rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Bariiser Friidenskomferänz het vom 18. Januar 1919 bis zum 21. Januar 1920 zwüsche de Siiger vom Erste Wältchrieg stattgfunde, die Besigte si vom e Däil vo de Verhandlige usgschlosse gsi. Si het s Ziil gha, e Friidensverdraag mit Dütschland und sine Verbündete uszaarbäite. Iir Ergääbnis si d Bariiser Vorortverdrääg gsi, drunder au dr Friidensverdraag vo Versailles. D Kämpf zwüsche Ööstriich-Ungarn und Italie si scho am 3. Novämber 1918 im Waffestillstand vo Villa Giusti und die zwüsche Dütschland und Frankriich und Groossbritannie am 11. Novämber 1918 bim Waffestillstand vo Compiègne beändet worde. Es het zerst vom Januar 1919 en interalliierti Vorkomferänz gee, wo Dütschland drvo usgschlosse gsi isch und wo d Friidensbedingigen festgläit het. Vom Mai 1919 häi denn d Siigermächt mit de Middelmächt bzw. de Noochfolergestaate vo dr Donaumonarchii Friidensverhandlige abghalte. Die si nume churz gsi und zum grösste Däil schriftlig gfüert worde. An deere Komferänz häi 32 Staate mitgmacht. D Siigermächt Groossbritannie, Frankriich, Italie und d USA si as Mitgliider vom ene „Root vo de Vier“ die maassgääblige Nazioone gsi. D Verdrääge si im Vergliich zu früenere Friidensverdrääg seer vil umfangriicher gsi, wil si näbe de Pünkt, wo für Friidensverdrääg tüpisch si wie Territoriaalfrooge und Reparazioonspflichte, au d
Die Dibenger Gogawitz sen a literarische Kurzform uf Schwäbisch. S got haubdsächlich om Wei, Weibr, Wirdschafda, Wengerder (Goga), saufa, schaffa, Schdudenda, schwäbische Liadla, Ärzd on Abotheka. Z´erschd ischs bloß a glois Bieachle gwee, wo d Witz iber dia Diabengr Wengerder drengschdanda sen. Oft send dia Witz für dia normale Leit äweng derb oder au makaber. Aber so send se halt. Gogawitz send meischtens zemlich grob, aber de Goga hot des älleweil gfalla, weil se dodrmit de Gstudierte, sowohl de Studenta als au de Professora hent kenna schogga ond sich von dene abgrenza und wer de grebste Witz macht, gilt bei de Goga bsonders viel. An reacht fauler Moh isch gschtorba, ond sei Frau hot en z´Reitlenga eiäschera lau. (En Diebenga geits koi Gremadorium). Als sen na dia Asche drhoim khet hot, hot se se na glei in a Oieruhr omgfüllt und en d Kuche gschtellt. "So Karle, jetzet schaffescht au mol was dahinna." A andre Frau hot au irna Moh im Crematoriom ghollt ond weils Wender gsei isch, isch d´ Staig grausig vereist gweäh. No hot sich dia guat Frau it andersch zom helfa gwisst, als sell Asche onder d´ Räder vo ehrem Waga zom stroia. Wo se na wiadr
Dr Jesse Martin Combs (* 7. Jüüli 1889 z’ Center, Shelby County, Texàs; † 21. Àuigscht 1953 z’ Beaumont, Texàs) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker gsìì. Vu 1945 bis 1953 hàt’r dr Bundesschtààt Texàs ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta. Dr Jesse Martin Combs ìsch ànna 1889 z’ Center ìm Oschta vum Texàs uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Frank un vu dr Mary Combs geboorena Becks. Wu-n-’r noch a klaina Büa gsìì-n-ìsch, sìnn siina Äältra gschtoorwa; uffgwàcksa-n-ìsch’r àlso bii siina Groossäältra müatterliigersitts. Ar ìsch ìn d’ äffentliga Schüala vu siinera Haimet gànga un hàt drnooh bis 1912 àm Schtààtliga Lehrer-Hoochschüal vum Südwäscht-Texàs gschtudiart —hìtt ìsch dàs d’ Schtààtsüniwärsitäät vum Texàs. Doo druff hàt’r Racht gschtudiart un ìsch ànna 1918 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Konutze gschàfft. Ìn da Joohra 1919 un 1920 ìsch’r Bezirksrìchter ìm Hardin County gsìì. Drnooh ìsch’r bis 1943 Rìchter àn verschìedena Grìchter ìm Texàs gsìì — drunter àb 1933 ìm Ziwiila Beriafungsgrìcht vum niinta Bezirk vum Texàs. Vu 1926 bis 1940 ìsch’r Küràtooriumsvorsìtzender vu da Schüala vu South Park gsìì; vu 1940 un 1944 hàt’r s’ saalwa-n-Àmt fìrs Lamar-Hoochschüal üüsiawt. Ìn Politik ìsch’r Mìtglìed ìn
Dr Nansen-Bass (au: Nansenuswiis) isch e Räisebass für staateloosi Flüchtling und Emigrante gsi. Er isch 1922 noch em Erste Wältchrieg vom Hoochkommissaar vom Völkerbund für Flüchtlingsfrooge Fridtjof Nansen für russischi Flüchtling entworfe worde. Für daas und für si Hilfsakzioon in de Hungergebiet vo dr Sowjetunion het er no im gliiche Joor d Friidensnobelbriis überchoo. Dr Nansen-Bass isch am 5. Juli 1922 iigfüert worde und zerst vo 31, spööter vo 53 Staate anerkennt worde. Dr Nansen-Bass isch noch em Russische Bürgerchrieg für staateloosi russischi Flüchtling as Räisedokumänt iigfüert worde; dr erst Bass het allerdings dr politisch Publizist Oscar Levy, wo us Ängland usgwiise worde isch, überchoo. Spööter isch d Nansen-Bass-Akzioon au uf armenischi (1924), assüürischi und türkischi (1928) Flüchtling und uf Flüchtling us em Saarland (1935) usdeent worde. Die dütsche Juude allerdings häi die Uswiis nid überchoo. Dr Nansen-Bass isch 1946 dur s London Travel Document und s Räisedokumänt vo dr Gämfer Flüchtlingskonwenzioon vo 1951 ersetzt worde. Dr Nansen-Bass isch vo dr Behörde vom Staat usgfüllt worde, wo sich dr Flüchtling ufhhalte het. Er isch äi Joor lang gültig gsi und het denn müesse verlengeret wärde. Dr Bass het s mööglig gmacht, in s Land won er usgstellt worde isch, zruggzgoo.
Dr Asa Hoxie Willie (* 11. Oktoower 1829 z’ Washington, Georgia; † 16. März 1899 z’ Galveston, Texàs) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker gsìì. Vun 1873 bis 1875 hàt’r dr Bundesschtààt Texàs ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta. Dr Asa Hoxie Willie ìsch ànna 1829 z’ Washington ìm Nordoschta vum Bundesschtààt Georgia-n-uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn vum James un vu dr Caroline E. Willie geborena Hoxie gsìì, un dr jìngera Brüader vum James Willie (1823-1865), wo-n-Àbgoordnet ìm Represantàntahüüs vum Texàs worra-n-ìsch. Siina Müatter hàt üss Barnstable ìm Massachussetts gschtàmmt un ìsch Kwääker gsìì. Sii Vàtter ìsch a Handler üss’m Vermont gsìì. Ànna 1833 ìsch dr Vàtter gschtoorwa; dr Willie ìsch àlso bii siinera Müatter uffgwàcksa. Obwohl d’ Müatter àrm gsìì-n-ìsch, hàt dr Willie ìn siinera Haimet a güata prìwààta Schüalüüsbìldung bikumma. Ànna 1846 hàt’r bii siim Unkel Asa Hoxey uff Independence ìm Texàs gwàndelt. Dr Willie hàt Racht gschtudiart un ìsch ànna 1848 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Ar hàt àlso ààgfànga, ìm Texàs àls Ànwàlt z’ schàffa. Vun 1852 bis 1854 ìsch’r Schtààtsànwàlt ìm drìtta Grìchtsbezirk vum Texàs gsìì. Àb 1858 hàt’r zamma mìt’m Ànwàlt Alexander Pope z’ Marshall gschàfft. Wahrem Sezässioonskriag hàt’r ìm 7.
D Marguerite «Meggy» Frick-Cramer (* 28. Dezämber 1887 z Gämf as Renée-Marguerite Cramer; † 22. Oktober 1963 z Gämf; e Bürgere vo Gämf und spööter vo Sennwald) isch e Schwizer Juristin, Historikere und humanitääri Aktivistin gsi, wo andere Fraue in dr Äidgenosseschaft in e Hufe Hiisichte dr Wääg geebnet het: 1910 isch si die dritti Frau gsi, wo d Lizänz übberchoo het, zum as Rächtsaawalt z schaffe. 1917 isch si noch drei Joor in hooche Posizioone bim Internazionaale Komitee vom Roote Chrüz (IKRK) as ersti Frau e Delegierti vo dr Organisazioon worde und 1918 s erste wiiblige Mitgliid im Läitigsgremium. Zur gliiche Zit isch si die ersti Historikere in dr Schwiz gsi, won e Verdrätigsprofessuur überchoo het. D Frick-Cramer isch au e Pionierin für d Gliichstellig vo de Gschlächter in dr Fortentwigglig vom humanitaäre Völkerrächt gsi, vor allem wil si 1929 as ersti Frau Co-Autorin von ere Gämfer Konvenzioon worde isch. Wääred dr nazionaalsozialistische Terrorherrschaft in Dütschland und bsundrigs wääred em Zwäite Wältchrieg isch d Frick-Cramer as Expärtin für internierti Ziviliste zu äinere vo de wichdigste Stimme worde, wo sich innerhalb vo dr IKRK-Füerig für en entschiideni Haltig gegenüber em NS-Reschiim und schliesslig für en öffentlige Brotest gege däm sim
Vernichdigslaager, au Doodeslaager oder in dr Umgangssprooch emfatisch Doodesfabrike, säi mä ere Grubbe vo bsundere Konzentrazioonslaager (KZ), wo in dr Zit vom Nazionaalsozialismus vo SS-Dootechopfverbänd im bsetzte Poole und Belarus speziell für e Massemord an Juude us ganz Öiropa und andere Personegrubbe, wo d Nazi verfolgt häi, brucht worde isch. Vom Joor 1941, wo si baut worde si, aa bis zu iirer Befreijig dur die Rooti Armee vo dr Sowjetunioon 1944 und 1945 si in deene Vernichdigslaager mee as drei Millioone Mensche vor allem in Gaskammere ermordet worde. D Vernichdigslaager häi doorum näbem Verschiesse dur die bsundere SS-Iisatzgrubbe e zentraali Rolle im Völkermord an de Juude gspiilt. Adalbert Rückerl (Hrsg.): Nationalsozialistische Vernichtungslager im Spiegel deutscher Strafprozesse. Belzec, Sobibor, Treblinka, Chelmno. Deutscher Taschenbuch Verlag, Münche 1977, ISBN 3-423-02904-8. Yitzhak Arad: Belzec, Sobibor, Treblinka. The Operation Reinhard Death Camps. Bloomington and Indianapolis 1987 (Indiana University Press), ISBN 0-253-34293-7 (änglisch). Konnilyn G. Feig: Hitler’s Death Camps: The Sanity of Madness. Holmes & Meier Publishers Incorporated, Nöiusgoob 181, ISBN 0-8419-0676-9 (änglisch). Hans Buchheim, Martin Broszat, Hans-Adolf Jacobsen: Anatomie des SS-Staates. Dtv; (1. Uflaag 1965) 8. Uflaag 2005, ISBN 3-423-30145-7 (din: Martin Broszat, Die Konzentrationslager 1933–1945). Eugen Kogon: Der SS-Staat – Das System der deutschen
Leabärg ['leɐbɛrg] isch a Graosa Graessdadd en Bada-Wirddabärg, ogfär 13 km weschdlich vo Sduagord. Därzeid håd Leabärg, mid Aegmaendonga rond 45.000 Aewohner ond isch dådormid de driddgraesd Sdadd em Landgraes Bebleng. Bis anna 1973 isch Leabärg Sitz vo saem gleichnãmicha Landgraes gwäa (mor håesd-en haed dor „Aldgraes Leobärg“). Där isch abor em Zug vo dor Kreisreform en sällem Jår uffgleesd wårda ond Leabärg isch zo Bebleng komma, gega dor dezidirde Willa vo de Leabärgor. Nåchdem abor en Deidschland widor alde KFZ-Kennzåecha zuaglao wårda send, håd-s on därmasicha Ãsdurm uff dees populäre „LEO“ gäa, dass de maesde Audo en Leabärg widor mid-em alda Kennzåecha faared. Leabärg leid diräggd näaba-m Audobãdreiegg Sduagord-Leabärg (A8 Karlsrua – Ulm, A81 Sduagord – Haelbronn) ond håd zwåe åegene Ãschlusssdella, Leabärg-Osd ond Leabärg-Wäsd. Durch d S-Bã (Linia S6 ond S60) kommd-mor en wenichor wia 30 Menudda en-s Sdaddzendrum vo Sduagord; ausordem mid dor S60 en 15 Menudda nåch Sendlfeng ond Bebleng. Leabärg leid an dor Glems, amm-a Näabafluss vo dor Enz. Dor Glemswald machd on graos Dåel vo dor Fleche vo Leabärg aus. Uffs ganze gsäa sezzd sich d Gmarkong zsẽma aus 36,6 % Landwirdschafdsfleche, 34 % Wald, 28,4 % Sidlongsfleche ond 1 % andoror Fleche. Iborregional
48.27027777777811.468055555556Koordinate: 48° 16′ 13″ N, 11° 28′ 5″ O S KZ Dachau, Vollbezäichnig Konzentrazioonslaager Dachau, amtligi Abchürzig KL Dachau, het vom 22. Merz 1933 bis zur Iinaam dur Soldaate vo der 7. US-Armee am 29. April 1945 bestande. S NS-Reschiim häi s scho e baar Wuche noch dr Machtübernaam vom Adolf Hitler lo baue. Es isch s erste Konzentrazioonslaager gsi, wo as en Iirichdig uf Duur konzipiert gsi isch. Wil d Zueständ im Laager churz noch dr Befreijig veröffentligt worde si, isch s au äins vi de bekanntiste. Zwölf Joor lang isch s ooni Underbruch in Betriib gsi, dobblet so lang wie e Hufe vo de andere Konzentrazioonslaager. S Gländ isch öbbe 20 Kilometer nordwestlig vo Münche. Am Aafang si im Laager politischi Gegner vom Nazionaalsozialismus inhaftiert worde. Dr Heinrich Himmler, wo dr Bolizeibresidänt vo Münche und vo 1934 aa Riichsfüerer SS gsi isch, het s östlig vo dr Stadt Dachau uf em Gländ von ere ehemoolige Munizioonsfabrik lo baue. Dachau isch dr Usbildigsort für KZ-Wachmannschafte und SS-Füerer gsi, wo noch em Aafang vom Zwäite Wältchrieg au in Vernichdigslaager iigsetzt worde si. S KZ Dachau sälber isch kä Vernichdigslaager gsi; aber in käim andere KZ si so vil politischi Mord
Poole-Litaue (au Rzeczpospolita oder Köönigligi Republik und latiinisch Respublica Poloniae) isch e Staat in Middel- und Ostöiropa gsi, wo vo 1569 bis 1795 bestande het. Es isch e dualistische föidaale Ständestaat gsi, e föderale Bundesstaat mit Elimänt von ere aristokratische Republik uf dr Baasis von ere parlamentarisch-konstituzionelle Monarchii (monarchia mixta) und eme Herrscher as Ooberhaupt, wo meerhäitlig vo dr Aristokratii in freie Waale gweelt worde isch. Wo d Jagiellone usgstorbe si, isch e Waalmonarchii igfüert worde und s Ständeparlamänt, dr Sejm, wo im Wääsentlige d Inträsse vo dr Aristokratii verdräte het, het umfangriichi Kompetänze überchoo. Doorum wrd vilmol von ere Aadelsrepublik greedet, und wenn uf die polnische Staate noch 1918 Bezug gnoo wird, vo dr Erste Polnische Republik. S Köönigriich Poole (polnisch mäistens äifach Korona bzw. d Chroone) und s Groossfürstedum Litaue si scho 1386 in ere Personaalunioon veräint gsi. S Gebiet wo s am grösste gsi isch um 1618, het dr grösst Däil vom Staatsgebiet vom hütige Poole unfasst, mit em hütige Litaue, Lettland und Belarus, groosse Däil vo dr hütige Ukraine und chliineri Däil vom hütige Russland, Estland, Rumäänie und dr Republik Moldau. Poole-Litaue isch e Vilvölkerstaat gsi, und sini heterogeene Bevölkerigsethnie häi die underschiidligste Glaubensbekenntnis gha. Katholischi,
Die litauischi Sprooch (Litauisch; litauisch lietuvių kalba) isch e baltischi Sprooch innerhalb vo dr Familie vo de indogermanische Sprooche. Knapp 3,2 Millioone schwätze Litauisch. Es isch d Amtssprooch z Litaue und sit em 1. Mai 2004 äini vo de Amtssprooche in dr EU. Minderhäite, wo Litauisch schwätze, git s im Nordweste vo Belarus und im Nordoste vo Poole (Woiwodschaft Podlachien). Gröösseri Grubbe vo Exillitauer lääbe in verschiidene Ländern. Elläi für Irland goot mä vo 120'000 Litauer us, wo in dr Uswanderigswälle sit em Zerfall vo dr Sowjetunioon noch 1990 zuegwanderet si. Bis 1945 isch Litauisch au im nördlige Däil vo Ostpröisse, em sogenannte Chläilitaue oder au Pröissisch-Litaue, gschwätzt worde. Dört isch im 16. Joorhundert die litauischi Schriftsprooch entstande. E historischi Sproochperioode bzw. Entwiggligsstuefe vo dr litauische Sprooch isch s Altlitauische gsi. Vytautas Ambrazas (Red.): Lithuanian Grammar. Baltos lankos, Vilnius 1997. Gertrud Bense: Deutsch-litauische Kulturbeziehungen: Kolloquium zu Ehren von August Schleicher an der Friedrich-Schiller-Universität Jena. Jena/Erlangen 1994. ISBN 3-925978-38-0. Grzegorz Dogil: The Acoustic Correlates of Word Stress in Lithuanian. In: van der Hulst, Harry (Hrsg.): Word Prosodic Systems in the Languages of Europe. de Gruyter, Berlin 1999. Rainer Eckert: Litauisch. In: Miloš Okuka, Gerald Krenn (Hrsg.): Lexikon der Sprachen des europäischen
Dr Ständestaat (au Korporazionestaat) isch e politischs Konzept vom 20. Joorhundert, wo antiliberaali Theoretiker und Reschiim sich ideologisch uf e vormodärni Ständeornig gstützt häi. Si häi em Staat noch „ständische“ Brinzipie, wo uf Grubbezueghöörigkäit basiert, e nöiji Ornig welle gee und drbii dr Bardeiepluralismus welle abschaffe, was mäistens gege die sozialistischi Linggi grichdet gsi isch. D Aarbetgääber und d Aarbetnäämer sötte sich gmäinsaam innerhalb vo de Bruefsständ organisiere, und so e sälbstständigi Gwärkschaftsbeweegig ummööglig mache. Das Zil vo dr Überwindig vom Klassekampf het au dr nid grad progressivi Babst Pius XI. in sinere Enzyklika Quadragesimo anno (1931) gforderet. D Versüech e Ständestaat z Italie under em Mussolini und z Ööstriich under em Dollfuss und Schuschnigg iizfüere si nid richdig glunge. Au dr Salazar het mit sim Estado Novo z Portugal (1933–1974) so öbbis brobiert wie au s Reschiim vom Tiso in dr Slowakei (1938–1945). Au z Spanie under em Francisco Franco und in Latiinamerika, wo schweer vo dr Wältwirtschaftskriise droffe worde isch, si korporatistischi Struktuure iigfüert worde, so z Mexiko, in Brasilie under em Getúlio Vargas und in Argentinie under em Juan Perón, was d Gwärkschafte zum Däil schwecher gmacht het, zum Däil aber sterker. In abgschwechter Form isch e
Dr Pius XI. (* 31. Mai 1857 z Desio, Lombardei; † 10. Februar 1939 z Rom; mit bürgerligem Naame Achille Ambrogio Damiano Ratti) isch vo 1922 bis 1939 Babst gsi. Er het sich widmete sich noch em Leo XIII. (vo 1878 bis 1903) dr katholische Sozialleer gwidmet und dä Begriff brägt. In dr Enzyklika Quadragesimo anno het er d Froog vo dr Sozialbindig vom Äigedum undersuecht. Dr Pius XI. isch wie sini bäide Vorgänger konserwatiiv gsi. Er het dr „soziaali Modärnismus“ verurdäilt und positiivi Läitlinie für e friidligi Gsellschaftsornig uf em Fundamänt vo dr katholische Religioon entwigglet. Am 11. Februar 1929 het er mit em Benito Mussolini d Lateraanverdrääg abgschlosse, wo dr Vatikanstadt d Unabhängigkäit zuegsicheret het. Au isch dr Katholizismus in Italie zur Staatsreligioon erkläärt worde, was sich erst 1984 gänderet het, dr Religioonsunderricht isch obligatorisch und Bropaganda gege d Chille verbote worde. Abdrünnigi Kleriker häi nüm im öffentlige Dienst döfe aagstellt wärde. In dr Sozialenzyklika Quadragesimo anno (1931) het er d Aawändig vom Subsidiaridäätsbrinzip gforderet, wo im Individuum, dr Familie oder dr Gmäind sovil Sälbstbestimmig und Äigeverantwortig wie mööglig will überloo. Am 10. Septämber 1933 het er s Riichskonkordaat mit em Dütsche Riich abgschlosse. In dr Enzyklika «Mit
Groossrumäänie (rumäänisch România Mare) isch d Bezäichnig für e histoorische rumäänische Staat, wo vo 1919 bis 1940 existitiert het. In dr Umgangssprooch het men em s Köönigriich Rumäänie gsäit. Es isch entstande, wo Rumänie noch em Erste Wältchrieg und em Ungarisch-Rumäänische Chrieg meereri Territorie überchoo het: vo Ungarn Siibebürge und Däil vo Banat, Kreischland, Sathmar und Maramuresch, vo Ööstriich Bukowina, vo Russland Bessarabie und vo Bulgarie Süddobrudscha. In deene Gebiet häi Volksversammlige dr Aaschluss an Rumäänie gforderet. S Land het mit ere Gröössi vo 295.049 km² si gröössti territoriaali Usdeenig erräicht. S politische Konzept vo Groossrumäänie isch d Veräinigung vo alle, wo Rumäänisch schwätze, in eme Nazionaalstaat, bsundrigs d Veräinigung vo Rumäänie und dr Moldau. Dr Ardikel «Großrumänien» uf dr dütsche Wikipedia Irina Livezeanu: Cultural Politics in Greater Romania: Regionalism, Nation Building & Ethnic Struggle, 1918-1930. Cornell University Press, 2000, S. 4 und S. 302.
Als Irredentismus isch zerst die italiäänisch-nazionalistischi Ideologii bezäichnet worde, wo s Ziil von ere gsi isch, noch der Äinigung vo Italie 1861 d Gebiet Trentino und Triest, wo vo Italiääner bewoont gsi si aber bi Ööstriich bliibe si, aazgliidere. Das beaaspruchte Gebiet im Usland wird as ‚Irredenta‘ oder italiäänisch: ‚terra irredenta‘ (s Land, wo [nonig] befreit isch, s verlorene Land) bezäichnet. Von ere politisch isolierte Minderhäit im italiäänischsproochige Schwizer Kanton Tessin isch dr Irredentismus au uf die italiäänischi Schwiz überdräit worde. Hüte verstot mä under Irredentismus s Veräinige vo möögligst alle Verdräter von ere bestimmte Ethnii in äim Staat mit feste Territoriaalgränze. Die Ideologii isch e Däil vo vile Panbeweegige, wie vom Pangermanismus, vom Panslawismus oder vom Panturanismus. Im histoorische Sinn bezäichnet s Wort dr italiänisch Irredentismus, wo sälber e Panbeweegig darstellt. Man redet au vo „Panitalianismus“. Edgar Bonjour: Geschichte der schweizerischen Neutralität, Bd. 3: 1930–1939. 4. Uflaag, Helbing und Lichtenhahn, Baasel 1970, DNB 456159622; Churzfassig 1978, ISBN 3-7190-0736-7. Kurt Huber: Der italienische Irredentismus gegen die Schweiz (1870–1925). Dissertation an der Universität Zürich, Fehlmann, Seengen 1953, DNB 570720575 Commons: Irredentism – Sammlig vo Multimediadateie Silvano Gilardoni: Irredentismus. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz. 21. August 2008.Fähler bir Vorlage * Parametername
Muätital isch ä politischi Gmäind im Bezirk Schwyz im Kanton Schwyz i dr Schwiiz. D Gmeind isch dr südöschtlich Teil vom Kanton Schwyz, im Süüdä chunds a Uri anä und im Oschtä a Kanton Glarus. Mid 172 km² 15 ha 21 a 92 m² isch Muätithal eini vo dä 10 gröschtä Gmäindä vo dr Schwiiz und isch libärämänt äs gross we dr Kanton Zug. D Gmäind isch mit 29 km am längschtä zwüschät um Klingätobl und um Eggschtock und ätwärätsi 16 km vom Glattä bis zum Fläschäschpitz. D Gmäind wird vo dr Muota durflossä, wo z hintersch us em Bisistal chunnt und em Tal de Name Muotatal und em Dorf de Name Muotathal git. Churz hinderem Dorf Muätithal verzwigd si s Tal, nordöschdlig füert e Strass übärä Pragelpass is Chlöntal, südöschdlig chunnt me is Bisistal, mit em Wyler Bisisthal und Sali, wo d Luftseilbahn uf d Glattalp fahrt. Und drnah gids im Tal innä dä nu ä langi Höhli: nämli ds Hölloch. Mit 203,978 km (Stand Januar 2019) isch äs äini vo dä längschtä Höhlänä uf dr Wält. Muätital isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1246 als Muthathal, Mutetal Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010
Der Pangermanismus isch e Panbeweegig, wo ethnisch begründet isch. Im ängere Sinn sträbt er die grösstmöögligi Veräinigung vo alle ethnische Dütsche aa und d Gründig vom ene dütsche Staatebund oder Nazionaalstaat, wo alli Gebiet umfasst, wo vo ethnisch Dütsche bwoont si. Im 19. Joorhundert isch er e starke politische Faktor in vile dütsche Staate gsi und er isch verwandt mit em dütsche Nazionalismus. Uf iin goot die groossdütschi Löösig zrugg. Vo de dütschnazionaale Groossdütsche häi sich die dütschvölkische Alldütsche underschiide, wo sich im extreem nazionalistische, expansionistische und militaristische Alldütsche Verband gsammelet häi. Im witere Sinn bezäichnet dr Pangermanismus s Gmäinschaftsgfüel, wo über e partikulari Germanismus (dr angelsächsisch Töitonismus, Skandinavismus, dütsche Germanismus) uusegoot und alli germanische Völker umfasst. Die mäiste Schwizer, Liechtestäiner, Südtiroler, Ostbelgier usw. gseen sich hüte as dütschsproochigs Volk oder Volksgrubbe. Si betoone iiri äigeni Identidäät und Äigeständigkäit Dütschland gegenüüber und pflääge iiri äigene Dialäkt (Lëtzebuergesch, Schwizerdütsch) wo sich langsaam zu Schriftsprooche entwiggle und im Fall vo Luxeburgisch sogar zur amtlige Landessprooch worde si. Dr Ardikel «Pangermanismus» uf dr dütsche Wikipedia Frank Ludwig Schäfer: Juristische Germanistik: eine Geschichte der Wissenschaft vom einheimischen Privatrecht. (Juristische Abhandlungen. Band 51). 2008, ISBN 978-3-465-03590-9, S. 291. Brigitte Hamann: Hitlers Wien. Lehrjahre eines Diktators.
D Anna Luise Kiss (* 27. Novämber 1981 z Haidelberch) isch e dytschi Mediewisseschaftleri un Schauspiileri. Syt Oktober 2021 isch si Räkteri vu dr Hochschuel fir Schauspilchunscht Ernst Busch Berlin. D Anna Luise Kiss isch d Dochter vu dr Schauspiileri un Autori Ulrike Bliefert un vum Schauspiiler László I. Kish. Näbe Dytsche schwätzt si au Schwyzerdytsch. Vor dr Kamera isch si scho ase Chind gstande, noch em Abitur het si Schauspiil-, Gsangs- un Klavierunterricht ghaa. Anne 1999 het d Margarethe von Trotta si as di jung Regine Weidling in dr Literaturverfilmig „Jahrestage“ bsetzt. E greßer Filmpublikum het si chänneglehrt dur iri Darstellig vu dr Novizi Barbara Silenius in dr ARD-Serie Um Himmels Willen., wu si in sibe Stapfle mitgwirkt ghaa het. Si het au in verschidene andere Serie mitgspiilt un in Churzfilm. Derzue het d Kiss bi Heerbuechprodukzione vu verschidene Autor*ne mitgmacht un het as Sinkronsprächeri un au as Moderatori gschafft. Parallel zum Schauspiilberuef het d Kiss Kulturwisseschafte un Mediewisseschaft studiert un mit eme Bachelor un eme Master of Arts abgschlosse. Si het in dr Dramaturgy vu dr Staatsoper Unter den Linden hoschpitiert un as Assischtänti in dr ZDF-Redakzion Färnsehfilm I un au as freii Läkteri fir Filmferderaastalte un Produkzionsfirme