recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ông Éng-khèng** (王永慶), 1917 nî 1 goe̍h 18 ji̍t – 2008 nî 10 goe̍h 15 ji̍t, chhut-sì tī Tâi-ôan Sin-tiàm, chó·-che̍k Hok-kiàn An-khoe-kōan, Tâi-ôan Tâi-sok chi̍p-thôan ê táng-sū-tiúⁿ. 

I tī 2008 nî 10 go̍eh 15 ūi Bí-kok New Jersey kòe-sin.

Ông Éng-khèng ê Keng-le̍k
-------------------------

Ông Éng-khèng chêng 15 hòe to̍h chhut-gōa-kháu chò-kang, 16 hòe to̍h ē-hiáng ka-kī khui bí-tiàm chò thâu-ke. In-ūi i chò tāi-chì chin kut-la̍t, chin phah-piàⁿ, hō͘ i kha-pō͘ lú kiâⁿ lú pō͘-chāi, chin kín to̍h tiàm seng-lí-kài kah lâng ū pí-phēng. 1954 nî, Ông--sian ka-kī chông-chîⁿ chhòng-li̍p Tâi-sok Kong-si. 

Kàu-taⁿ, 50 kúi-nî kòe--khì ah, Tâi-sok chi̍p-thôan mā chiâⁿ-chòe chôan Tâi-ôan siāng tōa ê bîn-êng khì-gia̍p chi̍p-thôan, hā-sio̍k kong-si pau-koah Tâi-ôan Sok-ka Kong-si chāi-lāi lóng-chóng 9-keng kong-si, ôan-kang 7-bān-gōa lâng, chóng chu-sán 1.5-bān ek Sin-tâi-phiò.

Tâi-sok chi̍p-thôan
-------------------

Tâi-sok chi̍p-thôan keng-êng hōan-ûi chin-chiàⁿ khoah, pau-koah liān-iû, se̍k-hòa(石化) gôan-liāu, sok-liāu ka-kang, pòan-tō-thé, khì-chhia, hoat-tiān, kàu-io̍k, i-liâu téng-téng. Te̍k-pia̍t tī se̍k-hòa léng-he̍k, in kiàn-li̍p liáu ùi gôan-iû chìn-kháu, ūn-su, thê-liān, hun-kái, ka-kang chè-chō kàu-kah sêng-phín-iû siau-siû chit-khóan ôan-chéng ê sán-gia̍p-liān, ē-sái-kóng, chôan Tâi-ôan chhut bô tē-jī ke chit-khóan ê khì-gia̍p chi̍p-thôan.

Ông Éng-khèng tī Tiong-kok hoat-tián
------------------------------------

Ông Éng-khèng chin gâu chiáng-ak si-ki, i ê su-gia̍p m̄-nā tī Tâi-ôan chhèng-kah lia̍h-bōe-tiâu, tiàm Tiong-kok Tāi-lio̍k mā kāng-khóan khóai-sok leh hoat-tián. 20 sè-kí 90 nî-tāi liáu-āu, Ông Éng-khèng tiàm Tiong-kok kok só·-chāi kiàn-li̍p 30-gōa-ke chú-iàu ka-kang se̍k-hòa gôan-liāu ê khì-gia̍p kah tōa-hêng hoat-tiān-chhiúⁿ (chhiáng). Che i gōa, taⁿ koh put-tōan teh tâu-chu sin--ê se̍k-hòa, khì-chhia, kǹg-thih, bu̍t-liû, i-liâu téng tiōng-iàu ê sán-gia̍p.

Ông--sī ka-cho̍k
----------------

Ông--sī chit kháu-chàu jîn-teng chiâⁿ ōng, tī Tâi-ôan kah hái-gōa lóng-chóng ū chiâⁿ-pah ê kiáⁿ-sun. Ông Éng-khèng, Ông Éng-chāi in nn̄g-ê hiaⁿ-tī-á sī ka-cho̍k lāi ê nn̄g-ê lâu-tōa. 

Ông Éng-khèng chit sì-lâng chêng-āu chhōa kòe 3-ê thài-thài, tōa-bó· Koeh Go̍at-lân bô seⁿ, jī-thài-thài Liāu Kiau thn̂g 2 lâm 3 lú, to̍h-sī Ông Bûn-iông, Ông Bûn-siông, Ông Kùi-hûn, Ông Soat-lêng kah Ông soat-hông. Tē-3 thài-thài Lí Pó-chu seⁿ 4-ê cha-bó·-kiáⁿ, to̍h sī Ông Sūi-hôa, Ông Sūi-jû, Ông Sūi-hūi kah Ông Sūi-iông. 

Ông Éng-khèng in sió-tī Ông Éng-chāi ôan-á chhōa 2 pâng chhe-sek, lóng-chóng thn̂g 3-ê cha-po·-teng kah 5-ê cha-bó·-kiáⁿ.
**Lâng-miâ** (儂名), he̍k-chiá **jîn-bêng** (人名), sī jîn-lūi ūi tio̍h beh khu-hun kò-thé, hō͘ ta̍k-ê kò-thé ê te̍k-tēng miâ-chheng hû-hō. Lâng-miâ sī thàu-kòe gí-giân bûn-jī chu-sìn lâi khu-pia̍t jîn-kûn kò-thé chha-īⁿ ê piau-chì. In-ūi ū lâng-miâ ê chûn-chāi kap sú-iōng, lâng kap lâng chi-kan chiah ē-ēng chèng-siông kau-óng. Lâng-miâ ê chhut-hiān kap sú-iōng sī tī gí-giân sán-seng liáu-āu. Ta̍k-ê chéng-cho̍k ia̍h-sī bîn-cho̍k lóng ū lâng-miâ hō-miâ ê si̍p-koàn. Chit khoán si̍p-koàn siū-tio̍h le̍k-sú, siā-hōe, bîn-cho̍k téng-téng chē-chē bûn-hòa in-sò͘ ê éng-hióng; chi̍t ê lâng ê miâ-jī thong-siông lóng ū it-tēng ê hâm-gī.

Lâng-miâ ê cho͘-sêng tī sūn-sī siōng ê chha-pia̍t; tang-hong kap se-hong bô-kāng. Tang-hong ê lâng-miâ sī sèⁿ-sī siá tī miâ-jī ê thâu-chêng; se-hong sī tian-tò-péng, kā sèⁿ-sī siá tī miâ-jī ê āu-piah. Tang-hong sūn-sī ê lâng-miâ chú-iàu hun-pò͘ tī Tang-a, Magyar, kap Hui-chiu ê pō͘-hūn só͘-chāi; se-hong sūn-sī ê lâng-miâ chú-iàu hun-pò͘ tī Se-au, Bí-chiu, Ò-chiu, kap Sin Jia̍t-lân-jia téng-téng só͘-chāi. Hô-ló Bîn-cho̍k ê lâng-miâ sūn-sī sī sio̍k-î tang-hong ê sūn-sī.
**Studio system** sī Eng-gí-sû, ì-sù sī **tiān-iáⁿ chè-chok kong-si ê hē-thóng**, i sī chí Bí-kok ê Hollywood ùi 1920 nî-tāi chho͘-kî kàu 1950 nî-tāi chho͘-kî, tiān-iáⁿ ê chè-chok kap siau-thâu ê chù-iàu hē-thóng kap chhiú-lō͘. Chit-ê hē-thóng si̍t-chè-siōng ê choh-hoat pau-koat:

* Toā-keng ê tiān-iáⁿ chè-chok kong-si ēng tn̂g-kî ê khè-io̍k chhiàⁿ ū chhòng-ì ê jîn-oân lâi phah-phìⁿ, in phah ê tiān-iáⁿ, chú-iàu lóng tī in ka-tī ê phah-phìⁿ-tiûⁿ chìn-hêng.

* Thàu-koè the̍h-tio̍h só͘-iú-koân iah kî-thaⁿ ū-sū-sái ê hong-sek lâi chiám-ak hoè-kha (tiān-iáⁿ ê hun-siau-siong) kap hì-hn̂g, ta̍t-sêng thán-khiā ê chéng-hoē (*vertical integration*). Bo̍k-tek sī beh sú-iōng chù-bûn ê ki-su̍t lâi khòng-chè kap khak-tēng tiān-iáⁿ ê siau-lō͘.

1948 nî Bí-kok Choè-ko Hoat-īⁿ phoàⁿ-koat chit-lō hun-siau kap hòng-sàng ê chhiú-lō͘ ûi-hoat, chō-sêng chit-ê hē-thóng chin kín tō pang-pāi--khì. 1954 nî, siōng-boé 1 ê toā-keng chè-chok kong-si kap hì-hn̂g ê cho͘-ha̍p kiat-sok, Studio system ê sî-tāi mā kàu chia kiâⁿ ji̍p le̍k-sú. Ùi thâu-chi̍t-chhut ū-siaⁿ tiān-iáⁿ (1927) chhut-hiān, it-ti̍t kah hoat-īⁿ phoàⁿ-koat ûi-hoat, tì-sú Studio system ê cho͘-ha̍p hun-thiah (1927/29–1948/49), chit-toāⁿ sî-kan, phó-thong mā kiò-chò Hollywood ê N̂g-kim Nî-tāi (the Golden Age of Hollywood).
Ansys Chóng-pō͘
**Ansys, Inc.** sī chi̍t keng Bí-kok ê kè-sǹg-ki hú-chō͘ kang-têng nńg-thé khai-hoat kong-si. Ansys ê chóng-pō͘ tī Bí-kok Pennsylvania ê Washington Kūn, choân-kiû ū 40-gōa ê tāi-lí-siong kap chú-kong-si. Ansys kap i-ê chú-kong-si ū 1600-gōa ūi oân-kang, tī 40-gōa ê kok-ka siau-siû i-ê sán-phín.

Ansys tì-le̍k chāi kang-têng hóng-chin nńg-thé kap ki-su̍t ê gián-hoat, in chú-iàu ê sán-phín Ansys tī choân-kiû chē-chē hâng-gia̍p tiong pī kang-têng-su kap siat-kè-su kóng-hoàn chhái-iōng. Ansys tiōng-tiám khai-hoat khai-hòng, lêng-oa̍h, tùi siat-kè ti̍t-chiap chìn-hêng hóng-chin ê kái-koat hong-àn, thê-kiong ùi kài-liām siat-kè kàu chòe-āu chhek-chhì sán-phín gián-hoat kui-ê kòe-têng ê thóng-it pêng-tâi, mā tui-kiû khòai-sok, ko-hāu kap sêng-pún ì-sek ê sán-phín khai-hoat.

Gōa-pō͘ liân-kiat
-----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | Tī Wikimedia Commons téng ê siong-koan tóng-àn: ***Ansys*** |

* Koaⁿ-hong bāng-chām

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * hián
* lūn
* pian
CAE nńg-thé |
| --- |
|  |
| Khai-hòng | 
* Advanced Simulation Library
* Calculix
* Code Saturne
* Elmer
* FeatFlow
* FEniCS
* FreeFem++
* Gerris
* MOOSE
* Open Cascade Technology
* OpenFOAM
* QBlade
* Salome
* SU2

 |
|  |
| Choan-iú | 
* Actran
* Ansys
* Abaqus
* ADINA
* Autodesk Simulation
* Altair
* AVL
* CATIA
* PTC Creo
* COMSOL Multiphysics
* CST Studio Suite
* DIANA
* FEATool Multiphysics
* Femap
* Fluent
* FORAN
* JCMsuite
* KIVA
* MSC ADAMS
* Nastran
* Sesam
* Siemens NX
* SolidWorks
* StressCheck
* RFEM
* Working Model

 |
|  |
| Cloud-based | 
* SimScale
* CONSELF

 |

 |
*Skrik* (1893), Munch Bí-su̍t-koán, Oslo (hông sa--khì)
***Âu-kiò*** (*Skrik*, 1893) sī Norge oē-ka Edvard Munch ê tô·, chiâⁿ chē lâng kám-kak sī Piáu-hiān-chú-gī-phài ê 1 ê tāi-piáu-chok, mā sī i it-seng siōng kài chhut-miâ ê chok-phín. It-poaⁿ jīn-ûi chit tiuⁿ tô· oē-chhut hiān-tāi-lâng hiông-hiông hoat-kak tio̍h chûn-chāi ê khó·-thàng, chū án-ne lâi háu. Tô· ê poē-kéng oē--ê sī ùi Ekeberg (Oslo ê kau-khu) khoàⁿ--koè-khì ê Oslo fjord.

Munch lóng-chóng oē 4 ê pán-pún. Kî-tiong siōng chhut-miâ--ê sī 1 tiuⁿ iōng tempera gân-liāu oē tī choá-pang--ê (83.5 × 66 cm, khǹg tī Oslo ê Munch Bí-su̍t-koán) kap lēng-goā 1 tiuⁿ iōng iû, tempera, pastel oē--ê (91 × 73.5 cm, tī Oslo ê Kok-ka Oē-lóng), mā sī oē tòa choá-pang téng. Tē-3-tiuⁿ oan-nā tī Munch Bí-su̍t-koán. Tē-4-tiuⁿ tī su-jîn ê chhiú--lìn. I āu--lâi koh kā kái chò 1 tiuⁿ chio̍h-pang-tô·.

Oē ê goân-thâu
--------------

Munch ka-tī án-ne siá--ê:

*Goá hām 2-ūi pêng-iú iân 1 tiâu sió-lō· kiâⁿ – ji̍t-thâu tng leh lo̍h-soaⁿ – hut-jiân-kan thiⁿ pìⁿ hoeh hiah âng – goá thêng--lo̍h-lâi, lâng kám-kak siān, tō phēng tī 1 ê lî-á – tī chheⁿ-o·-sek ê fjord kap siâⁿ ê téng-koân, ū hoeh-sek ê hoé kap hoé ê chhùi-chi̍h – goá ê pêng-iú kè-sio̍k kiâⁿ, ah goá chiau-sim khiā tiàm hia gi̍h-gi̍h-chùn – goá kám-kak-tio̍h ū bû-kài ê háu-siaⁿ chhng koè tāi-chū-jiân.*
Só·-í ū lâng jīn-ûi tô·--ni̍h ê hit ê lâng m̄ sī teh háu, sī teh chiam-tùi "chhng koè tāi-chū-jiân" ê háu-siaⁿ kám-kak choa̍t-bāng.

Bí-su̍t-chha̍t ê bo̍k-phiau
---------------------------

Tī 1994 nî 2-goe̍h 12, Kok-ka Oē-lóng hit tiuⁿ hō· lâng thau-the̍h khì, kàu-kah 5-goe̍h 7 chiah the̍h--tńg-lâi.

Munch Bí-su̍t-koán hit tiuⁿ (hām i ê *Madonna*) mā tī 2004 nî 8-goe̍h 22 hō· lâng tùi piah-téng pak cháu. Tī 2006 nî 8 goe̍h 31, Norge kéng-chhat soan-pò͘ 2 tiuⁿ tô͘ ū chhoē tio̍h ah.

Goā-pō· liân-kiat
-----------------

* Oslo ê Munch Bí-su̍t-koán
*Tī chia ê chit-ê sû **lâu-chúi** sī kóng hái-chúi ê khí-lo̍h só͘ ín-khí--ê hái-tiong chúi-lâu. Nā sī tī tē-chiūⁿ chiàu kò·-tēng ê chúi-lō· teh kiâⁿ ê chiáⁿ-chúi, chhiáⁿ chham-khó lâu-chúi ( hô, khe ).*
Go̍eh-niû tùi tē-kiû ê tāng-le̍k éng-hióng.
**Lâu-chúi** / **Tiâu-lâu** (Tidal Current) sī hái-chúi siū-tio̍h giú chúi-im, chúi-khó(chúi-te̍h) ê chit-kó͘ le̍k-liōng, tāng-le̍k só͘ ín-khí--ê hái-tiong chúi-lâu. Kò͘-tēng ē lâi-lâi-khì-khì, chit-khóan chêng-hêng tī hái-kha khòaⁿ-tio̍h siōng-bêng. Thâu-chêng kóng ê tāng-le̍k, tōa-hūn sī in-ūi go̍eh-niû, lēng-gōa Ji̍t-thâu mā ū sió-khóa koan-hē.

Chiah-ê hiān-siōng ū chúi-im, **tīⁿ-lâu** ( tō-sī **lâu-chúi tīⁿ** ) kap chúi-khó(chúi-te̍h), **khó-lâu** ( koh ū **lo̍h-lâu**, **thè-lâu** téng-téng ê kóng-hoat ).

Chit kó͘ chúi-lâu kan-nā tī poàⁿ-kang, chi̍t-kang tiong-kan kap chúi-im chúi-khó(chúi-te̍h) kâng chiu-kî lâi-teh piàn-hoà. Tīⁿ-lâu hoat-seng ê só·-chāi tō sī hái-iûⁿ in-ūi tāng-le̍k ê éng-hióng kôan--khí-lâi ê ūi, chit-2-ūi tú-hó ē tī tē-kiû tùi-péng ê 2-pêng, Kî-tiong ê 1-ūi tō sī chiàⁿ-chiàⁿ ǹg tùi go̍eh-niû ê só·-chāi. Nā kā tē-kiû khòaⁿ-chò 1-lia̍p kiû, khó-lâu ê só·-chāi, tō hoat-seng tī tīⁿ-lâu chit-2-ūi se̍h keng-tō· 90-tō· liáu-āu kàu ê hit-2-tah.

M̄-kóan sī hái-chiūⁿ ê toh-chi̍t-ūi, ta̍k-ji̍t lóng ē ū 2-pái tīⁿ-lâu kap 2-pái khó-lâu. Chit-2-pái tīⁿ-lâu ê sî-kan chha-put-to lī 12-tiám-cheng koh 27.4-hun. Che 12-tiám-cheng sī in-ūi tē-kiû ê chū-choán, chiah ē tú-hó làng pòaⁿ-kang, nā he 27.4-hun-cheng sī in-ūi go̍eh-niû mā se̍h tē-kiû teh tín-tāng, só·-í koh ke beh pòaⁿ-tiám-cheng ê cheng-chha.

Chit kó͘ chúi-lâu nā gia̍p-tī nn̄g-pêng hái-hoāⁿ tiong-kan, in-ūi siū-tio̍h tē-hêng ê éng-hióng oē-sī óng-ho̍k-hêng ê chúi-lâu, chō-sêng hái-bīn bô kui-chek--ê seng-kàng. I nā tī toā-hái sī tńg-se̍h-hêng ê chúi-lâu.

  

Ū tī-tāi ê bûn-chiuⁿ: Hái-tiòng.
Kim-sin thó͘-tī-kong-biō hō͘ siān-lâm-sìn-lú mn̄g-sîn ēng--ê poe-chîⁿ. ~ Sì-kiat, Gî-lân
**Poa̍h-poe** sī bîn-kan-sìn-gióng tiong, ēng poe-chîⁿ hiòng sîn-bêng kiû-khit, mn̄g tāi-chì ê chi̍t-chióng tōng-chok hêng-ûi.

Chi̍t-hù poe-chîⁿ ū nn̄g-tè. Múi-tè kok-ū chi̍t-bīn im-bīn, chi̍t-bīn iông-bīn.
Lán-lâng pēng-bô choân-lêng. Ū lio̍k-sîn-bô-chú, ū hiòng sîn-bêng khit-thó mn̍gh-kiāⁿ ê sî-chūn. Kiû-khit-chiá siang-chhiú hap-phâng poe-chîⁿ, khiân-sêng kháu-ho͘ tùi-siòng sîn-bêng miâ-hō, chheng-chhó bêng-khak kóng-chhut ka-kī--ê su-kiû, tông-sî chhéng-kiû sîn-bêng í chhut liân-soà kúi-siūⁿ-poe ûi-chún, siang-chhiú khin-khin hiat-chhut poe-chîⁿ, poe-chîⁿ tiāⁿ-tio̍h tī thô͘-kha ê chêng-hêng tō-sī sîn-bêng ê ì-sù.

Nn̄g-tè poe-chîⁿ sī:

* Sîn-bêng tông-ì loh!
1-im kah 1-iông: Kiò-chò "chi̍t-siūⁿ-poe". Sī kóng sîn-bêng tông-ì kiû-khit-chiá ê ì-sù.
* Sîn-bêng bô-tông-ì, kái-piàn mn̄g-hoat koh-kiû ah-sī í-sī soah-soah-khì?
choân-im: Chhut-hiān nn̄g-tè tiāⁿ-tio̍h tī thô͘-kha ê poe-chîⁿ lóng-sī khǹg thán-chhiò--ê poe-chîⁿ, kiò-chò "im-poe", "chhiò-poe". Sī kóng sîn-bêng bô-tông-ì kiû-khit-chiá ê ì-sù.
* Sîn-bêng bô-tông-ì, kái-piàn mn̄g-hoat koh-kiû ah-sī í-sī soah-soah-khì?
choân-iông: Chhut-hiān nn̄g-tè tiāⁿ-tio̍h tī thô͘-kha ê poe-chîⁿ lóng-sī khǹg thán-khap(phak) --ê poe-chîⁿ, kiò-chò "iông-poe", "khap-poe". Sī kóng sîn-bêng bô-tông-ì kiû-khit-chiá ê ì-sù.
2010 nî āu ê Tâi-lâm-chhī hêng-chèng-khu
**Tâi-lâm-chhī ê hêng-chèng-khu** le̍k-keng kúi-nā pái kái-piàn, bo̍k-chiân ê Tâi-lâm-chhī sī 2010 nî koān-chhī ha̍p-pèng goân séng-hat Tâi-lâm koān-chhī liáu-āu, sêng-li̍p ê ti̍t-hat-chhī. Pún bûn-chiuⁿ chū 2010 liáu-āu, iā-chiū-sī hiān-chāi ê Tâi-lâm-chhī 37-khu ê hoān-ûi, kì-lio̍k chia-ê tē-khu siat-tì-kòe ê hêng-chèng-khu ê ián-piàn kòe-têng.

Tâi-lâm-chhī ê miâ ê iû-lâi kap chí-chheng hoān-ûi
--------------------------------------------------

Tâi-lâm-chhī khok-tiong sī-ì-tô͘  

■1920 nî si̍t-si chhī chè  

■1936 nî Ē-khun-sin pèng-ji̍p  

■1940 nî hó-bòe-liâu téng pèng-ji̍p  

■1946 nî An-sūn-hiong pèng-ji̍p
"Tâi-lâm-chhī" ê miâ chèng-sek ê chhut-hiān ē-sái tāi-iok tui-sok chì Ji̍t-pún sî-tāi ê 1903 nî, tong-sî ê thó͘-tē tiau-cha-kio̍k í-keng kā "Tâi-lâm-chhī" iōng tī tē-chek téng, jiân-āu tī 1916 nî sî, khak-li̍p "Tâi-lâm-chhī" chò-ûi pó-lí-miâ ê tē-ūi, tān-sī chit-ê sî-kî ê Tâi-lâm-chhī kan-na tāi-piáu Chheng-kok sî-tāi ê Tâi-lâm Hú-siâⁿ só͘-chāi.
Sir **Ronald Aylmer Fisher**, FRS (1890 nî 2 goe̍h 17 ji̍t - 1962 nî 7 goe̍h 29 ji̍t) sī Eng-lân ê thóng-kè-ha̍k-ka kiam seng-bu̍t-ha̍k-ka, i sī hiān-tāi thóng-kè-ha̍k ê khai-ki-chiá chi it.

Chhut-sin
---------

Ronald Fisher sī 1890 nî 2 goe̍h 17 chhut-sì--ê. I ū giâm-tiōng ê kīn-sī, siàu-liân-sî tha̍k Harrow Ha̍k-hāu (*Harrow School*) hit chūn, tiō hoat-tián chhut bô su-iàu chóa-pit lâi kái-koat sò͘-ha̍k būn-tê ê lêng-le̍k. 1909 nî, Fisher ji̍p Cambridge Tāi-ha̍k. Darwin ê lí-lūn tī hit chūn iáu bô siū tōa-hūn chiap-siū, chóng-sī Fisher oân-nā siū tio̍h chit-lō ha̍k-soat ê éng-hióng. Nā tông-sī tng hông têng-sin gián-kiù ê Mendel ûi-thoân-ha̍k, tùi Fisher ê éng-hióng sī koh khah chhim. Chit phài ê ha̍k-chiá chi it William Bateson tiō ùi Cambridge. M̄-nā gián-kiù ûi-thoân, Fisher mā tòe Karl Pearson o̍h thóng-kè-ha̍k.

Gián-kiù
--------

Fisher ti 1927 nî ê thóng-kè-ha̍k tì-chok *Gián-kiù Kang-chok-chiá ê Thóng-kè Hong-hoat* (*Statistical Methods for Research Workers*) sī kho-ha̍k gián-kiù hong-hoat le̍k-sú siōng tiōng-iàu ê chok-phín, hit chūn i sòa pìⁿ chò sī thóng-kè-ha̍k ê sian-chìn.

Chham-chiàu
-----------

1. 1 2  Stanley A. Rice (2007). "Fisher, R. A.". *Encyclopedia of Evolution*. Facts On File, Inc. ISBN 978-0-8160-5515-9.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Sìn-kù khòng-chè | 
* WorldCat Identities
* VIAF: 41900609
* LCCN: n79045333
* ISNI: 0000 0001 0891 3400
* GND: 11853355X
* SELIBR: 186957
* SUDOC: 031602843
* BNF: cb12278567t (data)
* BIBSYS: 90192034
* MGP: 46924
* NLA: 35086795
* NDL: 00439622
* NKC: vse2011663156
* ICCU: CUBV066670
* BNE: XX1208024

 |

 |
Mài-kuh koe-bah-tè
**Mài-kuh koe-bah-tè** sī chi̍t-chióng si̍t-phín, sī ēng tû-khí kut-thâu ê koe ê ká-bah, chham mī-pau-hún kap hún-chiuⁿ, koh-lâi ēng chìⁿ--ê á-sī hang--ê. Tī 1950 nî-tāi hoat-bêng, Mài-kuh koe-bah-tè chiâⁿ-chòe chi̍t-chióng hui-siông siū hoan-gêng ê sok-si̍t chhan-thiaⁿ chia̍h-mi̍h, sòa--lo̍h-lâi chiū chòe-sêng léng-tòng-si̍t-phín bōe-kàu chin-chōe ka-têng.

Le̍k-sú
-------

Mài-kuh koe-bah-tè sī Cornell University ê chi̍t-ūi si̍t-phín kho-ha̍k kàu-siū Robert C. Baker tī 1950 nî-tāi só͘ hoat-bêng--ê, chiâⁿ-chòe hui-choan-lī ê ha̍k-su̍t tù-chok.  Chit-chióng chi̍t-chhùi chhùn-chhioh ê ke-bah, kô͘ mī-hún, the̍h-khì chìⁿ, khí-thâu sī hō͘ Baker kap i ê tông-sū hō-miâ chòe "Koe-bah Chhòe-piáⁿ. Bah-phín kang-gia̍p tī su-tong-sî tú-tio̍h 2 ê būn-tôe, tō-sī kā bô-phôe ê ká-bah kiat-chòe chi̍t-tè chi̍t-tè, koh seng-sán ē-tàng ēng iû chìⁿ, kap léng-tòng bōe lak--khì ê mī-kô͘. Baker ê chhòng-sin kai-koat téng-bīn ê būn-tê, hō͘ koe-bah-tè ē-tàng chiâⁿ-chòe jīm-hô hêng-chōng lâi léng-tòng, tō-sī ēng chhò͘, iâm, chhek-á-hún kap gû-lin-hún kā ká-bah kat-chòe-hóe, koh ēng nn̄g kap chhek-á-hún chòe ki-chhó͘ ê mī-hún-kô͘ hō͘ i chìⁿ kah hó-sè liu-liu.

Chham-khó chu-liāu
------------------

1. ↑  The National Chicken Council. Retrieved May 20, 2016
2. ↑  (Cornell University) obituary, March 16, 2006
3. ↑  Rude, Emelyn (2016). *Tastes like Chicken*. Pegasus Books Ltd. pp. 149–165. ISBN 978-1-68177-163-2.
**Bu̍t-gú**, sī thoân-thóng Ji̍t-pún bûn-ha̍k--ê chi̍t khoán lūi-hêng, goán-pún chí "khai-káng", āu ín-sin (引伸) choè kò͘-sū, toān-kì (傳記), thoân-kî téng, sī 1 khoán pàng-toā--ê, ū sàn-bûn te̍k-chit, lâi kóng kò͘-sū--ê bûn-ha̍k lūi-hêng, thang kah sú-sī (史詩) pí.

Bu̍t-gú kah Ji̍t-pún kóng-oē thoân-thóng koan-he chin ba̍t, jî-chhiáⁿ toā-poàⁿ koan-liân sió-soat sèng--ê kò͘-sū, tiō sǹg têng kóng le̍k-sú sū-kiāⁿ mā kâng-khoán. Choē-choē keng-tián Ji̍t-pún sió-soat chok-phín ēng "Bu̍t-gú" ê hêng siá, pí-lūn *Goân-sī bu̍t-gú* (Genzi Monogatari) téng. "Bu̍t-gú" kiông-kiông thang pau-hâm it-chhè bûn-ha̍k thé-lē.

CHit khoán bûn-ha̍k thé-chhâi (體裁) sî-kiâⁿ tī kong-goân 9 kàu 15 sè-kí, 10 kàu 11 sè-kí sī siōng-heng--ê sî-chūn. Kìn-kù *Hong-ia̍p Hô-koa-chi̍p* (風葉和歌集, Hûyô Wakasyû, 1 pún kong-goân 13 sè-kí--ê jJi̍t-pún si-koa chi̍p) só͘ kì, tī 13 sè-kí, siōng-chió ū 198 pún bu̍t-gú lūi-hêng--ê chheh liû-thoân, kî-tiong iok-lio̍k ū 40 pún chok-phín thoân kàu chit-má.

Au-chiu kap kî-thaⁿ goā-kok bûn-ha̍k chok-phín āu-kî hō͘ Ji̍t-pún-lâng chai--ê sî, "bu̍t-gú" hit sû khai-sí iōng-lâi hō sio siâng lūi-hêng--ê goā-kok chok-phín, pí-lūn *Siang-siâⁿ-kì* (雙城記) kiò-choè "Jī To͘ Bu̍t-gú" (二都物语), *1001 Mî* sī "Chhian-it Iā Bu̍t-gú" (千一夜物语), choè-kūn--ê *Mô͘-kài* (魔戒) hoan-choè "Chiáⁿ-lián Bu̍t-gú" (指輪物語) téng-téng.

Siong-koan Bûn-chiuⁿ
--------------------

* Kò͘-sū
* Goân-sī Bu̍t-gú (Genzi Monogatari)
* Bu̍t-gú Hē-lia̍t
* Tek-chú Bu̍t-gú (竹取物語, Taketori Monogatari)
* Êng-hua Bu̍t-gú (栄花物語, Êga Monogatari)
* Ú-goa̍t Bu̍t-gú (雨月物語, Ugetu Monogatari)
Hūi-oaⁿ chá-bó͘ ê tiau-siōng
Tī Hūi-oaⁿ, koh-khah ta̍t-tit kóng-khí--ê, siōng-kài hō· lâng o-ló--ê sī Hūi-oaⁿ cha-bó· (惠安女, kha-chiah-āu, mā ū lâng kiò in "Hūi-oaⁿ-pô-á" ). Hūi-oaⁿ chá-bó· siⁿ-sêng phoh-si̍t, kut-la̍t, khîn-khiām, khîⁿ-ke, hàu-sūn, hiân-hōe koh ū-tō·-liōng, siōng tiōng-iàu--ê, in lóng chin gâu chòe khang-khòe, chhù-lāi chhù-gōa, m̄-kóan chho·-tāng a̍h khin-khó, chóng-sī chòe kah chiâⁿ tiám-tîn, chiâⁿ sù-sī. 

Hūi-oaⁿ cha-bó· ê chhēng-chhah iu-kî te̍k-pia̍t, chin-chiàⁿ lâng kóng "sèng-keh koh kó·-chui". Thôan-thóng chhēng-chhah ê hong-keh sī : saⁿ-á té, chhiú-ńg chi̍t-pòaⁿ tn̂g, tō·-châi hiàn-hiàn pun-lâng-khòaⁿ; khò· kài tn̂g, khò·-kha put-sî teh thoa-thô·; thâu-khak ài iōng pè-á (pau-thâu-kin) pau hō· bā-bā, kan-na ē-tit hō· lâng khòaⁿ-tio̍h bīn-chiáⁿ (面-), kiàn-nā choh-sit ê sî thàu-tóe ài tì koe-le̍h. Chit-chióng kài to̍k-te̍k ê táⁿ-pān, ē-sái iōng chi̍t-kù Bân-lâm thong-lâng-chai ê sio̍k-gí lâi kā chò chóng-kiat, hō·-chòe "hong-kiàn thâu, bîn-chú tō·, chiat-khiām saⁿ, phah-sńg khò·". 

Hūi-oaⁿ cha-bó· kut-la̍t choh-sit ê sèng-sò· kah in pún-sin lē-táu iū-koh pâi-chí ê chhēng-chhah, taⁿ í-keng hoat-tián chiâⁿ-chòe chi̍t-chióng tē-hng bûn-hòa.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * hián
* lūn
* pian
Hàn-jîn bîn-cho̍k |
| --- |
|  |
| Hok-kiàn-lâng | 
* Bân-pak-lâng
* Hái-lâm-lâng
* Hái-lio̍k-hong-lâng
* Heng-hòa-lâng
* Ho̍h-ló-lâng
	+ Tâi-oân Ho̍h-ló-lâng
* Hok-chiu-lâng
* Hūi-oaⁿ cha-bó͘
* Lêng-nâ-lâng
* Lûi-chiu-lâng
* Tiô-chiu-lâng

 |
|  |
| Kî-thaⁿ | 
* A-soaⁿ-á
* Kńg-tang-lâng
* Chhoan-chheng-lâng
* Ko-san Hàn-lâng
* Kang-sai-lâng
* Kheh-ka-lâng
	+ Ho̍h-ló-kheh
	+ Ngái Lâng
* Ô͘-pak-lâng
* Ô͘-lâm-lâng
* Kang-hoâi-lâng
* Soaⁿ-tang-lâng
* Sù-chhoan-lâng
* Chûn-bîn
	+ Liân-ka chûn-bîn
* Tûn-pó-lâng
* Oá-hiong-lâng
* Gô͘-oa̍t-lâng
	+ Siōng-hái-lâng
	+ Lêng-pho-lâng
	+ Un-chiu-lâng

 |

 |
Bí-kok Tông-téng ha̍k-le̍k ê lâm-lú sin-chu chha-īⁿ（2006 nî）
**Po-lê Thian-pông**（Eng-gí: glass ceiling）sī chí tī kong-si、khì-gia̍p kap ki-koan、thoân-thé tiong tùi bó͘ chi̍t-kóa kûn-thé（jû lú-sèng、siáu-sò͘ bîn-cho̍k）chìn-seng kàu ko-kip chit-ūi iah-sī koat-chhek chân-kip ê chhiám-chāi hān-chè iah-sī chiòng-gāi. I chí jû-tông po-lê kâng-khoán, chit-ê chiòng-gāi sui-bóng bōe bêng-bûn kui-tēng, m̄-koh khiok-sī si̍t-si̍t-chāi-chāi ê chûn-chāi.

Lēng-gōa，iā-ū **Po-lê Tē-pán**（glass floor）it-sû, sī-chí bó͘ chi̍t-kóa kûn-thé tī tē-ūi thê-seng kòe-têng-tiong ê chiòng-gāi. Pí-jū in-ūi tùi lú-sèng ê khek-pán ìn-siōng, tī kiám-chió insiong-tùi lâm-sèng seng-jīm kong-si chóng-chhâi kap ko-kai chú-koán ki-hōe ê kâng-sî, iā kiám-chió in sit-gia̍p、kòe-tō͘ lô-tōng、hām-ji̍p tē-ūi kē-hā ê khòng-kang、kaⁿ-siû téng chhú-kéng ê ki-lu̍t. Chi̍t-kóa lú-khoân-chú-gī chiá jīm-ûi, lâm-sèng khiàm-khoeh po-lê tē-pán sī thui-tōng lú-khoân-chú-gī kap sóa-cháu po-lê thian-pông ê chiòng-gāi, to-sò͘ lâm-sèng bô-hoat-tō͘ ta̍t-kàu po-lê thian-pông ê koân-tō͘, m̄-koh bêng-khak kám-siū-tio̍h khiàm-khoeh po-lê tē-pán pó-hō͘, só͘-í ē kā lú-khoân-chú-gī tòng-chò kì-tit-lī-ek koh ké-siáu.

### Chham-khó chí-phiau：

* Lâm-lú ê ko-téng-kàu-io̍k siū-kàu pi-lē
* Lú-sèng lô-tōng-le̍k tâu-ji̍p chit-tiûⁿ thêng-tō͘
* Lâm-lú ê sin-chu chha-īⁿ pi-lē
* It-poaⁿ chhiâⁿ-ióng gín-á ê sêng-pún
* Seng-io̍k hok-lī：niá choân-sin ê bó-chhin chiàu-kò͘ iⁿ-á ê ka-kî
* Seng-io̍k hok-lī：niá choân-sin ê hū-chhin pôe-sán ê ka-kî
* Lú-sèng sin-chhéng siong-gia̍p koán-lí ha̍k-ūi ê pi-lē
* Lú-sèng seng-koaⁿ kàu chu-chhim keng-lí ê pi-lē
* Lú-sèng chìn-ji̍p táng-sū-hōe ê pi-lē
* Lú-sèng chiâⁿ-chò kok-hōe gī-oân ê pi-lē

Kî-tiong, Keng-chè-ha̍k-jîn sò͘-kù chí-chhut, siōng sek-ha̍p lú-sèng kang-chok ê kok-ka chêng saⁿ miâ sī：Nô-ui、Sūi-sū、Hun-lân.。
Go̍eh-niû tùi tē-kiû ê tāng-le̍k éng-hióng.
**Tiâu-lâu** (Tidal Current) sī hái-chúi siū-tio̍h giú chúi-im, chúi-khó(chúi-te̍h) ê chit-kó͘ le̍k-liōng(ín-la̍t ), só͘ ín-khí--ê hái-tiong chúi-lâu. Thâu-chêng só͘-kóng-ê le̍k-liōng tōa-pō͘-hūn sī in-ūi go̍eh-niû, lēng-gōa Ji̍t-thâu mā ū sió-khóa koan-hē.

Chit chióng chúi-lâu kan-nā tī poàⁿ-kang, chi̍t-kang tiong-kan kap chúi-im chúi-khó(chúi-te̍h) kâng chiu-kî lâi-teh piàn-hoà. Chúi-im hoat-seng ê só·-chāi tō sī hái-iûⁿ in-ūi ín-la̍t ê éng-hióng kôan--khí-lâi ê ūi, chit-2-ūi tú-hó ē tī tē-kiû tùi-péng ê 2-pêng, Kî-tiong ê 1-ūi tō sī chiàⁿ-chiàⁿ ǹg tùi go̍eh-niû ê só·-chāi. Nā kā tē-kiû khòaⁿ-chò 1-lia̍p kiû, Chúi-khó(chúi-te̍h) ê só·-chāi, tō hoat-seng tī tīⁿ-lâu(chúi-im im kàu-chāi, hái-bīn tī kài-koân ê só͘-chāi, hoan-sin tō-beh khai-sí khó(te̍h), hit-tang-chūn ê hái-phiâⁿ kah hái-káng ê hái-bīn ê chêng-hêng kiò-chò tīⁿ-lâu) chit-2-ūi se̍h keng-tō͘ 90-tō· liáu-āu kàu ê hit-2-tah.

M̄-kóan sī hái-chiūⁿ ê toh-chi̍t-ūi, ta̍k-ji̍t lóng ē ū 2-pái chúi-im kap 2-pái Chúi-khó(chúi-te̍h). Chit-2-pái tīⁿ-lâu ê sî-kan chha-put-to lī 12-tiám-cheng koh 27.4-hun. Che 12-tiám-cheng sī in-ūi tē-kiû ê chū-choán, chiah ē tú-hó làng pòaⁿ-kang, nā he 27.4-hun-cheng sī in-ūi go̍eh-niû mā se̍h tē-kiû teh tín-tāng, só·-í koh ke beh pòaⁿ-tiám-cheng ê cheng-chha.

Chit chióng chúi-lâu nā gia̍p-tī nn̄g-pêng hái-hoāⁿ tiong-kan, in-ūi siū-tio̍h tē-hêng ê éng-hióng oē-sī óng-ho̍k-hêng ê chúi-lâu, chō-sêng hái-bīn bô kui-chek--ê seng-kàng. I nā tī toā-hái sī tńg-se̍h-hêng ê chúi-lâu.
| ?Sam-chhiⁿ-siang-bóe-iàn-tia̍p |
| --- |
|
|  |
|
|
| **Seng-bu̍t-ha̍k hun-lūi** |
| 

|
|  |
|
|
| Kài: | Animalia |
|
|
|
|
|
| Mn̂g: | Arthropoda |
|
|
|
|
|
|
|
| Kong: | Insecta |
|
|
|
|
|
| Bo̍k: | Lepidoptera |
|
|
|
|
|
|
|
| Chhiau-kho: | Papilionoidea |
| Kho: | Lycaenidae |
| A-kho: | Theclinae |
|
|
|
|
| Sio̍k: | *Spindasis* |
|
|
|
|
|
|
|
| Chéng: | ***S. syama*** |
|

 |
| Ha̍k-miâ |
| ***Spindasis syama***? |
|
|
|
|

**Sam-chhiⁿ-siang-bóe-iàn-tia̍p** (Hàn-jī: 三星雙尾燕蝶; ha̍k-miâ: *Spindasis syama*) sī chi̍t-chióng bóe-ia̍h-á, si̍t-kó· thíⁿ-khui ū 27 kàu 32 mm. Gōa-koan kah tâi-oân-siang-bóe-iàn-tia̍p beh-kâng-beh-kâng, siāng-tōa ê koh-iūⁿ sī ē-kha-si̍t-kó· pak-tó·-bīn beh-óa seng-khu ê hit-tah ū 3 lia̍p tōa-sè chha-put-to ê thó-îⁿ-hêng o·-pan, ah tâi-oân-siang-bóe-iàn-tia̍p sui-bóng hit-tah mā-ū 3 lia̍p o·-pan, m̄-koh ē-kha hit-lia̍p te̍k-pia̍t tn̂g. 

Sêng-thâng ji̍t--sî chhut-lâi o̍ah-tōng kap chhōe-chia̍h; chháu-si̍t-sèng; tòa-tī chháu-á kap chhiū-á ê khoân-kéng, ài pài-hóng hoe kap suh hoe-bi̍t. Tī Tâi-oân i chhut-hiān tī chhun-thiⁿ kap hā-thiⁿ chit nn̄g ê kùi-chiat, seng-o̍ah tī kē-hái-po̍at kap tiong-hái-po̍at ê soaⁿ-khu.
**Lí Chúi-chéⁿ** (李水井; 1920 nî  – 1950 nî 11 goe̍h 29 ji̍t) sī chi̍t ūi Tiong-kok Kiōng-sán-tóng ê tóng-oân, Tâi-oân Tâi-lâm-chiu Tang-chio̍h-kūn Phò-chú-ke chhut-sin. Ji̍t-pún Yamaguchi Choan-kho Ha̍k-hāu pit-gia̍p. Jī-jī-pat Sū-kiāⁿ liáu-āu, su-sióng khai-sí óa chó-phài, lo̍h-bóe ka-ji̍p Tiong-kok Kiōng-sán-tóng, tī Tâi-oân ê hoat-tián cho͘-chit lāi sī ha̍k-kang-úi (學工委) ê tiōng-iàu kak-sek, pī lia̍h chìn-chêng í-keng chì-chió léng-tō 150 ê cho͘-chit, tī séng-kang-úi (省工委) ê tē-ūi kīn-chhù î Chhòa Hàu-khiân. 1950 nî Chhòa Hàu-khiân piàn-chiat liáu-āu, Tiong-kiōng tī Tâi-oân ê cho͘-chit óa-kái, Lí Chúi-chéⁿ pī lia̍h, tōa-liōng cho͘-chit sêng-oân iā pī tāi-pó͘. 1950 nî 11 goe̍h 29 hō pī chhèng-sat chāi Tâi-pak ê Bé-tiûⁿ-teng.

Chham-khó chu-liāu
------------------

1. ↑  顏世鴻 (2012). *《青島東路三號：我的百年之憶及台灣的荒謬年代》*. 啟動文化.
2. ↑  陳正茂 (2009-03-01). *《臺灣早期政黨史略（一九○○─ 一九六○）》*. 威秀出版.
John William Waterhouse, 1891
***Odusseia*** (Hi-lia̍p-gí: Ὀδύσσεια) sī kó͘-chá Hi-lia̍p 2-siú chú-iàu ê sū-sū-si lāi-té ê 1-siú (lēng-goá hit-siú sī Ilias), it-poaⁿ lóng kā chok-chiá tòng-chò sī Homeros. Chit-siú si ê nî-tāi iok-kî-lio̍k sī tī se-goân-chêng 800 kàu 600-nî tiong-kan, loē-iông ū chi̍t-pō͘-hūn sī Ilias ê āu-chhut, siú-iàu sī kóng Hi-lia̍p ê eng-hiông Odysseus, tī kā Troia kong-phoà-siâⁿ liáu-āu ê phiau-lōng, i kiat-sok kú-tn̂g ê phiau-lōng chìn-chêng só͘ tú-tio̍h ê tāi-chì, kap i siōng-boé--ah chóng-sǹg tńg-khì i goân-té ê ko͘-hiong Ithaki.

10-tang ê chiàn-cheng siu-soah liáu-āu, Hi-lia̍p kun-tūi in-ūi tit-sit hái-sîn Poseidon, kiat-kó chûn-phoà chiâu sí, kan-taⁿ Odysseus khò kè-tì thô-seng, m̄-koh soah khai 10-tang chiah tńg-khì kàu Ithaki, in-ūi chha-put-to ta̍k-ê lóng liōng-kóng i í-keng koè-seng--ah, i bô tī-leh ê hit 20-tang, in kiáⁿ Telemachus kap in bó͘ Penelope tio̍h liú-la̍k kiông poaⁿ ji̍p in chhù ê chi̍t-tīn chin áu-bân ê tui-kiû-chiá, chit-tīn lâng hō͘-siong kau-piàⁿ, beh Penelope kè--in.

Odusseia sī Se-kok keng-tián--ni̍h chiâⁿ ki-pún ê 1-phō, kah hiān-chhú-sî, tī sè-kài ta̍k-só͘-chāi, lóng iáu ū lâng teh tha̍k, m̄-koán sī tha̍k Homeros sî-tāi ê Hip-lia̍p goân-bûn, he̍k-chiá-sī hoan-e̍k-pún, taⁿ chit-siú si í-keng chia̍p hō͘ lâng ìn-pán--ah, m̄-koh tong-goân-chhe i sī khó͘-thoân--ê, hō͘ keng-koè hùn-liān ê phû-lōng si-jîn chhiùⁿ--ê, chhiùⁿ ê gí-giân sī 1-chióng thàu-lām ê kó͘-chá Hi-lia̍p hong-giân, koh poè-ha̍p 1-khoán kiông-jio̍k-jio̍k-keh la̍k-pō͘-keh ê si-ūn.

Chit-siú si ê kiat-kò͘ m̄-sī lia̍h-ti̍t kiâⁿ thàng boé--ê, pâi-pí ē-ēng-tit kóng chám-jiân-á hiān-tāi, koh loē-iông ū kā cha-bó͘-lâng kap kē-chân kai-kip ê tē-ūi sak-koân. Tī Eng-gí téng-téng ê gí-giân--ni̍h, Odusseia (Eng-gí: *Odyssey*) chit-ê sû mā í-keng hō͘ lâng the̍h lâi piáu-sī tn̂g-kî phiau-lōng ê lú-hêng.
| Pòaⁿ-tō-théchong-tìchè-chō |
| --- |
|  |
| MOSFET scaling(process nodes) |
| 
* 010 µm – 1971 nî
* 006 µm – 1974 nî
* 003 µm – 1977 nî
* 1.5 µm – 1981 nî
* 001 µm – 1984 nî
* 800 nm – 1987 nî
* 600 nm – 1990 nî
* 350 nm – 1993 nî
* 250 nm – 1996 nî
* 180 nm – 1999 nî
* 130 nm – 2001 nî
* 090 nm – 2003 nî
* 065 nm – 2005 nî
* 045 nm – 2007 nî
* 032 nm – 2009 nî
* 022 nm – 2012 nî
* 014 nm – 2014 nî
* 010 nm – 2016 nî
* 007 nm – 2018 nî
* 005 nm – 2020 nî

 |
| Bī-lâi
* 003 nm – *~2022 nî*
 |
| * hián
* lūn
* pian
 |

**45 nāi-bí chè-têng** (Eng-gí: *45 nm process*) sī pòaⁿ-tō-thé chè-chō chè-têng ê chi̍t ê chúi-pêng. 2007 nî, Panasonic kap Intel khai-sí tōa-liōng chè-chō 45 nāi-bí ê cheng-phìⁿ sán-phín. Cheng-phìⁿ chè-chō-siong sú-iōng High-k châi-liāu lâi thiām-chhiong sa-ke̍k, bo̍k-tek sī ūi-tio̍h beh kiám-chió lāu-tiān. Kàu 2007 nî, IBM kap Intel soan-pò͘ in chhái-iōng liáu kim-sio̍k sa-ke̍k kái-koat hong-àn.

2020 nî, Hôa-ûi beh tī Siōng-hái kiàn-siat bô sú-iōng Bí-kok ki-su̍t ê cheng-phìⁿ kang-chhiúⁿ, ī-kî kang-chhiúⁿ ē ùi kē-toan 45 nāi-bí cheng-phìⁿ chò khí.
**Lâu-sì** sī ē-hái ê lâng só͘ tì-ì--ê, só͘-koan-sim ê iân-hái hái-bīn ham hái-phiâⁿ ê chōng-hóng kah ka-kī kò-jîn ê kám-siū. Hái-nih ê seng-bu̍t m̄-koán hî, hê, chîm, chhi̍h, lê-á, khak-á, ... , lóng ū ka-kī ê seng-oa̍h tē-tiám, oa̍h-tāng sî-kan. Che ham toā-lâu sió-lâu, ham siáⁿ-mi̍h sî-kan chúi-im chúi-khó (chúi-te̍h) lóng-ū chiok-toā ê koan-hē. Tī hái-piⁿ thó-lia̍h ē-hái ê lâng tùi chit hong-bīn lóng ū ta̍k-ke it-tì kah ka-kī to̍k-iú ê sim-tek. Che tio̍h-oē sán-seng sím-mi̍h sî-chūn chhut-hái ah-sī khì hái-phiâⁿ oē lia̍h khah-ū khah-choe ī-tēng beh lia̍h ê hái-sán, –Ū-lâu-sì kah –Bô-lâu-sì ê khoàⁿ-hoat. Jiân-āu nā-sī lâu-sī lâi--ê sî-kan kap ka-kī ê ji̍t-siông seng-oa̍h, choē-khang-khè hioh-khùn sî-kan sī-m̄-sī it-tì, iáu-oē hun chhut: –Hó-lâu-sì kah –Phái-lâu-sì. Ū--ê hái-nih ê seng-bu̍t oa̍h-tāng sî-kan tī poàⁿ-mî, ài ēng teng-hé lâi chhiō, che chin sin-khó, m̄-koh chhiō-ū, koh-khah phái-lâu-sì mā kóng-chò hó-lâu-sì.
| ?Tiân-cheng |
| --- |
|
|  |
|
|
| **Seng-bu̍t-ha̍k hun-lūi** |
| 

|
|  |
|
|
| Kài: | Plantae |
|
|
|
|
| Mn̂g: | Magnoliophyta |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Kong: | Magnoliopsida |
|
|
|
|
|
| Bo̍k: | Fabales |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Kho: | Fabaceae |
| A-kho: | Faboideae |
|
| Cho̍k: | Robinieae |
|
|
| Sio̍k: | *Sesbania* |
|
|
|
|
|
|
|
| Chéng: | ***S. cannabina*** |
|

 |
| Ha̍k-miâ |
| ***Sesbania cannabina*** |
|
|
|
|

Tiân-cheng ê hoe
**Tiân-cheng** (Hàn-jī: 田菁, ha̍k-miâ: *Sesbania cannabina*) kui-sio̍k-tī tāu-kho, sī chi̍t-nî-seng chháu-pún he̍k to-nî-seng bo̍k-pún si̍t-bu̍t. Goân-pún seⁿ tī jia̍t-tāi kap a-jia̍t-tāi, ū ê kóng sī Egypt, Tâi-oân tī 1930 nî-tāi ín-chìn chai-poê, sī chhân--lin tiāⁿ-khoàiⁿ ê le̍k-pûi si̍t-bu̍t. I hun-pō· tī pêⁿ-tē kàu kē-hái-poa̍t ê soaⁿ-khu, seng-tióng tī khòng-khoah ê pha-hng-tē. I kah-ì kui-kang ū-ji̍t ê khoân-kéng, hoe-kî sī 6 goe̍h kàu 12 goe̍h.

Hêng-thài
---------

Keng ê ki-pō· bo̍k-chit-hoà, iù-ki seⁿ tn̂g-mo·. Koân tāi-iok 1 kàu 2 kong-chhioh.

Hio̍h-á sī it-hoê ngó·-sò· ú-chōng ho̍k-hio̍h, tn̂g 12 kàu 15 kong-hun, sió-hio̍h tn̂g 4 kàu 8 mm, tn̂g thó-îⁿ-hêng, thâu-chêng hit-toan tūn-tūn, ki-pō· chhoa̍h-chhoa̍h. Sió-hio̍h sò·-liōng tāi-hūn chhiau-koè 20 tùi.

Hoe n̂g-sek, ô·-tia̍p-hêng hoe-koan, 1 lúi kàu 3 lúi seⁿ tī hio̍h-á ê koh-ē-lang (e̍k-seng), chóng-chōng hoe-sū. 

Koé-chí sī ngeh-kó (莢果), tn̂g-tn̂g ti̍t-ti̍t.
**Bu̍t-kiāⁿ tō-hiòng têng-sek sè-kè** iah-sī **bīn-hiòng tùi-siōng pian-têng** (Eng-gí: *Object-oriented programming, OOP*), tiō sī kheng-hiòng iōng bu̍t-kiāⁿ (mi̍h-kiaⁿ, tùi-siōng)--ê khài-liām lâi siá--ê têng-sek sè-kè-hoat (*programming paradigm*). Iōng che, lán-lâng thang kā ta̍k khoán tāi-chì iah-sī bu̍t-phín iōng "bu̍t-kiāⁿ"--ê kài-liām lâi bô͘-gí (thiu-siōng-hòa, abstraction). Bu̍t-kiāⁿ ū i kā-ki--ê sio̍k-sèng (*attribution*) piàn-sò͘, mā thang iōng i ka-kī--ê hong-hoat (*method*, chi̍t-chióng têng-sū), chiap-siu kî-tha--ê bu̍t-kiāⁿ, kap hőng thoân kap kî-tha--ê hâm-sò͘ iah-sī hong-hoat.

Lūi-pia̍t, sio̍k-sèng kap hong-hoat
-----------------------------------

Bu̍t-kiaⁿ thang hun-chò kui--ê lūi-pia̍t (*class*), chi̍t-ê lūi-pia̍t ū i--ê sio̍k-sèng kap hong-hoat. Lē (iōng Python 3):

```
# tēng-gī lūi-pia̍t "Káu"
class Káu:
    def __init__(self, name, length):
        '''Kiàn-li̍p "Káu" lūi-hêng lāi-té--ê bu̍t-kiāⁿ--ê sî pháng--ê hong-hoat'''
        '''Ē-kha sī sio̍k-sèng'''
        self.name = name #miâ
        self.length = length
    
    def pùi(self, string):
        '''"pùi" sī chi̍t-khoán hong-hoat'''
        print("%s, áu!" % string)

lâi_hù = Káu("Lâi-hù", 80) # tēng-gī lâi_hù sī káu

# ìn lâi_hù--ê sio̍k-sèng (miâ, ta̍t sī "Lâi-hù")
print(lâi_hù.name)

# sú-iōng hong-hoat "pùi", ìn-chhut "Góa sī chi̍t chiah káu, áu!"
lâi_hù.pùi("Góa sī chi̍t chiah káu") 

```

Kè-sêng (Inheritance)
---------------------

Chi̍t-ê lūi thang sī pa̍t--ê lūi--ê "kiáⁿ-lūi", kè-sêng goân-iú--ê (pō͘-hūn) sio̍k-sèng kap hong-hoat, ē-tàng hō͘ kiáⁿ-lūi lâi sú-iōng.

To-thài (Polymorphism)
----------------------

Bô-kâng--ê lūi-pia̍t thang ū kâng-khoán--ê hong-hoat, tio̍h sī khoán to-thàì (多態)--ê lē.

Chi-goân ê têng-sek gí-giân ê lē
--------------------------------

* C++
* Python
* Java
**Wola Popowa** sī chi̍t ê tī Pho-lân Kiōng-hô-kok Łódź Séng Kutno Kūn Żychlin Kong-siā ê chng-thâu.

Chham-oa̍t
----------

* [[Pho-lân ê chng-thâu

ایجاد حساب

ابزارهای شخصی

فهرست نهفتن
بخش آغازین
نگارخانه
رتبه‌بندی
منابع
پیوند به بیرون
جستارهای وابسته
دانشگاه نیویورک

مقاله
بحث
خواندن
ویرایش
نمایش تاریخچه
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
دانشگاه نیویورک
New York University
New York University Seal.svg
شعار: 
Perstare et praestare
به فارسی: استقامت و پیشرفت
تاسیس: ۱۸۳۱
نوع دانشگاه: خصوصی
ایالت: ایالت نیویورک
شهر: نیویورک پرچم ایالات متحده آمریکا
پشتوانه مالی: ۲٬۵ میلیارد دلار آمریکا[۱]
رئیس دانشگاه: اندرو دیوید همیلتون
هیئت علمی: ۶۷۵۵
کارکنان: ۱۶۰۰۰
تعداد دانشجویان: ۴۰۸۷۵
وبگاه: www.nyu.edu
دانشگاه نیویورک (به انگلیسی: New York University) مشهور به NYU، تأسیس ۱۸۳۱، بزرگترین دانشگاه خصوصی ایالات متحده آمریکا بوده و در نیویورک واقع است. در سال ۲۰۱۸ دانشگاه نیویورک در رتبه‌بندی جهانی که توسط مؤسسه تایمز، رتبه‌بندی شانگهای و یواس نیوز اند ورلد ریپورت انجام شد در میان ۴۰ دانشگاه برتر دنیا قرار گرفت.[۲][۳][۴]

نگارخانه
یکی از خوابگاه‌های دانشگاه
یکی از خوابگاه‌های دانشگاه

  

Central Park Nueva York017.jpg

NYU Poly - Brooklyn, NY - DSC07632.JPG

AcademyBus2145NYU.jpg

New York University Building in Washington Square, 1850.jpg

11 W42 calendar jeh.JPG

NYU Maison francaise.gif

NYU-Gallatin School.jpg

Main buildingNYU.JPG

NYU's Bobst library-2.jpg
دانشگاه نیویورک ۱۴ دانشکده دارد و در ۲۵ کشور از جمله در ابوظبی نیز شعبه دارد.[۵]

۳۶ برنده جایزه نوبل و ۳۰ جایزه پولیتزر و ۷ جایزه لسکر از این دانشگاه بوده‌اند.[۶]

رتبه‌بندی
در رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان در سال ۲۰۲۰ که مؤسسه Qs آن را انجام داده‌ است این دانشگاه در رده ۳۹دنیا و هفدهم آمریکا قرار دارد.[۷] در رتبه‌بندی مؤسسه تایمز در سال ۲۰۲۰دانشگاه نیویورک رتبه ۲۹را از آن خود کرده‌است.[۸]

منابع

```
«Washington Square News - Endowment, boosted by donors, hits $2.5 billion». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ مارس ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۶ ژوئیه ۲۰۱۶.
«U.S. News & World Report». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۰ آوریل ۲۰۱۹.
"World University Rankings". Times Higher Education (THE) (به انگلیسی). 2017-08-18. Retrieved 2019-04-10.
«ARWU World University Rankings 2017 | Academic Ranking of World Universities 2017 | Top 500 universities | Shanghai Ranking - 2017». www.shanghairanking.com. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۰.
NYU> Abu Dhabi
New York University> About NYU> University Facts
"QS World University Rankings 2020". Top Universities (به انگلیسی). 2018-05-29. Retrieved 2019-04-10.
"World University Rankings". Times Higher Education (THE) (به انگلیسی). 2018-09-26. Retrieved 2019-04-10.
```

پیوند به بیرون
وبگاه رسمی دانشگاه
جامعه فرهنگی ایرانیان دانشگاه نیویورک
جستارهای وابسته
 در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ دانشگاه نیویورک موجود است.
آیوی لیگ
لیگ آیوی عمومی
انجمن دانشگاه‌های آمریکایی
کیفیت و رتبه‌بندی دانشگاه‌های آمریکا
نبو
انجمن دانشگاه‌های آمریکایی
نبو
]]

Chham-khó
---------

1. ↑  "Central Statistical Office (GUS) - TERYT (National Register of Territorial Land Apportionment Journal)" (ēng Pho-lân-gí). 2008-06-01.
| ?Chiuⁿ-hî |
| --- |
|
|  |
| Phó-thong Chiuⁿ-hî, *Octopus vulgaris*. |
|
|
| **Seng-bu̍t-ha̍k hun-lūi** |
| 

|
|  |
|
|
| Kài: | Animalia |
|
|
|
|
|
| Mn̂g: | Mollusca |
|
|
|
|
|
|
|
| Kong: | Cephalopoda |
| A-kong: | Coleoidea |
|
|
|
| Chhiau-bo̍k: | Octopodiformes |
| Bo̍k: | **Octopoda**Leach, 1818 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
| A-ba̍k |
| * Cirrina
* Incirrina
 |
| Siâng-ì-miâ |
| * OctopoidaLeach, 1817
 |

**Chiuⁿ-hî**, Tâi-oân-oē mā kóng **thá-khò͘**, **chio̍h-kī**, **chio̍h-kū**, sī só͘-ū sio̍k **Octopoda**-lūi ê thâu-chiok-lūi hái-iûⁿ tōng-bu̍t. Chia-ê tōng-bu̍t ū 4-tùi chhiú-pì (mā ē-sái kóng sī kha). In-ê chhùi seⁿ tī 8-ki chhiú-pì ê tiong-sim. Chiuⁿ-hî it-poaⁿ lāi goā lóng bô kut-keh, ē-tàng nǹg koè chin e̍h ê kong-kan. Pí-khí kî-thaⁿ ê bô-chek-chui tōng-bu̍t, chiuⁿ-hî sǹg sī tì-le̍k khah koân ê chi̍t lūi.

Chham-khó chu-liāu
------------------

1. ↑  ITIS Report: Octopoda Leach, 1818
2. ↑  Helsinki.fi, Mikko's Phylogeny Archive: Coleoidea – Recent cephalopods
**Oán-tong Chi̍p-thoân** (遠東集團) sī Tâi-oân ê chi̍t ê hāⁿ chio̍h-hòa lêng-goân, chū-chi hòa-chhiam, chúi-nî kiàn-châi, pah-hòe lêng-siū, kim-iông ho̍k-bū, hái-lio̍k ūn-su, thong-sìn bāng-lō͘, êng-chō kiàn-tio̍k, koan-kong pn̄g-tiàm, siā-hōe kong-ek téng 10 gōa hāng sán-gia̍p ê khì-gia̍p chi̍p-thoân. Kî-hā khì-gia̍p ū 200 gōa keng, pau-hâm Oán-tong Pháng-chit (Oán-tong Sin Sè-kí), A-chiu Chúi-nî, Oán-tong Pah-hòe, Jū-bîn Hâng-ūn, Tong-liân Hòa-ha̍k, Hông-oán Heng-gia̍p, Oán-thoân Tiān-sìn, Oán-tong Kok-chè Siong-gia̍p Gîn-hâng téng 8 keng tī Tâi-oân chiūⁿ-chhī ê kong-si; kòe-khì bat ū chi̍t ê le̍k-sú kú-tn̂g ê A-tong Lú-chú Nâ-kiû Tūi. Kàu 2015 nî ûi-chí, chu-sán chóng-gia̍h chhiau-kòe Sin-tâi-phiò 2-tiāu 5000-bān îⁿ (758-ek Bí-kim), êng-gia̍p kim-gia̍h chhiau-kòe Sin-tâi-phiò 6100-ek îⁿ (187-ek Bí-kim), kó͘-tong jîn-sò͘ chhiau-kòe 60-bān lâng, siāng koân bat sī Tâi-oân tē-saⁿ tōa khì-gia̍p chi̍p-thoân.

Chi̍p-thoân ê chhòng-pān-jîn sī Chhî Iú-siông, sī 1930 nî-tāi tī Siōng-hái oa̍h-hián ê seng-lí-lâng, 1937 nî tī Siōng-hái sêng-li̍p Siōng-hái Oán-tong Chiam-chit Chhiúⁿ, 1949 nî kā goân-té tī Siōng-hái ê kang-chhiúⁿ sóa lâi Tâi-oân siat-li̍p "Oán-tong Chiam-chit Chhiúⁿ", pēng tī 1953 nî sêng-li̍p Oán-tong Pháng-chit, khai-sí tī Tâi-oân ê sū-gia̍p. Āu-lâi tī 1957 nî sêng-li̍p A-chiu Chúi-nî, 1967 nî sêng-li̍p Oán-tong Pah-hòe, 1969 nî sêng-li̍p Ū-chiong Kang-siong, A-tong Ki-su̍t Ha̍k-īⁿ, chiām-chiām hoat-tián chò chit-má ê kui-bô͘.

2009 nî 10 goe̍h 13 hō, Oán-tong Pháng-chit kái-miâ Oán-tong Sin Sè-kí, kán-chheng "Oán-tong-sin" (遠東新). 2019 nî, Oán-tong Chi̍p-thoân tī Tâi-oân sêng-li̍p 70 chiu-nî.
Kok-kok tiàm tī chhù-lāi siōng-pan--ê lô-kang pí-lē tē-tô͘
**Oán kū-lî lô-tōng** (Hàn-jī: 遠距離勞動, Eng-gí: *telework*), á-sī **tiàm-chhù chò khang-khòe** (*work from home*), **tiàm-chhù siōng-pan** téng, sī chi̍t khoán lô-tōng hêng-sek, chí lī-iōng thong-sìn kah chu-sìn kang-kū hām kheh-hō͘, kong-si (iáu-sī ki-koan, ki-kò͘, cho͘-chit téng)--ê ki-thaⁿ sêng-oân liân-lo̍k á-sī thoân bûn-kiāⁿ téng, m̄-bián chhin-sin kàu kang-chok tē-tiám.

Kin-kù CNN 2020 nî 2 goe̍h--ê pò-tō, ūi-tio̍h pī-bián Bú-hàn hì-iām--ê e̍k-chêng khok-tāi, chin-chē Tiong-kok--ê oân-kang khai-sí oán-kū siōng-pan, Microsoft kong-si mā tī 2020 nî 10 goe̍h soan-pò͘ Oân-kang ē-tàng sin-chhéng éng-éng tiàm-chhù siōng-pan.

Chù-kha
-------

1. ↑  Jessie Yeung (2020-02-15). "The world's biggest work-from-home experiment has been triggered by coronavirus". CNN. 2021-05-16 khòaⁿ--ê.
2. ↑  "武漢肺炎 | 微軟宣佈可永久Work From Home 增加上班時間彈性". Hiong-káng Phōng-kó Ji̍t-pò. 2020-10-10. 2021-05-16 khòaⁿ--ê.

Chham-khó
---------

* SOHO cho̍k
Joseph-Louis Lagrange
**Chio̍h-sè-hù Lúi La̍k-gông-ji̍t** (Hàn-jī: 石世富．磊．落昂日, Hoat-gí: Joseph-Louis Lagrange; 1736 nî 1 goe̍h 25 ji̍t – 1813 nî 4 goe̍h 10 ji̍t), pún-miâ **Giuseppe Lodovico Lagrangia** ia̍h-sī **Giuseppe Ludovico De la Grange Tournier**, sī chi̍t ūi Hoat-kok chek Ì-tāi-lī è khé-bông sî-tāi ê sò͘-ha̍k-ka kiam thian-bûn-ha̍k-ka. I bat tī hō͘ Phó͘-ló͘-se kok-ông Friedrich 2-sè chhiáⁿ, Friedrich kā i o-ló kóng i sī "Au-chiu siōng úi-tāi ê sò͘-ha̍k-ka".

Seng-pêng
---------

Lagrange ê lāu-pē hi-bāng i khì chò lu̍t-su, tān-sī i chū 17 hòe o̍h tio̍h bî-chek-hun khai-sí, tō tùi sò͘-ha̍k sán-seng hèng-chhù, chū-án-ne khai-sí gián-kiù sò͘-ha̍k. 1755 nî, i 19 hòe, siá ê lūn-bûn siū-tio̍h sò͘-ha̍k-ka Ô͘-í-la ê tiōng-sī, lâng tō thê-poa̍t--i hō͘ i chò Torino kàu-siū.

### Torino sî-kî (1955

Lagrange chá-kî ê gián-kiù hèng-chhù sī kā piàn-hun-hoat kah tōng-le̍k-ha̍k kiat-ha̍p, hoat-tián chhut hun-sek le̍k-ha̍k, kái-koat goe̍h-niû thian-pêng-tōng ê būn-tê, bo̍k-chheⁿ sì ê ūi-chheⁿ ūn-tōng, chi̍t-khòa khang-khòe mā tiāⁿ-tiāⁿ hō͘--ì tio̍h-sióng.

### Pek-lîm sî-kî (1766–1787)

  

1767 nî 9 goe̍h, Lagrange kah in pió-mōe Vittoria Conti kiat-hun.

Kòng-hiàn
---------

* Tâi-sò͘-ha̍k
* Sò͘-lūn
* Bî-chek-hun
	+ La̍k-gông-ji̍t seng chun
* Le̍k-ha̍k: khui-chhòng sin ka-kī ê le̍k-ha̍k lí-lūn La̍k-gông-ji̍t le̍k-hāk
* Thian-bûn-ha̍k
	+ La̍k-gông-ji̍t tiám
View of the Fo Guang Big Buddha and eight pagodas from the 2nd floor of the Front Hall
**Hu̍t-kong-san Hu̍t-tô Kì-liām-koán** ūi-chāi Tâi-oân Ko-hiông-chhī Tōa-chhiū-khu. Tī 2011 ni oân-sêng, chiàm-tē 50 kong-khéng. 1998 ni Sek-chheⁿ-hûn Hoat-su khì Ìn-tō͘ Phô͘-thê-ka-iâ thoân-siū kok-chè saⁿ-tôaⁿ tāi-kài. Hit tong-sî ê Se-chōng la-ma Kunga Dorje Rinpoche tài-liām: Hu̍t-kong-san tn̂g-kî ūi-tio̍h chhiok-chìn sè-kài hu̍t-kàu Hàn Chōng bûn-hòa kau-liû, siat-li̍p Tiong-hôa Hàn Chōng Bûn-hòa Hia̍p-hōe, kí-pān sè-kài hu̍t-kàu hián-bi̍t hōe-gī, nái-chì chhòng-li̍p Kok-chè Hu̍t-kong-hōe téng-téng; Lóng sī thoân-pò lîn-kan hu̍t-kàu ê chèng-phài tō-tiûⁿ, só͘-í i piáu-ta̍t beh sàng Sek-chheⁿ-hûn Hoat-su hō͘-chhàng tit-beh 30 tang ê hu̍t-gê sià-lī sim-goān, pēng hi-bāng ē-tàng tī Tâi-oân kiàn koán kèng-hōng.

Tsù-kái
-------

1. ↑  "佛光山佛陀紀念館".  (Hàn-gí)

Guā-pōo liân-kiat
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tī Wikimedia Commons téng ê siong-koan tóng-àn: ***Fo Guang Shan Buddha Museum*** |

* Buddha Museum website
* Buddha Museum facebook
* Buddha Museum Youtube

template:Fo Guang Shan [en]  

template:Colossal Buddhist statues [en]
**Free Software Magazine** (ing-gú: Free Software Magazine, mā kiò-tsò **FSM**, siōng-thâu-á ê miâ-jī kiò-tsò The Open Voice; **tsū-iû nńg-thé tsa̍p-tsì**) sī tsi̍t-ê bāng-tsām, FSM sóo tsè-tsok (thong-siông kiò-tsò siang gue̍h-khan) tsú-iàu lāi-iông uî bián-huì ê kuan-î tsū-iû nńg-thé ê suànn-tíng tsa̍p-tsì [en].

FSM tī 2004-nî 11-gue̍h iû Australia-jîn Tony Mobily tshòng-pān, i sī TUX tsa̍p-tsì ê tsiân pian-tsi̍p, iû The Open Company Partners, Inc. (tsóng-pōo khiā-tī Bí-kok) tsàn-tsōo, pīng tsah-ū bián-huì ê tsa̍p-tsì nńg-thé sè-kài.

Li̍k-sú
-------

FSM siōng-thâu-á hōo i-ê tshòng-kiàn-tsiá siat-sióng tso tsi̍t-tsióng sú-iōng ìn-suat hām tiān-tsú keh-sik tshut-siū ê tsa̍p-tsì, i-ê sìn-hō tsa̍p-sìn pí [en] pí tāi-liōng sing-sán ê ìn-suat Linux tsa̍p-tsì khah kuân. Teh tsit-tsióng bôo-sik tsi-hā, bûn-tsiunn ìn-suat tshut-pán 6 lé-pài liáu-āu bián-huì hi̍k-tik hí-khó. Tō-tshiūnn O'Reilly Media kong-si [en] ê onLAMP.com sóo tsí-tshut ê, "ū kui-á-pún iu-siù ê tsa̍p-tsì hâm-kài Linux, m̄-kú in tsiam-tuì ê sī ti̍k-tīng ê Linux iōng-hōo tsí-tsi̍p, bô "Free Software Magazine" ê kóng-huàn siū-kuân."

Put-jî-kò, kuì-siàu ê ìn-suat hām iû-tsu [zh] sîng-pún tì-sú tsit-pún tsa̍p-tsì tsuán-hiòng tsuan-kang thong-kuè PDF tsìn-hîng tiān-tsú tshut-pán.

Tsù-kái
-------

1. ↑  Phil Hughes (September 25, 2006). "Welcome to Tony Mobily, TUX Magazine's new editor". *TUX Magazine*. goân-loē-iông tī September 28, 2011 hőng khó͘-pih. July 23, 2009 khòaⁿ--ê.  (Eng-gí)
2. ↑  Klemm, Aaron (2005-02-15). "Interview: Tony Mobily, *Free Software Magazine*". *NewsForge*. goân-loē-iông tī 2008-04-17 hőng khó͘-pih. 2008-12-30 khòaⁿ--ê.  (Eng-gí)
3. ↑  Andy Oram (2005-08-20). "Free Software Magazine". *O'Reilly Media OnLAMP.com*.  (Eng-gí)

Tsham-ua̍t
----------

* O'Reilly Media kong-si [en]
* Suànn-tíng tsa̍p-tsì [en]
* Sìn-hō tsa̍p-sìn pí [en]

Guā-pōo liân-kiat
-----------------

* Koaⁿ-hong bāng-chām  (Eng-gí)
**E̍k-chu** (疫株; eng. *vaccine*), mā ū kóng **chu-chiuⁿ** (株漿) iā **chu-chéng** (株種), hiān-tāi siū Koaⁿ-ōe éng-hióng mā ū kóng **e̍k-biâu** (疫苗), sī chiam-tùi bó͘ khoán chek-pēⁿ chò seng-bu̍t siōng ū-hông ê chhiú-tōaⁿ. E̍k-chu ki-pún ê chè-chō goân-lí sī lī-ēng sí-bông he̍k-chiá jio̍k-hòa liáu-āu ê pēⁿ-goân hō͘ sin-thé sán-seng khòng-thé. **Ū-hông-siā** (預防射) sī it-poaⁿ só͘ kóng ê e̍k-chu, chóng-sī e̍k-chu bô it-tēng to̍h ēng chù-siā hêng-sek si̍t-hêng.

Iōng-gí
-------

Eng-gí *vaccine* ê gí-goân sī *Variolae vaccinae* (gû ê thian-jiân-tō͘); tāi-seng sī Edward Jenner ēng lâi piáu-sī gû-tāu-chu (*cowpox*) ê ì-sù. I tī 1798 nî kài-siāu ēng gû-tāu-chu tùi-khòng thian-jiân-tō͘ ê bûn-chiuⁿ *Gián-kiù só͘ châi-iáⁿ hō Gû-tāu-chu ê Variolae vaccinae* (*Inquiry into the Variolae vaccinae known as the Cow Pox*) pat ēng chit jī.

1881 nî ê sî, ūi kì-liam Jenner, Hoat-kok ê ha̍k-chiá Louis Pasteur thê chhut ēng chit jī lâi piáu-ta̍t só͘-ū sin khai-hoat ê ū-hông chiap-chèng.

Chham-chiàu
-----------

1. ↑  Ogawa Naoyosi, pian. (1931). "疫痘". *Tai-Nichi Dai Jiten* 臺日大辭典 [*Tâi-Ji̍t Tōa Sû-tián*] (ēng Ji̍t-pún-gí).
2. ↑  John Macgowan (1883). "Vaccine". *English and Chinese dictionary of the Amoy dialect* (ēng Eng-gí).
3. ↑  Baxby, Derrick (1999). "Edward Jenner's Inquiry; a bicentenary analysis". *Vaccine*. **17** (4): 301–7. doi:10.1016/s0264-410x(98)00207-2. PMID 9987167.
4. ↑  Pasteur, Louis (1881). "Address on the Germ Theory". *Lancet*. **118** (3024): 271–2. doi:10.1016/s0140-6736(02)35739-8.

Siong-koan
----------

* Ū-hông chiap-chèng

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Sìn-kù khòng-chè | 
* LCCN: sh85141718
* GND: 4026655-2
* BNF: cb119349107 (data)
* NDL: 00574137

 |

 |
Bogdo Khan
**Bogdo Khan** (Bông-kó͘-gí: ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠬᠠᠭᠠᠨ, 1869 nî 10 goe̍h 13 ji̍t – 1924 nî 5 goe̍h 20 ji̍t) a̍h-sī **Jebtsundamba Khutuktu 8-sè**, hoat-miâ hō-chòe **Ngawang Losang Chökyi Nyima Tenzin Wongchuk**, sī Se-chōng hu̍t-kàu ê 1-ê Tulku, iû 1874 nî kàu 1924 nî sī Gelug-phài--ê Jebtsundamba Khutuktu kap Bông-kó͘ choè toā--ê chong-kàu léng-tō-jîn.

1912 nî, Hàn-tē (漢地) hoat-seng Sin-hāi Kek-bēng, Boán-chheng bia̍t-bông, i tī Ikh Khüree (kin-á-ji̍t Ulaanbaatar) soan-pò͘ Bông-kó͘ to̍k-li̍p, kiàn-li̍p Tāi Bông-kó͘-kok.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * hián
* lūn
* pian
Jebtsundamba Khutuktu (Bogdo Gegeen) |
| --- |
|  |
| Öndör Gegeen Zanabazar → Luvsandambiydonmi → Ishdambiynyam → Luvsantüvdenvanchug → Luvsanchültimjigmed → Luvsantüvdenchoyjijaltsan → Agvaanchoyjivanchugperenlaijamts → Agvaanluvsanchoyjindanzanvaanchigbalsambuu → Jambalnamdolchoyjijantsan | Bogdo KhanBogdo Khan |
|  |
| Se-chōng Hu̍t-kàu   Gelug-phài   Tulku |

 |
Walter Henry Medhurst
**Walter Henry Medhurst** (Hàn-miâ: 麥都思, 1796 nî kàu 1857 nî), Eng-kok Ki-tok-kàu Kong-lí-hoē ê thoân-kàu-sū, Bân-lâm-gí ê kì-chài-chiá. I it-seng ū 40 tang chó-iū ti Tang-lâm-a kap Tiong-kok. I chhut-sì tī London, tī St Paul ê ha̍k-hāu siū kàu-io̍k. I o̍h ìn-soat ê kang-hu. I tùi thoân-kàu ū chhù-bī, chū án-ne tī 1816 hit nî lī-hiong khì kàu Tang-lâm-a Melaka (Má-la̍k-kah). London Thoân-tō-hōe (*London Missionary Society*) àn-sǹg tiàm hia siat 1 ê ìn-soat tiong-sim. I o̍h ē-hiáu Má-lâi-oē, mā bat Hàn-jī kap kúi-nā-chióng Tiong-kok-oē. Tī 1819 nî i chiâⁿ-chò bo̍k-su, khai-sí i ê thoân-kàu seng-gâi. Tú khai-sí tī Penang, sòa--lo̍h-lâi tī Batavia; 1842 nî Chheng-tiâu chhiam tiâu-iok liáu-āu, tō khì tī Siōng-hái, kàu kah 1856 nî. I sêng-kong thè bī-lâi ê thoân-kàu sū-kang pho·-lō·.

Tù-chok
-------

* *A Dictionary of the Hok-këèn Dialect of the Chinese Language: According to the Reading and Colloquial Idioms: Containing about 12,000 Characters* (ISBN 1-86210-067-5)

  


| **Thoân-kàu-sū** |
| --- |
| Alexandre de Rhodes - Robert Morrison - David Abeel - Hudson Taylor 
Dorothy Stang - James Laidlaw Maxwell - George Gushue-Taylor - George Leslie Mackay -
John Van Nest Talmage - William Burns - Kam-ûi-lîm (Fil) - Thomas Barclay -
Matteo Ricci  Walter Henry Medhurst - Francis Xavier -  |
**Tu-chú** (株主), iū-koh kiò **Kó͘-tong**(股東), mā hō-chò tâu-chu-jîn, sī ū tu-sek-hoē-siā(kó͘-hūn kong-si) kó͘-tu ê tâu-chu-jîn.

Tu-chú it-poaⁿ ū koân-lī chham-ka tu-chú-chóng-hoē. Iu-sian-tu tī tu-chú-chóng-hoē bô tâu-phiò koân-lī. Hoē-siā ê chhú-thè-ia̍h kap chhú-thè-ia̍h-hoē iû tu-chú-chóng-hoē soán-kí sán-seng.

Tī kó͘-hūn kong-si tiong chhî-iú kó͘-hūn ê lâng, i-ê khoân-lī kap chek-jīm ē tī kong-si chiong-têng sè-chek tiong lia̍t-bêng. It-poaⁿ chêng-hóng hā, kó͘-tong ū khoân chhut-se̍k kó͘-tong tāi-hōe, pēng ū piáu-koat-khoân. Kong-si mā ē-tàng hoat-hêng bô tâu-phiò-khoân ê kó͘-hūn hō͘ kó͘-tong, it-poaⁿ hō-chò iu-sian-kó͘. Kó͘-tong mā ū-khó-lêng sī kî-thaⁿ ha̍p-chu keng-êng ê kang-siong khì-gia̍p ê tâu-chu-chiá. Kong-si ê si̍t-chè keng-êng-chiá sī iû kó͘-tong tāi-hōe só͘ soán chhut ê táng-sū cho͘-sêng táng-sū-hōe, iû táng-sū-hōe phèng-soán chhut keng-êng thoân-tūi, mā ū kó͘-tong ia̍h táng-sū jīm-iōng ka-kī chhin-cho̍k keng-êng ê ka-cho̍k khì-gia̍p.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Sìn-kù khòng-chè | 
* LCCN: sh85128216
* GND: 4000947-6
* NDL: 00564374
* NKC: ph436054

 |

 |
**Andes Soaⁿ-me̍h** sī lio̍k-tē siāng-siōng-chhiâng ê soaⁿ-me̍h, tī lâm-bí-chiu ê sai-hoāⁿ, hoān-ûi tùi Pa-ná-má it-ti̍t-kàu Tì-lī. 

Andes Soaⁿ-me̍h ê khoan pêng-kin sī 241 kong-lí, siōng-khoaⁿ chhù tī Arica tio̍h Santa-Cruz chi-kan, khoaⁿ-iok-750 kong-lí. Kui-ê soaⁿ-me̍h ê pêng-kin hái-poa̍t 3660 bí, ū chin-choē ko-hong chiong-nî chek-seh, hái-poa̍t chhiau-koè 6000 bí. 

Tióng-iok 7500 kong-lí, sī Hí-má-la̍h-ngá Soaⁿ-me̍h ê saⁿ-poē, mā-sī lio̍k-tē siāng-siōng-chhiâng ê soaⁿ-me̍h, ùi-ūi tī hái-ē kap tē-siōng choè-tn̂g ê soaⁿ-me̍h tiong-iûⁿ-chit (tióng-iok-80000 kong-lí). 

Iû pe̍h ò͘-khí sî-tāi hêng-sêng ê hoe kang giâm cho͘-sêng, sī lâm-ke̍k chiu pán teh-chè-ap chih khek lâm-bí pán teh sî só͘ lēng khí ê, sio̍k tāi-iûⁿ tē-khak. ha̍k-chiá jīn-ûi, koè-khì ê 2800-bān nî keng, iû tē-khak ūn-tōng chō-sêng ê hoé-soaⁿ po̍k-hoat kap toē-tín, kā an toē-si soaⁿ-me̍h ê ko-tō͘ thê-seng 1500 bí. 

Andes Soaⁿ-me̍h khòng bah hong-hù, te̍k-pia̍t sī tâng khòng, sè-kài siōng toā--ê toē-ē tâng khòng chhái khòng-tiûⁿ chiū tī chit ê soaⁿ-me̍h tiong, chāi-tē té chhim ta̍t 1200 bí, chhái-khòng khiⁿ-tō chóng-tiúⁿ chhiau-koè 2000 kong-lí.