rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Zitdaafele zur Gschicht vo China liiferet e schnälle Überblick über die langi und wäggselvolli Gschicht vo China. Si foot bi de antike Hoochkulture aa und goot über die langi Räije vo de Kaiser-Dünastie bis zur Zit vo de Republike und zu wichtige Daate im 20. und 21. Joorhundert. Hemudu-Kultur (öbbe 7000–4000 v. d. Z.) Yangshao-Kultur (öbbe 5000–2000 v. d. Z.) Banpo-Siedlig Longshan-Kultur (öbbe 3000–2000 v. d. Z.) Liangzhu-Kultur (öbbe 3300–2200 v. d. Z.) Xia-Dynastii (夏): etwa 2070–1600 v. d. Z. Shang-Dynastii (商); au as „Yin“ bezäichnet, öbbe 1700–1100 v. d. Z. Zhou-Dynastii (周) öbbe 1100–256 v. d. Z. Westligi Zhou-Dynastii (西周), Xizhou: 1100 v. d. Z.–770 v. d. Z. Östligi Zhou-Dynastii (東周), Dongzhou: 770 v. d. Z.-256 v. d. Z. Zit vo de Früelgs- und Herbstannale (春秋), Chunqiu: 770 v. d. Z.-476 v. d. Z. Zit de Striitende Riich (戰國), Zhanguo: 476 v. d. Z.-221 v. d. Z. Qin-Dynastii (秦): 221 v. d. Z.–207 v. d. Z. Kaiser Shǐhuángdì (始皇): 221 v. d. Z.-210 v. d. Z. Kaiser Qin Er Shi (秦二世) : 209 v. d. Z.-207 v. d. Z. Kaiser Ziying : 207 v. d. Z.-206 v. d. Z. Han-Dynastii (漢): 206 v. d. Z.–220 n. d. Z.
News of the World News of the World isch s fimft Studioalbum vu dr britische Rockband Queen. S isch anne 1977 uusechuu. Uf em Album si zwäi vo de bekanntiste Lieder vo Queen, We Will Rock You und We are the Champions. Dr Stil isch vo dr Punk-Muusig beiiflusst und isch rauer und rockiger as früeneri Album. Es git mee Gliichberächtigung in dr Grubbe und zum erste Mol bim e Queen-Album si zwäi Lieder vom Schlagzüüger Roger Taylor drbii und zwäi vom Bassist John Deacon. Drfür het s weniger Komposizione vom Freddie Mercury. We Will Rock You (Brian May) – 2:00 We Are the Champions (Freddie Mercury) – 3:00 Sheer Heart Attack (Roger Taylor) – 3:22 All Dead, All Dead (Brian May) – 2:57 Spread Your Wings (John Deacon) – 4:21 Fight From the Inside (Roger Taylor) – 2:58 Get Down Make Love (Freddie Mercury) – 3:40 Sleeping on the Sidewalk (Brian May) – 2:50 Who Needs You (John Deacon) – 3:02 It's Late (Brian May) – 6:20 My Melancholy Blues (Freddie Mercury) – 3:18 0V Queen John Deacon • Brian May • Freddie Mercury • Roger Taylor * Auszeichnungen für Musikverkäufe • Lieder
Somebody to Love isch es Lied vo de britische Rockgruppe Queen. S Lied isch vom Band-Mitglid Freddie Mercury gschribe worde. Es isch am 12. Novämber 1976 as ersti Single us em Album A Day at the Races veröffentligt worde und ghöört zu de bekanntiste Songs vo dr Band. Es isch au uf em Album Greatest Hits. D Melodii vom Song isch wie bi dr Bohemian Rhapsody zimlig komplex und s Arrangschemänt das vom ene Gospel-Chor. Dr Roger Taylor het gsäit, es sig vo dr Aretha Franklin beiiflusst. http://www.queenpedia.com/index.php?title=Somebody_To_Love 0V Queen John Deacon • Brian May • Freddie Mercury • Roger Taylor * Auszeichnungen für Musikverkäufe • Lieder
S Mongolische Riich isch dr grösst zämmehängendi Herrschaftsberiich in dr Wältgschicht gsi. Es het het sich us em Khanat vom Dschingis Khan entwigglet, nochdäm dä d Mongole 1190 in iirem Hauptsiidligsruum in dr Mongolei under sinere Herschaft veräinigt het. Er het denn groossi Däil vo Asie erooberet und isch bis Russland vordrunge. Under sim Soon Ögedei Khan het dr Mongolesturm uf Öiropa aagfange und fast ganz Russland isch under die mongolischi Herschaft cho. 1241 si die mongolische Riter ins hütige Dütschland, Tschechie und Östriich iigfalle und häi die öiropäische Armeä, wo sä konfrontiert häi, vernichdend gschlaage, under anderem bi Liegnitz z Pole am 9. April 1241 und bi Muhi in Ungarn. Wo dr Ögedei Khan 1241 gstorbe isch, sin si abzooge, wil iiri Generääl bi dr Waal vom Groosskhan häi welle drbii si. D Gebiet, wo si bsetzt häi, häi dr Staat vo dr Goldige Horde bildet, wo bis zum Aafang vom 16. Joorhundert äins vo de grösste Riich in Öiropa gsi isch. 1218 häi d Mongole s westlige Middelasie erooberet und si in de 1230er Joor bis Anatolie vorgstoosse. Denn isch s Kalifat vo Bagdad an d Räije cho und 1260 si d Mongole z Aleppo gsi. Noch em
Vorlage:Infobox_Krankenhaus/Logo_fehltVorlage:Infobox_Krankenhaus/Träger_fehlt D Rehaklinik Sankt Marien isch e orthopädischi un internistischi Fachklinik z Bellige gsii. Si isch anne 1970 grindet woren as katholisch Huus mit Schweschtere vum Orde Vum Hailige Josef z Saint-Marc (Ordeshuus im Chloschter St. Trudpert). Zerscht isch si ne kommunal un gmainnitzig Huus gsii, 2010 isch si in e gGmbH umgwandlet wore. Zum Aafang vum Johr 2011 isch d Rehaklinik vum finanziäll aagschlaane Klinikverbund Hegau-Bodesee-Klinikum an di erscht churz dervor grindet Dytsch Klinike Holding (DKH) mit Sitz z Hamburg ibergee wore (glychzytig mit dr Hochrhy-Eggberg-Klinik z Bad Säckige, wu aber im Juni 2013 het mießen Insolvenz aamälde). D Umständ vu däm Aigetimerwächsel sin in dr Effetligkait umstritte. Anne 2015 isch d Klinik insolvänt gange. Uf em Areal stoht mitllerwyli ne Bflääghaim. Wolfgang Messner: Traumkonditionen für die Deutsche Kliniken Holding. In: Stuttgarter Zeitung vum 21. Juli 2012 Areal bekommt ein neues Gesicht, Weiler Zeitung, 24.08.2018
Jazz Jazz isch s sibt Studioalbum vu dr britische Rockband Queen. S isch anne 1978 uusechuu. Derwylscht di baide vorige Albe vu Queen sälber produziert wore sin, isch s bi dr Ufnahme zue Jazz no ne letscht Mol zue re Zämmearbet mit em Roy Thomas Baker chuu. S Album isch vu Juli bis Oktober 1978 z Nizza sun z Montreux ufgnuu wore. "Mustapha" (Freddie Mercury), 3:01 "Fat Bottomed Girls" (Brian May), 4:16 "Jealousy" (Freddie Mercury), 3:13 "Bicycle Race" (Freddie Mercury), 3:01 "If You Can't Beat Them" (John Deacon), 4:15 "Let Me Entertain You" (Freddie Mercury), 3:01 "Dead on Time" (Brian May), 3:23 "In Only Seven Days" (John Deacon), 2:30 "Dreamer's Ball" (Brian May), 3:30 "Fun It" (Roger Taylor), 3:29 "Leaving Home Ain't Easy" (Brian May), 3:15 "Don't Stop Me Now" (Freddie Mercury), 3:29 "More of That Jazz" (Roger Taylor), 4:16 Jazz uf queenonline.com, dr offiziälle Websyte vu dr Band 0V Queen John Deacon • Brian May • Freddie Mercury • Roger Taylor * Auszeichnungen für Musikverkäufe • Lieder
Schwendi ischt emol politeschi Gmeend (me sääd offiziöll Bezirk) im Kantoo Appezöll Inneroode gsee. De Sitz vo de Bezirksvewaaltig ischt im Wissbad gsee. Schwendi ischt vo de Flechi här de grööscht Bezirk im Kantoo gsee. S gaanz Gebiet ischt prägt vo Streusidlige und höche Bäg. Zum Bezirk hend d Schwendi und d Wasseaue ghöört, de Tääl vom Wissbad, wo südlech vom Brüelbach und westlech vo de Settere liid, und au en Tääl vo Appezöll, dai isch es s Gebiet zwösched em Bahof ond de Settere gsee. Säb ischt met 781 m de tüüfscht Punkt vom Bezirk gsee, wo bis in Säntis, uf 2'502 m ü. M. ui gangen ischt. Vo Appezöll faht s Zögli vo de Appezölle Bahne a Wissbad ond Schwendi vebii bes i d Wasseaue hönderi. Die Bah ischt im Juli 1912 i Betriib gnoo woede ond es ischt plaaned gsee, as me si emol bis in Säntis ui bout. Vo de Wasseaue füet e Loftsäälbah i d Ebenalp uf 1'589 m ui. Vo dai cha me wiite in Schöfler (1'912 m) ui wandere. Wänn epid mag, so chan e wiite bis in Säntis ui loufe. Vo de Ebenalp cha me abe au dös Wöldchölchli, da ischt e
Schinznach isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg vom Kanton Aargau. Si isch uf de 1. Jänner 2014 us ere Fusion vo de Gmeinde Oberflachs und Schinznach-Dorf entstande. De hütig Ortsteil Schinznach-Dorf het bis 1938 offiziell scho einisch Schinznach gheisse. D Gmeind ligt im untere Schänkebärgerdaal am Dalbach. D Nochbergmeinde sind Bözbrg, Villnachere, Brugg, Välte, Gaueschtei, Tale und Zääje. Es het schomol es Fusionsprojekt geh, wo die vier Gmeinde Oberflachs, Schinznach-Bad, Schinznach-Dorf und Villnachere zu de Gmeind Schinznach hätte welle fusioniere. Di stimmberächtigt Bevölkerig vo Villnachere het das Projekt aber im Oktober 2009 abgläänt und Schinznach-Bad het bin ere chline Fusion nöd welle mitmache, so dass Schinznach-Dorf und Oberflachs jetz alleige zämeggänge sind. Lina Zulauf (1892–1955), e Chinderpflägeri und Mundartdichteri Commons: Schinznach – Sammlig vo Multimediadateie d Website vo de Gmeind Felix Müller: Schinznach-Dorf. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Felix Müller: Oberflachs. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023
S Bütschgi oder au Gröibschi, Gigetschi, Gürbschi, Bitzgi, Butze, Bützgi isch s Chärnghüüs vom ene Öpfel oder von ere Bere. Mänggisch zelt mä au dr Stiil und d Fliege drzue. Es git im dütsche Sprochruum no e Mängi vo witere Begriff, wo för de innerst Tail vom Chärnobst bruucht wärded. Botanisch gsee isch s Bitzgi e Chranz von Balgfrücht - Öpfel häi fümf drvo, Biire vier - wo sich zmizt im Fruchtfläisch vo dr Schiinfrucht (dr Öpfelfrucht), wo vom Blüetebode bildet wird, entwiggle. Bi de Stäiöpfel sin das käini Balgfrücht in ere wäiche Hut, sondern Nüss mit herte Schaale. Commons: Bütschgi – Sammlig vo Multimediadateie Der Apfelrest uf spiegel.de, Artikel vom 9. Dezember 2004
D Zunge, (althoochdütsch zunga, latiin. lingua, altgriech. γλῶσσα glōssa) d Lällä oder dr Lälli isch e lenglige Muskelkörper, wo von ere Schliimhut überzoge isch und uf em Boode vo dr Muulhööli lit und die fast ganz usfüllt, wenn s Muul zue isch. D Zunge chunnt bim Mensch und de mäiste andere Wirbeldier vor. Si wird brucht bim Chöije, Suuge und Schlucke und het Sinnesorgan zum abdaste und zum die fümf Gschmäck süess, suur, bitter, salzig und umami (旨味; von jap. 旨い umai: fläischig und härzhaft) schmöcke. Iiri Spiicheldrüese sondere Spöiz ab, wo mit em Ässe vermischt wird und bi dr Vorverdauig hilft. Bim Mensch isch d Zunge au wichdig für d Sproochbildig. S Uusestrecke vo dr Zunge wird as Beläidigung aagluegt, wie s d Groossbaasler, es isch jo hützudags nüm ärnst gmäint, mit em Lällekönig mache, wo de Chläibaasler über e Rhii äwägg d Zunge uusestreckt. Commons: Zunge – Sammlig vo Multimediadateie Friedrich Kluge [und Alfred Götze]: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, 20. Uflaag, bsorgt vom Walther Mitzka, Berlin und New York 1967, Nöidruck 1975, S. 892
Kaffi [ˈkɑfi, ˈkɑfeː, ˈkxɑfeː, ˈxɑfeː] (türk. kahve us arab. قهوة‎ qahwa „aareegends Getränk“, ursprünglig au „Wii“, mit Aaläänig an d Ursprungsregion Kaffa) isch e schwarzes, psüchotrops, coffeinhaltigs Getränk, wo us grööstete und gmaalnige Kaffiboone, de Soome us de Frücht vo dr Kaffipflanze, härgstellt wird. Wie fest d Boone grööstet und gmaale wärde, isch je noch dr Art vo dr Zueberäitig verschiide. Im Kaffi het s Vitamin Niacin. D Bezäichnig Boonekaffi bedütet nit, ass dr Kaffi nid gmaale isch, sondern bezieht sich uf d Räinhäit vom Brodukt und wird brucht, zum en vo sogenanntem Ersatzkaffi (us Zichorie, Gärstemalz usw.) z underschäide. D Kaffiboone wärde us Stäifrücht vo verschiidene Pflanzenarte us dr Familie vo de Rubiaceae gwunne. Die bäide wichdigste Arte vo dr Kaffipflanze sin Coffea arabica (Arabica-Kaffi) und Coffea canephora (Robusta-Kaffi) mit vile Sorte. Je noch dr Sorte und won er aabaut wird, git s underschiidligi Kwalidäätsstuefe. Kaffi wird hüte in mee as 50 Länder aabaut, vor allem in Entwiggligsländer, und für e baar von ene ghöört er zu de wichdigste Exportbrodukt. Mä schetzt, ass uf dr ganze Wält öbbe hundert Millione Mensche vom Kaffi lääbe. Kaffi isch ursprünglig seer düür gsi, und nume die Meebessere häi sich das chönne läiste.
Oberegg chan folgendes bedüte: Oberegg AI, en Bezirk (politischi Gmaind) im Kanton Appezäll Inneroode Tail vo Gmainde: Oberegg (Altusried), en Ortsteil vo de Marktgmeind Altusried, Landchreis Oberallgäu, Bayern Oberegg (Unteregg), en Ortsteil vo de Gmeind Underegg, Landchreis Underallgäu, Bayern Oberegg (Waltenhofen), en Ortsteil vo de Gmeind Waltenhofen, Landchreis Oberallgäu, Bayern Oberegg (Wiesenbach), en Ortsteil vo de Gmeind Wiesenbach, Landchreis Günzburg, Bayern Oberegg (Wildpoldsried), en Ortsteil vo de Gmeind Wildpoldsried, Landchreis Oberallgäu, Bayern Oberegg (Gemeinde Neustift), en Ort bi Neustift im Stubaital, Bezirk Innsbrugg-Land, Tirol Oberegg SG, e Ortschaft i de Gmaind Muolen im Kanton St. Gallen Lueg au: Obereck Unteregg
Oberegg ischt e politischi Gmeend (me sääd offiziöll Bezirk) im Kantoo Appezöll Inneroode i de Ostschwiz. De Bezirk Oberegg ischt e Exklave, wil er ke diräkti Vebindig zu Inneroode hät. Rondom ischt enweder Kantoo Appezäll Osseroode oder Kantoo Sanggalle. Oberegg hät wäge sim Status as Exklave es aiges Bezirksgricht. Er wörd im Kantoo Appenzäll Inneroode als össere Landestääl bezäächnet, wäred di andere fööf Bezirk de inner Landestääl bildid. De Bezirk Oberegg sälber isch i drüü Tääl vestückled, zwee grösseri und eme ganz chlinne. De säb chlii Blätz ischt d Exklave i de Gmeend Walzehuuse, s Chlooste Grimmestää. Di groosse beede Tääl sönd «Gäng». De «oberi Gang» bestood us em Dorf Oberegg, em Töni (Uusichtsbärg und Pass) und em Chapf, dä Wailer underhalb vom Töni ischt mit em Auto nu öber Sanggaller Bode, vom Rhintl här erraichbar. De «underi Gang» bestood us de Wailer Büriswile, Eschemoos und Sulzbach. Di diräkt Strooss vom obere in undere Gang füert öber de Schache, wo zu de Osserooder Gmeend Rüüti ghöört. Oberegg isch wäge de Appezäller Landtälig zor Zyt vo de Reformazion entstande. Ainzelni Dörfer send bim alte Globe bleba, anderi händ sich zom nöije Globe bekennt. Wo de Kanton Appezäll im Johr 1597 inen
Dr Lucius Munatius Plancus (* um 87 v. d. Z. z Tibur; † um 15 v. d. Z. (?)) isch e römische Fäldher, Konsul und Zensor gsi. Dr Lucius Munatius Plancus het under em Julius Cäsar in Gallie dient und het em im Bürgerchrieg 49 v. d. Z. ghulfe gegen e Gnaeus Pompeius Magnus. Er het z Spanie und Afrika kämpft, isch im Joor 46 uf Italie zrugg und isch zum Stadtbrefekt vo Rom ernennt worde. Dr Cäsar het en zum Statthalter vo dr Browinz Gallia Comata gmacht, isch aber am 17. März 44 v. d. Z. ermordet worde. D Mörder vom Cäsar und sini Understützer häi e Kompromiss abgschlosse, so dass d Mörder nid zur Verantwordig zooge worde si und im Cäsar sini Ernennige rächtsgültig bliibe si. Churz druf isch dr Plancus in si Browinz gange. denn isch er wider in Bürgerchrieg in Italie verwigglet gsi. Wo dr Octavian schliesslig in Rom iimarschiert isch, het sich dr Plancus im Marcus Antonius aagschlosse, wo s Iiflussgebiet von em im östlige Middelmeerrum gsi isch. Er isch zum Statthalter vo dr Browinz Asie ernennt worde und in de drissger Joor vo dr Browinz Syrie. Im Joor 32 isch s zun ere Usenandersetzig
Dr Edward Kennedy „Duke“ Ellington (* 29. April 1899 z Washington, D.C.; † 24. Mai 1974 z Nöi York) isch äine vo de iiflussriichste amerikanische Dschääsmusiker gsi. As Pianist het er zu de wichdigste Ernöierer vom Stride-Piano ghöört. Er het öbbe 2000 Lieder und Suite komponiert, und vile von ene si zu Dschäässtandard worde. As Bandleader het er vil gmacht, ass dr Swing zum Big Band-Stil worde isch. In sim spöötere Lääbe het er vilmol in lengere Forme komponiert und sich drbii an dr klassische Muusig orientiert. Am 24. April 1969 het er vom Bresidänt Richard Nixon für si Lääbenswärk die Presidential Medal of Freedom überchoo. 1973 isch er in die franzöösischi Eerelegion ufgno worde. Mä hennt mee as 2000 Komposizioone vom Ellington. Duke Ellington: Music is my mistress. 1973; dütsch Solitude, Luchterhand Taschenbuch 1992 Studs Terkel: Giganten des Jazz. Zweitausendeins, Frankfurt 2005, ISBN 3-86150-723-4 Mercer Ellington: Duke Ellington – Eine Biographie. Albert Müller Verlag, Rüschlikon-Zürich 1980, ISBN 3-275-00748-3 James Lincoln Collier: Duke Ellington, Genius des Jazz. Hannibal, Wien 1989, ISBN 3-85445-045-1 Duke Ellington und die Folgen. Darmstädter Beiträge zur Jazzforschung, Band 6. Wolke, Hofheim 2000, ISBN 3-923997-91-4 Stanley Dance: Duke Ellington in Person. 1978 Stanley Dance: The World of
Dschäässtandards si Dschääs-Komposizione us dr Vergangehäit, wo vo Dschääsmusiker bsundrigs vil gspiilt wärde, drotz alle Verändrige im Dschääs. Eme Hufe Dschäässtandards isch au dr Übergang in anderi Muusigstiil glunge. Umkeert si vili Melodie, wo zu Dschäässtandards worde si, ursprünglig us de verschiidene Schaner vo dr amerikanische Underhaltigsmuusig sit dr Erfindig vo dr Schallblatte choo, drunder Gattige wie Schanson, Schlaager, Popsong, us Broadway-Shous und Miusikal oder Melodie us Hollywood-Film. D Hoochfaasem wo Standard ebtstabde si, isch d Eera vom Swing. E baar Dschäässtandards stamme aber au us em 19. Joorhundert, us Ragtime, klassischem Blues und früejem Dschääs, us em Schicago-Dschääs vo dr zwanziger Joor, em Swing vo de drissiger und vierziger, em Bebop und Hardbop, em Bossa Nova, em modale und sogar us em Free Jazz. S Korpus vo de Dschäässtandards wird bis hüte die ganz Zit veränderet und erwiteret. E baar „Umarbeitige“ vo Songs us em Great American Songbook us dr Zit vom Bebop (Bebop head) si hüte as Usgangspunkt von ere Dschääsinterpretazioon beliebter als d Original. Ted Gioia: The Jazz Standards: A Guide to the Repertoire. Oxford University Press, Oxford 2012, ISBN 978-0-19-993739-4. The Real Book. ISBN 0-634-06038-4 Hans-Jürgen Schaal (Hrsg.): Jazz-Standards. Das Lexikon. 320 Songs und ihre Interpretationen.
Dr Thomas Wright Waller, besser bekannt as Fats Waller (* 21. Mai 1904 in Harlem, Nöi York; † 15. Dezämber 1943 im Santa-Fé-Express in dr Nööchi vo Kansas City an ere Lungenentzündig) isch e bekannte Dschääspianist, Organist, Komponist und Dschäässänger gsi. Dr Waller het e groossi Bedütig in dr Entwigglig vom früeje Dschääs vo de 1920er Joor zum Swing vo de 1930er und 1940er ghaa und het dr Stride-Piano-Stiil zu äim vo de maassgääblige Klavierstiil vom Swing gmacht. Si Bänd, Fats Waller and His Rhythm, wo u. a. dr Al Casey, dr Herman Autrey und dr Harry Dial drbii gsi si, isch äini vo de beste chliine Swing-Bänds gsi. Dr Waller het mit iire und andere Bänds Blatte ufgnoo. As Entertainer mit sine lustige Liederteggst het men en im ganze Land uf em Radio chönne ghööre. Er het in drei Hollywoodmiusikl mitgschafft und 1942 het er e Konzärt in dr Carnegie Hall in Nöi York gee. Ain’t Misbehavin’ Alligator Crawl (What Did I Do to Be so) Black and Blue? Blue Turning Grey Over You Come and Get It Handful of Keys Honeysuckle Rose I’m Crazy ’Bout My Baby (And My Baby’s Crazy ’Bout Me) I’ve Got a Feeling I’m
D Billie Holiday (* 7. April 1915 z Philadelphia; † 17. Juli 1959 z Nöi York; gebore as Elinore Harris) zelt mit dr Ella Fitzgerald und dr Sarah Vaughan zu de bedütendste Dschäässängere. 1929 het si aagfange under em Naame Billie Holiday in Klub afo singe. 1933 het si mit em Benny Goodman Ufnaame gmacht. Vo 1935 aa het d Holiday mit em Teddy Wilson e Hufe Songs ufgnoo, wo dennzumol populär gsi si und sä zu Dschäässtandards gmacht. Au dr Lester Young het vilmol mit ere musiziert und die bäide si gueti Fründ worde. 1937 het si bim Count Basie gsunge, si häi sich aber scho im Joor druf verstritte. Si isch zum Artie Shaw gange und isch äini vo de erste schwarze Dschäässängere gsi, wo mit wisse Musiker ufdräte isch. 1939 het si zum erste Mol dr Song Strange Fruit gsunge, wo s Thema von em d Lynchjustiz an Schwarze gsi isch. Vo 1944 aa isch si immer wider emol vo Striicher begläitet worde. 1947 isch si wägen em Bsitz vo Droge in s Gfängnis choo. Wider dusse isch si bald druf mit groossem Erfolg in dr Carnegie-Hall ufdräte. Vo denn aa het si immer wider Broblem mit
Dr Benjamin David „Benny“ Goodman (* 30. Mai 1909 z Chicago, Illinois; † 13. Juni 1986 in Nöi York) isch en amerikanische Dschääsmuusiker gsi. Er het as Bändliider fungiert und Klarinette gspiilt. Sini grösste Erfolg het er in de 1930er Joor mit sinere Big Band ghaa. Er gilt as äine vo de populärste Protagoniste vom Swing. In de 1930er isch er äine vo de erste wisse Dschääsmusiker gsi, wo öffentlig mit schwarze Musiker wie em Teddy Wilson und dr Billie Holiday zämme gschafft het. Dr Goodman isch vor allem mit sine Interpretazione vo Komposizioone vo andere bekannt worde. Er het au mit eme Hufe andere Musiker zämme komponiert und weniger eläi. Bsundrigs wichdig sin in dere Beziejig dr Lionel Hampton (Wibrafoon) und dr Charlie Christian (E-Gitarre). AC – DC Current (Christian – Hampton – Goodman) Air-Mail Special (Mundy – Christian – Goodman) Don’t Be That Way (Goodman – Sampson – Parrish) Flying Home (Goodman – Hampton – Robin) Opus 1/2 (Goodman – Hampton – Wilson – Tough) Opus 3/4 (Goodman – Hampton) Opus Local 802 (Goodman) Pick-A-Rib, Pts. 1-2 (Goodman) Seven Come Eleven (Goodman – Christian) Smoke House Rhythm (Goodman – Norman) Soft Winds (Goodman) Stompin’ at the Savoy (Goodman
Dr Wilhelm Karl König – sein zwoida Vornama vrwendet’r so guat wia nia – (* 27. Juni 1935 z Diibenga) ischt a deitscher Autor, wo hauptsächlich em schwäbischa Dialekt schreibt. Dr Wilhelm König ischt am 27. Juni 1935 en Diibenga uff d Welt komma. Uffgwachsa ischt’r em Neiffener Stadtdoil Kappishäusern ond en Deddenga an dr Erms. Deet ischt’r au acht Jôhr lang en d Volksschuel ganga. Hendrher hôt’r a Schreinerlehr ôôgfanga, wo-nr 1954 abgschlossa hôt. A kurza Zeit schbätr hôt’r bei-ma Arbeits-Ofall sei lenka Hand vorlaura. Dô drnôch hôt’r autodidakdisch Litradur ond Geschichde studiirt ond sich 1961 z Heidelberg zom technischa Zoichner omschuala lau. Vo 1963 bis 1964 schliaßlich hôt dr König am Litradur-Inschdidud Johannes R. Becher (seit dr Widervereinigong hoißt dui Lehrôstalt Deutsches Literaturinstitut Leipzig) Litradur studiirt. Mehrere Studia-Reisa hend-en nôch Oschteiropa gfihrt, wo au an Doil vo seine Werk en Ibrsetzonga rauskomma ischt. Heitzodag leabt dr Wilhelm König z Reitlenga ond z Bad Schussariad. En sellra obrschwäbischa Stadt hôt’r 1999 drmit ôôgfanga, em Nuia Kloschter a Mundart-Biacherei uffzobaua. Scho 21 Jôhr vôrher hôt’r z Reitlenga d Mundartgesellschaft Württemberg e. V. grendet, ond seit 1980 geit’r d Mundart-Zeitschrift schwädds raus. Neaba seine Werk em schwäbischa Dialekt hôt der Môô
D Ella Jane Fitzgerald (* 25. April 1917 z Newport News, Virginia, USA; † 15. Juni 1996 z Beverly Hills, Kalifornie, USA) isch en amerikanischi Dschäässängere gsi. Si isch as "First Lady of Song" und "Queen of Jazz" bezäichnet worde. Si het e Stimmunmfang vo drei Oktave gha und isch berüemt gsi für d Räinhäit vom Doon, für iiri perfekti Dikzioon, Frasierig und Intonazioon. Si het hervorraagend chönne improwisiere, vor allem bim Scat. D Fitzgerald isch e bekannti Interpretun vom Great American Songbook, wo vili vo de beste Songs vo dr amerikanische Unterhaltigsmuusig vo de 1930er bis 1960er Joor umfasst. Iiri Karriere isch 59 Joor lang gsi und in dere Zit het si me as 70 Album uusegee und 40 Millione Exemplar verchauft. Si het 13 Grammy Awards überchoo, d National Medal of Arts vom Ronald Reagan und die Presidential Medal of Freedom vom George H. W. Bush. 1938 – A-Tisket, A-Tasket (erster Single-Hiterfolg mit Chick Webb) 1944 – I’m Making Believe (Nummer-eins-Hit mit The Ink Spots) 1950 – Ella Sings Gershwin 1954 – Lullabies of Birdland 1954 – Songs in a Mellow Mood 1955 – Songs from “Pete Kelly’s Blues” 1955 – The First Lady Of Song (Decca) 1956
Swing bezäichnet e Stiilrichdig im Dschääs, wo iiri Wurzle in dr Zit vo de 1920er bis 1930er Joor in de USA het. Dört het sich us früenere Stiil wie em Dixieland und em Chicago Dschääs e nöiji Muusigrichdig uusebildet, wo populär worde isch wäge iirem volle Doon, und wil mä guet drzue het chönne danze. In dr Swingeera si sich s Entertainment und d Kunst am nöggste choo; dr Dschääs het Kompromiss gmacht, zum populär z wärde, und het doch sini Äigehäite bhaltet. D Verbräitig vom Swing cha nid drennt wärde drvo ass d Big Band ufchoo si, wo vilmol wäge iirer Gröössi as Dschääsorchester bezäichnet worde si. Bis denn si Musikerformazione in dr Gröössi vo Trio bis Oktett d Reegle gsi und d Big Band isch en absoluts Novum gsi. Wäge dr Gröössi het sich au gänderet, wie musiziert worde isch, es isch aber au e bräiti Balette an nöije musikalische Mögligkäite entstande. As Imbegriff vom Swing gilt hüte d Big Band vom Pianist Count Basie. D Soliste vom Swing Benny Carter: 1940–1941 (Classics) Coleman Hawkins: The Complete Coleman Hawkins (Mercury, 1944) Billie Holiday: The Quintessential Billie Holiday, Volume 4 1937 (Columbia, 1937) Johnny Hodges: Everybody Knows Johnny Hodges