rlitschk/wikidir huggingface dataset:
f Dr Firschteberg (dt. Fürstenberg) isch e 918,2 m hoche Zyygebärg uf dr Boor z Bade-Wirttebärg. Är lyt iber em glychnammige Ortsdeil vu Hiifeinge, as dr vorderscht Bärg vu dr „Lengi“, wu zum Boorjura ghert zwische dr Schwebische Alb un em Schwarzwald bzw. em Rande un em Schwyzer Jura. Dr Namme vum Bärg (un au vu dr Adelsfamilie) leitet sich also nit vu dr spetere Firschte vu Firschteberg ab, sunder vu däm „fürderste“ Bärg. Urspringli isch d Stammburg vu dr Grofe vu Firschteberg, d Burg Firschteberg, uf em Bärgchapf gläge. S Adelsgschlächt isch e Sytelinie vu dr Grofe vu Urach. Dr Grof Heinrich I. von Urach het Mitti vum 13. Johrhundert syy Sitz uf dr Firschteberg gleit un het sich vu do ab „Grof vu Firschteberg“ gnännt. wel im Buurechrieg au unter dr Firschtebärger Burger vil Ufständischi gsi sin, hän d Fischte vu Firschteberg dr Bärg wider verloo un hän ihre Sitz uf Eschinge verleit. Uf em Chapf vum Firschteberg het s e Stadt gee, wu am Morge vum 18. Juli 1841 dur e Brunscht ganz abbrännt, wu wahrschyns dur Funkeflug usglest un dur stirmischi Wind stark aagschirgt woren isch. D Ortschaft Firschteberg isch derno am Bärgfueß wider ufböue wore.
Neggertaal isch e politischi Gmaind im mittlere Tal vom Negger im Toggeborg im Kantoo Sanggale i de Schwiz. D Gmaind gits erst sit em 1. Jänner 2009 und isch us de Gmainde Mogelschberg, Brunoodere und Peeterzäll entstande. De Zämeschluss vo de drai Gmainde isch bi de Abstimig vom 21. Oktober 2007 mit ere groosse Meerhait agnoo wore. Am 31. Dezember 2008 händ di bisherige Gmeinde gmäss Bundesamt för Statistik folgendi Aazahl Iiwohner gha: Brunoodere 839 Persone Mogelschberg 2'159 Persone Sankt Peterzell 1'153 Persone Da git e Total bim Start vo de neue Gmaind vo 4'151 Iiwohner. S Wappe vo de Gmaind zaigt de Fluss Negger mit sechs Tane uf wissem Grund. D Gmaind Neggertaal lit ime östliche Sitetal vo de Thur. Si isch prägt dor de Negger und dor e Landschaft, wo vo de Land- und Forstwirtschaft gnuzt werd. Quär dör Gmäänd füert d Hoptstross 8, wo vo Sanggalle, Herisau öber d Waldstatt här chunnt und witer öber d Wasserflue uf Liechtestaig und Wattwil goot. E witeri Hoptverbindig füert em Negger no flussabwärts öber Ganterschwil i d Richtig Wil. Brunoodere und Mogelschberg händ je en Bahof a de Linie Romanshorn-Luzern, wo vo de Südostbahn (SOB) betribe werd. Peterzäll werd dor
Hemberg heiße sälli Ort: Hemberg SG, e politischi Gmeind im Kanton St. Galle, Schwiz Hemberg (Bayern), en Ortschaft in de Gmeind Bad Endorf im Landchreis Roseheim, Bayere, Dütschland Hemberg heiße sälli Erhebige: Hemberg (Höhenzug), e Höchezug im Schwalm-Eder-Chreis z Hesse, Dütschland Hemberg (Lennegebirge), en Bärg (535,2 m) im üßerste Weste vom Lennegebirge, Nordrhy-Westfale, Dütschland Hemberg isch de Familienamme vu: Christian Hemberg (* 1981), en schwedische Füeßballspiler Eugen Hemberg (1845–1946), en schwedische Förster und Schriftsteller Wyters: Hemberg-Museum Iserlohn, es Museum für Naturkund und Archäologii z Iserlohn, Nordrhy-Westfale, Dütschland
Niderwenige isch e politischi Gmeind im Bezirk Tielschtoorf im Kanton Züri. Es ligt im Wehntal zwüsche de Lägere und de Egg und isch de gröschti Fundort vo Mammutchnoche in de Schwiiz. De Gmeindsbann vo Niderwenige het 688 Hektare, vo dene sind öppe 38% Wald, 13% überbaut und uf 40% vo de Flächi wird buuret. Nochbargmeinde sind im Kanton Züri Schliinike und Otelfinge, im Kanton Aargau Siglischtorf, Schneisige, Ähredinge und Wettige. Niderwenige isch zum eschte Mal gnamset worde 1096-1111 als Waningen (1269 Nidirunweningin). Im Mittelalter het Niderwenige zerscht zum Territorium vom 1127i bis zum 1218i de Zähringer ghört. Vo dene isch d Herrschaft an d Rägischberger cho und im 1409 an Züri. Mit de Helvetik und de Mediationsverfassig het Niderwenige, wo jetzt e Gmeind isch gsi, en Gmeindsrot übercho. D Gmeind het zum Bezirk Bülach ghört. Sit em 1890i isch Niderwenige an d Iisebahn aagschlosse, wo d Schwiizerischi Nordoschtbahn d Linie vo Tielschtoorf bis Niderwenige verlängeret het. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 14,4 % (Stand 2011). 41,5% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,6% sind römisch-katholisch (Stand 2011). Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 1,4 %, CVP 2,8 %, EDU 5,9 %, EVP 1,9
Chrinou (IPA: xrɪnɔu) isch e eemooligi politische Gmeind im Toggeborg und mit weniger as 300 Iiwooner di chlinnsti Gmeind vom Kantoo Sanggale gsi. Sit em 1. Jänner 2013 ghöört Chrinou politisch zo de Gmeind Wattwil. S Dorf Chrinou liit uf öpe 800 m ü. M. obe und het e guet erhaltnigs Dorfbild mit alte Buurehüser und ere reformierte Cherche. Zo de Gmeind händ no Wiiler und Höf wie Aaltschwil, Schufelbeerg und Chrinöüli ghöört. De höchst Punkt isch de Alplispitz (1'246 m) und de tüüfst litt am Diepfurter Bach (622 m) bi Dietsewiil. S Dorf litt imene Sittetaal zo de Tuur ond werd vom Chrinouer Bach entwässeret, usser im Norde wo e Bächli in Diepfurter Bach flüüsst. Nochburgmeinde sind Wattwil, Moslig und Bötschwil gsi. Chrinou isch erscht ane 1357 as Krinnouw bizügt. Um 1510 hend sich d Börger vo allne Foidallaste freigchouft und en eigni Landsgmeind iigrichtet miteme eigne Gricht. Bis 1724 isch Chrinou zo Bötschwil cherchgnössig gsii und hett denn en eigni reformierti Cherche öbercho. Wäred de Helvetik isch Chrinou zo Helffetschwil choo, aber bi de Gründig vom Kantoo Sangalle ane 1803 isch Chrinou zonere eigne Gmeind woore, us Röcksicht vo de alte Freiheit, wo da Dorf gnosse het. Im
As Alemannische Separatismus sind nochem 2. Weltchrieg Bistrebige gnennt wore, won e stammesföderalistische alemannische Staat agstrebt hend. Z Südwestditschland hets noch 1945 verschiidini Plän gä, d Staatelandschaft im Südweschte z ändere. Däne Plän sin föderalischtischi Gedankestremige in dr Johrzehnt vorhär vorüsgange, wu aber dur d Nazi unterdruckt wore sin. Dr Bernhard Dietrich, dr Burgemeischter vu Singe, isch fir e "Alpeländischi Konförderation" iidrätte. Scho 1932 het er zu nere "alemannisch-schwäbisch-bajuvarische Landsmannschaft" ufgruefe, s glich het noch sinere Vorstellig fir dr großfränkisch Ruum solle gschähne. Wu dr Hitler a d Macht kumme isch, het dr Dietrich drno mehrfach is Gfängnis miesse. Im Summer 1945 het er in dr Broschüre "Alpenland" agregt, ass mer e "südditsche, katholische un no Stämm gliiderete Bundesstaat" soll grinde. Z Friiburg i.B. isch im Spotjohr 1945 um dr Dr. Josef Ruby e "Vereinigung Abendland" grindet wore, wu d "Alpenland"-Vorstellige vum Dietrich ibernumme het. "Abendland" isch fir dr eiropäisch Gedanke gstande, mer het letschtändlig e eiropäischi Einigung uf federalischtischer Basis welle. Z Bregenz het dr Burgermeischter Dr. Julius Wachter un witeri Vorarlbärger d Alpelandbewegig unterstitzt. Am 10. Oktober 1945 isch im Bregenzer Rothüüs schliäßlig s "Aktionskomitee des Alpenländischen demokratischen Bundes" grindet wore - Ziil: e Bundesstaat "Alpenland", wu vu
Languedokisch (Eigebezeichnig: lengadocian), friehjer au languedocien-guyennais gnännt, isch e Dialäkt vum Okzitanische. Sälte wird d'Bezeichnig au für s Okzitanisch als Ganzes bruucht. E genaui Sprächerzahl cha nit aagee were, wiil's kei aktuälli Volchszellig gitt, wu d'Sproche beinhalte det. D'UNESCO gitt rund 500.000 Sprächer aa; si siht s Languedokisch als eigeni Sproch un zellt si zu de ernschthaft gföhrdete Sproche. De Dialäkt wird z Frankriich in Deil vu de Regione Midi-Pyrénées, Languedoc-Roussillon, Aquitaine, Auvergne, Limousin un Rhône-Alpes gschwätzt. S Dialäktgebiet gränzt an säll vum Gaskognische, Katalanisch, Baskische, Saintongeais, Bourbonnais, Frankoprovenzalisch un Bas-Vivarois wie au an di okzitanische Dialäkt Provenzalisch, Nordokzitanisch, Limousin un Vivaro-alpin. Für de Großdeil vum Languedokische gälte folgendi Merchmol (Abwiichige cha's bi Sprächer in de Randgebiet gee): D'Plosiiv am Wortänd sin erhalte blibe: cantat [kanˈtat] (Provenzalisch: canta [kãnˈta]) De Konsonant s am Wortänd isch nit abgfalle: los òmes [luˈzɔmes] (Limousin: luzɔˈmej]) Verschwinde vum Änd-n: occitan [utsiˈta] (Provenzalisch: [usiˈtãn]) D'Kombinatione ca un ga sin blibe un nit zu ch un j wore: cantar, gal (Auvergnat: chantar, jal) S Änd-l isch nit vokalisiert wore: provençal (Provenzalisch un Gaskognisch: provençau) Es wird kei Unterscheidig zwüsche b un v gmacht: vin [bi] (Auvergnat, Limousin, Provenzalisch: [vji], [vi], [vin] Keini vu sälle Eigeschafte gitt's
Laefälda-Ächdordeng isch a Graosa Graessdadd en Bada-Wirddabärg, omiddlbar sidlich vo dor Landeshauptstadt Sduagord uff dor Fildorebene. Ondor de Sdedd em Landgraes Essleng sdåd Laefälda-Ächdordeng an dor faefda Sdell. D Sdadd ghaerd zom Ballongsraom "Middloror Näggor" mid ibor zwåe Milliona Aewonor. Grended ănna 1975 em Rãma vo dor Gmaendereform, hådd Laefälda-Ächdordeng (vo dor Sdaddvorwaldong ond vo de Aewonor gärn "LE" aakirzd) jezzd äbbes ibor 40.00 Aewonor. Endsdanda isch LE aus de vårhär sälbsdendiche Gmaendena Ächdordeng, Laefälda, Sdedda ond Musbärg. Laefelda-Ächdordeng leid uff dor Fildorebene. D haechsda Sdell mid 495 m leid bei dor "Riisaschanz", ăra keldischa Viireggschanz, d niidrichsda Sdell mid 342 m bei dor "Kochamiile" em Siibamiiladaal. Vo dor Gsamdfleche von LE isch bereids a Driddl mid Siidlongs- ond Vorkehrsflechena iborbaud. Drozzdem geid-s no viil Waldflechena, bsondors em Siida, må LE an dor Scheebuach ãgrenzd. S Stadtgebiet vo Laefälda-Ächdordeng sezzd sich zsẽma aus de viir Sdaddåel Laefälda, Ächdordeng, Musbärg ond Sdedda (Sdedda uff dor Fildor). Gnaor: Zo Laefälda ghaered Laefälda sälbor, Oboråecha ond Ondoråecha, d Heef Schlächdsmiile ond Schlesslesmiile, ond noo s Haus Seebruggamiile. Zo Sdedda ghaered Sdedda sälbor ond d Heisor Kochamiile ond Walzamiile. Dribornaus geid-s en Sdedda noo d Wohngebiid Hoof ond Weidach, dia må aus eldore Weiler
Baggnang isch a sdadd enn Bada-Wirddebärg ogfär 27 km nordeschdlich vo Stuagord. Se isch nåch Waebleng, Fällbach ond Schorndorf de virrdgraeschd Sdadd vomm Rems-Murr-Graes ond bilded a Mittelzendromm firr d Gmaendena enn dor Omgäbong. Bis ǎnna 1973 isch-se dor Sizz vom frijora Landgraes Baggnang gwäa, där må emm Rãma vo dor Graesreform midd-em frijora Landgraes Waebleng zomm nuia Rems-Murr-Graes zsẽmagleedg wårda isch. Seid-mor d alde Audokennzaecha wiidor hao därf, siid-mor ao wiidor viile Audo midd "BK" (Baggnang) sdadd "WN" (Waebleng). D Aewonorzaal vo Baggnang hådd 1953 d Grenz vo 20.000 Aewonor iborschridda. Desswäaga isch d Sdadd schao am 1. April 1956 zorr-a Graosa Graessdadd uffgsduafd wårda. Emm Zsẽmahang midd dor Vorwaldongsreform isch midd de Gmaendena Allmorschbach, Aldhidde, Aschbach, Aoawald, Burgsdedda, Kirchbärg, Obbaweilor und Weissach emm Dal a Verwaldongsgmaeschafd ausgmachd wårda. Baggnang håd Ãdåel an de Naturraem Schwäbisch-Frenggischor Wald ond Näggorbegga.. S leid am eschdlicha Rand vom Näggorbegga enn dor Baggnangor Buchd, må vo dor Murr durchflossa wird. Dui laofd vomm Nordoschda aus durchs Gebiid vo dor Sdadd ond drähd nå ge Siidwäschda. Enn dor Kärnsdadd sälbor machd se deidliche Schlåefa. D Aldsdadd vo Baggnang leid siidlich vomm-a Boga vo dor Murr. An d Sdadd grenzed ã (emm Uhrzaegor nåch): Obbaweilor,
Heidi (ganz am Ôfang hot der Film en Deitschland ond en Estreich no da Zuasatz Sehnsucht nach der Heimat ghet) ischt an Schweizer Schbiilfilm vom Luigi Comencini aus em Johr 1952, dreht en Schwarzweiss. D Gschicht stammt vo dr Johanna Spyri ihram Kendrbuach Heidis Lehr- und Wanderjahre. S erschd Mol ufgfiirt worra isch der Film am 14. Novembr 1952, ond zwar gleichzeidig en de Kinos Apollo en Zirich ond Capitol z Basl. D Aussufnahma send en Bergün em Kanton Graubinda ond en Frankfurt am Main dreht worra. 1955 ischt mit de gleiche Hauptdarsteller ondrem Titl Heidi und Peter a Fortsetzong entstanda, desmol als Farbilm. S Woisakend Heidi leabt en de Graubindner Alba bei seim Graußvaddr, em Alp-Öhi, wo a kloina Landwirtschaft betreibt. Dia zwoi vorstandet sich ganz guad mitnandr ond send zfriida mit-em Leaba. Dr oizig Mensch, zo deam d Heidi sonscht noh Kondakt hot, isch dr Goißapetr. Der leabt mit seira Muadr e-ma miggriga Heisle am Rand vom Derfle. Jeda Morga brengt’r seine Goißa am Alp-Öhi seira Hidde vorbei uf d Woid. Do kommt amma scheena Dag dr Pfarrer vom Dorf, wo ganz weit onda em Dal leit, zom Alp-Öhi nuf mit ma bsondra Ôliiga: Am ibrnägschda Sonndich sollet
Soubey isch e Gmeind im Bezirk Freibärg im Schwiizer Kanton Jura. Si isch di einzig Gmeind im Clos du Doubs, wo d Fusion zu de Gmeind Clos du Doubs, wo uf de 1. Jänner 2009 schtattgfunde hät, nöd mitgmacht het. Soubey ghört zum Clos du Doubs, ere Schwiizer Region a de Gränze zu Frankriich, wo in ere Talsenki uf beidne Siite vom Flüssli Doubs ligt. S Dorf isch öppe 7 km nordöschtlich vo Saignelégier, em Hauptort vom Bezirk. De Gmeindsbann het e Flächi vo 13.5 km², dodervo sind 2 % überbaut, 59 % sind bewaldet und uf 37 % wird buuret. Nochbargmeinde von Soubey sind im Kanton Jura Saignelégier, Les Enfers, Montfaucon und Clos du Doubs und z Frankriich Burnevillers und Indevillers. S Dorf taucht zum ersche Mol in ere Urkund vo 1340 uf, wo de Ort Subeis gnennt wird. Es het in dere Ziit zu de Pfarrei Chercenay ghört. Chercenay isch en Wiler in de Gmeind Soubey, wo scho im 1139i s erschti Mol gnennt wird. Au d Wiler Froidevaux und Lobchez werdet scho vor 1340i in Urkunde gnennt. S Dorf het zu de Propschtei vo Saint-Ursanne ghört. Vom 1793i bis ins 1815 het Soubey zu Frankriich ghört, zerscht
Ostfildra isch a Sdadd en Bada-Wirttabärg, diräddg sidesdlich vo dor Landeshaobdsdadd Sduagord. Ănna 1975 im Rãma vo dor bada-wirttabärgischa Gemaendereform bilded, hådd Osdfildra scho bei saenor Grendong mae wia 20.000 Aewohonr gheed. Desswäaga isch d Sdadd scho glei zom 1. Juli 1976 Graosa Graessdadd wårda. Haed isch se midd ire 40.000 Aewohnor nåch Essleng, Filderstadt, Niirdeng, Kircha ond Laefälda-Ächdordeng d seggsdgraesda Sdadd em Landgraes Esslenga ond ghaerd zom Middlbereich Essleng em Oberzentrum Sduagord. Ostfildra leid uff dor Osdhälfe vo dor Fildor, dåhär dor Nãma vo dor Sdadd. Frijor isch d Fildor a landwirdschafdlich fruchdbara Haochebene em Härza vo Wirttabärg gwäa. Abor enzwischa isch-se sdarg iborbaud mit Siidlonga, Indusdrii, Vorkeerswäag ond edd z´ledsd midd-m Landesflughafa Stuagort ond dor Fildormässe. Zwischa de oenzlne Sdedd ond Sdaddåoel, dess gild ao firr Osdfildra, isch blos no wenich Freiraom. Bsondors vo dor Parksiidlong ond vom Scharnheisor Park aus hãdd-mor zwischa de Hochheisor durch emmor noo on scheene Ausbligg nåch Sida uff d Schwäbischa Alb. Vorkehrsmäßich isch Osdfildra hervorragend vorsorgd: Omiddlbar an dor sidlicha Sdaddgrenz vorlaofd d Bundesaudobã A 8 Sduagord – Ulm. Jenseids vo dor Audobã leid ao glei dor Flughafa Sduadord. Ennorhalb vo Osdfildra isch d Sdaddbã Sduagord midd de Linia 7 ond 8
De Wilhelm Wiget (* 21. Märze 1885 z Tägersche, † 25. Juni 1934 z Herisau) isch Professer för Tütschi Sprooch und Literatur (Germanistik) a de Universität Tartu (Dorpat) z Estland und a de Uni Zöri gsii. De Wilhelm Wiget isch em 21. Märze 1885 z Tägersche as Soo vom Realschuelleerer Albert Wiget uf d Welt choo. Er isch z Herisau uufgwachse. Nochdem er s Gymi z Sanggale abgschlosse hät, hät er vo 1905 bis 1910 a de Universität Zöri bim Albert Baachme Germanistik gstudiert, denäbet ono Anglistik und Psychologii. Uf Aaregig vom Albert Baachme hät er aafange im Toggeborg Sproochmaterial sammle, zom de Toggeborger Tielekt gnauer z erfasse, und hät 1910 promoviert mit em Werch Die Laute der Toggenburger Mundarten, wo 1916 als Band IX vo de Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik osechoo isch. Noch em Studium isch er – as Noochfolger vom Hermann Blattner – vo 1910 bis 1913 Redakter bim Schwizerische Idiotikon gsii und hät wäred sinene Summerferi witters Material im Toggeborg gsammlet. De Wilhelm Wiget isch 1914 uf s schwedisch Uppsala ggange, woner skandinavischi Sprooche studiert het. Ane 1915 hät er sich z Hamburg i experimenteller Foneetik uusbilde loo. Im gliiche Joor isch er Lektor a de Universität
Bibra isch a Stadt z Bade-Wirttebärg. Si isch d Chreisstadt un di grescht Stadt vum Landchreis Bibra un lyt an dr Wirttebärgische Sidbahn (Ulm-Fridrichshafe). Syt em 1. Februar 1962 isch Bibra Großi Chreisstadt. Mit dr Nochbergmeine Addaweiler, Hochdorf, Maslhõẽm, Middlbibra, Õmmadorf, Waarthausa un Zäll het d Stadt Bibra ne Verwaltigsgmeinschaft veryybart. Bibra lyt im nerdlige Oberschwobe uf 524 bis 653 m Hechi, rund 40 Kilometer sidli vu Ulm un rund 40 Kilometer weschtli vu Memmenge. D Stadt lyt uf bode Syte vu dr Riß, wu dr Riß-Yyszyt dr Name gee het. Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Bibra (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Waarthausa, Maslhõẽm, Oksahausa, Õmmadorf, Hochdorf, Engaldenga, Middlbibra, Schussariad, Ogglschhausa, Duifabach un Addaweiler (alli Landchreis Bibra) D Stadt Bibra bstoht us dr Chärnstadt un dr Stadtdeil Metteberg (Mettenberg), Rengschnoet (Ringschnait), Rißegg (Rißegg) un Stafflãnge (Stafflange), wu im Ramme vu dr Gebietsreform in dr 1970er Johr yygmeindet wore sin. Die yygliderete ehmolige Gmeine sin hite Ortschafte im Sinn vu dr bade-wirttebärgische Gmeindsornig mit eme Ortschaftsrot, wu vu dr Bevelkerig bi jedere Kommunalwahl nej gwehlt wird, mit eme Ortsvorsteher as Vorsitz. Zue ne baar Stadtdeil ghere no separat glägeni Wohnblätz mit eigene Nämme, wu vilmol nume wenig Yywohner
Biberach stoht fir: Landkrois Bibra, Bade-Wirttebärg Bibra, d Chreisstadt vum Landkrois Bibra Biberach, Gmei im Ortenaukreis, Bade-Wirttebärg Biberach, Stadtdeil vu Haalbrunn, Bade-Wirttebärg Biberach, Ortsdeil vu Roggeburg im Landkrois Nei-Ulm, Bayern Biberach isch dr Nooname vu: Martinus von Biberach
De Tenzin Gyatso (tibetisch: བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་, bstan ´dzin rgya mtsho [tɛ̃ ́tsĩ càtsʰo]; * 6. Juli 1935 z Taktser, Provinz Amdo, Osttibet als Lhamo Dhondrub), besser bikannt as de Dalai Lama isch s politische und s religiööse Oberhopt vo de Tibeter. Er lebt sit ane 1959 im Exil und raist hüt vill i de Welt ume, um di budhistische Lehr und de Weltfride z verchünde. Er het ane 1989 de Fridesnobelpriis öbercho. De Tenzin Gyatso - ase luutet sin Mönchsname - isch em 6. Juli 1935 as Soo vonere Buurefamili uf d Welt cho und het de Name Lhamo Döndrub Lhamo Döndrub (ལྷ་མོ་དོན་འགྲུབ་ / lha mo don 'grub) öbercho. Si Haimetort Takster litt i de Provinz Amdo im Nordooste vom Tibet. Mit zwai hend en Mönch ufgrund vonere Vision as 14. Inkarnation vom Dalai Lama erchennt. Noch e paar Test isch er anerchennt wore und mit vieri isch er in Potala z Lhasa broocht wore, woner em 22. Hornig 1940 as 14. Dalai Lama inthornisiert woren isch. Drufabe isch de Tenzin Gyatso zom Mönch uusbildet wore. Brühmt gworra isch dia Fründschaft zwischen em Heinrich Harrer der se 1946 uf da Flucht vor Ihaftierung als dütscher Soldat i Tibet noch anra gscheiterter
Dalai Lama (us em Mongolisch: Ozeanglyche Lehrer, vu Dalai – mong. Ozean; au: Gyelwa Rinpoche; wylie: rgyal ba rin po che) isch dr Titel vum hegschte buddhistische Maischter in dr Hierarchii vu dr Gelug-Schuel vum tibetische Buddhismus. Är isch hit s religies un wältig Oberhaupt vu dr Tibeter. Dr Titel Dalai Lama isch s erscht Mol as Ehretitel anne 1578 vum mongolische Firscht Altan Khan an dr Sönam Gyatsho verlihe wore. Dr gegewärtig 14. Dalai Lama isch dr buddhistisch Mench Tenzin Gyatso. Dr Dalai Lama wird im tibetische Buddhismus as Mänsch (Nirmanakaya) aagsää, wu si us Mitgfiel entschlosse het, dur Reinkarnation (Widergeburt) wider in s Läbe oder „in di gwehnli mänschli Exischtänz“ yyzdrätte, go andere Wäse diene z chenne, au wänn er as erlyychtet Wäse (Bodhisattva) dr Chraislauf vu dr Widergeburte hätt chenne verloo. D Dalai Lama gälte as Emanation (Uusfluss, Hervorbringig) vum Avalokiteshvara (tib. spyan ras gzigs; Chenresig), em Bodhisattva vum Mitgfiel. Är giltet as Gstalt, wu s Elixier vu dr Barmhärzigkait un Wyyshait dr Mänsche bringt, wu ne guete Wille hän. E Dalai Lama isch no dr Tradizion z Tibet e Trülku (tib.: sprul sku), e buddhistische Maischter, wu sälber syy negschti Reinkarnazion cha vorhär bstimme, wu derno
Als Vulgärlatiin (uff Latiinisch sermo vulgaris, „Umgangssproch“) bezeichnet mer d'Variante (Dialäkt un Sozioläkt) vum Latiinische in de letschte Johrhundert vum Römische Riich. Vu-n-ere eiheitlige Sproch cha no öbbe bis ins 6. Johrhundert gschwätzt were. S Vulgärlatiin isch allerdings kei zweiti Sproch gsi, wu näbem Latiin existiert hät, sundern isch s Latiin sälber gsi, wu sich (wie jedi läbigi Sproch) ununterbroche entwickelt hät un in regionali Dialäkt zerfalle-n-isch. Us sälle Dialäkt sin im Lauf vu-n-ere johrhundertlange Entwicklig di romanische Sproche entstande. Dodemit isch s Latiin d'Protosprooch vu-n-ene gsi. Am Aafang isch s Latiin no uff eme zimmlig chleine Gebiet gschwätzt wore, näbe Kultuure mit ere größere Usdehnig wie de Etrusker odder de Grieche. Bis hütt isch nit chlärt, wie sich d'Latiiner gege di andere Völcher hänn chönne duuresetze un sich so witt usbreite. Es hätt au s Gegedeil chönne bassiere, nämmli dass s Latiinisch zum Bispil vum Etruskisch verdrängt wore wär. Wu d'Römer sich übber di ganzi Apenniinehalbinsle usbreitet gha hänn, hät d'Sproch vu de römische Soldate scho regionali Unterschid zeigt, wu uff de Iifluss durch d'Sproche vu andere Völcher (Kelte, Umbrer, Grieche, Etrusker uew.) zruckzfiehre sin. Sälle Iifluss hät zum Bispil dezüe gfiehrt, dass di stimmlose Konsonante [p, t, k]
S Rüggemarch isch en Teil vom zentrale Nervesyschtem vo Wirbeltier und verlauft im Wirbelkanal. S Rüggemarch isch ebeso wies Hirni vo de Hirnhüüt umgäh. Entsprechend de Uustritsstelle vo sine Spinalnerve wird s Rüggemarch i foif Abschnitt unterteilt wo jewiils i mehreri Segment chönd unterteilt werde: Hals- oder Zervikalmarch (Pars cervicalis): 8 Segment (C1–C8) Brust- oder Thorakalmarch (Pars thoracica): 12 Segment(Th1–Th12) Lenden- oder Lumbalmarch (Pars lumbalis): 5 Segment (L1–L5) Kreuz- oder Sakralmarch (Pars sacralis): 5 Segment (S1–S5) Schwanz- oder Kokzygealmarch (Pars coccygis): 1 Segment (Co1) D Azahl Segment bezieht sich i dere Uflischtig uf d Schpezies Mensch und richtet sich amel nach de Azahl Wirbel. Im Ruggemarch verlaufet wichtigi Nervebahne sowohl vom Hirni abwärts in Körper als au umgekehrt vo de Peripherie zum Hirni. S Rüggemarch isch also gwüssermasse d Verbindig vo eusem Hirni zum Körper und darum extrem wichtig für alli Bewegige und Vorgäng i eusem Körper. Schädigunge vom Rüggemarch cha s gää dur Druck (Tumor, Bandschiibevorfall, Wobbler-Syndrom, Cauda-equina-Syndrom), Durtrännig (Spinalisation mit Querschnittslähmig), Entzündige (Myelitis, Multiple Sklerose), Durbluetigsstörige (Fibrokartilaginöse Embolie), degenerativi Prozäss (Degenerativi Myelopathie bi Hünd, Cauda-equina-Syndrom bi Hünd, Syringomyeli aageboreni Missbildige wie d Chiari-Malformation Typ II bzw. III F.-V. Salomon, H. Geyer, U. Gille: Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag,
Die Liste zällt Näme vo Tier uuf, wo im Toggeborg bruucht weret. D Näme sind zämegsuecht woore us verschidnige Büecher, wobii d Schriibwiis tailwiis a d Dieth-Schriibwiiss apasst wooren isch - bsunders bi de Quelle 1 und 2, wo d Näme inere phonetische Schrift aggee weret, wo nöd glöifig sind. Wenns nöötig isch d Bitoonig azgee, werd da gmacht, indem de bitoonti Vokaal schrääggstellt werd. Obwoll d Quelle zum Tail gnaueri Ortsagoobe gend, werd do nume underschide zwösched: uT: Undertoggeborg: Jonschwil, Ozwil, Oberozwil, Floowil, Tegersche, Mogelschperg, Ganterschwil aT: Alttoggeborg: Chirchberg, Moslig, Lütischborg, Bötschwil nT: Noitoggeborg: Hëlffetschwil, Brunòòdere, Hëmbëërg, Petsëll, Chrinòu, Liestig, Wattwil oT: Obertoggeborg: Ebnet-Chappel, Nesslau-Chrummenäu, Santihan, Willhuus 1) Wilhelm Wiget: Die Laute der Toggenburger Mundarten, Frauefeld (1916). 2) SDS, Band V (u. a.) 3) Röbi Brunner: Hoo, aseweg!!; Neu St.Johann (2007). ISBN 978-3-033-01197-7 (Obertoggeborg) 4) Th. Kappler: Tòggeborger Spròòch ond Art; Wattwil, 1980 5) Hans Büchler (Herausgeber): Das Toggenburg; 1993 (2. Uflaag); ISBN 3-7212-0256-2 Toggeborger Pflanzenäme Alemanischi Tiernäme