rlitschk/wikidir huggingface dataset:
De Friedrich Emil Welti (im Dialäkt Wälti uusgsproche; * 23. April 1825 z Zorzi; † 24. Februar 1899) z Bärn, Bürger vo Zurzach, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii. 1856 isch er in Aargauer Grosse Rat gwählt worde und na im gliiche Jahr in Aargauer Regierigsrat. Deet isch er vo 1856 bis 1862 Juschtizdiräkter und vo 1863 bis 1866 Erziehigsdiräkter gsii. Vo 1857 bis 1866 hät er dezue ane au as Schwiizer Ständerat ggamtet. Er isch am 8. Dezember 1866 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1891 isch er zruggträte. Bis 1875 isch er deet em Militärdepartement und nachane im Poscht- und Iisebahndepartement (wo zeerscht na Poscht- und Telegraphedepartement gheisse hät) vorgstande; 1881 ist er churz na im Juschtiz- und Polizeidepartement gsii. I dene Jahre, won er Bundespresidänt gsii isch, hät er amig s Politisch Departement gfüert, das isch dozmal eso Bruuch gsii. Bundespräsident isch er i de Jahre 1869, 1872, 1876, 1880, 1884 und 1891 gsii und Vizepräsident i de Jahre 1868, 1871, 1874, 1879, 1883 und 1890. Im Kanton Aargau hät er e neus Strafgsetzbuech und e neus Zivilgsetzbuech iigfüert und hät di dozmal modern Strafaastalt Länzburg la boue. Gschiiteret isch er mit der Iifüerig vo de
De Friedrich Frey-Herosé (* 12. Oktober 1801 z Lindau/Bodesee; † 22. September 1873 z Bärn), vo Aarau (AG), isch en Schwiizer Undernehmer, Offizier und Politiker (FDP) gsii. Er isch Oberscht und Generalschtabschef im Sonderbundchrieg gsii, hät aber au Erfahrig i dr Zivilregierig als Parlaments- und Regierungsmitgliid vom Kanton Aargau. Privat isch er engagierte Ornithologe und Vogelsammler gsii und als settige Mitgliid vo dr Aargauische Naturforschende Gsellschaft. Teil vo siinere Sammlig sind hüt im Naturama in Aarau zu gseeh. Er isch am 16. November 1848 in Bundesrat gwählt worde und hät eso zu de erschte siebe Bundesrät ghört. Am 31. Dezember 1866 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande: 1848-1853: Handels- und Zolldepartement 1854: Politischs Departement 1855-1859: Militärdepartement 1860: Politischs Departement 1861-1866: Handels- und Zolldepartement Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1854 und 1860 und Vizepräsident i de Jahre 1853 und 1859. Jürg Stüssi-Lauterburg: Friedrich Frey-Herosé. In: Urs Altermatt (Hrsg.): Die Schweizer Bundesräte. Ein biographisches Lexikon. 2. Auflage. Artemis Verlag, Zürich/München 1991, ISBN 3-7608-0702-X, S. 133–137. Biographisches Lexikon des Kantons Aargau 1803–1957. In: Historische Gesellschaft des Kantons Aargau (Hrsg.): Argovia. Band 68/69. Verlag Sauerländer, Aarau 1958, S. 229. Hans Schmid: Bundesrat Frey-Herose 1801–1873. Drei Jahrzehnte
De Fridolin Anderwert (* 19. September 1828 in Frauefeld, Kanton Thurgau; † 25. Dezember 1880 z Bärn) isch en Schwiizer Politiker gsii. Nach dr Matura hät er zerscht Gschicht und Philosophie gschtudiert, dänn aber Jurisprudenz. 1851 isch de Anderwert Rechtsaawalt in Frauefeld worde. Bald isch siin Iitritt i d FDP und i d Politik gfolgt: 1861 isch er Mitgliid vom Grosse Rat vo siim Heimatkanton Thurgau worde, 1863 isch er Nationalrat worde. 1869 isch er i d Thurgauer Kantonsregierig, de Regierigsrat gwählt worde. Dr hervorragendi Jurischt hät 1868/69 a dr Revision vo dr Thurgauer Kantonsverfassig mitgschaffet. Dänn isch er vo 1870 bis 1874 massgeblich a dr Totalrevision vo dr Schwiizer Bundesverfassung beteiliget gsii, wo er liideschaftlich, aber erfolglos für di zentralistischi Variante iiträte isch. Obwohl bi dr Volchsabstimmig 1874 e schtärcher föderalistischi Variante obsiegt hät und de Anderwert im Kulturkampf e kompromisslos antipäpstlichi Haltig iignaah hät, isch er am 10. Dezember 1875 in Bundesrat gwählt worde und hät s Juschtiz- und Polizeidepartement übernaah. Deet hät er siini vorher radikale Aasichte erheblich gmässiget. Siis wichtigschte Gschäft als Juschtizminister isch d Schaffig vom schwiizerische Obligationenrecht gsii, wo erscht 1883, also nach siim Tod, in Chraft träte isch. Er isch Vizepräsident gsii im
De Wilhelm Matthias Naeff (* 19. Februar 1802 z Altschtätte, SG; † 21. Januar 1881 z Muri bi Bärn) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii. De Naeff isch in ere altiigsessene Rhytaler Familie ufgwachse. Bereits siin Vater isch e politisch iiflussriiche Chaufmaa gsii. Er hät Recht z Heidelberg gschtudiert und nach siinere Rückchehr i d Schwiiz isch er bald i d St. Galler Kantonsregierig gwählt worde. De Naeff selber hät nöd i d Usenandersetzige zwüsched de Liberale und Konservative iigriffe, wo damals d Schwiiz beherrscht händ. S Rhytal isch e Hochburg vo de Liberale gsii und so hät sich de Naeff chönne uf siini Aahängerschaft verlaa. De Naeff hät zu dr Sibnergruppe ghört, wo d Bundesverfassig vo 1848 usgschaffet händ und isch dänn am 16. November 1848 in Bundesrat gwählt worde. Dem hät er während 27 Jahr aaghört, wesentlich länger als siini damalige Amtskollege. De Naeff hät i siinere langduurende Amtsziit meeh und meeh a Iifluss verlore und a ihm hät dr Ruef vom ene Langwiiler ghaftet. Verschideni Beschtätigungswahle hät er nur mit knappe Mehrheite überschtande. Am 31. Dezember 1875 isch er schliesslich zruggträte. Während siinere Amtsziit isch de Wilhelm Matthias Naeff de folgende Departement vorgschtande: 1848–1852: Poscht- und Baudepartement
De Bernhard Hammer (* 3. März 1822 z Olten; † 6. April 1907 z Solothurn), vo Olten, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii. Er isch am 10. Dezember 1875 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. März 1890 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande: 1876-1878: Finanz- und Zolldepartement 1879: Politischs Departement 1880-1890: Finanz- und Zolldepartement Er isch Bundespräsident gsi i de Jahre 1879 und 1889 und Vizepräsident i de Jahre 1878 und 1888. Bernhard Hammer. In: Urs Altermatt (Hrsg.): Die Schweizer Bundesräte. Ein biographisches Lexikon. 2. Auflage. Artemis Verlag, Zürich/München 1991, ISBN 3-7608-0702-X, S. 212–217. Commons: Bernhard Hammer – Sammlig vo Multimediadateie Thomas Wallner: Hammer, Bernhard. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Normdate: GND: 117494100 | VIAF: 50004368
De Eugène Borel (* 17. Juni 1835 z Neuchâtel; † 14. Juni 1892 z Bärn) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii. Er isch am 7. Dezember 1872 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1875 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er em Poscht- und Telegraphedepartement vorgschtande. Er isch Vizepräsident gsii im Jahr 1875. Jean-Pierre Jelmini: Eugène Borel. In: Urs Altermatt (Hrsg.): Die Schweizer Bundesräte. Ein biographisches Lexikon. 2. Auflage. Artemis Verlag, Zürich/München 1991, ISBN 3-7608-0702-X, S. 198–201. Éric-André Klauser: Eugène Borel. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
De Jean-Jacques Challet-Venel (* 11. Mai 1811 z Gämf; † 6. August 1893 ebd.) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii. De Jean-Jacques Challet-Venel isch in Genf als Sohn vomene Uhrmacher gebore worde. Er hät 1830 es Literaturschtudium abgschlosse und hät denaa in Genf als Lehrer gschaffet. Er hät d Tochter vom Gründer vo dr Schuel ghüüratet, wo ihn beschäftiget hät und ich churz druuf zum Direkter beförderet worde. 1854 isch de Challet-Venel in Genfer Grossrat gwählt worde. Aafangs isch er in Opposition zu de Radikale um de James Fazy gschtande, doch er hät d Siite gwechslet und isch 1857 in Nationalrat und nomal es Jahr schpäter i d Genfer Kantonsregierig gwählt worde. 1864 hät d Bundesversammlig de Jean-Jacques Challet-Venel im Sechste Wahlgang zum Bundesrat gwählt. Als Bundesrat hät sich de Challet-Venel dur e umsichtigi und schtraffi Amtsfüehrig uuszeichnet. Er isch letschtendlich aber über siini Überzüügige gschtolperet. Siini Ablehing vo dr Totalrevision vo dr Bundesverfassig, wo er als härtgsottene Föderalischt als zu zentralistisch beurteilt hät, hät wesentlich dezue biitreit, dass er im Dezember 1872 zugunschte vom Eugène Borel abgwählt worde isch. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande: 1864-1867: Finanzdepartement 1868: Poschtdepartement 1869: Finanzdepartement 1870-1872: Poschtdepartement Philippe Chenaux: Jean-Jacques
De Giovanni Battista Pioda (* 4. Oktober 1808 z Locarno; † 3. November 1882 z Rom), vo Locarno TI, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii. Er hett zue de füehrende Persönligkeit vom Liberalismus im Kanton Tessin ghört, während fascht drei Joorzäänt isch er Staatsawalt, Staatsschriiber und Regierigsrot gsi. Nochdäm är nüün Joor National- und denn Ständerot gsi isch, isch er am 30. Juli 1857 in Bundesrot gwählt worde. Am 26. Januar 1864 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er em Departement vom Innere vorgschtande. Noch sim Rucktritt hett er als Botschafter vor Schwiiz d Inträsse vor Eidgenosseschaft in Italie verträtte. Andrea Ghiringhelli: Giovanni Battista Pioda. In: Urs Altermatt (Hrsg.): Die Schweizer Bundesräte. Ein biographisches Lexikon. 2. Auflage. Artemis Verlag, Zürich/München 1991, ISBN 3-7608-0702-X, S. 157–161. Carlo Agliati: Giovan Battista Pioda. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. Dokumente von und über Pioda, Giovanni Battista Pioda i de Datebank Dodis vo de Diplomatische Dokument vo de Schwiiz Normdate: GND: 123907411 | LCCN: nr2002022066 | VIAF: 67385679
De Stefano Franscini (* 23. Oktober 1796 z Bodio, Kanton Tessin; † 19. Juli 1857 z Bärn), vo Bodio TI, isch en Schwiizer Schtatistiker und Politiker (FDP) gsii. 1819 bis 1823 isch de Franscini Lehrer gsii anere öffentliche Schuel in Mailand und isch 1826 Direkter vonere Schuel vom wechselsiitige Underricht in Lugano worde. Wo sich 1829 in Tessin e Verfassigsreform abzeichnet hät, hät er defür gworbe dur e anonym erschiinendi Broschüre, wo viil Uufsehe erregt hät, namentlich aber als Redakteur vom Osservatore del Ceresio, wo jedoch 1830 verbote worde isch und em Franscini d Aachlaag wege Uufruehrversuech iibracht hät. Nach Aanaahm vo dr neue Verfassig im Juli 1830 isch de Franscini Mitgliid vom Grosse Rat und bald druf Schtaatssekretär worde. Vo da aa hät er fascht ununderbroche dr oberschte Schtaatsbhörde vo siim Kanton aaghört und hät sich bsunders dur d Hebig vom Underrichtswese und dur d Förderig vo dr Induschtrie und vom Handel verdient gmacht. Nach Aanaahm vo dr neue Bundesverfassig isch er am 16. November 1848 in Bundesrat gwählt worde und bi de folgende Wahlperiode bis zu siim Tod in dem Amt beschtätiget worde. Während siinere Amtsziit isch er em Departement vom Innere vorgschtande. 1850 hät er fascht im
Dr Minischter isch s Mitgliid vonere Regierig und dr Chopf beziehigswiise de Leiter vomene Minischterium. Dr Begriff Minischter chunnt us em Latiinische und bedüütet Diener (beziehigswiise erschte Diener). I einige Länder (wie zum Biischpiil de USA), wird aschtell dr Titel Sekretär oder Schtaatssekretär verwendet. I einige orientalische Schtaate wird under anderem s persische Wort Wesir benutzt. I dr Bundesrepublik Düütschland gits Bundesminischter und Minischter, wo Mitgliider vom Kabinett vomene Bundesland (allerdings nur i Flächeschtaate, in Schtadtschtaate isch au d Bezeichnig Senator gebrüüchlich) sind. Bundesminischter werded uf Vorschlag vom Bundeskanzler vom Bundespräsident ernännt. Sie leited ihres Ressort als Leiter vom jewiilige Minischterium eigeverantwortlich, underliged allerdings dr Richtliniekompetenz vom Bundeskanzler. I dr Schwiiz entschpricht s Minischteramt em Bundesrat. Dr Gsamtbundesrat setzt sich us siebe Mitglieder zäme. Die werded vo dr vereingte Bundesversammlig in ihres Amt gwählt. Bi de jewiilige Neuwahle händ d Bundesrät jewiils d Glegeheit, ihres Minischteramt zu wechsle. Lischte vo de Mitgliider vom Schwiizerische Bundesrat
S Eidgenössische Departemänt für usswärtigi Aaglägeheite (EDA) isch eis vo de sibe Departemänt i dr Schwiiz, es entspricht em Uufgabebereich vo de Usseminischterie in andere Länder. Amig eine vo de Bundesrät schtaht em Departemänt vor. D Uufgaab vom EDA isch d Wahrig vo de Interässe vo dr Schwiiz im und gägenüber em Ussland. Mittel für das isch di schwiizerischi Ussepolitik, woo d Ziil im Art. 54 Abs. 2 vo dr Bundesverfassig (BV) wie folgt feschtgleit sind: „Der Bund setzt sich ein für die Wahrung der Unabhängigkeit der Schweiz und für ihre Wohlfahrt; er trägt namentlich bei zur Linderung von Not und Armut in der Welt, zur Achtung der Menschenrechte und zur Förderung der Demokratie, zu einem friedlichen Zusammenleben der Völker sowie zur Erhaltung der natürlichen Lebensgrundlagen.“ Au im Ussepolitische Bricht 2000 vom Bundesrat us em Jahr 2000 sind d Ziil formuliert. Es sind föif Hauptuufgaabe für d Aktivitäte feschtgleit: Wahrig und Förderig vo Sicherheit und Friede Förderig vo de Mänscherächt, Demokratii und Rächtsschtaat Förderig vo dr Wohlfahrt Abbou vo soziale Gägesätz Schutz vo de natürliche Lebensgrundlage S EDA hät urschprünglich Politischs Departemänt (PD) gheisse und der jewiiligi Bundespräsident hät d Leitig für eis Jahr übernaah. 1888 isch s Departemänt vom
S Eidgenössische Departemänt vom Innere (EDI) isch eis vo de sibe Departement i dr Schwiiz. Amig eine vo de Bundesrät schtaht em Departemänt vor. Am Aafang vom Bundesschtaat hät s Departemänt Departemänt vom Innere gheisse. Sit 1979 firmierts as Eidgenössischs Departemänt vom Innere. Gliichschtellig vo Frau und Maa Sozialversicherige Militärversicherig Bildig und Forschig Gsundheit Kultur Bundesarchiv Meteorologie und Klimatologie Schtatistik Offizielli Website vom EDI
S Eidgenössische Juschtiz- und Polizeidepartemänt (EJPD) isch eis vo de sibe Departemänt vo dr Schwiizerische Landesregierig. Amig eine vo de Bundesröt schtaht em Departemänt vor. Am Aafang vom Bundesschtaat hät s Departemänt Juschtiz- und Polizeidepartemänt gheisse. Sit 1979 heissts Eidgenössischs Juschtiz- und Polizeidepartemänt. Offizielli Website vom EJPD
S Eidgenössische Departemänt für Verteidigung, Bevölkerigsschutz und Schport (VBS) isch eis vo de sibe Departemänt i dr Schwiizer Staatsverwaltig. Jewiils eine vo de Bundesrät läitet s Departemänt. S zentrale Aaliege vom VBS isch es, für d «Sicherheit» vo der Schwiiz und ihrere Bevölkerig z luege. D Armee, der Bevölkerigsschutz und die zivilen Inschtitutione schaffed nach em Grundsatz «Sicherheit dur Kooperation» eng zäme. Sie schützed und helfed im In- und Ussland. D Friedensförderig isch en wichtige Biitrag zur internationale Sicherheit und demit au zur Sicherheit vo dr Schwiiz. Mit em Bundesamt für Sport förderet s Departemänt d Gsundheit vo dr Bevölkerig. S VBS gliederet sich i vier Beriich: Verteidigung Bevölkerigsschutz Sport Armasuisse (liferet der Armee s Chriegsmaterial) Am Aafang vom Bundesstaat hät das Departemänt eifach Militärdepartemänt gheisse. Ab 1979 hät men em Eidgenössischs Militärdepartemänt (EMD) gseit. Wäge dr Integration vom Zivilschutz und dr Sportförderig i das Departemänt treit’s sit 1998 de Name Eidgenössischs Departemänt für Verteidigung, Bevölkerigsschutz und Sport. Dr Usslandsnachrichtedienscht vo dr Schwiiz – me seit em au Strategische Nachrichtedienscht (SND) – isch diräkt em Chef vom VBS understellt. Au zum VBS ghöred der Militärisch Nachrichtedienscht (MND) und der Luftwaffenachrichtedienscht (LWND). Schwiizer Armee
S Eidgenössische Finanzdepartemänt (EFD) isch eis vo de sibe Departemänt i dr Schwiiz. Amig eine vo de Bundesröt schtaht em Departemänt vor. Am Aafang vom Bundesschtaat hät das Departemänt Finanzdepartemänt gheisse. Vo 1873 bis 1978 häts under em Name Finanz- und Zolldepartemänt firmiert. Sit 1979 heissts Eidgenössischs Finanzdepartemänt. Generalsekretariat (GS) Informatikschtrategieorgan Bund (ISB) Eidgenössischi Finanzverwaltig (EFV) Eidgenössischs Zollamt (EPA) Eidgenössischi Schtüürverwaltig (ESTV) Eidgenössischi Zollverwaltig (EZV) Eidgenössischi Alkoholverwaltig (EAV) Bundesamt für Informatik und Telekommunikation (BIT) Bundesamt für Baute und Logistik (BBL) Bundesamt für Privatversicherige (BPV) Em EFD adminischtrativ aaglideret sind: Eidgenössischi Finanzkontrolle (EFK) Eidgenössischi Bankekommission (EBK) Pensionskasse vom Bund PUBLICA Offizielli Website vom EFD
S Eidgenössische Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig (WBF) isch eis vo de sibe Departemänt i dr Schwiiz. Amig eine vo de Bundesrät schtaht em Departemänt vor. Arbetsplätz, Bruefsbildig, Wirtschaftswachstum: Meeh als zweituusig Mitarbeiterinnen und Mitarbeiter sorged im Eidgenössische Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig für optimali Rahmebedingige für Arbetgeber und Undernehmer, für s Gwerb, für chliini und mittleri Betrieb, aber au für multinationali Grossundernehme. S Departemänt schtüüret und begleitet di wirtschaftspolitische Entscheid und d Umsetzig vo dene. Es underschtützt e Politik, wo d Uusgangslaag für de Wirtschafts- und Forschigsschtandort Schwiiz im globale Wettbewerb verbesseret. Am Aafang vom Bundesschtaat hät s Departemänt Handels- und Zolldepartemänt gheisse. Sit doo häts e paarmaal en nöie Name überchoo. Di früenerige Näme sind gsii: 1848-1872: Handels- und Zolldepartemänt 1873-1878: Iisebahn- und Handelsdepartemänt 1879-1887: Handels- und Landwirtschaftsdepartemänt 1888-1895: Induschtrii- und Landwirtschaftsdepartemänt 1896-1914: Handels-, Induschtrie- und Landwirtschaftsdepartemänt 1915-1978: Volkswirtschaftsdepartemänt 1979–2012: Eidgenössischs Volkswirtschaftsdepartemänt sit 2013: Eidgenössischs Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig Wirtschaftspolitik Bruefsbildig und Technologie Landwirtschaft Veterinärwese Wirtschaftlichi Landesversorgig Wohnigswese Zivildienscht Offizielli Website vom WBF
S Eidgenössische Departemänt für Umwelt, Verchehr, Energie und Kommunikation (UVEK) isch eis vo de sibe Departemänt i dr Schwiiz. Amigs eine vo de Bundesröt schtaht em Departäment vor. Im Zuug vom technische Fortschritt hät s Departemänt im Lauf vo dr Ziit e paarmaal dr Name gwächselt. I dr Vergangenheit häts ase gheisse: 1848–1859: Poscht- und Baudepartemänt 1860–1872: Poschtdepartemänt 1873–1878: Poscht- und Telegraphedepartemänt 1879–1962: Poscht- und Iisebahndepartemänt 1963–1978: Verchehrs- und Energiewirtschaftsdepartemänt 1979–1997: Eidgenössischs Verchehrs- und Energiewirtschaftsdepartemänt Seit 1998: Eidgenössischs Departemänt für Umwelt, Verchehr, Energie und Kommunikation (UVEK) Offizielli Website vom Departemänt
Dr Baldeggersee isch en 5.2 km² grosse See im Kanton Luzern, im Schwiizer Mittelland. Er liit im südliche Seetal, iibettet zwüsched d beide langzogene Bergrugge vom Erlose im Weschte und em Lindeberg im Oschte. Di mittleri Seehöchi beträit 463 m ü. M.; dr tüüfschti Punkt vom Seegrund liit uf 397 m ü. M., was ere maximale Tüüfi von 66 m entschpricht. Di mittleri Tüüf vom See beträit 33 m. Dr Baldeggersee wiist e Längi vo 4.5 km und e Breiti von 1 bis 1.7 km uuf. Siis Wasservolume belauft sich uf 0.173 km³. S Iizugsgebiet vom Baldeggersee beträit 73 km² (inklusive Seeflächi). Hauptzuefluss isch dr Ron, wo am Südendi vom See mündet. Ferner füehred einigi chliini Bäch am Weschthang vom Lindeberg ihres Wasser em See zue. Wil alli Zueflüss i dr nahe Umgebig entschpringed und drum nur wenig Wasser füehred, duuret d Ziit vom mittlere Wasseruufenthalt im See 5.5 Jahr. Dr Abfluss bildet dr Aabach, wo de See a siim Nordendi verlaat und nach wenige Kilometer in Hallwilersee mündet. D Ufer vom See sind uf allne Siite relativ flach. Einzigi Gmeind direkt am See isch Gelfinge; di beide echli grössere Ortschafte Hitzkirch und Hochdorf liged echli absiits vom See am
Dr Lauerzersee befindet sich im Kanton Schwyz zwüsched em Vierwaldstättersee und em Zugersee. Mit siinere maximale Wassertüüfi von 13 m ghört er zu de flachschte Seeä vo dr Schwiiz. Iibettet isch dr Lauerzersee zwüsched em Schteinerberg, dr Rigi und em Chliine und Grosse Mythe. Im See befindet sich di zwei chliine Insle Schwanau und di unbewohnti Roggeburg. Dr Name vom See schtammt vo dr gliichnamige Ortschaft Lauerz. Bim Bergschturz vo Goldau am 2. Septämber 1806 isch dr See um e Sibtel chliiner worde. Commons: Lauerzersee – Sammlig vo Multimediadateie D Internetsiite zum Goldauer Bergschturz vo 1806 Franz Auf der Maur: Lauerzersee In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
Langensee chan folgendes bedüte: Langensee, de dütsch Name för de Lago Maggiore, en See im Gränzgebiet vo de Schwiz zu Italie Langensee (Gülzow-Prüzen), en Ortsteil vo dr Gmeind Gülzow-Prüzen im Landchreis Rostock, Meckleburg-Vorpommere Langensee (Kleines Wiesental), en Ortsteil vo Elbeschwand, Gmeind Chleis Wiisedal im Landchreis Lörrach, Bade-Würtebärg Langensee (Holstein), en See i de Holsteinische Schwiz, Schleswig-Holstei Langensee (Neukirch), en See im Gebiet vo de Gmeind Neukirch im Bodenseechreis, Bade-Würtebärg
Dr Luganersee oder Lago di Lugano (au Ceresio (ital. vom latiinische Ceresius) oder veraltet Lauisersee) isch en See im Süde vom Kanton Tessin i dr Schwiiz und in Oberitalie, benannt nach dr Schtadt Lugano. Siini Oberflächi liit 271 m über em Meeresschpiegel und misst 48,7 km². Siini tüüfschti Schtell liit bi 288 m, und siis Volume beträit 6,5 km³. Obwohl dr See nöd bsunders gross isch, zeichnet er sich doch dur Allgegewart uus: wo au immer mer i siinere Nächi en Berg oder Schtreife Land durchquert, immer schtaht mer wider a eim Zipfel vom Luganersee. Siini extrem zipfleti Form erchlärt sich dur siini Entschtehig nach dr Iisziit imene Gebiet, wo zwei Gletscher zämetroffe sind. Einigi Zipfel vom Sees möged uf Italie, dezue befindet sich di italienischi Enklave Campione d’Italia , wo dur ihres Schpielcasino bekannt isch, a siim Ufer, was zmene komplizierte Grenzverlauf füehrt. Südlich vo Lugano überquered d Autobahn und d Bahnlinie de See uf em Damm vo Melide. Bekannti Uussichtsberge a siim Ufer sind dr Monte Brè (925 m ü. M.) im Oschte, dr Monte San Salvatore (912 m ü.M.) im Weschte vn Lugano und dr Monte Generoso (1701 m ü.M.) am südöschtliche Ufer. Zwüsched de südliche Arme
Dr Murtesee oder Lac de Morat isch mit ere Flächi vo 22,8 km² dr chliinschti vo de drei grosse Schwiizer Jurarandseeä. Er liit i de Schwiizer Kantön Friburg und Waadt. Dr Hauptzuefluss isch d Broye, wo 63 % vom Iizugsgebiet entwässeret. De Abfluss isch de Broyekanal, wo in Nöiäburgersee füehrt. Zäme mit em Nöiäburgersee dient dr Murtesee als Uusgliichsbecki für die in Bielersee mündendi Aare. Wenn dr Bielersee uufgschtaut isch, chunnt dr Abfluss zum Schtillschtand und flüüsst ziitwiis sogar rückwärts. Dr See isch 8,2 km lang und maximal 2,8 km breit. Di maximali Tüüfi isch 45 m. Dr Inhalt isch rund 0,55 km3. S Iizugsgebiet isch 693 km2 gross. Di theoretischi Uufenthaltsziit vom Wasser im See (Füllziit) beträit 1,6 Jahr. A siim südliche Ufer liit di namegebendi Schtadt Murte. Während dr Expo.02 hät sich uf em Murtesee, 200 m vom Hafe in Murte entfernt, en roschtige, begehbare Monolith vom Architekt Jean Nouvel vo 34 Metern Siitelängi befunde, in dem siim Innere sind zwei Panoramabilder z gseh gsii (vgl. Bild). Nach dr Landesuusschtellig isch er wider demontiert worde. Dr Murtesee büütet verschiedeni Freiziit- und Wasserschportmöglichkeite aa. Es git under Anderem e Segelschuel, e Surfschuel und zwei Wakeboardschuele. Juragewässerkorrektion Seeland (Schweiz) Murte-Tourismus
Dr Oeschinesee liit oberhalb vo Chanderschtäg im Berner Oberland i dr Schwiiz. Siin Wasserschpiegel liit durchschnittlich uf ere Höchi von 1578 m über Meer. Dr See isch bi normalem Wasserschtand 56 m tüüf und hät e Flächi vo 1.5 km², womit er zu de grössere Alpeseeä i dr Schwiiz ghört. Dr Oeschinesee isch oscht- und südsiitig vo de Dreituusiger Blüemlisalp, Oeschinehorn, Fründehorn und Doldehorn iigrahmt, vo dene Gletscherbäch wird er gschpise. Dr Öschibach (luut Landescharte vo dr Schwiiz mit »Ö« schtatt »Oe«) flüüsst underirdisch dur d Abrigelig vom See ab, tritt aber bald druuf wider as Tagesliecht. Siini Wasser werded zur Trinkwasserversorgig vo Chanderstäg und zur Schtromproduktion gnutzt. Dr Öschibach mündet im Ort Chanderschtäg i d Chander. Am Oeschinesee entlang verlaufed die Wanderweg uf d SAC-Hütte Blüemlisalphütte (2834 m ü.M.) und Fründehütte (2526 m ü.M.). Vo Chanderstäg uus isch dr See per Sessellift erreichbar. Vo dr Bergschtation (mit Sommerrodelbahn) erreicht mer de See uf liecht abfallender Schtrecki in öppe 20 Minute Gehziit. Zum Teil pendled au Fuehrgschpann zwüsched Lift und Oeschinesee. Sehr lohnend isch au d Wanderig vo dr Bergschtation über de Heuberg (1940 m ü.M., grandiosi Uussicht uf de See und di umgebende Dreituusiger) zur im Summer bewirtschaftete Alp