rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Der Robert Jolidon, wo am 24. Dezämber 1909 z Sankt Brix im Bäärner Jura uf d Wält choo und am 22. Novämber 1953 z Züri gstorben isch, isch e Schwiizer Pfaarer und Dialäktoloog gsi. Dr Jolidon isch i sym Heimetdoorff und de z Pruntrut id Schuel und z Saint-Maurice im Wallis is Gimnasium. Er het sich z Luzärn, z Paris und z Soledurn ufs Amt vom Prieschter vorbereitet und anne 1936 d Ordinazioon überchoo. Im Joor 1940 het er a dr Uni Züri s Filologystudium agfange; syni Lehrer sin dr Jakob Jud un dr Arnald Steiger gsi. Er het mit der Arbet Le patois de Saint-Brais s Dokterexame gmacht. Wärend em Studium und au spööter isch dr Robert Jolidon i synere Heimet zu de Lüüt i de Juradöörffer go loose, wie sii iiri Mundart, s Patois bruuche. Das isch e Form vo dr Gräfschäftler Sprooch. Uf vil verschidene Zedel het er d Dialäktwörter ufgschribe und iiri Bedüütig uf Französisch derzuetoo. Z’letscht si’s schynts mee weder sibetuusig Wörter gsi, won er derzue öppis gschribe het. Vo däm lexikalische Material isch aber nümmen alles umme. Wo dr Jolidon draa gsi isch, mit syne Unterlaagen und de wälber zäichnete Dialäktcharte es Buech über
D Christel Nissille, wo anne 1973 uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Dialäktoloogin. Si het z Biel anne 1993 d Matuur gmacht und drno a dr Uni Nöieburg Französisch und Änglisch studiert. Im Joor 2009 het si bim Andres Kristol mit der Arbet Grammaire floue et enseignement du français en Angleterre au XVe siècle. Les leçons du manuscrit Oxford Magdalen 188 s Dokterexaame bestande. Sid em Joor 2000 git d Nissille Küürs a dr Uni Nöieburg, sid 2003 isch si Lehrbeufträtiti für Sproochgschicht a dr Uni Basel, und 2009 isch si Redaktoorin bim Wälschschwiizer Mundartwörterbuech Glossaire des patois de la Suisse romande worde. Eini vor iirnen Ufgabe bim Glossaire isch es, mit de Bytreeg «Mots vedettes» d Arbet vom Wörterbuech bim Publikum populäär z mache. D Christel Nissille macht bi der Forschigsarbet für s grosse französische Wörterbuech Französisches Etymologisches Wörterbuch (FEW), wo d Redakzioon z Nancy isch, mit. Si isch Mitgliid vo dr Gselschaft vo de Schwiizer Romanischte, em Collegium Romanicum, vo der Société de Linguistique Romane und dr nöieburgische Société William Pierrehumbert, wo für s Adänke an Nöieburger Linguischt William Pierrehumbert lueget. mit der Dorothée Aquino un der Sara Cotelli: (2011). Les recueils de cacologies du XIXème
Alpabfahrtshärze oder Häärzli sind traditionelli Schmuckhärze us Holz. Mit ine wird s Veh z Liechtestei bi de Alpabfahrt gschmückt. De Bruuch isch uf Liechtestei beschränkt und hie syt 1830 nachwysbar. Bi de jährliche Überfüehrig vom Veh vo den Alpe zrugg i d Dörfer im Tal sind d Härde fästlich mit Blueme gschmückt. Die beste Milchchüe sind draa z erchänne, dass si zuesätzlich schöni und schwäri Glogge trägid. Usserdem wärdid ine mit Bänder und Blueme verzierti Mälchstüel uf e Kopf taa, und uf iri Stirn wird es hölzigs Härz, s sogenannte Alpabfahrtshärz, bunde. Nach der Alpabfahrt wärdid die Härz traditionell a d Ussewand vom Vehgade gnagled. D Alpabfahrtshärze sind e regionali Bsunderheit im liechtesteinische Oberland. D Härz sind öppe 14 cm breit und 17 cm hööch und trägid hüüfig d Uufschrift «JHS», s Christusmonogramm. Früehner sind si vo de Alphirte aagfertiged worde und sind drum sehr individuell gstaltet gsi, doch hüt chömid si schlichter und einheitlicher dehäär, wil iri Härstellig uf wenigi Betriib beschränkt isch. De Liechtesteiner Künstler Georg Malin hed 1980 e Sonderbriefmarke mit em Motiv vom ene historische Alpabfahrtshärz us em Jahr 1849 entworfe, wo als Teil vo de Serii «Alpwirtschaftsgeräte» usegäh worden isch. S Walsermuseum z Trisabärg zeigt
D Bashkirian Airlines (churz: Bal) isch e russischi Fluggsellschaft gsi mit Sitz z Ufa. Ursprünglech isch d Bashkirian Airlines als Schwöschtergsellschft vo der Aeroflot gründet worde. D Fluggsellschaft het Inlandsflüg zwüsche Moskau. Nadym, Nischnewartowsk, Nowy Urengoi, Sankt Petersburg, Surgut u Ufa düre gfüehrt. Internationali Ziil sy Baku, Duschanbe, Hurghada, Istambul u Jerewan gsi. Im Jahr 2006 het di russischi Flugsicherheitsbehörte FTOA der Airline d Fluglizänz entzoge u het se ersch nach ere Sicherheitsüberholig a de Maschinene wider här gstellt. Im Mai 2007 het Bashkirian Airlines du Insolvänz agmäldet u der Flugbetriib ygstellt. Vor em Konkurs het Bashkirian Airlines 1513 Mittarbeiter gha. Zletscht het d Bashkirian Airlines mit der folgende Flotte opperiert: 2 Tupolew Tu-154M (dervo isch eis Flugzüüg verleast gsi) Wyter sy zäh Flugzüüg stillgleit gsi: 1 Antonow An-24RV 3 Antonow An-24V 4 Tupolew Tu-134A 2 Tupolew Tu-154B Flugkatastrophe vo Überlinge BAL Bashkirian Airlines - ch-aviation.ch (5. Juni 2009) aerotransport.org: Flotte der Bashkirian Airlines 11. März 2008
ff De Grauspitz isch mit 2599 Meter de höchsti Bärg vom Fürstetum Liechtestei. De Doppelgipfel vom Grauspitz bestaht us em Hindergrauspitz (2574 m), au Schwarzhorn gnännt, und em Vordergrauspitz (2599 m). Er ghört zue de Bärggruppe vom Rätikon und liit uf de Gränze zum Schwiizer Kanton Graubünde. Manfred Hunziker: Ringelspitz/Arosa/Rätikon, Alpine Touren/Bündner Alpen, Verlag des SAC 2010, ISBN 978-3-85902-313-0, S. 472 f. Grauspitz:Klettertouren
Castaneda isch de Name vo däne Ortschafte: Castaneda GR, e Gmeind im Kanton Graubünde, Schwiz Alfonso Castaneda, e Stadtgmeind uf de Insle Luzon, Philippine Castaneda isch de Familiename vo däne Persone: Carlos Castaneda (1925–1998), en US-amerikanische Anthropoloog und Schriftsteller Jean Castaneda (* 1957), en französische Fueßballtorwart Movita Castaneda (1916–2015), en US-amerikaneschi Schauspilleri Salvador Castaneda Castro (1888–1965), en Presidänt vo El Salvador (1945 bis 1948) Troy Castaneda (* 1989), en US-amerikanische Autorennfahrer
Dr André Gysi (* 23. Dezämber 1957 z Zoog) isch e Schwizer Künschtler. Si Bürgerort isch Suhr im Kanton Aargau, är läbt z Zug. Är isch en experimentelle Fotikünschtler, Bildhouer und Buechdrucker. Näbe Fotografie het er Inschtallatione, Objäktkunscht und Plastike gmacht- Der Gysi het 1990 in ere Gruppenusschtellig, 2002 i dr Doppelusschtellig mit em Stefan Steiner und 2007 i dr Gruppenusschtellig FernNah im Kunschthus Zoog öpis vo sine Wäärch zeigt. Blei isch es Material, wo im Schaffe vom Gysi immer wider vorchunt. 1994 hän d Wasserwärch Zoog es Bild us Blei und es Gfäss us Blei gchauft; füre Gysi isch Blei „es Material, wo schützt und glichzitig e bedrohlechi Wirkig het“. In Fotografie uf Blei, won er 2000 in der Huberte Goote Gallery usgschtellt het, het sech es „naturhafts Vorbild … nume no erahne“ lo. Gfäss und Relikt vo vergangene Zite si Theme wo immer wieder vorchöme i sim Wärch. S Liecht isch immer zentral i der Fotografie, au i dere vom Gysi. A der Doppelusschtellig «morgen die röte – Helle Dunkelheit» mit em Stefan Steiner 2002 im Kunschthus Zoog het der Gysi mit 16-mm-Film gschaffet und het d Spiegelspur vom Liecht zeigt; das naturalistische Bild isch ned nume is
D Sara Cotelli isch e Schwiizer Sproochwüsseschaftlerin und Dialäktoloogin. Si isch in ere Familie vom Kanton Nöieburg ufgwachse, iire Vatter isch en Iteliäner gsi, wo fasch sis ganze Lääbe scho z Nöieburg gsi isch. Es Joor lang isch d Sara Cotelli uf Ängland. Derno het si a dr Uni Nöieburg Französisch und Änglisch und Sproochwüsseschaft studiert. Für en «Erasmus»-Studiezyt isch si nomol uf Ängland gange. Im Joor 2003 het si s Lizänziat gmacht und 2004 a dr Uni York z Toronto der Master of Arts. 2008 het si s Lehrerdiplom vo der Uni Fryburg überchoo. Im Joor 2015 het si, wider a der Uni Nöieburg, mit der Arbet Question jurassienne et idéologies langagières. Langue et construction identitaire dans les revendications autonomistes des minorités francophones (1959-1978) bim Nöieburger Profässer Andres Kristol und bi der Marinette Matthey vo der Uni Grenoble s Dokterexaame gmacht. Für die Arbet isch si im ene Nazionalfonds-Projäkt em Zämehang zwüsche der Jurafroog und der sproochlichen Ideology noche gange; si het undersuecht, wie i der Gschicht vom Jura bi de jurassische Separatischte die wälschi Sprooch es Kampfmittel gäge s dütschsproochige Bäärn gsi isch. Si seit, me heig bi der Sproochforschig no chuum druuf gluegt, wie im Fall vom
Dr Ludwig Friedrich Dorn (* 1806 z Mille; † 14. Februar 1868 z Aldene) isch e dytsche Bfaarer un Schriftsteller gsii. Dr Dorn het evangelischi Theology studiert un isch vu 1829 bis 1832 Vikar z Baadewyyler gsii. Vu 1833 bis 1849 isch er Bfaarer z Kääl gsii un vu 1849 bis 1867 z Wyyl. Anne 1867 isch er uf Aldene gwächselt un isch deert aber scho im Johr druf, am 14. Februar 1868, gstoorbe. Aagregt dur dr Johann Peter Hebel het dr Dorn au aafange Gedicht uf Alemannisch schryybe. En Uuswahl zäme mit Gedicht vum Johann Jakob Schneider, vum Karl Rudolf Hagenbach un vum Friedrich Eichin isch anne 1843 uusechuu Iber sy Dialäkt un d Schryybwyys het er sälber gsait: „Der Dialect, in welchem die in meiner Sammlung „Allemania“ enthaltenen Dichtungen geschrieben sind, ist der allemannische und beinahe der nämliche, wie bei Hebel, von dem ich nur darin abweiche, daß hier viele Endungen auf u (z. B. wu, chu etc.) vorkommen, welche dort auf o ausgehen. Diese Endung auf u hat aber zweierlei wesentlich verschiedene Klänge. Der eine ist ein reines „u,“ wie im Hochteutschen; der andere ist ein gemischtes, breites „u,“ welches ein kurzes „e“ nachtönen läßt, z. B.
S Siggenamt isch es historischs Piet im Kanton Aargau. Als Verwaltigseinheit het’s es i der Zyt vo der Alten Äiggnosseschaft gää; das het anne 1415 agfange, wo die habsburgischi Grafschaft Baade äignössisch woorden isch, und es isch bis 1798 so gange, wo d Schwiiz vo der französischen Armee eroberet und der helvetisch Staat gründet woorden isch. Im Siggenamt sin d Bänn vo de hütigen Aargauer Gmeinde Ändige mit em Wyler Underändige, Ännetbaade, Obersiggetaal mit der Oortschaft Chirchdoorff, Tägerfälde, Undersiggetaal und Würelinge gsi. Im nöie Kanton Aargau isch das alte Piet ufteilt woorde: Ändige, Tägerfälden und Underändige sind jetz im Bezirk Zuurzi und die andere Gmeinde im Bezirk Baade.
D Landesgschicht isch en Aart vo der Gschichtsforschig, wo bsunders d Entwicklig vo de Sachen im ene usgwäälte Land aluegt. Es git die Forschigsrichtig tradizionell i de dütschsproochige Länder, wo me sech zwar au für die grosse Länder inträssiert, aber grad so vill d Gschicht vo den einzelne Landschaften und historische Territoorien studiert. Wemme vo Landesgschicht redt, isch normalerwys d Vergangeheit vo eigeständige politischen Einheite gmeint so wie öppe d Fürschtetümer vom alte dütsche Rych oder die suverääne Kantöön vo der alte Äiggnosseschaft und für die jüngeri Zyt öppe die dütsche Bundesländer. E wichtegi Ufgaab für die historischi Landeskund isch es au, z verzelle, wie’s i der Gschicht dene Länder und Piet gangen isch, wo spöter als politeschei Aktöör verschwunde sind. I vilne Fäll isch das so choo, wil me die Territoorie zu anderne Herrschaftspiet gschlage het. Me tarf nid vergässe, was die eltere Länder gsi sind. Me cha die Sach abgränze gäge d Sicht uf chlyneri Rüüm. Für so Theemen isch d Regionalgschicht doo. Und derzue chunt die lokaali Arbet vo der Ortsgschicht un dr Stadtgschicht. Z Dütschland git’s e wüsseschaftlichi Fachzytschrift, wo Blätter für deutsche Landesgeschichte heisst. Peter Claus Hartmann: Landes- und Regionalgeschichte in Europa in Vergangenheit, Gegenwart
Der Simon Vatré isch e Schwiizer Lexikograaf. Me weiss vo sym Lääbe nid vill, ussert, dass er am 2. Juli 1888 z Vendlincourt uf d Wält choo und am 4. Septämber 1972 gstorben isch. Vendlincourt isch es Doorff im Nordoschte vo Pruntrut, a der Landesgränze vo der Schwiiz zu Frankrych. Der Vatré het es eigets Wörterbuech vo der Mundart, wo men im Elsgau redt, zämegstellt. S Patois vo dere Regioon rund um Pruntrut isch e Teil vo der Grafschäftler Sprooch, wo zum Areaal vo der Langues d’oïl ghöört. Em Vatré sys Buech, wo drinn d Elsgauer Dialäktwörter mit der französische Bedüütig erkläärt wärde, heisst Glossaire des patois de l’Ajoie et des régions avoisinantes. Anne 1947 het die jurassischi Kulturgselschaft Société jurassienne d’émulation em Vatré sys Wäärch mit emene Vorwort vom Jules Surdez usegää. Der Simon Vatré isch im 1955 nöi gründete Comité central jurassien de la défense du patois der eerscht Presidänt gsi. Der Vatré het au über d Gschicht vo sym Doorff gschribe. Glossaire des patois de l’Ajoie et des régions avoisinantes. Pruntrut 1947. Histoire de Vendlincourt. 1943. Bernard Chapuis: L’échpéraince – Pairôles et musique de Simon Vatré (1888–1972). 2015. Pierre Henry: Les glossaires jurassiens. Lexicographie patoise. Ferdinand Raspieler
S Geografische Lexikon vo der Schwiiz isch es Nochschlagewäärch mit Informazioone zu der Landeskund vo der Schwiiz. Es isch dank der Iniziatyve vo der Société neuchâteloise de géographie gmacht worde und vo anne 1902 bis 1920 z Nöieburg bim Verlag vom Victor Attinger usecho. Es het sächs Bänd. Es git au e französischi Versioon, der Dictionnaire géographique de la Suisse, wo glychzytig entstanden isch. Das Lexikon bringt vil Sache zu de Kantöön, de Regioone und de Bezirk, zu geografischen Objäkt wie öppe de Bäärge, de Flüss un de Seeè, und den Ortschaften im Land, vo de Stedt und de Gmeinde bis zu de Döörfli und de Wyyler. Zu allne Sache chame i den Artikle geografischi, politischi und wo’s basst au soziali und gschichtlechi Informazioone finde. En bedütende Aschpäkt für d Behandlig vo den Objäkt isch d Wirtschaftsgschicht gsi. Es chöme meh weder 37'000 Nääme vor: Orts- und Fluernääme, Regioonenääme, Bärgnäämen und Gwässernääme; und s Lexikon het 32'893 Artikel. Son es umfassends und grüntlechs Übersichtswäärch vo der Schwiiz het’s sider nümme gää, und s Geografische Lexikon isch au hüt no e gueti Informazioonsquelle – wo bis jetz (2019) zu vilne Sache meh büütet weder öppe d Wikipedia. Catherine Santschi: Lexika. In:
i7 i11 i13 Der Flughafe Domodedowo (russisch Домодедово) isch der zwöitgröschti Flughafe vo der russische Houptstadt Moskau. Är lyt südlech vo der Metropole, 35 Kilometer vom Stadtzäntrum u 22 Kilometer vo der Moskauer Ringoutobahn MKAD ewäg, ganz y der Neechi vo der Stadt Domodedowo. Der Flughafe lyt 181 Meter über em Meeresspiegel. Ursprünglech isch der Flughafe houptsächlech für e Inlandsverchehr bestimmt gsi, zahlrychi Fluggsellschafte hei aber, wäge zuenähmende Problem uf em grössere Flughafe z Moskau-Scheremetjewo, ihri Flüg nach Domodedowo verleit. Di privati Betribergsellschaft het ds Konzept vo meine Moderne Flughafe mit weschtlechem Standart verfolgt. Am 24. Jänner 2011 isch der Flughafe Ziil vo mene terrorischtische Aschlag gsi. Im Jahr 2017 sy über 30 Millione Passagier über Domodedowo gfloge. Somit isch Domodedowo der zwöitpopulärschti Moskauer Flughafe, grad nach em Flughafe Moskau-Scheremetjewo u vor em Flughafe Moskau-Wnukowo. Betriibe wird der Flughafe vo der Firma East Line, die hei der Flughafe für 75 Jahr gmietet. D East Line ghöre di zwöi Terminals u diversi anderi Alage. Nur ds Flugfäld befindet sech under staatlecher Kontrolle. Im Jahr 2006 isch ds Terminal in es nationals u nes internationals Terminal ufteilt u grosszügig usboue worde. Dür das isch d Kapazität vo 14 Millione Passagier uf 21
D Uni Lausanne goot uf d Académie de Lausanne zrugg, wo anne 1537 z Lausanne gründet worden isch. Im Joor 1890 isch druus die modärni Universität gmacht worde. Bis 1970 isch si im Stadtzäntrum vo Lausanne gsi, und de het si der nöi Campus z Dorigny, en Ortsteil vo Ecublens, am Gämfersee übercho. D Uni Lausanne het sibe Fakultäte: di sozial- und politikwüsseschaftlichi Fakultät di filosofischi Fakultät (Faculté des lettres) di biologischi und medizinischi Fakultät di wirtschaftswüsseschaftlichi Fakultät di rächts- und kriminalwüsseschaftlichi Fakultät di geo- und umwältwüsseschaftlichi Fakultät di theologischi und religionswüsseschaftlichi Fakultät Nicole Meystre-Schaeren: Universität Lausanne In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Commons: Uni Lausanne – Sammlig vo Multimediadateie d Websyte vo der Uni 0V Hochschuele i de Schwyz
D Gunilla Marxer-Kranz (* 28. Mai 1972 z Walestadt SG as Gunilla Kranz, haimetberäächtigt z Stäihuuse ZG un z Vadoz) isch e liachtaschtaanischi Bolitikeri (VU). Syter anne 2017 isch si Abgoordneti im liachtaschtaanische Landdaag. D Gunila Marxer-Kranz isch e Doochter vum Leerer Arno Kranz un syre Frau Marie-Louise, geb. Meyer. S het no ne Schweschter un isch z Tresa ufgwagse. Vu 1984 bis 1992 isch si uf s Laichtaschtaanisch Gimnasium z Vaduz gange un het no dr Matura vu 1992 bis 1993 e gstalterischi Grunduusbildig an dr Schuel fir Beruef un Wyterbildig z Romanshorngmacht. Derno het si an dr Universiteet Friburg i. Ü. vu 1993 bis 1998 Räächtswisseschafte studiert un mit em Lic. iur. utr. abgschlosse. Anne 2002 het si di liachtaschtaanisch Räächtsaawaltsbriefig gmacht. Vu 2002 bis 2007 isch si Stellverdrätteri vum Landdaagssekreteer gsii, zueständig fir d Finanz- und Gschäftsbriefigskummissioon un fir Teemene rund um EWR/EFTA un OSZE. Vu 2008 bis 2010 het si as Legal Adviser in dr Finanzdienschtlaischtigsbransche z Vadoz gschafft. Ab 2010 isch si in Elterezyt gsii. Syter anne 2014 schafft si as Jurischti bi dr Wiirtschaftschammere vu Liachtaschtaa. Am 31. Juli 2009 het si dr Philipp Marxer (* 1973) ghyroote, wu as chaufmännische Aagstellte schafft. Si
D Uni Rennes isch die früenrigi Uni vo der französische Stadt Rennes gsi. Si isch us der Akademy, wo der Herzog Franz vo der Bretagne anne 1461 z Nantes gründet het, choo. 1735 het me d Fakultäät für Rächtswüsseschaft vo Nantes uf Rennes verleit. Bi der französische Revoluzioon isch anne 1793 au d Uni vo der Bretagne zuetoo worde. Wo der Napoleon der Erscht im Land 1806 die kaiserlichen Universitääte ygfüert het, isch z Rennes wider en Uni für Rächtswüsseschaft gsi. 1810 isch d Sprooche-Fakultät und 1840 d Fakultät für Naturwüsseschafte derzuechoo. Im Joor 1968 het me d Uni Rennes ufglööst und druus zwoo nöji Universitääte gmacht: Rennes 1 und Rennes 2.
D Académie française – uf Dütsch: «Französischi Akademy» – isch e französischi Organisazioon vo Wüsseschaftler und Intellektuelle. D Gsellschaft isch z Paris dihei, sid 1801 im Huus Collège des Quatre-Nations am Ufer vo der Seine. Si isch entstande, wo der König Ludwig der Drizääti anne 1635 emene Grüppli vo Dichter mit eme königlichen Edikt der offiziell Status gää het. Di königlichi Gselschaft, wo me vieredryssg Lüüt dry ufgnoo het, lueget für d Pflääg vo der französische Sprooch. Es isch drum ggange, im Königrych als Vercheerssprooch und für alles Gschribnigen en einheitlichi Standardsprooch z haa. Do drfüür stellt d Akademy es verbindlichs Wörterbuech vom Französischen uuf. S erschte Mol het si iire Dictionnaire de l’Académie scho anne 1637 usebrocht, und mit der Zyt ht’s immer nöji Uflaage gää. I der hütige Gägewart schaffe d Sproochforscher a der nüünte Fassig. Aber scho im sibzääte Joorhundert het me die scharff hochsproochlichi Normierig vom Französische i der Form vo der Langues d’oïl vo der Regioon Paris kritisiert. D Akademy, wo im ene konservatyve Gäischt mäint über die «rächti Sprooch» chönne wache, het nüüt welle wüsse vo der Umgangssprooch, de regionale Variante vom Französische und eerscht rächt nid vo den andere grossen und chlyne Sproochen
S Französischen Etymologische Wörterbuech isch es sproochgschichtlichs Wörterbuech vo de galloromanische Sprooche. Der Schwiizer Sproochwüsseschaftler Walther von Wartburg (1888–1971) het mit däm Projäkt agfange und s Buech zäme mit anderne Fachlüüt redigiert. Es isch vo 1922 bis 1967 und mit wytere Teil bos 2002 usechoo. Der Schwiizerisch Nazionalfonds het sid 1952 ghulfe d Chöschte trääge. S FEW samlet alli galloromanische Wörter, au die i de Dialäkt, und erkläärt iiri Gschicht und iiri Härkumft us de alte sproochliche Wurzle, wo sie me s bi der Etimology macht. Zu der Gruppe vo de galloromanische Sprooche rächnet me bi däm Projäkt: s Französisch oder gnöier d Langues d’oïl mit em Franc-comtois wo men au i m Schwiizer Kanton Jura Jura redt, s Wallonisch, s Okzitanisch vo Südfrankrych und s Frankoprovänzalisch, wo z Südoschtfrankrych, im gröschte Teil vo der Wälschschwiiz und im iteliänischen Augschttal die tradizionelli Mundart isch. S ganze Wäärch het zwöiezwänzg Bänd. Es isch uf tüütsch gschribe. Sid anne 2011 isch der Nöieburger Romanischt Yan Greub der Diräkter vom FEW. Walther von Wartburg: Sinn und Aufgaben des Französischen Etymologischen Wörterbuchs. In: Walther von Wartburg: Von Sprache und Mensch. Gesammelte Aufsätze. Francke, Bern [1956], S. 166–177. d Homepage vom FEW bi der CNRS-ATILF
In dr Lischt vu alemannische Dialäktwettbewäärb wäre Wettbewärb ufgfiert, wu äxtra fir alemannischi Dialäkt uusgschriibe gsii sin oder wu mer mit eme Täxt oder eme Lied in eme alemannische Dialäkt het chenne dailnee. 1974 Mundartlyrikwettbewerb vum Siddytsche Rundfunk „Alemannischer Aufsatzwettbewerb“ für Schulen vum Oberschuelamt Fryburg 1976 Mundartwettbewerb „aktion junge mundart“ vum Alemannische Gesprächskreis im Regierigsbresidium Fryburg. Bryysverleihig: 15. Mai 1976 1977 Theaterwettbewerb vum Alemannische Gesprächskreis im Regierigsbresidium Fryburg un dr Muettersproch-Gsellschaft 1978 „Landeswettbewerb für Mundartautoren“, Bade-Wirttebärg 1979 Theaterwettbewerb vum Alemannische Gesprächskreis im Regierigsbresidium Fryburg un dr Muettersproch-Gsellschaft 1980 Theaterwettbewerb vum Alemannische Gesprächskreis im Regierigsbresidium Fryburg un dr Muettersproch-Gsellschaft 1981: Mundartwettbewerb „mundart 81“ vum Landespavillon Bade-Wirttebärg Der Oberrheinische Rollwagen 1982 Der Oberrheinische Rollwagen Mundartwettbewerb „gschwätzt, gschpielt ond gschrieba“ vu dr Augsburger Allgemeinen un dr Allgäuer Zeitung 1983 Mundartwettbewerb für Schüler vu dr Muettersproch-Gsellschaft Der Oberrheinische Rollwagen 1984 Der Oberrheinische Rollwagen 1985 Mundartwettbewerb „Jungi Mundart 84“ vum Alemannische Gesprächskreis im Regierigsbresidium Fryburg un dr Muettersproch-Gsellschaft Der Oberrheinische Rollwagen 1986 Der Oberrheinische Rollwagen 1987 Der Oberrheinische Rollwagen 1988 Der Oberrheinische Rollwagen 1989 Der Oberrheinische Rollwagen 1990 Der Oberrheinische Rollwagen 1991 Der Oberrheinische Rollwagen 1992 Der Oberrheinische Rollwagen 1993 „Mundart-Nachwuchswettbewerb von 9−99 Jahren“ vu dr Muettersproch-Gsellschaft Mundartwettbewerb vu dr Muettersproch-Gsellschaft, Fryburg Mundartwettbewerb vu dr
Der Flurin Camathias, wo am 6. März 1871 z Laax uf d Wält cho isch und am 3. Februar 1946 au döört gstorben isch, isch e Bündner Dichter und Übersetzer gsi. Der Flurin Camathias isch der Soon vom Johann Christian Camathias und vo der Maria Anna geb. Arpagaus gsi. Er isch uf Disentis und uf Fryburg is Gimnasium gange und het de z Chur Theology studiert Er isch Pfaarer z Brigels z Andiast un z Siat gsi und Domherr z Chur. Als Dichter vo der Surselva het der Camathias es paar Wäärch uf Romanisch gschribe. I sym Värsepos Ils Retoromans het er d Gschicht vom Bärgvolch verarbeitet. I syne Stück chöme Saage und Määrli us der Gägend vor. Ufs Joor 1924 isch sys Feschtspiil La Ligia grischa fürs Jubileeum 500 Joor vom Graue Bund entstande; zu däm Wäärch het der Duri Sialm d Musig gsetzt; s Stück isch z Truns zeigt worde. Vom Camathias git’s vil wältlichi und geischtlichi Lieder. Em Camathias sind Gedicht us em südfranzösische Sproochpiet öppis wichtigs gsi; er het Stück us em Provänzalischen und em Kataloonische is Bünderromanischen übertreit. Und er het au Gedicht us andere Sprooche wie öppen em Dütschen übersetzt. 1971 het der Alfons