rlitschk/wikidir huggingface dataset:
Dr Karl Friedrich von Gerok, wia-nr mit-em volla Nama ghoißa hôt (* 30. Januar 1815 z Vaihenga an dr Enz, † 14. Januar 1890 en Stuegert), ischt a deitscher evangelischer Pfarrer, Autor ond Lyriker gwäa. Dr Karle Gerok kommt am 30. Januar 1815 z Vaihenga an dr Enz uff d Welt. Sei Vadder isch dr evangelische Pfarrer Christoph Friedrich von Gerok (1786 bis 1865) ond sei Mueder d Charlotte von Gerok geborene Lenz (1794 bis 1866), a Dechterle vo-ma Dekan. Noh em gleicha Jôhr zuit dui Familie om nôch Stuegert, weil dr Vadder vo dr Kirchabeherde deetnôô vorsetzt wôrra ischt ond kinfdich sein seelsorgerischa Denscht an dr Stiftskirch vorrichda muaß. Sei wichdigschda Schuelausbildong absolviirt dr jong Gerok am ehrwirdiga Eberhard-Ludwigs-Gymnasiom. Oiner vo seine Lehrer, wo guat uff-en eiganga kôô, isch dr Dichterpfarrer Gustav Schwab (1792 bis 1850]. Dr sell merkt bald, was fir a Talent en deam Buaba schlummret. Drom ermondret’r-en zom Dichda. Nôch-em Abidur studiirt dr Gerok – was wohl koi Ibrraschong ischt – Theologie am Diibenger Stift. Seine Dozenda send ondr andrem dr kridische Theolog David Friedrich Strauß (1808 bis 1874) ond dr Litradurwissaschaftler Friedrich Theodor Vischer (1807 bis 1887). Nôch-em Studiom gôht’r zruck nôch Stuegert ond wuud
Schiessbulver isch e Sammelbegriff für Driibmiddel vo Füürwaffe, wo wemm mä sä e chli änderet au as Driibsätz für Raggeete chönne iigsetzt wärde. S Schwarzbulver isch s eltiste bekannte Driibmiddel für Füürwaffe und Feststoffrageete und wird au hüte no verwändet. S Nitrozellulosebulver, wo im Gegesatz zum Schwarzbulver us sogenannte rauchschwache Zellulosenitratbulver bestoot, isch hüte wit verbräitet. Zämme mit de Inizialsprängstoff, Sprängstoff, Zündmiddel und pürotechnische Setz ghööre d Schiessbulverarte zu de Explosivstoff. Rainer Leng (Hrsg.): Anleitung Schießpulver zu bereiten, Büchsen zu laden und zu beschießen – eine kriegstechnische Bilderhandschrift (= Imagines medii aevi, Band 5). Reichert, Wiesbade 2000, ISBN 3-89500-161-9.
Schwarzbulver isch dr ersti Explosivstoff gsi, wo as Schiessbulver für Driiblaadige vo Schusswaffe verwändet worde isch. As Sprängbulver isch s e Sprängmiddel. Hüte wird s as Chorn- und Määlbulver hauptsächlig in dr Pyrotechnik und bsundrigs für Füürwärk verwändet. Schwarzbulver isch e pürotechnischi Mischig, wo us Kaliumnitrat (Kalisalpeter), Holzchoole, wo früener vor allem us em Holz vom Fuulbaum gmacht worde isch, und Schwääfel bestoot. Die durchschnittligi Zämmesetzig isch 75 % Salpeter (Kaliumnitrat), 10 % Schwääfel und 15 % Holzchoole, aber je noch däm für was es brucht wird, cha d Zämmesetzig e chli andersch si. Dr Salpeter liiferet dr Suurstoff, s Choolebulver isch dr Brennstoff und dr Schwääfel isch Brennstoff und Sensibilisierer, für dass d Schwarzbulvermischig sofort foot afo brenne, au wenn nume en äinzige Funke uf sä fallt. D Bestanddäil wärde meereri Stunde lang in ere Bulvermüüli fiin vermaalt und gliichmäässig vermischt. Denn wird s Gmisch füecht gmacht und in d Form vom ene Chueche brässt. Mä loot en lo dröchne, duet en no äinisch vermaale und bewaart s Bulver denn as Chörner oder as Määlbulver uf. Je noch dr Gröössi vo de Chörner verbrennt s Bulver underschiidlig schnäll. Veräifacht bassiert daas: 16 C + 4 S + 10 K
D Blõtèrè (lat. Vesica urinaria, grch. κύστις kýstis, dõhèr d Fachbegriff uff Cyst‑) odder Blòsè isch èn Deil vom Urinyrsischteem, è Organ bi Mènsch un Dyrli, i dèm dè Urin zwǜschègspycherèt wörd. Si ermöglicht s willkürliche Seichè vo Zit zuè Zit, obwoll uss dè Nyrè kontinuyrlich Urin abgää wörd. S muskuläre, vom Urothel uuskleidete Hoolorgan lyt bim Mènsch relativ guèt gschützt im chlynè Beckè. Bim Mènsch sait mò dèm Organ oft Blôterle odder Blôsli, also wèg dè Größi vonydlicht Dè Urin gòt bi dè Wirbeldyr vo dè Nyrè übber dè Harnleiter (Ureter) i d Blõtèrè. Bim Seichè wörd dè Schlièßmuskel am Blõtèrèboddè entschpannt, asè cha dè Urin übber d Harnröörè (Urethra) abflǜèßè. Bi Kerli duèt bi öppè 350–750 ml Füllmengi èn starkè Drang ysetzè, dè Seich abzlõ, bi Wyber bi 250–550 ml. In Abhängigkeit vo dè üßerè un innerè Reiz cha s au scho bi dütlich wèniger Urin zum Drang cho, z seichè odder au zuè unwillkürlicher Entleerig. S maximale Fassigsvomögè vo dè Blõtèrè bedrait bim erwachsnè Mènsch je nõch Körpergrößi zwǜschè 900 un 1500 ml. D Blõtèrè isch è Hoolorgan, wo bim Mènsch uff èm Beckèboddè ufflyt. Si isch dirèkt hinter dè Schambeifùgè, vo dè Vagina bi Frauè bzw.
Saublõtèrè (odder am Hochrhy Sùblõtèrè) wörred i dè schwôbisch-alemannischè Fasnet gnõ, wo vo dè Häsdrääger an ènèmè Steggè odder an èrè Schnùr meischtens übber m Grind gschwaait wörred. D Saublõtèrè wörd uss dè Blõtèrè von èrè gmetzgetè Sau gmacht, i dèm d Blõtèrè liecht ufblose und dänn a dè Luft è bitzeli dröchnet wörd. Durch s Dröchnè volyrt d Blõtèrè èn Huufè Füüchtigkeit un d Hutt wörd durch sell vill stabiler. È guèt abghangèni Blõtèrè cha so trotz intensivem Gebruuch è ganzi Fasnetsaison odder länger hebbè. Sùblõtèrè sin je nõch Dröchenzit mittel- bis dunkelgääl, länglich-oval un öppè 30–40 cm lang. Als Stèggè wörd mèngmòl èn Geißelzopf bruucht, ein uss Widèäscht gflochtènè Zopf, wo urschprünglich d Fungtion von èrè Geißlè ghaa hèt. D Geißlè isch stabil, abber seer flexibel, asè ideal für s Schwaaiè vo dè Sùblõtèrè geignèt. Vor è baar Johr sin au mengmòl Rindsblõtèrè für d Fasnet vowendèt worrè, selli sin fascht wyß un vill größer wiè d Sùblõtèrè, sin au oval, hèn abber ca. 50–60 cm i dè Längi. Dè Nõchdeil vo dè dünnèrè Hutt macht selli Blõtèrè abber ekstreem inschtabyl, dõrum isch si fascht völlig bi dè Fasnet voschwundè. Mit dè Saublõtèrè cha Lärm gmacht wörrè, si
D Brigitte Anne-Marie Bardot (* 28. Septämber 1934 z Paris) isch e franzesische ehmoligi Filmschauspiileri, Model, Sängerin un Sexsymbol. No ihre Karriere im Jet-Set vu dr 1960er Johr isch si allme as Dierschutzaktivischti un as Symbolfigur vu dr franzesische Rächte bekannt wore. 1952: Le Trou normand – Regie: Jean Boyer 1952: Manina, la fille sans voiles (dt. Sommernächte mit Manina) – Regie: Willy Rozier 1953: Le Portrait de son père – Regie: André Berthomieu 1953: Un acte d’amour (Ein Akt der Liebe) – Regie: Anatole Litvak 1954: Si Versailles m’était conté (Versailles – Könige und Frauen) – Regie: Sacha Guitry 1954: Tradita (Verrat) – Regie: Mario Bonnard 1954: Le Fils de Caroline Chérie (Dunkelroter Venusstern) – Regie: Jean Devaivre 1955: Les Dents longues (Von Sensationen gehetzt) – Regie: Daniel Gélin 1955: Futures vedettes (Reif auf jungen Blüten) – Regie: Marc Allégret 1955: Doctor at Sea (Doktor Ahoi!) – Regie: Ralph L. Thomas 1955: Les Grandes manœuvres (Das große Manöver) – Regie: René Clair 1955: La Lumière d’en face (Gier nach Liebe) – Regie: Georges Lacombe 1956: Helen of Troy (Die schöne Helena) – Regie: Robert Wise 1956: Cette sacrée gamine (Pariser Luft) – Regie: Michel Boisrond 1956: Les Week-ends de
Kommunikazioon (lat. communicatio, ‚Mitdäilig‘) isch dr Usdusch oder s Überdrääge vo Informazioone. „Informazioon“ isch in däm Zämmehang e zämmefassendi Bezäichnig für Wüsse, Erkenntnis oder Erfaarig. Mit „Usdusch“ isch e gegesitigs Gee und Nee gmäint; „Überdrääge“ isch d Beschriibig drfür, ass drbii Distanze chönne überwunde wärde, oder es isch e Vorstellig gmäint, ass Gedanke, Vorstellige, Mäinige und anders vo äim Individuum zum en anders fliesse. Das isch e bestimmti Sichtwiis und metaforischi Beschriibig für en Alldaag – wemm mä s Fenomeen Kommunikazioon genauer will beschriibe, wird s immer schwiiriger, e son e Metafere z bruuche. S Wort „Kommunikazioon“ wird usser in dr ursprünglige Bedütig vo Sozialhandlig au für anderi Vorgäng in underschidlige Zämmehäng verwändet. D Kommunikatioonstechnologie wärde immer mee aagwändet und esoisch s zum Bischbil drzue choo, ass au technischi Aspäkt Däil vom Kommunikazioonbegriff worde si. Under Kommunikazioon wärde also au s „Überdrääge vo Signal“, „wäggselsitigi Stüürig“ und in äifache Fäll au „Verbindig“ vo Gräät verstande; in andere Situazione wird Kommunikazioon uf Instiduzioone oder Undernääme und dene iiri Ziilgrubbe bezoge. Denn wärde nüm Lääbewääse, sondern organisierti Äihäite (oder „Süsteem“) as Kommunikatore (Broduzänte und Rezipiänte) aagluegt, zum Bischbil wenn im Zämmehang mit Schurnalismus, Publizistik oder Marketing vo Kommunikazioon d Reed isch. Kommunikazioon
Informazioon (vo latiin. in-formare ‹forme›, ‹bilde›, ‹gstalte›, ‹usbilde›, ‹underrichde›, ‹daarstelle›, ‹sich öbbis vorstelle›) isch in dr Informazioonstheorii e Mängi vo Wüsse, won e Sänder eme Empfänger mit Hilf vo Signal über e bestimmts Medium, wo men em au ‹Informazioonskanal› säit, cha vermiddle. Informazioon chan e allgemäins oder e speziells Inträssi an Wüsse befriidige – si cha hälfe, en Idee z verwirklige (‹akzionsbrägend›) – oder si regt nume d Fantasii aa. Informazioone chönne bewusst as Noochricht über e Kanal/Daatedrääger vom ene Sänder an en Empfänger übermiddlet oder au umbewusst dransportiert wärde und uffalle, wemm mä d Form und d Äigeschaft vom ene Objekt woornimmt. Sänder und Empfänger chönne Mensche und hööcherentwiggleti Dier dsi, aber au anderi komplexi Süsteam wie Maschine oder Kompiuter(brogramm). Im menschlige Beriich git en Informazioon Uskumft über mindestens äini vo de Frooge wär? was? wo? wenn? wie? worum? mit Hilf vo wäm? Informazioon bechunnt iire Wärt über dur d Interpretazioon vo allem wo bassiert uf verschiidene Ebene, wo zum Däil bewusst, zum grösste Däil aber umbewusst ablauft. Mir reduziere bi däm uf dr äinte Site d Informazioonsmängi noch bestimmte Algorithme, düen si filtere, z. B. noch unserem Erkenntnisinträssi, uf dr andere Site erwitere mer sä aber au dur
Medels chan folgendes bedüte: Medels im Rheinwald, en Ortschaft am Hinderrhy i da Gmaind Splüüga, Kanton Graubünda, Schwiz Medels im Oberland, da dütsch und bis 1943 au da offiziell Namma vo da Gmaind Medel (Lucmagn) i da Surselva, Kanton Graubünda, Schwiz s Medels (Val Medel), e Landschaft underhalb vom Piz Medel i da Surselva, Kanton Graubünda, Schwiz
Massemedie si Kommunikatioonsmiddel für zum Inhalt an d Öffentlikäit vermiddle, das häisst zur Kommunikazioon mit ere groosse Zaal vo Lüt. Zu de Massemedie ghööre druckti Medie, sogenannti Printmedie, z. B. Zitige, Zitschrifte, Blakaat oder Flugbletter und elektronischi Medie wie Rundfunk und Internetdienst). S wüsseschaftlige Fach, wo sich mit dr Gschicht und dr Wirkig vo de Massemedie beschäftigt, häisst Mediewüsseschaft. Mit de Aktöör, Strukture und Läistige vom Schurnalismus befasst sich d Schurnalistik, e Däilgebiet vo dr Kommunikazioonswüsseschaft. Die wüsseschaftligi Betrachdig und Beschäftigung mit Massemedie findet also interdisziplinär im Spannigsfäld vo de Gäisteswüsseschafte, de Sozialwüsseschafte und de Kulturwüsseschafte statt. Drzue chunnt, ass mä au dr theoretisch Hindergrund vo de jewiilige Aawändigsgebiet no muess berücksichtige (z. B. Wirtschaftswüsseschaft für e Wirtschaftsdäil, Sportwüsseschaft für e Sportdäil usw.) D Mediegschicht im allgemäine Sinn bezäichnet die historischi Entwigglig vo de Kommunikazioonsmiddel. Si fokussiert vor allem uf Massemedie wie d Press, dr Hörfunk und s Färnsee. Dr Begriff „Medie“ het sich erst in de 1960er-Joor etabliert. S Wort isch vom änglische Begriff „mass media“ überdräit worde, wo scho in de 1920er-Joor ufchoo isch. Es git e Hufe verschidnigi Aasätz zur Mediegschicht. Näbe Iiflussfaktore und charakteristische Merkmol git s au e Räije vo Grundbroblematike, wo s schwer mache,
Dr Begriff Technologii bedütet in nöijerer Zit vor allem d „Leer vom Handwärk“ oder d „Wüsseschaft vo dr Technik“, aber die verschiidene Begriffsuffassige underschäide isch zum Däil stark. Vilmol wird Technologii brucht as Sünonüüm für dr Begriff «Technik». E genaui Definizioon git s nit und d Bedütig muess us em Zämmehang erschlosse wärde. Dr Usdruck Technologii (noigriech. τεχνολογία technologia) läitet sich ab vo τέχνη technē „Kunst (bsundrigs au d Junst vom Rede), Handwärk“ und λόγος logos „Wort, Leer, Wüsseschaft“. Die ursprüngligi Bedütig vom Wort cha nit gnau bestimmt wärde. Im klassische Altgriechisch isch s nit belegt. Im hellenistische Griechisch (Koine, vo äbbe 300 v. u. Z. aa) wird mit em gläägentlig die „süstematischi Behandlig vo dr Grammatik und Rhetorik“ bezäichnet. Jean Baudrillard, Hannes Böhringer, Vilem Flusser: Philosophien der neuen Technologie. Merve Verlag, Berlin 1989, ISBN 3-88396-066-7. Peter Brödner: Der überlistete Odysseus. Edition Sigma, Berlin 1997, ISBN 3-89404-611-2. Susanne Fohler: Techniktheorien. Der Platz der Dinge in der Welt des Menschen. Wilhelm Fink Verlag, 2003. ISBN 3-7705-3759-9. Günter Ropohl: Allgemeine Technologie. Eine Systemtheorie der Technik. 3. Aufl. Universitätsverlag Karlsruhe, Karlsruhe 2009, ISBN 978-3866443747. Helmut Seiffert, Gerard Radnitzky (Hrsg.): Handlexikon zur Wissenschaftstheorie. 2. unv. Ufl., dtv, München 1992, ISBN 3-423-04586-8, S. 362–365 Technologiekritik
D Biotechnologii (griechisch βίος bíos ‚Lääbe‘; au as Sünonüüm zu Biotechnik und churz as Biotech) isch en interdisziplinäri Wüsseschaft, wo sich mit dr Nutzig vo Enzüüm, Zälle und ganze Organisme in technische Aawändige beschäftigt. Iir Ziil isch s nöiji oder effizienteri Verfaare z entwiggle, zum chemischi Verbindige härzstelle, zum Diagnosemethode z entwiggle und anders. In dr Biotechnologii wärde Erkenntniss us vile Beriich, wie vor allem dr Mikrobiologii, dr Biochemii (Chemii), Molekularbiologii, Genetik, Bioinformatik und de Ääscheniöörwüsseschafte mit dr Verfaaretechnik (Bioverfaaretechnik) gnützt. D Grundlaage bilde chemischi Reakzioone, wo vo Enzüüm, wo frei si oder sich in Zälle befinde, katalysiert wärde (Biokatalyse oder Biokonversion). Klassischi biotechnologischi Aawändige si scho vor Joorduusige entwigglet worde, wie z. B. d Härstellig vo Wii und Bier mit Hefi und d Verarbäitig vo Milch z verschiidene Lääbesmiddel mit Hilf vo bestimmte Mikroorganisme oder Enzüüm. Die modärni Biotechnologii grift sit em 19. Joorhundert mee und mee uf mikrobiologischi und sit dr Middi vom 20. Joorhundert au immer mee uf molekularbiologischi, genetischi bzw. gentechnischi Erkenntniss und Methode zrugg. Eso wird s mööglig, Härstelligsverfaare für chemischi Verbindige, z. B. as Wirkstoff für d Farmazöitik oder as Grundchemikalie für die chemischi Industrii, Diagnosemethode, Biosensore, nöiji Pflanzesorte und anders z entwiggle. Biotechnologischi
E Roboter (e Wortschöpfig vom tschechische Literat Josef Čapek vo 1920; chunt vo tschechisch robota, wo mit «Aarbet», «Frondienst» oder «Zwangsarbeit» übersetzt cha wärde) isch e technischi Apparatur, wo üübligerwiis iigsetzt wird, zum im Mensch mechanischi Aarbet abznee. Roboter chönne stazionäri oder mobili Maschine si und wärde vo Kompiuterbrogramm gstüürt. D Bedütig vom Wort het sich im Lauf vo dr Zit e chli veränderet. Ursprünglig isch dr Begriff nume für humanoidi Roboter verwändet worde. Denn häi d Entwiggler vo däilautomatische Gräät, wo die immer komplizierter und sälbständiger worde si, au deene afo Roboter sääge. Aber jeede Kulturkräis het si äigeni Definizioon. 1983 het mä z Japan 47'000 Roboter zelt, noch de Richlinie vom Veräin vo de Dütsche Ääscheniöör hätt mä aber nume öbbe 3'000 vo dene Gräät as Roboter bezäichnet. 2004 si zwäi Millione Roboter im Iisatz gsi. Die dütschi Roboterbransche het 2007 dr Umsatz um 13 Brozänt gstäigeret. Noch Schetzige vom Robotikverband International Federation of Robotics häi sich im Joor 2010 d Verchöif vo Industriiroboter uf 120'000 Stück verdobblet. General Motors hät scho 2008 Blään gha, die erste Auti, wo vom e Roboter gstüürt wärde, vo 2015 aa z teste und vo 2018 aa in Serii z broduziere. Gero
E Schruube isch e Stift oder Bolze, wo ussen e Gwind draa het. E Verbindig, wo mit ere Schruube gmacht wird, hebt mäistens besser as äini, wo mit Stift ooni Gwind gmacht wird und wider ufgmacht wärde. Grundsätzlig underschäidet mä zwüsche sogenannte Holzschruube und Metallschruube. Holzschruube si schwach konisch und wärde vor allem in Holz iine gschrubt. Bim Dräie schniide si sich e Geegegwind sälber. E bsundrigs Geegestück, wo zur Schruube basst, e Muetere, git s nid. E Metallschruube isch mäistens zylindrisch und wird in e Geegegwind gschrubt, wo sich in dr Muetere oder eme andere Däil befindet, wo Däil vo dr Verbindig isch. Si häisst Metallschruube, wil si im Metallgwärb entwigglet worde isch und vor allem brucht wird, zum Metallstück z verbinde. Holzschruube und Metallschruube bestöön mäistens us Metall (vor allem Staal, Messing oder mänggisch Chupfer), sältener us Blastigg. Bi Schruube mit eme Chopf, wo d Form vom ene Chäigel, ere Schiibe oder ere Linse cha haa, dient d Ringflechi under em Chopf as Aaschlag gege s glochte Däil, wo mit iine befestigt wird. Dr Chopf isch eso gformt, ass mä d Schruube mit Wärkzüüg cha dräije. S Gwind stellt e schiefi Eebeni daar, wo in ere Helix uf
E Rad isch e schiibeförmige Geegestand mit ere Kontur, wo im Idealfall kräisförmig isch und eso glaageret isch, ass er sich um si Sümmetriiaggse cha dräije. Si Erfindig und Verwändig an Chare oder Wääge isch en Eräignis gsi, wo für d Entwigglig vo dr technische Kultur in dr Vorzit wichdig isch. Si wääsentlig Vordäil isch ass es uf em Undergrund rollt. Riibig git s nume no in de gschmiirte Laager. Dr Rollwiderstand uf festem, drochnigem Bode und dr Gläitwiderstand in de Laager si zämme wääsentlig chliiner as dr Gläitwiderstand wemm mä e Last uf drochnigem Boode wurd schlepfe oder uf eme Schlitte dranspordiere. Au se Materialabriib isch chliiner as bim Schlepfe. Faarzüüg mit Reeder und Zugdier si zum Dransbortmiddel für Laste und Persone in vile Däil vo dr Wält worde, wo guet verfüegbar und langlääbig gsi isch. Scho in dr Bronsezit isch s Rad vo dr Schiibe zum liichtere Spiicherad witerentwigglet worde. D Spiicheform isch entstande, wo mä Däil vo dr Schiibe zwüsche dr Nabe und em Radchranz zringsume, wo für d Funkzion vom Rag nit nöötig gsi si, wäggnoo het. Mäistens zelt mä zu de äifache Maschineelimänt nume e Rad, wo sich dräit wien e Handrad oder e Länkrad,
Bewässerig isch d Versorgig vo Kulturland mit Wasser, zum s Wachstum vo Pflanze z fördere und Rääge, wo feelt, z ersetze. Drbii wird vor allem in aride Regione zwüsche de Wändikräis bewässeret, zum dr Sunneschiin und die hooche Tämprature usznütze. Aber au in humide Regione wird für Pflanze, wo vil Wasser bruche wie Riis, oder zum e jooreszitligi Drochefaase z überstoo, bewässeret. Zum Bewässere wärde landwirtschaftligi Technike verwändet, wo zum Däil uralt si. In vile früeje Hochkulture, wie z Egüpte, Mesopotamie, Indie, China, Ostafrika oder im vorkolumbische Amerika, het mä mit intensive Bewässerigstechnike die landwirtschaftligi Brodukzion so fest chönne vergröössere, ass d Bevölkerig stark gwaggse isch. Es git au d Aasicht, ass d Organisazioon, wo nötig gsi isch zum d Bewässerigssüsteem ufzbaue und in Stand z halte, e dr Bildig vo organisierte gsellschaftlige Strukture e wääsentlige Impuls gee het. E Hufe vo de Verfaare zur Oberflechibewässerig wärde sit Joorduusige braktiziert. Die mäiste vo ene häi au hüte no e groossi Bedütig, wil si chostegünstig si und ooni ufwändigi technischi Aalaage chönne bedriibe wärde. Es git verschidnigi Stau- und Riiselverfaare zum Oberglechene z bewässere, wo alli s Brobleem häi, ass vil vom Bewässerigswasser verdunstet oder versickeret und eso verloore goot. Bi
S Lycée International de Saint-Germain-en-Laye isch es Gymnasium in der Schdadt Saint-Germain-en-Laye, wo sich öpe 20 km nordweschtlich vo Paris befindet. Es isch 1952 gründet worde und hät verschidnigi Sprochabtailige. D Schuel liit weschtlich vom Stadtzentrum, a de Gränze zu Chambourcy, im e grosse Park, wo mehreri Iigäng und Hüser hät. S markantischt Gebäude, wo uf däm Gländ stoht, isch s Schloss d'Hennemont. Bi däm Parkiigang, wo grad i de Nöchi vom Schloss isch, häts e Bushaltestell, wo d Schuel an ÖV aabinded. Commons: Lycée International de Saint-Germain-en-Laye – Sammlig vo Multimediadateie Lycée International - Deutsche Abteilung
E Pflueg isch e landwirtschaftligs Gräät zum Ackerboode ufbräche und cheere. Bim Pflüege wird die obersti Schicht vom Ackerboode bis zu öbbe drissig Santimeter Diefi mit Hilf vom ene Pflueg verschnidde, ufbroche und keert. Eso wird d Boodestruktur lugg gmacht, d Ooberflechi wird gröösser und ruucher, mee Suurstoff chunnt in d Ärde iine, organischi Stoff zerfalle und es entwigglet sich e luggi Schicht, wo guet cha Wasser uufnää und spiichere. Vilmol wird im Vieregg mit eme Cheerpflueg pflüegt, mänggisch au in Sträife, wenn dr Rand vom Fäld gnueg bräit isch, oder wie in de amerikanische Great Plains dr Kontur nooch (amerik. contour plowing), wo d Furche parallel zum Hang gläit wärde, so dass weniger Ärde dr Hang aabegspüelt und eso d Erosion verchliineret wird. Für dass s Pflüege guet grootet, muess me s zur richdige Zit und bi dr richdige Witterig mache und d Diefi vom Pflüege muess em Boode aabasst si. Wenn öbbis falsch gmacht wird, cha s Pflüege dr Boodestruktur schaade. Mäistens wird im Herbst pflüegt, wenn die erschti Äarn duren isch. Groossi Ärdscholle chönne denn über e Winter vergoo, wenn si vom Froscht usenander gsprängt wärde. Wäge de Boodenorganisme und dr Humusschicht sött mä nit z dief
Metallurgii bezäichnet alli Verfaare zum Metall und anderi metallurgisch nützligi Elimänt z gwinne und z verarbäite. S Wort „Metallurgii“ setzt sich zämme us em altgriechische μέταλλον métallon für en Abbaustett und ourgos für ‚dä, wo e Däätigkäit usüebt‘. E Metallurg schafft also in Abbaustett und mit däm, wo abbaut wird. Dr Begriff vom latiinische Wort metallum isch änger und bedütet nume „Metall“. In dr Daafele undedraa isch d Entwigglig vo dr Metallurgii vom Neolithikum bis zum Aafang vo dr Modärne beschriibe. D Zitaagoobe für Kulturverändrige si für Europa, Asien und Afrika nit immer die gliiche. S Ändi vom Mesolithikum (öbbe 5500 v. d. Z.) und dr Aafang vom Neolithikum (ab 8000, noch andere Aagoobe ab 5500 bis 2000 v. d. Z.) überschniide sich. Die jüngeri Datierig goot mit de Keramikkulture (Schnuer- und Bandkeramik, Gloggebächer, wo mit metallischem Schmuck gfüllt si, as Graabbigoobe) no vil lenger as dr Aafang vo dr Chupferzit, wo uf öbbe 5000 v. d. Z. datiert isch, und d Früefaase vo dr Bronsezit, wo as Chupferstäizit bezäichnet wird. Hermann Ost: Lehrbuch der chemischen Technologie. 21. Uflaag, Jänecke Verlag, Leipzig 1939. Alfred von Zeerleder: Über Technologie der Leichtmetalle. 2. Uflaag. Verlag des Akademischen Maschinen-Ingenieur-Vereins an dr E. T.
Dr Sammelbegriff Nanotechnologii, vilmol au Nanotechnik (altgriech. νᾶνος nános ‚Zwerg‘) wird brucht für Technologie mit Materialie in dr Gröössenornig vo de Nanodäili vom Äinzel-Atom bis zun ere Strukturgröössi vo 100 Nanometer (nm): Äi Nanometer isch e Milliardstel Meter (10−9 m). Die Gröössenornig lit im ene Gränzberiich, wo d Äigeschafte vo de Oberflechene gegenüber dene vo de Volumen vo de Materialie en immer gröösseri Rolle spiile und immer mee kwantefüsokalischi Effekt müesse berücksichtigt wärde. D Lengiskalene in der Nanotechnologii isch eso chlii, ass bsundrigs d Gröössi d Äigeschafte vom ene Objekt bestimmt. Mä reedet vo „gröössiinduzierte Funkzionalidääte“. Mit em Begriff wird hüte die entsprächendi Forschig in dr Cluster-, Halbläiter- und Oberflechefüsik, dr Oberfleche- und andere Gebiet vo dr Chemii und in Däilberiich vom Maschinebau und dr Lääbesmiddeltechnologi (Nano-Food) bezäichnet. Scho hüte spiile Nanomaterialie e wichdigi Rolle: Si wärde mäistens uf chemischem Wääg oder mit Hilf vo mechanische Methode härgstellt. Es git sonigi, wo kommerziell verfüegbar si und in handelsüüblige Brodukt iigsetzt wärde, anderi si wichdigi Modällsüsteem für die füsikalisch-chemischi und die materialwüsseschaftligi Forschig. Bedütend isch d Nanoelektronik. Öb si zur Nanotechnologii sött zelt wärde, doo drüber git s in dr wüsseschaftlige und forschigspolitische Braxis verschidnigi Mäinige. Unklar und unerforscht si in