rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Schwäfeldioxid, SO2, isch e farbloses, giftigs Gas, wo e stechige un süre Gschmack het. Es entstoht vor allem bi dr Verbrennig vu schwäfelhaltige fossile Brennstoffe wie Chohle oder Erdölprodukte, wo bis zue 4 Prozent Schwäfel enthalde. Dodur duet's in erheblichem Mass zuer weltwitte Luftverschmutzig bitrage, es isch ei Bestanddeil vum Süre Räge, wobi sich s'Schwäfeldioxid mit Wasser zue Schwäfeliger Süri (H2SO3) umsetzt. Um säll z'verhindere git's verschideni Verfahre zuer Rauchgasentschwäfelig. D'Schwäfeldioxidbelastig vu dr Luft isch dorum in Dytschland drastisch zruckgange, aber bispilwiis in China noch immer extrem hoch. Flüssigs Schwäfeldioxid leest zahlriichi Stoffe un het sich doher als wertvolls Lösigsmiddel etabliert. Es isch s'Anhydrid vu dr schwäflige Süri H2SO3. In dr Läbensmiddelindustri findet Schwäfeldioxid under dr Bezeichnig E 220 als Konservierigsmiddel un Antioxidationsmiddel Verwendig, vor allem fer Druchefrüchte, Herdepfelgrichte, Fruchtsäfte, Schlegg un Wi. Es dient au zuer Herstellig vu Thionylchlorid SOCl2. Ferner isch Schwäfeldioxid e wichtigs Edukt zuer Herstellig vu Schwäfeltrioxid, um aschliessend konzentrierti Schwäfelsüri z. B. mit em Kontaktverfahre herzstelle. Schwäfeldioxid wird oft hergstellt dur Verbrennig vu Schwäfel an dr Luft S(s) + O2 (g) → SO2 (g) Schwäfelwasserstoff su Rohöl cha ebefalls verbrennt werre: 2H2S(g) + 3O2 (g) → 2H2O(g) + 2SO2 (g) Sulfide wie Iisepyrite un Sphalerite
Als Emission (vu lat. emittere = ussende) bezeichnet mer in dr Physik zuemeist d'Ussendig vu sichtbarem Liecht un andere elektromagnetische Welle als Lüchte oder thermischi Emission (Wellestrahlig), oft au allgmeiner d'Ussendig vu atomare oder subatomare Deilli (Korpuskularstrahlig), insbesundere in dr Kern- un Deilliphysik. In dr Akustik schwätzt mer au vu Schallemission (bzw. Lärmemission), oder vu Gas- un Staubemission, vor allem in dr Astronomi, dr Umweltphysik un dr Biologi. Festkörper un freii Deilli sende verschideni Arte vu elektromagnetische Welle us, wobi mer si nooch ihrem Spektrum (im sichtbare Beriich nooch ihrer Farb) un ihrer Entstehigsart klassifiziert. Zuesätzlich underschidet mer zwische dr spontane Emission, wo ohni usseri Iflüss stattfindet, un dr induzierte Emission, wo dur igstrahlti elektromagnetischi Welle usglöst wird. Insbesundere Laserliecht wird dur induzierti Emission erzügt. Nit als Emmision bezeichnet wird d'Wiiderabstrahlig vu ifallender Welle, d'Remission (Reflexion, Transmission) As thermischi Emission vu Strahlig bezeichnet mer s'Ussende vume kontinuierliche Spektrum vu elektromagnetische Welle ufgrund vu dr Wärmebewegig vu dr Atome. Ihri Spektralverdeilig hängt vu dr absolute Temperatur un ihre Absorptionseigeschafte ab. E ideal schwarzer Körper, sendet e Spektrum us, wo d'Intensitätsverdeilig dur s'Plancksche Gsetz beschribe wird, was in dr Physik grossi Bedütig bi vile Vorgänge het un dr Usgangspunkt vu dr Quantemechanik
Dr Begriff Emission (v. lat.: emittere = ussende) meint im Bankwese d'Usgab/Ifüehrig vu Wertpapiere bzw. Geld, lueg Emission (Wirtschaft) in dr Ökologie e Abgab vu Substanze an d'Umwelt, lueg Emission (Umwelt) in dr Physik d'Ussendig vu Wellen oder Deilli, lueg Emission (Physik) im Postwäse d'Usgab/Ifüehrig vu Briefmarke, lueg Emission (Briefmarke) Lueg au: Elektroneemission (Deilliphysik)
E Caldera (spanisch: "Kessel") isch e kesselförmige Ibruchsstruktur vu vulkanischem Ursprung. Caldere entstehn dur dr Isturz vu oberflächenoher Magmakammere vume Vulkan, wo zuevor dur Usbrüch entleert worre sin. E Caldera cha dur usströmendi Lava wiider gfüllt werre. Au cha sich uf em Bode vu ere Caldera ernöit e Vulkanchegel bilde, wie säll bim Vesuv gschähe isch. Caldere vu Supervulkane chönne riisigi Usmasse anämme, so isch d'Caldera vum erste Yellowstone-Vulkanusbruch 80 km lang un 55 km breit. Zue dr berüehmtiste Caldere ghöre sälli vum Teide (Teneriffa), d'Caldera de Taburiente (La Palma), dr Tobasee (Sumatra), d'Yellowstone-Caldera (USA), d'Vilama-Caldera, d'Caldera-Coruton un d'Caldera-Cerro Guacha (alli im Grenzgebit Argentinie, Chile, Bolivie) un d'Caldera vu dr Insle Santorini. Uf em vulkanisch aktive Jupitermond Io sin hunderti Caldere entdeckt worre, dere grössti e Durmesser vu bis zue 400 km ufwiise. In dr Io-Nomenklatur werre Caldere mit em latinische Begriff Patera bezeichnet. Devu z'underschide sin: Maare, wo dur vulkanischi Gasexplosione, sog. phreatomagmatische Explosione entstehn un Vulkankrater, wo dr Ustrittspunkt vu Magma bezeichne
E Telefonvorwahl (im nationale Ruefnummereruum au Ortsnetzkennzahl) isch e Zifferefolg, wo mer bim Wähle vonere Telefonnummere iigit, um de logischi Ort z wechsle. Der logischi Ort entschpricht i dr Regle amene reale Ort (bi Anrüef zu Aaschlüss im Feschtnetz). Es chann sich aber au um es eigeschtändigs Telefonnetz (zum Biischpiil Mobilfunk) oder en Dienscht (zum Biischpiil Serviceruefnummere) handle, wo die örtliche Uusdehnige nöd feschtgleit sind. D Telefonvorwahl "032" wird in Düütschland für Telefonat zu Voice-over-IP-Ruefnummere, wo nöd ortsbunde sind, verwendet. Historisch gseeh sind Telefonvorwahle entschtande, wil Telefonnetz immer nur für iiggrenzti Ort konzipiert worde sind. Sobald aber zwei Telefonnetz ein zmindescht teilwiis überlappende Nummereruum händ, sind Telefonnummere nümme eidüütig. Oft diened si au zum Routing (Uuswahl vom Telefonnetz vomene beschtimmte Undernehme) vomene Gschpräch. Sit 1964 sind di internationale Telefonvorwahle dur di Internationale Telekommunikations Union (ITU) gnormt. Sitdem bestaht d Telefonvorwahl i viilne Länder us ere Verchehrsuusscheidigsziffere und dr eigentliche Vorwahlnummere. Will mer biischpiilswiis innerhalb vom düütsche Telefonnetz es Gschpräch nach Berlin füehre, so wählt mer d Zifferefolg 030. D Null isch debii d Verchehrsuusscheidigsziffere, d 30 d Kennig für Berlin. Nähers zum gnaue Ablauf lueg unter Vermittligsschtell. Wil s Gebiet vo dr DDR nach dr Wendi über Berlin versorgt worde
Als Sonderruefnummere bezeichnet mer i dr Telekommunikation alli Vorwahle wo nöd als Ortsnetzkennzahl, Mobilfunkruefnummere oder als Ländervorwahl verwendet werded. Mehrwertdienscht: Free Call (0800), Persönlichi Ruefnummere (0700), Premium Rate Service (0900), Shared-Cost-Dienscht (0180) und MABEZ (0137) Call-by-Call (010xx und 0100xx) Notruefnummere für Polizei (110) und Füürwehr (112) Zentrali Aaalaufschtell zur Sperrig vo elektronische Berechtigunge (116116 und 0116116) Uskunftsdienscht (118xx) Voice over IP (VoIP) Ruefnummere für Internettelefonie (032xxxx xxx) (Alli Nummereaagaabe beziehnd sich uf di düütsche Telefonnetz) Sonderrufnummere Provider Uskumft (117) Mehrwertdienscht: (0800)gratis , (0810) max. 10 Cent pro Minute, (0820) max. 20 Cent pro Minute, (0900) max. 3.64 Euro pro Minute Bolizei ( 113 oder 112) Pannehilf (ÖAMTC) (120) Strossedienscht (120) Füürwehr (122 oder 112) Pannehilf (ARBÖ) (123) Gasnotruef (128) Bergrettig (140) Ärztlige Notdienscht (141) Seelsorg (142) Rettigssdienscht (144 oder 112) Gift-Notruef (01/4064343) Mehrwertdienscht: Free Call (0800), Premium Rate Service (0900) Notruefnummere für Polizei (117), Füürwehr (118) und Chrankeauto (114)
Di absoluti Helligkeit isch e Hilfsgrössi i dr Astronomie, um di tatsächliche Helligkeite vo Himmelsobjekte (meischt Schterne) vergliiche z chönne. Vo dr Erde uus gseeht mer en Schtern mit siinere schiinbare Helligkeit, wil sie dur siini Entfernig und interschtellare Materie beiiflusst wird. Um di tatsächlichi Helligkeit vergliiche z chönne, schtellt mer sich di Schterne in einheitlicher Entfernig vor. Die betreit zehn Parsec (1 pc = 3,26 Liechtjahr). D Helligkeit, wo en Beobachter us dere Normdischtanz messe würdi, nennt mer absoluti Helligkeit. Bi Schterne, wo weniger als zehn Parsec entfernt sind, isch d schiinbari Helligkeit grösser als di absoluti Helligkeit und umgkehrt. Wie au bi dr schiinbare Helligkeit bedüütet en chliine Zahlewert grösseri Lüüchtchraft. D Schriibwiis i dr Astronomie lüütet (bimene Schtern dritter Grösseklass) 3 M .0 {\displaystyle 3^{M}.0} . Bi dr absolutee Helligkeit wird im Gegesatz zur schiinbare Helligkeit es grosses 'M' hochgschtellt. Di absolut hellschte Fixschterne erreiched öppe − 9 M {\displaystyle -9^{M}} (über 100.000-fachi Lüüchtchraft vo dr Sunne), di liechtschwächschte degäge + 17 M {\displaystyle +17^{M}} (öppe en zehntuusigschtel vo dr Sunnenlüüchtchraft). Hauptartikel: Bolometrischi Helligkeit Die git d Helligkeit vomene Schtern im gsamte elektromagnetische Schpektrum aa. Di defür erforderlichi Korrektur hangt vom Empfindlichkeitsbereich vom Messgrät und vom Schpektraltyp
Asteroid heiße chleini planeteähnlichi Objekt, wo sich in Keplersche Umlaufbahne um d Sunne bewege. Sie zelle in dr Regel zue dr Kategori Chleikörper vum Sunnessytem, die grösste au zue dr nöie Kategori Zwergplanet. In dr Terminologi vu dr Astronome wird e Asteroid hüffig Chleiplanet oder Planetoid (planeteähnlich Objekt) gnennt, wil Asteroid sinngmäss eigetlich fer „sternähnlichs Objekt“ stoht (vu grich. ἀστήρ, astēr "Stern"), was dodra lit, dass Asteroide anderscht wie grossi Planete au in grössere Teleskope wie Sterne numme as e Punkt erschine un nit as e Schibli. Säll isch aber au die einzig Gmeinsamkeit mit Stern. Bislang sind öppe 220.000 Asteroid bekannt, wobi die datsächlich Azahl wohl in d'Millione go dürfte. Dr grösst Asteroid im Hauptgürtel zwische Mars un Jupiter isch dr Zwergplanet (1) Ceres mit öppe 930 km Durmesser. Witteri grossi Asteroide sin d (2) Pallas, d (3) Juno, d (4) Vesta, d (5) Astraea, d (6) Hebe, d (7) Iris, d (10) Hygiea un d (15) Eunomia, wu einigi devu au in di nöi Kategori Zwergplanet falle dürfte. Im Kuipergürtel uf dr änere Site vu dr Neptunbahn sin Objekt wie (50000) Quaoar mit 1250 km Durmesser, (90482) Orcus mit eme Durmesser vu 1600–1800 km un (136199) Eris mit
Di Varronisch Ära heisst d Johreszellig oder Epoche sit dr Gründig vu dr Stadt Rom (lat. ab urbe condita, oder au anno urbis conditae („im Johr sit dr Stadtgründig“) abchürzt a. u. c. S Datum vu dr Gründig isch vum römische Historiker Marcus Terentius Varro uf dr 21. April 753 v. Chr. zruckgrechnet worre. Datsächlich schint aber d Stadt Rom mindistens 300 Johr älder z'si. Ob die Varronisch Zellig in dr Antike iberhaupt zuer Johresagab verwendet worre isch, isch umstritte. D Römer hän zue dr Bezeichnig vu dr Johre d'Agab vu dr amtierende Konsuln verwendet, im Oste vum Riich sin zahlriichi Äre, z. B. die Seleukidisch Ära, verbreitet gsi, später isch die Diokletianisch Ära in Gebruuch chu, wo schliessli im Weste vu dr christliche Johreszellig (Anno Domini) abglöst worre isch. Vu Bedütig isch die Varronisch Ära in dr Antike fer d'Abhaltig vu dr Säkularfire gsi, also dr Johrhundertfire vu dr legendäre Gründig vu Rom, wo erstmols underem Kaiser Claudius anno (domini) 47 (800-Johr-Fir) abghalde worre sin. Anno 147/148 het dr Antoninus Pius s 900jährige Jubiläum gfirt un s Millenium het no underem Philippus Arabs anno 248 stattgfunde. Zue dr Agab vu Johre isch d Zellig ab urbe condita erst im
Karate esch e japanischi Budo-Kampfkunst, wo sich sit Ändi zwoitem Wältchrieg über d Wält verbreitet het. Zrugverfolge loht er sich bes is 19. Jahrhundert uf Okinawa, wo verschideni iheimischi Kampfstil mit chinesische Iflüss zum Karate verschmulze send. S klassische Karate bestoht technisch us 3 Teil: kihon (Grundschuel): Fuesstechnike (geri), Handtechnike, Ständ / Stellige (dachi), und je nach Stil und Schuel no Hebel, Würf, Falltechnike oder anderi Technike. Kihon wird meistens so trainiert, dass mer i enem dachi e bestimmti Technik 3 oder 5 Schritt ufwärts und nach ere Dreihig wieder zrugg lauft. Im kihon wird viel Wert uf die genaui Usfüehrig vo Technike gleit, und e Technik drill-mässig igüebt, zum reflexartig verfüegbar si. kata (Form, Ablauf): Choreografierti Bewegigsabläuf, wo in ere feste Form (embusen) abgloffe werded. Je nach Stil send d Katas recht verschiede, zum Teil send au di gliche Katas in verschiedene Stil mit nur chline Abwandlige oder anderem Name vorhande. Uf tüfere Gurtstufe werded vor allem technischi Katas unterrichtet, uf höchere Stufe chömed no verschiedeni Atemkatas dezue, wo speziell Atmig trainiered. Katas send entstande, wiel Kampfkünst ned hend döfe glehrt werde und drum d Kampfbewegige i tanz-artige Choreografie versteckt worde send. Im bunkai-Training werd e Kata "entschlüsslet" und
Di Siderischi Periode isch d Ziit, wo en Himmelskörper für ei vollschtändigi Umdrehig benötigt. Dr Name leitet sich ab vo latiinisch sidus (Genitiv: sideris) „Schtern“, wil e vollschtändigi Umdrehig dr wiederkehrende Kulmination vomene unendlich wiit entfernte Fixschtern entspricht. Bezoge uf d Erde is en siderische Tag chürzer als en bürgerliche Tag (mittlere Sunnetag) und es siderisches Jahr chürzer als es bürgerlichs Jahr, wil d Erde dr schiinbare Bewegig vo dr Sunne hinderher lauft. Im Diagramm vollfüehrt d Erde vo Position 1 zu 2 e vollschtändigi Umdrehig relativ zumene unendlich wiit entfernte Schtern (linke Pfiil). Di gleichi Uusrichtig zur Sunne (Synodischi Periode) erreicht si aber erscht bi Position 3. Au di tropische Periode (Schterntag, topische Monet, tropisches Jahr) sind echli chürzer, wil dr Bezugspunkt Früehligspunkt nöd ortsfescht isch wie en (unendlich wiit entfernte) Fixschtern, sondern sich um 360/25800 = 0,014 Grad pro Jahr = 50" verschiebt. En siderische Monet isch di mittleri Ziit vomene vollschtändige Umlauf vom Mond um d Erde, gliichbedüütend em Ziitruum zwüsched zwei Kulminatione vomene (unendlich wiit entfernte) Fixschtern amene beschtimmte (aber beliebige) Ort uf em Mond. En tropische Monet bezieht sich entschprechend uf d Kulminatione vom Früehligspunkt. En synodische Monet (Lunation) isch die Ziit, bis dr Mond
◄ | 1. Jh. | 2. Jahrhundert | 3. Jh. | ► ◄ | 120er | 130er | 140er | 150er | 160er | 170er | 180er | ► 150 | 151 | 152 | 153 | 154 | 155 | 156 | 157 | 158 | 159 Säller Artikel behandlet d Johr 150 bis 159 vu dr christliche Zittrechnig. D 150er Johre vu dr christliche Ära stelle im Römische Riich e relativ ruehige Abschnitt dar. S Riich erfreut sich under dr Regentschaft vum Antoninus Pius vu 138–161 an dr Pax Romana. In Obergermanie wird in sällere Zit dr Limes um öppe 20 km nooch Oste verschobe, was die einzig Erwitterig vum Riich darstellt un offebar ohni e Feldzug verloffe isch. Noch em Dod vo dr Kaiserin Liang Na vo dr Han Dynastii spiile d Eunuche e grossi Rolle am chinesische Hof und hai Iifluss uf Politik und Dronfolg. D Geographia wo dr Ptolemaios in sällere Zitt veröffetlicht het, isch dr erst Atlas un insofern e bedütends Werch vu dr Kulturgschichte. Es wird dertdrin au e Oppidum Tarodunum erwähnt, wo mer hytt im Drisamdal bi Friburg im Brisgau lokalisiert un us dem sich wohl d Ortschafte Zarte un Chilchzarte entwicklet
De Sunntig (althochdütsch: sunnûntag, latinisch: dies solis, griechisch: heméra Helíou = Tag vo de Sonne) esch noch dütscher Zählig (DIN 1355) sett em 1. Januar 1976 de sebeti Wochetag, noch chreschtlech/jüdischer Zählig de erscht, ond e dene vom Chreschtetom prägte Länder de wöchentleche Fiirtig. Praktisch alli europäische Länder händ gsetzlechi Ischränkige vo de Sunntigsarbet. Die wärde hött nömme nor religiös, sondern au sozial oder humanitär begröndet. Met de ursprönglech babylonische 7-Tage-Woche send vo de Römer ond Grieche au d Bezeichnige vo de Täg noch de 7 Planete vum geozentrische Welbild öberno worde. So het de erscht Tag, wo de Sonne gwedmet esch gsi, griechisch hêméra Hêliou ond latinisch dies Solis gheisse. Be de Öbernahm vo de Wocheiteilig dor d Germane em 4. Johrhondert n. Chr. händs de Begreff zom „Sunntig“, althochdeutsch sunnûntag öbersetzt. S Chreschtetom dütet de Tag om ond firet de Chreschtus als „s wohre Liecht“ ond d „Sonne vo de Grächtigkeit“. E romanischi Sproche het sech sogar die chelelatinischi Bezeichnig dominica dies (=Tag vom Herr) döregsetzt, so uf französisch dimanche. Die erschte Chreschte send Jude gsi ond händ dä e de Torah bzw. e de Zäh Gebot vorgschrebeni Sabbat als Ruhtag ghalte. „Gedänk em Sabbattag, daß du en
D Lischte vo de unabhängige Schtaate nach Iiwohnerzahl füehrt alli unabhängige Schtaate vo dr Erde gordnet nach der Iiwohnerzahl uuf. Di Date sind em CIA World Factbook 2005 entnaah und beziehnd sich uf de Schtand vom Juli 2005. Di international anerchännte 194 unabhängige Schtaate sind aufglischtet worde, nöd vollschtändig anerchännti oder abhängigi Schtaate sind bi ihrem Mueterland z finde. D Gsamtiiwohnerzahl mit abhängige Gebiete isch zwar au uufgfüehrt, d Rangfolg richtet sich aber nach em Mueterland. D Iiwohnerzahle sind, trotz de Aagabe bis auf de Iiwohner gnau, als Schätzige z betrachte. Liste unabhängiger Staaten Liste unabhängiger Staaten nach Fläche Liste unabhängiger Staaten nach Bevölkerungsdichte
Die Siite zeiget e Lischte vo allne unabhängige Schtaate vo dr Wält, gordnet nach ihrer Bevolkerigsdichti. D Bevölkerigsdichti isch in Iiwohner/km² aaggeeh. I dr Berächnig sind di abhängige Territorie nöd iibegriffe, hauptsächli fehled bi dr Flächi vo dr Erde Grönland und d Antarktis. Zellt mer die fascht unbesidlete Gebiet mit, sinkt di weltwiiti Bevölkerigsdichti mit Grönland uf 47,1 mit dr Antarktis uf öppe 43 Iiwohner je km². E vergliichbari Lischte iischliesslich de abhängige Gebiet (allerdings ohni Rangschtelle) isch i dr englische Version z finde. D Berächnig basiert uf de Bevölkerigszahle us em CIA World Factbook 2005, so dass d Wert vergliichbar sind. Di exakte Zahle bi de meischte Schtaate ergänd sich dur d Hochrächnig uf de gliichi Ziitpunkt. Die sind au für die Lischte bbrucht worde. Für vili Schtaate exischtiered aber anderi Zahle, bi grössere Differenze wäred d Bevölkerigsdichte drum andersch. Di aaggehni Bevölkerigsdichti git immer nu Durchschnittswert aa. I mänge Länder isch d Bevölkerig sehr ungliichmässig verteilt, z Ägypte zum Biischpiil läbt fascht niemerd i dr Wüeschti, währed im Niltal und -delta meeh als 1'000 Iiwohner je km² woned. Das gseht mer i dr unen aagefüehrte Lischte nöd. Schtaate mit gliicher Bevölkerigsdichti chömed de gliich Platz über, werded für
D Sischdemtheorii isch ä inderdisziblinärs Erkenndnismodell, wo Sischdem dezue raziäge dud, um underschiedlich komplexi Phänomene z'bschriibe un z'ergläre. S'Analisiere vun Strukture un Funkzione soll Vorhersooge iwwers Verhalte vum Sischdem ermegliche. D'Begriffe vun de Sischdemtheorii sin in underschiedlichi Wisseschafte ogwendet worre, zum Biischpiel in die Informatik, de Elektrotechnik, de Pädagogik, de Chemii, de Biologii, de Logik, de Mathematik, de Soziologii, de Ethnologii un de Philosophii. Somit isch d'Sischdemtheorii kei eigeschdändig Disziplin, sundern ä heterogener Roome fir än interdiszplinärer Diskurs, wo de Begriff Sischdem ols Grundkonzept fihre dud. Wägge dem gits au nit ei Sischdemtheorii, sundern viili underschidlichi Sischdemdefinizione un -konzepte, wo monchmol sogar mitenonder konkurriere due. De Begriff Allgmeini Sischdemtheorii geht uff de Biolog Ludwig von Bertalanffy zrick. Ihm sinni Arbeite bilde zemme mit de Kybernetik (Norbert Wiener, William Ross Ashby) un de Informazionstheorii d'Grundlage vun sellem Wisseschaftsoosatz. Weitere wichtigi Theorie schdamme vum Humberto Maturana un vum Francisco Varela (Autopoiesis), vum Stuart Kauffman (Selbschdorganisazion), vum Bronislaw Malinowski un vum Alfred Radcliffe-Brown (Funkzionalismus), vum Talcott Parsons (Sischdemfunkzionalismus) un vum Niklas Luhmann (soziologischi Sischdemtheorii). D'Sischdemtheorii beruht uff unobhängig vunenonder endwickelde Osätz, wo schbäder synthetisiert un erweiderd worre sin. De Ludwig von Bertalanffy het als erschder de Begriff "Sischdemtheorii" iigfiehrt. In sinnere Theorie gehts
Dr Walgau (rätoromanisch ) isch a Tal im Süda vo Vorarlberg. Er isch im Süda vom Rätikon abgränzt und im Norda gohts is Rhital. Di einzig Stadt vom Walgau isch Blodaz mit ebba 14'700 Iwohner. Dr ganz Walgau hat ebba 48'000 Iwohner. Im Süda vo Blodaz kummt ma is Muntafu. Dr Fluss, wo durch an Walgau flüßt, hoaßt Ill, wo spöter in Rhi flüßt. Dr Walgau goht vo Blodaz bis ge Frastaz - Felsenau, kurz vor da Schlucht ge Feldkirch. Dr gröscht Bergzug im Süda isch da Rätikon. Wichtige Bärg im Walgau senn d Zimbaspitz in Bürsch (Blodaz), wo ma oo gern ge klättra goht, und d drei Schwöschtra, wu wegat irna drei Bärggipfel da Nama hat. Dr Walgau isch entstande, wo sich da Alpa ufgfaltet häi (35 - 30 Milliona Johr). Während da Iiszit isch da ganze Walgau, und oo ganz Voradlbärg, vo anam oanziga großa Glätscher überzoga gsi. Luag oo da Artikel Voradlbärgisch. D Walgauer redand wie di meischta Voradlbärgr an Alemannischa Dialekt. Markant für d Oberländr sind die Diphthong „ou“ und die „a“-Lut. Aber oo des variiert im Walgau. Im Gegasatz zu da Unterländr isch s Walgaurisch weniger vo da Schwitzerdialekt beiflusst. Dr untere Teil vom Walgau
Dr Asteroidegürtel, au Planetoidegürtel oder schlicht Hauptgürtel, isch d'Asammlig vu Asteroide oder Chleiplanete zwische dr Bahne vum Mars un vum Jupiter. Dr Grossdeil vu dr Asteroide bzw. Planetoide vu unserem Sunnessytem, wo innerhalb vu dr Neptunbahn chreise, befindet sich in sällere Region. Dr Gsamtberiich vu dr einzelne Umlaufbahne wird hüt mit öppe 2,0 bis 3,4 AE agä; scho um 1900 het ihn dr Johann Palisa mit 2,2 bis 3,6 AE berechnet. Ufgrund vu dr als Titius-Bode-Reihe bezeichnete empirische Formle, wo dr Ornig vu dr bis derthi bekannte Planete entsproche het, isch gege End vum 18. Johrhundert mit dr systematische Suechi nooch eme lut sällere Formle „fählende“ Planet in sällerm Beriich agfange worre. Mit sinere Entdeckig vum später (1) Ceres daifte grösste Hauptgürtelasteroid am 1. Jänner 1801 het dr Giuseppe Piazzi glaubt, säller Planet gfunde z'ha. Doch sin in dr folgende Johre nooch un nooch witteri ähnlichi Entdeckige dezue chumme – zum Bispil d'(2) Pallas (1802) un d'(4) Vesta (1807). Bis 1890 sin scho iber 300 Asteroide in sällere „Planetelucke“ bekannt gsi – bis hüt sin's iber 100.000 Objekt; drunter au sonigi, wo wie im Fall vu dr (243) Ida un ihrem Begleiter Dactyl, sogar e eigene chleine Mond hän. Es
S Wort Syntax kunnt vum griechische σύνταξις ['syntaksis] un bedittet Zämmenstellig; uf Alemannisch: Satzboi. In dr Syntax gohts drum, wiä Werter zu greßere Eiheite zämmegstelt wäre – also zu Teilsätz, Sätz, Satzgfiäg (das sin zwee oder meh Sätz, wu vunenender abhängig sin). In verschiidene Sproche gits do gwaltigi Unterschiid. Zum Biispiil sin d tirkisch un d alemannisch Syntax grundverschiide. S folgt e alemannische Satz, dr glich Satz uf tirkisch und drno wird d Reihefolg im Tirkische uf alemannisch nogmacht. Grammatischi Ändige, wus im Ditsche nit git, sin mit ... kännzeichnet. Sälle Büür, wu geschtert go z Acker fahre gange isch un vermisst wore isch, hän si hit gfunde. Dün tarla sürmeye gidip kayboldugu köylü bügün bulundu. Geschtert (dün) Acker fahre (tarla sürmeye) gang... (gidip) vermisst-wore-sig... (kayboldugu) Büür (köylü) hit (bugün) gfunde-wore-isch (bulundu). Dr alemannisch Satzboi isch mit em hochditsche verwandt un wird wäge däm viilmol durenander brocht. Lueg im äxtra Artikel. In dr Informatik redet mer ebefals vu Syntax, in Programmiärsproche wäre mit dr Syntax erlaübti Konstruktione festglegt und unerlaübti üsgschlosse.