rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Bigfisch (esie eu Bigfish gschriibu) isch en jungi Müsiggruppa üssum Oberwallis (Schwiiz) gsi. D Gruppa hett sich 2005 zämmugfunu. Ihri Lieder sind fasch üsschliesslig uff Wallisertiitsch gsi und hän eu meischtens vo Oberwalliser Lokaltheme ghandlunt. Entsprächund haind schi eu fast nummu im Oberwalliser Konzärt gä. Schi sind im Oberwallis zimli populär gsi. Bigfisch hätt üss dr Stefanie Heinzmann (Gsang), Ephri Salzmann (Drumset), Dani Blatter (E-Gitarre), dum Marco Mazotti (Bass) und dum "Blues-Ralph" (Gsang) bstande. Durch d Solokarriera vo dr Stefanie Heinzmann isch eu ihri Gruppa Bigfisch in dr Üsserschwiiz (wie d Walliser d andru Schwizer Kanten üsser dum Wallis nennunt) und gar international bikannt wordu. Im 2008 hät sich d Gruppa üfgleest. Vo 2009 bis 2010 sind dr Daniel Blatter und Marco Mazotti mit dr neue Gruppe «BischFrisch» üfgeträtte. «Chumm ins Wallis» isch die erscht Single (EP) vo Bigfisch gsi un isch im 2007 üssacho. Tracklist: Chumm ins Wallis - Seeluverwandt - Mahlzit - Märliland - Remix Chumm ins Wallis. Ihre Titel "Chumm ins Wallis" isch vom Radio Rottu Oberwallis zum gregsstu Walliser Hit vo allne Zyte gwählt wordu. Salü und Tschüss s Lied va BischFrisch üf youtube.com Chumm ins Wallis s Lied va Bigfisch üf youtube.com
Dr Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von Hohenheim, dauft als Theophrastus Bombastus von Hohenheim (* vermuetlich 1493 z Egg, Kanton Schwyz; † 24. September 1541 z Salzburg), bekannt as Paracelsus, isch än Arzt, Alchemist, Aschtrolog und Philosoph gsi. Dr Paracelsus isch 1493 z Egg bi Einsidle as Sohn vom enä Arzt uf d Welt ko. Er het z Basel afo Medizin schtudiere und isch denn während zwölf Johr dur Europa gwanderet. 1519 isch er z Wien Bakalaureus worde, und a baar Johr schböter het er in Ferrara dr Doktertitel übercho. 1524 isch er churz z Salzburg gsi, denn z Friburg im Brisgau und z Strossburg, 1527 het er as Schdadtartzt z Basel gschafft und under anderem em Johann Froben sis Bei vor enerä Amputation grettet und im Erasmus vo Rotterdam ghulfe mit dr Gicht und mit Nierebroblem. An dr Uni het er uf Dütsch Vorträg gä und het sich vili Find under de Ärzt gmacht, won er sä as „Esel“ beschimpft het. Au mit de Apitheker het er sich verschdritte, wil er het welle wüsse, was si in d Medizine düen. Wo dr Froben am ä Schlag gschdorben isch, het män em d Schuld an sim Dod ge. 1528 isch er
Dr Erasmus vo Rotterdam (1465–1469 uf d Wält ko, gschtorbe 1536) isch eine vo de wichtige Humanischte gsi, wo am Ändi vom 15. und am Aafang vom 16. Johrhundert in Europa gschafft häi. Dr Erasmus vo Rotterdam isch as Sohn vom enä holländische Brieschter und siner Huushältere, enerä Arzttochter, am enä 27. Oktober zwüschem Johr 1464 und 1469 z Rotterdam uf d Wält ko. Dr Name Desiderius het er erscht schböter aagno. 1492 isch er Brieschter worde, vo 1495 bis 1499 her er z Baris schdudiert und vo 1506 bis 1509 z Italie gläbt, und chürzeri Zite au z Holland und z Ängland. Vo 1514 bis 1529 het er z Basel gschafft und sini Büecher vom Johann Froben lo drucke. Wo Basel 1529 reformiert worden isch, isch er uf Freiburg im Brisgau zoge, isch aber 1535 uf Basel zruggcho und dört am 12. Juli 1536 bi sim Fründ Hieronymus Frobenius, em Sohn vom Johann Froben, gschtorbe. Er isch im Basler Münschter begrabe. Dr Erasmus het sich kritisch mit dr Bible usenandergsetzt. Er het s griechische Neue Teschtament uusegä mit enerä Übersetzig uf Latinisch und Kommentar, und so die moderni Philologii begründet. Während sim ganze Läbe het er d Missschtänd in
Dr Weschtfälisch Friide het em achzigjöhrige Unabhängikeitschrieg vo de Holländer vom habsburgische Spanie und em Drissigjöhrige Chrieg, wo vor allem z Dütschland stattgfunde het, es Ändi gmacht, wo die meischte europäische Natione vom 15. Mai z Münschter und am 24. Oktober 1648 z Osnabrugg Friidensverdräg abgschlosse hai, wo s Schicksal vom Dütsche Riich bis zu de Napoleonische Chrieg am Ändi vom 18. Johrhundert feschtgleit hai. Die gröschte Veränderige het s im Gränzgebiet zwüsche Frankriich und Dütschland, em nördlige Deil vom karolingische Lotharinge (Lotharii Regnum), gä. Frankriich het ä groosse Deil vom Elsass übercho (s Sundgau, wo s zwei Johr vorhär de Habsburger abkauft gha het, und d Vogtei über nüün Riichsstedt (Waisseburich, Hàwenàu, Roose, Ewernahn, Kaiserschbarig, Kolmer, Dirke, Minschter und Landau) und sini Rächt über d Bischtümer Verdun, Toul und Metz, wo s scho im 16. Johrhundert eroberet het, si beschtätiget worde. Schwede het vor allem Gebiet im Nordoschte übercho: Vorpommere, Stettin, d Insle Rügen, Usedom und Wollin, d Schdadt Wismar und d Schtift Breme und Werde als Riichslehe und fümf Millione Riichsdaaler. Brandeburg het Hinterpommere und d Bischtümer Cammin, Halberschdedt und Minde. Meckleburg het zwar Wismar verlore, aber drfür d Bischtümer Schwerin und Ratzeburg übercho. Hesse-Kassel d Grafschaft Schaumburg
Total Chaos isch e Rapgruppe, wo ursprünglich in Innsbruck ihri Heimat gha hät. Total Chaos rimt uf dütsch. De MC Manuva isch für d Tegscht verantwortlich und de DJ D.B.H für d Beats, d Cuts und d Scratches. Ide Tegscht vom Manuva dreht sichs nöd um Battletegscht. Er beschribt verschideni Stimmige, wo er erläbt hät und redet über neui Perspektive. Ihres erschte Album "werwaswannwiewo", wo 1997 erschine isch, gilt imerno als wägwiisends Album im ööschtrichische Rap. Total Chaos bildet zäme mitem Blumentopf vo Münche und Texta vo Linz d Kaleidoskop-Clique. 2001 händs zäme e EP namens Kaleidoskop veröffentlicht. 1995: ... aus dem wilden Westen (EP / CD) 1997: Mach die Augen zu (auf meiner Reise) (12" / MCD) 1997: WerWasWannWieWo (LP / CD) 1999: Die 2 (EP / CD) 2001: Das Mic (12" / MCD) 2001: Gute Gründe (12" / MCD) 2001: Energie (12" / MCD) 2002: Worte & Beats (LP / CD) Total Chaos Manuva
D Fraunhofer Saitenmusik isch a iiberregional bekannte bayrische Gruppe vo drei Muusikar, wo mitnand auf verschiidene Arta vo Saiteinschtrument schpiiled. Scho im Johr 1978 händ sich d Heidi Zink (†) und dr Richard Kurländer zämed due und händ dia Gruppe grindet. 1981 isch dann dr Gerhard Zink drzuekumme. Zeitweis hot au dr Jörg Weickl mitgschpielt. De Name hot dia Gruppe vo dear Wirtschaft, wo si grindet woore isch, nämlich in uinar vo dr scheenschte und älteschte Wirtschafta in Mincke, im Wirtshaus im Fraunhofer. Dett gibts au a scheene Kleikunschtbiine. S Repertoire vo dr Fraunhofer Saitenmusik basiert auf dr traditionelle bayrisch-allemannische Volksmuuseg, aber mit kulturelle Eifliss aus'm ganze europäische Kontinent, bsonders aus'm irische, nordische und slawische Bereich. Abr au vo mittlalterlicher und klassischer Muuseg und vu huitige musikalische Strömunga länd sich dia Muusikar beeiflusse. Inzwische isch dia Gruppe scho a richtige bayrische Inschtitution woore. Sogar dr Minischterpräsident frooget nooch, ob se it mitkumme wänd, wenn a fir a Auslandsreis a baar tipische Repräsentante fir dia bayrische Kultur braucht. D Leit saaget oft, wenn se aus'm Konzert vo dr Fraunhofer Saitenmusik kummet, und au d Kommentatore vo de Zeitunga, dass dees a ganz a kherige Muuseg gwea wär. 1983: Volksmusik in schwierigen
En Fiirtig isch denn biweglich, wenn er nöd uf en bstimmte Kalendertaag fallt. Bstimmt werd er noch em Ostertermin. De Ostersunntig fallt jewils uf de erst Sunntig noch em Früeligsvollmoo, da haisst em Vollmoo noch de Früeligs-Tagundnachtgliichi um de 21. März. Nöd all Tääg geltet as ofizielli Fiirtig. Im früene Mittelalter het d Fastezit 40 Tag vor Oostere aagfange, so ass d Fasnacht denn gendet het. Im Konzil vo Benevent ane 1091 het mer aber bischlosse, ass die sechs Sünntig kai Fastetäg sind und drum isch de Aafang vo de Fastezit um sechs Täg verschobe, uf de Äschermittwuch. Well aber nöd all Piet dere Reglig gfolget sind, sind hüt d Fasnachtstermin verschide. D Herrefasnacht oder Pfaffefasnacht fangt am Sunntig (Lätare) vor em Äschermittwuch aa und d Puurefasnacht oder di «Alt Fasnacht» em Sunntig (Invocavit) noch em Äscheremittwoch. D Fasnachtsbrüüch und d Näme vo de ainzelne Fasnachtstäg änderet starch vo Ort zu Ort, am bikanntiste sind d Lozärner und Basler Fasnacht. D Fastezit, wo noch de Fasnacht chunnt, erinneret an 40tägig Ufethalt vom Jesus i de Wüesti. D Charwuche und s Osterfest sind s wichtigst christlichi Fest. Si fangt am Palmsunntig aa, en erinnerig an Jesus, wo uf emen Eseli i
En Fiirtig (odr Fiirdääg) isch en Tag, wo e bsundrige Aalass gfiiret werd und wo mängmol au meteme bestimmte Bruuch verbunden isch. Da cha privat si, wie de Giburtstag, oder religiöös wie d Wienachte oder au politisch wie en Nazionalfiirtig. Jedes Land und au vil Regione hend gsetzlich vorgschribnigi Fiirtig, wo de Arbetsgeber em Arbetsnemer frai mue gee. Underschide werd au zwüschet feste Fiirtig, wo ufe bistimmts Datum falet, und biwegliche Fiirtig, wo vom Ostertermin abhängig sind. Die wöchentlige Ruhedäg, dr Sunntig bi de Christe, dr Samstig (Schabbat) bi de Jude und dr Fritig bi de Muslime, si zwar au Fest- odr Fiirtig, wärde aber im allgemeine vo de nit-wöchentlige Fiirtig underschiide. Wemmä alli arbetsfreie Däg meint, redet mä im christlige Kulturkreis vo Sunn- und Fiirtig. Uufgfüert sind politisch und christlich prägti Fiirtig. Erchläärige zu de Tabele: VA Voradlberg; FL Liechtestää; CH Schwiz; BW Bade-Württeberg inkl. Bayrisch Schwoobe. För d Schwiz sind nu die Täg agee wo Bundeswiit anerchennt sind oder wo i de allermaiste Kantöö geltet. Nöd ufglistet sind d Tääg vode Fasnacht. Die jüdische Fiirtig wärde noch em jüdische Kaländer gfiirt, ä Mondkaländer wo mit Hilf vo Schaltmöned mit em Sunnejohr synchronisiert isch, so dass d Fester immer
Dr Antisemitismus, au Judehass, isch än Art vo Rassismus. Es isch d Ablehnung vo de Jude as religiösi oder ethnischi Gruppe oder as «Rasse» us verschidnige Gründ. Dr Begriff Antisemitismus isch gege s Ändi vom 19. Johrhundert erfunde worde und wird im allgemeine nume in Bezug uf Jude bruucht, und nid gegen anderi Lüt, wo ä semitischi Schbrooch rede wie d Araber. 1879 het dr Wilhelm Marr s Wort Judehass in sim Buech Der Sieg des Judenthums über das Germanenthum. Vom nicht confessionellen Standpunkt aus betrachtet bruucht. S Johr druf het er s Wort Antisemitismus erfunde. Z Dütschland isch dr Begriff populär worde und d Antisemiten Liga isch gründet worde, wo zum Ziil gha het d Jude us em Land z verdriibe. Interessanterwiis isch s Wort Semitismus erscht schböter erfunde worde. Es het kuum Zite gä wo d Jude nid Opfer vo Antisemite worde sii. Bsundrigs schlimm isch d Juudeverfolgig im chrischtlige Europa gsi vo dr Zit vo de Chrüzzüüg aa. Im Middelalter und in dr früeje Nöizit si d Gründ für e Judehass, wo män offe agä het für zum d Jude z verfolge, im allgemeine religiös gsi: dass d Jude schuld sige am Dod vom Jesus, dass si
Dr Karl Barth isch am 10. Mai 1886 z'Basel uff d'Wält cho; und dört au am 10. Dezember 1968 gschtorbe. Er isch än evangelisch-reformierte Theolog und Pfarrer gsi. De Barth het zwüsche 1904 und 1908 z Bärn, z Berlin, z Tübinge und z Marburg evangelischi Theologii gschtudiirt. Eis Johr schpäter isch er Hilfsprediger in de dütschschprooige Gmeind z Gämpf worde, wo-n-er sini Frau, s Nelly Hoffmann kenneglehrt het. Ghürote hei si im 1913, wo-n-er Pfarrer z Safewil im Kanton Aargau isch gsi (1911-1921). Derte het er au sin Kommentar zum Römerbrief gschribe, wo-n-en bekannt gmacht het. Im 1921 isch de Barth zum Honorarprofessor vo de Universität vo Göttinge bruefe worde, uf ene Lehrstuehl, wo extra für ihn isch iigrichtet worde. In Dütschland won er au e chlii under de Nazi gschafft het, isch er ein vo de Afüehrer vo dr Bekennende Chille gsi, wo sich em Regime widersetzt het. Wil er as Brofesser an dr Universidät vo Bonn sich gweigeret het, em Hitler Dreui zschwöre, isch er entloh worde und nach Basel zruggcho. Am Aafang vo de 1970er Johr het mä dr Name vom Dalbe-Ringblatz im Dalbe Quardier in Karl-Barth-Blatz gänderet. Der Römerbrief; 1918/1919 und 1921/1922 Der Christ in der
S Märli vom verwunschene Brinz isch än alt-ägyptischi Gschicht. Si het deilwiis uf em Papyrus Harris 500, wo im zweite Johrduusig vor dr Ziitwändi gschriibe worden isch, überläbt. Es git Gelehrti wo dänke as s Ändi vo dr Gschicht, wo verlore gangen isch, glücklig gsi sig wie in de hütige Märli, und as dr Name, wo mä dr Gschicht ge het, ä chlii z druurig sig. Wo dr Bueb vom König vo Ägypte ändlig uf d Wält cho isch, si die siebe Hathor-Göttinne cho und hai vorusgsait, ass dr Bueb wäge emenä Krokodil, enerä Schlang oder emenä Hund wurd schtärbe. Dr König het druf befohle, dr Bueb im enä abglägene Huus ufzzieh, won em nüt chönt bassiere. Aber wie dr Brinz gross worden isch, het er nüm welle iigschbeert si und isch ins Land Nahrin zooge. Dört isch a Brinzässin im enä hoche Durm iigschbert gsi, und ihre Vater het verschbroche, ass si dä wurd hürote, wo bis zu ihrem Fänschter chönt uufegumpe. Vil jungi Manne si vo wit ewäg cho und hai s brobiert. Nume dr Brinz isch hoch gnueg gumpt, und het dörfe d Brinzässin hürote. Aber em König het er nit verrote, wär er isch und het
Pisa isch e Stadt in Italie, gläge in dr Toskana. Im Middelalder un in dr früehe Nöizitt isch es zuedem e Stadtstaat (Republik) gsi. Pisa isch d Hauptstadt vu dr Provinz Pisa und het öpe 90.000 Iwohner. Si ligt in dr Nächi vu dr Mündig vum Arno ins Ligurisch Meer. S Wohrzeiche vo dr Stadt isch dr Campanile, wo als dr schief Durm vu Pisa bekannt isch. Näbe dr grosse Universität het au d Scuola Normale Superiore, d Elitehochschuel vum italienische Staat, ire Sitz in Pisa. S Stadtzentrum het vier historischi Stadtviertel, vum Bahnhof im Süde bis zue dr Piazza dei Miracoli (Platz vu dr Wunder) mit em schiefe Turm im Norde. Middelpunkt vu dr historische Viertel San Martino, Santa Maria, San Francesco un Sant'Antonio isch dr Ponte di Mezzo, die zentral Arno-Bruck. D Bezirk vo dr Stadt sind: Marina di Pisa Tirrenia Calambrone Barbaricina Riglione Oratoio Putignano San Piero a Grado Coltano Sant'Ermete I dr Antike isch a däm Ort di römischi Stadt Pisae gsi, wo ane 180 vor Chrischtus e römischi Kolony worde isch. Dr Augustus het ere dr Name Colonia Iulia Pisana ggä. Im Middelalder isch Pisa eini vu dr vier Seefahrer-Republike vu Italie gsi (näbe Genua,
SAP esch a Software fer Gschàftsfiehrung. Uf ditsch heisst SAP: Systeme, Anwendungen und Produkte in der Datenverarbeitung. Uf änglisch heisst’s: Systems, Applications and Products for data processing. SAP esch hàrgstellt vu der Firma SAP AG, in Walldorf (Ditschland). SAP esch a ERP (uf änglish: Enterprise Ressource Planning), s’enthalt d’Hauptelementa vu Gschàftsfiehrung: Ikauf, Stock, Produktion, Verkauf, Finanz... und das alles hangt zamma. Zum Beispiel: a Ikauf wirkt automatisch im Stock und in der Finanz. Ma nennt "Module" d’Hauptelementa in SAP. Bi dana Module gebt’s : Jedes Mol wo ma uf SAP fangt a schaffa, muess ma sìch amälda in a gwesser "Mandant". A Mandant ìsch a bsundera Umgebung wo ìhra eigena Data hat. S’ìsch sehr praktisch fer Test macha, ohna d’rìchtiga Data vu der Produktions Umbegung ariera (was natirlig gfàhrlig kännt wara). D Dàta un d funktionnela Istellunga vu dr Firma wara ìm „Data-Diactionnary“ gspeichert, dàs heißt a großa Dàtabànk mìt tàuisiga Tàballa. Teil Dàta sìn gmeinsam fer àlla Mandant uf em gliicha Server („inter-mandant“), àwer d meischta Dàta gheera nur ìn ìhrem eigena Mandant. Wenn ma ìn SAP Schàfft, riaft ma „Transanktiona“. A Transaktion ìsch a Àrt Programm, zum Beipiel: Transaction MM01: fer a Àrtìkel (Produkt) erstella Transaction XD01: fer
Muspilli isch e althochtütsches Gidicht, wo s Schicksal vo de Seel nochem Tood und s Jüngsti Gricht bischribt. Es isch i Stabraim dichtet wore, allerdings het de Poet die Technik nüme ganz biherrscht und drum würkt s Gidicht zum Tail holperig. De Tielekt vom Gidicht isch Altbayrisch. De Erzbischof Adelram vo Salzburg († 836) het em Ludwig em Tütsche († 876), woner no e Bueb gsii isch, e theologisches Büechli gschenkt. Spööter, im uusgente 9. Joorhundert, het en uugüebte Schriiber uf leeri Blätter und leeri Stele i dem Buech d Vers vomene apokalyptische Gidicht gschribe. S Gidicht selber isch im iigeente 9. Joorhundert dichtet wore vo näbertem, wo sich offesichtlich i theologische und juristische Sache usgchennt het. S Buech isch denn in Bsitz vom bayrische Chlooster St. Emmeran choo und spööter mit anderne Büecher zämebunde wore, wobii de Aafang und s End vom Gidicht, wo offesichtlich ufem Iiband gstande sind, verloore ggange sind, doch cha sichs nume um jewils wenigi Zile handle. De Band stoot hüt under de Sigle Clm 14098 i de Bayrische Staatsbibliothek z Münche. D Tail vom Muspilli stönd uf de Siite 61a, 119b, 120ab und 121ab. Ane 1817 isch mer uf da Gidicht ufmerksam woore und
Rügín (usgsproche rüdschíng [ryˈd͡ʒiŋ]) oder Rüsgín (usgsproche rüschdschíng [ryʃˈd͡ʒiŋ]) isch en alte Tessiner und Comer Sozioläkt, wo nume im Val Colla (hinter Lugano) und im lombardische Val Cavargna änet de Gränze gredt worde isch. Es isch d Gheimsprooch (italienisch gergo) gsi vo de Chesselflicker. Hüt isch die Sprooch, wo eigeni Wörter gha het und vo anderne italienischsproochige Lüt nit verstande worde isch, ganz usgstorbe. 1937 oder 1938 het s Schuelradio TSI no e Schuelsändig gmacht (sog. Radioscuola), nocher isch d Sprooch verschwunde. En ähnlichi Ghaimsprooch isch s Taróm gsi, wo d Chämifäger im Verzascatal gredt händ. Bispil: artibie «Brot» gnifel «Bueb» gnifela «Meitli» Dr Tessiner Dialäktschriftsteller Ugo Canonica (1918–2003) het s Rügín lo i si Poesii iifliesse. Oskar Keller: Die Geheimsprache der wandernden Kesselflicker der Val Colla, Tessin. I: Volkstum und Kultur der Romanen 1934, 7. Johrg., 1. Heft, S. 55–81. Nicola Arigoni: La poesia di Ugo Canonica tra lingua e gergo (PDF). Franco Lurà, Dario Petrini: I segni dell’altro. Interferenze, prestiti e calchi nei dialetti della Svizzera italiana. Useggää vo dr Schwyzerische Akademy vo de Geischtes- und Sozialwüsseschafte. Bern 2012 (Sprachen und Kulturen, Heft 4; Digitalisat). Il Rügin – mit eme Täggschtbiischpil. Lessico dialettale della Svizzera italiana. Band 4,
Ernst Walter Mayr (* 5. Juli 1904 z Kempten (Allgäu); † 3. Februar 2005 z Bedford (Massachusetts)) isch ä dütsch-amerikanische Biologe gsi und dr Hauptvertreter vo dr moderne synthetische Evolutionstheorii. Vili vo siine Kollege dängge, ass er zu de gröschte und iiflussriichschte Naturforscher vom 20. Johrhundert ghört. Dr Ernst Mayr isch am 5. Juli 1904 z Kempten im Allgäu uf d Wält cho, aber in Sachsen ufgwachse. Er isch dr zweit Sohn vom Landgerichtsrot Dr. Otto Mayr und vo dr Helene Mayr. Scho als Bueb het er sich für Vögel intressiert. 1923 het er sii erschti Abhandlig über d Kolbenente won er im Freie bi Moritzburg beobachtet het. Im gliichen Johr het er agfange an dr Ernst-Moritz-Arndt-Universität z Greifswald Medizin schdudiere, het aber scho frühe zur Zoologie gwächslet und am Zoologische Museum z Berlin gschafft. 1926 het er mi 21 Johr dr Doktortitel in Zoologie mit emä ornithologische Thema übercho. Dr Erwin Stresemann het dr Mayr 1928 und 1930 uf ä Forschigsreis nach Neuguinea und zu de Salomon-Insle gschickt, won er für dr begeischtert Vogelfründ Lionel Walter Rothschild, 2. Baron Rothschild Vögel gsammlet het. Was er dört über d Biogeographie glehrt het isch d Grundlag für siini schböötere evolutionstheoretischen Überlegige.
S Alte Riich vo Ägypte, 2686-2181 BCE, isch d Periode in dr ägyptische Gschicht, wo sich die ägyptischi Kultur und schtaatlige und gsellschaftlige Inschtitutione gfeschtiget hai, wo die ägyptisch Gsellschaft während de neggschte zwei ä halb duusig Johr brägt hai. Alli Johreszahle, au die wo usgseh wie wenn si genau wäre–wie zum Bischbil 2686, si ungenau und sötte nume as Richtlinie aagluegt wärde. I däm Artikel stoot dorum nid 'öbbe' debi. Au si nadürlig alli Daate 'vor dr Zitewändi'. Dr bedütendscht König vo dr dritte Dynaschtii isch dr Dschoser (Netscherichet) gsi, wo vo 2668 bis 2649 regiert het. Er isch dr Erscht gsi, won ä Pyramide het lo baue, d Schtuefepyramide z Saqqara. Si Architekt isch dr Imhotep gsi, wo schböter as Gott aabätet worden isch. Dr Dschoser het a baar Chrieg gfüehrt gege Völker in Kanaan und het d Sinaiwüeschti eroberet, wo bis hüte zue Ägypte ghört. Die viert Dynaschtii isch vom Snofru, 2575-2551, begründet worde. Er het Chrieg z Nubie gmacht und dr Handel mit de Völker vom öschtlige Middelmeerruum gförderet, vor allem mit dr Gegend, wo hüt dr Libanon isch–vo dört het er s Holz importiert, wo mä bruucht het, für zum Schiff baue. In Dahschur het
Absoluti Johreszahle us em früeie Alterdum si notorisch ungenau. Johreszahle in däm Artikel si Richtlinie und sötte nid z ärnscht gnoh wärde: Für s dritte und zweite Johrduusig vor dr Ziitwändi gits verschideni Standard-Chronologie, wo aber um Johrzähnt von enander abwiiche. S Middlere Riich isch die klassischi Zit vom alten Ägypte gsi. D Schbrooch, wo mä denn gredet het, het sich zwar entwicklet im Lauf vo de Johrhundert, aber immer wider hai sich die ägyptische Literate, wo schbööter gschafft hei, vo neuem lo beiiflusse vom Middleren Ägyptisch. D Literatuur isch bischbilhaft bliibe und Generatione vo altägyptische Schuelchinder hai die Middelägyptische Wärk müesse abschriibe und uswändig lehre. D Gsellschaft het sich zwar erholt vo de Hungersnöt wääred dr Erste Zwüschezit, aber d Erinnerig isch schtark bliibe und het uf d Wältaschauig iigwürkt, wo pessimischtischer worden isch. Au s soziale Gwüsse vo der Elite het sich entwicklet, und in Grabteggscht, wo s Läbe vo de Dote zsämmegfasst hei as Bewiis für d Götter, dass dr Dot würdig sig, es ewigs Läbe dörfe zfüehre, wird d Hilf immer wider hervorghobe, wo mä dene gä het, wo si bruucht hai. In dr blaschtische Kunscht, wo scho im Alte Riich hoch entwicklet gsi isch, het
Absoluti Johreszahle us em früeie Alterdum si notorisch ungenau. Johreszahle in däm Artikel si Richtlinie und sötte nid z ärnscht gnoh wärde: Für s dritte und zweite Johrduusig vor dr Ziitwändi gits verschideni Standard-Chronologie, wo aber um Johrzähnt von enander abwiiche. S Neue Riich vom alte Ägypte isch d Zit vo 1570 bis 1070 vor dr Zitewändi, wo die 18., 19. und 20. ägyptische Dynaschtie s Land regiert hai, und Ägypte uf em ä Hochpunkt vo siiner militärische und politische Macht gsi isch. Bis zur Zit vo de Hyksos hai d Ägypter als Gegner im Süde, Oschte und Weschte nume schlächt organisierti Schtämm gha, wo d Herrschaft über s Land sälber nid hai chönne in Gfahr bringe. Im zweite Johrduusig hai sich im Oschte, in Mesopotamie, Syrie und Anatolie aber afo Schtaate bilde und usbreite, wo kulturell und au militärisch de Ägypter nid underläge gsi si. D Sinaiwüeschti wär zwar es Hindernis gsi, aber me het dört eigentlig kuum Drubbe chönne schtationiere, won än Aagriff uf Ägypte sälber hätte chönne verhindere. Kanaan drgege mit siine Schdadtschtaate wo s kuum je fertigbroocht hai sich z vereinige, isch ideal gsi as Cordon sanitaire. Die erschte König vo dr 18. Dynaschtii hai Kanaan
Muspell isch i de Edda de Name vomene Riis, wo woll mitem Füürriis Surtr („de Schwarzi“) identisch isch. De Name stoot imene Zämehang mit de Entstehig vo de Welt und em Weltuntergang. I nordische Mythologi sind em Aafang zwo Welte entstande, im Norde isch d Iiswelt Niflheimr (»Nebelwelt«) und im Süüde d Füürwelt Muspellzheimr entstande und dezwüschet isch en Abgrund gsii, de Ginnunga Gap (»Zauberchraft-Schlucht«). I de Abgrund sind vom Norde her Iisgletscher abegflosse. Füürfunke wo aber vom Süüde her anegfloge sind, hend da Iis zum lebe broocht und so isch s erst Lebewese, de Iisriis Ymir (»Zwick«) entstande und dezue no d Uurchue Audhumla (»Hornloosi«). Nochdem di erste Götter, de Odin, de Vili und de Véi de Ymir erschlage hend und us sim Liib d Welt gschaft hend, sind immer no Funke vo Muspellzheimr zwüschet Himmel und Erde umegfloge und us dene hend d Götter d Sterne gmacht. De Muspell spillt erst wider bim Weltuntergang e Rolle. S werd gsait, ass d Söö vom Muspell oder au s Volch vom Muspell (aisl. Muspellz synir; Muspellz lyðir) vom Süüde her chömet um gege d Götter z chämpfe und de Riis Muspell isch de Bsitzer vom Schiff Naglfari, wo di findliche