rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Hermann Gröhe (* 25. Februar 1961 z Uedem) isch e dytsche Bolitiker (CDU). Vu Dezämber 2013 bis Merz 2018 isch er Bundesminischter fir Gsundhait un Bflääg gsii. Dr Gröhe isch vu 1989 bis 1994 Bundesvorsitzer vu dr Junge Union, vu Oktober 2008 bis Oktober 2009 Staatsminischter im Bundeschanzleramt. Vu Oktober 2009 bis Dezämber 2013 isch er Generalsekretär vu dr CDU gsii. Noch em Abitur 1980 am Quirinus-Gymnasium z Neuss het dr Gröhe ne Studium vu dr Rächtswissenschaft an dr Universitet Köln absolviert, wun er anne 1987 mit em erschte juristische Staatsexamen abgschlosse het. Derno het er bis 1993 as wisseschaftlige Mitarbaiter bzw. as wisseschaftligi Hiflschraft bim Martin Kriele am Seminar fir Staatsphilosophy un Realbolitik an dr Universitet Köln gschafft. Noch em Referändariat het er anne 1993 au s zwait juristisch Staatsexame bstande. Syter anne 1994 isch er as Rächtsaawalt zuegloo. Dr Hermann Gröhe isch evangelisch, ghyrote un het vier Chinder. Dr Gröhe isch scho as Schueler anne 1975 dr Jungen Union un anne 1977 au dr CDU bydrätte. Zerscht isch er vu 1983 bis 1989 Vorsitzer vum JU-Chraisverband Neuss gsii, vu 1989 bis 1994 derno Bundesvorsitzer vu dr Jungen Union. Vu 2001 bis 2009 isch er Vorsitzer vu dr
S Orakel vo Delfi isch e griechischi Pilger- und Wiissaagigsstett im antike Griecheland gsi. Es het sich am Hang vom Parnass bi dr Stadt Delfi in dr Landschaft Fokis befunde und isch under em Schutz vom Apollon gstande. Es isch die wichdigsti Kultstett in dr hellenistische Wält gsi. Lang het si sogar as dr Middelpunkt vo dr Wält gulte. Dr gnaui Ort isch mit em Omphalosstäi markiert gsi. Noch dr Saag het dr Ort sini hellseherische Fähikäite überchoo, wo dr Apollon dr Drach Python umbrocht het. Dä Drach isch vo dr Hera gschiggt worde, zum d Leto, e Liebhaabere vom Zeus und spöötere Mueter vom Apollon und dr Artemis, z frässe, was dr Zeus aber verhinderet het. Berüemti aagääbligi Orakelsprüch vo dr Pythia si under anderem dä für e König vo Thebe, dr Laios, gsi, ass si Soon in wurd dööde und denn im Laios si Frau wurd hüroote, was dr Saag nooch dr Ödipus au gmacht het, dr Spruch für e Krösus, Köönig vo Lydie, won em vorusgsäit het, ass er e groosses Riich wurd zerstööre, wenn er über e Fluss Halys wurd goo. S Riich wo denn aber undergange isch, isch sis äignige gsi und nid, wien er
Tämpel (vo latiinisch templum) isch die dütschi Bezäichnig für Geböid, wo sit em Neolithikum in vile Religione as Häiligdum dient häi. Die eltiste Baute, wo män ä so säit, si d Tämpel vo Göbekli Tepe (vo öbbe 9600 v. d. Z. aa) und die maltesische Tämpel (vo 3800 v. d. Z. aa). Vo dr Grundbedütig vom Wort us isch lat. templum (in dr etruskische und römische Religion) zerst nume e Beriich gsi, wo vom Profane abgränzt gsi isch und wo d Augure dr Flug vo de Vöögel und anderi Zäiche beobachdet und dütet häi. In dr altgriechische Religion isch s Götterbild im Tämpel ufbewaart worde. Dr Gott isch im Freje vereert worde und die rituelle Opfer häi au dusse am Altar stattgfunde, wo au im Häilige Bezirk dinne gstande isch. Dr Tämpel spiilt e Hufe Rolle in de Religione. Dört wärde die rituelle Handlige für oder vo de Glöibige usgfüert. In mängge Kulture stellt dr Tämpel dr Kosmos daar. Tämpel wärde vilmol as dr Ufenthaltsort vo de Götter ufgfasst. So wie d Grieche dr Olymp as dr Sitz vo iire Götter aagluegt häi, cha mä au Tämpel wie Pyramide oder Ziggurat) as künstligi Bärg aaluege. D Lüt häi sich d
As Perserchrieg bezäichnet mä allgemäin d Chrieg, wo die persische Groossköönig Dareios I. und Xerxes I. gfüert häi, zum Griecheland mit Gwalt iirem Riich aazschliesse. Drotz dr gwaltige Übermacht vo de Perser isch ene daas nid glunge. Für die siigriiche Grieche isch d Verdäidigung vo iirem Mueterland bald zum politische Müüthos erhoobe worde, wo au in Theaterstück wie D Perser vom Aischylos Usdruck gfunde häi. Dä Mythos het zum Däil bis ins 20. Joorhundert überläbt und isch historisch vilmol as e Verdäidigung vo dr Freihäit vom Oobeland gege „orientalischi Despotii und Gwaltherschaft“ dütet worde. D Perserchrieg si dur e sogenannt Ionische Ufstand usglööst worde. As iiri Höhepünggt cha d Schlacht bi Marathon (490 v. d. Z.) im erste persische Chrieg gälte und d Seeschlacht vo Salamis (480 v. d. Z.) im zwäite. D Niiderlaag vo de Perser het wit uf die spööteri persischi, griechischi und schlussändlig uf die öiropäischi Gschicht usgwirkt. Die wichdigsti zitgenössischi Kwelle für das, wo bassiert isch, isch dr antiki Gschichtsschriiber Herodot, aber mä sött sorgfältig hinderfrooge, was er verzelt. Jack Martin Balcer: The Persian conquest of the Greeks 545–450 B. C. (= Xenia. H. 38) Universitäts-Verlag, Konstanz 1995, ISBN 3-87940-489-5. Pierre Briant: From Cyrus to Alexander.
Géranium ìsch a elsassischer Müsikgrupp. Ar ìsch ànna 1975 grìnda worra, mìt em Hàuiptziel, d tràditionnella Volksliader uf'ra làwandiga un moderna Àrt z'sìnga. Ànna 1975 ìsch Géranium z'Milhüüsa grìnda worra, mìt viar Mìtglìeder. Bi dana ìsch dr Daniel Muringer scho derbii gsìì. Ìn dana Johra ìsch d Kültür „Folk“ wìrklig Moda gsìì, teil Kìnschtler han s tràditionnella Erbgüet gschätzt un wìder làwandig brocht. Bi dana gheert aui Géranium: sa han àlta elsassischa Liader gsüecht, vu àlta Auitora (wia zum Beispiel dr Jean-Baptiste Weckerlin, dr Joseph Lefftz, dr Louis Pinck). D Müsiker vu Gerànium han dia Liader uf Elsassisch gsunga un han derzüe Müsik gspìelt, uf àlta Müsikìnschtrumanta. Dàs erscht Johr han sa scho a Album veräffentligt un mehrera Konzerta gmàcht. Ànna 1983 hàr dr Grupp Géranium drèi Mìtglìeder ghàà: dr Denis Forget, dr Daniel Muringer un dr Patrick Osowiecki. Ànna 1984 hàt Géranium a Spektàkel entwìckelt: „Tanz Maidla Tanz“, wo tràditionnella Tanz zeigt, mìt dr Tànztruppa „Waschba Folk“. France 3 Alsace hàt a Film ìwer dàs Spektàkel dreiht. Dernawa hàt dr Grupp witterscht gmàcht, mìt Album, Konzerta un Tournées ìn verschìedena Lander. Ànna 1985 hàt Géranium d Müsik „La conférence des Oiseaux“ komponiart, fer d mystischa persischa Gedìchta vum gliicha
38.002723.81Koordinate: 38° 0′ N, 23° 49′ O Attika (altgriech. Attikē Ἀττική) isch e Halbinsle und e historischi Landschaft in Middelgriecheland mit em Hauptort Athen. In iire befindet sich hüte d Region Attika. Attika gränzt im Weste mit de Kithairon-Gebirg an Böozie. Im Süde wird d Halbinsle dur s Kap Sounion begränzt. Wichdigi Ort si dr Haafe vo Piräus bi Athen gsi, Marathon im Nordoste, Eleusis im Weste und Thorikos im Oste. Näben em Häiligdum vo dr Athene uf dr athenische Akropolis si s Häiligdum vom Poseidon am Kap Sunion, d Müsterie vo Eleusis und s Artemishäiligdum z Brauron bedütendi Kultstette uf Attika gsi. Die bsundrige Liechtverheltniss vo Attika wärde as Attischs Liecht bezäichnet.
Böozie (noigriech. Viotía Βοιωτία Zwiebelfisch 27 27 56-V-Latn 69-i-Latn 6F-o-Latn 74-t-Latn ED-í-Latn 61-a-Latn 27 27 20 392-Β-Grek 3BF-ο-Grek 3B9-ι-Grek 3C9-ω-Grek 3C4-τ-Grek 3AF-ί-Grek 3B1-α-Grek, altgr. Transkripzioon Boiōtia), isch d Landschaft, wo dr griechisch Volksstamm vo de Boioter (Böotier) gläbt het. Dr Naame chunnt vo de Wäide für Rinder (altgriech. bous βοῦς ‚Rind‘) benannte, wo s in dr Antike dört gee het. Vo 1833 bis 1943 isch Böozie e Däil vo dr Prefektur Attika-Böozie gsi, vo 1899 bis 1909 und schliesslig vo 1943 aa e äigeständigi Prefektur, vo 1986 aa in dr griechische Verwaltigsregion Middelgriecheland. 1974 het mä e baar Gmäinde an dr Küste in d Prefektur Euböa usgliideret. Mit dr Verwaltigsreform vo 2010 si d Kompetänze vo dr Prefektur an d Region Middelgriecheland übergange und an d Gmäinde, wo d Zaal von ene dur s Zämmeleege vo Gmäinde stark verchliineret worde isch. S Gebiet vo dr Prefektur existiert witer as Regionalbezirk Böozie (gr. Periferiaki Enotita Viotias), und schiggt elf Abgordneti in dr middelgriechisch Regionalroot, het aber sust käi politischi Bedütig mee. Böozie gränzt im Weste an Phokis, im Süde an dr korinthisch Golf, im Oste an dr Kithairon und im Norde an s opuntische Lokris. Dr Sund vo Euböa isch lang
38.32388888888923.317222222222Koordinate: 38° 19′ 26″ N, 23° 19′ 2″ O S böotische Thebe (mykenisch: Thēgwāi, 𐀳𐀣 te-qa, altgriech. Θῆβαι, Thēbāi f.Pl.; lat. Thebae, noigriech. Θήβα, Thiva f. Sg. Zwiebelfisch 398-Θ-Grek 3AE-ή-Grek 3B2-β-Grek 3B1-α-Grek 2C 20 54-T-Latn 68-h-Latn 69-i-Latn 76-v-Latn 61-a-Latn 20 27 27 66-f-Latn 2E 20 53-S-Latn 67-g-Latn 2E 27 27) isch die grössti Stadt in dr griechische Landschaft Böozie gsi. Si lit uf de Vorhööchene vom Teumessos. Dr Homer het si as d „Stadt vo de siibe Door“ (Thebe Heptapylos) bezäichnet. Hüte het s modärne Stedtli Thiva 36'086 Iiwooner (2010). Thebe isch in dr historische Zit dr wichdigsti Ort vom Böotische Bund gsi. Im Peloponnesische Chrieg (431 bis 404 v. d. Z.) isch Thebe mit Sparta verbündet gsi und isch dur d Büti, wo si in Athen gmacht het, riich worde. Under em Pelopidas und em Epameinondas het sich d Polis mit Athen verbündet und het in dr Schlacht vo Leuktra (371 v. d. Z.) d Hegemonii in Griecheland erkämpft. Im Dritte Häilige Chrieg (431 bis 404 v. d. Z.) häi d Makedonier under em Philipp II. noch dr Schlacht vo Chaironeia d Burg vo Thebe bsetzt. Wo dr Philipp gstorbe isch, het sich Thebe gege d Makedonier erhoobe, und
Howdy isch en änglischen und hüt bsunders amerikaanische Gruez, wo äigetli «wie gaats der? wie häsch es?», hüt aber äifach «hoi, hallo» bidüütet. Er isch e Zämezieig vom Gruez How do ye [alt für: you], und s hät en i ganz vil Schrybvariante ggää. Z Ängland cha mer en scho sit em 16. Jarhundert bilegge. Deet isch er hüt aber schynts am Veralte, aber i den amerikanische Staate Arizona, Idaho, New Mexico, Nevada, Oregon und Texas und überhaupt i der amerikaanische Country-, Western- und Truckerszene bruucht mer en alewyl na. Oxford English Dictionary, Band VII, Syte 453 f.
Georges Jean-Raymond Pompidou (* 5. Juli 1911 z Montboudif, Cantal (Frankriich); † 2. April 1974 z Paris (Frankriich), isch e gaullistische Politiker gsi. Vo 1962 bis 1968 isch er Ministerpräsident vo de Französische Republik gsi under em Bresidänt De Gaulle. Er het däm si Ussepolitik voll understützt und Frankriich us dr mildäärische Integration vo dr NATO uusegnoo und gege dr Biidritt vo Groossbritannie e Veto iigläit. 1969 isch er zum Präsident vo de Französische Republik gweelt und eso au Co-Fürst vo Andorra worde. Am 2. April 1974 isch er im Amt gstorbe. Anthologie de la Poésie Française, 1961 Le Nœud gordien, 1974 Entretiens et discours, 1975 Pour rétablir une vérité, 1982 Commons: Georges Pompidou – Sammlig vo Multimediadateie
Dr Ionisch Ufstand isch d Rebellion vo de chläiasiatische und züprische Grieche gege die persischi Oberherschaft im 5. Joorhundert v. d. Z. gsi. Wo 547/546 v. d. Z. d Perser s lydische Riich vom Köönig Krösus zerstöört häi, isch Ionie Däil vom persische Riich worde. D Perser häi ene die inneri Autonomii gloo und dr Groossköönig het Satrape iigsetzt, wo dr Dribut iidriibe häi. Dr Herodot verzelt, ass dr Aristagoras, wo vo de Perser as Tyrann vo Milet iigsetzt worde isch, d Perser überreedet het, Chrieg gege Naxos z mache. Das isch aber abverheit und dr Aristagoras het Angst ghaa, zur Verantwortig zooge z wärde und het die andere Ionier überreedet, vo Persie abzfalle. Dr äigentlig Grund isch aber woorschinlig eender gsi, ass d Politik vo de Perser dr Handel vo de Ionier mit Egüpte und de griechische Stedt am Schwarze Meer gstöört het. Die ionische Poleis häi sich erhoobe, aber vo Griecheland isch nume vo Athen und vo Eretria Hilf choo. D Athener häi 499/98 v. d. Z. zwanzig Schiff gschiggt und d Eretrier fümf. D Perser häi e Zitli brucht, zum reagiere, aber scho 497 v. d. Z. häi si Züpere zruggerooberet und vo de ufständische Poleis si
Mit em Begriff Bevölkerig bezäichnet mä die menschligi Populazion innerhalb vo gwüsse geografische Gränze. Si underschäidet sich vo Grubbierige wie Stamm, Volk und Ethnii, wo sich uf d Abstammig bezien. In dr Wüsseschaft isch d Bevölkerig s brimäre Undersuechigsobjekt vo dr Demografii, wo mit statistische Methode d Struktur und d Entwicklig vo dr Bevölkerig undersuecht. Die rüümligi Verdäilig vo dr Bevölkerig im ene bestimmte Gebiet wird nid nume vo dr Demografii sondern au vo dr Bevölkerigsgeografii undersuecht, die historischi Entwicklig vo Bevölkerige vo dr Bevölkerigsgschicht. Bis zum 18. Joorhundert het Bevölkerig nit d Bestandsufnaam vo Populatione bedütet, sondern isch en iidütschti Form vom Begriff Peuplierung (orig. Peuplement, au: Pöblierung), wo us em Franzöösische abgläitet gsi isch und sich mit dr Aariicherig vo Populazione, iirer Verdichdig und Wandlig as demografische Brozäss im Allgemäine und as Geegestand vo der Bevölkerigspolitik, wo denn mäistens absolutistisch brägt gsi isch, im Bsundrige beschäfdigt het. Berlin-Institut für Bevölkerung und Entwicklung Iiwoonerzaale und Projekzione vo alle Länder und Regione uf dr Wält: Länderdatenbank der Stiftung Weltbevölkerung BiB-Demographie.de - Internetsite vom Bundesinstitut für Bevölkerigsforschig Statistisches Bundesamt - Daten und Ufsätz zum Thema „Bevölkerig“ Grafike: Bevölkerung – Deutschland, us: Zahlen und Fakten: Die soziale Situation in Deutschland, Online-Angebot der
Soledurn um 1755 lot sich uf zwei Arte erschliesse: Beschriibig vom ene Kupferstich als damaligs Stadtbild von dere Schwiizer Stadt, Prospect der Stadt Solothurn uus der Topographie der Eidgenossenschaft vom David Herrliberger, und derzue Beschriibig von der damalige politische Situation dört. Der ewähnti Stich von Süde her zeigt d Schtadt, wo damals wiitgehend nur uus der Altschtadt und der Vorschtadt südlich von der Aare beschtande het, wobii gwüssi lockeri Besiedelige im Norde dervo sichtbar sind. Erkennbar und bekannt uus hütiger Sicht sind relativ dütlich im Weschte der krummi Turm uus em Mittelalter, denn die beide Wehrtürm Burristurm und Riedholzturm uus em 16. Jahrhundert, die barocki Jesuite-Kirche, s Bieltor, der Zytglogge-Turm, d Peterskapälle, s alte Landhuus (1955 teils abbrennt und wieder uufbaut) sowie der Barock-Bau Palais Besenval. S het aber auch ziemlich viili hüt nicht mehr exischtierendi markanti Bauwerk. Am uuffälligschte sicher der grossi Schanzebau (erschtellt 1667 bis 1727) rings um Alt- und Vorschtadt, wo hüt nur noch zwei Teile im Nordoschte (bim Riedholzturm) und Südweschte (bim Chrummturm) exischtiere, der Rescht isch im 19. Jahrhundert abbroche worde. S gliiche gilt auch vom Wehrturm Georgsturm (ähnlich Burris- und Riedholzturm) am hütige Poschtplatz, vom Wassertor am Nord-Zuegang von der Wengibrügg und vom Berntor
E Buleuterion (altgriech. βουλευτήριον, bouleutērion) isch in de Stadtstaate im antike Griecheland dr Versammligsruum vo dr Bule, em Root vo dr Stadt, gsi. D Volksversammlig (Ekklesia) het sich im Ekklesiasterion versammlet, wo wääsentlig gröösser gsi isch. Dr Grundriss vom Geböid isch mäistens rächteggig gsi und het im Innere vilmol d Form vom ene chliine Theatersaal ghaa, mit Sitzräije um e Vordragsberiich ume. D Räije vo de Sitz si gege hinde immer hööcher worde und si mänggisch im ene Halbkräis aagordnet gsi wie z Milet oder im ene Rächtegg wie z Priene. Do und dört si s aber äifach Bänk oder Stüel gsi, wo uf em eebene Boode gstande si. Wil d Geböid doch eender grooss gsi si mit ere schmaale Site vo vilmol mee as fufzää Meter, het mä d Decki mit Süüle müesse stütze. Dr Iigang vo de Buleuterie isch vilmol ufwändig gsi oder isch wie z Milet mit Süülehalle kombiniert worde. Es si Representazionsbaute vo de Stedt gsi, mäistens zentral und brominänt im Stadtbild. Räst vo antike Buleuterie cha mä z Apollonia, z Delfi (mit Doppelapside), Ephesos, Iasos, Delos, Olympia, Priene und z Milet gsee. Uf dr Agora vo Athen het män en alts und e nöis Buleuterion
E Prytaneion (altgriech. πρυτανεῖον) isch dr Sitz vo de Prytane (πρυτάνεις prytaneis) gsi, wo in vile antike griechische Stedt (Poleis) d Regierigsgschäft gfüert häi. D Prytane si die füerende Verdräter vo dr Bule (Rootsversammlig) gsi. S Prytaneion isch am ene zentrale Blatz in dr Stadt gstande, mäistens in dr Nööchi vo dr Agora. Im Prytaneion het s häilige Füür vo dr Hestia brennt, wo d Göttin vom hüüslige Härd gsi isch. E Mööli im Prytaneion isch e bsundrigi Eer gsi, wo mä für usserordentligi Verdienst überchoo het. Hützudags wurd mä für so öbbis Eerebürger wärde. S Prytaneion vo Athen Stephen G. Miller: The Prytaneion. Its Function and Architectural Form. University Press, Berkeley, Calif. 1978, ISBN 0-520-03316-7.
S Prytaneion vo Athen isch dr Sitz vo de Athener Prytane gsi, wo d Regierigsgschäft vo dr Polis gfüert häi, und het sich in dr Tholos vo Athen befunde. Noch de Reforme vom Kleisthenes 508/507 v. d. Z. häi jeedes Mol 50 Rootsmitgliider von ere Phyle für 35 oder 36 Dääg as Prytane fungiert, und Daag und Nacht het von ene e Driddel müesse aawääsend si. Si häi in dere Zit in dr Tholos gschloofe und gässe. D Tholos isch e runde Tämpel gsi und isch an dr Südwestsite vo dr Agora vo Athen gstande. Mä vermuetet, ass si zwüsche 470 und 460 v. d. Z. uf de Drümmer vom ene eltere Geböid baut worde isch, wo d Perser 480 v. d. Z. zerstöört häi und villicht au e Prytaneion gsi isch. Im Joor 86 v. d. Z. het dr Sulla d Athener Tholos zerstöört. Under em Augustus isch si wider ufbaut worde. S Geböid isch bis um 450 n. d. Z. brucht worde.
Subsistänzwirtschaft oder au Bedarfswirtschaft isch e Form vo dr Wirtschaft, wo für dr äigeni Bedarf broduziert wird (Sälbstversorgig). S Wort Subsistänz chunnt us em Latiinische und bezäichnet daas, wo dur sich sälber bestoot. Dr wirtschaftstheoretischi Begriff ‚Subsistänzwirtschaft‘ beschribt s ökonomische Brinzip, wo d Basis vo dr Sälbstversorgig bildet. D Bezäichnig ‚Sälbstversorgig‘ wird für alli soziale und ökonomische Braktike brucht, wo drzue diene, dr Lääbensbedarf für die äigeni Person bzw. für dr lokal Sozialverband ganz oder däilwiis sälber z decke. Die grundlegende Brinzip vo dr Subsistänzwirtschaft und dr Erwärbswirtschaft widerspräche enander zwar, aber e Hufe Braktike vo dr Sälbstversorgig verdrääge sich mit dr Erwärbswirtschaft oder chönne das, wo feelt, usgliiche. D Brodukzioon vo Nahrigsmiddel in dr Subsistänzwirtschaft dient primär dr Reprodukzioon vo de äinzelne Hushalt und iir Zil isch nid Brofit z mache. D Subsistänzwirtschaft goot vilmol Hand in Hand mit dr Naturalwirtschaft und underschäidet sich vo dr Vercheers- oder Marktwirtschaft, wo d Güeter und d Dienstläistigen im Allgemäine uf em Määrt gege Geld usduscht wärde, und mit däm Iikomme chönne anderi Güeter oder Dienstläistige kauft wärde. Das schliesst nit us, ass au in dr Subsistänzwirtschaft Überschüss uf lokale Määrt verchauft wärde, und mit em Gäld Investizioone chönne gmacht wärde (z.
As Handwärk (vo middelhoochdütsch hant-werc, e Leenübersetzig vom latiinische opus manuum und griechische χειρουργία cheirurgía) bezäichnet mä e Hufe gwärbligi Däätigkäite, wo mäistens uf Bstellig Brodukt oder Dienstläistige mache. Dr Begriff wird au für dr ganz Bruefsstand brucht. S Handwärk underschäidet sich vo dr industrielle Massebrodukzioon, wo Ware für e Määrt broduziert, vilmol vo Arbäiter mit ere beschränkte Usbildig. D Brodukt, wo vo Handwärker häärgstellt wärde, si mäistens düürer as äänligs us ere Fabrik und vilmol von ere hööchere esthetische Kwalidäät (Kunsthandwärk). Vor allem in westlige Gsellschafte si vili Handwärk am usstärbe oder überlääbe nume dank dr Brodukzioon vo Nischebrodukt. Schmiid zum Bischbil, wo s früener in jedem gröössere Dorf gee het, si sälte worde, wil Ross sälte worde si, und die wenige Fassbinder wo s no git, spezialisiere sich uf Holzfässer für bsundrigs düüri Wii oder Spirituoose. Z Dütschland isch s handwärklige Gwärb in dr Handwärksornig greeglet. En dr Schweiz geits a Lischd vo de regulierte Berufe. → Hauptartikel: Bäcker Dr Beck braucht ma emmer, wemma net selbr backat. Toig eischiebe vegan odr viele Sorta, s wichtigscht isch s Roggabrot ond s Backhäusle odr d Backstub Handwerklich drexla hod au sei Nischa – s Reschdauriera ond fr d Leit,
Schmiid isch d Bezäichnig für e Bruef und s Handwärk von ere Person, wo as Handwärker oder in dr Industrii Metall schmiidet, sig s as Freiformschmiide oder Gsänkschmiide. Bim Freiformschmiide üebt dr Schmiid Druck uf en erhitzts Stück Metall us und verformt s eso, zum Bischbil mit eme Hammer, won er mit em uf s Wärkstück schloot, wo uf eme Amboss lit. S Brodukt isch en Unikat und für dass es guet uusechunnt, brucht dr Schmiid nid weenig Erfaarig und Chraft. D Aaforderige an d Kunstfertigkäit vom Schmiid bim Gsänkschmiide si vil niidriger, wil d Form vom Wärkstück dur d Hoolforme (Gsänk) vorgee isch, wo s dr Schmiid mit Druck iinebrässt. Dr Wärkstatt vom ene Schmiid säit mä Schmiidi, Schmitti oder Schmitte. Dr Bruef vom Schmiid isch uralt. Scho im achte Joorduusig v. d. Z. het mä in Anatolie Schmuck us Chupfer härgstellt, wo chalt gschmiidet worde isch. In Mesopotamie, in Egüpte und in Indie het mä woorschinlig scho vor mee as fümf duusig Joor warm afo schmiide. D Metall wo de Schmiid denn zur Verfüegig gstande si, si Gold, Silber, Chupfer und verschidnigi Legierige wie Bronse gsi. D Hethiter häi um 1400 v. d. Z. us Iise mit Schmiide
Schmied bezäichnet: dr Bruef vom ene Schmiid Schmied isch dr Familiename vo deene Persone: Alexandra Schmied (* 1990), e dütschi Musikere Benno Schmied (1914–1995), e dütsche Schutter Claudia Schmied (* 1959), en ööstriichischi Politikere (SPÖ) Ernst Schmied (1924–2002), e Schwizer Bärgstiiger Gerhard Schmied (* 1940), e dütsche Kultursoziolog Hans-Ulrich Schmied (* 1947), e dütsche Ruederer Harald Schmied (* 1968), en ööstriichische Schefredaktöör Hermann Schmidt-Schmied (1924–2010), e dütsche Mooler Josef Schmied-Kowarzik (1850–1935), en ööstriichische Brivatgleerte und Fächtsporthistoriker Karl Schmied (1933–2006), e dütsche Buddhist und Meditazionsleerer Kurt Schmied (1926–2007), en ööstriichische Schutter Richard Schmied, en ööstriichische Velorennfaarer Ulrich Schmied, e Schmiid und Aafüerer im Buurechrieg Walther Schmied-Kowarzik (1885–1958), en ööstriichische Filosoof Wieland Schmied (* 1929), e dütsche Literatuurwüsseschaftler Wilfried Schmied (* 1943), e dütsche Kommunalpolitiker (CDU) Wilhelm Schmied (1910–1984), e dütsche Mooler und Grafiker Wolfdietrich Schmied-Kowarzik (* 1939), e dütsche Filosoof
Im Bärgbau sueche d Lüt Boodeschetz im e Bärg oder in dr oobere Ärdchruste, wo denn mit technische Aalaage und Hilfsmiddel erschlosse, abbaut und ufberäitet wärde. Zum Bärgbau ghööre s Vermässigswääse (Markschäidwääse), d Gruebebewirtschaftig (Bewätterig und Wasserhaltig), soziali Sicherigssüsteem (Knappschaftskasse), spezielli Usbildigsstette (zum Bischbil Bärgakademie) und Bärgufsichtsbeörde. As montanistisch (vo lat. mons für Bärg) bezäichnet mä alles, wo mit em Bärgbau z due het. Im dütschsproochige Ruum si d Bezäichnige Montanwääse, Gwünne vo mineralische Roostoff und Bärg- und Hüttewääse scho lenger üüblig. Es git über- und underdäägigi Abbauverfaare für festi, flüssigi und gasförmigi Roostoff. Bärgbauligi Aktividääte wärde uf dr ganze Wält in jedem Staat dur e nazionals Bärgrächt greeglet. Georgius Agricola: De re metallica libri XII. Basel 1556 (Digitalisat der 2. Ausgabe 1561). Karl Bax: Schätze aus der Erde. Die Geschichte des Bergbaus. Econ, Düsseldorf 1981, ISBN 3-430-11231-1. Karlheinz Blaschke, Gerhard Heilfurth: Bergbau. In: Lexikon des Mittelalters (LexMA). Band 1, Artemis & Winkler, Münche/Züri 1980, ISBN 3-7608-8901-8, Sp. 1946–1952. Wilhelm Hermann, Gertrude Hermann: Die alten Zechen an der Ruhr. Vergangenheit und Zukunft einer Schlüsseltechnologie. Mit einem Katalog der „Lebensgeschichten“ von 477 Zechen. 6. Auflage um einen Exkurs nach S. 216 erweiterte und in energiepolitischen Teilen aktualisierte Auflage 2008 der 5.,