rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Niderurnä isch ä groosses Dorf i de politische Gmeind Glaris Nord im Kantuu Glaris. Näbedranne liit Oberurnä wu mit Niderurnä ä gmäinsame Bahnhof het. Di örtlichä Bäch heissed Chlii Linthli, Rauti und Niderurner Dorfbach. Vu de zwii Bäch wo-n-i z' letscht gnännt haa, isch s' Wasser zu 'me Industriekanaal zämegfasst. Mitenand flüüsed si i 'me künschtliche Flussbett i Linthkanal, gad visavii vum Bahnhof Ziägälbrugg. Ä Täil vu Ziägälbrugg gchört au zu Niderurnä. D'r gliichnamig Bahnhof - deet chrüüzet sich d' Hauptachse Züri-Chur und d' Regionalliniä Rapperschwiil-Linthl - liit uf em Gebiet vu d'r Gmäind Schänis im Kantuu Sant Gallä. Vor Allem in Ziägälbrugg und i dä Brunnärä hät sich Industrie aagsidled. Äs git det d' Gwärbzone Brunnärä-Windeggstrass. Bekannt ischt d' Textilfabrigg Fritz und Chaschper Jenni in Ziägälbrugg. Landwirtschaftszonä gits i d'r Ebeni und im Niderurner Täli. Det ufe füehrt ä Luftseilbaan. Niderurnä isch au a-n-äs guet uusbuuts Busnetz aagschlossä. Niderurnä isch im elftä Jaarhundert zum erschtä Mal als Niter Urnnen erwent wordä. Uf dä 1. Januar 2011 hät Niderurnä mit dä 7 Gmäindä vom untäre Glarnärtaal und de Linthebäni zur nüä Gmäind Glarus Nord zämägschlossä. Commons: Niederurnä – Sammlig vo Multimediadateie Website fo de Gmeind Niderurnä Katholischi Chilä Reformierti Chilä
ffpd5 D Rigi isch äs 1797 m ü.M. hööchs Bärgmassiv i dr Zentraalschwiiz. Si isch ä Inselbärg und vum äigentlichä Alpekamm abtrennt. Rundumme ligged de Vierwaldstättersee, de Zugersee und de Lauerzersee. Über em Bärg verlauft d Kantuusgränze zwüsche Schwyz und Luzärn. Vu me Uussichtspunkt gseht mer uf Arth, Goldau und de Zugersee. De Namä isch vo de Humanischte – sprachlich nöd korrekt – vom latiinische Regina montium «Königin vu de Bärg» abgläitet worde. Sit em 14. Jahrhundert isch aber d Reed vo de Rigene gsii, was d Meerzahl vo Rigi isch. Schwiizertüütsch Rigi, Plural Rigene – und vo daa chunt de Name würkli – ghäisst «horizontal laufende Schichtung, Streifen, Band». De Namä chunt aso vo de «von weitem sichtbaren, horizontal laufenden Fels- und Grasbänder, die den Gipfel in einem weiten Bogen von Westen nach Osten umgeben». Am 21. Mai 1871 ischt d Vitznau-Rigi-Bahn eröffnet wordä. Si isch als eerschti Bärgbahn vu Europa buut wordä und vu dem här normalspurig. Am 4. Juni 1874 ischt d Arth-Rigi-Bahn derzue chuu. Beedes sind Zaaradbahne. Hüt gchöred beed dr gliiche Bahngsellschaft, de Rigi-Bahne. Wiiteri Zuebringer zum autofriiä Bärggebiet sind Luftsäilbahne. Di wichtigschte Erwärbszwiig sind näb de Bahne s Gaschtgwärb und d Landwirtschaft. Uf em
Dr Roland Josef Groner (* 10. Septämer 1937 z Obernou † 1. Dezember 2021) isch an pensionirda Schualrektor vorra Grond- ond Haobdschual aus Balenga gwea. Er isch dr Autor vorra volkstimlicha schwäbischa Grammatik gwea, dui mån-or 2007 ondr-m TiddTekscht kursivl Gschriebå wiå gschwätzt rausgäa hådd. Dr aersde Dåel vo saem Buach isch a omfangreicha ond fasäddareicha Sbråchlähre, a Sammlong vo viile Sätzla aus dor Omgangssbråch, dia mån-or detaillird besprichd. Dor zwåede Dåel vo saem Buach isch a Werdrbuach Schwäbisch - Deidsch midd ogfär 4500 Werdr. Em Jår 2008 hådd-r a Ortsnãmabuach aus em Regierongbezirk Diibenga rausgäa ondr-m Titl Võmm Näggr bis zõmm Bodasee". Dr Roland Groner hådd a Balengr Schwäbisch gschriba. Sae Schreibweis hådd-or sich sälbr iborlegd ond held se ao konsequend durch. D nasalirde Vokal schreibd-r midd-ra Tilde als "ã", "ẽ" ond "õ". Da A-Schwa-Laud schreibd-r als "å" ond da donggle A als "ả". D ledsde båede Schreibonga fended-mr so blos bei ehm. Gschriebå wiå gschwätzt. Schwäbisch mit all seinen Reizen - anschaulich und lebensnah; mit vielen konkreten Beispielen aus dem Alltag und einer umfangreichen Wortsammlung. SP-Verlag, Albstadt 2007, ISBN 3-9811017-4-X Võmm Näggr bis zõmm Bodasee. Ortsnamen auf Schwäbisch und Alemannisch. SP-Verlag, Albstadt 2008, ISBN 978-3-9812106-4-4 Michael Petersen: "Võmm
D Re 4/4 II isch ä Hochläischtigs-Schnällzugsloggi vu d'r SBB. D' Buuräihe Ae 6/6 isch hööch im Kurs gsii - vor Allem uf d'r Gotthardstreggi. Nuch nüd all 120 Stugg sind buut gsii, wu d' SBB s' Bedürfnis gchaa het, nuch ä vierachsigi Universalloggi in Uuftrag z' gii. I de früehne Sächzgerjahr het s' Konsorzium us d'r Schwiizerische Loggi- und Maschinefabrigg z' Winterthur, Brown, Boveri & Cie, d' Maschinefabrigg Örlike und d' Société Anonyme des Ateliers de Sécheron de Zueschlaag für diä Hochläischtigsloggi überchuu. Si händ mit sächs Prototype g' antwortet. Dia chänd mit 140 Stundekilometer fare und sind 80 Tonne schwär. Hüt isch nuch d'r eerscht Prototyp mit d'r Fahrzüügnummere 11101 im Bsitz vu d'r SBB. Di Andere hends d'r Lötschbärgbahn verchauft. D' Erfaarig mit de Prototype het rundumme befridiged, so dass d' Re 4/4 II di erfolgriichscht Loggi us em Huus vu SLM, BBC, MFO und SAAS wordä-n-ischt. Rund driihundert Exemplar sind buut wordä. Das hät's susch i d'r Schwiiz niä ggii. Äinigi drvuu sind wiirot-bëësch aagmaled wordä für d'r Trans-Europ-Express. Will di orangsche Städteschnällzüg ä automatischi Kupplig gchaa händ, sind sächs Re 4/4 II ästra für diä Zugskategorie härgrichtet wordä. Si sind dur das zwüsche Sant Gallä
De Begriff Schmalspur wird vor Allem i dr Isebahn-Fachsprach verwändet. De Schmalspurbahne werdäd Gläis zuegordnet, wu schmelär sind als d Regelspur vu 1435 mm. Mäischtens sind diä Gläis ä Meter bräit, da redt mer vu Meterspur. D Meterspur isch i dr Schwiiz di zwäitmäischt verbräiteti Gleisbreiti bi de Ysebahnliniä. Mer ordnet si dr Schmalspur zue, dänn d' Normalspur beträgt bekanntlich 1435 Millimeter. I villnä Stedt sind d Tramgläis schmalspurig. Di gliichä Spurwiitene, mäischtens 100, 75 oder 60 Santimeter, werdät au für tramähnlichi Überlandbahne iigsetzt. Ä schmalspurigs Schinäfahrzüüg het vill de chürzer Brämswäg als ä normalspurigs. Vor Allem wänns gilt, ängi Kurve z bewältige, au im Gebirg, wählt mer bi dr Planig i dr Regel ä Meterspur. Fascht alli Standseil- und Zahradbahne sind vu dem här schmalspurig. Uusnahme sind d Rigi-Bahne und d Rorschach-Häidä-Bahn. Commons: Schmalspur – Sammlig vo Multimediadateie Schmalspurbahn Lexikon
Ä Normalspurigs Isebahngläis isch 1435 mm bräit. Wu de britisch Äschiniör George Stephenson sini Isebahn entwiggled het, hend em di britische Verchehrsbehörde vorgschribe, all er het müese d' Spurbräiti vu de änglische Poschtkutsche verwände. Das sind 1435 Milimeter gsii. De Stephenson het mit sim Suu di erschti Loggifabrigg vu d'r Wält betribe. Si händ au Dampfloggene uf s' europäischä Feschtland glifered, so dass si deet händ müese di gliichi Spurbräiti verwände. I d'r ganze Gschicht vu d'r Isebahn isch das di erfolgriichschti Spurbräiti blibe, und das nüd nur in Europa. Uf em europäische Feschtland sind wenig Breitspurbahne buut wordä, wu's speeter uf Normalspur umbuut hend. Äinzig i d'r Sowjetuniuu wu au Finnland derzue gchört het, in Spaniä und Portugal hend sich Breitspurbahne möge duresetze.
Ä Hochspannigsläitig isch ä Stromläitig für d' Überträgig vu eleggtrischer Energie über wiiti Dischtanze. D' Regelspannige gühnd vu 10 bis 380 Kilovolt. Mäischtens redt mer vu 110-, 220-, und 380-kV-Läitige, wobii die Zahle nüd immer exaggt stimmä. Si sind - abgsee vu Niderspannigsläitige - fascht immer oberirdisch buut und vu dem här er Augemergg. So cha mer technischi Störige vill äifacher orte. Über de eleggtrische Dräht bruuchst ä Blitzableiter. Das isch es Säil wu über de Maschte feschtgmacht ischt. D' Maschte sind mäischtens Beton- oder Stahlpföschte. Für di höchere Spannige werdet metalligi Gittermaschte verwändet. D' Maschte underschäidet sich je nach Aaordnig vu de Dräht i d' Kategoriä Donaumaschte, Tonnämaschtä, Tannäbäummaschte und Äiebamaschte. Für d' Isolaziuu het mer nach 'me Material gsuecht, wu zwar cha Isoliere, aber au d'r Hitz cha standhalte. Drum sind d' Isolatore us Porzellan. Sälte bruucht mer Kunschtoffisolatore. Di oberirdisch Liniäfüehrig het dur Folg, ass mer bim Buu vu-n-erä Laitig oft mues äs Hindernis überquerä. Äs Kapitel für sich sind drum d' Friiläitigschrüzigä. Ä Spezialität sind d' Bahnstromläitige. Wil d Schwiz geografisch gsee zmitzt i Europa liit, häts quär dur s Land e paar Hochspannigslaitige. Und wäge de spezielle Topografii gits au spektakuläri Liniefüerige öber d Alpe.
Oberrhin heißt mr ä Abschnit vu ungfähr 350 km Längi vum europäische Fluss Rhin zwische Basel un Binge. Bis zum Tertiär isch de Urrhin vum hitige Basel üs witr noch Weschde in d Richtig Saône un Rhône gflosse. Hite isch s Basler Rhinknii dr Ybrgang vum Hochrhin zum Oberrhein, wu d Hauptfliassrichtig sich noch Nordeändert un sich d Landschaft vum hochrhinische Schichtschduafeland zum braide Grabebruch vum Oberrhingrabe hi öffnet. Dia zwai stärkschde Zueflüss münde vu rächds ii: dr Neckar bii Mannem und dr Main bii Wiesbade, gegenybr vu Mainz. Im Nordweschdeck vum Oberrhingrabe bii Binge, wu d Nahe mündet, fangt mit m Iitritt vum Rhin in d Mittelgebirg dr Middelrhin a. Dr Oberrhin isch ab 1817 durch Johann Gottfried Tulla bii der vu iam gleitete Rhinbegradig vun emme in zahlriichi Haupt- un Näbearme vuzwaigte langsame Fluss in ä schneller fliassende, vu Dämm flankierte un schdärker erodierende Strom umgwandelt wore. Dr Schiffahrtsweg vum Oberrhin isch debii um 81 Kilometer vukürzt wore. D Räschd vum ursprüngliche Fluss un siinere Auelandschaft isch hit in dr Form vu de Altrhinarm z sä. Zwische Basel un Iffezheim isch dr Rhin kanalisiert un het Schdauschduafe. Uf dr Streck vu 180 km were 150 m Höchiunderschiad ybrwunde.
In dr griechische Mythologi isch d'Lysithea e Dochter vum Okeanos un eini vu dr Gliebte vum Zeus gsi. Usserdem isch Lysithea e anderer Namme fer d'Semele, e Dochter vum Kadmos un dr Harmonia gsi. Demit isch si e Schweschter vu dr Agave, dr Autonoë, dr Ino un em Polydoros. Au d'Lysithea-Semele isch e Gliebti vum Zeus gsi, wo ihm dr Dionysos bore het. E witteri Lysithea erwähnt dr Clemens vu Alexandria in sinem Katalog vu dr Gliebte vum Jupiter.
Dr Ousseynou Dione (* 25. März 1973) isch e senegalesische Fuessballspiler, wu au de dütsch Pass het. Dr Inneverteidiger het bis im Dezember 2006 bisher 20 Spile in dr dytsche 2. Fuessballbundesliga absolviert un debi 2 Tore - beidi in dr Saison 2003/2004 bim SSV Jahn Regensburg - gschosse. Devor het er fer d'Sportfreunde Siegen in dr Regionalliga Süd und fer dr SV Wacker Burghausen in dr 2. Bundesliga gspilt. Nooch em Abstig vu Rägensbirg isch er noch e Johr im Verein bliibe, bis bis er bim Oberligaufstiger 1. FC Eschborn e neue Vertrag underschribe het. No Statione bim KFC Uerdingen 05 un bim CS Petingen isch er sit anno 2011 bim FC Progrès Niederkorn agstellt. Im März 2006 het dr Dione Schlagziile gmacht, wil er währendem Fuessball-Wettskandal 2005 mitdeilt het, ihm seie im November 2005 vu eme ubekannte Aruefer 40 000 Euro bote worre, wenn er sich an ere Spilmanipulation in dr Regionalligaparti vum 1. FC Eschborn gege dr FC Augsburg beteilige dät. Dr Dione het säll Angebot abglähnt und si Verein benochrichtigt, wo s'Landeskriminalamt igschaltet het. Wil dr Anruefer vergesse gha het, si Nummere z'underdrucke, hän die Verdächtige schnell gfasst werre chänne. Dr Dione isch dr erscht Torschütz
Ä Bach isch ä flüüssends natürlichs Gwässer. Räge, wu underä Bodä versickäräd, chunnt irgendwo wider a d Oberflächi und bilded döt e chlises Bächli. Das passiert vor Allem höch uf de Bärge, aber au im Flachland. Fascht immer sueched denn diä chliine Bäch ihrä Wäg. Ass äine gad wider versickered, isch nur sälte. Si sammled sich zu Flüss und wärded immer grösser. Grossi Flüss i dr Schwiiz sind de Rhii, de Rotte, d Aare, d Rüüss, de Inn, de Tessin und d Mera. I de Meeresregiuune vertäiled sich diä groosse Ström mängmal i verschidene Flussärm – dem säid mer äs Delta. Commons: Bach – Sammlig vo Multimediadateie
Bängge isch es Dorf und e politischi Gmeind im Sanggaller Tail vu de Linthebeni. S Dorf Bängge liit uugfähr füüf Kilometer öschtlich vum Zürisee und rächts vum Linthkanal. Früecher isch es de Bezirkshauptort gsii vum Gaschter. Zu Bängge gchört au ä Landwirtschaftszone linggs vum Kanal, wo fascht bis Riicheburg und Tugge goot. I däm Gebiet isch früener emal de Tuggnersee gsii. Deet häts hüt Sidlige und ä Vertäilstaziuu vum EW Züri. Dr Huusbärg isch dr «Bänggner Büchel» mit äre Höchi vo 605 Meter ü.M. Druff obe isch de Wallfahrtsort Maria Bildstai. De Name vom Dorf isch us em alemannische Babinchova entstande. Babinchova bedüütet de Hof vom (alemannische Grundpsitzer) Babo oder Bebo. Dä isch en Schwager vo de Beata gsi, won de Hof 741 gee häd. Nach 1050 hät mer Bebenchon und Bebinkon gschribe. Sit em Ändi vom 12. Jahrhundert schribt mer i de Urkunde Benken. Uf em Bänkner Büchel, im Kastlet, sind 1939 d Reschte von ere befeschtigte Sidlig us de Hallstattziit gfunde worde. Äigetli hät mer d Mure vom Chloschter Bänke gsuecht. Wo das gstande isch, isch nöd ganz klar. Wämmer de Undersuechige vom Tanner glaubt, mues s i de nöchi vo de hütige Chile gstande si. Im Starrbärg,
S' Re 4/4 I isch ä ehemäligi Schnällzugsloggi vu d'r SBB. Im Ganze sind füfzg Exemplar buut wordä vum 1946 bis 1951. Si ischt in Zämmenarbet mit d'r Schwiizerische Loggi- und Maschinefabrigg in Winterthur, Brown, Boveri & Cie., d'r Maschinefabrigg Örlike und d'r Société Anonyme des Ateliers de Sécheron buut wordä. Si sind di erschtä Drehgschtellloggänä uhni Laufachse vor SBB gsii und händ i verschidene Beriich d SBB Ae 3/6 I abglööst. Äis vu ihrne Iisatzgebiet isch d'r Städteschnällzug gsii. Für d'r Iisatz für d' Zugskategorie Trans-Europ-Express (TEE) träit di z'letscht buuti Loggi mit d'r Nummärä 10050 ä wiirot-bééschä-n-Aaschtrich. Diä söll als historischäs Guet erhaltä werdä. Hüt exischtiered nuch sämtlichi Fahrzüüg. Si wärded als Rangschier- oder historischi Loggi erhaltä. Vor Allem d' Mittelthurgaubahn het im Güeterverchehr uf diä Baukonschtrukziuu gsetzt, und das nüd zur Freud vu d'r SBB, wu händ müese ihri Trassee a d' MThB vermiätä. Si sind 57 Tonnä schwär und chänd mit 125 Stundäkilometer fare. Di bedüütendschte Naachfolger vu d'r Re 4/4 I sind di bsunders erfolgriiche SBB Re 4/4 II.
Grauburgunder (äui: Pinot Gris, Pinot Grigio odr Ruländer) isch ä Wiswii-Räbsort. Dia Räbsorte sott agäblich vu emme Kaufmann üs Speyer mit m Namme "Johann Seger Ruland" üs m französische Burgund noch Dytschland brocht wore sii. Grauburgunder isch ä Mutation vum Spotburgunder bzw. vum Blauburgunder üs de viilfältige Familie vu dr Burgunder. Als Pinot Gris isch dr Wii in Frankriich witvubreitet. In Dytschland un Öschtriich kennt mr d Wii als Grauburgunder. Speziell in Baden un dert am Kaiserschdual het mr dia Rebsorte fryer hauptsächlich als Ruländer üsbaut und isch erscht durch de veränderti Gschmack in d letschde Johr bis Johrzehnt meh zum trockene Grauburgunder gwechselt. In Italien kennt mr de Wii als Pinot Grigio, im Wallis als Malvoisie un im Elsass nennt mr d Wii sogar oft noch Tokay. Abr nochdem ä Wiibür üs m ungarische Wiiabaugebiat Tokajer vor ä EU-Gricht gange isch, derf mr dr elsässer Wii nimmi Tokay odr Tokay d'Alsace heiße. Dr Grauburgunder git syriarmi aber körper- un extraktriiche Wisswii mit eher hochem Ghalt an Alkohol. Bsundrs am Kaiserschdual ghört er zu denne Sorte, wu absoluti Spitzenqualitäte möglich mache.. D Hüt vu de Beere isch rötlich bis rot gfärbt. Vollrif Trybe wirke faschd grau. D Wii üsm Grauburgunder
Underäischtrige isch e politischi Gmäind im Bezirk Dietike im Kanton Züri, Schwiiz. In Rot es silbrigs Pfluegsschar vor emenne silbrige Rebmesser mit goldigem Griff Underäischtrige lyt im Limmattal uf öppe 400m.ü.M.a de Südflangge vom Altberg-Höhezug. S Piet vo de Gmäind umfasst 27,9 % landwirtschaftlichi Flèchi, 25,5 % Wald, 31,5 % Sidligsflechi, 11,3 % Vercheersflechi und 3,3 % Gwässerflechi. D nöchi vo de Stadt Züri und de guete Verchersverbindige träget debi zue, das d Lag am Südhang vom Gubrist als bevorzugti Wohnlag erschient. D beid Walddige am Gubrist und i de Hard sind beliebti Erholigsrüüm. Grüengürtel, no als Landwirtschaft betriebe, ghört mit zu dene Freirüüm, wo sich im südliche Teil vo de Gmeind mit de besitzige vom Chloster Fahr und em Hardwald, zu e ennere kompakte Erholigszone wo sich entlang de Limmat usdehnt. Underäischtrige isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 870 als Enstelingon (zwüschet 1265 und 1287 Nitern Enstringen). De Uusländeraatäil liit bi 22,3 % (Stand 2011). 31,3 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 32,0 % sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,0 %, CVP 3,7 %, EDU 1,2 %, EVP 3,6 %, FDP 21,9 %. GLP 3,9 %, GP 3,3
Dr Spätburgunder, wu mr äui als Pinot Noir, Pinot Nero, Blauburgunder oder i dr Dütschschwiz und in Bade als Clevner, Klevner kennt, isch e wichtigi un sehr hochwärtigi Räbsort fir Rotwii. Dr Spätburgunder isch dr klassischi Rotwii üs m Burgund un vu fasch alle dytschi Abaugebiat. D Räbsort het so a hochi Beditig bekumme, dass sie in die Nobilität vu dr Wiiwelt ufgruckt isch und als Edelrebe bezeichnet wird. Dr Namme „Pinot Noir“ kummt vum französische Wort fir Fichtezapfe („pin“) her un hängt mit dr Form vum Triibel zsämme; dr alemmannisch Namme „Clevner“ kummt vum ditsche Namme vu Chiavenna. Dr Spätburgunder isch äu ä wichtigi Räbsort fir de Champagner. Fir Champanger were d Triibel presst und dr Saft wir nit mit d Schale vugore. Uf dia Wiis entstoht a Wisswii, wu mr unter m Namme „Blanc de Noirs“ kennt. S isch ä eher schwiirigi Räbsort, well si im wohrschde Sinn vum Wort dünnhütig isch un stark uf Klimaschwankige (Hitz/Kälti) reagiert. Ihri dünni Schal macht ä vorsichtigi Bearbeitig nödig, well d Hüt schnell risst odr bricht un dodrum lycht ihre Saft üsläuft. Nur Wiibüra wu beschdi Süedhanglage mit fruchtbare, warme, un gnygend kalkhaltigi Böde hän, kenne dia Räbsort apflanze. D Räbsort
„Trans-Europ-Express“ (TEE) isch früecher ä Kategorie für internaziunali Schnällzüg gsii. Im 1954 isch z' Den Haag d' Trans-Europ-Express-Komissiuu ggründet wordä. S' Ziel sind internaziunali Schnällzüg innerhalb vu d'r Europäische Wirtschafts-Gmäinschaft (EWG) gsii. Betäiliget hend sich d' SBB, di Düütsch Bundesbahn, di Französisch Staatsbahn, di Holländisch Ysebahn, di Belgisch Staatsbahn, di spanisch RENFE, di Öschtrichisch Bundesbahn, d' Ysebahn vu Lux'mburg und di Italiänisch Staatsysebahn. Ab em 1957 hend diä Staatsysebahne mit wiirot-bëëschä Zugskomposiziuune uufgwartet, und au Loggene hend diä Farbe-n-überchuu. I d'r Schwiiz sind das äinigi Fahrzüüg vu de Buuräihe Re 4/4 I und Re 4/4 II gsii. Si sind aber auf i andere Diänscht iigsetzt wordä. Das hät sin guete Grund gchaa: Di Niderländisch Staatsbahn und d' SBB hend ab em 1957 ä Diseltriibzug mit d'r schwiizerische Bezäichnig RAm TEE I Diänscht gschtellt. De ischt speeter uf Kanada verchauft wordä. I de Sächzgerjahr isch dänn de Vierstrom-Triibzug RAe TEE II uufchuu. Diä füüf Zugeinheite händ under de vier gebrüüchliche Stromsyschtem vu Europa chänne fare. Drum het's uf jedem Motorwage vier Stromabnähmer gchaa. Hüt exischtiert nur nuch äine vu denä Triibzüüg und gchört d'r SBB Historic. Di andere vier sind verschrottet wordä. Hüt git's d' Kategorie „Trans-Europ-Express“ nüm im Fahrplan. Hüt
Choom (amtl. Cham) isch e politischi Gmeind im Kanton Zug i de Zentralschwiiz. D Partnerstadt isch s glichnamige Cham im Bayrische Wald. Choom lyt am Nordufer vom Zugersee, döt wo d Lorze de See wider verloot. D Nachbarsgmeinde vo Cham sind Hüünebärg, Zug, Steihuuse, Chnoonau und Maschwande. Näbem Stadtzentrum Choom liged ir Gmeind au no d Ortschafte und Wyler Lindechoom, Friesechoom, Rumäntike, Hagedorn, Bibersee, Niderwil, Oberwil, Hatwil, Islike, Wannhuuse, Änike und d Chlööschter Frauethal und Heiligchrüüz. En rote Bär uf eme wisse Hintergrund. S Choomer Gebiet isch scho vor 6000 Jaar besidlet gsi. Die Besidlig isch i de Römierziit fortgsetzt worde. Im Jaar 858 het de Ludwig de Tüütsch de Hof Chama am Zürcher Fraumöister gschenkt. Im Jaar 1360 het Cham s Stadtrecht übercho. Sid em Jaar 1608 isch de Bär s Chamer Wappetier. Im 18. Jaarhundert het d Industrialisierig agfange. D Bevölkerig het zue gno vo 1´321 Iiwohner (1850) uf 10´000 Iiwohner (1986). Im Jaar 1991 het Cham de Wakkerpriis übercho für de sinnvollschti Umgang mit de Baussubstanz, de Frei- und Verchersflächene. Im Jaar 2001 het Cham s Label Energiestadt übercho. Im Jaar 2004 folgt no, nach usserordentliche Astrengige i de betroffene Gebiet, d Verleiig vom European Energy Award
Wissherbschd derf nach dytschem Wiirächt nur Rosèwii haise, wu 100% üs rodi Räbsorte gmacht wore isch. Üsserdem mehn d Trybel üs ainere Wiilag schdamme. Bim Wissherbschd wird d gliichi Vorgehenswiis wi biim Wisswii agewndet. Dr Most wird vor d Gärig vu d Maische abpresst - uf dia Art ka sich d Färbig fü dr Schal nur als liichti rodi Färbig im Wii zeige. Ä zueglassini nachträglichi Süessig vu Qualitätswii derf in besschdimmti Abaugebiet nur mit Süessreserve (unvugorener Moschd) vu dr gliichi Sort un mindeschdens vu dr gliichi odr ä höcheri Qualitätsstuef gmacht were. Ä Zuesatz vu 5% Rotwii vu dr selbe Rebsort isch erlaubt. Meischdens wird d Wissherbschd üs Spätburgunder gmacht. Hüfig isch ä Wissherbschd abr ä Art Vuwertig vu Räschd: Trybel wu nit guet gnua fir Rotwii sin were üssortiert und ebbe fir Wissherbschd gnumme. Üsser Wii macht mr äui Sekt üs Wissherbschd. In baidi Fäll isch uf m Etikett zerschd d Räbsort agä und denno kunnt d Zuesatz 'Wissherbschd'. Z Öschterrych sait mò im Wissherbschd Glychbresste, i dè Schwiz sait mò Süèßdrugg dezuè un z Frankrych Vin gris (graue Wii). C. u. F. Lange: Das Weinlexikon, Fischer Verlag 2003, ISBN 3-596-15867-2
D' BLS AG isch di grööscht Privatbahn vu d'r Schwiiz. „BLS“ isch d' Abchürzig vu Bern-Lötschberg-Simplon-Bahn, ä Bezäichnig wu hützutags nüm bruucht wird. Vill meh redt mer vu d'r BLS Lötschbärgbahn. Dur dä Lötschberg füehrt nämlich sit de Zwänzgerjahr ä Ysebahn-Hauptachse mit internaziunalem Verchehr. Si isch dazmaal als eleggtrischi Bahn buut wordä. D' Höhedifferänze het mer mit wänige Chehrtunnel im Bärner Oberland überwunde. Im Lauf vum 20. Jahrhundert hend verschideni normalspurigi Privatbahne fusiuniert, ass di hüttig BLS AG entstande-nischt. D' Ämmital-Burdgorf-Thun-Bahn, d' Solothurn-Muttiee-Bahn und di Veräinigte Huttwil-Bahne händ villi Jahr zämmegschpannt und au s' Rollmaterial mitenand täilt. Speeter sind's all under eim Name üüfträtte - Regionalverchehr Mittelland. Im Jahr 2007 isch d' Fusiuu mit d'r BLS Lötschbergbahn perfäkt gsii. Äs Kapitel für sich sind d Huusfarbe vu dr BLS. D Regiunalzüüg wu em Regionalverchehr Mittelland gchört händ, sind langiszyt rot ahgstriche gsii. Im Betriib sind immer nuch d Ae 4/4 und d Re 4/4 in bruuner Farb, wie früener jedi Loggi bi dr BLS gsi isch. Di tannegrüene Personä-, Gepäck- und Poschtwäge sind wi bi dr SBB Vergangähäit. Di modärne Personäwäge sind blau-wiiss worde, we di modärni Loggi BLS Re 465. Zum Dunggelblau isch äs Hellgrüen biigfüegt worde. I dem
Loggi isch d'r Sammelbegriff für d' Schinetriibfahrzüg. Uusnahme sind Strassefahrzüüg mit eme Schinefahrgschtell. Wenn mer vu-n-ere Loggi redt, meint mer vor Allem d' Motorfahrzüüg wu drzue beschtimmt sind, Reise- und Güeterzüüg z' befördere. Det bildet d'r Maschineruum d'r Hauptteil vum Fahrzüg, ergänzt dur ein oder zwii Füehrerständ. Zu de Loggene zellt mer aber au d' Triibwäge. Diä sind ebäfalls Motorisiert und sind drzue beschtimmt, Persone, Gepäck, Poschtsache und nur sälte Güeter z' transportiere. Triibwäge werdäd aber au als Diänschtfahrzüüg für de Unterhalt vu de Bahnkörper verwändet. Für Manöver uf Industriegleis oder uf de Bahnhöf brucht mer Rangschierloggene und Schinätraggtore, wubii mer di zwii Begriff nüd gnau chan abgränze. D' Dampfloggene sind ä wiiterentwigglig vu d'r Dampfmaschinä wu d'r James Watt erfunde het. D' Cholä isch d'r äinzig Triibstoff gsii, wu mer dazmaal gchännt het. D' Dampfloggene gliiched de Dampftraggtore, wu mer siinerziit i 'dr Landwirtschaft bruucht het. Verschideni änglischi Äschiniöre hend Ysebahne konstruiert. Di bedüütendschte sind d'r Ritschert Trevithick und de Schorsch Stivensen gsii. D'r Ritschert Trevithick het d'r Dampfaatriib vu 'me Walzwärch zwäckentfremdet und drmit di allererschti Dampfloggi konstruiert. Z' erscht het si au möge äinigi Zugwäge ziä - d'r allererscht Güeterzug - doch nach churzer Ziit het das