rlitschk/wikidir huggingface dataset:
D Ashvina oder d Nasatya (Sanskrit: अश्विना, Aśvinā oder Aśvinau m. Dual „Rössler“; नसत्यौ, Nāsatyā m. Dual „Nödunwoori“) sind im Vedismus e göttlichs Zwillingspaar, wo a de Mensche helfet. Im jüngere Hinduismus spilet si kai Role mee. Im Rigveda sind öber 50 Hymne a de Ashvina gwidmet, womit si zu de wichtigste Götter ghööret. Si haisset Nasatya und Dasra, aber si wered nu ganz selte ainzel gnennt. Öber d Eltere vonene sind sich d Quele nöd ainig, di jüngere nenet entweder de Vivasvat oder de Surya, wo aber mitenand gliichgsetzt were chönnt. Di beede Brüedere sind hübschi Jüngling, wo wie Gold glänzed und e Hutt wie Hung hend. Si faaret e goldige Wage, wo vo Vögel oder vo Flügelross zoge werd und schneller as e Gedanke oder s Augezwinkere isch. As di jugedlichste Götter sind si i de Laag an aalte Mentsche d Juged zruggee. Si sind göttlichi Ärzt, wo hailet und s Augeliecht zruggend. I brenzlige Situatione tretet si au as Noothelfer uuf. D Ashvina trinket nöd nume Soma, sondern bsunders au Hung, wo ene gopferet werd. Si geltet selber as Spender vom Hung und vertailet de groosszügig a de Mentsche und a de Biili. De blindi Waisi Upamanyu
De Tuisto isch i de Mytholgii vo de Germane en erdenstsprossne Urgoot und de Vatter vom Mannus. Gnennt werd er i de Germania vom Tacitus. Well d Öberliferig nöd aihaitlich isch, bistoot au d Möglichkait, ass de Name Tuisco luutet. So oder so, de Name isch en Erwitterig vom Stamm germ. *twi- »zwai, zwi-«. Do Uurwese hüüffg zwitterhaft sind, isch drum e Düütig as »Zwitter« plausiibel. Au de nordischi Urriis Ymir zügt mit sich selber di erste Riise. Siin Name cha zum iranische Urkönig Yima und indische Totegott Yama gstellt were, e Name wo »Zwilling« bidüttet. Rudolf Simek: Lexikon der germanischen Mythologie. Stuttgart (3. Aufl.) 2006. ISBN 978-3-520-36803-4
De Pushan (Sanskrit: पूषन्, Pūṣan m.) isch e vedische Gott vom Wachstum. Im Rigveda sind em Pushan sechs Hymne gwidmet. Er het e Bart und gflochtnigs Hoor. Wel er kai Zee het, werd em Brai gopferet. Siin Wage werd vo Gaissböck zoge und as Waffe het er e goldige Speer. De Pushan repräsentiert s Liecht, wo s Wachstum förderet. Er isch de Bischützer vo allne Gschöpf, bsunders aber vom Vee, und de Biwacher vo de Weeg und vo de Strosse. Äänlich wie de griechisch Hermes biglaitet er di toote Seele zu de Aanevättere (pitaras). Er isch zudem de Bott und Schwigersoo vom Sunegott Surya. Im jüngere Hinduismus isch er mitem Surya verschmolze. I de Forschig werd de Pushan sproochlich mit em griechische Pan (indogerm. *Peh2usōn) und typologisch mit dem Hermes vergliche. Hans Wilhelm Haussig (Hg.): Götter und Mythen des Indischen Subkontinents. Stuttgart: Klett-Cotta (1984). ISBN 3-12-909850-X
D Aditiyas (Sanskrit: आदित्य, Āditiya m. Sg.) sind im Hinduismus e Gruppe vo Götter. Si sind d Chind vo de Göttin Aditi und wachet öber Ethik und Moral. Si hasset Luug und Truug und bistroofet Sünder. Eri Aazaal isch nöd festglait. Di wichtigste sind: Varuna, de Aafüerer vo de Adityas. Mitra Aryaman Bhaga Vishnu Daksha Amsha Savitar Martanda Im jüngere Hinduismus isch d Aazaal vo de Adityas uf zwölf erhööt wore und jede isch emene Monet zuegschribe wore. De Raie no sind da: Dhatar, Aryaman, Mitra, Varuna, Indra, Vivasvat, Pushan, Parjanya, Amshu, Bhaga, Tvashtar, Vishnu. Well de Mitra und de Savitar mitem Sunegott Surya verschmolze sind, zällt au de zu de Aditiya und werd sogär mitem Metronym Aditiya agsproche. Hans Wilhelm Haussig (Hg.): Götter und Mythen des Indischen Subkontinents. Stuttgart: Klett-Cotta (1984). ISBN 3-12-909850-X
Dr Markgrof Rudolf I. vu Bade (* um 1230; † 19. Novämber 1288) isch vu 1250 bis 1288 dr regiered Markgrof vu Bade gsi. Är isch dr Suhn gsi vum Markgrof Hermann V. vu Bade un dr Pfalzgrefi Irmengard bi Ryy († 1260), dr Dochter vum Pfalzgrof Heinrich I. bi Ryy. Är het zerscht zämme mit syym Brueder Hermann VI. s Erb vum Vater ibernuu. Wu dää anne 1247 no syyre Hochzyt uf Eeschtryych gange isch, het er em Rudolf d Ellaiherrschaft iber d Markgrofschaft Bade iberloo. Dr Rudolf I. het anne 1257 d Kunigunde vu Eberstei ghyrote. Wel d Ebersteiner dert scho fascht kei finanziälli Mittel me gha hän, hän si d Helfti vu dr Burg Alt-Eberstei an dr Rudolf vermacht. Im Johr 1283 het dr Otto II. vu Eberstei di ander Helfti vu dr Burg an syy Schwoger Rudolf I. vu Bade verchauft un d Burg Alt-Eberstei isch im 14. Jahrhundert zem Deil Sitz vu dr Markgrofe vu Bade wore. Anne 1250 het dr Rudolf I. mit em Uusböu vum Schlosses Hochebade aagfange. Am 23. Augschte 1258 het dr Chenig Richard vu Cornwall uf Bitte vum Markgrof Rudolf I. vu Bade an d Ortschaft Steibach d Stadträcht vergee.
De Makara (Sanskrit: मकर, makara m.) isch im Hinduismus e Fabeltier, wo im Wasser diham isch. Er chunnt au im Jinismus und im Buddhismus vor. S Tierchraiszaiche vom Staibock haisst z Indie Makara. De Makara isch e Mischwese zwösched emene Delphin und emene Chrokedil, mengisch gliicht de Vordertail emene Elifant. De Makara isch s Vahana vom Varuna und vo de Ganga, de Göttin vom Fluss Ganges. Au di buddhistischi Göttin Chunda werd ufeme Makara dargstellt. Im Jinismus isch de Makara s Symbol vom 9. Tirthamkara.
Dr Rudolf II. vu Bade († 14. Februar 1295) isch vu 1288 bis zue syym Dod 1295 dr regiered Markgrof vu Bade gsi. Är isch dr zwet Suhn vum Markgrof Rudolf I. un däm syyre Frau Kunigunde vu Eberstei us em Ebersteiner Adelsgschlächt gsi. Bis zum Dod vu syym Vater het er dr Byyname dr Jinger gha. wu sälle gstorbe isch, het er, ass mer het chenne unterscheide vu syym Brueder Rudolf III., em jingschte Suhn vum Rudolf I., dr Byyname dr Elter iberchuu. Dr Rudolf II. het d Adelheid vu Ochsestei ghyrote, d Witfrau vun eme Grof vu Straßberg. Us dr erschte Eh het d Adelheid e Suhn un zwo Dechtere gha, eini dervu, d Gertrud, isch d Frau vum Rudolf III. wore. Albert Krieger: Rudolf, Markgrafen von Baden. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 29, Duncker & Humblot, Leipzig 1889, S. 523–525. Normdate: GND: 138062250 | VIAF: 86210447
S Critérium du Dauphiné isch e Radränne, wu dur di franzesisch Dauphiné fiert. Des Etapperanne giltet näbe dr Tour de Suisse as wichtigschts Vorberaitigsränne fir d Tour de France. S Critérium du Dauphiné isch e aaspruchsvolli Rundfahrt iber nyyn Däg. Näb eme gängige Einzelzytfahre as Prolog git s vilmol e Bärzytfahre. D Dauphiné ghert zue dr anne 2005 nei yygfierte UCI ProTour, ere Serie vu dr wichtigschte Rädränne. S Critérium du Dauphiné Libéré isch s erscht Mol anne 1947 durgfiert wore, gnännt noch em Veraastalter, dr Zytig Le Dauphiné Libéré. Anne 2010 isch s Ränne vu „Amaury Sport Organisation“ (ASO) ibernuu wore, syterhär het s nimmi s „Libéré“ im Namme. Siger us dr Schwyz sin dr Urs Zimmermann (1986) un dr Laurent Dufaux (1993, 1994) gsi, dr ainzig Siger vu Dytschland dr Udo Bölts (1997). Je dreimol gwunne hän dr Nello Lauredi (1950, 1951, 1954), dr Luis Ocaña (1970, 1972, 1973), dr Bernard Hinault (1977, 1979, 1981) un dr Charly Mottet (1987, 1989, 1992). Der Erst im Gsamtklassemänt drait e gääls Liibli mit eme blauem Streife. Sit 1948 het der Best im Bärgfahre e roots Liibli mit wisse Pünggt aa. 1955 isch s grüene Liibli für e best Sprinter iigfüehrt
Dr Émile Waldteufel (eigentlich hot’r Charles Émile Lévy ghoißa; * 9. Dezembr 1837 z Strôßburg; † 12. Februar 1915 en Paris) ischt a elsässischr Musikr ond Kombonischt gwäa. Dr Émile Waldteufel ischt am 9. Dezembr 1837 z Strôßburg uf d Welt komma. Sei Vaddr isch dr Lazare Lévy gwäa, wo sich selbr Louis Waldteufel ghoißa hot. D Muadr vom Émile, d Flora Neubauer, ischt Pianischdin ond Professr fir Gsang gwäa. Wia dr Jong fenf Johr alt gwäa ischt, isch’r mit seine Eltra ond seim Bruadr Isaak vo Stroßburg noch Paris omzoga. Da erschda musikalischa Ondrricht hot’r vo seira Muadr griagt. Schbätr isch dr Heyberger sei Lehrer worra. Am Konservadoriom en Paris hot dr Waldteufel Musig studiirt. Wia-nr dô drmit fertig gwäa ischt, hot’r zerscht a Weile en-ra Klaviirfabrik gschafft. Schbätr isch’r am Hof vom Napoléon III. Vorschbiilr vo deam seim Weib, dr Kaisore Eugénie, ond 1865 kaisrlichr Hofballdirektr worra. E dera Funktioo hot’r d Bäll a dr Parisr Opéra dirigiirt. Dr Waldteufel hot meh wia 250 Denz komboniirt, hauptsächlich Walzer. Sei bekanndeschtr vo deane isch dr Schlittschuhläufer-Walzer (Les Patineurs, op. 183) aus em Johr 1882 worra. Seine Walzr hend sich am Stil vom Johann Strauss oriendiirt, abr dui graußa melodischa
Gent–Wevelgem isch e belgisch Radränne. S Eidagsränne, wu syter anne 1934 in dr belgische Weschtprovinze durgfiert wird, ghert syt dr Yyfierig vu dr UCI ProTour 2005 zue däre Rännserie vu dr wichtigschte Radränne im Johr. D Strecki vu Gent–Wevelgem het im Gegesatz zue dr maischte andre flämische Friejohrsklassiker e relativ flach Profil. S grescht Hindernis isch dr Kemmelberg, e typisch flämischi Helling (alem.: Stich) mit eme churze, aber extrem gäche un nit asfaltierte Aastig. S flach Profil vum Ränne wirkt si au uus uf d Sigerlischt. E Sprinter wie dr Mario Cipollini het dää Klassiker zem Byschpel drejmol chenne gwinne. Au d Belgier Eddy Merckx, Rik Van Looy un Robert van Eenaeme het des Ränne drejmol gwunne. Di einzige dytsche Siger sin dr Andreas Klier (2003) un de Marcus Burghardt (2007). Dr einzig Schwyzer, wu des Ränne gwunne het isch, dr Rolf Graf anne 1954 gsi. Im Johr 2010 het zem erscht Mol e Eschtryycher gwunne, dr Bernhard Eisel. Commons: Gent–Wevelgem – Sammlig vo Multimediadateie Offiziälli Websyte (änglisch, franzesisch, niderländisch) (en) Gent - Wevelgem 1992, cyclingarchives.com.
Under Indogermanische Religio werd e hypotetischi Religioo bizaichnet, wo a de Urindeuropäer zuegschribe werd und ahand vo sproochliche und typologische Gmainsamkaite vo de Religione vo indeogermanische Völcher, erschlosse werd. D Idee vonere indogermanische Religioo isch glii noch de Entdeckig vo de indogermanische Sproochfamili uufchoo, nochdem e sproochlichi und sachlichi Verwandtschaft zwöschet lat. Iuppiter/Diēspiter, agr. Zeus pater und ai. Dyaus Pita festgstellt woren isch. Trotzdem isch es a de früene Religiosforschig nöd gglunge, e grössere Zämehang zwösched de verschidnige indogermanische Religione z finde, trotz villne Vorschläg und Öberlegige, drunder aber au faltschi Vergliich wie z. B. nordisch Hel = indisch Kali; südgermanisch Wotan = indisch Vata). Erst wo de Paul Thieme vorgschlage het, as di indogermanische Gotthaite eender personifizierti ethischi Bigriff sind statt personifizierti Natureliment, isch d Forschig us de Sackgass, wo si iigschlage het, usechoo. E wichtige Biitrag hett den de französisch Religioswüsseschaftler Georges Dumézil gschaffe, mit sinere Aasicht vonere drüfuntkionelle Struktur vom indogermanische Pantheon. Em Dumézil sini Theori baut uf de These uuf, as de Götterhimel en Abbild vo de Gsellschaft darstellt. Vili indogermanischi Kulture hend nämli us drai fraie Ständ bistande, nämli em Lehrstand, em Wehrstand und em Nährstand. Drususe het de Dumézil s drüfunktionale Schema erarbaitet: Da
De Rudra isch im Vedismus de gförchteti Gott vo de Wildnis gsii und de Vorgänger vom Hindugott Shiva. Im Rigveda sind em Rudra nume grad drai Hymne gwidmet. Sini Frau isch d Prishni und er isch de Vatter vo de chriegierische Sturmgötter Maruts. Sini Chraft und Wuet sind zerstörerisch und er werd de stärchst vo allne Starche gnennt. Sini Waffe isch de Pfiilboge und er isch de gförchteti Rächer. Er isch de Gott vo de Wildnis, de wilde Tier und au vo de Jagd, wo as Opfer Wildfrücht und Reemilch öberchunnt. Aber de Rudra isch au de Hailgott, jo de Arzt vo allne Ärzt, und chennt tuusigi vo Hailmittel. De Rudra werd nöd nume vo sinene Söö, de Maruts, biglaitet, sondern au vonere Gruppe, wo Rudras gnennt werd. Eri Aazaal werd i de Regle mit elf aaggee. Hans Wilhelm Haussig (Hg.): Götter und Mythen des Indischen Subkontinents. Stuttgart: Klett-Cotta (1984). ISBN 3-12-909850-X
D Kali (Sanskrit: काली, Kālī f. „Schwarzi“) isch im Hinduismus e wildi Göttin und stellt die wüetigi und schrecklichi Form vo de Devi dar. D Kali werd as e halbuuströchneti Frau mit pechschwarze Huut dargstellt, wo e Pantherfeli aahet. Si het rooti Auge und streckt d Zunge wiit use. Eri Waffe sind e Schlinge, e Schwert und e Schädelchüüle. Um de Hals trait si e Chetti us Mentscheschädel. Si schrait förchterlich und chämpft gege Dämoone. Vili Bilder zaiget, wie d Kali uf erem Maa Shiva stoot, e Symbol dodeför, as er si elai bisänftige cha. D Kali werd voralem z Bengale vereert und d Stadt Kalkutta isch noch de Kali binennt. Hans Wilhelm Haussig (Hg.): Götter und Mythen des Indischen Subkontinents. Stuttgart: Klett-Cotta (1984). ISBN 3-12-909850-X
Kali stoot för: di indischi Göttin Kali e philippinischi Champfkunst; lueg: Kali (Kampfkunst) e Pflanzegattig: Kali (Gattung) e Computerprogramm; lueg: Kali (Computerprogramm) e Fluss z Indie; lueg Kali (Fluss) en Ortschaft z Kroatie; lueg: Kali (Kroatien) en Ortschaft z Kolumbie; lueg Kali (Kolumbien)
De Freyr (»Herr«) isch de nordgermanischi Fruchtbarkaitsgott und ghört zum Göttergschlecht vo de Wane. Er isch nebetem Odin und em Thor de wichtigsti nordischi Gott. Im Altschwedische und bim dänische Historiker Saxo Grammaticus haisst de Gott Frø und Opfer an en wered Frøsblot gnennt. I de Edda isch de Freyr de Soo vom Njörd und de Brüeder vo de Freyja. Bivor die as Gaisle zu de Ase choo sind, isch er mit sinere Schwöster verhüürootet gsii. De bi de Wane üblichi Bruuch isch aber bi de Ase verbotte. De Freyr het sich denn i d Riisin Gerdhr verliebt und si ghüüroote. De Soo us dere Verbindig isch de Fjölnir. De Freyr isch au de Stammvatter vo de Ynglinger, em schwedische Königshuus. Well er bi de Werbig um d Gerdhr sis Schwert a sim Diener Skyrnir gschenkt het, het er de Riis Beli miteme Hirschgwai tötet. Im Ragnarök findet de waffeloosi Freyr de Tood dör de Riis Surtr, em Herrscher vo Muspellheim. Em Freyr ghört s Schiff Skidhbladhnir, wo öber d Luft faare cha und zämegfaltet guet inere Täsche platz hett. Hüffig riitet er aber ufem Eber Gullinborsti (»Goldborste«), oder de Eber zücht siin Wage. Wone tuet er z Alfheim. De
De Njörd isch de nordgermanischi Meergott und ghört zum Geschlecht vo de Wane De Name an. Njörðr cha uf urgerm. *Nerþuz zruggfüert were, wa exakt mit de Form Nerthus öberiistimmt, wa de Name vo de früegermanische Erdmuetter isch. S underschidliche Gschlecht isch nöd ase problematisch, do u-Stämm männlich und wiiblich sii chönnt. S Wort bizaichnet vermuetli Schöpfigschraft. De Njörd isch de Vatter vo de Freyja und vom Freyr, woner mit sinere aigne Schwöster züügt het, do jo bi de Wane d Gschwüstertiehi üblich isch. Er isch zäme mit sinene Chind as Gaisle zu de Ase choo und lebt am Meer im Palast Noatun. D Riisin Skadi het vo de Ase verlangt, as si ere e Maa gee müend, as Ersatz för de Mord a erem Vatter Thjazi. D Götter hend zuegstimmt, under de Bedingig, as si nume d Füess vo de Götter gsie tar, und ahand vo dene de Maa uuswääle söll. Wo si do e paar höbschi Füess gsie het, het si gmaint, si saiet die vom Balder, aber si sind die vom Njörd gsii. D Ehi vo baidne isch nöd guet usechoo, well si sich nöd hend chöne ainige öber de Wonort. Si het s Gschrai vo de
D Nerthus (urgerm. *Nerþuz f.) isch bi de römerzittliche Germane as Erdmmuetter vereert wore. De Tacitus het i de Germania de Kult vo de Nerthus gnau bischribe. Deno isch d Göttin zu bistimmte Zitte imene Wage dör s Land zoge wore. Zom Abschluss vom religiöse Umzug isch de Wage imene See gwäsche woore und d Sklave wo de Göttin tient hend, sind ertränkt wore. Wäred de ganze Zitt sind ali Waffe ewegsperrt gsii und e festliche Fride het gherrscht. »Denn chömet Reudinger, Avione, Anglier, Variner, Eudose, Suardone und Nuitone, gschützt vo Flüss und Wälder. Nünt Bsundrigs gits bi de ainzelne Stämm, nume ass si gmainsam d Nerthus, da isch d Muetter Erde (Nerthum, id est Terram matrem) vereeret und si globet, si nääm a de menschliche Sache tail und chiem zo de Völcher gfaare. Ufere Insle im Ozean isch e hailige Hain, i dem isch e Wage, miteme Tuech zuedeckt. Aalenge taar en nume de Priester. Er merkt d Gegewart vo de Göttin im Hailigtum, und biglaitet si im vo wiibliche Chüe zogne Wage mit tüüffe Vereerig. Fröölich sind d Tääg, festlich ali Ort, wo si mit erem Bsuech würdiget. Kai Chrieg fönd si aa und si trääget kai Waffe;
De (Publius ?) Cornelius Tacitus (öppe 55-120 n. Chr.) isch e römische Politiker, Historiker und Schriftsteller gsii. Sis bikanntischte Werch isch d Germania, wo s Land und d Brüüch vo de Germane bischribt. Ass sin Vorname Publius gsi sai, isch nöd gsicheret, nochem Sidonius Apollinaris het er Gaius ghaisse. De Cornelius Tacitus isch z Gallie uufgwachse. Er isch z erscht e Grichtsredner gsii und hett den e Karriere as Senator gmacht. Ane 88 isch er Prätor wore und im Joor 97 Konsul, und ane 112 Prokonsul vo de Provinz Asia gsii. Sis ersti literarischi Werch De vita Iulii Agricolae (»s Lebe vom Iulius Agricola«) het er ane 98 useggee, s isch e Loobreed a siin Schwigervatter, wo z Britannie Statthalter gsii isch. Geg 100 het er d Germania, gnau: de origine et situ Germanorum (»Vom Uursprung und Lebesruum vo de Germane«) veröffetlicht. S nöchst Buech isch de Dialogus de oratoribus (»Dialog öber d Redner«) gsii, woner de Zerfall vo de Redikunst bichlagt het. Zwöschet 105 und 109 het er sis Gschichtswerch Historiae useggee, e Werch öber di Römischi Gschicht vom Chaiser Galba (69) bis zum Domitian (96). Ab 110 sind d Annales entstande, wo d Gschicht vom Chaiser Augustus (14)
De Fjölnir isch i de nordgermansiche Mythologi de Soo vom Freyr und vo de Gerdhr. Er ghört zu de schwedische Ynglingekönig und isch wääred emene Bisüüffnis imene volle Metfass versoffe. Sini Erwäänig bim Skald Thjodolfr or Hvini (9. Jh.) zaigt, as er e gwüssi Bidüütig gha ha mue und au kai spooti Saagegstalt isch. Obwoll nöd vill vonem bikannt isch, het d Forschig vill öber en spekuliert, wobii d Düütig as Feldgott ainiges för sich het. Fjölnir isch au e Name vom Odin, wo i de Edda und vo Skalde gnennt werd. Rudolf Simek: Lexikon der germanischen Mythologie. Stuttgart (3. Aufl.) 2006. ISBN 978-3-520-36803-4.
D Tour de Suisse isch di grescht Radrundfahrt in dr Schwyz. Si findet alljohr Mitti Juni statt un giltet as wichtigschts Etapperänne im Radsport no dr „Große Drej“ Tour de France, Giro d'Italia un Vuelta a España. D Rundfahrt ghert zue dr anne 2005 nej yygfierte UCI ProTour, dr Serie vu dr wichtigschte Radränne im Johr. Si isch unterdeilt in zeh bis zwelf Etappe, dodrunter zmeischt e Prolog, e baar Bärgetappe un e Zytfahre. D Tour de Suisse wird vu vile Fahrer gfahre as letschti Vorbereitig uf d Tour de France, wu draditionäll zwo Wuche speter aafangt. Zuegloo sin Mannschafte vu dr 1. un dr 2. Kategorii. Dr Erscht in dr Gsamtwärtig drait s "Guldi Trikot". Di erscht Tour de Suisse isch vum 28. Augschte bis zum 2. Septämber 1933 uusdrait wore; Siger vu däre Rundfahrt in fimf Etappe isch dr Eschtryycher Max Bulla gsi. Syterhär hän vil beriemti Fahre d Tour de Suisee gwunne. Hinter em viermolige Gsamt- un dodermit Rekordsiger Pasquale Fornara chemme di bede Schwyzer Radrännfahrer vu dr 1950er Johr, dr Ferdy Kübler un de Hugo Koblet, wu si bedi drejmol gwunne hän. Dr Gino Bartali, dr Hennes Junkermann, dr Beat Breu un dr Jan Ullrich hän
E Werwolf isch e Fabelmischwese us Mensch und Wolf. I antike Mythologie, i Dichtige, aber au i moderne Film isch e Werwolf e Mensch, wo sich bi Vollmoo in e bluetrünstige Wolf verwandlet. Er ghört zu de Wertier, de Therianthrope, wo me wältwiit in Religione und Mythologie findet, vor allem in Afrika, wo der Werwolfglaube sehr verbreitet isch, und in Nord- und Südamerika. De Name isch e Zämesetzig us ahd. wer »Maa« und wulf »Wolf«. Di griechisch Bizaichnig Lykanthrop (agr. λυκάνθρωπος, lykánthrōpos) setzt sich us lýkos »Wolf« und ánthrōpos »Mensch« zäme. Werwölf sind scho i de Antiki bizügt, zerst bim griechische Historiker Herodot. Er schribt öber s skythische Volch vo de Neure: »… d Skythe und d Hellene, wo i de Nöchi vo Skythie wonet verzellet, ass aimool im Joor sich jede Neure inen Wolf verwandlim för e paar Taag, und sich denn wider zruggwandli.« Herodot, Historiae IV,105 De älteri Plinius schribt i sinere Naturgschicht vom ene Maa, wo sini Chlaider ane Esche ghengt hebi und denn öber e See z Arkadie gschwume sai und debi sai er in e Wolf verwandlet wore. Wen er nüün Joor lang as Wolf kann Mensch afali, bichöm er d Glegehait öber de See
E Traach (ahd. traccho us lat. draco und agr. δράκων, drákōn »Traach, Schlange«) isch e Fabeltier wo weltwiit bikannt isch. Je noch Kultur chönde si recht verschide uusgsie. Bi de Germane sind Traache recht biliebt, bsunders i de Heldesaage. Debii isch di usem Latiin entleenti Bizaichnig verbraiteter as iihaimisch Binennige, wi tütsch Lindwurm. S Bild wo d Germane vomene Traach ghaa hend, underschaidet sich starch vom moderne Traachebild, wo vo asiatische Vorstellige starch beiflusst isch. Traache sind schlangeäänlich gsii und hend Gold öber ales gliebt, da gsammlet und druf gnestet. Si sind gföörlichi Tier gsii und s Töte vomene Traach e Heldetaat sondergliiche. Noch de nordische Mythologii nagt de Traach Nidhöggr a de Worzle vom Weltbomm Yggdrasill. De birüemtisch Traach isch aber de Fafnir, wo vom Sigurd tötet woren isch. I de Kunst vo de Wikinger sind Traache wichtig gsii und eri Schiff sind mit Traachechöpf verzeirt gsii, werum die Schiff Traacheschiff gnennt were. Au d Dachfirst vo de skandinavische Stabchile sind mit Traachechöpf verziert.
Drache stoot för: Drache, e reptilieartigs Fabeltier, wo weltwiit verbraitet isch Drache (Wappentier), e Woppetier Drache (Sternbild), e nördlichs Sternbild (Draco) Blauer Drache, e chinesisch Sternzaiche Jahr des Drachen, im chinesisch Kalender e Joor Drache (Spielzeug), e biliebts Spillzüüg Hängegleiter, en aifache Flugapparat Drachenschiff, e grosses Wikingerschiff Drache isch de Name vo merere Tierarte: Gemeiner Flugdrache, en Aidechsenart i tropische Regewälder Ohrloser Graslanddrache, e seltnigi Aidechsenart z Australie Komodowaran, di grööscht Echs i de Famili vo de Warane Drache isch de Familiname vo merere Persone: Heinz Drache (Schauspieler) (1923–2002), tütsche Schauspiler Heinz Drache (Maler) (1929–1989), tütsche Mooler und Grafiker
De Nidhöggr (an. Niðhǫggr m. »Hass-Schläger«) isch e Traach i de nordgermanische Mythologii. De Nidhöggr wont i de Underwelt un nagt a de Worzle vom Weltbomm Yggdrasill. S Aichörndli Ratatöskr stiftet zwüschet em und em Adler, wo im Wipfel sitzt, Striit. S rennt de Bomm uf und ab und öbermittliet hässigi Wort. I de Völuspa werd de Nidhöggr as e Traach dargstellt, wo a de Tote s Bluet uusuuget und Liiche fresst. Nochem Ragnarök werd er wider uferstoo und im Nidhavellir wone. Nidhöggr isch au de Name vomene Zwerg i de Thulur. Jan de Vries: Altgermanische Religionsgeschichte; Berlin 1956. Rudolf Simek: Lexikon der germanischen Mythologie. Stuttgart (3. Aufl.) 2006. ISBN 978-3520-36802-4.
Dr Markgrof Hermann III. vu Bade, gnännt dr Groß, (* um 1105; † 16. Jänner 1160) isch Markgrof vu Verona un Bade gsi. Dr Hermann III. isch dr Suhn vum Hermann II. vu Bade un dr Judith vu Bagene gsi. Är isch vu 1130 bis 1160 dr Regänt vu dr Markgrofschaft Bade gsi. Dr Hermann III. isch e dreje Gfolgsmann vu dr Staufer gsi un het wäge däm Stryt gha mit syyre Verwandtschaft, dr Zähriger. Anne 1140 het er mitgmacht bi dr Belagerig vu dr Burg Wyyberdrej un het derno d Ryychsvogtei Selz im Elsass iberchuu. 1151 isch d Markgrofschaft Verona, wu syt dr Schaffig vum Herzogtum Kärnte anne 976 unter dr Veraltig vu dr Kärntner Herzeg gsi isch, vum Chenig Konrad III. an dr Markgrof Hermann III. glehnt wore. Us em Johr 1153 git s e Schänkigsurkund, wu dr Staufer Chenig Friedrich I. dr Hof Besge em Markgrof Hermann III. vu Bade verchauft het; des isch di erscht Nännig vu Besge. Anne 1154 het er in dr Lombardei gchämpft un isch mit em Chaiser in dr Chrieg gege Mailand zoge. Dr Hermann III. isch au bim Zweete Chryzzug derbyy gsi un bi dr erschte Italiefäldzig vum Friedrich I. Barbarossa.