rlitschk/wikidir huggingface dataset:
E Kunstfelschig isch, wenn e Wärk vom ene Künstler noochgmacht, gänderet oder kopiert wird, und d Absicht drhinder bedrüegerisch isch. D Restaurierig vo Kunstwärk isch hüte, wo dr Restaurator nüme wie früener brobiert, drzue choo ass s Wärk wurd usgsee wie s ursprünglig usgsee het, nüme so nooch zur Felschig wie in dr Vergangehäit. Kopiere daf mä im Allgemäine, solang d Absicht nid bedrüegerisch isch. Aber vom Urheeberrächt us cha e Kopii vo gäistigem Äigedum as Urheeberrächtsverletzig e Stroofdaat si. Hüfig under de Kunstfelschige isch d Felschig vo dr Signatur, wil das relativ äifach isch. Au s Kopiere vo Druckgrafik isch liicht, wemm mä d Originaalblatte het. D Felschig bestoot do din, ass mä denn d Underschrift vom Künstler sälber drufduet. Klaus Ahrens, Günter Handlögten. Echtes Geld für falsche Kunst Remchingen 1992 Ausstellungskatalog: Fälschung und Forschung Hrsg.: Museum Folkwang, Essen, und Staatliche Museen Preußischer Kulturbesitz, Berlin. ISBN 3-7759-0201-5. Andreas Beck: Original - Fälschung? Bildgebende Verfahren bei der Diagnostik von Kunstwerken Schnetztor-Verlag GmbH Konstanz 1990, ISBN 3-87018-080-3 Joachim Goll: Kunstfälscher. E.A.Seemann Verlag Leipzig, 1. Aufl. 1962 (mit Literaturverzeichnis) Günther Grundmann: Lübeck In: Deutsche Kunst und Denkmalpflege Jahrgang 1955 Seite 81 ff. Deutscher Kunstverlag München/Berlin 1955. Eric Hebborn: Der Kunstfälscher. Köln, DuMont,
E Muusiginstrumänt isch e Geegestand, wo eso konstruiert oder veränderet worden isch, as mä drmit Muusig cha mache. Im Brinzip cha jeede Geegestand, wo Döön oder au nume Grüsch cha mache, as Muusiginstrumänt brucht wärde. Aber im Allgemäine brucht mä dr Begriff nume für soonigi Geegeständ, wo speziell für dä Zwäck härgstellt oder veränderet worde si. Mänggisch bezäichnet mä au die menschligi Stimm as Muusiginstrumänt. Mä cha d Muusiginstrumänt in e Hufe verschidnigi Grubbe iidäile. Alli Klassifikazioonssüsteem häi Vor- und Noochdäil und bi allne git s meer oder weeniger vil Usnaame. Idiofoon („Sälbstklinger“ – s ganze Instrumänt erzügt dr Doon) wie zum Bischbil d Glogge Membranofoon („Fällklinger“ – e schwingends Fäll macht dr Doon) wie d Drummle Chordofoon („Säiteklinger“ – Dr Doon chunnt vo schwingende Säite) Striichinstrumänt wie d Giige Zupfinstrumänt wie d Gitarre Dasteinstrumänt wie s Klavier Aerofoon („Luftklinger“ – Dr Doon wird dur e Luftstroom erzügt) Bloosinstrumänt Holzbloosinstrumänt wie d Flööte Blächbloosinstrumänt wie d Drumbeete Daste-Aerofoon wie d Orgle oder Handzuuginstrumänt wie s Akkordeon Elektrofoon (Dr Doon wird dur elektrische Stroom erzügt) Elektromechanischi Muusiginstrumänt wie d Elektrogitarre mit elektromechanischer Doonabnaam und analoger Signaalverarbäitig von ere mechanische Schwingig Elektronischi Muusiginstrumänt wie s Trautonium oder dr analogi Synthesizer mit vollständig
Dr Hazy Osterwald (* 18. Februar 1922 als Rolf Erich Osterwalder z Bärn, † 26. Februar 2012 z Luzärn) isch e Schwizer Musiker, Sänger und Orchesterläiter gsi. Zu sine bekanntiste Stück ghööre dr «Kriminal-Tango» und dr «Konjunktur-Cha-Cha» Dr Osterwald isch dr Soon vom Fussballnazionaalschbiiler und Buechhalter Adolf Osterwalder gsi, wo eebefalls dr Spitznaame Hazy gha het. Vo 1940 aa isch er uf s Konservatorium und het bim Albert Moeschinger Komposizioon und Theorii gleert und näbebii Drombeete gschbiilt. 1940 het er für e Orchesterläiter Teddy Stauffer und anderi arrangschiert. 1941 het er in dr Bänd vom Fred Böhler Drumbeete gschbiilt. Bim Eddie Brunner isch er 1944 au no am Klavier gsi. Denn het er si äignigi achtchöpfigi Combo mit dr Sängere Kitty Ramon gründet und 1949 si Sextett, und het in däm Joor uf em Festival International 1949 de Jazz z Bariis gschbiilt, wo au dr Charlie Parker und dr Sidney Bechet ufdräte si. Im Sextett si ersti Single, dr Kriminal-Tango, isch 1959 uusechoo und e Hit worde und isch 900'000 mal verchauft worde. S Hazy Osterwald Sextett het vil im Färnseeä gschbiilt und isch bi de Olümpische Schbiil 1972 z Münche und 1976 z Innsbruck die offizielli Bänd gsi. Dr
E Bloosinstrumänt (ital.: fiati) isch e Muusiginstrumänt, wo e Luftsüüle im Innere von em zum Schwinge brocht wird. Es cha si, ass dr Musiker das mit sinere Atemluft macht, mäistens mit eme Instrumäntemundstück. Im witere Sinn ghööre zu deene Äärofoon au Instrumänt, wo dr Luftstroom mit eme Luftsack oder Bloosbalg diräkt oder über e Schbiilmechanik erzügt wird. Es git verschiideni Möögligkäite, d Bloosinstrumänt in Grubbe iizordne. E bsundrigi Rolle het in dr Kategorii vo de Bloosinstrumänt d Pfifenorgle. Bloosinstrumänt si im Allgemäine us Holz oder us Metall. Anderi Materialie wie Doon und Stäi si sälte. Zu de Holzbloosinstrumänt zelle d Flötèinstrumänt, won e Kante häi, wo mä drüüber bloost, (Pfiffe, Blockflööte, Kweerflööte usw.) und d Roorblattinstrumänt (Klarinette, Saxophon, Oboe, Fagott usw.). D Blèchblõsinschtrumänt wärde mit de Lippe vom Schbiiler aabloost. Zu dere Grubbe ghööre d Horninstrumänt und d Drumbeete (Drumbeete, Posuune). Bi Durchschlaagzungeninstrumänt wie dr Schnuuregiige, dr Muuldrummle, em Akkordeon oder em Harmonium isch s e Luftstrom dur Metallzunge, wo frei schwinge, wo dr Doon erzügt. Äins vo de wichdigste Instrumänt in dr klassische chinesische Muusig isch d Muulorgle Sheng. Eme äänlige Instrumänt säit mä z Japan Shō und z Laos Khaen. Enrico Weller: Der Blasinstrumentenbau im Vogtland von den
Dr Chrais Balerna (ital. Circolo di Balerna) bildet zämme mit dr Chrais Caneggio, Mendrisio, Riva San Vitale un Stabio dr Bezirk Mendrisio im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Balerna. Zum Chrais ghere die Gmaine:
Dr Chrais Caneggio (ital. Circolo di Caneggio) bildet zämme mit dr Chrais Balerna, Mendrisio, Riva San Vitale un Stabio dr Bezirk Mendrisio im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Breggia. Zum Chrais ghere die Gmaine:
Dr Chrais Mendrisio (ital. Circolo di Mendrisio) bildet zämme mit dr Chrais Balerna, Caneggio, Riva San Vitale un Stabio dr Bezirk Mendrisio im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Mendrisio. Zum Chrais ghere die Gmaine:
Dr Chrais Riva San Vitale (ital. Circolo di Riva San Vitale) bildet zämme mit dr Chrais Balerna, Caneggio, Mendrisio un Stabio dr Bezirk Mendrisio im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Riva San Vitale. Zum Chrais ghere die Gmaine:
Dr Chrais Stabio (ital. Circolo di Stabio) bildet zämme mit dr Chrais Balerna, Caneggio, Mendrisio un Riva San Vitale dr Bezirk Mendrisio im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Stabio. Zum Chrais ghere die Gmaine: Dur d Ygmäindig nach Mendrisio ghört Ligornetto sit äm 14. April 2013 zum Chräis Mendrisio.
Äärofoon (v. gr. ἀήρ „Luft“ und φωνή „Klang“; au Luftklinger) si in dr Hornbostel-Sachs-Süstematik vo 1914 alli Muusiginstrumänt, wo dr Klang binene dur diräkti Schwingigsaareegig vo dr Luft erzügt wird. Si wärde witer iidäilt in Freiji Äärofoon, wo die schwingendi Luft inene nit dur s Instrumänt begränzt wird, und (äigentligi) Bloosinstrumänt, wo die schwingendi Luft inene dur s Instrumänt begränzt wird. Für e braktisch Gebruuch macht s mäistens mee Sinn, wemm mä drnooch klassifiziert, wie dr Doon erzügt wird. Das chunnt im Schema vom Hornbostel und Sachs erst uf dr neggste Ebeni. Bi deene wird d Luft, wenn si duureströömt, däilt und eso veränderet, ass e Doon erzügt wird. Pfife (Luftblattinstrumänt) – Bi Flööte wird e Luftstroom über e Kante gfüert, wo dr Luftstroom däilt und eso veränderet, ass e Doon erzügt wird. Bi de Kweerflööte isch die Kante im Bloosloch, bi Panflööte isch si an dr vorderer Kante vom Roor. D Blockflööte verwändet Labialpfife mit ere feststeende Aablooskante im Luftstroom. Freiji Ablänkigs-Äärofoon – D Schwingige vo dr Luft, wo dur iiri Brächig erzügt wärde, wird nit vom Körper vom Instrumänt begränzt, e Bischbil isch d Peitsche. Bi deene wird d Luft, wie si vorbiiziet, regelmäässig underbroche, und eso wärde
Idiofoon (vo altgriechisch ἴδιος (ídios) ‚äige‘, φωνή (phōnḗ) ‚Klang, Doon‘) häisst Sälbstdööner oder Sälbstklinger und bezäichnet e Muusiginstrumänt, wo as Ganzes schwingt und eso dr Klang erzügt oder wo dr Däil, wo dr Klang erzügt nid e gspannti Säite oder Membraan isch. In alle Kulture uf dr ganze Wält git s e se as Rhütmusinstrumänt. Idiofoon wärde mäistens us Holz, Metall oder Stäi gmacht. Mä underschäidet zwüsche Schüttelidiofoon: Rassle, Schällebaum, Angklung, Flexaton, Shaker Ufschlagidiofoon: Driiangel, Becki, Schlitzdrummle, Wasserdrummle, Tämpelblock, Gong, Glogge, Steel Pan, Gong ageng, Ghatam, Hang, Sahn Nuhasi, Jaltarang, Schlaagchaste, Stampfroor: Ka'eke'eke Geegeschlagidiofoon, au Chläppere: Zimble, Zil, Claves, Gastaniette, Qarqaba, Löffel Schrapidiofoon: Schrapper, Güiro, Güira Riibidiofoon: Glasharfe, Glasharmonika, Daxophon Bi de meerdöönige Ufschlaagidiofoon underschädet mä zwüsche Staabschbiil und Zupfidiofoon wie d Muuldrummle oder Lamellofoon. Brockhaus Riemann Musiklexikon, Band 2, S. 228. Commons: Idiophones – Sammlig vo Multimediadateie
De Hirschesprung isch e Klus zwüsched de politische Gmainde Oberriet und Rüthi i de Ostschwiz. Dor de Hirschesprung füert en Stroosseabschnitt vo de Kantonsstrooss 13. D Strooss verlauft vom Wiler Rehag i de Gmaind Oberriet, wo si de höchst Punkt hät, zwüsched de Felse i südliche Richtig zum Industriigebiet vo de Gmaind Rüthi abe. Uf de westliche Site vom Hirschesprung stigts gege de Brunneberg und witer zum Kamor a. Östlich vom Durchgang erstreckt sich de Blatteberg bis fast zum Rhii. De Hirschesprung isch i früenere Johrhunderte a dere Stelle de ainzig Verbindigswäg uf de linke Site vom Rhii im Rhintl. Uf de östliche Site vom Blatteberg isch de Rhii mit sine Überschwemmige e Gfohr för di Raisende gsi. Erst d Korrektur vom Rhii am Aafang vom 20. Johrhundert hät de Bau vo de Isebahlinie und vo de Autobah A13 am andere Endi vom Blatteberg möglich gmacht. Dass de Hirschesprung scho früe e Bedütig gha hät, belait de Fund vonere neolithische Grabstätt. De Hirschesprung isch langi Zyt au Sprochgränze zwüschem Alemannische und em Rätoromanische Gebiet gsi. Drum gits oberhalb vo Rüthi de Wiiler Plona, wo uf dia sprochliche Wurzle zrugg goht. No hüt macht sich dia Sprochbarriere i de unterschidliche Dialäkt
Membranofoon (latiinisch-griechischs Kunstwort, „Fälldööner“) bezäichnet e Muusiginstrumänt, wo d Döön von ere Membraane erzügt wärde. Die Membraan cha e gspannti Dierhut si, au Pergamänt, e Blastikfolie, Babbiir oder äänligs. Für dass d Membraan duet dööne, muess mä si zum Schwinge bringe. Im Allgemäine schloot mä sä aa wie d Schlaagdrummle. Denn git s Riibdrummle, wo mä d Membraan mit eme Geegestand striicht, und z Indie Zupfdrummle, wo as Ektara bekannt si. Bim Kazoo und Mirliton wird d Membraan dur Aabloose in Schwingig gsetzt. Alli Arte vo Drummle zelle zu de Membranofoon. Je noch däm wie s Membranofoon baut isch, entstoot wemm mä s aaschloot, e Doon mit eme dütlig höörbaare Grunddoon oder au en eender diffuses Gmisch vo verschiidnigste Frequänze. Zu de Instrumänt, wo mä vom Doon us sich guet cha achde, zelle d Pauke, s Boo-bam und d Tabla. S Boo-bam und d Tabla Tarang cha mä wil si us e Hufe Äinzelinstrumänt bestöön, bruuche zum Melodie schbiile. Die füsikalische Grundlaage für wie Döön bi Membranofoon entstöön, si bekannt. Im konkrete Fall isch s aber üsserst schwiirig, die äinzelne füsikalische Effekt eso z beschriibe, ass mä drmit iire Däil am Doon chönnt beschriibe. Es git wenigstens e baar Gmäinsamkäite
Dr Chrais Riviera (ital. Circolo della Riviera) isch dr ainzig Chrais vum Bezirk Riviera im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Biasca. Zum Chrais ghere die Gmaine: Zum Chrais händ vor em 2. April 2017 no die Gmaine ghert: Claro hät dr Chrais un dr Bezirk verloo un zäme mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert. Di andere händ zu dr neue Gmai Riviera fusioniert.
Dr Chrais Lavizzara (ital. Circolo di Lavizzara) bildet zämme mit dr Chrais Maggia un Rovana dr Bezirk Vallemaggia im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Lavizzara. Syt dr Fusion vu dr sechs ehmolige Gmaine Broglio, Brontallo, Fusio, Menzonio, Peccia un Prato-Sornico am 4. April 2004 umfasst dr Chrais nume no ai Gmai:
De Appezäller Biber, au Biberflade, isch e Läbchuechespezialität us em Appezällerland. Als Produkt hät die Spezialität au im aagränzende Kanton Sanggalle e langi Tradizion (vgl. une bi de Wortbedüütig). Di grosse tradizionelle Biberfläde händ Naturhonig im Taig und send nüd gfüllt. Di chlinne runde Biberli händ e Füllig dinne und send als Znüni oder Zvieri wit verbraited. Es git au grosse Läbchüeche, wo e Mandle- oder e Nussfüllig dinne händ. Uf de Oberflächi vo dene Biber isch hüfig en Bär (s Wappetier vo Appezäll) iiprägt. Mängmol isch e Bild us dünnem Marzipan obedruff, si werid mit Zuckerguss verziert oder mit Läbesmittelfarb bemoolt. De Appezäller Biber seg nochwiislich s erstmol im 16. Johrhondert bache worde. Änlichi Flade sind dozmol allerdings z Mitteleuropa wit verbraited gsi. D Existenz vo de erste schwizerische Bibenzelter, also d Bibenzelten-Bäcker, isch im 14. Johrhondert z Basel und z Zöri öberlifered. S Wort Biber isch e Verchörzig us Biberzelten und Biberfladen und taucht i Quelle us de Ostschwiz und us em gränznoche Konstanz scho im 14. Johrhondert als bimenzelte uf. S Wort bimen(t) goht uf s mittellatinisch pigmentum resp. mittelhochtütsch pigment zrugg und bedüüted ‘Gwörz’. E Zelte(n) isch e flachs Gebäck (dodevo chunnt au s mundartlich Wort
S Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen isch s'maritime Museum vun Rouen, s'handelt vo dr Gschicht vum Hafe un dr Schiffsfahrt. Usserdäm werre d'Binneschiffsfahrt, dr Schiffbau, dr U-Boote un dr Walfang bhandelt. E Walskelet leit i dr Mitti vum Museum. S'isch e Finnwal, wo 7 Johr alt gsi isch wonner gstrandet isch. E Binneschiff leit im Hof vum Museum, syn Schiffsruum wird für d'Usstellig über d'Binneschiffsfahrt ygrichtet. S'Museum isch inere ehemoligi Werft vum Hafe, nüt wyt weg vo dr neui Gustave Flaubert Brugg. D'Werft isch im Johr 1926 baut worre, un im Johr 1984 stillglegt worre wyl se z'chly gsi isch. Website vum Museum
D Striichinstrumänt (ital.: archi) si Säiteinstrumänt, wo mä mit eme Staab oder am hüfigste mit eme Striichbooge über iiri Säite striicht und si so in Schwingige versetzt. Dr Booge rutscht drbii in Rück über d Säite und verursacht eso dr Stick-Slip-Effekt. D Säiteschwingige wärde uf e Resonanzkörper überdräit und eso wird dr zur Doon erzügt. Musiker, wo Striichinstrumänt spiile, wärde as Striicher bezäichnet. Wemm mä e Orchesterbsetzig ufzellt, wird d Standardbsetzig vo 1. und 2. Wioliine, Bratsche, Violoncelli und Kontrabäss in dr Reegle as Striicher zämmegefasst. Wioliine und Bratsche Violoncello Kontrabass Tromba marina Stradivari Striichkwardett Urs Frauchiger: Der eigene Ton. Ammann Verlag, 2000, ISBN 3-250-30003-9 - spannende Interviews mit berühmten Streichern. Kinseher Richard: Der Bogen in Kultur, Musik und Medizin, als Werkzeug und Waffe. (Kapitel mit einfachen Bogeninstrumenten: gezupft, angeschlagen, geblasen, gestrichen), BoD, 2005, ISBN 3-8311-4109-6 Jack Botermans, Herman Dewit, Hans Goddefroy: Musikinstrumente selberbauen. Hugendubel, 1999, ISBN 3-89631-312-6 Text über d Füsik vo dr gstrichene Säite (uf Änglisch)
Zupfinstrumänt si Säiteinstrumänt (Chordofoon), wo mä mäistens mit de Fingerschbitze oder eme Plektrum d Säite aarisst oder aaschloot und so in Schwingig versetzt. Es git Zupfinstrumänt, wo mä d Säite mit em Finger verchürzt und eso d Hööchi vom Doon veränderet. Je noch dr Art vom Instrumänt macht mä daas mit oder ooni e Griffbrätt. Bi andere Instrumänt verchürzt mä d Säite nid, sondern es het für jeede Doon mindestens äi Säite. Die ersti Grubbe vo Zupfinstrumänt si d Lauteinstrumänt, zu dr zwäite ghööre d Ziddere, d Harfene und Leiere. Bi de Lauteinstrumänt, wo d Gitaare drzue ghööre, si d Säite paralleel zur Resonanzdecki und d Schwingige wärde über e Stääg überdräit. D Leiere, au Jochlaute gnennt, häi Säite, wo paralleel zur Decki und mäistens, aber nid immer, über e Stääg göön. D Säiten gönge über e Korpus uuse bis zum ene Jochstaab, wo zwäi Ärme mitenander verbindet. D Säite vo dr Ziddere si über e Säitedrääger gspannt, das cha e Staab, e Chaste oder e Schaale si. D Schwingige wärde über d Ändi vom Staab oder dr Raame überdräit. Bi de Harfene si d Säite sänkrächt zur Resonanzdecki, d Schwingige wärde also diräkt dur d Säite überdräit. S Cembalo
D Wioliine (au Giige, us ital. Violino, Abk.: Vl.) isch e Schdriichinstrumänt us verschidnige Arte vo Holz (oder nöjerdings au us Verbundwärkstoff wie Kunststoff wo mit Choolestofffaasere versterkt si). Si het vier Säite (g – d1 – a1 – e2), wo mit eme Booge gstriche wärde. In dr Dradizioon vo dr klassische öiropäische Muusig spiilt d Wioliine e wichdigi Rolle – e Hufe groossi Komponiste häi für sii bedütendi Däil vo ihrem Wärk gschriibe. Wioliine wärde vo Giigebauer härgstellt. Historisch bezeichnet de düütschi Begriff "Giige" au anderi Striichinstrument, nämli Bratsche, Cello und d'Vorläufer vom Kontrabass und de Gambe. D'Bezeichnig Wioliine bedüüted eigentli "chliini Viola". En ursprünglechi Bezeichnig isch zum Bispil Viola con tre corde senza tasti (drüüsaitigi Viola ohni Bünd). Um 1523 isch im Französische de Begriff Vyollon nochegwise. S'Wort Giige isch no im Mittelalter uf dr alemannisch Sprochruum bschränkt gsi, im übrige düütsche Sprochruum hed me Fidel gsäit. Mit em Uusdruck hed do no alli Saiteninstrumänt, wo mit eme Booge gstriche wärde, gmeint. Sit de Entwicklig vo de drei Familie Viola da braccio, Viola da gamba und Lira us de Giige im 16. Johrhundert het sich de Begriff uf d'Braccio-Familie iigängt und gältet hüt nur no für dere iiri
E Dasteinstrumänt isch e Muusiginstrumänt, wo dr Schbiiler Daste aaschloot und eso indiräkt Döön erzügt. Wie dr Doon erzügt wird, cha bi akustische Dasteinstrumänt seer verschiide si. Mä underschäidet zwüsche Aaschloo (Klavier, Tschelesta, Hackbrätt), Zupfe (Tschembalo) oder Bloose (Orgle, Handorgle). Dasteinstrumänt häi in de Grubbe Schlaaginstrumänt, Zupfinstrumänt und Bloosinstrumänt e Sonderrolle. Elektronischi Dasteinstrumänt chönne as Masterkiibord externi oder integrierti Synthesizer, Sampler oder Kompiuter via MIDI oder USB-Schnittstelle aastüüre. Bi de akustische Instrumänt vo dr westlig-oobeländische Muusig si im Allhemäine wissi und schwarzi Daste uf ere Klaviatur aagordnet. Anderi Aaordnige findet mä bim Chnopfakkordeon oder bim Bandoneon. Bi deene schbiilt mä uf Chnöpf und nid uf Daste. Bi de mäiste Dasteinstrumänt häi d Döön, wo mä uf dr Dastatur cha schbiile, e festglegti Doonhööchi, und e Glissando vo äim Doon zum andere isch nid mööglig. Es git aber elektronischi Dasteinstrumänt, wo dass chönne. Bi allne Dasteinstrumänt cha mä d Lengi vom Doon genau festleege. Dr Doon foot aa wemm mä uf d Daste druckt und höört uf, wemm mä sä loos loot. Bim Klavier und Cembalo schwinge d Säite allerdings non e chli lenger. Je noch dr Bauart vom spezifische Dasteinstrumänt cha mä no anderi musikaalischi Parameter dur s Schbiil beiiflusse:
Dr Sidpol isch im allgmaine Sprochgebruuch dr sidligscht Punkt vu dr Ärd. Dää wird au geografische Sidpol gnännt un lyt in dr Antarktika. Derzue git s no d Definitione vum antarktische Magnetpol, em antarktische geomagnetische Pol un em Sidpol vu dr Uuzugänglichkeit. In dr Elektrodünamik isch dr Südpol vom ene Magnet dä Pol, wo sich uf dr magnetisch Nordpol vo dr Ärde usrichdet. Dr geografisch Sidpol (1) wird dur d Planeterotation feschtglait. Är lyt uf em sidlige Änd vu dr Ärdachs as Antipode vum Nordpol un het e feschti Position bin ere geografische Braiti vu 90° 0′ 0″ S-900Koordinate: 90° 0′ 0″ S. Dodermit richtet sich dr Blick von do uus nume in aire Himmelsrichtig: no Norde. Dr Sidpol het kai aidytigi geografischi Lengi. Des giltet aber nume fir dr Punkt, nit fir d Blickrichtig, wu aidytig isch. Dr Sidpol lyt uf em Feschtland vum Subkontinänt Oschtantarktika unter em ebige Yys, wu an däre Stell bis uf e Hechi vu 2800 Meter iber em Meeresspiegel goht. Dr arktisch Magnetpol (2) isch sälle Punkt vu dr sidlige Hemisphäre, wu di magnetische Fäldlinie vum Ärdmagnetfäld vertikal zue dr Ärdoberflechi in Richtig Ärdmittelpunkt stehn, im pyhsikalische Sinn handlet s sich also um e
S Akkordeoon (au Handorgle, Harmonika) isch e Handzuuginstrumänt. Dr Schbiiler erzügt mit em Bloosbalg, won e groosse Dail vom Instrumänt usmacht, e Luftstroom. Mit Hilf von ere Dastatuur stüürt er die Luft über Zunge, wo duureschlöön, und die fönge denn frei afo schwinge. Das erzügt Döön. S Akkordeoon isch e sälbstklingends Underbrächigs-Äärofoon. Hützudags zelt mä alli Handzuuginstrumänt, wo d Dastatuur uf dr rächte Site, em Diskant, in ere abgwinklete Form aagmacht isch, zu de divärse Akkordeoonarte. Die Aaordnig vo dr Dastatuur goot uf die erste Wiener oder die erste franzöösische Instrumänt zrugg. Die verschiidene Tüpe vo dr Konzertina, wie zum Bischbil s Bandoneon, häi, im Geegnsatz zum Akkordeoon, käi abgwinkleti Dastatuur. Giovanni Gagliardi: Kleines Handbuch des Akkordeonisten. Augemus, Bochum 2004, ISBN 3-924272-08-5 Hans-Peter Graf: Entwicklungen einer Instrumentenfamilie. Der Standardisierungsprozeß des Akkordeons. Lang, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-631-32841-9 Ralf Kaupenjohann: Das Akkordeon. Eine kurze Darstellung der heutigen, in der Bundesrepublik Deutschland gebräuchlichsten Instrumententypen. Augemus, Bochum 1987, ISBN 3-924272-00-X Christoph Wagner: Das Akkordeon oder die Erfindung der populären Musik. Eine Kulturgeschichte. Schott, Mainz u. a. 2001, ISBN 3-7957-2361-2 Septimus Winner: Winner's American instructor for the German accordion. Shaw, 1882 (Digitalisat (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/hdl.loc.gov)
S Klavier, früehner au Pianoforte oder sältener Fortepiano, hüte churz Piano, isch e Muusiginstrumänt, wo gege s Ändi vom 17. Joorhundert erfunde worden isch. Für zum gchbiile druggt mä uf Daste, und die schlöidere über e spezielli Mechanik Hämmerli gege Säite, wo denn fönge afo schwinge. Dr Bedienig nooch isch s Klavier also e Dasteinstrumänt, nochdäm wie dr Doon erzügt wird isch s e Schlaaginstrumänt und in Hiisicht uf s schwingende Medium e Säiteinstrumänt. Die modärne Hauptforme vom Klavier si dr Flüügel (änglisch grand piano) und s Pianino (änglisch upright piano). Christoph Kammertöns, Siegfried Mauser (Hrsg.): Lexikon des Klaviers: Baugeschichte – Spielpraxis – Komponisten und ihre Werke – Interpreten. Laaber-Verlag, Laaber 2006, ISBN 3-89007-543-6 (mit 844 Stichwörtern). Arnfried Edler (unter Mitarbeit von Siegfried Mauser): Geschichte der Klavier- und Orgelmusik. 3 Bände. Laaber-Verlag, Laaber 2007, ISBN 978-3-89007-674-4. Hagen W. Lippe-Weißenfeld: Das Klavier als Mittel gesellschaftspolitischer Distinktion. Kultursoziologische Fallstudie zur Entwicklung der Klavierbauindustrie in England und Deutschland an den Beispielen Broadwood und Bechstein. Lang, Frankfurt am Main u. a. 2006, ISBN 3-631-56268-3. Commons: Klavier – Sammlig vo Multimediadateie Klavier-Fachwissen Lexikon – ‚Pian e forte‘ Bild vom eltiste erhaltene Klavier, Bartolomeo Cristofori, Florenz 1720, Metropolitan Museum of Art Normdate: GND: 4030982-4 | LCCN: