rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Friedrich Schröder – sei ganzer Nama laudet Friedrich Hermann Dietrich Schröder (* 6. Auguscht 1910 em schweizerischa Ort Näfels [heitzodag a Doil vo dr Gmoind Glarus Nord], † 25. September 1972 z Berlin) ischt a deitscher Kombonischt gwäa, wo hauptsächlich Operedda, Filmmusika ond Schlager gschriiba hot. Dr Friedrich Schröder kommt am 6. Auguscht 1910 z Näfels uff d Welt. Sei Vadder ischt a Inschineer aus Weschtfala ond sei Mueder a Schwäbin. Wia der Bua viir Johr alt ischt, ziagt’r mit seine Leit noch Stuegert ond wechst en sellra Stadt auf. 1927 macht’r am Reformgymnasiom Stuegert sei Abidur, ond hendrher studiirt’r en dr weschtfälischa Stadt Minschder sowohl d Gschicht vo dr Musik wia au Kirchamusik. Zwoi Johr späder ibrsiidlet’r noch Berlin ond setzt deet sei Studiom an dr Musikhochschuel fort. Sei wichdigschdr Lehrer isch dr Paul Höffer. Weil en deam Johr (1929) d Weltwirtschaftskrise ausbricht, vorliirt’r älles, was-em sei Vadder vormacht hot. Sei Ploo, Kirchamusiker zo werda, geit’r bald auf ond wuud stattdessa Kopischt. Irgendwann lernt’r da Kombonischda Peter Kreuder kenna ond wuud sei Mitarbeider. Em Schröder sei Uffgab bestoht doo dren, em Kreuder seine Filmmusika zo orkeschtriira. Vo 1934 bis 1937 schafft’r als Kabellmoischder am Metropol-Theader z Berlin. Zor
Salge isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern. Salge leit rond 35 km nordeschtlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 74,5 % Landwirtschaftsfleche, 11,9 % Wald, 10,3 % Sidlongsfleche ond 3,3 % sonschtige Fleche. Zua Salge ghered d Derfer Salgen, Bronnen ond Hausen ond d Weiler Bronnerlehe ond Simonsberg. Salge haut friar zua dr Herrschaft Mindelheim ghert, mo 1714 zom Kurfirschtetom Bayern komma ischt. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 0,8 % gleage. 95,1 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 2,2 % evangelisch. Salge haut mit em Markt Pfaffehause ond dr Gmoende Broitebronna ond Oberriada a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Salge isch dr Johann Egger. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Salge ghert zom Oschtschwäbisch. Commons: Salge – Sammlig vo Multimediadateie salgen.de Salgen: Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Salgen: Amtlichi Statistik (LStDV) Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011). Normdate: GND: 1182044026 | VIAF: 4358155411329508940006
Sonthoi (amtlich Sontheim) isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern. Sonthoi leit rond 15 km eschtlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 62,9 % Landwirtschaftsfleche, 27,6 % Wald, 8 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschtige Fleche. Zua Sonthoi ghered d Derfer Attenhausen ond Grabus ond d Weiler ond Gheft Bachweber, Bergbauer, Hochstetten, Holzbauer Laubers, Linderhöfe ond Ziegler. Sonthoi isch zom erschte Mol gnennt worda em Jaur 838. Dr Ort haut friar dr Reichsabtei Ottobeire ghert ond isch 1803 mit em Reichsdeputationshauptschluss zua Bayern komma. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,3 % gleage. 93,8 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 4,5 % evangelisch. Sonthoi ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft. Dr Birgermoeschter vo Sonthoi isch dr Alfred Gänsdorfer. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Sonthoi ghert zom Oschtschwäbisch. Günther Städele und Hubert Strobel: Sontheim und Attenhausen. Bilder aus vergangener Zeit. Geiger, Horb am Neckar 2003 ISBN 3-89570-895-X Commons: Sonthoi – Sammlig vo Multimediadateie www.sontheim.de Sontheim (Schwaben): Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Sontheim (Schwaben): Amtlichi Statistik (LStDV) Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011). Normdate:
Stetta (amtlich Stetten) isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern. Stetta leit rond 20 km eschtlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 47,5 % Landwirtschaftsfleche, 39,7 % Wald, 11,2 % Sidlongsfleche ond 1,6 % sonschtige Fleche. Zua Stetta ghered d Derfer Stetta, Erisried ond Wipfel ond d Weiler ond Gheft Gronau, Walchs ond Weiherhaus. Stetta haut friar zua dr Herrschaft Mindelheim ghert, mo 1714 zom Kurfirschtetom Bayern komma ischt. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,3 % gleage. 91,6 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 6,4 % evangelisch. Stetta haut mit em Markt Dirlewang ond dr Gmoende Apfeldrach ond Unterägg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Stetta isch dr Richard Linzing. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Stetta ghert zom Oschtschwäbisch. Commons: Stetta – Sammlig vo Multimediadateie stetten-schwaben.de Stetten (Schwaben): Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Stetten (Schwaben): Amtlichi Statistik (LStDV) Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011). Normdate: GND: 4509041-5 | VIAF: 248718256
Trunkelsberg isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern. Trunkelsberg leit direkt an dr Stadtgrenze vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Oberschwoba. Vo dr Gmarkong send 42,3 % Landwirtschaftsfleche, 23,2 % Wald, 34,5 % Sidlongsfleche ond 0 % sonschtige Fleche. Zua Trunkelsberg ghert au no s Gheft Geishof . Trunkelsberg isch zom erschte Mol gnennt worda em Jaur 972. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,9 % gleage. 71 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 24,6 % evangelisch. Trunkelsberg haut mit dr Gmoende Benninge, Holzgenz, Lache, Mengemerberg ond Ungerhausa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Trunkelsberg isch dr Roman Albrecht. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Trunkelsberg ghert zom Oschtschwäbisch. Commons: Trunkelsberg – Sammlig vo Multimediadateie trunkelsberg.de Trunkelsberg: Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Trunkelsberg: Amtlichi Statistik (LStDV) Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011). Normdate: GND: 4221927-9 | LCCN: n89146393 | VIAF: 138496890
Tirke isch a Markt em Landkroes Onderallgai en Bayern. Tirke leit an dr Wertach, em Side vom Naturpark Augschburg-Weschtliche Wälder an dr Grenze zua Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 58,7 % Landwirtschaftsfleche, 18,9 % Wald, 18 % Sidlongsfleche ond 4,4 % sonschtige Fleche. Zua Tirke ghered au no d Derfer Berg ond Irsingen ond d Weiler ond Gheft Kugelmann, Ludwigsberg, Schönbrunn, Unterirsingen (Zollhaus) ond Webermühle. Tirke isch zom erschte Mol gnennt worda em Jaur 1090. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 5,2 % gleage. 84,7 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 9 % evangelisch. Tirke haut mit dr Gmoende Amberg, Ramminga ond Wiedergeltinga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Tirke isch dr Sebastian Seemüller. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Tirke ghert zom Oschtschwäbisch. Ludwig Aurbacher (1784-1847), Leahrer und Schriftsteller (D Sieba Schwoba) Chronik von Türkheim, Türkheim 1957 Alois Epple und Patricia Hintner: Festschrift 900 Jahre Türkheim, Türkheim 1990 Alois Epple (Hrsg.): Die Geschichte von Türkheim, Türkheim in der Barockzeit, Türkheim 2000, ISBN 3-932974-03-4 Alois Epple (Hrsg.): Anton Frei Türkheim im 20. Jahrhundert, Irsingen im 20. Jahrhundert, Türkheim 2005, ISBN 3-932974-13-1 Alois Epple: KZ Türkheim. Das Dachauer Außenlager Kaufering VI, Bielefeld 2009, ISBN 978-3-938969-07-6
Tussenhause isch a Markt em Landkroes Onderallgai en Bayern. Tussenhause leit rond 35 km eschtlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 54,1 % Landwirtschaftsfleche, 35,9 % Wald, 8,7 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtige Fleche. Zua Tussenhause ghered d d Derfer Mattsies, Zaisertshofen ond Ziegelstadel ond d Weiler ond Gheft Angelberg, Haas, Hellziegl, Lohmühle, Mattsiesmühle ond Schloss Mattsies. Tussenhause isch zom erschte Mol gnennt worda em Jaur 943 als Tuzinhusa. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,5 % gleage. 93,1 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 3,8 % evangelisch. Tussenhause ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft. Dr Birgermoeschter vo Tussenhause isch dr Johannes Ruf. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Tussenhause ghert zom Oschtschwäbisch. Commons: Tussenhause – Sammlig vo Multimediadateie www.tussenhausen.de Tussenhausen: Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Tussenhausen: Amtlichi Statistik (LStDV) Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011). Normdate: GND: 4441038-4 | VIAF: 9124147270396535700004
Ungerhausa isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern. Ungerhausa leit rond acht Kilometer eschtlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 74,9 % Landwirtschaftsfleche, 6,4 % Wald, 17,2 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschtige Fleche. Zua Ungerhausa ghered koene weitere Ortsdoel. Ungerhausa isch zom erschte Mol gnennt worda em Jaur 972 als Husen. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 5 % gleage. 84,6 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 10,2 % evangelisch. Ungerhausa haut mit dr Gmoende Benninge, Holzgenz, Lache, Mengemerberg ond Trunkelsberg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Ungerhausa isch dr Josef Fickler. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Ungerhausa ghert zom Oschtschwäbisch. Commons: Ungerhausa – Sammlig vo Multimediadateie www.ungerhausen.de Ungerhausen: Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Ungerhausen: Amtlichi Statistik (LStDV) Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011). Normdate: GND: 10082940-5 | LCCN: n2008023643 | VIAF: 124138101
Unterägg isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern. Unterägg leit rond 35 km sideschtlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 74,5 % Landwirtschaftsfleche, 18,5 % Wald, 6,4 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschtige Fleche. Zua Unterägg ghered d Derfer Unteregg, Oberegg, Rappen ond Warmisried ond d Weiler ond Gheft Bittenau, Eßmühle, Höllbauer, Lausbihl, Salzstraß-Mühle ond Schlottermühle. Unterägg haut friar dr Reichsabtei Ottobeire ghert ond isch 1803 mit em Reichsdeputationshauptschluss zua Bayern komma. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,1 % gleage. 94,8 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 3,4 % evangelisch. Unterägg haut mit em Markt Dirlewang ond dr Gmoende Apfeldrach ond Stette a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. D Birgermoeschtere vo Unterägg isch d Marlene Preißinger. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Unterägg ghert zom Oschtschwäbisch. Commons: Unterägg – Sammlig vo Multimediadateie www.unteregg-online.de Unteregg: Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Unteregg: Amtlichi Statistik (LStDV) Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011). Normdate: GND: 4509040-3 | VIAF: 240081384
Weschterhui (amtlich Westerheim) isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern. Weschterhui leit rond 10 km eschtlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 65,5 % Landwirtschaftsfleche, 21,7 % Wald, 10,9 % Sidlongsfleche ond 1,8 % sonschtige Fleche. Zua Weschterhui ghered d Derfer Oberwesterheim, Unterwesterheim, Günz ond Rummeltshausen ond d Weiler Allewindschneider, Heutle, Holzbauer ond Scherle. Weschterhui haut friar dr Reichsabtei Ottobeire ghert ond isch 1803 mit em Reichsdeputationshauptschluss zua Bayern komma. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2 % gleage. 90,7 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 8,3 % evangelisch. Weschterhui haut mit em Markt Erke ond dr Gmoende Kammla ond Lauba a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. D Birgermoeschtere vo Weschterhui isch d Christa Bail. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Weschterhui ghert zom Oschtschwäbisch. Commons: Weschterhui – Sammlig vo Multimediadateie www.gemeinde-westerheim.de Westerheim (Unterallgäu): Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Westerheim (Unterallgäu): Amtlichi Statistik (LStDV) Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011). Normdate: GND: 4119081-6 | VIAF: 242137492
Wiedergeltinga isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern. Wiedergeltinga leit an dr Wertach, rond 40 km eschtlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller. Vo dr Gmarkong send 71,1 % Landwirtschaftsfleche, 13,9 % Wald, 12,1 % Sidlongsfleche ond 3 % sonschtige Fleche. Zua Wiedergeltinga ghert au no d Wiedergeltinger Mühle. Wiedergeltinga isch zom erschte Mol gnennt worda em Jaur 1172. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,2 % gleage. 89,8 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 6,6 % evangelisch. Wiedergeltinga haut mit em Markt Tirke ond dr Gmoende Amberg ond Ramminga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Wiedergeltinga isch dr Norbert Führer. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Wiedergeltinga ghert zom Oschtschwäbisch. Commons: Wiedergeltinga – Sammlig vo Multimediadateie www.wiedergeltingen.de Wiedergeltingen: Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Wiedergeltingen: Amtlichi Statistik (LStDV) Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011). Normdate: GND: 4222317-9 | VIAF: 237319138
Winterriada isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern. Winterriada leit rond 15 km nerdlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 70,8 % Landwirtschaftsfleche, 17,3 % Wald, 9,6 % Sidlongsfleche ond 2,2 % sonschtige Fleche. Zua Winterriada ghered koene weitere Ortsdoel. Winterriada haut friar em Reichsstift Ochsenhausen ghert ond isch mit dr Rheibondakte (1806) zom Kenigreich Bayern komma. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,7 % gleage. 93,9 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 4,4 % evangelisch. Winterriada haut mit em Markt Babahausa ond dr Gmoende Egg, Hasla, Kettershausa ond Oberschenegg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Winterriada isch dr Hans Peter Mayer. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Winterriada ghert zom Oschtschwäbisch. Commons: Winterriada – Sammlig vo Multimediadateie www.winterrieden.de Winterrieden: Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Winterrieden: Amtlichi Statistik (LStDV) Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011). Normdate: GND: 4227071-6 | VIAF: 243513378
Wolfertschwenda isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern. Wolfertschwenda leit rond 15 Kilometer sidlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 63,5 % Landwirtschaftsfleche, 21,6 % Wald, 12,2 % Sidlongsfleche ond 2,8 % sonschtige Fleche. Zua Wolfertschwenda ghered d Derfer Wolfertschwenda, Dietratried ond Niederdorf ond d Weiler Bossarts ond Klessen. Wolfertschwenda isch zom erschte Mol gnennt worda em 9. Jaurhundert, Dietratried 1365. Ab 1699 haut Wolfertschwenda dr Reichsabtei Ottobeire ghert ond isch 1803 mit em Reichsdeputationshauptschluss zua Bayern komma. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,5 % gleage. 87,4 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 9,1 % evangelisch. Wolfertschwenda haut mit em Markt Grenabach ond dr Gmoend Woaringa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Wolfertschwenda isch dr Karl Fleschhut. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Wolfertschwenda ghert zom Oschtschwäbisch. Karl Schnieringer: Siedlungs- und Hofgeschichte Wolfertschwenden. Ottenbeuren: K. Schnieringer, 1937, 67 Bl. Anna Maria Wrzesinski: Es darf nicht sein — Der Bericht einer Allgäuer Magd über eine lebensgefährliche Liebe — aufgezeichnet von Erdmuthe von Baudissin, Wißner Verlag, Augsburg 2007, 128 Seiten Commons: Wolfertschwenda – Sammlig vo Multimediadateie www.wolfertschwenden.de Wolfertschwenden: Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Wolfertschwenden: Amtlichi Statistik
Woaringa isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern. Woaringa leit en dr Region Donau-Iller en Oberschwoba an dr Stadtgrenze vo Memmenga. Vo dr Gmarkong send 60,5 % Landwirtschaftsfleche, 26,3 % Wald, 10,5 % Sidlongsfleche ond 2,7 % sonschtige Fleche. Zua Woaringa ghered au no s Dorf Darast ond d Weiler ond Gheft Eglofs, Enzers, Frohnhart, Holder, Holzmühle, Lippenbauer Pfaule, Molzen, Obersteinbühl, Ölmühle, Rappenloh, Rohr ond Untersteinbühl. Woaringa isch zom erschte Mol gnennt worda em Jaur 948. Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 24 % gleage. 23,3 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 73,3 % evangelisch. Woaringa haut mit em Markt Grenabach ond dr Gmoend Wolfertschwenda a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Woaringa isch dr Volker Müller. Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: Dr Dialekt vo Woaringa ghert zom Oschtschwäbisch. Commons: Woaringa – Sammlig vo Multimediadateie www.woringen.de Woringen: Wappegschicht vum Haus der Bayerischen Geschichte (HdBG) Woringen: Amtlichi Statistik (LStDV) Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-003r Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtag (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011). Normdate: GND: 4372818-2 | VIAF: 236984589
D Kinematik isch d Lehr vo de Bewegige, wo im physikalische Sinn messbar sind. Es handlet sich in erschter Linie um gliichförmigi Bewegige mit konschtanter Gschwindigkeit, um gliichfömig beschleunigti sowie zuenehmend oder verzögeret beschleunigti Bewegige. S typische Biischpil von ere gliichförmig beschleunigte Bewegig isch die rollendi Kugele uuf ere schiefe Ebeni. Si beschleunigt (vom Uusgangspunkt 0 m/s her), allei von dr Schwerchraft triibe, in harmonisch-gliichförmiger Wiis. D Momentangschwindigkeit im Punkt t ergibt sich dur erschti Ableitig (Analysis) von dr durch die jewiiligi Neigig von dr schiefe Ebeni und durch d Kugelemasse empirisch definierte Quadratfunktion. Doderbii sind die mittleri Gschwindigkeit vom jewiils betrachtete (gmessne) Ziitabschnitt und d Momentangschwindigkeit im Mittelpunkt vo dem Ziitabschnitt gliich gross. Gliichförmig beschleunigti Bewegige werde immer durch Quadratfunktione abbildet, das isch auch biim freie Fall eso. Zuenehmend beschleunigti Bewegige andrersiits werde durch Funktione höcherer Ordnig, z. B. Kubikfunktione, abbildet. Die natürlich-physikalische Bewegige sind in dr Regel gliichförmig beschleunigt. Zuenehmend beschleunigti Bewegige andrersiits werde viilfach dur technisch-kognitivi Syschtem erzüügt. Trautwein Handbuch-Edition: Physik - Grundwissen, Formeln, Gesetze Seiler/Hardmeier: Lehrbuch der Physik, 1. Band Lambacher/Schweizer: Analysis
Unter Empirie verschtoht me en wisseschaftlichi Herangehenswiis an Problem. Si verloht sich nit bloss uuf logischi Theorie, sondern suecht faktischi Realitäts-Erfahrige wie Experiment, Messig und Beobachtig, zum uuf schlüssigi und erhärteti Ergebnis z glange. Die empirischi Forschig findet im Labor oder denn als sogen. Feldforschig direkt in der reale Umwelt statt. Meischtens isch Datenerhebig demit verbunde. D Ergebnis von dr empirische Forschig müesse widerholbar sii. Positivismus H. Leisegang: Einführung in die Philosophie Rudolf Eisle: Empirisch, in: Wörterbuech vo de philosophische Begriff, 1904
Dr Simon Petrus (Geburtsdatum unbekannt; † öppe 64 z Rom) isch en wichtige, wenn nit dr wichtigscht Jünger vom Jesus vo Nazaret gsii. Er ghört zu de Aposchtel. Dr Simon, wie men em gseit het, isch Fischer am See Genezareth z Judäa gsii und het i dr Ortschaft Kafarnaum gwohnt, bevor er sich em Jesus und sine Jünger agschlosse het. Dr Jesus het ihn nach siire Beruefig Kephas gnennt, was wie Petrus au Fels heisst. Sehr wichtig isch dr Petrus für die römisch-katholischi Kirche: Gemäss Matthäus 16,18 het ihm dr Jesus gseit: "Du bist Petrus [also ebe dr Fels], und auf diesem Felsen will ich meine Gemeinde bauen. […] Ich will dir des Himmelreiches Schlüssel geben. […]" Negativ in Erschiinig träte isch dr Petrus nur eis Mol, churz vor dr Chrüzigung vom Jesus. Wie dä ihm prophezeit het, het er ihn verlügnet, indem er, um sich sälber z rette, de Gegner gseit het, er heigi mit Jesus nüt z tue ghaa. Er hets denn aber schnell bereut, wie me im Markusevangelium cha läse. (Markus 14, 66 bis 72). Dr Petrus gilt als Augezüüge vo dr Uuferschtehig vo Jesus, und es heisst, dr Evangelischt Markus seig siin Schüeler gsii, wo s
Mit Gottesbewiis het me philosophisch versuecht, d Exischtenz vo Gott verschtandesmässig z bewiise. Es giit 4 Kategorie devo: Dr ontologisch Gottesbewiis: Bewiisfüehrig uus em Gottesbegriff Dr kosmologisch Gottesbewiis: Bewiisfüehrig uus em Dasiin von dr erschaffene Welt Dr teleologisch Gottesbewiis: Bewiisfüehrig uus dr Zweckmässigkeit von dr Welt Dr moralisch Gottesbewiis: Bewiisfüehrig uus em sittliche Bewusstsii Nachfolgend drei Biischpil uus dr Spätantike, uus em Mittelalter und uus dr düütsche Klassik: Dr Boethius (480 bis 525) isch en schpätrömische Staatsmaa und Philosoph gsii. Im Gegesatz zum Augustinus wo Theologii betriibe het und nur gfüehlsmässigi Hingab an Gott, nit aber Neugier befürwortet het, het dr Boethius die theologischi Philosophii begründet. Gott, het er gsagt, chönni nebscht em Glaube auch dur verschtandesmässigi Analyse erfasst und ergründet werde. Eine vo dene Bewiise: Dr Mensch erreicht irdisch nur unvollkommnigs Glück. Uus dr Exischtenz vo unvollkommnigem Glück chann aber logisch abgleitet werde, dass es auch s vollkommene muess gää, und das in dr innige Verbindig mit Gott. Siini Schrift dezue: De consolatione philosophiae. Dr Thomas von Aquin het z. B. en teleologische Bewiis entwicklet: Gott als Geschtaltigskraft und Bewegigskraft von dr Materie. Er isch dr unbewegti Beweger, wo die letschti Ursach vo allem Bewegte uuf dr Welt isch.
Dr Hans Küng (* 19. März 1928 z Sursee, Kanton Lozärn; † 6. April 2021 z Dibenga) isch en Schwiizer Theolog, römisch-katholische Prieschter und Autor gsii. Er isch unter anderem Professer für ökumenischi Theologii und Direkter vom Institut für ökumenischi Forschig an dr Universität Tübinge gsii. Er het sich mit siinere römisch-katholische Kirche kritisch uusenandergsetzt, v. a. mit de Werk „Die Kirche“ und „Unfehlbar?“. Dodermit het er denn au die offizielli Lehrerlaubnis vom Vatikan aberchennt überchoo. Grossi Verdienscht het sich dr Küng in de schpätere Jahr vo siinere Laufbahn mit em ökumenische Dialog mit de Welt-Religione gholt. Karl-Josef Kuschel: Hans Küng – Denkwege (ein Lesebuch) Commons: Hans Küng – Sammlig vo Multimediadateie Publikatione vo und über Hans Küng im Katalog Helveticat vo dr Schwiizerische Nationalbibliothek Wärch vu un iber Hans Küng in dr Dytsche Digitale Bibliothek Vollständige Läbeslauf und Uuszeichnige uf de Website vo de Universität Tübinge Audiofeature über s Läbe und Wärch vom Hans Küng uf Bayern2 Radiowissen Mediathek Mitschnitt vo Vorträg und Vorläsige a de Universität Tübinge Dossier uf Spiegel-Online Elisabeth Zoll: Berühmter Kirchenkritiker: Theologe Hans Küng gestorben. In: swp.de (Südwest Presse). 6. April 2021, abgruefen am 6. April 2021.