rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen, ab 1865 Graf, ab 1871 Fürst von Bismarck, ab 1890 Herzog zu Lauenburg (* 1. April 1815 z Schönhausen; † 30. Juli 1898 z Friedrichsruh bi Hamburg) isch e dytsche Bolitiker un Staatsmann gsii. Vu 1862 bis 1890 – mit ere churzen Unterbräching anne 1873 – isch er Minischterbresidänt vu Preuße gsii, vu 1867 bis 1871 derzue au Bundeschanzler vum Norddytsche Bund un vu 1871 bis 1890 erschte Ryychschanzler vum Dytsche Ryych gsii, wu är d Grindig dervu firschi dribe het. Dr Otto von Bismarck isch dr zweet Suhn gsii vum Rittmaischter Karl Wilhelm Ferdinand von Bismarck (1771–1845) un dr Luise Wilhelmine geb. Mencken (1790–1839). Sy Vater isch us eme alte Adelsgschlächt us dr Altmark gstammt, sy Mueter as Dochter vum Anastasius Ludwig Mencken us er Burgerfamilie. Anne 1847 het dr Bismarck d Johanna von Puttkamer ghyrote. Aus däre Eh sin drei Chinder firigange: Marie (1848–1926), ∞ Kuno Graf zu Rantzau Herbert (1849–1904), ∞ Marguerite Gräfin von Hoyos Wilhelm (1852–1901), ∞ Sibylle von Arnim-Kröchlendorff As Bolitiker het sich dr Bismarck im preußische Staat aafangs as Verdrätter vu dr Inträsse vu dr Junler im Chrais vu dr Konservative ne Name gmacht un isch in dr
Mulburg ['mu:lbʊʁg] isch e chlini Gmeind im Landchreis Lörrach z'Bade-Württebärg z Ditschland. S alemannisch Schlötterli für dr Name isch Schnurreburg (abgleitet vu pejorativ Schnurre fer Mul). Historisch belegt isch dr Name Murperch. D'Gmeind Mulburg het 4264 Iiwohner (Stand: 31. Dezember 2022) un dehnt sich uf är Flächi vo 973 Hektar us. Die chlini Wiisetalgmeind lid in ebe däm Wiisetal un am däm Fluss, wo im Wiisetal si Name geh het: dr Wiise. Mulburg isch am komfortabelschte z'erreiche mit 'm Wiisetal-Express - offiziell trinationali Regio-S-Bahn. Sit Dezember 2004 fahrt s'Bähnli an de Wuchedäg vum fünfi morgens bis zur Mitternacht alli halbi Stund vom Badische Bahnhof z'Basel über Lörrach bis uf Zell im Wiisetal. Erchauft worre isch dr Fortschritt mit dr Umwandlig vum Muulburger Bahnhoft in e ubesetzte Haltepunkt. Eso git's keini persönlichi Berodig un au kei persönliche Billetverchauf meh, sondern numme no e Billet-Automat. Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke Hermann Burte, alemannische Dialektdichter, * 1879 z Mulburg Elfriede Kastner, alemannischi Dialektdichteri, * 1924 z Mulburg Internet-Syte vo dr Gmeind Muulburg (leider numme uff Hochdytsch) Dr Wiisetal-Express oder die trinational Regio-S-Bahn (au numme uff Hochdytsch) Statistisches Landesamt Baden-Württemberg – Bevölkerung nach Nationalität und Geschlecht
D Altstaizyt – fachsprochli Paläolithikum, vu griech. παλαιός (palaios) "alt" un λίθος (lithos) "Stai" – isch di erscht un lengscht Period vu dr Urgschicht un maint z Europa un z Asie dr eltscht Abschnitt vu dr Staizyt. Dr Name beziet sich uf di dominierend Iberliferig vu Staiwärchzyyg, derwylscht Wärchzyyg us Chnoche un Holz im Verglych sälte gfunde wäre. Z Afrika wird dr Uusdruck Early Stone Age („Früeni Staizitt“) brucht. Uf em amerikanische Kontinänt un z Auschtralie isch die Gliderig nit gängig. Di systematisch Härstellig vu Staiwärchzyyg isch e wichtige Schritt in dr Mänschwärdig gsii. Scho di frieje Verdrätter vu dr Gattig Homo, aber au ihir Noofahre, d Neandertaler un d Cro-Magnon-Mänsche hän as Jeeger un Sammler gläbt. Dr britisch Anthropolog Sir John Lubbock het in syym anne 1865 erschinene Wärch Prehistoric Times d Staizyt in d „Period vum gschlaane Stai“ (Old Stone Age ,Altstaizyt‘) un d „Period vum gschliffene Stai“ (New Stone Age ,Jungstaizyt‘) unterdailt. D Altstaizyt fangt no dr Defintion aa mit dr erschte Härstellig Staiwärchzyyg. Mit dr basale Mänschhaitsgschicht z Afrika het dert vor rund 2,5 Millione Johr s Early Stone Age (mit dr Kultur vum Oldowan) aagfange, wu derte vyl friejer aagfange het wie uf allne andere
Schönenbuch chan folgendes bedüte: Schönenbuch, e politischi Gmeind im Baselbiet, Schwiz Schönenbuch SZ, en Wiler im Bezirk Schwyz, Kanton Schwyz, Schwiz Schönenbuch (Mittelbiberach), en Wiler i de Gmeind Mittelbiberach, Oberschwabe, Bade-Würtebärg, Dütschland Oberschönenbuch, en Ortstail vo Ibach SZ im Kanton Schwyz, Schwiz Unterschönenbuch, en Wiler i de Gmaind Ingebohl im Kanton Schwyz, Schwiz Lueg au: Schönbuch (Begriffsklärung) Schönenbach
Schönbuch chan folgendes bedüte: Schönbuch, es fascht vollständig bewaldets Gebiet südweschtlich vo Stuttgart, Bade-Würtebärg Schönbuch (Schonwald), es uusgwises Schutzgebiet in Deggehauserdal im Bodeseechreis, Bade-Würtebärg Lueg au: Schönenbuch (Begriffsklärung)
De Robert Zollitsch (* 9. Augschte 1938 z Filipowa (Filipovo), Jugoslawie) isch vu 2003 bis 2013 Erzbischof vu Friburg gsii. Bis zum 29. Juni 2014 isch er deno Apostolische Verwalter vum Erzbischtum gsi. De Zollitsch isch vum 18. Februar 2008 bis zum 12. Merz 2014 Vorsitzer vu de Ditsche Bischofskumferenz gsii. De Robert Zollitsch isch anne 1938 z Filipowa (Filipovo), hit Bački Gračac, in de weschtlige Batschka uf d Welt kumme. Er stammt us ere donauschwäbische Familie. Im Spotjohr 1944 sin 212 ditschstämmigi Ortsiiwohner dur di Jugoslawisch Volksbefreiungsarmee umbrocht wore. Unter de Ermordete isch em Zollitsch sin 16-jährige Brueder gsii. De sechsjährig Robert Zollitsch, sini Großmueter un drei Kusine sin in s Lager Gakovo bi Sombor brocht wore gebracht. De Rescht vun de ditschstämmige Bevelkerig vu Filipovo isch zum große Deil verdribe wore. Noch em Zweite Weltkrieg isch de Ort in Bački Gračac umgnennt wore. Im Johr 1946 isch d Familie Zollitsch uf Ditschland gflichtet un het si z Oberschüpf im Landkreis Tauberbischofsheim niderglosse. Anne 1953 isch si uf Manne-Rheinau zoge. 1960 het de Robert Zollitsch as Schieler vum Studieheim St. Michael am Matthias-Grünewald-Gymnasium z Tauberbischofsheim s Abitur gmacht. De Robert Zollitsch het vu 1960 bis 1964 an de Albert-Ludwigs-Universität
D Rhizaria sin e Gruppe vu aizällige Läbewäse, wu zue dr Eukaryote (Läbewäse mit Zällchärn) gstellt wäre. Si umfasse rund 12.000 Arte. D Syschtematik vu dr Eukaryote vu Adl et al. 2005 fiert d Rhizaria as aini vu dr sechs Taxa vu däre Domäne. E Dail Gruppe vu dr Rhizaria, vor allem di boode umfangryychschte Gruppe, d Foraminifere (Foraminifera) un d Strahledierli (Radiolaria), hän herti Schalen entwicklet, wu fossil chennen erhalte blyybe, un hän in dr geologische Schichtekund (Stratigrafy) as Laitfossilie ne großi Bedytig. Alli Aagherige vu dr Rhizaria hän as karakteristisch Merkmol fyyni Schyyfießli, sognännti Pseudopodie. Die chennen aifach oder verzwygt un mitenander verchnipft syy. Bi ne Dail Gruppe git s au ne styyf Zytoskelett us Mikrotubuli, doderdur sin d Pseudopodie stachelartig uusbildet un bilde Filopodie. D Chlorarachniophyta, wu zue dr Cercozoa ghere, hän Chloroplaschte un chenne dodermit Photosynthes dryybe. Adl et al. 2005 glidere d Rhizaria in fimf Gruppen ohni klassischi Rangstapfle. Cercozoa Haplosporidia Foraminifere (Foraminifera) Gromia Strahledierli (Radiolaria) Pawlowski 2008 unterglideret d Rhizaria unter Berucksichtung vu dr Chänntnis syt dr Arbet vu Adl et al. eso: Adl, Sina M., Leander, Brian S., Simpson, Alastair G. B., Archibald, John M., Anderson, O. Roger., Bass, David, Bowser, Samuel S.,
De Oskar Saier (* 12. Augschte 1932 z Wagesteig bi Friburg im Brisgau; † 3. Jänner 2008 z Friburg) isch vu 1978 bis 2002 dr 13. Erzbischof vum Erzbischtum Friburg gsii. De Suhn vum Vogtshofbuur Adolf Saier us em Wagesteig im Schwarzwald isch anne 1946 uf d Heimschuel Lender z Saschbach bi Achere gange. No de Schuel het de Saier z Friburg un z Dibenge Theologi un Philosophi studiert. Am 2. Juni 1957 het er d Prieschterweih bikumme un isch deno Kaplan z Friburg un z Mosbach gsii. Anne 1970 isch de Saier mit de Arwet „Communio“ in der Lehre des Zweiten Vatikanischen Konzils an de theologische Fakultet vu de Ludwig-Maximilians-Universität Minche bim Klaus Mörsdorf zum Doktor vum kanonischen Recht promoviert wore. Vu 1970 bis 1977 isch er Regens vum Prieschterseminar z St. Peter gsii. Am 7. April 1972 isch er vum Papscht Paul VI. zum Titularbischof vu Rubicon un zum Weihbischof z Friburg ernennt wore. D Bischofsweih het em am 29. Juni 1972 de Friburger Erzbischof Hermann Schäufele gspendet, Mitkonsekratore sin de Karl Gnädinger, Weihbischof z Friburg un de Georg Moser, Bischof vu Raoteburg gsii. Em Saier sin Wahlspruch isch In vinculo communionis (Im Band vu de Gmeinschaft) gsii.
De Hermann Josef Schäufele (* 14. November 1906 z Stebbach; † 26. Juni 1977 z Langenegg, Vorarlberg) isch vu 1958 bis 1977 Erzbischof vu Friburg gsii. De Hermann Schäufele isch anne 1906 z Gemmingen-Stebbach in ere Iisebahnerfamilie uf d Welt kumme. D Familie isch vilmol umzoge, de Schäufele isch zerscht z Bellige un z Saschbach uf d Schuel gange, voreb er anne 1920 uf s Friburger Berthold-Gymnasium gwechslet isch. Noch em Abitur isch er 1925 in s Collegium Borromaeum iidrette un het e aagfange katholischi Theologi studiere. No eim Semschter isch er an di Päpschtlig Universität Gregoriana uf Rom gechickt wore, wun er in niin Johr sin Studium abgschlosse het. Am 25. Oktober 1931 het er d Prieschterweih bikumme un isch in Philosophi un Theologi promoviert wore. No Statione z Elzach un z Manne isch er zum Studenteseelsorger z Friburg beruefe wore. Do isch er, wie vil Jugendseelsorger, e baar Mol in s Visier vu de Gestapo grote. Ab 1946 isch de Schäufele Direktor vum Collegium Borromaeum, 1950 Konviktsdirektor, 1954 Offizial un deno Domkapitular gsii. Am 11. April 1955 het en de Papscht Pius XII. zum Titularbischof vu Leptis Magna un zum Weihbischof z Friburg ernennt. D Bischofsweih het em
Oregon (ängl. Ussprooch ˈɑːɹɪgn̩(info)) isch e Bundesstaat vo de Veräinigte Staate vo Amerika. Er lit im Weste vom Land in dr Region Pazifische Nordweste und isch im Joor 1859 as dr 33. Bundesstaat ufgnoo worde. Dr Flechi nooch isch Oregon dr nüntgrössti Bundesstaat. Er het aber nume e Bevölkerig vo e bitz über 3,8 Millione (2010) und isch vo allne Bundesstaate nume am 27. Blatz. E groosse Däil vo dr Bevölkerig konzentriert sich im Willamette Valley im Nordweste vom Staat. Dört si au die drei grösste Stedt vo Orefon, Portland, Eugene und d Hauptstadt Salem. Vo wo dr Naame Oregon chunnt und was er bedütet isch nid klaar. Dr Staat het dr Spitznaame Beaver State („Biberstaat“). Früener het d Forstwirtschaft dominiert, si het aber e Hufe vo iirem Iifluss verlore, und hüte wird die Wirtschaft vo Oregon vor allem dur d Technologiiundernääme im sogenannte Silicon Forest brägt. Laura Berg: The First Oregonians, Oregon Council for the Humanities, 2007 (überarbeitet, erste Auflage 1991). Stephen Dow Beckham: Oregon Indians. Voices from Two Centuries, Oregon State University Press, 2006. Density Using Land Area For States, Counties, Metropolitan Areas, and Places. US Census Bureau Commons: Oregon – Sammlig vo Multimediadateie Offizielli Website vo dr
49.770178055556-126.46019Koordinate: 49° 46′ 13″ N, 126° 27′ 37″ W Dr Nootka Sound isch e diefe Meerfjord im pazifische Nordweste vo Amerika, wo sich in drei Hauptarm ufzwigt. Dr Sund befindet sich an dr Westküste vom Vancouver Island in dr kanadische Browinz British Columbia. Er isch dr Laag nooch dr middleri vo de fümf Sund, näben em Quatsino Sound, Kyuquot Sound, Clayoquot Sound und em Barkley Sound, wo d Westküste brääge. D Iifaart zum Nootka Sound het 1774 dr spanisch Seefaarer Juan Pérez entdeggt. Im Merz 1778 isch dr britisch Kapitän James Cook uf sinere dritte Wältumsaeglig as erste Oiropäer in Sound iinegfaare. Er isch am Friendly Cove verbii, wo elf Joor spööter dr Schaublatz vo dr Nootka Sound-Kontrowärse worde isch, und het vor em chliine Bligh Island, wo zmitzt im Sund lit, gankeret. Dört het er die indigene Nuu-chah-nulth (Nootka) kennegleert. D Nootka häi em zuegrüeft: „itchme nutka, itchme nutka“, was in iirer Sprooch „gang zrings ume“ bedütet. Dr Cook het aber gmäint, das sig dr Naame vom Volk. Dr Sund het aber dä Naame bis hüte bhalte. Dr britisch Seefaarer John Meares het in Friendly Cove 1788 e temporäre Handelsblatz ufdoo. 1789 häi sich au Spanier dört niidergloo und
D Aleute ([ʔaleˈuːtə] oder [ʔaleˈʔuːtə]; au mit eme Trema gschriibe: Alëute) si en Inselchetti zwüsche Nordamerika und Asie am Südrand vom nordpazifische Beringmeer. D Inselgruppe ghöört zum US-Bundesstaat Alaska und goot im ene Booge am Südrand vom nordpazifische Beringmeer vo dr Alaska-Halbinsle 1750 Kilometer gege Weste bis zu de russische Kommandöörinsle, wo e westlige Uslöifer vo dr Inselchetti si und geologisch zu de Aleute ghööre. D Inselgrubbe bestoot us 162 Insle und het im Ganze e Landflechi vo 17'670 Quadratkilometer. Si wird in meereri Grubbe iidäilt: d Fox Islands, d Islands of Four Mountains, d Andreanof Islands, d Rat Islands und d Near Islands. Dr amerikanisch Däil bestoot us em Bezirk Aleutians East Borough (Gsamtflechi 38'880 Kwadratkilometer, Landflechi 18'099 km²), wo au dr westlig Däil vo dr Alaska-Halbinsle umfasst, und us dr Aleutians West Census Area (Gsamtflechi 36'562 km², Landflechi 11'388 km²), und het öbbe 8'200 Iiwooner. Die mäiste vo dene si Fischer und Belzdierjeeger, wo zruggzooge in elf Gmäinde uf nume siibe Insle lääbe. D Hauptinsle isch Unalaska mit em Hauptort und em Flottestützpunkt Dutch Harbor. Die russische Komandorski-Insle bilde dr Aleutedistrikt vo dr Region Kamtschatka und häi öbbe 600 Iiwooner. S Klima isch chüel (−5 bis +2 °C
De Eugen Viktor Paul Seiterich (* 9. Jänner 1903 z Karlsrue; † 3. März 1958 z Friburg im Brisgau) isch vu 1954 bis 1958 Erzbischof vu Friburg gsii. De Eugen Seiterich isch as elteschter Suhn vum großherzoglige Hofkutscher Franz Seiterich un siner Frau Adelheid geb. Müller uf d Welt kumme, sin Brueder Ludwig Seiterich (1904–1979) isch speter Landrot z Waldshuet un z Konschtanz gsii. Sini Kindheit un Jugend het de Eugen Seiterich z Karlsrue verbrocht un het im März 1921 am Goethegymnasium s Abitur gmacht. Deno het de Seiterich z Friburg Katholischi Theologi un Philosophi studiert un het am 19. März 1926 vum Erzbischof Karl Fritz d Prieschterweih bikumme. Deno het er as Vikar z Bade-Bade, z Neistadt un z Heidelberg gschafft. Denewe het er witer studiert un isch anne 1930 mit ere Arwet iwer di logisch Struktur vum Typusbegriff bi William Stern, Eduard Spranger un Max Weber zum Dr. phil. promoviert wore. Anne 1936 isch er iwer d Gottesbewiis bim Franz Brentano zum Dr. theol. promoviert wore. Im Johr 1938 het er sich an de Theologische Fakultät vu de Albert-Ludwigs-Universität Friburg habilitiert un isch vum Erzbischof Conrad Gröber 1938 zum Professor am Prieschterseminar z St. Peter un 1945 zum
D Beringstrooss (änglisch Bering Strait, russisch Бе́рингов проли́в/Beringow proliw) isch e Meerängi zwüsche dr östligste Stell vo Asie und em westligste Punkt vom amerikanische Festland, und eso au zwüsche Russland und de USA (Alaska). D Meerängi und s Beringmeer, wo südlig von ere lit, si noch em Dään Vitus Bering benennt, wo 1728 as Marineoffizier in russische Dienst dur d Meerängi gfaare isch. D Meerängi isch öbbe 82 km bräit und im Durchschnitt nume öbbe 30 bis 50 m dief. Si verbindet d Tschuktschukesee (e Randmeer vom Nordpolarmeer) im Norde mit em Beringmeer (s nördligste Randmeer vom Pazifik) im Süde. Si befindet sich zwüsche de bäide Kontinänt bzw. em Kap Deschnjow (Asie) im Weste und em Kap Prince of Wales (Nordamerika) im Oste. Die globali Datumsgränze goot dur d Beringstrooss. D Meerängi isch nume ab und zue zuegfroore, denn wenn d Tämpratuur under minus 70 Grad Celsius fallt. Commons: Beringstraße – Sammlig vo Multimediadateie Originalardikel vo dr Rutgers University über d Erstbesiidlig vo Amerika (uf Änglisch) Normdate: GND: 4005712-4 | LCCN: sh85013329 | SUDOC/IdRef: 028065034 | VIAF: 244515953
De Moritz Leuenberger (* 21. September 1946 z Biel als Sohn vomene Theolog), Bürger vo Rohrbach, isch en Schwiizer Politiker (SP), Rächtsaawalt und Ehretokter vo dr Universität Udine. Im Jahr 2001 und 2006 isch er Bundespresidänt gsi. De Leuenberger hät s Gymnasium am Münschterplatz z Basel bsuecht, wo er d Matura Typus A (mit alte Schpraache) beschtande hät. Hüt wont de Leuenberger z Züri. Er isch mit dr Architäktin Gret Loewensberg verhüüratet und hät zwei erwachseni Söhn. Er hät s Studium vo de Rächtswüsseschafte absolviert, dänn Erfahrig am Gricht gsammlet, und nachane hät er vo 1972 bis 1991 en eiges Aawaltsbüro z Züri gha. Zu de öffentlich bekannte Fäll zeled en Prozäss gäge de Nestlé-Konzern («Nestlé tötet Babys»), d Underschtützig vo dr Regierig vo de Philippine bi dr Suech nach de Gälder vom Diktator Marcos i dr Schwiiz und d Verteidigung vom Schriftschteller Niklaus Meienberg gäge d Familie Wille. 1969 isch dr Leuenberger dr Sozialdemokratische Partei biiträtte. Vo 1972 bis 1980 hät er d Schtadtzürcher Sektion vo dr Partei presidiert. Ebefalls ab 1972 isch er bis 1983 Mitgliid vom Gmeindrat vo dr Schtadt Züri gsii. Vo 1979 bis zu siinere Wahl in Bundesrat 1995 isch de Leuenberger Nationalrat gsii. In
Das Lied von der Glocke (uff Schwäbisch S Liad vo dr Glock) ischt a weltlichs Oratorium fir Solischda (Sopran, Alt, Tenor, Bass), Chor, Orgl ond Orkeschtr vom deitscha Kombonischa Max Bruch. Als Libreddo hôt’r em Friedrich Schiller sei gleichnamigs Gedicht vrwendet. Em Bruch seim Werk-Kadalog lauft dui Kombosizioo als opus 45. A Uffihrong – ohne Paus – dauret knabb zwoi Stond. Em 19. Jôhrhondert isch des Oratorium ois vo de beliabdeschde Chorwerk en de Konzertsäl gwäa. Vo älle deitsche Dichter ischt em Max Bruch dr Schiller emmer dr liabschde gwäa. Hauptsächlich en deam seim Lied von der Glocke hôt’r älle seine Ideal wiidrgfonda. Drom hôt’s-en au a langa Zeit richdich pfupferlet, des Werk irgendwann amôl zo vrtona, obwohl des bereits etliche Jôhr vor ehm dr Andreas Romberg (1767 bis 1821) mit-ma graußa Erfolg gmacht ghet hôt. Abr em sella sei Werk hend sich en erschtr Linie d Laia-Cheer ôôgnomma, während dr Bruch sei Werk fir d Profi-Senger gschriiba hôt. Ôgfanga zo komboniira hôt’r mit-em erschda Doil em Januar 1877 z Bonn, ond ferdich wôrra ischt’r mit-em Entwurf vom zwoida Doil gega Ende vom gleicha Jôhr en Bergisch-Gladbach. Am 8. Januar 1878 hôt’r ôôgfanga, seine Klaviir-Ausziig zo orkeschtriira, ond an Oschtra
D Chromalveolata sin e Gruppe vu Läbewäse, wu zue dr Eukaryote (Läbewäse mit Zällchärn) gstellt wäre. D Syschtematik vu dr Eukaryote vu Adl et al. 2005 fiert d Chromalveolata as aini vu dr sechs Taxa vu däre Domäne. Zue ihne ghere vor allem verschideni photosynthetisch aktivi Gruppe, wu allgmain Alge gnännt wäre. D Chromalveolata hän Plaschtide, wu us ere sekundären Endosymbios mit eme Verdrätter vu dr Archaeplastida stamme. Des haißt, si hän en eukaryontische Aizäller mit Plaschtiden as Endosymbiont ufgnuu un dr primär Wirt eso wyt reduziert, ass nume dr Plaschtid ibrig bliben isch. D D Plaschtide chenne bi ne Dail Gruppe sekundär wider verlore goh oder reduziert wäre. E Dail vu dänen Arte chenne wider zue tertiäre Plaschtide chuu. Adl u. a. glidere d Chromalveolata in vier Gruppen ohni klassischi Rangstapfle. D Verainigung vu dr Alveolata mit dr andere Gruppen isch nonig seli guet abgsicheret. Cryptophyceae Chalchalge (Haptophyta) Stramenopile (Stramenopiles) Alveolata Sina M. Adl, Alastair G. B. Simpson, Mark A. Farmer, Robert A. Andersen, O. Roger Anderson, John A. Barta, Samual S. Bowser, Guy Bragerolle, Robert A. Fensome, Suzanne Fredericq, Timothy Y. James, Sergei Karpov, Paul Kugrens, John Krug, Christopher E. Lane, Louise A. Lewis, Jean Lodge, Denis H.
D Excavata sin e Gruppe vu Läbewäse, wu zue dr Eukaryote (Läbewäse mit Zällchärn) gstellt wäre. D Syschtematik vu dr Eukaryote vu Adl et al. 2005 fiert d Excavata as aini vu dr sechs Taxa vu däre Domäne. Zue ihne ghere uusschließlig aizälligi Organisme, wu uusnahmslos Gaißle drage. Bi dr Euglenozoa git s Forme mit Chloroplaschte, wu Photosynthes chenne dryybe. Dr Name hän d Excavata vu ihrem typisch gformte Zällmuul (Cytostom) mit ere uusbregte Muulgrueb („excavate“ Typ), wu s bi dr maischen Arte git. D Muulgrueb wird vu dr maischten Arte gnutzt go Nahrigspartikel yyzfangen un per Phagozytos in d Zällen ufznee. D Euglenozoa hän im Stammartmuschter Chloroplaschten chenne dodermit as ainzigi Gruppe in dr Excavata Photosynthes mache. D Chloroplaschte sin aber bin ere Zylede vu Taxa mit ere parasitäre Läbeswyys wider reduziert. Adl u. a. glidere d Excavata in sibe Gruppen ohni klassischi Rangstapfle. Fornicata Malawimonas Parabasalia Preaxostyla Jakobida Heterolobosea Euglenozoa Vunenander unabhängigi molekulargenetischi Untersuechige hän anne 2008 belait, ass d Gattig Stephanopog, wu lang as uusicher Taxon bi dr Eukaryote gfiert woren isch, s Schweschtertaxon vu dr Gattig Percolomon isch (bi Adl no Vahlkampfiidae). D Gruppe, wu us däne bode Gattige bildet wird, isch s Schweschtertaxon vu dr
D Ohrewürm (Dermaptera) si en Ordnig vo de Insekte und ghöre zu de Fluginsekte (Pterygota). Im Kanton Züri seit mer em Ohrwurm 'Ohreniggel', 'Ohremüggel' oder 'Ohreniggeler'. D Appezäller säged au Ohreglüngger, Ohreniggel oder Ohrenöggel, z Baasel und im Südbadische si s Ooregrübler. Im Idiotikon wärded au die Begriff 'Ohreschlüffer', 'Öhreler', 'Gäbeli-Gigger', 'Ohregrübel', 'Hurrliä', 'Ohremüggler' und 'Ohreschlieffen' uufzellt. D Körperlengi vo de Dier isch mäistens zwüsche 10 und 20 Millimeter, e baar Arte chönne au dütlig gröösser wärde, zum Bischbil dr Riesenohrwurm (Titanolabis colossa) wo bis zu 50 Millimeter lang wird. Dr St.-Helena-Riesenohrwurm (Labidura herculeana), wo mä scho lang nüm gsee het, isch bis zu 80 Millimeter lang worde. D Vorderflügel vo de Ohrwürm si hard und churz (in Derma(to)ptera bedütet (gr.) derma so vil wie „Lääder“). Si decke nume dr vorderst Däil vom Abdomen. D Hinderflügel si dünn wie Hut und wärde under die Deckflügel gfaltet. Nume wenigi Arte vo de Ohrewürm fliege, e baar häi d Flugmuskulatur und au d Flügel komplett zruggbildet. Am Ändi vom Hinderliib si e Bäärli vo Hinderliibsfäade (Cerci), wo zun ere Zange umbildet si. Bi männlige Dier si die stark booge, bi wiibligen eender graad. Die Zange wärde für d Jagd und d Verdäidigung
66.079166666667-169.65194444444Koordinate: 66° 4′ 45″ N, 169° 39′ 7″ W D Kap Deschnjow (au Kap Deschnjew, russisch: Мыс Дежнёва, isch dr östligst Punkt vom russische und eso au vom asiatische Festland. D Ratmanow-Insle, wo au zu Russland ghöört, lit no witer östlig. S Kap isch noch em russische Seefaarer und Belzdierjeeger Semjon Deschnjow benennt, wo 1648 as erste Öiropäer drum ume gfaare isch. Es befindet sich uf dr Tschuktschuke-Halbinsle an dr Beringstrooss, wo dr Tschuktschukesee (Nordpolarmeer) und s Beringmeer (Nord-Pazifik) verbindet. Wisawii vom russische Kap Deschnjow lit im Oste s amerikanische Kap Prince of Wales in ere Distanz vo 82 km. Zwüsche ne si d Diomedes-Insle. Dur d Beringstrooss, wo Ostsibirie vo Alaska drennt, goot in Nord-Süd-Richdig die globali Datumsgränze.
Unalaska isch äini vo de Fox Islands in dr Middi vo de Aleute, südwestlig vo Alaska in de Veräinigte Staate. D Insle isch 2721 km² (1051 Quadratmäile) grooss. Im Nordoste, uf dr Site gege d Beringsee, lit d Stadt Unalaska, und e groosse Däil von ere lit uf dr Haafeninsle Amaknak. 1759 het s uf de Insle Unalaska und Amaknak 24 Siidlige mit mee as 1000 aleutische Iiwooner ghaa. D Alëute oder Unangan läbe sit Duusige vo Joor uf dr Insle Unalaska. Dr russisch Belzhandel isch uf Unalaska choo, wo dr Stepan Glotov mit sinere Bsatzig am 1. August 1759 dört glandet si. Am 3. Juni 1942, wääred em Zwäite Wältchrieg häi d Japaner Unalaska aagriffe. Fast alli Iihäimische het mä bis noch em Chrieg uf Südost-Alaska gschickt. Am 8. Dezämber 2004 isch s malaiische Frachtschiff Selendang Ayu vor Unalaska usenanderbroche und s Schwerööl, wo usgloffe isch, het en Öölpest verursacht. D Bucht vo Unalaska mündet in e Aktuan Pass, wo d Insle im Nordoste begränzt und wo die chliini Insle Unalga din lit. Im Süde drennt dr ängi Umnak Pass Unalaska vo dr Umnak Insle. Vor däm Bass lit d Chläistadt Chernofski am Fuess vom Mount Aspird (654 m).