rlitschk/wikidir huggingface dataset:
S Alemannisch het, wiä jedi Sproch, e Grammatik. Bstimmti grammatischi Eigeheite hets mit andere Dialäkt un dr Standardsproch vum ditsche Sprochsyschtem gmeinsam. Bstimmti Eigeschafte deilts aü mit einere oder mehrere andere germanische Sproche. Aber in witte Bereiche isch d alemannisch Grammatik eigeständig. In dr wisseschaftlige Literatür iber s Alemannisch gits Dutzendi vu Schrifte, wu sich mit dr Unterschiid vu Ort zu Ort befasse – des sin meischtens Lütunterschiid (Luutunterschiid). D grammatische Gmeinsamkeite vum Alemannische hän bishär numme wennig Beachtung gfunde. Dä Artikel git e Iberblick. Üsfiährligi Bsprächige vu einzelne grammatische Broblem sin in äxtra Artikel gmacht wore (druck uf d Link); anderi kumme no. Bi dr Biispiil unde stehn vor dr Klammere hyffig oberrhiinalemannischi Variante. Diä kumme viilmool aü im Hochalemannische un im Schwebische vor. In dr Klammere stehn numme zuesätzigi hochalemannischi un/oder schwebischi Forme. lueg au d Artikel Verb, Churzverb und Modalverb Kurzverbe: D wichtigschte Verbe hän e eisilbige Infinitiv: sii, haa (hau), goh (gah, gau, geh), lo (la, lau), stoh (stah, stau, stong, steh) un anderi. Firs Partizip Perfekt gits – nit iberall bi glich viil Verbe – Kurzforme wiä: gsäh (gseh), gää, (g)lo, (cho), due (ta), gsait (gseit), drait (ddrääjt), gsi (gsei, gwä), gha (ghet) In dr
Echidna isch ä Gschtalt uss de griechische Mythologie, wu d Muetter vun vile Ungheuer gsii isch. Yber ihri Abstommung gibts vili Erzählunge. Eimol isch si d Tochter vun nem Alte usm Meer, em Phorkys un em Meeresungheuer, de Keto gsii. Ä ondersmol abr d Tochter vun de Kallirhoe un em Chrysaor. De Chrysaor sei m Lib vun de Medusa entschprunge, wu de Perseus d Medusa enthouptet het. Nomol ondersch sei s d Tochter vun de Gaia un nm Tartaros gsii. Als "ä unsagbars Scheusal, halb schönäugigs Mädle, halb grusigi Schlong, risig, buntgfleckt un gfräßig" (Hesiod, Theogonie 295-332), isch s onschinend nit nur ä furchtbars, sundern au ä fruchtbars Ungheuer. Typhon – wu d Gaia vum Tartaros empfange ghet het, um sich om Zeus z räche, so dass do, falls sichs ums selbe Ungheuer ghendelt het, womöglich ä Gschwischterehe gschlosse worre isch – het mit ihre de zweyköpfig Orthos, de dreyköpfig Höllehund Kerberos, un d Hydra, wu au als d "lernäisch Schlong" bezeichnet wird, zigt. Ihr Sohn Orthos het denn mit ihre d Chimaira, d Sphinx, de Nemeische Löwe un d Phaia, ä ungheure, wietigi Sau, wu schliesslich vum Theseus umbrocht worre isch un au als d kromyonisch Sau bekonnt worre
Als Hippodrom (grich.: Pferderennbahn) bezeichnet mer e ovali Pferderennbahn, wie sie im antike Gricheland un im Byzantinische Riich fer d'Verastaltig vu Pferde- un Wagerenne gnutzt worre isch. D'Sittelängi vu dr Rennbahn isch meistens chnapp 400 Meter gsi. E Hippodrom het Zueschauertribüne umfasst, wo mitunder mehrere Hunderttusend Lüt Platz botte hän. In dr früehe Nöizitt isch d'Bezeichnig Hippodrom fer Grossbaute un Johrmärktzelte ufgriffe worre, wo vor Publikum un bi Müsik Akrobatik mit Rösser vorgfüehrt worre isch. S'Hippodrom vu Konstantinopel isch iber die gsamt Zitt vum Byzantinische Riich (wie mer zum Imperium Romanum Christianum hüt sait) vu 330 - 1453 s'Zentrum vum gsellschaftliche Läbe gsi. S'Volk het sich dert - wie au scho im alde Rom - in dr Zirkusparteie organisiert. Es isch demit au s'Zentrum vu innere Uruehe im Riich gsi. Au under dr osmanische Herrschaft sit 1453 isch's Hippodrom (türk. Atmeydani) witterhi e Zentrum vum städtische wie politische Läbe blibe, au wenn's nimmi fer Pferderrenne gnutzt worre isch. Nika-Ufstand 532 Bim Nika-Ufstand vu 532 het dr römisch Kaiser Justinian I. ebba 30.000 Ufständischi im Hippodrom ischliesse un deno iber zwei volli Däg vu dr Truppe nidermetzle lo. Janitschareufstand 1826 Bim Janischareufstand vu 1826 het dr türkisch Sultan Mahmud II. ebba
Oschtere ischs hegscht Fäscht vu dr katholische und orthodoxe un eine vu dr hoche Fyrtig i dr evangelische Chrischteheit. Dä Fäschtdag ghört zu de bewegliche Firdig und wird immer am Sunndig nochem Früeligsvollmond gfyred. A Oschter fyrt mer d Uferestehung vum Jesus Chrischtus, wun er dr Tod drmit besigt het. Diä Uferstehung gildet au as dr letscht Bewiis drfir, as dr Jesus nit numme e Mänsch gsii isch, sundern au Gott. Dr Oschtersunndig isch dr letscht und glychzytig dr Höhepunkt vo de drei heilige Däg, wo mit em Karfrydig aagfange hend. D biblisch Vorgschicht isch: Der Jesus isch an däm Dag, wu mer speter Karfrydig gnännt het, ans Gryz gschlage un umbrocht wore. Wil er demit d Menschheit vu dr Erbsünde erlöst het, hät dr Karfrydig langi Zyt als dr hegscht Fyrdig vu dr evangelische Chrischte gulte. Drno isch er vu sinene Agherige ine Hehli glegt wore un e Soldat het e schwäre Stei drvor droolt. Im Markus-Evangelium gohts drno eso wytter: Mit Oschtere sin verschiidini wältligi Brich verbunde. Wyt verbreitet isch dr Brüch, as mer Oschtereier amolt un dr Kinder schänkt. Am Karsamschtig z Nacht wird vor katholische Kirche e Fyr gmacht un d Oschterkerz dra azunde. Zu däm
Mozilla Firefox [moʊˈzɪlə ˈfaɪɹfɑːks] isch e freie Webbrowser vor alle Dinge zum Aluege vun Internetsite, wo us em Mozilla-Projekt hervorgange isch. Er lauft uf dr Gecko-Rendering-Engine, wo au fier d'Darstellig vu graphische Benutzeroberfläche verwendet werre cha (un im Firefox au defir verwendet wird). Firefox zeichnet au si XML-basierti Benutzeroberfläche (gschribe in XUL) im Browser selber, während z. B. anderi Browser wie dr Internet Explorer oder dr gecko-basierti Browser K-Meleon, fer säll nativi Bedienelemente vum Betribssystem oder vum Windows-Manager verwende un numme d'Internetsite sälber mit dr Browser-Engine darstelle. Ufgrund vu dere Eigeschaft isch es sehr liicht, eiheitlichi Zuesatzprogramm (addons) fer dr Browser z'schribe, unabhängig vum Betribssystem, wo säller druf lauft. Eis vo de gröschte Merkmol isch s "Tabbed Browsing", wo im Benutzer erlaubt, mehreri Websiitene i 1 Fenschter offe zha. Mit Strg + Tab chamer ganz eifach vo Tab zu Tab springe. Es giit massehaft sogenannti Themes fier de Firefox, wo s Uusehe vom Browser veränderet. Anno 2011 het Mozilla s'Versionsschema im Chrome fier Google agliche un bringt jetz alli sechs Wuche e neji Hauptversion rus. Mozilla Firefox isch technologisch gsähe dr direkt Noochfolger vum Netscape Navigator. S Buech Mozilla D offiziell ditsch Websyte Firefox ESR 128.0esr, See All New Features,
Im Edikt vu Kanopus isch am 6. März 237 v. Chr. die wichtigst Schaltdagregle vum gregorianisch-julianische Kalender igfüehrt worre, dass nämlich s'Sunnejohr in dr Regel 365 Däg het, aber alli vier Johr 366. Es handelet sich bim Edikt um e Gedenkstei vum Chönig Ptolemaios III. Euergetes, wo am 15. April 1866 in Ägypte entdeckt worre isch. Wie au dr berüehmt Stei vu Rosetta isch au s'Edikt vu Kanopus in grichischer Schrift un in Hieroglyphe gschribe un demit e wichtigi Hilf fer d'Entzifferig vu dr alde ägyptische Schrift gsi. Im alde Ägypte isch sit mindistens 3000 v. Chr. e Sunnekalender mit eme Johr zue gnau 365 Däg igfüehrt gsi. Wil aber s'tropisch Johr (vu einem Früehligsafang zum nächste) 365,2422 Däg lang isch, sin die astronomische Date in ebba 1450 Johre, dr sognennte Sothis-Periode langsam durs Kalenderjohr gwanderet. D'Ägypter hän debi s'Johr zue 12 gliich lange Munät zue je 30 Däg ideilt un am End vum Johr fünf sognennti Epagomene an dr Kalender aghängt, um uf 365 Däg z'chumme. 237 v. Chr. het dr Chönig Ptolemaios III. Euergetes us dr ptolemäische Dynasti s' Edikt vu Kanopus erlo, un agordnet, dass alli vier Johre e sexti Epagomene izfüege sei. S'Edikt isch aber vu
Leonardo da Vinci [leoˈnardo daˈvintʃi] (* 15. April 1452 in Anchiano bi Vinci; † 2. Mai 1519 uf Schloss Clos Lucé, Amboise) isch e erfolgriche Moler, Bildhauer, Architekt, Müsiker, Anatom, Mechaniker, Ingenieur, Naturphilosoph un Entdecker gsi; er wird als „s italienisch Universalgenie“ bezeichnet. Si Burtsort Vinci isch e Kastell oder befestigts Hüegeldorf im Florentiner Territorium (ca. 30 km westlich vu Florenz) in dr Nächi vu Empoli, wu d Familie vu sinem Vadder ihr Namme her abgleitet het. Verchürzt spricht mer „Leonardo“, wil da Vinci, uf alemannisch „us Vinci“, kei Familienamme isch. Si berühmtists Werch isch s Gmälde vu dr Mona Lisa, wo hüt im Louvre z Paris hängt. S Bild vom „letschte Obigmohl“ im Refektorium vom Chloster „Santa Maria delle Grazie“ z Mailand gilt as eins vo de berüemtiste Wandgmäld vo de Wält. Es wird as Meilestei vo de Renaissance bezeichnet, will em Leonardo bi däm Bild di korräkt Widergob vo de perspektivische Tüüfi glungen isch. Dä Leonardo da Vinci hett fasch kei Klasse vo dä Grundschuel bsuecht und er hett rächt Müeh gah zum Läsä, Schriibe und Rechne lärnä. Sin Onkel Francesco isch im Leonardo sis Vorbild gsi und hett im Leonardo d Liebi zu dä Natur und de
D Samantha Karen Patricia Fox (* 15. April 1966 in London, England) isch e britischi Sängeri un Photomodell. Bekannt worre isch si, wo si sich im Alder vu 16 Johr dr Läser vum britische Boulevardblatt The Sun als s Maidli vu Site 3 (als Nackigmodell) präsentiert het. Si het e Müsikkarriere agstrebt, wo si scho zwei Johr devor agfange gha het, wo si mit Schuelfründe zämme e Band gründet gha het. Gli s erst Album Touch me isch e Hit worre. Sitdem nimmt si in meh oder wäniger regelmässige Abstände Albe uf, aber dr Erfolg vu Touch me het si nimmi erreicht. Johrelangi Grücht, si sei lesbisch, het si selber in ihrer Autobiographi vo 2003 bestätigt. Sit 2003 isch si mit ihre Managerin Myra Stratton († 2015) liiert gsi. 1986: Touch Me 1987: Samantha Fox 1989: I Wanna Have Some Fun 1991: Just One Night 1992: Greatest Hits 1998: 21st Century Fox 2002: Watching You, Watching Me 2005: Angel with an Attitude 2009: Greatest Hits 1986: Touch Me (I Want Your Body) 1986: Do Ya Do Ya (Wanna Please Me) 1986: Hold On Tight 1986: I'm All You Need 1987: Nothing’s Gonna Stop Me Now 1987: I Surrender (To the
Fähler bir Vorlage * Parametername unbekannt (Vorlage:Infobox Fußballklub): "adresse; 1; spitzname" Dr FC Lausanne-Sport isch e Schwyzer Fuessballclub vo Lausanne, im Hauptort vom Kanton Waadt. Er isch dr Nachfolgeverein vo Lausanne Sports, wo 2003 Konkurs het müesse amälde. Dr Vorgänger isch sportlich nie abgstige, und sim Nachfolger ischs bis jetz immer glunge, i jedere Saison ufzstige: vo dr 2. Liga interregional i die 1. Liga und vo dr 1. Liga i d'Challenge League. In dr Saison 2010/11 isch dr Club in d Axpo Super League ufgstiige. Dr erfolgrichst Schwyzer Fuessballer, wo's je ge het, dr Stéphane Chapuisat, het bi Lausanne aagfange und spööter au gspiilt, bevor er 2008 as technische Leiter zu BSC Young Boys gangen isch. Lausanne Sports isch siibefache Schwyzer Meister und nünfache Cupsiiger. Er spiilt im Stade Olympique de la Pontaise, wo öppe 17'000 Lüt drin Platz finde und glichzytig ischs au no Ustragigsort vom jöhrlich stattfindende Liechtathletik-Event. D'Vereinsfarbe vo Lausanne si Blau-Wiss. Dr letscht gross Erfolg (näbe de Ufstig natürlich) isch die dreimaligi ufenanderfolgendi Teilnahm am Schwyzer Cupfinal 1998, 1999 und 2000. 1998 isch dr FC St. Galle besigt worde, 1999 dr Grasshopper-Club vo Züri. Bi dr letschte Teilnahm isch Lausanne aber im FC Züri im
Entrundung heißt mers in dr Sprochwisseschaft, wänn sich in dr Sprochentwicklung alti 'ö' un 'ü' zu 'e' un 'i' oder andere ungrundete Vokal entwicklet hän. Dr Begriff Rundung im Zämmehäng mit 'ö'un 'ü' beziägt sich do druf, ass diä zwee Vokal mit grundete Lippel üsgspoche wäre. Bi 'e' un 'i' sin d Lippel entspannt. E Entrundung hets ime große Deil vum ditsche Sprochgebiät gä, nit betroffe sin numme dr grescht Deil vum Niiderditsche un vum Hochalemannische, üsserdäm dr grescht Deil vu Voradelbärg. D Tabälle zeigt Biispiil üs em Alemannische: Do isch s ganz Oberrhiinalemannisch betroffe, s ganz Schwebisch un s nerdlig Bodeseealemannisch (mit em ganze Allgai). Im Markgräflerland goht zum Biispiil d Isoglosse Schlesser / Schlösser (un Resser / Rösser) ungfähr an dr Gränz vum Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald un Lerrach (Lörrach) entlang (SSA II/5.00), ebefalls bi Hitte / Hütte, Schissle / Schüssle (SSA II/8.00; II/8.01). Des heißt, Mille un Umgäbung – s unter Markgräflerland – isch entrundet, sofern nit in allerjingschter Zit d Entrundung dur dr standardsprochlig Iifluss ruckgängig gmacht wore isch. In dr Schwiz heißts meischtens schön, aber an dr elsässische Gränz un in viär Fläcke im Bündnerland sait mer schen. S grescht schen-Gebiät isch aber in dr Zentralschwiz un
De Murmi isch d Hauptfigur us de gliichnamige Schwyzer Chindersändige “Murmi News” und “Murmi´s Abenteuer” (insgesamt über 550‘000 Zueschauer), wo uf elf lokalen TV-Sendern i de ganze Schwyz, bischpilswys uf Tele Tell i de Innerschwyz oder Tele M1 im Mittelland, usgschtrahlt werded. Erfunde worde isch de Murmi vom Artischt Thomy Widmer. Zahlrychi öffentlichi Uftritt und Velogrammstunde sorged für en relativ grosse Beliebt- und Bekanntheitsgrad. En Koschtümdarschteller spielt de Murmi. Ds bauschige Koschtüm isch us orangem Kunschtfell gfertiget, het schwarzi Tatze mit wysse chlyne Chralle, und en grosse Chopf mit e paar Schnurrbarthaar, übergrosse schwarze Auge und Schnydzäh, wo immer e chli sichtbar sind. Es söll, in chindgerächter, comichafter Manier, es Murmeltier darschtelle. De Murmi redet mit ere fröhliche und relativ hoche Fischtelstimm. Am Murmi sys sympathische Wese isch chindlich-unverdorbe und sehr härzlich, er chann aber au spitzbüebisch und schlagfertig sy. D´ Figur isch sehr wissensdurschtig und interessiert, ihre Begleiter, de Geri S. Gwonder (Thomy Widmer), mues darum i allne Sändige sehr vil mit äre unternäh, zum äre immer wieder interessanti Begägnige und Iidrück verschaffe z´ chönne. Zäme erläbed di beide vill Überraschends, und de Murmi cha au a de eifachschte Sache grossi Freud ha. D Vorgschicht beseit, dass de Murmi
De Lorenz Lotmar (* 7. Juni 1945 z Aarau; † Ändi Juni 1980 z Münche) isch en Schwyzer Dichter gsi.+ De Lorenz Lotmar isch in Aarau ufgwachse, schpöter isch er nach Wabere, das isch en Ort i de Agglomeration vo Bern, zoge. Er het en KV-Uusbildig aagfange, wo er, wie vorher scho z´Gymnasium, abbroche het. Mit 20 het er aagfange z´schrybe. Zwüsche 1965 und 1968 het er d´Schauspielschuel Bern frequentiert. Schpöter het er sich sis Läbe als Schlagzüüger verdient. Ab 1972 het de Lotmar in Zürich gläbt, nach 1976 in verschidene düütsche Städt. 1980 het de Lorenz Lotmar durch Sälbschtmord de Tod gefunde. Er het um die 10 000 Manuskript- und Typoskriptsyte hinterloh: Romän, Theaterstück und Hörschpil, Gedicht, Briefe, Notize und Skizze - drunter de umfangrychi Roman «Die Opferung» i vier Fassige und fascht 250 handschriftlichi Siite vo nere schtarch veränderte, füüfte Fassig. Viles bliibt no z´ entdecke. Am Lorenz Lotmar sini kafkaeske Wärch sind schtaats-, gsellschafts- und ideologiekritisch. Bisst. Erzählung. Steinhausen, München 1979 Neuuusgab als: Die Wahrheit des K. Bisst. Orte, Zürich 1982, ISBN 3-85830-020-9 Der Handlinienmann. Orte, Zürich 1984, ISBN 3-85830-028-4 Irgendwie einen Sonntag hinter sich bringen. Orte, Zürich 1987, ISBN 3-85830-034-9 Die Opferung. Ein Roman. Orte, Zürich
Tele Tell isch en Innerschwiizer Färnsehsänder, wo täglich vo über 150'000 Zueschauerinne und Zueschauer gseh wird. De Geschäftsfüehrer vo Tele Tell isch de Bruno Hollenweger. De Sänder sälber isch es Unternähme vo de AZ Medien Gruppe, wo au d Aargauer Zytig usegit. Däre ihre Leiter für elektronischi Medie heisst Florenz Schaffner. D Bezeichnig "Tele Tell" füehrt auf di legendäri Innerschwiizer Sagegschtalt Wilhelm Tell zrugg. Tele Tell schaffet mit Tele M1, em Regionalfernsehsender vom Mittelland, zäme. 31. März 1992: D RegioText AG mit Sitz in Rootchrütz wird gründet. 4. Juni 1992: Sändeschtart vo nere Bildschirm-Ziitig und vo mene Teletext-Dienscht unter em Name "RegioText". Verbreitig über d Kabelnetz Luzern, Zug, Baar und Lindenberg. März 1994: De Firmename wird vo "RegioText" uf "TeleTell" abgänderet. Erschti Bewegtbild-Spots werded uusgschtrahlt. Oktober 1994: Iifüehrig von Bewegtbild-Magazin. TeleTell wird nach und nach in verschidene Kantön uufgschaltet. Januar 1998: Gründig vo nere gmeinsame Betriibsgesellschaft vo TeleTell und Tele M1 unter em Name TMT Productions AG. Massive Uusbau vom Programm. Ds Sändegebiet über Kabelfärnseh umfasst alli Kantön vo de Zentralschweiz. Luzärn, Zug, Schwyz, Obwalde, Nidwalde und Uri, sowie en Teil vom aargauische Freiamt und vom zürcherische Säuliamt. Tele M1, wo mit Tele Tell in vilne Pünkt identisch isch (Die
E Synthetic Aperture Radar (SAR) ghört ebeso wie e Real Aperture Radar (RAR) o. (SLAR) zue dr Klasse vu dr abbildende Radare. Es lieferet e 2-dimensionali Darstellig vume Geländesusschnitt dur Abtastig vu ere planetare Oberflächi mit elektromagnetische Welle. Die vu eme SAR erzügte Abbildige sin ufgrund vu ihrer Ähnlichkeit mit photographische Ufnahme verhältnismässig liicht interpretierbar un werre fer planetari Erchundig-, Chartierigs- un Ufchlärigszwecke verwendet. E SAR isch im Gegesatz zue optische Sensore bi nohezue allene Witterigsbedingige isatzfähig, wil Trüebige vu dr Atmosphäri dur Näbel, Räge oder Schnee d'Mikrowellestrahlog im Vergliich zue Liechtstrahle wittus wäniger schwächn. Düryber nus cha e SAR, wie jeder aktiv Radarsensor, au z'Nacht igsetzt werre. Während sich die geometrisch Uflösig vume RAR wägenem divergierende Antennestrahl mit zuenämmendem Objektabstand verschlechteret, cha mit eme SAR e entfernigsuabhängigi Ortsuflösig bis nab in dr Dezimeterberiich erzilt werre. Näbe dr Erde werre dorum au d'Oberflächene vu dr Venus un vum Titan mit eme SAR an Bord vu Ruumsonde erforscht. D'Venus het mert au scho vu dr Erde us mit Radar undersuecht.
Xanadu (oft au als "Xanadu Regio" bezeichnet, obwohl säll nit dr offiziell Namme isch) isch e Radarstrahle starch reflektierendi Region uffem Saturnmond Titan. Si het ihr Namme vu Xanadu, dem legendäre Palast wo im Gedicht Kubla Khan vum Samuel Taylor Coleridge beschribe wird. Die Formation isch z'erst 1994 identifiziert worre, wo Astronome mit em Hubble Weltruumteleskop dr Titan im Infrarote beobachtet gha hän. Sit 2004 isch si detailliert un us dr Nächi vu dr Cassini-Sonde beobachtet worre. Xanadu het ugfähr d'Grössi vu Australie. Us dr laufende Beobachtige schliesst mer, dass es sich bi Xanadu um e plateau-artigi Region vu hoch reflektivem Wasseriis handelet, wo eweng Kontraste mit dieferem Gelände in dere Gegend zeigt. Beidi zämme hebe sich zimlich scharf vu dr sehr dunkle Gebite ab, vu dene mer ursprünglich glaubt het, dass es sich um Meere us flüssige Chohlewasserstoffe handelet, wo mer aber inzwische fer Ebene haldet. Uffnahme vu dr Cassini-Sonde bi Vorbiflüeg im Oktober un Dezember 2004 hän komplexi Albedomuster im westliche Deil vu Xanadu enthüllt. Zwar isch d'Bedütig un d'Ursache vu dene Muster no nit chlärt, aber ei wohrschinliche Verursacher sin tektonischi Vorgäng. Belege defir git's im e Muster vu sich überchrüzende Linie im westliche Xanadu. Gnauer erforscht
Dr Ontario Lacus isch e dunkli Formation in dr Nächi vum Südpol vum Saturnmond Titan. Si Namme dütet druf hi, dass es sich um e See handelet, aber säll isch bis jetz numme Spekulation. Wie d'Meere vum Erdmo chännt's sich au numme um e Ebeni handele. Dr Ontario Lacus isch nooch em Ontariosee in Nordamerika daift un het e ähnlichi Grössi. S'Vorhandesi vu Meere oder See us flüssigem Methan het mer zuenächst fer d'Titanoberflächi agnu, aber d'Beobachtige vu dr Cassini-Huygens-Mission len anämme, dass dr Titan wohrschins druche isch, zuemindist in dr Gegewart. Allerdings chännte zwei Regione um dr Südpol, wo au Wolke ufträtte, e Usnahm bilde. Eini devu isch dr Ontario Lacus, wo scharf definierti Grenze het un vu sehr dunkler Färbig isch. Säll underschidet ihn vu andere so gnennte See, wo sich als Ebene rusgstellt hän. Allerdings isch s'dertig Vorhandesi vu ere Flüssigkeit bis jetzt noch blossi Spekulation.
Da entwickelt sich a Lischte vo Kreolschprocha, wo untatoalt isch noch Herkunft vom Wortschatz. Des isch bi manchana Schprocha a bizle schwierig, will sich da Wortschatz ziemli schnäll ändra ka. Ußadäm hond vieli Kreolschprocha scho per definitionem an ziemli gmischta Wortschatz. Usgeschtorbene Sprocha hond a (†). Aku (Gambia) Jamaika-Kreolisch (sog. "Patois") Krio in Sierra Leone Gullah (im Süda vo da USA) Antillen-Kreol-Englisch Kru Englisch (Liberia) Kamtok (Kamerun) Bislama (Vanuatu) Pijin (Salomonen) Tok Pisin (Papua-Neuguinea) Torres Creole (Torres Strait, Australien) Pitcairn-Englisch (Pitcairn) Nauruisch (Nauru; umschtritta) Haitianisch (Haiti) Grenada-Kreolisch (uf Grenada) Louisiana-Kreolisch Seselwa (Seychellen-Kreolisch) Morisyen (Mauritius-Kreolisch) Réunion-Kreolisch (ziemli entkreolisiert) Antillen-Kreolisch Trinidad-French-Kreolisch Französisch-Kreolisch (in Äquatorialguinea) Manche Quellena zählend o Michif (Französisch-Cree; d’Schproch vo da Métis in Nordamerika) dazua, des isch aba koane Kreolschproch. Kapverdisches Kreol (Kreol, Crioulo, Criol, Krioulo, Kriolu) Kap Verde Sotavento-Kreols: Kreol uf da Insla Santiago (Badiu), Maio, Fogo und Brava. Barlovento-Kreols: Kreol uf da Insla São Vicente (Criol de Soncente), São Nicolau, Sal, Boavista und Santo Antão. Angolar (Portugiesisch-Bantusprachen; uf São Tomé und Príncipe) Principense (Portugiesisch-Bantusprachen; uf São Tomé und Príncipe) Saotomense (Portugiesisch-Bantusprachen; uf São Tomé und Príncipe) Portugiesisch-Afrikanische Kreolschprocha uf Guinea-Bissau und Kap Verde Portugiesisch-Asiatische Kreolschprocha in Indien, Malaysia und Macau Portugiesisch-Amerikanische Kreolschprocha in da Karibik und Suriname Lanc-Patuá:
D spanische Schproch (span. español oder castellano) kört zum romanischa Zweig vo da indogermanischa Schprocha und wird mankmol mit Portugiesisch, Galicisch und Katalanisch als oagane Gruppa (Iberoromanische Schprocha) xäna. Andere Kategorisierunga ordnen s Schpanische zäm mit französisch, katalan, portugiesisch, okzitanisch und sus no a paar klenere romanische Schprocha als Weschtromania i. Wil d spanische Schriftschproch vo da zentralspanischa Region Kastilien prägt isch, und zum dia „offizielle“ vo andera in Spanien vawendete romanische Idiomen (vor allem galicisch und katalan) abzgrenza, findet ma oft o dia Bezeichnung castellano („kastilische Schproch“). Während der Begriff in Hispanoamerika neutral isch, wird a in Schpanien vawendet, zum da Vorherrschaftsanspruch als s „offzielle und oanzige schpanisch“ gegenüber da andara schpanischa Schprocha (Katalan, Galicisch, Baskisch) zruckzdränga. Spanisch wird mit lateinischa Buachstaba gschrieba. Im modernen Spanisch werend der Akut-Akzent für Vokale und die zwoa Zoacha ñ und ü vawendet. In vielna Wörtabüacha findt ma o s ch und s ll als oagane Buachschtaba. Spanisch wird als offizielle Schproch vawendet vo da EU, da Organisation Amerikanischer Staaten und da Vereinta Nationa. Es isch Amtsschproch in folgenda Lända (in Klammer schtoht d’Zahl vo da Muttaschprochla): In da britischa Kolonie Gibraltar isch Spanisch näbs Englisch Amtsschproch. Danäbs redet zum Toal no us
De Existenzialismus isch en philosophischi Wältanschauig, en Richtig vo de sogenannte Existenzphilosophie, wo us Frankreich stammt. Als Hauptverträtter vom Existenzialismus gälted, näbet em Jean-Paul Sartre, d Simone de Beauvoir, de Gabriel Marcel und mänggisch au de Albert Camus, obwohl dä en eigeständigi Philosophii, d Philosophii vom Absurde, verdräte het. D´ Chärnuussag vom Existenzialismus luutet: "D´Existenz gaht de Essenz vorus" (Essenz= Wäse, Sinn, Inhalt vom Läbe) oder anders gseit: "Ds Sein chunt vor em Sinn" Das bedüütet: De Mänsch läbt innere a priori sinnlose Wält, und muess sich de Sinn sälber erschaffe. Somit isch d´Ärde am Afang wüescht und läär, und de Mänsch nackt und bloss innere karge Wält iigschlosse (also isch er richtigslos, ohni Orientierig, i di nackti, unverhüllti Existenz gworfe.) - erscht mit de Zyyt tuet sich de Mänsch sälber sini Wärt, Aasichte, Norme, Lebensregle, Zwäckmässigkeite etc. zrächtlegge(also de Sinn erschaffe, sich uf beschtimmti Sache feschtlege.) Im Existenzialismus gits darum logischerwiis au keis vorbeschtimmts Schicksal. D´Uussage vom Existenzialismus sind genau ds Gägeteil vo däm, wo d´ Offenbarigs-Religione (Islam, Christentum, Judentum) behauptet. Die drü Religione meinid nämlich z´Umgekehrte schtimmi: d´ Essenz chiem scho vor de Existenz - Es giebi en Schöpfer-Gott, wo feschtleggi/wüssi, was guet und was rächt seyg, und