rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Freidorf isch e blanti, gnosseschaftligi Siidlig in dr Baselbieter Gmeind Muttez in der Schwiz. D Wohnsiidlung Freidorf isch der bedütendsti Siidligsbau in der Schwiz us der Ziit zwüsche de Wältchrieg. Si isch vom Verband vo de schwiizerische Konsumverein as Modellprojekt vom e soziale Wohnigsbau gstiftet worde. Dr Initiator isch dr Gnosseschafter Bernhard Jäggi gsi. Dr spöter Bauhaus-Architekt Hannes Meyer (1889-1954) het d Siidlig entworfe. Si isch in de Johr 1919 bis 1921 im Gnosseschaftsmodäll noch em Gartestadt-Vorbild baut worde. Dr Meyer sälber het s Freidorf as halb Chloster und Astalt, halb Gartestadt und Juradorf beschriibe. D Bebauigsplän si 1919 uf ere Sonderusstellig vom Zürcher Kunstgwärbmuseum, won e Katalog usege het, zsämme mit dene vo der Gämfer Gartestadt "Piccard, Pictet Co." zeigt worde. Um s Baugländ git s e Muure. Es lit an der St. Jakobs-Stross uf em Schänzli am Rand vo Muttez. Si Dreieggform isch noch em Meyer die symbolischi Idealform für die "ersti schwizerischi Vollgnosseschaft". Der Architekt Rudolf Christ (1895-1975) haig grossen Iifluss uf d Planig vo dr Siidlig gha. Um e zentrale Dorfplatz si rasterförmig 150 Reihehüüser agordnet, wo jedes drvo chliini Vorgärte und Nutzgärte hinter em Huus gha het. Die ganzi Siidlig isch mit Baumreihe bepflanzt
As Rappechrieg bezeichnet me zwei bewaffneti Ufständ in der Nordwestschwiiz. vo 1591 bis 1594 zwüsche der Stadt Basel und der Basler Landschaft; lueg Basler Rappechrieg vo 1612 bis 1614 zwüsche der Regierig vo Östriich und em Frickdal und de agränzende Gebiet am Hochrhii, lueg Frickdaler Rappechrieg
Der Rappechrieg het vo 1591 bis 1594 duurt, und isch e Konflikt zwüsche der Stadt Basel und der Landschaft gsi, e Buureufstand gege e Erhöhig vom Wiiumgäld, enere Umsatzstüür. Dr Name chunnt vo dr Münzeiheit Rappe. Dr Basler Rappechrieg sött nit verwächslet wärde mit em Frickdaler Rappechrieg vo 1612 bis 1614 im Frickdal und am Hochrhii, au wenn er ähnligi Ursache gha het. Zwüsche 1586 und 1589 si d Priis für d Landwirtschaftsprodukt wägem Bevölkerigswachstum, dr Güeterzersplitterig, dr Ressourceverknappig und ere Klimaverschlächterig im Zug vo dr sogenannte Chliinen Iisziit uf e historische Höchststand klätteret. Aber au ussepolitisch hai sich d Rahmebedingige veränderet, wil sit der Reformation und dr Gegereformation konfessionelli Spannige s Verhältnis vo de einzelne Ort vo der Alten Eidgenosseschaft unterenander belastet hai. 1575 het dr Jakob Christoph Blarer vo Wartesee, der Fürstbischof vo Basel, d Rekatholisierig vom Birseck vorwärtsdriibe und het sich 1579 mit de katholischen Ort vo der Eidgenosseschaft verbündet. So het er us siim Verhältnis zu Basel e gsamteidgenössischi, konfessionelli Frog gmacht. Im Badener Vertrag vo 1585 het sich Basel müesse verpflichte, em Bischof für die definitivi Abdrätig vo de Pfandschafte 200.000 Gulde (hützudag were s öbbe 7.5 Millionen Euro) z zahle, wenn s nit siis
Di Ugrische Sproche sin e Sprochzwyg vo de finno-ugrische Sproche. De Name chunnt vo Jugorie, re Region z Westsibirie. Zu de ugrische Sproche ghöre Ungarisch, Chantisch/Ostjakisch und Mansisch/Wogulisch. Di urugrischi Sproch isch wohrschints im 3. Johrdausend vor em Christus z Westsibirie, östlig vom Uralgebirge, gschwätzt worre. D Konjugation ändert sich je noch dëm, ob e Verb transitiv oder intransitiv isch (bstimmti und unbstimmti Konjugation). E Verb wird numme mit me bstimmte Akkusativobjäkt bstimmt konjugiert. Verbalpräfix ändere d Bedütig vom Verb abstrakt oder konkret Bispyl uss em Mansische ēl(a) – „vorwärts, eweg“ χot – 'eweg vo öbbis und anderi Abstufig vo de Aktionsintensität' Bispyl us em Ungarische el – „furt, eweg“ ki – „use (uss)“
E Schnitzelbangg isch e Zämmestellig vo kurze Väärs, wo rhythmisch deklamiert oder gsunge wärde und d Zueheerer mit humorvolle Schildrige vo aktuelle oder allgemein menschlige Vorkommnis selle z Lache mache. Z Basel und dr Umgäbig bruucht me die männligi Form und sait dr Schnitzelbangg, wenn me vo de fasnächtlige Schnitzelbängg redet; by anderne "Bängg" bruucht me die wyybligi Form. Bsundrigs schwiirig und raizvoll isch s fir e Sujet numme seer wenig Werter z bruuche und am Ändi vom Väärs sett e Pointe sy: je weniger Zyyle me bruucht, je kirzer d Zyyle sin und je luschtiger und unerwarteter d Pointe isch, umso gresser isch d Kunst vom Schnitzelbänggler. Schnitzelbängg wärde fir Hochzyte und anderi Fescht, d Fasnacht und anderi Gläägehaite verfasst und vo Ainzelpersone oder glaine Gruppe vordrait. Me ka sich uf eme Musiginstrumänt drbyy lo beglaite, und die maischte Schitzelbänggler zaige Helge zu de ainzelne Väärs, wo s Thema grafisch azaige, aber d Pointe nit verroote. D Schnitzelbängg steen histoorisch in dr Dradition vom Bänggelgsang. Si sin e wichdige Dail vo dr Basler Fasnacht. Aber au an anderen Ert in dr Schwiiz und in Sydwestdytschland kennt me se, und me drait se im Raame vo dr schwäbisch-alemannische Fastnacht vor.
LSD isch d Abchürzig vo Lysergsüüridiethylamid, enärä psüchoaktive Substanz, wo vom Albert Hofmä, eme bi Sandoz in Basel âgstellte Chemiker, mittm Ziel vo dä Entwicklig vom ene chreislauf- und atmigsârendä Medikament 1938 hérgstellt und unterm Markänamä Delysid vertribbä wordä isch. Mittlerwil wirds LSD uss nem speziälle Muetterkorn hergstellt. Iri halluzinogéén Würkig hät dä Hofmä am 16. April 1943 dur Zuefall entéckt. Er het no ä Böch gschrebe "LSD mein Sorgenkind" für die, die kei Ahnig hen wie des uff de Körper wirkt. LSD isch ir Vergangäheit füdd Behandlig vo psüchisch Chranki und als Migränemittl verwändet worde, aber selbschtverständlich, wi hütt au, als Rûschmittl. Summäformle vo LSD: C20H25N3O Commons: LSD – Sammlig vo Multimediadateie
Dr Colmarer Kreis isch e Zämmeschluss vu Nazigegner im ditsch bsetzte Elsass gsii, wu e elsässischi Strategii plant het fir dr Fall, ass z Ditschland dr Hitler dur e Staatsstreich oder e Birgergriäg uf d Sitte gschafft wird. Eso ebis isch as Vorbereitung zum Hochverrat agsahne wore; wäge däm het dr Greis miäße im Gheime schaffe. Im Summer 1940 het d ditsch Wehrmacht s Elsass bsetzt, s Ländli isch unter d nationalsozialischtisch Herrschaft gstellt wore. Ungfähr e Johr speter, also im Summer 1941, het sich mit em Griägsverlauf z Rüssland afange abzeichne, ass Ditschland nit unschlagbar isch. Im Elsass isch wider d Hoffnung ufkumme, ass es emol e Zuekumpft ohni d Nazi kennt gä. Dr Niidergang vum Nazisyschtem het mer sich ass e militärischi Niiderlag, verbunde mit Birgergriäg, vorgstellt. Im Inträssi vum Elsass ischs gsii, nit in däne Kämpf unter z goh, nai, wittsichtigi Politiker hän sich Gedanke gmacht, wiä s Elsass im entscheidende Momänt wider uf d Bei kunnt un si Schicksal ka positiv beiiflusse. Bi däne Iberlegunge hän Manne üs dr Elsässische Volksbartei e fiährendi Rolle gspiilt. Ihre Zentral isch z Colmar gsii – vu dohär dr Namme Colmarer Kreis. D Partei isch zwar ufglest gsii, aber d
Dr Erst Chappeler Landfriide, au dr Landfriide vo 1529, isch de Name vom Friidensverdrag, wo am 26. Juni 1529 zwüsche de katholische und reformierte Ort vo dr Alte Eidgenosseschaft noch em Erste Kappelerchrieg gschlosse worden isch. Er isch dr erst vo vier Landfriidensbünd, wo die katholische und reformierte Ort vo dr Alte Eidgenosseschaft mitenand abgschlosse hai, für zum s Verhältnis vo de Konfessione friidlig z regle. → Lueg dr Hauptartikel Dr Erst Chappeler Chrieg D Reformation het die Alti Eidgenosseschaft in zwei konfessionelli Lager gspalte. Uf der einte Siite isch die reformatorischi Gruppe gsi, wo under anderem Züri, Bärn, Basel, Sanggalle, Biel, Chostez und Mülhuuse drzue ghört hai; uf dr andere Siite die fümf katholische Ort Uri, Schwyz, Unterwalde, Luzärn und Zug, wo am alte Glaube hai welle festhalte und sich wäge däm 1529 mit de Habsburger verbündet hai. Vor em Hintergrund vom Expansionsdrang vo de Reformierte hai religiösi Disput und ideologischi Kämpf über d Macht in de gemeine Herrschafte stattgfunde. D Hirichtig vom reformierte Pfarrer Jakob Kaiser z Schwyz 1529 het dr Komflikt no verscherft und beidi Siite hai afo Manne ufbiete: 30.000 Reformierti uf dr einte, 9000 Katholike uf dr andere Siite. D Innerschwiizer hai churz bevor s
Dr Kànton Bàrr ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Schlettstàdt-Erstain im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Banfald grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Schlettstàdt kumme. We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Bàrr nej züegschnitte worre. Àm 10. Fewer 1806 ìsch üs em Arrondissement Bàrr s Arrondissement Schlettstàdt worre. Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Schlettstàdt ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton wìdder e Teil vum Arrondissement Schlettstàdt. Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora. Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Ruuse ìm Arrondissement Molse un àn dr Kànton Ewernàhn granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Banfald, ìm Side àn dr Kànton Schlettstàdt un ìm Weschte àn dr Kànton Willer un dr Kànton Schirmeck ìm Arrondissement Molse. D greschte Gmein vum Kànton ìsch Bàrr mìt ìnsgsàmt 6.787 Inwohner ànne 2006 gsin. Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Bàrr 16 Gmeine ghet:
D Library of Congress (LoC) isch die (inoffizielli) Nationalbibliothek vo de USA. Si lit z Washington, D.C., isch uf mehreri Gebäud verdeilt, und isch eini vo de grösste und bedütendste Bibliotheke uf dr Wält. D Library of Congress het meh als 155 Millione Ditel, drunder si: 31 Millione Büecher und anderi Druckerzügniss in 470 Sproche 50 Millione Handschrifte 12 Millione Fotografie 4,8 Millione Plän und Charte, usserdäm die grössti Sammlig vo sältene Büecher in Nordamerika, drunder e Guetebärg-Bible. Anderi Nationalbibliotheke in de USA National Library of Medicine National Agricultural Library National Archives and Records Administration D Library of Congress isch als Forschigsbibliothek vom US-Kongräss am 24. April 1800 gründet worde, nochdäm dr Präsident John Adams dr Regierigssitz vo Philadelphia noch Washington, D.C. verleit het. Sit 1802 wird si vom United States Congress Joint Committee on the Library verwaltet. 5.000 $ si usge worde für Büecher und für d Iirichtig vo dr Bibliothek im neue Kapitol. D Bibliothek het scho öbbe 3000 Bänd gha, wo si 1814 im Britisch-Amerikanische Chrieg abbrennt isch. Druf het dr Thomas Jefferson em Kongräss si Privatbibliothek als Ersatz zum Chauf abote. Er het in 50 Johr fast 6500 Büecher in verschiidene Sproche über Philosophii, Literatur und
I de Chemie dient d'Summeformel dezue, d Zämesetzig vomene Molekül ahand vo de Atom aazgäh. D'Aazahl vo de Atom stod us Index emmer rächts onderhalb vo de Atombezeichnig. Es "1" werd ned gschrebe. Bispel: H2O, Wasser, bestod us zwöi Wasserstoff-Atom (h) ond eim Suurstoff-Atom (O), H2SO4, Schwäfelsüüri, bestod us zwöi Wasserstoff-Atom, eim Schwäfel-Atom (S) ond vier Suurstoff-Atom. D'Sommeformel seid nüt öber d Struktur vomene Molekül uus, för das werd d'Strukturformel verwändet. Bi eifache Molekül länget aber d'Sommeformel för en eidütigi Beschribig.
Dr Kànton Banfald ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Schlettstàdt-Erstain im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Banfald grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Schlettstàdt kumme. We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Bàrr nej züegschnitte worre. Àm 10. Fewer 1806 ìsch üs em Arrondissement Bàrr s Arrondissement Schlettstàdt worre. Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Eerstain ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton wìdder e Teil vum Arrondissement Eerstain gsin, we àm 24. Mai 1974 mìt em Arrondissement Schlettstàdt zem Arrondissement Schlettstàdt-Erstain zàmmgelejt worre ésch. Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora. Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Ewernàhn un dr und Kànton Erstain granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Ortenaukreis em Regierungsbezirk Friburi z (Bade-Wirttebari), ìm Side àn dr Kànton Màrckelse un dr Kànton Schlettstàdt un ìm Weschte àn dr Kànton Bàrr. D greschte Gmein vum Kànton ìsch Banfald mìt ìnsgsàmt
Dr Kànton Eerstain ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Eerstain. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Banfald grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Schlettstàdt kumme. We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Bàrr nej züegschnitte worre. Àm 10. Fewer 1806 ìsch üs em Arrondissement Bàrr s Arrondissement Schlettstàdt worre. Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Eerstein ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum Arrondissement Eerstain worre, we àm 24. Mai 1974 mìt em Arrondissement Schlettstàdt zem Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain zàmmgelejt worre ésch. Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Gaispìtze ìm Arrondissement Stroosburi-Lànd granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Ortenaukreis em Regierungsbezirk Friburi z (Bade-Wirttebari), ìm Side àn dr Kànton Banfald, ìm Weschte àn dr Kànton Ewernàhn un ìm Nordweschte àn dr Kànton Ruuse ìm Arrondissement Molse. Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Eerstain 28 Gmeine:
Dr Kànton Ewernahn ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Ewernahn. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Banfald grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Schlettstàdt kumme. We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Eerstain nej züegschnitte worre. Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Eerstein ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum Arrondissement Eerstain worre, we àm 24. Mai 1974 mìt em Arrondissement Schlettstàdt zem Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain zàmmgelejt worre ésch. Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Molse un ìm Norde un Weschte àn dr Kànton Ruuse ìm Arrondissement Molse granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Eerstain un ìm Side àn dr Kànton Bàrr. Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Ewernahn 25 Gmeine:
Dr Kànton Schlettstàdt ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Schlettstàdt. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Banfald grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Schlettstàdt kumme We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Bàrr nej züegschnitte worre. Àm 10. Fewer 1806 ìsch üs em Arrondissement Bàrr s Arrondissement Schlettstàdt worre. Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Schlettstàdt ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton wìdder e Teil vum Arrondissement Schlettstàdt, we àm 24. Mai 1974 mìt em Arrondissement Eerstain zem Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain zàmmgelejt worre ésch. Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Willer, àn dr Kànton Bàrr un dr Kànton Banfald granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Màrckelse un ìm Side àn dr Kànton Ràppschwihr ìm Arrondissement Ràppschwihr (Owerelsàss). Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Schlettstàdt 29 Gmeine:
Dr Kànton Willer ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Schlettstàdt-Erstain im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin. Dr Generàlrot ìsch dr Maire vun Neikìrich, dr René Haag. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Banfald grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Schlettstàdt kumme We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Bàrr nej züegschnitte worre. Àm 10. Fewer 1806 ìsch üs em Arrondissement Bàrr s Arrondissement Schlettstàdt worre. Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Schlettstàdt ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton wìdder e Teil vum Arrondissement Schlettstàdt, we àm 24. Mai 1974 mìt em Arrondissement Eerstain zem Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain zàmmgelejt worre ésch. Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora. Ém e Deil vum Kànton Willer redt mer ken Elsassisch sundern Welche. Dr Kànton hàt ìm Norde un Oschte àn dr Bàrr Ruuse, ìm Sidoschte àn dr dr Kànton Schlettstàdt un ìm Side àn dr Kànton Ràppschwihr ìm Arrondissement Ràppschwihr (Owerelsàss). D greschte Gmein
Die Schwizerischi Nationalbibliothek (NB) (fr. Bibliothèque nationale suisse (BN), it. Biblioteca nazionale svizzera (BN), rm. Biblioteca naziunala svizra (BN), en. Swiss National Library (NL)) isch d Nationalbibliothek vo dr Schweiiz. Bis Ändi 2006 isch ihre dütsch Name Schweizerische Landesbibliothek (SLB) gsi. Iire Sitz isch an dr Hallwylstross 15 z Bärn. Die Schwizerischi Nationalbibliothek isch en Institution vom Bundesamt für Kultur (BAK) innerhalb vom Eidgenössische Departement vom Innere (EDI). Si het dr gsetzlig Ufdrag, alli Publikatione z sammle, z erhalte und z vermittle, wo in der Schwiz erschiine, sich uf d Schwiz oder uf Persone mit em schwizerische Bürgerrächt oder Wohnsitz in dr Schwiz beziehn oder vo schwizerische Autore oder sonige, wo mit der Schwiz verbunde si erschaffe worde si, und zwar unabhängig vo dr Sproch. Die Schwizerischi Nationalbibliothek isch also die ersti Alaufstell für Helvetica. Sit 1992 bedrifft das nit nume druckti Wärk, sondern au Wärk uf andere Informationsdräger. D NB sammlet au no Publikatione vo internationale Organisatione, wo ihre Sitz in dr Schwiz hai wie d UNO, d WHO u.s.w. oder d NB im ne Verdrag zur Depositarin in dr Schwiz bestimmt hai. Scho in dr Zit vo dr Helvetische Republik um 1800 het me e Projekt für e
Di Obugrische Sproche sin e Undergruppe vo de finno-ugrische Sproche und di nöchste Verwandte vom Ungarische. Si werre in de mittlere Landesdeil vo Russland, zwüschem Ob, em Irtis und em Ural gschwätzt. Numme zwei Sproche ghöre zum obugrische, Mansisch/Wogulisch und Chantisch/Ostjakisch. Do si sich vo Ungarisch scho lang abgspalte hän, git's zu sällem großi Underschid in de Syntax, im Wortschatz und de Phonology. Mansisch und Chantisch sin enand ähnlig, ihri Sprächer chönne enand aber nit verstoh. Di obugrische Sproche sin stark vo de Turksproche beyflusst worre, vor allem vom Tatarische. Bis 1930 hän si kei Rächtschrybig gha und sin entweder gar nit gschribe worre oder mer hät sich an de Literatur und de Dradition orientiert. Sit 1937 verwände si s kyrillisch Alphabet mit Züesatzsymbol, 's sin aber keini bedütsame Tekscht uff einer vo-n-e gschribe worre; au als Amtssproch wird's sälte brucht. Mansisch hät ca. 3800 Sprächer und Chantisch 14'280; beidi sin numme innerhalb vo Russland verbreitet.
D Encyclopædia Britannica [ɪnˌsaɪkləˈpiːdiə bɹɪˈtænɪkə] isch e bedütendi Enzyklopädie uf Änglisch. Ähnlich wie dr dütsch Brockhaus will si s menschlige Wüsse so vollständig wie möglig (The Sum of Human Knowledge) vermittle. D Britannica – wie mer e hüfig abkürzt sait – isch e Produkt vo dr schottische Ufklärig. Die ersti Uflag isch 1768 usege worde und vo 1820 a hai se dr Adam und dr Charles Black z Edinburgh verleit. Im Vergliich zur französische Encyclopédie isch d Britannica ehnder politisch konservativ: die spötere Editione si im allgemeine em regierende Monarch gwidmet. Um 1870 isch dr Verlag für die 9. und 10. Uflag vo Schottland noch London züglet und mit der Ziitig The Times verbunde worde. Für die 11. Uflage het dr Verlag mit dr Universität Cambridge zsämmegschafft. Denn si d Markerächt an dr Enzyklopedii dr Firma Sears Roebuck verchauft worde und d Redaktion het sich z Chicago niiderglo. Hützudag wird si vo Encyclopædia Britannica Inc usege. Im Johr 2004 het s 75.000 Artikel mit 44 Millione Wörter in dr Britannica gha. Me cha se in Papiirform (32 Bänd, Listepriis $1400) oder uf CD-ROM bzw. DVD chaufe oder online abonniere. Am 13. März 2012 het dr Verlag bekannt gää, dass d
S kyrillische Alphabet wird z Russland, ir Ukraÿne, z Wißrussland, Bulgarie und in andere osteuropäische (z. B. Serbie) und nordasiatische Länder brûcht. S isch im 10. Jahrhundert am Hof vom bulgarische Zar Simeon am Großa durch 'n Kliment (Clemens) von Ohrid (sell isch au d´Name vum e See mit ganz bsundere Fisch), am Schüler vom Kyrill, Buechschtabe wo nit uus em Griechische übernoh worde si - die glagolitische Buechschtabe (Schpalte 4) entwickelt worra. D' meischta Buchstaba sin us am griechischa Alphabet übernomma odr abgleitet worra. Für Laute, wo im Griechische net vorkomma sen, sen Zeichen von dr glagolitischa Schrift (Glagolica) verwendet worra, wo a bissel früher vom griechischa Mönch Konschtantin, wo später Kyrill ghoißa hat, erfunda worra isch. Nach dem isch d' kyrillische Schrift bnannt worra, obwohl se sich arg von dr glagolitischa Schrift unterscheidt. Gross- und Chliibuechschtabe (Schpalte 1) Dransliteration (Schpalte 2) alti Buechschtabe, wo hüt no für Chilletekscht benutzt wärde (Schpalte 3) Buechschtabe, wo nit uus em Griechische übernoh worde si - glagolitischi Buechschtabe (Schpalte 4) die entschprächende griechische Buechschtabe (Schpalte 5) zum Vergliich: latinischi Buechschtabe, wo us em griechischen Alphabet entwicklet worde si (Schpalte 6). Zr Herkumft vom glagolitische und em kyrillische Schta uus em griechische Psi
D Brockhuus Enzyklopädii isch e mehrbändigi Enzyklopedii uf Dütsch, wo vom Mannheimer Verlag Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus AG usege wird. Ihri erste Vorläufer si im 18. Johrhundert bi Löbel und Franke as Conversations-Lexikon erschiine. Spöter isch s under em Name Der Grosse Brockhaus bekannt worde. Ihre hütig Name het d Enzyklopedii sit der 20. Uflag 1996. S Conversations-Lexikon mit em volle Titel Conversations-Lexicon oder kurzgefasstes Handwörterbuch für die in der gesellschaftlichen Unterhaltung aus den Wissenschaften und Künsten vorkommenden Gegenstände mit beständiger Rücksicht auf die Ereignisse der älteren und neueren Zeit in sächs Bänd vom Renatus Gotthelf Löbel und em Christian Wilhelm Franke isch vom Verlag F. A. Brockhaus ufkauft und witergmacht worde. Es si no zwei Nochdragsbänd in verschiedene Verlag erschiine: Leipzig: F. A. Leupold 1796–1800 und Leipzig: J. C. Werther 1806 bevor F. A. Brockhaus: Amsterdam 1810 und Leipzig 1811 no meh Bänd usebrocht het. Dr Friedrich Arnold Brockhaus (1772–1823) het 1805 mit siim Verlag z Amsterdam agfange. 1808 het er uf dr Leipziger Buechmäss s unvollständige „Conversationslexikon mit vorzüglicher Rücksicht auf die gegenwärtigen Zeiten“ vom Löbel und Franke kauft und mit em Projekt wiitergmacht. Die 2. Uflag in zäh Bänd isch 1812–1820 erschiine, isch en Erfolg
Dr Kànton Bìsche ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Stroosburi-Lànd im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin. Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Stroosburi nej züegschnitte worre. Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Stroosburi (Lànd) ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum Arrondissement Stroosburi-Lànd worre. Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora. Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Mundelse un ìm Side àn dr Kànton Schìllige granzt. Ém Kànton Bìsche hàt s 2 Gmeine ghet: Bìsche, frz. Bischheim, dt. Bischheim (mìt 17.827 Inwohner ànne 2006) Heene, frz. Hœnheim, dt. Hönheim (mìt 10.616 Inwohner ànne 2006)