rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Demokratisch Republik Kongo (dt. Uussproch: [ˈkɔŋgo], frz.: [kɔ̃ˈgo]), vu 1971 bis 1997 Zaïre, abgchirzt DR Kongo, Kongo (Kinshasa) bzw. Kongo-Kinshasa oder aifach dr Kongo, isch e Staat z Zäntralafrika. Är gränzt (vu Norde uus im Uhrzaigersinn) an di Zäntralafrikanisch Republik, dr Sidsudan, Uganda, Ruanda, Burundi, Tansania, Sambia, Angola, d Republik Kongo un an dr Atlantik. Vu dr Flechi här isch s zweetgrescht un vu dr Yywohnerzahl här dr viertgrescht Staat vu Afrika. S Land wird vum Äquator durzoge, wäge däm herrscht e tropisch Klima. Großi Dail vum Staatsbiet sin deckt mit tropischem Rägewald. Drotz ass es Land großi Rohstoffvorchuu het, zellt s dur johrzehntelangi Uusbytig un johrelangi Chrieg hite zue dr ermschte Länder vu dr Wält. Im Human Development Index vu dr Verainte Natione nimmt di Demokratisch Republik Kongo im Johr 2010 dr vorletschte (168.) Blatz yy. S Biet vu dr Demokratische Republik Kongo umfasst as zwaitgreschte Staat vu Afrika 2 344 885 km² un isch dodermit 6,6-mol eso groß wie Dytschland un 76,9-mol eso groß wie d Flechi vu dr ehmolige Kolonialmacht Belgie. Rund 60 Brozänt vum Land nimmt s Kongobecki mit syyne tropische Rägewälder yy. S isch in allne Richtige vu Bärgzig vu 500 bis 1000 Meter
D Republik Kongo (dt. [ˈkʰɔŋgo], frz. [kɔ̃ˈgo], bis 1960 Mittelkongo, 1969 bis 1991 Volksrepublik Kongo) isch e Republik z Zäntralafrika. D Hauptstadt isch Brazzaville; s Land isch friejer au unter em Name Kongo-Brazzaville bekannt gsii. Dr Staat gränzt an Gabun, Kamerun, di Zäntralafrikanisch Republik, di Demokratisch Republik Kongo (friejer Zaire), di angolanisch Exklav Cabinda un dr Atlantisch Ozean. Im Human Development Index lyt si uf em 140. Blatz vu 187 (Stand 2013). D Republik Kongo lyt im usserschte Nordoschte vum Kongobecki un gränzt im Oschten un Sidoschten an dr Fluss Kongo un däm sy Näbefluss Ubangi. D Hauptstadt Brazzaville lyt am Pool Malebo, ere seeartigen Uuswytig vum Kongo. Kinshasa, d Hauptstadt vu dr Demokratische Republik Kongo, lyt am Stade vis-à-vis. D Republik Kongo lyt uf bode Syte vum Äquator un het dodermit tropisch Klima. Di zwo Rägezyte gehn vu Jäner bis Mai un vu Oktober bis Mitti Dezämber. Dr Johresniderschlag lyt bi 1400 mm bis 1900 mm, an dr Kischte weniger. No dr schmale Kischtenebeni mit Mangrovevegetation un Fychtsavanne goht s Land zuen eme Hochplatoo ufe, wu an dr Gränze zue Gabun uf bis zue 1040 m aastygt. Mit 57,2 Brozänt isch dr grescht Dail vum Land deckt mit tropischem
De stimmlosi alveolari Frikativ isch en Konsonant. S Zeiche im IPA, un au de Buechstab im latiinische Alphabet, defür isch s. Des Zeiche stoot glychzitig au für di stimmlose dentale un postalveolare Frikativ. In bstimmti Dialäkt vum Alemannische git es zwo Variante vo däm Luut, e Fortis un e Lenis. In de Sprooche vo dr Wält wird de Luut entweder mit de Zungespitz (=apikal) oder mit em Zungeblatt (=laminal) artikuliert. Die gnaui Zeiche im IPA defür sin [s̺] bzw. [s̻]. In ere Sprooch wird de Luut meischt entweder apikal (z. B. Änglisch) oder laminal (z. B. Französisch) ussgsproche. Sältener sin Sprooche wo beidi Versione vorchömme (z. B. Baskisch). Es isch en Frikativ; es wird e Engi im Muul bildet, wo de Lùftstrom duredrùggt wird. De Artikulationsort isch alveolar; d Zùng bildet mit de Alveole e Engi. D Phonation isch stimmlos; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder nit. Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse. Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut. Thelwall, Robin (1990), "Illustrations of the IPA: Arabic", Journal of the International Phonetic Association 20
D Republik Südafrika isch en Schdaat am Südschpitz vo Afrika. S Land mit de Hauptschdadt Pretoria lit zwüsche 22 und 35 Grad südligi Breiti und zwüsche 17 und 33 Grad östligi Längi (ohni Berücksichtigung vo de Prinz-Edward-Insle). Im Süde und Südoschte gränzt s Land an dr Indisch Ozean und im Weschte an dr Atlantik. Im Norde liige d Nochberländer Namibia, Botsuana und Simbabwe, öschtlig drvo Mosambik und Swasiland. S Königriich Lesotho isch än Enklave, wird also vollschdändig vo Südafrika umschlosse. Sidafrika isch e ethnisch seli gmischt Land, wu Mänsche mit allne Hutfarbe läbe un wu wäg däre Vilfalt vilmol Rägebogennation gnännt wird. Wel di verschidene Volksgruppe aber nit alliwyl konfliktfrej näbenenander gläbt hän, hän ethnischi Probläme un Uuruejene zwische dr wysse Bevelkerigsminderheit un dr schwarze Mehrheit in dr Gschicht un dr Bolitik vum Land vorgherrscht. D National Party, d Bardei vu dr niderländisch-stämmige Bure, het no ihrem Wahlsiig im Johr 1948 s wältwyt gächtet Syschtem vu dr Apartheid yygrichtet, wu aber scho dervor unter dr bolitische Fierig vu dr britisch-stämmige Staatsfierig aagfange gha het un bis churz no dr Wahl vum gmäßigte Presidänt Frederick Willem de Klerk Bstand gha het. D Wändi in dr Bolitik anne 1990 isch dur dr
Dr Pentameter (vo griechisch pente–fümf + metron—Mass) isch es Värsmass, wo sitdäm s vo de alte Grieche erfunde worden isch, immer widr vo de Dichder an ihri Bedürfnis und ihri Schbrooch aabasst worden isch. D Grieche hai Gedichtziile hüfig mit säggs Värsfüess gschriibe, das heisst in Hexameter. Dr Pentameter isch au us säggs Värsfüess, Daktyle, wo us erä lange odr betonte (Schema: — ) und zwei churze, unbetonte (Schema: ‿ ) Silbe beschdoht, zsämmegsetzt (Schema: — ‿ ‿ ), und wo von erä Zäsur in zwei Halbziile vo drei Füess iideilt si, wobii dr letschd Fuess vo jeder Halbziile numme us erä lange Silbe beschdoht: Schema: — ‿ ‿ | — ‿ ‿ | — || — ‿ ‿ | — ‿ ‿ | — Dr Pentameter isch hüfig in Verbindig mit Hexameter bruucht worde. Im Distichon (Dobbelvärs) hai d Schdrophe us zwei verschiidene Värs beschdande, emä Hexameter und emä Pentameter. Dr Schiller het s äso beschriibe in siim Distichon auf das Distichon: Im Hexameter steigt des Sprinquells flüssige Säule, Im Pentameter drauf fällt sie melodisch herab. Dr Dante het mit siiner Göttlige Komödie de middelalterlige Europäer vorgmacht, wie mä groossi Literatur in dr Umganschschbrooch cha schriibe. Siini Värs in
D Ziibelewaaie isch äins vo de dradizionelle Baasler Fasnachtsgricht, und z Bäärn wird si as Zibelechueche wääred em Zibelemärit as Oobenässe serviert. Si wird aber au im Räschd vo dr alemannische Schwiz, z Baade-Württebärg und im Schwoobeland gässe: Ziibelewaaie säit mä drum au am Hochrhy bis über e Hotzewaald äwäg, und wyter öschdlig ghäisst si Böllewääe und Bölletünne. Am Kaiserstuehl isch si as Zibelekuachä und im Elsass as Quiche odr Quiche alsacienne bekannt. E Waaie isch ä Chueche us erä dünne Underlaag vo Waaiedäig, wo mä fiini Ziibeleschiibli und je noch Gebiet und Vorliebi Schbägg odr Luuch drufduet und mänggisch mit Chäs überbacht. Es isch am beschde, d Ziibele vo Hand z schniide, wil, wenn si von erä Maschine gschnäzlet wärde, dr Belag z matschig wird. In de Wiibaugebiet isst mä sä bsundrigs hüfig wääred dr Wiiläsi. Mä dringgt drzue Suuser odr ä drochene Wisswii wien ä Riisling. Für ä Däig nimmt mä 200 g Wissmähl, ä halbe Teelöffel Salz und vermischd s, duet 80 g Anke, Säufett odr Margarine drzue und verriibt s, bis dr Däig gliichmässig isch. 5 bis 6 Ässlöffel Wasser und 10 g Hefi wärde drin verrüehrt, zum enä homogene Deig knättet und, zuedeggt, lot me
Ä Gricht, dr Begriff isch im 13. Johrhundert vo richte im Sinn vo „aarichte, herrichte“ bildet worde, isch än aagrichteti odr zuebereiteti Schpiis. Es beschdoht im allgemeine us mehrere Zuedate. Traditionelli Gricht, wo nach Rezäpt kocht si, hai meischdens feschti Näme, wo aber hüfig vo Region zu Region verschiide si. Abgleiteti Begriff si s Hauptgricht as zentrale Beschdanddeil vom enä mehrgängige Menü zwüsche Vorschpiise und Nochschpiise, s Schdammgricht oder Schdammässe as Gricht, wo schdändig in erä Beiz aabote wird (au as Schpezialität vom Huus) im Unterschiid zum Dagesgricht, wo däglig wäggslet, bzw. as „miis Schdammgricht“ as persönligs Lieblingsgricht, s Nationalgricht as typischs „Lieblingsgricht“ vom enä Land, wo hüfig au as Schbitzname für däm siini Iiwohner bruucht wird (z. B. „Krauts“ vo Suurchruut, wo d Ängländer de Dütsche oder „Spaghettis“, wo die Dütsche de Italiener gsait hai), oder Dällergricht as Gricht, wo in Portione uf em Däller serviert wird. Ufwändig dekorierti Schaugricht si im antike Rom, in der Renaissance und im Barock beliebt gsi, wo mä chliineri Dier in groossi Broote vo ganze Dier gsteckt het, mänggisch lääbigi Singvögel, wo bim Tranchiere uusegfloge si.
Als Plural bezeichnét mer in dé Fachsproch d Mehrzahl vo Nomé, Adjektive und d Prónomé in dé 4., 5. und 6. Person. S Wort "Plural" leitét sich vom lateinisché Verb "plus" (im Sinn vo "mehrerí") ab. Zur Bildíg vom Plural vo Nomé git s im Alemannisché recht wenígi Reglé. Zwar könné d Endígé durch die folgendé Reglé bstimmt werdé: sächlichí Nomé (Neutra) kriegé d Endíg -er männlichí Nomé (Maskúlina) kriegé in dé Schwíz meistens keiní Endígé in dé allermeisté dýtsché Dialekte d Endíg -e wieblichí Nomé (Femínina) kriegé d Endíg é (je noch Schriebíg au e; Úßsproch: /ə/, im mänké Regíoné au /ε/), wenn sie im Singúlar schó uff é endé, unterscheidét sich d Pluralform nie vom Singúlar. Ob a, o und u im Plural zu dé Umlúte ä, ö bzw. ü werdé, ka mer durch kei Regel bstimmé. Bíspiele: sächlich: s Kind - d Kinder männlich: dé Vókal - d Vokäl (CH), d Vókale (D) wieblich: Wörter wo voschiedéni Bedýtígé hän, aber im Singúlar formgliech sin, hän oft je noch Bedýtíg voschiedéní Endígé. Bíspiel: dé Band - d Bänd d Band - d Bands s Band - d Bänder An Fremdwörter und Abkürzígé wird oft d Endíg s aghängt.
De stimmlosi velari Plosiv isch e Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. Er chùnt in fascht jedere Sprooch vo dr Wält vor. S Zeiche im IPA defür isch [k]. Im Alemannische chùnt de Luut als Lenis, Fortis ùn behuucht vor. De Lenis-Luut wird allerdings meischt als /g̊/ bhandlet ùn transkribiert. Bstimmti Dialäkt, bsùnders im Niideralemannische ùn Schwööbische hen aber au nùmme de Lenis. Uss Gründ, wo mitem Ùffbau vùm mänschliche Muul z due hen, isch di gnaui Stell, wo de Luut ussgsproche wird, je nooch Sprooch ùn de andre Luut, wo im Wort vorchömme, verschiide. Es isch en Verschlùssluut; dr Lùftstrom im Muul wird ganz blockiert ùn deno wird d Lùft ùff eimool dur s Muul abgloo. De Artikulationsort isch velar; de hintere Zùngerùgge bildet mitem Gaumesegel en Verschlùss. Wyl des physiologisch rächt schwer isch, isch de Luut je nooch luutliche Ùmgäbig oft au lycht palatal oder affrikatisiert. D Phonation isch stimmlos; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder nit. Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse. Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut. Ladefoged, Peter & Maddieson,
S Gymnasium am Münschderblatz (früehner S Humanistische Gymnasium (HG), Pädagogium, Münschderschuel, Schuel uf Burg) isch s eltischte Gymnasium vo der Schdadt Basel und eins vo de eltischte in der Schwiiz. Am 1. April 1529 het dr Groosse Root beschlosse, ass d Schdadt d Bildig wurd vo dr Chille übernoh; d Schuel isch aber erscht 1589 gründet worde. Si befindet sich am Münschderblatz wisawii vom Basler Münschder. Im Schueljohr 2007/2008 si öbbe 300 Schüelere und Schüeler in fümf Klasseschduefe uf s Gymnasium gange. Dr neu Räkter vo der Schuel isch sit em Summer 2007 dr Eugen Krieger (* 1973). D Schuel het in der Schdadt ä guete Ruef und isch zwüsche 1600 und 1900 eini vo de wichtigschte und bekanntischte Schuele im dütschschbroochige Ruum gsi. Dr Friedrich Nietzsche und dr Jacob Burckhardt si Lehrer dört gsi. Nume Buebe si do uf d Schuel gange und ihre Schwerpunggt si die alte Schbrooche gsi: Latiinisch, Griechisch und Hebräisch. Vo 1930 a het d Schuel s Humanischdische Gymnasium (HG) gheisse. Sit 1968 dörfe au Maitli do lehre, und 1973 het die erschdi Schüelere d Matur beschdande. Sit dr kantonale Schuelreform vo 1997 heisst d Schuel Gymnasium am Münschderplatz. Hützudag cha mä näbem Latiinische und
S Gymnasium Kirschgarte (GKG) isch ä Gymnasium in der Schdadt Basel. Es isch 1997 mit em Zsämmeschluss vom Realgymnasium (RG) und em Mathematisch-Naturwüsseschaftlige Gymnasium (MNG) entschdande. Dr Underricht am Gymnasium Kirschgarte findet zum enä grosse Deil im Hermann-Kinkelin-Schuelhuus (s früehnere RG) schdatt, zum enä chliinere Deil wärde Schbezialiirichtige im De-Wette-Schuelhuus (s früehnere MNG) bruucht. Dr Lehrblan umfasst d Schwerpünggt Latiinisch, Physik und Aawändige vo dr Mathematik, Biologii und Chemii und Bildnerischs Schaffe. S Schuelareal befindet sich zwüschen em Bahnhof und em Aescheblatz. 1835 isch es Realpädagogium gründet worde. 1852 isch es Realgymnasium ohni Latiinischzwang vom Pädagogium am Münschderplatz abdrennt worde. D Oberstuefe vom Realgymnasium het mä as Gwärbschuel bezeichnet. S Ziil von erä isch gsi, d Schüeler uf s Studium am Eidgenössische Polytechnikum oder uf ä höcheri kaufmännischi Uusbildig vorzbereite. 1862 isch s Huus zur Mugge am Schlüsselbärg ufgschdockt und zum Schuelhuus für s Realgymnasium umbaut worde. Mit em Schuelgsetz vo 1880 het mä d Schuel in die Underi Realschuel und Oberi Realschuel iidäilt. 1887 isch es neus Schuelhuus für die Underi Realschuel an dr Rittergass 4 iigweiht wore (hüte s Baudepartement). Die Oberi Realschuel isch in s De-Wette-Schuelhaus iizoge, wo 1901 bis 1903 noch de Blän vom Fritz Stehlin
S Lienert-Gymnasium isch s Gymnasium in der schwizerische Schdadt Basel, wo sich am Kohlebärg befindet. Es isch 1997 dur ä Zsämmeschluss vom Gymnasium am Kohlebärg und em Holbei-Gymnasium entschdande. Es isch uf dr Liste vo de Kulturgüeter vo nazionaaler Bedütig. Im Johr 1780 het d Gsellschaft für s Guete und Gmeinnützige Basel d "Döchterschuel" ufdo, für zum d Bildig- und d Bruefschance vo Maitli z verbessere. 1884 isch d Döchterschuel im neue Gymnasium am Kohlebärg iizoge. 1899 isch d Gymnasialabdeilig ufgmacht worde. Die het s de Maitli möglig gmacht, d Matur z mache. S Gymnasium isch äso die einzigi Maturitätsschuel für Maitli gsi, im Volksmund as Affekaschte bikannt. 1906 isch s Gymnasium im Jugendstil erwiiteret worde. 1916 isch s Maitligymnasium eidgenössisch anerkennt worde. 1929 isch s in 3 Abdeilige iideilt worde: d Gymnasialabdeilig d Realabdeilig die Allgemeini Abdeilig, wo de hütige Diplommittelschuele entschbricht. 1959 isch die hütigi WBS (Wiiterbildigsschuel) „Holbein“ dauft worde. D Schuel isch jetzt drennt gsi in es Maitligymnasium I und II. Vom Johr 1968 aa dörfe au Buebe uf die Schuel go. De Maitligymnasie het mä denn "Kohlebärg- und Holbein-Gymnasium" gsait. Sit 1997 si die beide Schuele zsämmegschlosse. Sithär het s Gymnasium dr hütig Name: Gymnasium Leonhard.
S Gymnasium Bäumlihof isch ä schdaatligi Maturitätsschuel z Basel, wo d Sekundarschduefe I und II iischliesst. Siini Schwerpunggtfächer si Latiinisch, Italienisch, Spanisch, Physik und Mathematik, Biologie und Chemie, Schbort, Bildnerischs Gschdalte und Muusig. D Rektore isch sit em 1. August 2006 d Anna-Katharina Schmid. An dr Schuel lehre öbbe 650 Schüelere und Schüeler, drvo 75 Schbortschüeler in Schbortförderklasse. D Schuel het au es chliis Computer Museum iigrichdet, wo d Rächner, wo in de letschte drei Johrzähnt im Informatikunderricht bruucht worde si, und anderi elektronischi Grät wie Videoschbiil, Terminal usw. usgeschdellt wärde. Uf em Dach vom Schuelgebäud het s ä Wätterstation und ä Webcamera. Official Homepage of the Computer Museum at Gymnasium Bäumlihof (GB) Basel, Switzerland (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/mitglied.lycos.de Gymnasium Bäumlihof Intranet - Wetterstation Archivlink (Memento vom 30. Mai 2008 im Internet Archive)
Obschd isch ä Sammelbegriff für d Frücht und d Some, wo meischdens uf mehrjöhrige Bäum und Schdrüücher waggse, wo für ä Mensch ässbar si und wo mä zum gröschde Deil cha roh ässe. Urschbrünglig het dr althochdütschi Begriff obez as „Zuechoschd“ alles bedütet, wo usser Brot und Fleisch gässe worden isch, au Hülsefrücht, Gmües und Ähnligs. D Unterscheidig zwüsche Obschd und Gmües isch unscharf. Im allgemeine schdammt Obschd vo mehrjöhrige, Gmües vo eijöhrige Pflanze, und dr Zuckerghalt bim Obschd isch meischdens höcher. Botanisch gseh entschdoht Obschd us dr befruchtete Blüete. Mit Gmües meint mä hüfig anderi Pflanzedeil. Paprika, Domate, Zucchini, Chürbis und Gurke si vo dr Biologii us gseh Frücht, wärde aber faschd immer nit as Obschd sondern as (Fruchd)gmües bezeichnet, wil si nid süess odr süürlig si. D Rhabarbere won ä Pflanzeschdängel isch, wird aber au as Obschd gässe. Im Handel wird d Iideilig vo Obschd in Chärnobschd, Schdeiobschd usw., wie s unde noche beschriibe isch, bruucht. In der Botanik aber fasst mä under em Sammelbegriff Obschd alli kultivierte oder wild waggsende Some und Frücht zsämme, wo im allgemeine roh gässe wärde und wo än agnähme, meischdens süesslige odr süürlige Gschmack hai. Somenobschd isch wäge siim Kalorieghalt meischdens sehr
D Bilddafle Obschd und Gmües git än Überblick über d Vilfalt vo de verschiidene Obschd- und Gmüessorte, wo uf dr Wält abaut, gärntet, verarbeitet und konsumiert wärde. Mit de Foti isch au d Identifizierig eifacher, vor allem wenn d Bezeichnig nit bekannt isch. Mänggisch git s zwei oder no meh Bezeichnige für ä Frucht oder ä Gmües, wo zum Deil au nume in beschtimmte Gegende bruucht wärde. In dere Bilddafle wird nume ei Bezeichnig bruucht, wiiteri Näme cha mä in de verlinggte Ardikel finde. Die Zuordnig zu Obschd, Gmües, Beeri, Salat und Nüss isch nit botanisch, sondern wie mä s im Huushalt und in dr Chuchi so macht. Zur Problematik vo der Abgränzig vo de Begriff Obschd und Gmües, lueg under Obst#Begriffsklärig. Äbeeribaum-Frucht Äbeeri Acerola Amanatsu Ananas Aprikose Avocado Berberitze Bergamott Bire Bitterorangsche Blaubeeri Brombeeri Brotfrucht Cherimoya Chirsi Chüttene Clementine Cranberry Dattle Drachefrucht Durian Felsebire Fiige Galiamelone Granadilla Granatöpfel Grapefruit Guave Hagebutte Heidelbeeri Himbeeri Holder Jackfrucht Johannisbrot Jostabeeri Jujube Kaki Kaktusfiige Kap-Schdachelbeeri Kassie Kiwano Kiwi Kornelchirsi Kumquat Limette Litschi Longan Lulo Mahonie Mandarinli Mango Mangostane Maracuja Mirabelle Mischple Moltebeeri Muulbeeri Muulbeerfiige Nara Nashi Nektarine Nespoli Netzmelone Noni Orangsche Olive Öpfel Öpfelbeeri (Aronia) Papau Papaya Pepino Pfirsich Pfluume Pitaya Pomelo Preiselbeeri
Dr Otto Sutermeister (* 27. Septämbr 1832 z Tegrfälde; † 18. Ougschd 1901 z Aarou) ischen Schwiizer Pedagog o Schriftsteller gsi, wo Vouchsmärli gsammlet het. Dr Otto Sutermeister het a dr Uni Zöri gstudiert o isch Leerer z Pätterlinge, z Paris, z Wintertuur, z Frouefäld, am Zörcher Leererseminaar z Chüsnacht, a dr Kantonsschuel Aarou, am Sanggaller Lehrerseminaar Mariabärg bi Rorschach o z Bärn gsi. Ab 1890 heter aus usserordentliche Profässer für dütschi Schbraach o Literatuur ar Uni Bärn gschaffet. Ane 1856 het er d Ernestine Moehrlen, d Dochter vom Christoph Möhrlen, ghürootet. Er giut as eine vo de wichtigschte Sammler vo Märli, Sprichwörter, Huussprüch, Chinderriim o Rätsel vom 19. Jahrhundert ir Schwiiz. Ab 1882 het er d Reie «Schwizer-Dütsch» useggää, mit Mundart-Gschichte us de Dütschschwiizer Kantön. Er het ou Chinder- o Jugendliteratur verfasst o isch Heruusgäber vode Wärch vom Jeremias Gotthelf gsi, denäbe het er as Korreschbondänt vom Schwiizerische Idiotikon gwürkt. Är isch schdarch vode Grimm-Brüedere beiflusst worde o esch befründet gsi mitem dütsche Dichter Friedrich Rückert. Dr Otto Sutermeister isch dr Vatter vom Pfaarer Fredy Sutermeister o dr Grosvatter vom Schriftstellerarzt o Politiker Hans Martin Sutermeister, vom Komponischt Heinrich Sutermeister o vom Schriftsteller Peter Sutermeister gsi. Öppis vom Nochlass
D Epik (griechisch επική (ποίησις) „Dichtig wo zum Epos ghört“, vo ἔπος „Wort, Värs“) isch – näbe dr Dramatik und der Lyrik – eini vo de drei groosse Literaturgattige, wo die verzelendi Literatur in Värs- oder Prosaform umfasst. Bis zur Poetik vom 18./19. Johrhundert isch die Epik ä Bezeichnig für d Kunschd vom Epos gsi. Wie d Differenzierig vo dr epische Dichtig im 19. Johrhundert grösser worden isch und d Prosa sich schdark entwicklet het, wärde under em Begriff Epik alli Arte vo der verzelende Literatur zsämmegfasst. D Epik unterscheidet sich vo der Dramatik und Lyrik dur grundlegendi Merkmol vo Gschdaltig, Kommunikation und der Funktionswiis. Zu dene Merkmol ghöre: s Verzele as die charakterischdischi Form vo dr Vermittlig zwüsche däm, wo verzelt, und däm, wo zueloost odr liist, und es wird us dr Perschbektive vom Verzeler oder erä Figur verzelt, Vergegewärtigung vo däm wo bassiert as öbbis wo vergangen oder nit an d Ziit bunden isch, Geschdaltig vo gsellschaftlige Zueschdänd, Beschriibig vo individuelle Sache, wo bassiert si, vo Erläbnis. Zu den erschde epische Forme ghöre Ufschrifte uf Gegeschdänd, wo dr Gegeschdand erkläre (Epigramm) und die höchere Forme (Gnome, Schbruch, Elegii). In de Kosmogonie, Theogonie und myschdische Heilslehre het d Epik
S Drama (vo griechisch dráma (δράμα) „Handlig“) isch näbe dr Epik und dr Lyrik eini vo de drei grundlegende literarische Gattige aber au einzelni dramatischi Wärk wärde as Drama bezeichnet. Drama isch Theater mit Teggschtgrundlag, im Unterschied zum improvisierte Schdägriftheater. S Hauptkennzeiche vom Drama noch em Aristoteles isch d Darschdellig vo dr Handlig dur Dialog. Äso unterscheidet es sich in dr Antike vom Epos, wo verzelt, – sit der Neuziit unterscheidet es sich äso hauptsächlig vom Roman. Noch em modärne Verschdändnis si d Drame gschriibe, für dass si vo Schauschbiiler im Theater ufgfüehrt wärde. Dorum enthalte si hüfig näbe de Dialogteggscht au Awiisige für d Schauschbiiler, und sit em 19. Johrhundert au für ä Regisseur. S Lesedrama isch ä schbezielli Form vom Drama, wo nit in erschder Linie ufgfüehrt, sondern wien ä Roman söt gläse wärde. D Handlig vom enä Drama isch hüfig in Akt und die sälber si in Szene oder Uftrit iideilt. S klassische französische Drama (Racine, Corneille, Molière) deilt sich in fünf Akt und d Handlig findet an eim einzige Dag schdatt. Die italienische Dradition, wo schdark mit der Opere verbunde isch (vgl. Metaschdasio) het drei Akt lieber. D Form vom Eiakter isch us de Zwüscheschbiil zwüsche
Es Entwurfsmuschter (engl. design pattern) beschribt e bewährti Lösigs-Schablone für nes Entwurfsproblem. Es isch e widerverwändbari Vorlag zur Lösig vomne augemeine Problem im ne spezifische Kontegscht. Der Usdruck Entwurfsmuster chunnt us der Architektur. Speter isch er vor Softwareentwicklig überno worde. O i Bereiche usserhaub vo der Informatik isch di Idee immer meh verbreitet. De Architekt Christopher Alexander het i de 1970er Jahr e Sammlig vo Entwurfsmuschter zämegsteut. Mit dene Muschter het er wöue d Bewohner i Entwurfsprozäss ibinde. Der theoretisch Asatz für Entwurfsmuschter het er scho 1964 i Notes on the synthesis of form dargsteut. Obwou si vo dert chunnt, isch d Idee vo de Entwurfsmuschter ir Architektur bi witem nid so verbreitet wi i der Softwareentwicklig. 1987 hei der Kent Beck u der Ward Cunningham di Idee us der Architektur ufgriffe u Entwurfsmuschter für grafischi Oberflächine in Smalltalk entwicklet. Es Jahr speter het der Erich Gamma sini Promotion a der Universität Züri über d Veraugemeinerig vo däm Konzept uf d Softwareentwicklig agfange. Zäme mit em Richard Helm, em Ralph Johnson um John Vlissides het er ds Buech Design Patterns - Elements of Reusable Object-Oriented Software veröffentlechet, wo 23 Entwurfsmuschter beschribt u der Idee vom Entwurfsmuschter i der Softwareentwicklig zum