rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Rokoko isch e Stil in dr öiropäische Kunst. Es het sich us em spoote Barock entwicklet und isch vo öbbe 1720 bis 1790 gange. Si Usgangspunkt isch Frankriich gsi. Dr Naame Rokoko chunnt vom franzöösische Wort Rocaille («Grotte- und Muschelwärk») noch eme Ornamäntmotiv, wo immer wider vorchoo isch und wo sich dur si Asümmetrii und dodrduur wie sich festi Vorbilder uflööse, vom Barock unterschäidet. Architekduurbischbil S Schloss Solitude z Stuttgart, d Südfassade Dr Balast vom Peterhof, d Fassade zur Ostsee mit dr Groosse Kaskade im Vordergrund Die bäbstligi Basilika z Ottobeuren (1750) Alfred Anger: Literarisches Rokoko. Metzler, Stuttgart 1990, ISBN 3-476-10025-1. Hermann Bauer, Hans Sedlmayr: Rokoko: Struktur und Wesen einer europäischen Epoche. Dumont, Köln 1992. Matthias Luserke-Jaqui u. a.: Literatur und Kultur des Rokoko. Vandenhoeck & Ruprecht, Stuttgart 2001, ISBN 3-525-20700-X. Hans Rose: Spätbarock. Studien zur Geschichte des Profanbaus in den Jahren 1660–1760. München 1922. Martin Schieder: Rokoko. In: Theologische Realenzyklopädie. Berlin und New York 1998, Bd. XXIX, S. 345–349. Friedrich Sengle: Aufklärung und Rokoko in der deutschen Literatur. Winter, Heidelberg 2005, ISBN 3-8253-5010-X. Commons: Rokoko – Sammlig vo Multimediadateie Jahn, Johannes; Lieb Stefanie: Wörterbuch der Kunst, 13. Auflage; Alfred Kröner Verlag Stuttgart, Stuttgart 2008 S. 713 f
D Fresko- oder Früschmoolerei (it.: a fresco, affresco „ins Früsche“) isch e Form vo dr Wandmoolerei, wo d Pigmänt drbii in Wasser ufgwäicht wärde und denn uf dr früschi Chalchverbutz ufgmoolt wärde. Bim Carbonatisierigsbrozäss vom Chalch wärde d Pigmänt fest im Verbutz integriert. D Fachlüt sääge däm Vorgang au Isinterig. S fertige Wand- oder Deckibild wird as Fresko oder sältener as Freske bezäichnet. Eme Künstler wo Freske moolt säit mä Freskemooler oder Freskant. D Bezäichnig Fresko het sich in dr Umgangssprooch für Wandmoolereie vo alle Arte iibürgeret, so dass si im normale Sproochgebruuch vilmol au für Moolereie brucht wird, wo im Geegesatz zur füechte al fresco-Usfüerigswiis au für die drochnigi (al secco) Moolerei mit Tempera-, Kasein- oder Acrylatfarbe brucht wird. Sogar bi Moolereie uf Liinwand, wo an Wandfleche aagmacht wärde, git s sonigi wo die felschligerwiis, mänggisch sogar in dr Fachlitratuur, as Freske bezäichne. Bertini, Francesca (2011): Affresco e Pittura Murale. Tecnica e Materiali., Firenze: Edizioni Polistampa, ISBN 978-88-596-0910-0 Hale, Gardiner (1966): The Technique of Fresco Painting., New York: Dover Publications Inc. Kurt Wehlte(1938): Wandmalerei. Praktische Einführung in Werkstoffe und Techniken. Maier, Berlin Wehlte, Kurt (1967 / 2009): Werkstoffe und Techniken der Malerei. Otto Maier, Ravensburg (auch: Englisch u. a.),
Bordeaux [bɔʀˈdo] (okzitanisch Bordèu) isch en Universidäätsstadt und e politischs, wirtschaftligs und gäistigs Zentrum im Südweste vo Frankriich. Iiri Iiwooner nenne sich Bordelais. D Stadt isch bsundrigs wägen em Bordeauxwii und iirer Chuchi berüemt worde, aber au wäge iirem baulige und kulturelle Erb. Bordeaux isch dr Sitz vo dr Prefektuur vom Departemänt Gironde und d Hauptstadt vo dr Regioon Neu-Akwitanie. Au e Erzbischof het si Residänz dört. Bordeaux sälber het 236'725 Iiwooner (Stand 1. Jan. 2009)). Dr ängeri Balligsruum Bordeaux chunnt uf öbbe 720'000 Iiwooner und umfasst 26 Kommune zringsume, wo im Kommunalverband Communauté Urbaine de Bordeaux (CUB) organisiert si. Dä Verband isch sälber Däil von ere Agglomerazioon mit eme Iizugsberiich vo 51 Kommune und so uf fast 840'000 Iiwooner chunnt. D aire urbaine, wo mä mit ere Metropolregion cha vergliiche, het sogar mee as 1,11 Mio. Iiwooner. Bordeaux isch die grössti Stadt im Departemänt Gironde und in dr Regioon Neu-Akwitanie und die nüüntgrössti Stadt in Frankriich. D Agglomerazioon isch die säggsgrössti z Frankriich. Vo Bordeaux us wird au s Arrondissement Bordeaux verwaltet, wo us 33 Kantöön bestoot. Graneri-Clavé, Mario (Hrsg.): Le Dictionnaire de Bordeaux. Nouvelles Editions Loubatières, Portet-sur-Garonne 2006, ISBN 2-86266-478-2 Robert Coustet, Marc Saboya: Bordeaux - La conquête
Saragossa isch d Hauptstadt vo dr spanische Autonome Gmäinschaft Aragonie und vo dr Browinz Saragossa und em Kräis (Comarca de Zaragoza). Si lit am Middellauf vom Ebro öbbe in dr Middi vo dr Regioon Aragonie in ere Hööchi vo öbbe 240 m. S Woorzäiche vo Saragossa isch d Basílica del Pilar. Z Saragossa het d Expo 2008 stattgfunde. D Universidäät Saragossa isch 1542 gründet worde und het hüte mee as 32'000 Studänte. Emil Hübner: Caesaraugusta. In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band III,1, Stuttgart 1897, Sp. 1287–1288 (zum antike Caesaraugusta). Commons: Saragossa – Sammlig vo Multimediadateie Turismus-Site vo Saragossa Expo 2008 z Saragossa Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero. Bevölkerungsstatistiken des Instituto Nacional de Estadística (Bevölkerungsfortschreibung).
Mitti Jänner 2005 sin z'Belize Unruehe i dr Hauptschtadt Belmopan usbrôche. D'Unruehe sin usglösst wôre durch d'Veröffentlichig vomene nöji Budget, wo ä massivi Schtüürerhöig vorgsehe hät. Usserdem hät d'Wuet uf d'regierendi Partei ä Roll gschpilt. Am 13. Jänner 2005 hät d'Regierig vo Said Musa s'Budget für 2005-2005 verchündet. S'Budget hät ä deftigi Schtüürerhöig für verschideni Gschäft un Ware beinhaltet: ä 11% Erhöig vu dr Grunderwerbschtüür, ä 5% Erhöig für finanzieli Inschtitutione, ä 8% Erhöig vu dr Tabakschtüür un ä 100% Erhöig uf Rum. D'Regierig hät gsait, dass sälli Erhöige mit denne verglychbar sin, wo 1998 vur letschti Regierig bschlosse wôre sin. Nôch Jôhre vo angeblichem Missmanagement un Korruption hät s'Budget aber Protescht usglösst. Am 15. Jänner sin d'Demonschtrante un d'Polizei vorem Parlament annenandergrote. Am 20. Jänner hän d'Wirtschaft un d Gwerkschafte zuemene Schtreik für zwee Tag ufgruefe. D'Regierig hät als Gegemassnahm s'Wasser abgschtällt. Am 21. Jänner hän di lokale Medie über vereinzelnti Demonschtratione z'Belmopan berichtet, unter anderm au über Brandschtiftig an manche Regieriggebäud un Barikade. Minischter sin mit Fläsche un Schtei beworfe wôre, d'Polizei un s'Militär sin wege dem gege d Demonschtrante vorgange. Ä grössri Demonschtration hät am 21. Jänner schtattgfunde. D'Demonschtration vorem Parlament isch gwaltätig usgange. D'Demonschtrante hän d'Polizei
Dr Giovanni Battista Tiepolo (au Giambattista Tiepolo; * 5. Merz 1696 z Venedig; † 27. Merz 1770 z Madrid) isch äine vo de bedütendste venezianische Mooler vom spoote Barock und em Rokoko gsi. Si Wärk umfasst Daarstellige vo Heldeepos, Historie, Opereszene, Götterfest und au Altäär. In siner früeje Faase vo 1715 bis 1730 het er z Venedig und z Udine gschafft. In sinere erste Rifizit vo 1730 bis 1749 het er Groossufdrääg us Bergamo, Mailand und andere Stedt usgfüert. Die dritti Faase vo 1741 bis 1757 isch die vo dr klassische Blüete gsii, wo dr Tiepolo uf Würzburg gangen isch, am Palazzo Labia z Venedig und dr Villa Valmarana ai Nani bi Vicenza gschafft het. In d Zit vo 1757 bis 1762 si die letschte fümf venezianische Joor vom Mooler gfalle und vo die fümfti Faase isch vo 1762 bis 1770 gange, won er z Madrid gschafft het. Zu sine Wärk ghööre D Aanbätig vo de Köönig (Alte Pinakothek, Münche) Dr Apoll und d Daphne (Louvre, Bariis) Dr Christus am Öölbärg (Nationalgalerie, Athen) D Apotheose vo dr Familie Barbaro (Metropolitan Museum, Nöi York) D Apotheose vom Admiral Pisani (Palazzo Pisani, Venedig) S Wunder vom Häilige Huus vo Loreto (Accademia, Venedig)
Die neueri dütschi Literaturgschicht behandlet d Gschicht vo dr dütsche Literatur vo dr Ufklärig aa bis zur Gegewart. Si setzt aa um 1720 mit der philosophische Schtrömig von der Uufklärig, wo au literarisch umgsetzt worden isch. Der bekanntischt Autor dervon isch der Gotthold Ephraim Lessing. Sini Wärk, drunter die wohl bekanntischte, Nathan der Weise und Minna von Barnhelm atme der damals neui Geischt von der uufklärerische Toleranz; allerdings hett er denn derfür au der alti Geischt von der preussische Monarchie z schpüre übercho, der Friedrich II. het ihm churz nach em preusse-kritische Minna-Schtück en Schtell zur Leitig von der Königliche Bibliothek verweigeret. Um 1767 setzt denn die nächschti wichtigi Epoche, der Sturm und Drang, ii. Höhepunkt dervon isch d Ziit zwischem Götz von Berlichingen vom Johann Wolfgang von Goethe und von Kabale und Liebe vom Friedrich Schiller gsii. Sie isch im ene gwüsse Sinn die emotionaleri Fortfüehrig von der Uufklärig, wobii em Verschtand, der "Ratio", von dere Schtrömig mehr s Triibhafte entgäge gschtellt wird. Zuedem poschtuliert z. B. der Goethe mit siim Götz von 1771 weniger en Fortschritt in Richtig mehr Freiheit vom Mensch allgemein, sondern nimmt nostalgisch Rückgriff uffs Naturrecht vom freie mittelalterliche Ritter. D Wendi vom Schturm und
Dr Anton Raphael Mengs (* 12. Merz 1728 z Aussig, Bööme; † 29. Juni 1779 z Rom) isch e dütsche Mooler gsi. Vo 1741 bis 1744 isch er mit sim Vater z Rom gsi, zum d Antike und die alte Mäister studiere. Zrugg z Dresde isch er mit Sibzääni dört Kabinettmooler worde. 1746 isch er zum zwäite Mol uf Rom, het zum Katholizismus konvertiert und d Römere Margherita Guazzi ghürootet. 1749 isch er uf Dresde zrugg und isch 1751 zum säggsische Oberhoofmooler ernennt worde. 1755 isch dr Johann Joachim Winckelmann si Fründ worde. Er isch z Rom und 1759 z Neapel, won er die königligi Familie gmoolt het. Wo dr Karl IV. vo Neapel uf Madrid gangen isch as spanische Köönig, isch dr Mengs uf Rom zrugg. Er het in der Villa Albani s Fresko Der Parnass gmoolt, wo as Schlüsselwärk vom dütsche Klassizismus gältet. 1761 isch er wider uf Madrid won er zämme mit em Giovanni Battista Tiepolo am kööniglichi Balast gschafft het. Im Oktober 1766 häi sich dr Mengs und dr Winckelmann verstritte, und vo denn aa käi Kontakt me ghaa. Vo 1772 bis 1773 het dr Mengs z Neapel d Mitgliider vo dr köönigliche Familie portretiert. 1773
Ärzte ohne Grenzen isch di dütsch Übersetzig vom medizinische Nothilfswärch Médecins Sans Frontières, wo 1971 gründet worde isch. D Abchürzig isch MSF und chunt vom französische Name, uf englisch heissts Doctors Without Borders. Dia privat und unabhängig Organisazion leistet medizinischi Nothilf i Krise- und Chriegsgebiet. D Ziil vo Ärzt ohni Grenze sind: de Zuegang zunere medizinische Grundversorgig gwärleiste Krise-Iisätz bi Konflikt und Naturkatastroofe über d Situazion vo de Nootliidende prichte D Organisazion läbt vo Spändegälder und d Hälfer, da sind Ärzt, Pfägefachchräft und Logistiker, die leisted iren Iisatz freiwillig und chömed nu e chlinni Entschädigung über. Am 20. Dezember 1971 isch s Hilfswärch vo Ärzt und Schurnalischte gründet worde. Eine vo de Mitbegründer isch de Elsässer Arzt Louis Schittly gsi. 1999 isch Ärzt ohni Gränze as Anerchännig vo de humanitäre Pionierarbet uf merere Kontinent mit em Fridesnobelpriis uszeichnet worde. 55 % sin medizinisch Persona. 24 % Logistik un Technik, 11 % Proäktorganisatio un 10 % Verwaltung. Ärzt ohni Grenze arbeit mit 53 % in Afrika, 40 % in Asie, 4% in Europa un 3% in Südamerika. Ärzt ohni Grenze het i 2017 10,725.800 ambulati Konsultatine, 110.000 Operatione durchgfiehrt. Ärzt ohni Grenze finanziert se us Spende. En Dütschland het s Iinahme
E Staffelei isch e Gstell, wo mäistens us Holz oder Metall gmacht isch und wo d Mooler bim Moole iiri Bilder dra befestige. Eme Gmäld, wo uf ere Staffelei gmoolt worden isch, säit mä Staffeleibild im Geegesatz zur Wand- und Deckimoolerei, wo s Gmäld diräkt uf dr Wand oder Decki ufgmoolt wird. S Wort chunnt vo dr veraltete Bezäichnig Staffle für e Sprosse von ere Läitere. Für dass d Staffelei uf jedem Boode sicher cha stoo het si drei Bäi, zwäi vorne nooche, wo fest mitenander verbunde si und wo mä s Bild cha draa aamache und e dritts, wo mit de andere bäide mit eme Scharnier verbunde isch so, dass mä d Staffelei meer oder weniger schreeg cha ufstelle. An dr vordere Site het s e Kweerholz. Das lit uf Bolze, wo im lingge und rächte Bäi stecke. Uf das Kweerholz stellt mä d Liinwand. Die Bolze cha mä uufe und aabe verschiebe und eso d Hööchi vom Bild vom Boode us verändere. Staffeleie in Ateliee si mäistens seer schweer und dorum nimmt mä sä sälte uuse zum in dr freije Natuur z moole. Für das git s liichteri Fäldstaffeleie, wo mä cha zämmeklappe. E Hufe Mooler bordretiere sich
Siit der griechische Antike versuecht me, s Wirtschafte vom Mensch z analysiere und uufgrund von dene Analyse au im ene fürs Wohlergoh positive Sinn z schtüüre. Eigentlichi Wirtschaftstheorie sind allerdings erscht in der früehere Neuziit entschtande. Nachschtehend nur en Uuswahl vo einige wirklich wichtige von de sehr viile vor allem seit em 19. Johrhundert entschtandne Theorie: Merkantilistischi Theorie, entschtande in Frankriich und uusbreitet in Europa zur Ziit vom Absolutismus: Die sogenannti Nationalwirtschaft söll alli private Überschüss em Staat, d. h. indirekt em absolutistisch herrschende Monarch, zur Aahüüfig vom Schtaatsschatz abliifere. Physiokratischi Theorii in Frankriich: Hett zum eine uusegfunde, dass d Wirtschaft analog em Bluetkreislauf ebefalls in Kreisläuf funktioniert. S erschte Mal wird zuedem, noch zur Zit vom Absolutismus, im wirtschaftliche Sinn derfür plädiert, der Mensch nitt z bevormunde, damit er sölli chönne siin wirtschaftliche Eigenutz verfolge. Der Schott Adam Smith isch 1776 als Pionier vo der Marktwirtschaft dervo uusgange, dass, wenn alli Mensche ihre Eigenutz verfolge, sich uf de Märkt automatisch es harmonischs Gliichgwicht iischtellt, wo zu allgemeinem Volkswohlschtand füehri. Die kapitalistischi Praxis dervo hett denn aber zeigt, dass die Theorii, wenn au nitt ganz falsch, doch unzuereichend isch. Eine vo de erschte, wo no vor em Marx d Missschtänd
Die chinesische oder sinitische Sprooche (汉语) bilde äine vo de bäide Primärzwiig vo dr sinotibetische Sproochfamilie, dr anderi Primärzwiig si die tibetobirmanische Sprooche. Hüte schwätze öbbe 1,3 Milliarde Mensche chinesischi Sprooche, die mäiste von ene lääbe in dr Volksrepublik China und dr Republik China (Taiwan). In e Hufe Länder, vor allem in Südostasie, git s gröösseri Minderhäite, wo Chinesisch schwätze. Vo de chinesische Sprooche wird s Hochchinesisch am mäiste gschwätzt. Es wird au as „Mandarin“ oder äifach as „chinesischi Sprooch“ oder „s Chinesische“ bzw. „Chinesisch“ bezäichnet. Im Allgemäine bezäichnet dr Begriff „chinesischi Sprooch“ d Standardspooch Hoochchinesisch (Pǔtōnghuà in dr Volksrepublik China, Guóyǔ uf Taiwan), wo uf dr grösste chinesische Dialektgrubbe, em Mandarin (Běifānghuà, Běifāng Fāngyán, Guānhuà), basiert und im Wääsentlige em Dialäkt vo Peking entspricht. Drnääbe git s no siibe anderi chinesischi Sprooche oder Dialäktbündel, wo iirersits in e Hufe Äinzeldialäkt zerfalle. Die acht Äihäite vom Chinesische wärde noch dr dradizionelle chinesische Terminologii as Dialäkt (chin. 方言, fāngyán) bezäichnet, au wenn si so verschiide sii die äint vo dr andere, ass mä sä noch westlige Maassstääb as Sprooche chönnt klassifiziere. Sogar innerhalb vo de groosse Dialäktgrubbe chönne sich d Lüt, wo verschidnigi Dialäkt schwätze, nid immer verstoo, bsundrigs die nordchinesische
Unter Gschicht von de politische Ideä sind do sowohl uusgarbeiteti Schtaatstheoriä z verschtoh als au historisch wichtigi politischi Einzel-Üsserige vor allem vo Philosophe. D Lischte isch nitt vollschtändig. Die griechischi Verfassig vom Solon, 594 vor Chrischtus, mit eme 4-Klasse-Zensuswahlrecht; d Volksversammlig het au d Gsetz verabschiidet. D Verfassig vom Kleisthenes, 509 bis 507 v. Chr.; au si isch nitt voll demokratisch gsii, der Einzig, wo damals auch en Iibezug von de Sklave gforderet het, isch der Antiphon gsii. Der Theolog Augustinus will 396 nach Chrischtus in "De civitate Dei" en Gottesschtaat uf Ärde errichte Der Niccolo Machiavelli publiziert 1513 "Il Pricipe", d Theorie vom Machtschtaat, wo sich rücksichtslos düüresetzt. Hett schpöter im Absolutismus en gwüssi praktischi Umsetzig gfunde. Der englisch Uufklärer John Locke (gläbt bis 1704) forderet d Gwalteteilig im Schtaat zwische Parlamänt, Regierig und Grichtsbarkeit zum di persönlichi Freiheit und s Eigetum von de Bürger z sichere. Der Uufklärer Charles-Louis de Montesquieu poschtuliert 1748 in "De l' esprit des lois" e konschtitutionelli Monarchii, wo der König durch ne Verfassig, also durch Bürgerrecht und es Parlament, iigschränkt wird. Der Uufklärer Voltaire schpottet z. B. gäge d Kirche und s Chrischtetum, er möcht en verwältlichte Schtaat, wo d Kirche zrückdrängt isch.
Dr Willard Mitt Romney [ˈɹɑːmnɪ] (* 12. Merz 1947 z Detroit, Michigan) isch e US-amerikanische Multimillionär, Politiker vu dr Republikanische Bartei un ehmolige Gouverneur vum Bundesstaat Massachusetts. Ä isch ain vu dr Kandidate vu dr Republikanische Bartei fir d Nominierig zue dr Bresidäntschaftswahl 2008 un Kandidat vu dr Republikanische Bartei fir d Bresidäntschaftswahl 2012 gsii. Dr Mitt Romney isch z Detroit uf d Wält chuu. Syy Vater George W. Romney isch vu 1963 bis 1969 Gouverneur vu Michigan gsii. Syy Mueter Lenore het sich anne 1970 z Michigan erfolglos fir d Republikaner um e Sitz im US-Senat bworbe. Dr Mitt Romney het drei Gschwischter un isch uf di elitär Cranbrook School (di hitig Cranbrook Kingswood School) z Bloomfield Hills gange, e Privatschuel, wu zue dr Cranbrook Educational Community ghert. Dert het er anne 1965 syy Highschool-Abschluss gmacht. An dr Cranbrook School het er d Ann Lois Davies (* 1949) chänneglehrt. Si isch 1966 zum Mormonetum konvertiert un anne 1969 syy Wyyb wore. S Baar het fimf Sihn un läbt hite in dr Nechi vu Boston. Dr Mitt Romney isch in dr fimfte Generation Mitglid vu dr Chilche Jesu Christi vu dr Hailige vu dr Letschte Däg („Mormone“), syy Urgroßvater Parley
Manama (Arabisch: المنامة Al-Manāmah) isch 'd Hauptschtadt vo Bahrain. 'S leit äm Persischi Golf, im Nordôschte vo Bahrain. 'S isch 'd grösschti Schtadt vo Bahrain mitenere Bevölkrig vo 150.000. Manama isch 1345 in Islamischi Chronike erwähnt worde. S'isch 1521 vo de Portugyse ygnomme wôre un 1602 vo de Perser. Syt 1783 ghört's mit churzi Unterbrechige zur herrschendi Al-Chalifa-Dünaschti. Manama isch 1958 zum Freihafe erchlärt wôre un isch syt 1971 'd Hauptschdadt vo Bahrain. 'D ökonomischi Basis vo Manama isch 'd selbi wie vo ganz Bahrain: Petroleum, Öl-Rafinerie, Schiffbau, Fischerei un Perltauche. Manama isch mitem Bahrain International Airport verbunde. Z Manama isch au 'd Universität vo Bahrain wo 1986 gründet wôre isch.
Die jenisseische Sprooche si e chliini Familie vo Sprooche in Sibirie, wo mit andere sibirische Sprooche zur Grubbe vo de paläosibirische Sprooche zämmegfasst wärde. Die paläosibirische Sprooche bilde allerdings käi genetischi Äinhäit, sondern si nume e Grubbe vo altsibirische Rästsprooche, wo dört scho gschwätzt worde si, bevor uralischi, türkischi und tungusischi Ethnie dört iidrunge si. S Jenisseische bestoot hüte nume no us dr ketische Sprooch wo vo 200 Lüt im middlere Jenissei-Daal im Turuchansk-Distrikt vom Gebiet Krasnojarsk gschwätzt wird. S Jugische (Yugh, Jug, Sym-Ketisch), wo nooch mit em verwandt gsi isch, isch scho ganz usgstorbe: In de 1970er Joor isch dr letschti kompetänti Sprächer vom Jugische gstorbe. 1991 het mä vo 2 bis 3 eltere Lüt in ere ethnische Grubbe vo öbbe 15 Persone brichtet, wo no zum Däil Jugisch gschwätzt häi. Die üübrige Sprooche vo dr Jenissei-Familie – Kottisch, Arinisch, Assanisch und Pumpokolisch – si witer im Süüde vom hütige Ketisch gschwätzt worde und si im 19. Joorhundert verschwunde. Iiri Ethnie häi sich an die turkische Chakasse, die tungusische Ewenke oder d Russe assimiliert. Wäge sine bekannte genetische Verwandte sött mä s Ketische nit as en isolierti Sprooch aaluege, au wenn es hüte dr äinzigi Verdräter vo sinere Familie
Under em Begriff kaukasischi Sprooche fasst mä d Sprooche vom Kaukasusgebiet zämme, wo dört scho vor dr Iiwanderig vo de indogermanische, turkische und semitische Bevölkerigsgrubbe gschwätzt worde si. Es git öbbe 40 kaukasischi Sprooche us drei Sprachfamiliene, wo vo öbbe 9 Millioone Lüt gschwätzt wärde. D Leer vo de kaukasische Sprooche wird as Kaukasistik, Kaukasologii oder Kaukasiologii bezäichnet, iiri Fachverdräter häisse Kaukasologe oder Kaukasiologe. Alternativi Bezäichnige für die kaukasische Sprooche si paläokaukasisch, altkaukasisch oder ibero-kaukasisch, und das wil d Grieche de Bewooner vom Südkaukasus Iberer gsäit häi. Mä brucht aber die Bezäichnig hüte nüme, wil si nüt mit dr iberische Halbinsle z due het und mä sä chönnt missverstoo. Es isch seer unwoorschiinlig, ass die kaukasische Sprooche e genetischi Äinhäit (e Sproochfamilie) bilde. D Meerhäit vo de Forscher goot hüte vo drei unabhängige genetische Äinhäite oder kaukasische Sproochfamiliene us, und die wärde so bezäichnet: Kartwelisch oder Südkaukasisch Abchasisch-Adygisch oder Nordwestkaukasisch Nachisch-Dagestanisch oder Nordostkaukasisch Die südkaukasische Sprooche wärde südlig, die nordwest- und nordostkaukasische Sprooche hauptsächlig nördlig vom Kaukasus-Hauptkamm gschwätzt, wo vo Nordweste uf Südoste goot. Mänggi Forscher fasse s Nordwest- und Nordostkaukasische zu dr genetische Äinhäit „Nordkaukasisch“ zämme. D Hüpothese, wo früener vilmol verdräte worden isch, ass alli kaukasische Sprooche en
Dr Heinrich Theodor Böll (* 21. Dezämber 1917 z Köln; † 16. Juli 1985 z Kreuzau-Langenbroich) isch e dütsche Schriftsteller und Übersetzer gsi. Er gältet as äine vo de bedütendste dütsche Schriftsteller vo dr Noochchriegszit. Im Joor 1972 het er dr Nobelbriis für Litratuur überchoo. Im Zwäite Wältchrieg isch dr Böll Soldat gsi. Under em Ditel Kreuz ohne Liebe isch vom Juli 1946 aa si erst Noochchriegsromaan entstande. 1947 het er Churzgschichte für Zitschrifte gschriibe, won e Däil drvo 1950 im Sammelband Wanderer, kommst du nach Spa..., dr Böll as Churzgschichteautor bekannt gmacht het. Im Mai 1951 het dr Böll si Debü bi dr Gruppe 47 gmacht mit vil Erfolg und het druf en Autoreverdraag bi Kiepenheuer & Witsch überchoo. Denn het si kreativsti Periode aagfange: Wo warst du, Adam? (1951), Und sagte kein einziges Wort (1953), Haus ohne Hüter (1954), Irisches Tagebuch (1957), Doktor Murkes gesammeltes Schweigen und andere Satiren (1958), Billard um halbzehn (1959), Ansichten eines Clowns (1963) und Ende einer Dienstfahrt (1966). 1971 isch si Roman Gruppenbild mit Dame erschiine, im Joor druf het er dr Nobelbriis überchoo und en innepolitische Skandal usglööst, won er en Essei für e Spiegel gschriibe het mit em Ditel Will Ulrike
Dr Funka isch an alta Fürbruch, wo hüt no im schwäbisch-alemannischa Raum (Vorarlberg, Schwiz, Allgäu, Schwobaland), und im Tirolr Obrland und Vinschgau, aber au z Ostfrankriich und bis gi Aache verbreitat isch. Jeds Johr am Funkasunntig (hützutag oh teilweise am Samstig davor) wörand die sognannta Funka abbrennt. Dr Funka isch an um a Funkatanna kunstvoll ufgschichtata Holzturm, wo uf em Spitz a Hexapuppa (Funkahex) hängt, wo mit Schüßpulver gfüllt isch. Mit dr Obaddämmerung wörand d'Funka untr dr Oga vo dr Dorfbevölkerung azunda. Alle wartan denn uf d'Explosion vo dr Funkahex. Noch dr Explosion vo dr Funkahex würd meistens a Fürwerk abbrennt. Die größta Funka könnan a Höhe vo bis zu 30 Meter erreicha. Obwohl s'Funkafür und d'Hexaverbrennung im Mittlalter ziemli ähnliche Bilder sind, hond se nix mitanandr zum toa. Bis dr Funka azündat wöra kann, sind einige Vorbereitiga z' treffa. Vor am Zweita Weltkriag sin dia Vorbereitiga meistens vo da Junga us am Dorf gmacht worra. Mittlerwil wörran dia Ufgaba abr immr meh durch guat organisierte Funkazünft gmacht. Traditionell würd am Fasnachtszischtig d'Funkatanna gschlaga. I dr glicha Wocha würd i dr Bevölkerig Brennmaterial gsammlat. Für an Funkabau wörran meistens alte Christböm, Paletta odr andrs Abfallholz gno. Am Samstig vor am