rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Automatiker isch en Bruef ide Schwiz. Er plant/ konstruirt technischi Alage, chan sie mechanisch fertige wie au elektronisch verdrahte und prüefe. Er isch genauso au bi de Inbetriebnahm debi oder chan sie sogar leite. Automatiker bildet e supper Grundlag um uf zweit Brüef umzstige. Wie z. B. zu de Polizei, Lokiführer und vieles meh. Zudem het mer als Automatiker enorm viel Witerbildigsmöglichketie und enem Automatiker staht praktisch die ganz Wält offe.
Gösgen chan folgendes bedüte: Bezirk Gösgen, en Bezirk im Kanton Soledurn, Schwiz Herrschaft Gösgen, en ehemolegi Herrschaft im Schwizer Mittelland Gösgen (Adelsgeschlecht), Freihärre vo Gösge, es Schwizer Adelsgschlächt Kernkraftwerk Gösgen, es Chärnchraftwärk i de Schwizer Gmeind Dänike Lueg au: Nidergösge Obergösge
Däniken chan folgendes bedüte: Däniken, e Gmeind im Bezirk Olte, Kanton Soledurn, Schwiz Persone: Erich von Däniken (* 1935), en Schwizer Autor Franz von Däniken (* 1949), en Schwizer Jurist und Diplomat Lueg au: Dänikon, e Gmaind im Kanton Züri Tänikon, en Ort i de Gmaind Aadorf im Kanton Thurgau
D Michelle (* 15. Februar 1972 z Villinge-Schwenninge, burgerli Tanja Hewer) isch e dytschi Sängeri. D Michelle isch z Blumberg mit eme Brueder un ere Schweschter ufgachse. As Nyynjehrigi isch si zuen ere Pflägefamilie chuu. Mit 14 het si in ere lokale Band gsunge. Iber dr Kontakt zuen eme Toningenieur isch si zum Sidweschtfunk chuu, wu si ihren erschten effetligen Uftritt ghaa het. Dert isch si vu dr Schlagersängeri Kristina Bach entdeckt wore. Dr Komponischt [Jean Frankfurter het fir d Michelle 1993 di erscht Single Und heut’ Nacht will ich tanzen gschriben un produziert. D Single isch en Erfolg in dr Schlagerparade woren un het d Michelle in d ZDF-Hitparade brocht. Derno sin wyteri Schallplattenufnahme un Live-Uftritt bi Rundfunk un Färnseh chuu. Anne 1994 het si d Michelle mit Silbermond und Sternenfeuer bi dr Dytsche Schlager-Feschtspiil beworben un isch uf dr zweet Platz („Silberne Muse“) chuu. Am 27. Februar 1997 het si sich bi dr Vorentschaidig zum Eurovision Song Contest 1997 beworbe. Ihre Titel Im Auge des Orkans isch uf dr dritt Platz chuu. E baar Däg speter isch si bi dr Dytsche Schlager-Feschtspiil 1997 wider uf dr Bihne gstanden un het mit ihrem Titel Wie Flammen im Wind di
Thal chan folgendes bedüte: en hüfige Ortsname im dütschsprochige Ruum, → lueg under Thal (Ortsname) Haus Thal, e Wasserburg a de Sülz bi Immekeppel, Belgie Schloss Thal z Kettenis, Belgie Wüste Thal z Punjab, Pakistan Thal isch de Familiename vo folgende Persone: Eric Thal (* 1965), en US-amerikanische Schauspiler und Wrestler Johannes Thal (1542–1583), en dütsche Arzt und Botaniker Lilli Thal (* 1960), e dütschi Schriftstelleri Nadine Thal (* 1987), e dütschi Fueßballspileri Raiko Thal (* 1963), en dütsche Journalist und Fernsehmoderator Ron Thal (* 1969), en US-amerikanische Rock-Gitarrist, Komponist und Produzent Lueg au: Tal (Begriffsklärung) Taal
Thal (früeneri Schriibwiis vo Tal) isch en Name vo Ortschafte, Ortstail oder Gebiet im dütschsprochige Ruum. Ort, wo di hütigi Schriibig Tal bruuched, sind do ufglischted. Thal (Altenkirchen), en Ortsteil der Stadt Altenkirchen, Landkreis Altenkirchen, Rhyland-Pfalz Thal (Bad Pyrmont), en Ortsteil der Stadt Bad Pyrmont, Landkreis Hameln-Pyrmont, Nidersachse Thal (Engelskirchen), en Ortsteil der Gemeinde Engelskirchen, Oberbergischer Kreis, Nordrhy-Westfale Thal (Gummersbach), en Ortsteil der Stadt Gummersbach, Oberbergischer Kreis, Nordrhy-Westfale Thal (Frankenau), en Ortslag im Ortsteil Frankenau vo de Gmeind Reichstädt, Landchrais Greiz, Thüringe Thal (Ruhla), en Ortsteil vo de Stadt Ruhla, Wartburgchrais, Thüringe Thal (Ruppichteroth), Ortsteil der Gemeinde Ruppichteroth, Rhein-Siig-Chrais, Nordrhy-Westfale Thal (Steiermark), e Marktgmeind i de Steiermark Gmeindsteil: Thal (Dunkelsteinerwald), e Katastralgmeind vo Dunkelsteinerwald, Nideröschtriich Thal (Hafnerbach), e Katastralgmeind vo Hafnerbach, Nideröschtriich Thal (Muggendorf), en Ortschaft vo Muggendorf, Bezirk Wiener Neustadt-Land, Nideröschtriich Thal (Aurolzmünster), en Ortschaft vo Aurolzmünster, Bezirk Ried im Innkreis, Oberöschtriich Thal (Schlüßlberg), en Ortschaft vo Schlüßlberg, Bezirk Grieskirche, Oberöschtriich Thal (Thalheim), en Ortschaft vo Thalheim bei Wels, Bezirk Wels-Land, Oberöschtriich Thal (Turnau), en Ortschaft vo Turnau, Bezirk Bruck-Mürzzuschlag, Steiermark Thal (Assling), Katastralgmeind vo Assling, Tirol Thal (Obsteig), Wiiler bi Obsteig, Tirol Thal (Sulzberg), Katastralgmeind vo Sulzberg, Vorarlberg Bezirk Thal, en Bezirk vom Kanton Soledurn Thal SG, e
D Haskala (hebräisch השכלה; "Ufkläärig" oder "Erziejig" vo שכל (sechel) "Intellekt"), die Jüüdischi Ufkläärig, isch e Beweegig under de öiropäische Juude im 18. und 19. Joorhundert gsi, wo d Wärt vo dr Ufkläärig verbräitet het und für e besseri Integrazioon vo de Juude in die allgemäini Gsellschaft gstande isch. Si het anstatt vo de religiööse Studie, wo denn under de Juude vorgherrscht häi, wältligi Studie befürwortet, under anderem s Studium vo dr hebräische Sprooch und dr jüüdische Gschicht. De Befürworter vo dr Haskala het mä Maskilim (Hebräisch: משכילים) gsäit. Us dr Haskala si spööter jüüdischi politischi Beweegige uusegwaggse und dr Kampf um die jüüdischi Emanzipazioon. As Geegebeweegig häi sich im aschkenasische Juudedum jüdischi Konfessione afo entwiggle, wo hüte vor allem in de anglofoone Länder stark verbräitet si. Im ängere Sinn mäint Haskala s Studium vom Biblische Hebräisch und vo de dichterische, wüsseschaftlige und kritische Däil vo dr hebräische Litratuur. Dr Begriff wird mänggisch für s modärne kritische Studium vo jüüdische religiööse Büecher wie dr Mischna und em Talmud brucht, im Geegesatz zu wie die Wärk vo dr jüüdische Orthodoxii gleert wärde. Isaak Euchel: Vom Nutzen der Aufklärung. Schriften zur Haskala. Uusegee vom Andreas Kennecke, Parerga, Berlin 2000, ISBN 978-3-930450-58-9. Shmuel
Under ere Pandemii verstoot mä e Chranket, wo sich uf grosse Däil vo dr Wält usbräitet. Im Geegesatz zun ere Epdemii isch e Pandemii also nit uf äi Ort oder äi Gebiet beschränkt. Aber au bi Pandemie git s Gebiet, wo vo dr Chrankhet nid betroffe wärde. Die si vilmol schweer zuegänglig wie abgläägnigi Insle, Gebiet in Urwälder oder Dääler in Gebirg, und bliibe wäge däm von ere Infekzioon verschont. Wil d Ändig -demii sich sproochlig uf Mensche beziet, brucht mä in dr Veterinärmedizin au d Bezäichnige Panzootii statt Pandemii und Epizootii statt Epidemii. S Wort Pandemii (πανδημία) isch us de griechische Wörter πᾶν (Dransliterazioon pān) ‚alles‘ und δῆμος dēmos ‚Volk‘ abgläitet, es bezäichnet also öbbis, wo ‚s ganze Volk‘ drifft. Hüte bräite sich Infekzionschrankete am schnällste uf dr ganze Wält über d Flugrute us. So isch AIDS, wo vom HI-Wiirus verursacht wird, u. a. dur e Flugturismus vom ene lokale zum ene wältwite Brobleem worde. Dä Effekt het mä au wääred dr SARS-Pandemii 2002/2003 gsee: In Asie het mä no aagnoo, ass d Chranket sich über die klassische Verbräitigswääg usbräitet, wo aber d Zaal vo de Chranke in Kanada rasch gwaggse isch, het mä dä Effekt vom Räise scho
D Beatrice Egli (* 21. Juni 1988 z Pfäffike, Kanton Schwyz) isch e Schwyzer Schlagersängeri un d Gwinneri vu dr zehte Stapfle vu dr RTL-Castingshow Deutschland sucht den Superstar. D Beatrice Egli chunnt us ere musikalische Familie un singt syt ihrem nyynte Lääbesjohr. Mit 14 het si aagfange mit Gsangsunterricht un si het ab do au scho uf Volksfescht gsunge. Si het en Uusbildig zur Friseri gmacht un au ai Johr lang in däm Beruefg gschafft. Anne 2011 het si ne Schauspiiluusbildig an dr „Schule für Schauspiel Hamburg“ abgschlosse. Mit ihre zwee elteren un em jingeren Brueder wohnt si im Elterehuus z Pfäffike. Anne 2007 isch d Egli zämme mit dr Lys Assia ufdrätte un si hän gmainsam d Single Sag mir wo wohnen die Engel un s glychnamig Album vereffetligt. S Duo het im April 2007 mit däm Titel di schyzerisch Vorentschaidig zum Grand Prix der Volksmusik gwunne. Bim Finale z Wien im Augschte sin si uf Platz 12 vu 16 chuu. Fir des Abschnyde isch d Egli vu dr Assia verantwortli gmacht wore. Im Spotjohr 2007 isch d Egli bim „Herbstfest der Volksmusik“ vum Florian Silbereisen ufdrätte. Anne 2009 het si im „Musikantenstadl“ dr Titel Lippenstift bresäntiert. Bis
S Burgeland (burgelandkroatisch Gradišće, ungarisch Felsőőrvidék/Őrvidék, Lajtabánság oder au Várvidék) isch es Land im Oste vo Öschtriich. D Landeshoptstadt isch Eisenstadt. Vo de nün Bundesländer z Öschtriich isch s Burgeland s östlichscht und vo de Iiwohner här s chlinscht. S Burgeland gränzt im Nordweschta a Nideröschtriich und im Südweschta a d Steiermark. Öschtriichischi Ussegränze häts im Norde mit de Slowakei, im Oschte mit Ungarn und im Süde uf e paar weniga Kilometer mit Slowenie. S Burgeland isch es langzoges Gebiet - vo Norde bis Süde chli mee wie 140 km und a de schmälschta Stell guet 4 km. Im Norde isch es ehner flach und vom Neusidler See prägt, im Süde sind d Usläufer vo de Alpe. Commons: Burgenland – Sammlig vo Multimediadateie Website vo de Burgeländische Landesregierig Statistik Austria – Bevölkerung zu Jahresbeginn nach administrativen Gebietseinheiten (Bundesländer, NUTS-Regionen, Bezirke, Gemeinden) 2002 bis 2023 (Gebietsstand 1.1.2023) (ODS) Anteil der Ausländer an der Bevölkerung in Österreich nach Bundesländern zu Jahresbeginn 2018. Statista, archiviert vom Original am 6. August 2018; abgruefen am 6. August 2018. Regionales BIP, verfügbares Einkommen und Beschäftigung 2014. Statistik Austria, 14. Dezember 2015, archiviert vom Original am 15. November 2016; abgruefen am 17. Oktober 2016. Arbeitsmarktdaten 05/2017 (Memento
Hedemora isch de Hauptort vo dr glichnamige Gmeind i dr südschwedische Provinz Dalarna und dr historische Provinz Dalarna. Dr Ort hät 7 273 Iwohner und e Flächi vo 612 Hektare (2010). Hedemora ligt im Landesinnere, öpe 175 km nordweschtlich vo Stockholm ewägg. De Ort isch öber d Hoptstross Nr. 70, wo vo Enköping uf Borlänge füert, und mit de Isebahn erreichbar. I de Nöchi flüsst de öber 250 km langi Dalälven verbii. Commons: Hedemora – Sammlig vo Multimediadateie Småorter; arealer, befolkning (2 Oktober 2012) Statistiska Centralbyrån (Swedish) accessdate 27 März 2015 Archivlink (Memento vom 3. Septämber 2014 im Internet Archive)
Dr Tomas Gösta Tranströmer [ˌtʊmːas ˈjœsˈta ˈtɹɑːnstɹœməɹ] (* 15. April 1931 z Stockholm; † 26. Merz 2015) isch e schwedische Lyriker gsi. 2011 het er dr Nobelbriis für Litratuur überchoo. Si Gsamtwärk umfasst zwölf Gedichtbänd mit eme Gsamtwolume vo weniger as 500 Site. Äins vo de Kennzäiche vo sinere Lürik isch e so groossi Verdichdig vo Sproochbilder wie mööglig. 17 dikter. Bonnier, Stockholm 1954. Hemligheter på vägen. Bonnier, Stockholm 1958. Den halvfärdiga himlen. Bonnier, Stockholm 1962. Klanger och spår. Bonnier, Stockholm 1966. Mörkerseende. Författarforlaget, Göteborg 1970. Stigar. Författarforlaget, Göteborg 1973, ISBN 91-7054-110-8. Östersjöar. Bonnier, Stockholm 1974, ISBN 91-0-039367-3. Sanningsbarriären. Bonnier, Stockholm 1978, ISBN 91-0-043684-4. Det vilda torget. Bonnier, Stockholm 1983, ISBN 91-0-046048-6. För levande och döda. Bonnier, Stockholm 1989, ISBN 91-0-047672-2. Minnena ser mig [Selbstbiografie]. Bonnier, Stockholm 1993, ISBN 91-0-055716-1. Sorgegondolen. Bonnier, Stockholm 1996, ISBN 91-0-056232-7. Air Mail. Brev 1964–1990. Brevväxling mellan Tomas Tranströmer och Robert Bly, Bonnier, Stockholm 2001, ISBN 91-0-057384-1. Fängelse. Nio haikudikter från Hällby ungdomsfängelse (1959). Edition Edda, Uppsala 2001, ISBN 91-89352-10-6. Den stora gåtan. Bonnier, Stockholm 2004, ISBN 91-0-010310-1. Jonas Ellerström (Hrsg.): Tomas Tranströmers ungdomsdikter. Ellerström, Lund 2011, ISBN 978-91-7247-261-7. Lennart Karlström: Tomas Tranströmer. En bibliografi. (= Acta Bibliothecae regiae Stockholmiensis 50, 66). Kungl. Biblioteket, Stockholm
Dr Hans Erni (* 21. Februar 1909 z Luzärn; † 21. Merz 2015 z Luzärn) isch e Schwizer Mooler, Grafiker und Bildhauer gsi. Er het e Hufe Lithografie gmacht, öbbe 300 Blakaat und meereri Wandbilder (so für s Schwizerische Roote Chrüz, s IOC, d UNO und d UNESCO, d ICAO und vili öffentligi und brivati Undernääme), het öbbe 200 Sachbüecher, Enzyklopedie und literarischi Wärk illustriert und Entwürf für öbbe 90 Briefmarke (hauptsächlig für d Schwiz, Liechtestäi und d UNO) und 25 Medallie gmacht. Für die Schwizerischi Nazionalbank het er drei Resärve-Banknote entworfe und 2009 en amtligi 50-Franke-Goldmünze. Dr Hans Erni isch mit dr Künstler Gertrud Bohnert (* 1908; † 1948 bim ene Ritunfall) verhürootet gsi und het mit ere e Dochder, d Simone Erni gha, wo au as Künstlere schafft. 1949 het er d Doris Kessler ghürootet. Vo iire het er e Soon und zwäi Döchder gha. Konrad Farner: Hans Erni: Weg und Zielsetzung des Künstlers. Arbeiten aus den Jahren 1931 bis 1942. Amstutz, Herdeg & Co., Züri 1943. Konrad Farner: Hans Erni. Ein Maler unserer Zeit (= Erbe und Gegenwart. Bd. 48). Mundus, Baasel 1945. Josef Rast: Grafiker als Maler: Hans Erni, Alfred Pauletto, Celestino Piatti, Hugo Wetli, Kurt
D Sackbrüeder ( Fratres saccati; it.: Sacchetti oder „Fratres de Poenitentia Jesu Christi; de.: Buessbrüeder Jesu Christi) si e Bättelorde im 13. Joorhundert gsi. Iire Naame isch vom Stoff choo, wo iiri Chläider drus gmacht gsi si. Dr Orde isch am Ändi vo de 1240er Joor im provencalische Hyères (Frankriich) vom Raimund Attanulfi gründet worde, nodäm en d Franziskaner abgleent häi. Zu sine erste Mitbrüeder het dr Bertrandus de Manara (d’Almanarre) ghöört und bäidi si under em Iifluss vom Breediger Hugo vo Digne gstande. Si häi dr Orde noch em Vorbild vom Dominikanerorde ufbaut und er isch zerst uf d Provence beschränkt gsi. In de 1270er Joor het er scho mee as 100 Konvänt ghaa. Dank däm Erfolg het dr Orde vo dr Kurie dr dritt Blatz under de Bättelorde überchoo. 1274 het s Zwäite Konzil vo Lyon dr Orde ufghoobe, und d Sackbrüeder si Mitgliider in andere Bättelorde worde oder häi überhaupt dr Orde gwäggslet. Vili Spirituale häi im Orde vo de Sackbrüeder dr Ordo novus vom Joachim vo Fiore gsee. Kaspar Elm: Ausbreitung, Wirksamkeit und Ende der provençalischen Sackbrüder (Fratres de poenitentia Jesu Christi) in Deutschland und den Niederlanden. Ein Beitrag zur kurialen und konziliaren Ordenspolitik des 13.
Dr Zwäit Orde vom häilige Franziskus, dr Orde vo de Clarisse (mä säit em au dr Seraphisch Orde, latiin. Ordo Sanctae Clarae, Abchürzig OSC), isch 1212 vom Franziskus vo Assisi und dr Klara vo Assisi (1193–1253) gründet worde. Si si zerst as d Damianitinne, «die arme Fraue bi San Damiano», bekannt gsi. Dr Name vo de Clarisse häi si erst noch em Dood vo dr Clara vo Assisi überchoo. Dr Franziskus het em Orde d Reegle vorgschriibe: strängi Klausur und vollkommeni Armuet. S Bischbil vo de Damianitinne het Schuel gmacht und bald si nöiji Klööster vo de Minorite und Clarisse gründet worde. Das het spööter zur Gründig vom ene dritte Orde gfüert, wo immer e Manneorde und e Frauenorde zämmeghööre und e Ordensfamilie bilde. Wo d Clara vo Assisi gstorbe isch, het s scho 111 Damianitinne-Klööster gee: 68 z Italie, 21 z Spanie, 14 z Frankriich und 8 im Häilige Römische Riich. Gege s Ändi vom 14. Joorhundert si s scho mee as vierhundert in ganz Öiropa gsi. Hüte existiere uf dr ganze Wält öbbe 1'000 Clarisseklööster, z Dütschland öbbe zwanzig und in dr Schwiz no zwei. Commons: Clarisse – Sammlig vo Multimediadateie www.klarissen.de Föderation vo dr dütschsproochige Clarisse Dreytägige
Dr Heinrich II. vo Isny OFM (* 1222 z Isny as Heinrich Göck(h)elmann; † 17./18. Merz 1288 z Hagenau), au Knoderer und Gürtelknopf gnennt, isch as Heinrich IV. vo 1275 bis 1286 Bischof vo Baasel gsi, as Heinrich II. 1286 bis 1288 Erzbischof vo Mainz und under em Rudolf vo Habsburg Erzkanzler vom Riich. Dr Heinrich Göckelmann isch as Soon vom ene Beck oder Schmiid z Isny im Allgäu uf d Wält khoo. Er isch em Orde vo de Minorite bidrätte; vo deren iirer Ordensdracht chömme au im Heinrich sini Binääme Knoderer oder Gürtelknopf. Er het z Bariis studiert und und isch Lääsmäister vom Minoriteorde z Baasel worde. 1274/75 isch er zum erste Mol Gsandte vom Rudolf I. gsi, wo dä drum kämpft het, ass si Waal zum Köönig anerkennt wurd. 1275 isch er Bischof vo Baasel worde, 1286 Erzbischof vo Mainz gliichzitig Erzkanzler. Scho as Bischof isch dr Heinrich vo Isny as Verdraute vom Rudolf meermol in däm sim Ufdraag Gsandte gsi. Wo dr Rudolf I. dr Mainzer Landfriide non emol nume für en äinzelns Stammgebiet het welle lo beschwöre, het dr Rudolf dr Heinrich zum Landfriidenshauptmaa und Riichswikar vo de Thüringer Länder ernennt und dä het am 29.
Kruja (Ussprooch: [ˈkɾuja]; unbestimmti Form im Albanische: Krujë) isch e Stadt in Mittelalbanie mit 15.829 Ywohner (Stand 2007). Es isch d Hauptstadt vum Kreis Kruja un lait 20km nordöschtlich vo de Haupstadt Tirana. De Name chunt vum albanische Wort krua, wo „Quelle“ bedütet. Kruja isch für d Albaner, wege de Roll vo de Stadt im Kampf vum Gjergj Kastrioti Skanderbeg gege d Osmane, e Art Nationalheiligtum. Kruja het im Verglych zue andre Ortschafte vo Albanie e rächt guets touristischs Aagebot. Eini vo de Hauptattraktione isch d Burg mit em Skanderbeg Museum, wo au e ethnographischs Museum dezueghört. In de Burg gits usserdäm mehreri Restaurants mit Ussicht uff d Berg. De Wäg zur Burg füert durch e Basar ussem 19. Joorhundert, wo verschidni Souvenirs wie handgwebti Teppich, traditioneli Tracht oder sunschtigs Kunsthandwerch verchauft werde. Am bekannteschte isch Kruja durch de Widerstand vum albanische Nationalheld Skanderbeg gäge d Osmane im 15. Joorhundert. De Skanderbeg het vo 1443 bis zue sym Dot im Joor 1478 erfolgrych Widerstand gege d Osmane gleischtet, un het Kruja als syn Herrschaftssitz gnutzt. In denne 35 Joor het Kruja drei Belagerige überstande, glychwohl dass d Osmane zaalemässig wyt überlege gsi sin un Kruja e winzigi Burg isch. In
D Baasler Handfesti isch e Dokumänt gsi, wo d Föidalhere vo Baasel im spoote Middelalter, d Baasler Fürstbischöf, mit em dr Bürgerschaft vo dr Stadt e Verfassig gee häi und mit ere s Mitsproochrächt. Dr Bischof Heinrich vo Nöjeburg het 1263 as erste dr Stadt d Handfesti gee, wo in dere Form bis zum Aafang vom 16. Joorhundert gültig gsi isch und bis denn vo jedem Bischof bestäätigt worde isch. 1274 het dr Heinrich kurz vor sim Dood au em Gläibaasel e Handfesti gee. Dr Bischof schwört in dr Handfesti, ass er sis ganze Lääbe lang dr Stadt e Bürgermäister und e Root wurd gee, wenn d Bürger das vo iim wurde verlange. E Kiiserkollegium, wo us zwäi fürstbischöflige Dienstmanne, vier Bürger, wo us em vorige Root gweelt wurde, und zwäi Doomhere bestoot, wurd iigschwoore und wurd us de Bürger, Ridder und Handwärker vo dr Stadt e Root und e Bürgermäister weele. Dr Bürgermäister müess in dr Stadt woone und döf nid scho im Joor vorhär Bürgermäister gsi si. Dr Bischof bestätigt au alli Rächt und Freihäite, bsundrigs die vo de Zümft. Er schwört no, ass er ooni dr Wille vo de Bürger käni Stüüre wurd erheebe. Dr Bischof und
Bi dr Adipositas (lat. adeps ‚Fett‘), Fettliibigkäit oder Obesitas, umgangssproochlig au Fettsucht, handlet es sich um e Ernäärigs- und Stoffwäggselchranket mit starkem Übergwicht, wo kennzäichnet isch dur e Vermeering vom Körperfett mit chrankhafte Uswirkige, wo über s normale Määss uusegoot. Noch dr WHO-Definizioon reedet mä vo Adipositas vom ene Körpermasseindex (BMI) vo 30 kg/m². Mä underschäidet drbii drei Schwerigrad. Indikatore für dr Däil vom Fett im Körper und wie s verdäilt isch, si dr Buuchumfang und s Dalie-Hüfte-Verheltnis. P. Schauder, Günter Ollenschläger: Ernährungsmedizin. Prävention und Therapie. 2006, ISBN 3-437-22921-4. H. Biesalski, P. Fürst, H. Kasper: Ernährungsmedizin. 2004, ISBN 3-13-100293-X. G. Reich, M. Cierpka: Psychotherapie der Eßstörungen. 2001, ISBN 3-13-108782-X. S. Eder, A. Radinger, J. Möhring: Pauline purzelt wieder. Hilfe für übergewichtige Kinder und ihre Eltern. edition riedenburg, Salzburg 2009, ISBN 978-3-902647-23-8. Rachel Schemmel (Editor): Nutrition, Physiology and Obesity. CRC Press, Boca Raton, Florida 1980, ISBN 0-8493-5471-4. S3-Medizinische Leitlinie: Therapie der Adipositas im Kindes- und Jugendalter. AWMF-Registernummer 050/002 (onläin: Langfassung, Kurzfassung, Leitlinienreport), Stand 01/2009. S2-Medizinische Leitlinie: Adipositas der Deutschen Gesellschaft für pädiatrische Rehabilitation und Prävention, AWMF-Registernummer 070/001 (online: Volltext), Stand 10/2007 Georges Vigarello: Les métamorphoses du gras: Histoire de l'obésité du Moyen Age au XXe siècle. Ed. Seuil, Paris 2010, ISBN
D Menstruazioon isch d Bluetig us dr Gebärmueter, wo periodisch duet ufdräte. Dr erste Menstruazioon säit mä d Menarche, dr letschte d Menopause. Si markiere dr Aafang und s Ändi vo dr fruchtbare Zit im Lääbe von ere Frau. S Wort läitet sich vom lat. menstruus, „monatlig“ zu lat. mensis, „Monet“ ab, wil dr Menstruazioonszüklus und au dr Mondmont öbbe 28 Dääg lang sind. Sünonüüm sind Periode, Regle, Menses oder Menorrhö (medizinisch). Dr ersti Daag vo dr Menstruazioon isch dr Aafang vom Menstruazioonszüklus. Dä isch greeglet dur Hormon und foot a, wenn e Graafsches Follikel rif wird zum Äisprung, und denn wird d Gebärmueterschliimhut vorberäitet, so dass sich e befruchdets Äi cha iiniste. Im Durchschnitt wärde 65 ml, maximal 200 ml Flüssigkäit usgschiide. Die bestoot nid nume us Bluet, sondern au us Sekret und Schliimhuträst. Wenn d Menstruazioon nid bassiert, bezäichnet mä das as Amenorrhoe. Wenn d Periode stark isch (über 200 ml), reedet dr Mediziner vo Hypermenorrhoe. Wenn d Menstruazioon in Abständ vo weniger as 23 Dääg vorchunnt, wird das as Polymenorrhoe bezäichnet. Bim ene Interwall vo mee as 35 Dääg reedet mä vo Oligomenorrhoe. D Bluetig wird bi Primate periodisch usglööst, wenn d Gebärmueterschliimhut usgstoosse wird. Bi dr
D Helene Fischer (* 5. Augschte 1984 z Krasnojarsk, Sowjetunion) isch e dytschi Schlagersängeri, Dänzeri un Entertaineri. Si zellt mit iber nyyn Millione verchaufte Dondreger zue dr erfolgrychschte Schlagersänger vu Dytschland. Ihri Albe «Farbenspiel» un «Best of Helene Fischer» ghere zue dr maischtverchaufte Musikalbe z Dytschland. Di mehfach pryysgchrent Chinschtleri schafft au fir s Färnseh un bresäntiert an dr Wynächte syter anne 2011 «Die Helene Fischer Show». D Helene Fischer isch as zwait Chind vum russlanddytsche Eebaar Maria un Peter Fischer z Sibirien uf d Wält chuu. Ihre Vater het as Sportlehrer gschafft un ihri Mueter as Ingenieuri an erer Hochschuel. D Großeltere sin Wolgadytschi gsii, wu 1941 uf Sibiririe deportiert wore sin. Anne 1988 sin ihri Elter mit ihre un ihre sechs Johr eltere Schweschter uf Wöllstein z Rhyland-Pfalz uusgwanderet. D Helene Fischer isch z Wöllstein uf Realschuel un het dert scho an Theater-AG un Musicalkurs dailgnuu. Noch em Realschuelabschluss anne 2000 het d Helene Fischer an dr Stage & Musical School z Frankfurt am Main e dreijehrigi Uusbildig gmacht, wu si mit dr Bihniryfibriefig as staatlig anerkännti Musicaldarstelleri abgschlosse het. Scho in dr Zyt vu ihren Uusbildig het si erschti Engaschmänts ghaa. Si isch am Staatstheater Darmstadt in
D Dinosaurier (Dinosauria, vo griechisch δεινός deinós ‚schrecklig‘, ‚gwaltig‘ und σαῦρος sauros ‚ Äidäggse‘) si d Grubbe vo de Landwirbeldier (Tetrapoda) gsi, wo im Mesozoikum (Ärdmiddelalter) vo dr Mittlere Trias vor rund 235 Millione Joor bis zur Chriide-Terziäär-Gränze vor öbbe 65 Millione Joor die festländische Ökosüsteem dominiert het. In dr klassische Süstematik wärde d Dinosaurier as en usgstorbene Zwiig vo de Reptilie aagluegt, us kladistischer Sicht ghööre zu de Dinosaurier als süstematischi Äihäit au d Vögel, wo us ere Grubbe vo chliine theropode Dinosaurier stamme. Am Ändi vom Mesozoikum si also nit alli Dinosaurier wääred em Massenusstärbe undergange, sondern e chliine, spezialisierte Däil von ene het bis hüt as Vögel überläbt. In andere Wüsseschafte as d Paleontologii, wie in dr Vogelkund (Ornithologii), schafft mä aber immer no mit dr zoologische Süstematik, wo d Vögel in ere en äigeständigi Klass bilde. Im allgemäine Sproochgebruuch isch s gliich. D Paleontolooge leere über d Dinosaurier dur d Undersuechig vo Fossilie, wo in dr Form vo verstäinerete Chnoche, Hut- und Gwääbabdrück überliiferet si – und dur Spurefossilie, also Fuessspure, Äier, Näster, Magestäi oder verstäinerete Schissdräck. Mä het Räst vo Dinosaurier uf alle Kontinänt gfunde, au in dr Antarktika, wil d Dinosaurier zun ere Zit