rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Johann Jakob Schneider (* 8. Februar 1797 z Baasel; † 24. Meerz 1859 z Betberg; au Johann Jacob Schneider gschribe) isch e dytsch-schwyzerische Bfaarer, Dialäktdiichter un Schriftsteller gsii. Dr Schneider isch e Suun vum Baasler Buechdrucker un Buechhändler Felix Schneider gsii. Är isch mit zee Joor in e Erzieigsaastalt uf Alpirschbach z Wiirtebäärg chuu, wun er mit em Albert Knapp Fryndschaft gschlosse het. E baar Joor lang isch er nocherdani in sym Elterehuus no dur e Kandidaat unterriichtet woore, voreb er ab 1811, mit fufzee Joor an Uniwersiteet Baasel aafange het Theology studiere. Waarschyns dur dr Yyfluss vu sym Vater, wu ne chrischtlige Verlaag gfiert het, het er si noodnoo dr Leerte vu dr Herrehueter Briedergmai zuegwändet, im Winter 1814 het er si em Miussionsdiuenscht welle widme, do sin syni Eltere aber dergeege gsii, wäge däm isch er schließli im Summer 1815, mit aachtzee Joor, unter d Kandidaate vu dr Theology ufgnuu woore. Är isch aafangs as Vikaar z Baasel u nun verschiidene andere Schwyzer Gmaine gsii. Wel s im Baadische doodmool e Mangel an evangeelische Gaischtlige gee het, het en d Ooberchilchebeheerde vu dr Evangeelische Landeschilche z Baade anne 1820 as Vikar uf Aldene gruefe un bal druf
Sainte-Menehould ( [sɛ̃tmənu](info) odd’r [sɛ̃tmeneuld](info)) ìsch a frànzeescha Gmainda mìt 4166 Iiwoohner (Schtànd 1. Januar 2020) ìm Département Marne ìn dr Champagne ìn dr Regioon Grand Est. Sa gheert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Argonne Suippe et Vesle. Sa ìsch dr Hàuiptort vu dr Làndschàft Argonne — s’ greeschta Tail vum Argonner Wàld lììgt uff’m Gmaindagebiat vu Sainte-Menehould. Dr Nàmma vu dr Schtàdt schriiwa m’r offiziäll ohna Àkzant, àwwer m’r känna àui Ménehould odd’r Ménéhould schriiwa. Dr Nàmma kummt vu dr hl. Menehould (Menechilde odd’r Manechildis), dr Schwäschter vum hl. Memmius, em äärschta Bischoof vu Châlons-en-Champagne. D’ Iiwoohner nänna m’r Ménéhildiennes [meneildjɛn](info) un Ménéhildiens [meneildjɛ̃](info). D’ Schtàdt lììgt àm Ort, wu dr Fluss Auve ìn d’ Aisne mìndet. d’ Wohn- un Gschaftshiiser um àm Place du Général-Leclerc un àm Place d’ Austerlitz, wo ìn dr äärschta Hälfta vum 18. Joohrhundert bàuia worra sìnn. Ìhra Fààsààda un Dacher sìnn àls Histoorisch Dankmol vu regionààler Bediitung iig’schtuuft s’ Roothüüs üss’m Joohr 1730. D’ Fààssààda un s’ Dàch sìnn àls Histoorisch Dànkmol vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart; dr Hüüsgàng un d’ Schtaaga sìnn àls Histoorisch Dankmol vu regioonaler Bediitung iig’schtuuft d’ Kìrìch Notre-Dame-du-Château, üss’m 13. Joohrhundert, ìsch zitter 1930 àls Histoorisch Dankmol vu
D’ Bààhnschträcka Châlons-en-Champagne–Reims ìsch a 56,6 km lànga-n-Iisabàhnschträcka ìn Grand Est ìn Frànkrììch. Sa verbìndet vum Bàhnhoof z’ Châlons-en-Champagne d’ Bààhnschträcka Pàriis-Schtroossburi mìt dr Grossschtàdt Reims. Àm 3. Jüüli 1857 hàt dr Minìschter fìr äffentliga-n-Àrweta-n-a Konzessioon ärtailt, fìr a Bààhnverbìndung zwìscha Châlons un em Militäärlààger Châlons ärrìchta. Dàs Militäärlààger uff 14.000 ha ìsch gànz näi iigrìchta worra un hàt a groossa militäärischa Bediitung ghàà. D’ 25 km lànga Schträcka hàt maa schuu-n-àm 14. Oktoower 1857 ìn Betriib gnumma; bii dr Iiwäihjung ìsch dr Kaiser kumma. Fìr schnaller bàuija hàt maa àlla Bàuiwark ìn Holz ärrìchta. D’ Schträcka-n-ìsch vu dr junga Bààhngsällschàft Chemins de fer de l’Est b’wìrtschàfta worra. D’ Verlängerung bis Reims ìsch ànna 15. Àuigscht 1863 iigwäijt worra. Zwààr sìnn uff dr Schträcka kää groossa Heecha-n-unterschììda gsìì, àwwer maa hàt Brucka müassa bàuija fìr ìwwer d’ Bachla un Schtrossa fààhra. Dr Untergrund ìsch wiich gsìì, àlso hàt maa Damm fìr d’ Bàhnliinia müassa-n-uffschìtta; fìr d’ Bààhnkweerunga-n-ìwwer da Schtrossa hàt maa Ràmpa müassa bàuija. Ìnsgsàmt hàt daa Schträcka-n-àbschnìtt 2,5 Millioona frànzeescha Frànka koschta. Ànna 2007 ìsch d’ Schträcka zwìscha Châlons-en-Champagne un Saint-Hilaire-au-Temple eläktrifiziart worra, fìr d’ LGV Est européenne äffna. Émile Vuigner: Mémoire relatif aux travaux exécutés pour l'établissement de
i7i12i13i15i16i16i18 Dr Bàhnhoof Reims (frànzeesch gare de Reims) ìsch dr Hàuiptbàhnhoof vu dr frànzeescha Schtàdt Reims ìn dr Champagne. Dr Knootabàhnhoof Reims lììgt àm Kilomeeterpunkt 54,8143 vu dr Bààhnschträcka Soissons–Givet, zwìscha da Bàhnheef vu Muizon un Bazancourt; ’s ìsch àui àm Kilomeeterpunkt 171,8583 vu dr Bààhnschträcka Épernay–Reims, grààd noh-n-em Bàhnhoof Franchet-d’Esperey, un àui àm Kilomeeterpunkt 226,2703 vu dr Bààhnschträcka Châlons-en-Champagne–Reims, grààd noh-n-em ehamooliga Bàhnhoof vu Sillery. Ar lììgt àui àm Ààfàng vu dr Bààhnschträcka Reims–Laon, grààd vor’m Bàhnhoof Courcy-Brimont. Dr Bàhnhoof lììgt uff 84 Meeter ìwwer’m Meer. Dr Bàhnhoof lììgt àn dr wäschtliga Granz vum Reimser Schtàdtzäntrum. Maa kààt àlso dur dr Bàhnhoof làuifa, fìr schnaller ìn dr Viartel Clairmarais geeh. Grààd vor’m Hàuiptiigàng vum Gebäi ìsch dr Square Colbert mìt dr groossa Schtàtüüta vum Jean-Baptiste Colbert, wo ìn dr Mìtta vu da Promenades schteeht. Dur dr Square Colbert kààt maa ìn a pààr Mìnüüta d’ Place Drouet-d’Erlon làuifa. Àn dr Nordoschtsitta vum Bàhnhoof ìsch d’ Brucka vu dr Avenue de Laon, wo bis ìn dr Viartel La Neuvillette fiahrt. Grààd hìnter’m Bàhnhoof, ìm Viartel Clairmarais, sìnn s’ Musée de la Reddition un s’ Gümnààsium Franklin-Roosevelt z’ fìnda. Dr Bààhnschtaig ìsch ànna 1848 ìn Betriib gnumma worra. S’ Bàhnhoofgebäi ìsch
Dr Andreas Blum (* 21. Februar 1938; † 26. Jänner 2024; haimebrächtigt z Riidu, ab 2006 z Räide) isch e Schwyzer Radioschurnalischt un Diräkter vu Schwyzer Radio DRS (1979–1999) gsii. Dr Andreas Blum isch z Zug ufgwagse. Noch em Studium vu dr Gschicht un Filosofy z Minche, z Bärn un z Baasel het er anne 1967 bi dr SRG aafange schaffe. Vu 1975 bis 1979 isch er Mitglid vum Nazionalroot fir d SP gsii. As Spitzesportler het er in dr 1960er un 1970er Johr Modärne Fimfkampf gmacht. As Schauspiler het mer dr Andreas Blum u. a. in dr Fäärnsehserie Salto Mortale chenne sää, är het au verschideni Sändige vum Schwyzer Fäärnseh moderiert, wie d Telebühne. Dodin het er versuecht, kritisch un kontrovers dr aktuäll Zytgaischt z spiegle. Dr Blum het Ändi 1950er Johr aafange schaupilere un het bis 1972 vor allem in Fäärnsehprodukzione mitgwirkt. Zue syne wenige Kinofilm ghert d Literaturverfilmig Frau Cheneys Ende (1961). Im Summer 2011 het er bi dr Thuner Seespiil d Titelrolle im Musical Gotthelf gspiilt. Näbe me Beruef isch er Mitglid vum Akzionskumitee vu Brot fir Brieder, Bresidänt vu dr Schwyzer Säkzion vu Amnesty International, Mitglid vu dr Mänscherächtskummission vum Schwyzerische Evangelische Chilchebund, vu 1985
Dr Square Colbert [skwaʁ kɔlbɛʁ](info) ìsch a klainer Schpàziargàrta-n-ìm Schtàdtzäntrum vu Reims. Ar lììgt àm Zäntrum vu da Promenades de Reims äntlàng em Boulevard du Général-Leclerc, grààd vor’m Reimser Hàuiptbàhnhoof. Ar ìsch a 1,1 ha grooss. Ìn dr Mìtta vum Gàrta-n-ìsch a Schtàtüüta vum Jean-Louis Colbert, em Minìschter vum Keenig Ludwig XIV., wo dr Bìldhàuijer Eugène Guillaume ànna 1860 gmàcht hàt — dr Colbert ìsch z’ Reims uff d’ Walt kumma. S’ Gàrta-n-ìsch ànna 1828 ärschtällt worra, àwwer hàt sii Nàmma numma-n-ìm Joohr 1860 bikumma, wu maa noch dr Bàhnhoof hàt düa bàuija. Ar lììgt àn dr Schtälla vum ehamooliga Plàtz vum Boulingrin Central, wo ànna 1730 ärschtällt worra gsìì ìsch. Ànna 1904 hàt maa zwìschem Boulevard Louis-Roederer un em Square Colbert a Gebäi fìr d’ Büroo vu dr Bàhngsällschàft vum Reimser Ràuim (chemins de fer de la Banlieue de Reims) bàuija. S’ Gebäi ìsch zwìscha 1921 un 1934 àbgrìssa worra. Ànna 1919 hàt sìch a Ührmàcher zittawiis uff da Basses Promenades nììdergloo, wial sii Gschaft àn dr Rue Colbert ìm Äärschta Waltkriag zärschteert worra gsìì ìsch. Àm And vum Zwaita Waltkriag hàt maa ànna 1945 vorschtällt, d’ Schtàtüüta vum Colbert durs Dankmol fìr d’ G’màrterta vum Wììderschtànd z’ ärsätza;
Cormontreuil [kɔʁmɔ̃tʁœj](info) ìsch a frànzeescha Gmainda mìt 6459 Iiwoohner (Schtànd 1. Januar 2020) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa gheert zem Arrondissement Reims un ìsch Tail vum Kàntoon Reims-8. Sa gheert àui zem Gmaindaverbànd Grand Reims. D’ Iiwoohner nänna m’r Cormontreuilloises [kɔʁmɔ̃tʁœjwaz](info) Cormontreuillois [kɔʁmɔ̃tʁœjwa](info). Cormontreuil ìsch a Vorort süüdäschtlig vu Reims. Umgaa wìrd Cormontreuil vu da Nochbergmainda Reims ìm Norda un Wäschta, Taissy ìm Oschta un Süüdoschta so wia Trois-Puits ìm Süüda. Durs Gmaindagebiat fààhra d’ Otoschtrooss A4 un d’ Otoschtrooss A34. d’ romàànischa, reemisch-kàthoolischa Kìrìch Saint-André, wo ànna 1159 grìnda worra-n-ìsch. Ìn dr Kìrìch sìnn 11 Objakta bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft s’ Schloss Dauphinot, wo ànna 1877 bàuija worra-n-ìsch s’ Härrahüüs üss’m 17. Joohrhundert, wo zitter 1994 àls Histoorisch Dankmol vu regionààler Bediitung iig’schtuuft ìsch s’ Klàrissakloschter Sainte-Claire, wo ànna 1220 grìnda worra-n-ìsch s’ Dankmol zem François Augé, ema Àrwaiter, wo ànna 1870 vu da diitscha Truppa geteedet worra-n-ìsch d’ Kìrìch Saint-André ìm Kìrchaschìff s’ Schloss Dauphinot s’ Härrahüüs s’ Augé-Dankmool s’ Roothüüs dr Simon Dauphinot (1821–1889), Ìndüschtriäller un Offiziar vu dr Eehralegioon dr Maurice Landrieux (1857–1926), kàthoolischer Bischoof vu Dijon d’ Clémence de Pibrac (1869–1938), Music-Hall-Kìnschtlera üss dr Belle Époque, wo s’ Schloss vu
Tinqueux [tɛ̃kø](info) ìsch a frànzeescha Gmainda mìt 10.456 Iiwoohner (Schtànd: 1. Januar 2020) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa gheert zem Kàntoon Reims-4 un zem Gmaindaverbànd Grand Reims. D’ Iiwoohner nänna m’r Aquatintiens. Tinqueux ìsch a Vorschtàdt vu Reims un wìrd umgaa vu da Nochbergmainda Saint-Brice-Courcelles ìm Norda, Reims ìm Oschta, Bezannes ìm Süüda, Ormes ìm Süüdwäschta, Thillois ìm Wäschta un Champigny ìm Nordwäschta. Dr Fluss Vesle bìldet d’ neerdliga Gmaindagranz. dr Place du Commerce ìm Schtàdtzäntrum d’ Angelschtàtüüta vum Godinot-Brunna Dankmool uff’m Mont Saint-Pierre — vu doo hàt dr Napoleon I. ànna 1814 siina Truppa glaita, fìr d’ Schtàdt Reims z’ruckäroowera d’ Kìrìch Saint-Pierre, wo hìtt vu da Àdwantischta b’nutzt Wäschtportààl vu dr Kìrìch Saint-Pierre d’ Kìrìch Sainte-Bernadette üss’m Joohr 1962 s’ ehamooliga Kloschter vu da Klàrissa — zitter 2000 labt d’ Kongregàzioon z’ Cormontreuil s’ Kriagsdankmool, fìr d’ Soldààta vum Äärschta un Zwaita Waltkriag, so wia vum Àlgeeriakriag eehra s’ Roothüüs s’ Gàschthüüs „L’Assiette champenoise“ (3-Schtarna) — ’s ìsch ànna 2024 àls s’ 8. bäscht Gàschthüüs uff dr Walt glischtet worra Leimen, Bààda-Wìrttabärg, zitter 1966 Myślenice, Woiwodschàft Klaipoola, zitter 2005 Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne Groupement d'études pour le développement de l’information à
Saint-Brice-Courcelles [sɛ̃ bʁis kuʁsɛl](info) ìsch a frànzeescha Gmainda ìm Nordoschta vum Lànd mìt 3392 Iiwoohner (Schtànd: 1. Januar 2020). ’S befìndet sìch ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Saint-Brice-Courcelles gheert zem Arrondissement Reims un ìsch Tail vum Kàntoon Reims-5. Saint-Brice-Courcelles ìsch a Vorort àm nordwäschtliga Rànd vu Reims. D’ wäschtliga Granz vu dr Gmainda bìldet dr Vesle, d’ ääschtliga Granz dr Aisne-Marne-Kànààl. Umgaa wìrd Saint-Brice-Courcelles vu da Nochbergmainda Saint-Thierry ìm Norda, Reims ìm Oschta, Tinqueux ìm Süüda, Champigny ìm Wäschta so wia Merfy ìm Nordwäschta. D’ Gmainda ìsch mìt Reims dur a Brucka-n-ìwwer’m Kànààl verbunda, wo ànna 1848 iigwäijt worra-n-ìsch. Dur d’ Gmainda fiahra d’ Otoschtrooss A4 un d’ Otoschtrooss A26. s’ näiklàssischa Schloss Courcelles mìt’ma Pàrk. ’S ìsch ànna 1920 vollschtandig räschtoriart worra, un zitter 1999 ìsch ’s àls Histoorisch Dankmol vu regionààler Bediitung iig’schtuuft; s’ Schloss La Malle, wo dur a Fiir ànna 1975 vollschtandig zärschteert worra-n-ìsch d’ reemisch-kàthoolischa Kìrìch Saint-Brice üss’m 12. Joohrhundert. Wahrem Äärschta Waltkriag ìsch sa b’schaadigt worra. Ìn dr Bùmbàrdiarung ìsch a Kìrchafanschter üss’m 16. Joohrhundert zärschteert worra; s’ Fanschter ìsch vorhaar àls Histoorisch Dankmol vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart gsìì. s’ Kriagsdankmool, fìr d’ militäärischa un ziwiila-n-Opfer vum Äärschta Waltkriag eehra. ’S
Arcis-le-Ponsart [aʁsi lə pɔ̃saʁ](info) ìsch a frànzeescha Gmainda mìt 291 Iiwoohner (Schtànd: 1. Januar 2020) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 Champagne-Ardenne). Sa gheert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims. Arcis-le-Ponsart lììgt äbba 34 Kilomeeter wäschtlig vum Schtàdtzäntrum vu Reims. Umgaa wìrd Arcis-le-Ponsart vu da Nochbergmainda Mont-sur-Courville ìm Norda, Courville ìm Norda un Nordoschta, Crugny ìm Oschta un Nordoschta, Brouillet ìm Oschta, Lagery ìm Süüdoschta, Vézilly ìm Süüda, Coulonges-Cohan ìm Süüdwäschta so wia Dravegny ìm Wäschta. d’ romàànischa, reemisch-kàthoolischa Liawafràuikìrìch (Notre-Dame) üss’m 12. Joohrhundert. Zitter 1919 ìsch sa àls Histoorisch Dankmol vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart Ìn dr Kìrìch ìsch d’ Schtaischtàtüüta vu dr „Màdonna, wo mìt’m Jesüskìnd sìtzt“ (16. Joohrhundert) ìn dr Süüdkàpall àls Histoorisch Dankmol vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart, un d’ Holzschtàtüüta vu dr „Màdonna, wo mìt’m Jesüskìnd schteht“ (17. Joohrhundert) ìsch àls Histoorisch Dankmol vu regionààler Bediitung iig’schtuuft s’ Kloschter Igny, ànna 1128 grìnda, wahrend dr Frànzeescha Revoluzioon ànna 1790 uffgleest, zitter 1929 wììder ärrìchta. Ìm Kloschter sìnn a Kälch un a Hoschtiaplattla-n-üss Sìlwer üss’m Joohr 1665 àls Histoorisch Dankmol vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart, wia àui a laawendsgroossa Schtàtüüta vu dr „Màdonna, wo mìt’m Jesüskìnd schteht“ s’ Schloss Arcis-le-Ponsart üss’m 18.
Passy-Grigny [pasi ɡʁiɲi](info) ìsch a frànzeescha Gmainda mìt 380 Iiwoohner (Schtànd: 1. Januar 2020) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 Champagne-Ardenne). Sa gheert zem Arrondissement Épernay un zem Kàntoon Dormans-Paysages de Champagne. D’ Iiwoohner nänna m’r Passiates-Grigniates [pasjat ɡʁiɲat](info) (fìr d’ Fràuija) un Passiats-Grigniats [pasja ɡʁiɲa](info) (fìr d’ Manner). Passy-Grigny lììgt äbba 33 Kilomeeter wäscht-süüdwäschtlig vu Reims. D’ Nochbergmainda vu Passy-Grigny sìnn Sainte-Gemme ìm Norda, Villers-Agron-Aiguizy ìm Nordoschta, Anthenay ìm Oschta un Nordoschta, Vandières ìm Oschta un Süüdoschta, Verneuil ìm Süüda so wia Champvoisy ìm Wäschta. d’ romàànischa, reemisch-kàthoolischa Kìrìch Saint-Pierre-et-Saint-Paul üss’m 12. Joohrhundert, zitter 1922 àls Histoorisch Dankmol vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart dr àlta Turm vum Burg Grigny d’ Raschtla vum Tampelrìtterkummànda vu Passy-Grigny üss’m 12. Joohrhundert zwai Wàschhiiser: ain ìm Wiiler Pareuil, a ànder àn dr Rue des Sources d’ Kìrìch St-Pierre-et-Paul Wäschtfàssààda vu dr Kìrìch Süüdtoor vu dr Kìrìch ìm Kìrchaschìff a Gmäld ìn dr Kìrìch Büürahoof vum Tampelrìtterkummànda d’ Tamplerkàpall Làndschàft um dr Tampelrìtterkummànda ìm Schàmpàànierhüüs Dom Caudron ìm Schàmpàànierhüüs Dom Caudron Commons: Passy-Grigny – Sammlig vo Multimediadateie Schtàtistik ìwwer d’ Gmainda Passy-Grigny biim INSEE (frànzeesch) Schtàtistik ìwwer d’ Gmainda Passy-Grigny bii data.gouv.fr (frànzeesch) Eglise ìn dr Base Mérimée vum frànzeescha Kültüürminìschterium
Dr Schàmpànier ìsch a Schàuimwii, wo-n-üss Triiwel ìm Wiibàuigebiat Champagne (frz. la Champagne) ìm Frànkrììch hargschtällt wìrd. Maa trìnkt’na maischtens, wänn maa-n-äbbis Wìchtigs fiirt. D’ Koohlasiira (→ Koohladioxid), wo-n-ìm Wii gleest wìrd, äntschteht bii’ra zwaita Gäärung ìn dr Flàscha (méthode traditionnelle odd’r méthode champenoise). Dr Schàmpànier hàt dr Schtàtüss vun’ra „Appellation d’Origine Protegée“ (AOP), àui wänn dàs nìt uff’m Etikättla gschrììwa wìrd. Ìm Frànzeescha ìsch dr Nàmma Màschkuliinum (le champagne [ʃɑ̃paɲ](info)). Maa kààt àui le vin de Champagne [vɛ̃ də ʃɑ̃paɲ](info) („Champagne-Wii“) sààga. Uff Elsässisch kààt maa-n-àui kurz Tschämpes sààga. Uff Bààseldiitsch schriiwa m’r Schampanier odd’r Schampannier, kurz àui Schämpis odd’r Tschämpis. D’ Schriiwung Schämpis fìnda m’r àui ìm Züüridiitscha. Uff Hoochdiitsch ìsch dr Nàmma Champagner [ʃamˈpanjɐ](info) ìm 18. Joohrhundert äntschtànda. Dr kurza Nàmma Schampus [ˈʃampʊs](info) hann Schtüdanta-n-ìm 19. Joohrhundert ärfunda. Ìm Anglischa wìrd dr Nàmma champagne [ʃæmˈpeɪn](info) üssgschproocha. uff Diitsch Champagner. In: Brockhüüs Enzüklopädii. Brockhüüs (brockhaus.de [abgerufen am 31. Januar 2024]). Peter von Becker: A votre santé! In: Der Tagesspiegel. 29. Dezember 2007, S. 27 (tagesspiegel.de). Michael Brückner: Pocket Guide Champagner. Gentlemen’s Digest, Berlin 2005. Frederique Crestin-Billet, Dominique Pascal: Champagner. Moewig, Rastatt 2001, ISBN 3-8118-1708-6. Gerhard Eichelmann: Champagne 456. Mondo, Heidelberg 2023, ISBN 9783938839409. Don und Petie Kladstrup: Champagner.
S’ Wiibàuigebiat Champagne (uff Frànzeesch vignoble de Champagne [viɲɔbl də ʃɑ̃paɲ](info)) ìsch s’ Gebiat ìm Nordfrànkrììch, wo fìr d’ Pflànzung vum Wiitriiwel vum Schàmpànier züagloo wìrd. S’ Gebiat ìsch àm 22. Jüüli 1927 fäschtglajt worra. Ar ìsch nìt mìt dr histoorischa Làndschàft Champagne bzw. dr ehamooliga Verwàltungsregioon Champagne-Ardenne idäntisch, un ’s umfàsst àui a pààr Raabbarga ìn da Regioona Hauts-de-France un Île-de-France. Naawa-n-em Schàmpànier gìtt’s noch ìn dara Wiibàuiregioon zwai klaina Àppellàzioona fìr Schtìllwii, d’ Côteaux Champenois un dr Rosé des Riceys. S’ Wiibàuigebiat zeehlt äbba 34.000 Häktààr ìn fìmf Départements: Marne, Aube, Aisne, Haute-Marne un Seine-et-Marne; ìn da baida lätschta sìnn numma klaina Raabflächa z’ fìnda. Ànna 2002 sìnn 30.891 ha ìm Ärtrààg gsìì. Ànna hàt maa b’schlossa, s’ Pflànzungsgebiat uff 357 Gmainda z’ ärwittera. D’ Wiilààga un s’ Pflànzungsgebiat vu dr Champagne sìnn zitter 2015 biim Waltkültüüräärwa vu dr UNESCO g’schìtzt. Dàs hàt vììl mehr Tourìschta-n-ààgezoga. S’ Gebiat ìsch ìn 20 nàdììrliga Regioona-n-iigetailt, wo jewills homogeena Terroirs hann. Dia sìnn ìn säcks Groossregioona zammag’fàsst. D’ greeschta Källaräija lììga zwààr ìn da Schtädt Reims und Épernay; àwwer s’ Harz vum Wiibàuigebiat mìt da bäschta Lààga sìnn d’ Regioona vu Verzenay un Bouzy-Ambonnay ìm ääschtliga bzw. süüdliga Tail vum Reimser
De Jakob Ammann (* 12. Februar 1644 (?) z Erlebach im Simmetal; † vor 1730 wohl bi Zellwiller im Elsass) isch ä Schwizer Mennonitepredigar gsi. Ugfähr anne 1655 isch er mit sine Eltre uf Oberhofe om Thunersee zoge, wu 'ra vor 1680 zuem Täufertum ybertrete isch un schpätr Älteschter vun 'ra Täufergmeind worre isch. Bal noch 1680 het er wohl ins Elsass fliehe miesse. Er het vun 1693 bis 1695 z Heidolsheim, vun 1695 bis 1712 bi Markirch glebt un donôch vomutlich bis zue sinem Tod z Zellwiller. Im Summer anne 1693 het 'r ä Reih vun taufwilligi Gmeinde im schwiizerische Emmetal bsuecht. Vun nm hen sich d Amische bzw. Amischi Mennonite hergleitet, nochdem er durch sin schroffi Haltung zuer Gmeindezucht anne 1694 ä Schpaltung vun de Mennonite hergfiehrt ghet het. Association Francaise d´Histoire Anabaptiste-Mennonite (Hg.): Les Amish: origine et particularismes 1693–1993. Actes du colloque de Sainte-Marie-aux-Mines 19–21 août 1993. Ingersheim 1996, ISBN 2950933300 Robert Baecher: Jacob Amann, sa biographie se précise. In: Souvenance Anabaptiste, Bulletin annuel de l'Association Française d'Histoire Anabaptiste-Mennonite, 19 (2000), S. 46–66 Helmut Stalder: Vater aller Amischen. In: Schweizerischer Beobachter 15/2011, S. 34–35 Jakob Ammann. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Hanspeter Jecker: Jakob Ammann. In: Historisches Lexikon
Der Christophe Darbellay, wa am 7. März 1971 z Martinach isch uf d Wäält cho, isch en Schwizer Politiker (D Mitti, vorer CVP). Sit 2017 isch er Staatsrat vam Kanton Wallis. Va 2003 bis 2015 ischer im Nationalrat gsi. Va 2006 bis 2016 ischer der Presidänt vaner CVP Schwiz gsi. Der Darbellay isch z Martinach üfgwagsu. Är het aner ETH Zürich Agraarwisschuschafte studiert und het naacher z Bääru und z Lausanne iner Privaatwirtschaft gschaffut. Dernaa ischer driiuhalb Jaar z Bääru Vize-Diräkter vam Bundesamt fer Landwirtschaft gsi. Der Christophe Darbellay het schiini politisch Löifbaan iner Unnerwalliser Sektoo vaner Chrischtlichsoziaalu Partii (CSP) agfangu. Är het schi meermals ufera Lischta va inu la üfstellu. Binu Schwizer Parlamäntswaale 1999 het er fer di Chrischtlichsoziaal Partii Unnerwallis als Ständerat kandidiert. Är isch zwaar nit gwäälte cho, aber het zimli e Schuppu Stimme bercho. Churzi Zit spääter het er de zer CVP gwägslut, wa zimli greesser isch gsi, wa di CSP. Binu Waale 2003 isch er de inu Nationalrat gwäälte cho – är isch daazumal ds jungschtusch Mitglid va schiiner Frakzioo gsi. Va 2004 bis 2008 isch er Gschäftsfierer vaner Gsellschaft vanu Schwizer Tierärztinne und Tierärzt gsi. Wa de di Doris Leuthard, wa dennzumal Partiipresidänti isch
D Renate Zoepffel (* 23. Augschte 1934 z Mexiko-Stadt; † 19. Jänner 2024 z Fryburg) isch e dytschi Althischtorikeri gsii. D Renate Zoepffel het vu 1955 bis 1965 Alti Gschicht, Klassischi Archeology un Klassischi Filology an dr Uniwersitet Frankfurt am Main un dr Uniwersitet Fryburg studiert. Zwische 1957 un 1959 isch si zum Studium z Mexiko gsii. Im Februar 1965 het si bim Hermann Strasburger zum Thema Untersuchungen zum Geschichtswerk des Philistos von Syrakus promewiert. Derno isch d Zoepffel Wisseschaftligi Assischtänti am Seminar fir Alti Gschicht vu dr Uniwersitet Fryburg gsii. Dert het si si 1977 mit Arbete zum Hadrian un em Aristoteles habilitiert. D Zoepffel isch di eerscht Frau gsii, wu si z Fryburg in Gschichtswisseschafte het chenne habilitiere. 1981 isch si z Fryburg zur Usserblanmäßige Brofässeri ernännt wore. Nodäm d Zoepffel zerscht 1991/92 Frauebeufdraiti vu dr Fakultet gsii isch, isch si vu 1992 bis 1997 Frauebeufdraiti vu dr Uniwersitet gsii un vu 1995 bis 1997 Sprächeri vu dr Landeskumferänz vu dr Uniwersitets-Frauebeufdraite. Di het au Verdienscht ghaa bi dr Grindig vu dr Uniwersitets-Chinderdagesstätt vum vum zuegherige Dregerverain. 1997 isch si in Ruestand gange. D Forschigsschwärpunkt vu dr Zoepffel sin di Griechisch Gschichtsschrybig, di antik Sozialgschicht un Gschlächterbezieige im
Dr Gabriel Nissim Attal [ɡabʁijɛl atal](info) (* 16. März 1989 z’ Clamart, Département Hauts-de-Seine) ìsch a frànzeescher Politiker vu dr Pàrtäi Renaissance. Zitter Janner 2024 ìsch’r Premiarminìschter vum Frànkrììch. Dr Attal ìsch z’äärscht vu 2006 bis 2016 Àktìwìscht bii dr Soziàlìschta Pàrtäi gsìì. Vu 2012 bis 2017 ìsch’r Mìtglììd vum Kàbinätt vu dr Gsundhaitsminìschtera Marisol Touraine gsìì. Ànna 2014 ìsch’r züasatzlig Gmaindaroot vu Vanves ìm Pàriiser Groossràuim gsìì. Ànna 2016 hàt’r sìch em Emmanuel Macron siinera Pàrtäi „En Marche !“ ààgschlossa; ìn dr Pàrtäi ìsch’r ànna 2018 Wortfiahrer un ànna 2021 Vorschtàndsmìtglììd worra. Ànna 2017 ìsch’r àls Àbgoordnet’r ìn dr Nàzionààlversàmmlung worra ìn dr 10. Wàhlkrais vum Département Hauts-de-Seine. Ìn dr Nàzionààlversàmmlung ìsch’r Mìtglììd ìm Üssschuss fìr kültürälla-n-Ààglaagahaita un Bìldung gsìì. Ànna 2018 ìsch dr Attal àls Schtààtssekretäär vum Bìlungs- un Jugendsminìschter Jean-Michel Blanquer ìm Kàbinätt Philippe II ärnännt worra — domìt ìsch’r mìt 29. Joohra dr jìnschta Regiarungsmìtglììd ìn dr Gschìcht vu dr Fìmfta Repüblik worra. Àn dara Schtälla ìsch’r fìr d’ Ärschtällung vum „Àllgmainliga Nàzionààldianscht“ (Service national universel) veràntwortlig gsìì. Ar ìsch d’rnooh vu 2020 bis 2022 Wortfiahrer vum Kàbinätt Castex gsìì. Noh dr Wììderwààhl vum Emmanuel Macron ànna 2022 ìsch dr Attal z’äärscht biigoordnet’r Mìnschter fìr Rachnungspriafung