretischen Aufzeichnungen, geschrieben 1929-1936). Wolfgang Fritz Haug (Hrsg.): Hegemonie bis Imperialismus In: Historisch-kritisches Wörterbuch des Marxismus (HKWM) Band 6.1. Argument, Hamburg 2004, ISBN 978-3-88619-436-0 S. 2-30.
Dr Basileios II. dr Bulgaredööder (middelgriech. Basíleios Bulgaroktónos Βασίλειος ὁ Βουλγαροκτόνος, bulgarisch Василий българоубиец/Wasilij Bulgaroubiez; * 958 z Didymoticho; † 15. Dezämber 1025 z Konstantinopel) isch vo 976 bis 1025 Kaiser vom byzantinische Riich gsi. Er het zur Makedonische Dünastii ghöört. Si Regierigszit gältet allgemäin as e Glanzpunkt in dr byzantinische Gschicht. Bis zum Dood vom Johannes Tzimiskes 976 isch dr Basileios ywar Mitkaiser gsi, aber Macht het er käini gha. Wo dr Johannes gstorbe isch, het dr Bardas Skleros e Rebellioon aazettlet, wo aber rasch niidergschlaage worde isch. Dr Basileios het d Regierig aber erst chönne übernee, won er 985 si Groossunggle Basileios Parakoimomenos entmachdet het. Es het denn en Ufstand vo de Groossgrundbsitzer gee (987–998), dr Wladimir I. vo Kiew het sich 989 lo daufe und im Basileios si Schwöster Anna ghürootet. Im Chrieg mit de Bulgare het Byzanz zerst Niiderlage müesse iistecke, aber schliesslig het dr Basileios d Armee vom Zar Samuel vo Bulgarie 1014 in dr Schlacht vo Kleidion im Strymondaal (Struma) bi Petritsch besigt. Dr Basileios het druf dr Biinaame Bulgaroktónos (Bulgaredööder, -schlächter) übercho. D Kämpf si no witer gange bis 1018 die bulgarisch Hauptstadt Ohrid gfalle isch. Bulgarie isch e Browinz vom byzantinische Riich
D Kiewer Rus bzw. Kiewer Russland (russisch Киевская Русь, Ukrainisch Київська Русь, wissrussisch Кіеўская Русь) isch e middelalterligs Groossriich in Ostöiropa gsi, wo sis Zentrum z Kiew gha het und vom Ändi vom 9. Joorhundert bis ins 12. Joorhundert existiert het. Es wird as Vorlöiferstaat vo de hütige Staate Russland, Ukraine und Wissrussland aagluegt. Dr Begriff sälber isch erst in dr Nöizit vom russische Historiker Nikolai Karamsin as zitligi Abgränzig gegenüber de spöötere Wladimirer Rus und de Moskauer Rus brägt worde. D Zitgenosse häi im Land „Rus“ oder „russischs Land“ (русская земля) gsäit. Wie vili multiethnischi middelalterligi Groossriich cha mä dä Herrschaftsverband nit mit de hütige Kategorie vom ene Nazionalstaat definiere. Commons: Kievan Rus – Sammlig vo Multimediadateie Simon Franklin, Jonathan Shepard: The Emergence of Rus. 750–1200. 1. edition, 2. imprint. Longman, London u. a. 1998, ISBN 0-582-49091-X (Longman history of Russia), (Engl.). Ernst Kunik: Die Berufung der schwedischen Rodsen durch die Finnen und Slawen. Eine Vorarbeit zur Entstehungsgeschichte des russischen Staates. W. Graeff's Erben, St. Petersburg u. a. 1844. Janet Martin: Medieval Russia. 980–1584. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 1995 ISBN 0-521-36832-4 (Cambridge medieval textbooks), (Engl.). David Nicolle, Angus McBride: Armies of medieval Russia. 750–1250. Osprey, Oxford 2001,
Schach (vom persische Schah, شاه ‚König‘ – vo dohèr d Bezeichnig „s königlichi Spiel“) isch è strategischs Brettschpyl, bi dem zwei Spiller im Wèchsel Spillfigurè uff èm Spillbrett – s Schachbrett – beweget. Ziel vom Spyl isch es, è schachmatt vom Gegener z erreichè, dodemit wörd sini Spillfigur, wo Königg heißt, so aagriffè, daß er nimmi voteidigt wörrè ka. Z Europa un vilè andere Deil vo dè Wält isch Schach allgemein bekannt un è bedütends Brettschpyl. Vili Schachspiller sin Mitglieder vo Schachvorein, welli irrersits regionali un nationali Schachvobänd aaghöret un sich weltwit im Wältschachbund (FIDE) zämmègschlossè hän. Schachdurnyr wörret vo privatè Veranschtalter, vo Schachvorein oder vo Schachvobänd organisyrt. Derzitigè Schachwältmeischter isch dè Viswanathan Anand. Schach isch – gmessè a dè Zahl vo dè in Vorein organisyrtè Spiller un dè zuèghörigè, veröffentlichtè Schachliteradur – vor Daame, Mülli, Halma un dè vylè Pachisi-Abkömmling s populärschte Brettschpyl z Europa. Rächt ähnlich zum Schach sin Spyle wiè Xiangqi, Shōgi un Makruk, un nèmmet èn ähnlichè Platz i dè ostasiatischè Kulturè y. S wörd sowoll zum reinè Vergnügè als au wettkampfmäßig gschpillt, in Schachvorein, Turnyr, online per Schachserver oder als Fernschach per E-Mail, Fax, spezielli Fernschachserver un Poschtkartè. Noch èrè repräsentativè Umfrog, wo im Januar