recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Clorphenamine** (còn được gọi là **chlorpheniramine**, **CP** hoặc **CPM**) là thuốc kháng histamine thế hệ đầu tiên được sử dụng trong việc ngăn ngừa các triệu chứng của tình trạng dị ứng như viêm mũi và nổi mề đay. Tác dụng an thần của nó tương đối yếu so với các loại thuốc kháng histamine thế hệ đầu tiên khác. Clorphenamine là một trong những thuốc kháng histamine được sử dụng phổ biến nhất trong ngành bác sĩ thú y động vật nhỏ.

Nó được cấp bằng sáng chế vào năm 1948 và được đưa vào sử dụng y tế vào năm 1949.

Sử dụng trong y tế
------------------

### Sản phẩm kết hợp

Clorphenamine thường được kết hợp với phenylpropanolamine để tạo thành một loại thuốc kết hợp chống dị ứng với cả hai đặc tính chống dị ứng và thuốc chống sung huyết, mặc dù phenylpropanolamine không còn có sẵn ở Mỹ sau khi các nghiên cứu cho thấy nó làm tăng nguy cơ đột quỵ ở phụ nữ trẻ. Clorphenamine vẫn có sẵn như một loại thuốc mà không có rủi ro như vậy. Các tên thương hiệu bao gồm Demazin, Allerest 12 Hour, Codral Nighttime, Chlornade, Contac 12 Hour, Exchange select Allergy Multi-Triệu chứng, ARM Allergy Saving, Ordrine, Ornade Spansules, Piriton, Teldrin, Triaminol và Tylenol Cold / Alllen.

Clorphenamine được kết hợp với chất gây nghiện (hydrocodone) trong sản phẩm Tussionex, được chỉ định để điều trị ho và các triệu chứng hô hấp trên liên quan đến dị ứng hoặc cảm lạnh ở người lớn và trẻ em từ 6 tuổi trở lên. Sự kết hợp này được sản xuất như một công thức giải phóng thời gian, cho phép dùng sau mỗi 12 giờ, so với chế độ 4 đến 6 giờ phổ biến hơn đối với các thuốc giảm ho gây nghiện khác.

Các xi-rô giải phóng tức thời chlorphenamine/dihydrocodeine cũng được bán trên thị trường. Thuốc kháng histamine rất hữu ích trong trường hợp dị ứng hoặc cảm lạnh thông thường là nguyên nhân gây ho; nó cũng là một chất gây nghiện của opioid, cho phép tăng cường ức chế ho, giảm đau và các tác dụng khác từ một lượng thuốc nhất định. Ở những nơi khác nhau trên thế giới, các chế phẩm trị ho và cảm lạnh có chứa codeine và chlorphenamine đều có sẵn.

Tham khảo
---------

1. ↑  Fischer, Jnos; Ganellin, C. Robin (2006). *Analogue-based Drug Discovery* (bằng tiếng Anh). John Wiley & Sons. tr. 546. ISBN 9783527607495.
2. ↑  "Phenylpropanolamine (PPA) Information Page – FDA moves PPA from OTC" (Thông cáo báo chí). US Food and Drug Administration. ngày 23 tháng 12 năm 2005. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 1 năm 2009.
3. ↑  "Tussionex® Pennkinetic® (hydrocodone polistirex and chlorpheniramine polistirex) Extended-Release Suspension" (PDF). UCB. 2011. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 3 tháng 6 năm 2014. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2019.
**Quốc kỳ Campuchia Dân chủ** bao gồm Angkor Wat vàng trên nền đỏ. Nó được thông qua vào ngày 5 tháng 1 năm 1976 dưới thời Khmer Đỏ cai trị đất nước Campuchia. Lá cờ này giống với quốc kỳ Việt Nam. Tuy nhiên, điều bất thường là quốc kỳ của các quốc gia cộng sản không có ngôi sao màu đỏ, vàng hoặc búa liềm mang tính biểu tượng.

Lịch sử
-------

Quốc kỳ Campuchia Dân chủ thay quốc kỳ Cộng hòa Khmer, trở thành lá cờ chính thức của Campuchia vào ngày 5 tháng 1 năm 1976 sau khi Khmer Đỏ lên nắm quyền ở nước này vào ngày 17 tháng 4 năm 1975. Trong thời kỳ đó, Khmer Đỏ vẫn sử dụng lá cờ cũ của Vương quốc Campuchia cũng được treo tại trụ sở Liên Hợp Quốc từ tháng 4 năm 1975 đến tháng 1 năm 1976. Lá cờ này từng bị bãi bỏ nhiều lần ở các tỉnh giáp ranh với Việt Nam của Campuchia, nhưng chính phủ mới của nước này đã tính ngày giải phóng thủ đô (7 tháng 1 năm 1979) mới là ngày chính thức hủy bỏ quốc kỳ Campuchia Dân chủ. 

Mặc dù quốc kỳ Cộng hòa Nhân dân Campuchia đã trở thành lá cờ chính thức ở Campuchia sau khi chính phủ Khmer Đỏ lật đổ, quốc kỳ Campuchia Dân chủ vẫn được Chính phủ Liên minh Campuchia Dân chủ và Liên Hợp Quốc sử dụng. Hầu hết các quốc gia đều giữ quan hệ ngoại giao với Chính phủ Liên minh Campuchia Dân chủ vì Cộng hòa Nhân dân Campuchia không giành được sự công nhận rộng rãi của quốc tế.

Biểu tượng
----------

Màu đỏ tượng trưng cho cách mạng và máu và Angkor Wat tượng trưng cho nhà nước của nhân dân, công nhân và nông dân.

Tham khảo
---------

1. ↑  Michael Vickery, *Cambodia 1975-1982*, Silkworm Books 2000, ISBN 978-974-7100-81-5
Đánh cá bằng thuốc nổMột vụ nổ và cá chết hàng loạt
Thuốc nổ được sử dụng
**Đánh cá bằng thuốc nổ** là một phương pháp có tính hủy diệt khác mà ngư dân sử dụng để đánh bắt cá nhỏ bằng thuốc nổ. Phương pháp này có ưu điểm là nhanh chóng bắt được cá, nhưng hậu họa khôn lường, nó là thảm họa đối với hệ sinh thái, nguồn lợi cá, cũng như sự an toàn của người sử dụng và những người khác. Đây là kiểu đánh bắt phổ biến ở Việt Nam.

Phương pháp
-----------

Phương pháp này được thực hiện bằng việc kích nổ với những thanh đinamite, lựu đạn, hoặc thuốc nổ tự chế được châm ngòi hoặc kích hoạt rồi ném xuống nước. Vụ nổ gây chấn động dưới nước, làm nội tạng cá bị vỡ nát và cá chết gần như ngay lập tức vì sóng xung kích, đặc biệt là những con cá nhỏ. Người ta thường cho nổ lần thứ hai để giết các con cá ăn mồi lớn hơn (cá dữ) bị thu hút bởi xác những con cá nhỏ bị chết do vụ nổ đầu.

Phương pháp đánh bắt này không chỉ giết cá trong khu vực nổ chính, là còn lấy đi sự sống của nhiều sinh vật khác tại khu vực này, nhất là tại rạn san hô, những sinh vật không phải mục tiêu đánh bắt. Ngoài ra, nhiều xác cá không nổi lên mặt nước để được vớt mà chìm xuống đáy biển do vậy hiệu quả không có. Các ghe quần đảo trên mặt biển, khi phát hiện đàn cá nổi trên mặt nước, người trên tàu ném thuốc nổ xuống biển, sau đó lặn bắt những con cá đã chết.

Hậu quả
-------

Vụ nổ còn giết cả san hô trong khu vực, tiêu diệt chính cấu trúc của rạn, phá hủy nơi cư trú cho cá và các động vật quan trọng khác có tầm quan trọng đối với việc bảo tồn một rạn san hô mạnh khỏe. Những vùng từng phủ đầy san hô trở thành hoang mạc đầy vụn san hô, cá chết, và không còn gì khác sau cuộc đánh cá bằng thuốc nổ. Kiểu đánh cá này đã làm cho nhiều loài cá bắt đầu quá trình tuyệt chủng.

Việc đánh bắt thủy sản bằng thuốc nổ không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn lợi thủy sản, môi trường sinh thái, mà còn trực tiếp đe dọa đến tính mạng người sử dụng chất nổ. Vụ nổ dưới nước cũng có thể dẫn đến chết cá hàng loạt, đặc biệt trong trường hợp đánh cá bằng chất nổ. Tuy nhiên, những vụ nổ như vậy sẽ không gây ra tình trạng cá chết hàng loạt ở những khu vực quá lớn vì sức nổ nhìn chung có hạn.

Vùng biển miền Trung có nguồn lợi thủy sản phong phú nhất nước. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên vô giá của biển đang bị tàn phá do tình trạng dùng thuốc nổ đánh bắt hải sản. Ngư dân ở huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi nổi tiếng với việc sử dụng thuốc nổ tàn phá biển. Việc đánh bắt thủy hải sản bằng thuốc nổ chỉ thực hiện được ở khơi xa vì vừa khó bị phát hiện. Tuy nhiên, gần đây không ít người đã gan lỳ, bất chấp đánh thuốc nổ gần khu vực bờ.

Tham khảo
---------

* Hiểm họa từ việc sử dụng thuốc nổ đánh hải sản Lưu trữ 2015-12-22 tại Wayback Machine
* Đánh cá bằng thuốc nổ, hậu quả khôn lường
* Chết thảm vì đánh cá bằng thuốc nổ
* Những nguyên nhân có thể khiến cá chết hàng loạt
* Bị thương nặng vì đánh cá bằng thuốc nổ
Đối với các định nghĩa khác, xem Tân Thế giới (định hướng).
Bản đồ Tân Thế giới của Sebastian Münster, biên tập lần đầu năm 1540
Lịch sử Tân Thế giới "Historia antipodum oder newe Welt". Matthäus Merian, 1631.
*Carte d'Amérique* (Bản đồ châu Mỹ), Guillaume Delisle, khoảng năm 1774
**Tân Thế giới** (tiếng Anh: *New World*) là một trong những tên gọi được sử dụng cho phần lớn Tây Bán cầu của Trái Đất, đặc biệt là châu Mỹ (bao gồm cả các đảo lân cận nó) và châu Đại Dương. Châu Mỹ khi được phát hiện vào thời điểm thế kỷ 16–17 là hoàn toàn mới lạ đối với người châu Âu, những người trước đó cho rằng thế giới chỉ bao gồm châu Âu, châu Á và châu Phi (hay còn gọi là Cựu thế giới). Thuật ngữ "Tân Thế giới" không nên nhầm lẫn với các thuật ngữ "Thế giới mới" hay "Thế giới hiện đại" (mặc dù "tân" cũng có nghĩa là "mới") vì các cụm từ sau nói chung được dùng để chỉ thế giới theo dòng thời gian lịch sử, chứ không phải là để chỉ các vùng đất.

Thuật ngữ này do nhà thám hiểm người Florence Amerigo Vespucci đưa ra. Châu Mỹ cũng được gọi là "phần thứ tư của thế giới".

Sử dụng với châu Mỹ
-------------------

Trong những thập niên gần đây, việc sử dụng thuật ngữ "Tân thế giới" bị một số người không chấp nhận, do nó hàm ý rằng chỉ có quan điểm của người châu Âu là duy nhất thích đáng hay hợp lý. Vì thế, thuật ngữ này nói chung hiện nay chỉ được sử dụng trong văn cảnh rất hạn chế của một vài giới xã hội. Thứ nhất là khi người ta nói "Tân thế giới" theo ngữ cảnh lịch sử, khi thảo luận đến chuyến đi của Cristoforo Colombo, sự xâm chiếm Yucatán của người Tây Ban Nha, v.v. Thứ hai là trong ngữ cảnh sinh học khi người ta nói về các loài động, thực vật của Cựu thế giới và Tân thế giới.

Một diễn giải khác của thuật ngữ "Tân thế giới" là "mới" trong ngữ cảnh của loài người; do con người đã tồn tại và sinh sống tại Cựu thế giới một khoảng thời gian dài hơn nhiều so với tại châu Mỹ; vì thế người ta có thể nói là những cuộc di cư đầu tiên sang châu Mỹ đã tìm đến một "thế giới mới".

Cũng có thuyết chứng minh rằng người Viking tới châu Mỹ trước nhà thám hiểm Cristoforo Colombo những năm 500 và lập những làng nhỏ dọc theo bờ biển Bắc Đại Tây Dương – một di tích của họ còn được bảo tồn tại L'Anse aux Meadows, thuộc tỉnh bang Newfoundland và Labrador của Canada.[*cần dẫn nguồn*]

Sử dụng với châu Đại Dương
--------------------------

Trong khi châu Mỹ luôn luôn được miêu tả như là "Tân Thế giới" thì châu Đại Dương có thể được miêu tả hoặc là "Cựu Thế giới" hoặc là "Tân Thế giới" phụ thuộc vào lĩnh vực, đặc biệt là trong trường hợp của New Zealand do sự định cư đầu tiên của con người chỉ diễn ra trong vài thế hệ trước khi Colombo tìm ra châu Mỹ. Trong ngữ cảnh sinh học đôi khi người ta không dùng thuật ngữ này, do các loài của châu Đại Dương khác biệt đáng kể so với các loài của đại lục Á-Âu, châu Phi và các loài của châu Mỹ.

Xem thêm
--------

* Tây bán cầu
* Cựu Thế giới

Tham khảo
---------

1. ↑  M.H.Davidson (1997) *Columbus Then and Now, a life re-examined. Norman: University of Oklahoma Press*, p. 417)
**Gia Luật Sa** (耶律沙) (?-988), tự An Ẩn (安隱), là một quân nhân, chính trị gia của triều Liêu.

Thân thế
--------

Gia Luật Sa là hậu duệ của Diêu Liễn thị, đến những năm Ứng Lịch (951-969) thời Liêu Mục Tông thì được bổ nhiệm làm Nam phủ Tể tướng. Sau khi Liêu Cảnh Tông lên ngôi năm 969, Gia Luật Sa tổng lĩnh công việc biên giới phía nam của Liêu.

Giúp Bắc Hán
------------

Ngày 20 tháng 10 năm 976, Bắc Hán do bị Tống tiến công nên phải sai sứ sang Liêu cầu viện, Liêu Cảnh Tông mệnh Gia Luật Sa cùng Ký vương Gia Luật Địch Liệt đến cứu giúp. Ngày 24 tháng 3 năm 977, Gia Luật Sa và Gia Luật Địch Liệt dâng cho Cảnh Tông những người Tống bị bắt khi cứu giúp Bắc Hán. Do có công cứu Bắc Hán chống Tống, Gia Luật Sa được giữ chức Thái bảo.

Ngày 20 tháng 11 năm 977, Gia Luật Sa đưa các hàng tù trưởng người Đảng Hạng là Khả Xú, Mãi Hữu đến yết kiến Liêu Cảnh Tông, Cảnh Tông ban chiếu phủ dụ.

Ngày 18 tháng 3 năm 979, do lại bị Tống xâm chiếm, Bắc Hán cầu viện Liêu, Liêu Cảnh Tông hạ chiếu bổ nhiệm Gia Luật Sa làm đô thống, Gia Luật Địch Liệt làm giám quân, đem quân đi giúp Bắc Hán. Ngày 17 tháng 4, Gia Luật Sa cùng các tướng khác chỉ huy quân Liêu giao chiến với quân Tống ở Bạch Mã lĩnh. Ban đầu, Gia Luật Sa và chư tướng muốn đợi hậu quân đến rồi mới chiến, song nhóm Gia Luật Địch Liệt và Gia Luật Mạt Chỉ lại tiến đánh ngay. Gia Luật Địch Liệt làm tiên phong vượt suối, song chưa đến giữa đã bị người Tống đánh, binh sĩ Liêu tan vỡ, sĩ tốt tử vong rất nhiều. Năm tướng là Gia Luật Địch Liệt cùng con là Oa Ca, con của Gia Luật Sa là Đức Lý, Lệnh Ổn Đô Mẫn, Tường Ổn Đường đều chết trận. Đến khi binh của Bắc Viện đại vương Gia Luật Tà Chẩn đến và bắn tên thì quân Tống mới thoái. Gia Luật Sa đem quân tiến nhanh về Thái Nguyên, gặp Phò mã đô úy Lư Tuấn của Bắc Hán thì biết tin Thái Nguyên đã mất về tay Tống, Gia Luật Sa đem binh trở về.

Chống Tống
----------

Ngay sau khi tiêu diệt Bắc Hán, Tống tiến đánh đất Yên của Liêu. Ngày 1 tháng 8, Gia Luật Sa giao chiến với quân Tống tại sông Cao Lương, cùng Gia Luật Hưu Ca và Gia Luật Tà Chẩn đại thắng Tống, Tống Thái Tông do vậy triệt binh, Liêu Cảnh Tông do vậy giải trừ tội thua trận trước đó của Gia Luật Sa.

Ngày 29 tháng 6, Liêu Cảnh Tông phong Yên vương Hàn Khuông Tự làm Đô thống, Gia Luật Sa làm giám quân, cùng các tướng khác suất binh phạt Tống. Tuy nhiên, quân Tống chiến bại, Liêu Cảnh Tông muốn giết ông song nhờ Hoàng hậu Tiêu Xước cứu giúp nên mới được miễn chết.

Sau khi Liêu Cảnh Tông mất, Liêu Thánh Tông kế vị, Thái hậu Tiêu Xước xưng chế, triệu ông đến ban cho kỷ trượng. Sau đó, ông lại theo quân phạt Tống, đánh bại quân của Lưu Đình Nhượng (929-987), Lý Kính Nguyên, được ban thưởng nhiều. Ông mất năm 988.

Tham khảo
---------

1. ↑  Liêu sử, quyển 8
2. 1 2 3 4 5  Liêu sử, quyển 9
3. 1 2 3 4 5  Liêu sử, quyển 84
4. ↑  白馬嶺, nay thuộc huyện Vu, tỉnh Sơn Tây
**Bùi Đắc Trụ** (chữ Hán: 裴得宙, ? - 1795), là quan viên triều Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
-------

Bùi Đắc Trụà người ở thôn Xuân Hoà, xã Bình Phú, huyện Tuy Viễn (Bình Khê), phủ Quy Nhơn, đồng hương với anh em Nguyễn Huệ. Hai người cô ruột Phạm Thị Liên, Bùi Thị Nhạn lần lượt trở thành Hoàng chánh hậu của vua Quang Trung, nhân đó Trụ cùng cha ruột là Bùi Đắc Tuyên được trọng dụng, trở thành quan viên cấp cao trong triều đình Tây Sơn.

Năm 1792, Nguyễn Huệ mất, con đích là Nguyễn Quang Toản lên nối ngôi, nhưng tuổi hãy còn thơ ấu. Bùi Đắc Tuyên được tấn phong Thái sư, Thượng trụ quốc, quản lý mọi công việc trong ngoài. Đắc Trụ cũng được phong làm Thị trung Tham mưu. Đắc Tuyên có ý chuyên quyền lấn lướt, mưu đồ cướp lấy ngôi vua, triều Tây Sơn từ đó dần suy thoái
.

Năm 1793, Nguyễn vương phái quân Gia Định vây thành Quy Nhơn (Bình Định), tình thế hết sức quy ngập. Hoàng đế Thái Đức là Nguyễn Nhạc khi này đã bị giáng xuống Tây Sơn vương, sai người ra Phú Xuân (Huế) cầu viện. Quang Toản sai ngụy Thái úy là Phạm Công Hưng đến cứu. Sau khi quân nam rút đi, Hưng nhân đó cướp lấy hết kho tàng, khiến Nguyễn Nhạc tức giận thổ huyết ra mà chết. Triều đình Phú Xuân dùng Đắc Trụ, cùng Nguyễn Văn Huân, Tư lệ Lê Trung đến giúp con của Nhạc là Nguyễn Bảo, nhưng thực ra là ngầm khống chế.

Năm 1794, Đắc Tuyên dùng cớ giết Lê Văn Hưng, quan Trung thư lệnh là Trần Văn Kỉ can ngăn, rồi bị đày làm lính thú khổ sai. Rồi sai Tư mã là Ngô Văn Sở thay Tư đồ Vũ Văn Dũng điều bát quân sự ở Bắc Thành, mà triệu Dũng về. Đi đến trạm Mỹ Xuyên thì gặp phải Trần Văn Kỉ bị phát vãng ra đó. Kỉ bảo với Dũng rằng

*Thái sư ngôi trùm cả nhân thần, cho ai sống được sống, bắt ai chết phải chết; nếu mà không sớm trừ đi, thì rồi có chuyện bất lợi cho nhà nước. Ông nên liệu sớm đi?*
Dũng nghe theo lời đó, bèn cùng Thái úy Hưng, Thái bảo Hóa vây hãm kinh thành, buộc vua phải giao Đắc Tuyên ra, rồi giam vào ngục. Lại sai Thái úy Hưng đem vây đến Quy Nhơn bắt Đắc Trụ, và Tiết chế Thùy ra Thăng Long bắt Ngô Văn Sở giải về triều, thêu dệt thành tội trạng, rồi dìm xuống nước để giết đi. Quang Toản không thể ngăn cản được, chỉ chảy nước mắt khóc thôi.

Không rõ Trụ thọ được bao nhiêu tuổi.

Tham khảo
---------

### Ghi chú

1. ↑  Nay thuộc huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định, Việt Nam
2. ↑  Có sách ghi rằng huyện Hoàng Giang

### Chú thích

1. 1 2  Quốc sử quán triều Nguyễn 2006, tr. 571.
2. ↑  Trần Trọng Kim 1951, tr. 164.
3. ↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 2006, tr. 544.
4. ↑  Ngô gia văn phái 2006, tr. 571.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFNgô\_gia\_văn\_phái2006 (trợ giúp)

### Thư mục

* Trần Trọng Kim (1951), *Việt Nam sử lược*, Hà Nội: Nhà xuất bản Tân Việt, Hà Nội
* Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), *Đại Nam thực lục, tập 2*, Huế: Nhà xuất bản Thuận Hóa
* Ngô gia văn phái (1984), *Hoàng Lê nhất thống chí, quyển 2*, Hà Nội: Nhà xuất bản Văn học
Brazilian footballer
Đừng nhầm lẫn với Graphite.

Đây là một tên người Bồ Đào Nha. Họ đầu tiên hay họ ngoại là *Batista* và họ thứ hai hay họ nội là *Libânio*.

**Edinaldo Batista Libânio** (sinh ngày 2 tháng 4 năm 1979 ở Campo Limpo Paulista, São Paulo), thường được biết tới với tên **Grafite**, là một cầu thủ bóng đá người Brasil hiện đang là tiền đạo của đội bóng Đức VfL Wolfsburg.

Sự nghiệp câu lạc bộ
--------------------

Các câu lạc bộ cũ của anh bao gồm Le Mans Union Club 72, São Paulo Futebol Clube, Goiás Esporte Clube và Anyang LG Cheetahs ở Hàn Quốc. Anh chuyển tời Le Mans sang Wolfsburg với giá 8 triệu euro và có một mùa giải 2008-09 tuyệt vời, trở thành cầu thủ dẫn đầu danh sách ghi bàn ở Bundesliga với thành tích 28 bàn trong 25 lần ra sân và đóng góp lớn vào chức vô địch Bundesliga đầu tiên trong lịch sử đội bóng. Cùng với Edin Džeko, họ trở thành bộ đôi tấn công xuất sắc nhất trong lịch sử Bundesliga. Ở mùa giải 2008-09, trong trận đại thắng 5-1 trước Bayern München, Grafite ghi một trong những bàn thắng được coi là đẹp nhất châu Âu mùa giải đó, một pha dắt bóng qua nhiều hậu vệ rồi đánh gót vào lưới.

Trong trận đấu đầu tiên trong lịch sử Wolfsburg ở cúp C1 gặp PFC CSKA Moscow vào ngày 15 tháng 9 năm 2009, Grafite ghi một hattrick đánh bại đội bóng tới từ Nga 3-1 ở sân nhà, trở thành cầu thủ thứ 6 lập một cú hattrick trong trận ra mắt ở cúp C1.

Sự nghiệp thi đấu quốc tế
-------------------------

Vào ngày 27 tháng 4 năm 2005, anh có trận ra mắt và ghi bàn đầu tiên cho đội tuyển bóng đá quốc gia Brazil trước đội tuyển bóng đá quốc gia Guatemala. Anh nhận danh hiệu Quả Bóng Vàng Brazil vào năm 2003.

Vào ngày 24 tháng 8 năm 2009, trước trận gặp Hamburger SV, anh nhận danh hiệu *"Prêmio Futebol no Mundo"* cho tân binh được mong chờ nhất mùa giải 2008-09, cũng như danh hiệu vua phá lưới vào mùa giải đó.

Vào ngày 2 tháng 3 năm 2010, sau gần năm có trận ra mắt trong màu áo đội tuyển quốc gia anh có trận đấu thứ 2 khi vào sân thay Adriano ở trận gặp đội tuyển bóng đá quốc gia Ireland.

Danh hiệu
---------

* Campeonato Paulista: 2005
* Copa Libertadores 2005
* FIFA Club World Cup: 2005
* Bundesliga: 2008–09
* Bola de Prata: 2003
* Vua phá lưới Bundesliga: 2009

Tham khảo
---------

Liên kết ngoài
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Grafite***. |

* Grafite – Thông tin tại kleague.com Sửa dữ liệu tại Wikidata
* Grafite tại WorldFootball.net
* Grafite tại fussballdaten.de **(tiếng Đức)**
* Grafite tại Sambafoot
* Grafite tại National-Football-Teams.com

| * x
* t
* s
Đội hình Brasil – Giải bóng đá vô địch thế giới 2010 |
| --- |
| 
* 1 Júlio César
* 2 Maicon
* 3 Lúcio
* 4 Juan
* 5 Felipe Melo
* 6 Michel Bastos
* 7 Elano
* 8 Gilberto Silva
* 9 Luís Fabiano
* 10 Kaká
* 11 Robinho
* 12 Gomes
* 13 Dani Alves
* 14 Luisão
* 15 Thiago Silva
* 16 Gilberto
* 17 Josué
* 18 Ramires
* 19 Júlio Baptista
* 20 Kléberson
* 21 Nilmar
* 22 Doni
* 23 Grafite
* Huấn luyện viên: Dunga

 | Brasil |
**Mười ngày** (tiếng Ý: *Decameron*, [deˈkaːmeron; dekameˈrɔn; dekameˈron] hoặc *Decamerone* [dekameˈroːne]) là tác phẩm nổi tiếng nhất của nhà văn Ý Giovanni Boccaccio.

Nội dung
--------

Tác phẩm này gồm 100 câu chuyện do 3 chàng kị sĩ trẻ và 7 cô gái kể cho nhau nghe để đỡ buồn trong 10 ngày về sống tại một ngôi nhà ở nông thôn để tránh nạn dịch hạch xảy ra ở Phirenxê năm 1348. Bằng lối văn châm biếm dí dỏm, các câu chuyện ấy hoặc là kể lại nhưng truyện trong thần thoại và truyền thuyết, hoặc là những câu chuyện phương Đông, nhưng nhiều nhất là những câu chuyện khai thác trong xã hội đương thời, trong đó đề cập đến nhiều đối tượng như lái buôn, tu sĩ, giáo sĩ, quý tộc... "Mười ngày "của Boccacio là một tác phẩm có tính chất vượt thời đại trong lịch sử văn học châu Âu.

Chú thích
---------



|  |  |
| --- | --- |
| Tiêu đề chuẩn Sửa dữ liệu tại Wikidata | 
* BNF: cb11935772g (data)
* GND: 4226218-5
* LCCN: n83800493
* MBW work: b9a30a7d-8b2a-4943-ab81-32898b448315
* VIAF: 311114624
* WorldCat Identities (via VIAF): 311114624

 |
Tượng đài Dân chủ, Bangkok
**Tượng đài Dân chủ** hay **Anusawari Prachathipatai** (tiếng Thái: **อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย**, phiên âm: A-nu-xa-va-li Bơ-la-cha-thi-ba-tai) là một tượng đài ở trung tâm của thủ đô Bangkok, Thái Lan. Tượng đài này nằm ở một vòng xoay giao thông của đại lộ Đông-Tây rộng Thanon Ratchadamnoen Klang, tại điểm giao nhau với Thanon Dinso. Tượng đài nằm ở khoảng giữa Sanam Luang, lò hỏa táng trước Wat Phra Kaew, và ngôi đền Núi Vàng (*Phu Kao Thong*).

Tượng đài được xây dựng năm 1939 bởi nhà cầm quyền quân sự, Thống tướng Plaek Pibulsonggram (được gọi là Phibun), để kỷ niệm cuộc đảo chính tháng 6 năm 1932 dẫn đến việc thiết lập một thể chế quân chủ lập hiến ở Vương quốc Xiêm lúc đó. Phibun xem tượng đài như một Bangkok mới, Tây hóa, "làm cho Thanon Ratchadamnoen thành đại lộ Champs-Élysées và Tượng đài Dân chủ là Khải Hoàn Môn (*Arc de Triomphe*)."

Tượng đài được thiết kế bởi Mew Aphaiwong, một kiến trúc sư có anh trai Khuang Aphaiwong là một thành viên lãnh đạo của chế độ Phibun. Nhà điêu khắc Ý, Corrado Feroci, (tên Thái là Silpa Bhirasi) đã thực hiện những bức điêu khắc xung quanh chân đế của tượng đài.

Việc xây dựng tượng đài này vào thời điểm đó không gây mấy thiện cảm ở Thái Lan. Các cư dân địa phương và chủ tiệm (phần lớn là người gốc Hoa) đã bị đuổi ra khỏi nhà và cửa hàng với thông báo trước 60 ngày. Việc mở rộng đường Thanon Ratchadamnoen thành một đại lộ lễ nghi dẫn đến việc phải đốn hạ nhiều cây cối hai bên. Trung tâm của tượng đài miêu tả tượng trưng hiến pháp Thái Lan năm 1932 được khắc chạm bên trên của hai bát vàng nằm quanh một tháp nhỏ bằng vàng. Hiến pháp được bảo bọc một cách hình tượng bằng 4 cánh, đại diện cho bốn nhánh của quân đội Thái Lan: lục quân, không quân, cảnh sát, hải quân - những lực lượng tham gia đảo chính năm 1932.

Tham khảo
---------

1. ↑  Ka F. Wong, *Visions of a Nation: Public Monuments in Twentieth-Century Thailand*, White Lotus, Bangkok 2006, 65

* Bài viết trích từ khóa luận tốt nghiệp "Bài thuyết minh xây dựng tuyến điểm đất nước Thái Lan "- tác giả Phan Minh Châu - Lưu tại thư viện trường Đại học Hùng Vương.

13°45′24″B 100°30′6″Đ﻿ / ﻿13,75667°B 100,50167°Đ﻿ / 13.75667; 100.50167 **Tọa độ: Tham số dư**  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Tượng đài Dân chủ***. |

| * x
* t
* s
Du lịch Bangkok, Thái Lan |
| --- |
| Wat Kalayanamitr • Wat Paknam Bhasicharoen • Wat Pathum Wanaram • Wat Pho • Wat Phra Kaew • Wat Rajbopit • Wat Rakang • Wat Ratchanaddaram • Wat Saket • Wat Suthat • Wat Traimit • Wat Yan Nawa • Wat Dhammongkol • Wat Bowonniwet • Wat Benchamabophit • Wat Arun • Tượng đài Dân chủ, Bangkok • Tượng đài Chiến thắng, Bangkok • Tháp Baiyoke II • Suan Pakkad • Sao Ching Cha • Sanam Luang • San Phra Phrom • Phố Tàu Bangkok • Cung điện Hoàng gia Thái Lan • Cung điện Vimanmek • Cung điện Chitralada • Công viên Chatuchak • Chợ Bo-bae • Chợ Chatuchak • Chợ đêm Suan Lum • Chợ Major Ratchayothin • Chợ Pak Khlong • Chợ Pratunam
 |  |
Đối với các định nghĩa khác, xem Closer.

***Closer*** là một phim điện ảnh chính kịch lãng mạn của Mỹ năm 2004 do Patrick Marber viết kịch bản, dựa trên vở kịch cùng tên năm 1997 của chính ông. Phim do Mike Nichols đạo diễn kiêm sản xuất với sự tham gia của Julia Roberts, Jude Law, Natalie Portman và Clive Owen. Nội dung phim giống như vở kịch được chuyển thể, là một phiên bản bi kịch hiện đại từ vở opera *Così fan tutte* của Mozart. Phim được công nhận với nhiều giải thưởng và đề cử, trong đó có các đề cử Oscar và chiến thắng Quả cầu vàng cho cả Portman và Owen với diễn xuất vai phụ của họ trong phim.

Nội dung
--------

Câu chuyện xảy ra tại London, Dan Wolf (Jude Law) là một nhà báo tốt bụng chuyên viết cáo phó, đưa Alice Ayres (Natalie Portman) đến bệnh viện sau khi cô này bị xe đâm. Duyên số run rủi thế nào mà hai người lại nảy sinh tình cảm với nhau, Dan muốn viết một cuốn sách dựa trên cảm hứng về cuộc đời Alice. Một năm sau, trong khi chụp ảnh chuẩn bị phát hành sách, Dan gặp gỡ phó nháy Anna Cameron (Julia Roberts), anh muốn làm quen với cô nhưng bị từ chối nên giăng bẫy ghép đôi Anna với bác sĩ da liễu nghiện sex Larry Bagley (Clive Owen), nhưng kết cục lại là một đám cưới hạnh phúc.
Rồi lại một năm sau nữa, Dan và Anna bắt đầu hẹn hò nhau khiến mối quan hệ bốn người rạn vỡ. Dan băn khoăn giữa cô bạn gái đáng yêu nhưng suốt ngày bám riết lấy anh và cô bồ lạnh lùng nhưng rất thông minh, còn Anna chẳng thể chọn lựa Dan hay ông chồng ngọt ngào nhưng hơi bạo lực. Mối quan hệ chồng chéo khiến tất cả bọn họ bắt đầu bị ám ảnh bởi chuyện gây tổn thương cho nhau và gây ra nhiều đổ vỡ đáng tiếc.

Tham khảo
---------

1. ↑  "boxofficemojo.com". *Closer (2004)*. Truy cập 21 tháng 3 năm 2006.

Liên kết ngoài
--------------

* Trang web chính thức
* *Closer* trên Internet Movie Database
* *Closer* tại AllMovie
**Okowa** お こ わ (強 飯) là một món cơm hấp của Nhật Bản được làm từ gạo nếp trộn với thịt hoặc rau. Đôi khi được kết hợp với các loại thảo mộc hoang dã (sansai okowa) và hạt dẻ (kuri okowa). Thông thường gạo nếp đun sôi trộn với đậu đỏ để có màu đỏ cho giống lễ hội, thực hiện bằng cách đun gạo với đậu đỏ. Okowa được dùng để ăn ở nhiệt độ phòng, nên nó được sử dụng để làm onigiri để có khả năng đông lạnh tốt.

Từ nguyên
---------

Từ Okowa trong tiếng Nhật bắt nguồn từ một dạng rút gọn của Kowameshi (có nghĩa là "gạo cứng"). Đôi khi, các món ăn được làm bằng cách pha trộn các loại gạo khác nhau còn được gọi là Okowa.

Lịch sử
-------

Ban đầu dùng gạo nếp nấu bằng hơi nước, Okowa hiện nay đề cập đến gạo đỏ gọi là Sekihan. Cơm trắng gọi bằng một cái tên khác.

Biến thể
--------

Okowa có thể trộn với bất kỳ loại thành phần thịt hoặc rau, giữ nguyên gạo cơ bản và các hương vị khác nhau. Một số món ăn kèm truyền thống, bao gồm, khoai lang, hạt dẻ (nấu sẵn), măng (luộc). Thịt lợn xá xíu, vịt quay hoặc xúc xích thái hạt lựu là những món bổ sung phổ biến. Các phương pháp nấu cơm khác, bao gồm cháo, dango, ojiya, mochi và sushi.

Chuẩn bị
--------

Các thành phần được sử dụng để chế biến Okowa bao gồm, gạo nếp, dầu mè, nước dashi, nước tương, rượu mirin, muối, gừng, nấm băm nhỏ và cà rốt, khoai lang, hạt dẻ, hành lá, cá nấu chín và tảo biển. Gạo được vo sạch với nước và để ráo trong khoảng 30 phút. Gạo thêm vào cùng với nước hầm, rượu mirin, dầu mè, muối, rượu sake vào nồi và để thêm ba mươi phút. Tiếp theo cho thịt, rau và gừng. Đậy nắp trong khi nấu và đun sôi một lần trước khi hạ nhỏ lửa trong mười hai phút. Lửa tắt cơm được hấp thêm mười phút. Cơm giữ trong nhiệt độ phòng sau đó tạo hình tam giác hoặc các viên nhỏ. Cuối cùng, phần đáy được gói bằng lá tảo biển.

Tham khảo
---------

1. ↑  "Food and Wine Festivals and Events Around the World", C. Michael Hall, Liz Sharples, ISBN 1136402691
2. ↑  *A Taste of Japan*, Donald Richie, Kodansha, 2001, ISBN 4-7700-1707-3
3. ↑  "History of Soybeans and Soyfoods in Japan, and in Japanese Cookbooks and Restaurants outside Japan (701 CE to 2014)", William Shurtleff, Akiko Aoyagi ISBN 9781928914655
4. 1 2  "Kibo ("Brimming with Hope"): Recipes and Stories from Japan's Tohoku", Elizabeth Andoh, ISBN 9781607743705
5. ↑  Japanese Cooking: A Simple Art
Cookery, Food and Drink Series", Shizuo Tsuji, ISBN 9784770030498
6. ↑  "Transactions of the Congress". 1925.
7. 1 2  Daoust, Phil; Khaleeli, Homa; Sawa, Dale Berning; Cacanas, Zoe (22 tháng 4 năm 2017). "Four recipes to get your kids eating more veg and less sugar - Cooking with kids". *the Guardian*. Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2018.
8. ↑  Itoh, Makiko (14 tháng 10 năm 2016). "'Kuri': The nutty staple of ancient Japan". Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2018 – qua Japan Times Online.
**Vũ Duy Chí** (1604-1678) là quan nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Sự nghiệp
---------

Vũ Duy Chí là người làng Mộ Trạch, huyện Đường An (nay là huyện Bình Giang, Hải Dương , Việt Nam). Ông là người có tài văn học, theo giúp chúa Trịnh Tạc khi Trịnh Tạc chưa lên ngôi chúa, được kính trọng.

Sau khi Trịnh Tạc lên ngôi, phải đối phó với họ Nguyễn phía nam, họ Mạc phía bắc, Vũ Duy Chí thường theo phò tá với những vai trò trực tiếp hầu cận, chở lương, đốc chiến, lập được nhiều công lao.

Thời Lê Huyền Tông (1663-1671), ông được phong làm Thượng thư bộ Lễ, tước Phương quận công. Năm 1669 ông cùng Trần Đăng Tuyển được vào làm Tham tụng trong phủ chúa Trịnh, được tin cậy.

Ngày tết nguyên đán, chúa Trịnh Tạc có lệnh cho các quan hai ban văn võ sau khi chầu vua Lê xong đều để nguyên phẩm phục sang lạy ở phủ chúa. Ông có ý kiến phản đối:

*Nhà chúa xưa nay vẫn một niềm tôn phù hoàng gia. Vậy lễ ngày hôm nay chỉ nên mặc áo thanh cát, không nên vội dùng triều phục, sợ trái chế độ cũ*
Ý kiến "phù Lê" thẳng thắn của ông khiến chúa Trịnh phải thôi lệnh mặc triều phục sang phủ chúa.

Năm 1676 thời Lê Hy Tông (1676-1705), ông xin cáo lão về hưu, được gia thăng Thượng thư bộ Lại, Quốc lão thiếu phó. Chúa Trịnh Tạc làm đôi câu đối thêu lên cờ tặng ông:

*Nhất đại tông thần Tiêu tướng quốc*
*Lưỡng triều nguyên lão Triệu Hàn vương*
dịch:

Làm quan đầu triều một đời như Tiêu Hà
Làm nguyên lão hai triều như Hàn vương Triệu Phổ.
Năm 1678, ông mất, thọ 75 tuổi, được truy tặng là Thái phó.

Nhận định
---------

Sử gia Phan Huy Chú nhận định về ông như sau:

*Ông tính trung hậu, chất phác, ngay thẳng, giữ mình đứng đắn, không a dua*

Tham khảo
---------

* Phan Huy Chú (2008), *Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1*, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích
---------

1. 1 2  Phan Huy Chú, sách đã dẫn, tr 330
2. ↑  Tiêu Hà thời Hán Cao Tổ, Triệu Phổ thời Tống Thái Tổ
**Giải thưởng Trần Văn Giàu** (tên đầy đủ **Giải thưởng khoa học Trần Văn Giàu**) là giải thưởng do GS Trần Văn Giàu sáng lập năm 2002 với mục tiêu trao giải cho các tác giả với các công trình nghiên cứu về lịch sử và lịch sử tư tưởng tại Nam Bộ và khu vực cực Nam Trung Bộ. Giải thưởng được Ủy ban giải thưởng Trần Văn Giàu tổ chức và trao hằng năm

Lịch sử
-------

GS Trần Văn Giàu là một nhà sử học và là nhà nghiên cứu về lịch sử tư tưởng Việt Nam, trong sự nghiệp nghiên cứu khoa học ông đã có hơn 100 công trình về sử học, tư tưởng, triết học,...ông mong muốn có những thế hệ là các nhà nghiên cứu sau tiếp bước ông trong các lĩnh vực sử học, lịch sử tư tưởng ở miền Nam.. Từ năm 2002, ông sáng lập Ủy ban giải thưởng Trần Văn Giàu do nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng là Chủ tịch ủy ban giải thưởng đầu tiên, sau khi nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng mất năm 2007, nhà nghiên cứu Tô Bửu Giám là Chủ tịch ủy ban giải thưởng

Kinh phí trao giải hằng năm được dựa vào khoảng tiền trị giá 1000 cây vàng do GS Trần Văn Giàu bán nhà làm quỹ

Quy chế trao giải
-----------------

Mỗi năm có hai giải, giá trị như nhau: một cho lĩnh vực sử học, một cho lĩnh vực tư tưởng; yêu cầu của mỗi lĩnh vực là những phát hiện có tính sáng tạo, những gì mới, có nghĩa là những vấn đề chưa được nghiên cứu hay đã nghiên cứu nhưng chưa sâu, chưa có luận cứ khoa học giải thích vững chắc, chưa in thành sách hoặc đã in thành sách thì không quá hai năm kể từ ngày in và phát hành. Ủy ban giải thưởng nêu rõ: *cái mới hoàn toàn không có nghĩa xuất phát từ số không mà có sự tiếp nối kế thừa nhưng có điểm khám phá mới*. Đề tài nghiên cứu đa dạng, phong phú, không cứ chỉ là đề tài bác học mà còn cả về những vấn đề đã tiếp xúc trong cuộc sống hàng ngày, nhưng chưa đi sâu lý giải như tên một tỉnh, một vùng đất, một nhân vật, một tập quán, một đạo giáo, một phong tục riêng của vùng đất Nam Bộ. Người tham gia bất kể là sống ở vùng miền nào, người Việt tại nước ngoài đều có thể dự giải

Giải thưởng qua các năm
-----------------------

Giải thưởng đã được trao cho các tác giả và các công trình từ năm 2003-2010

### 2003

* Lịch sử: Thái Hồng với công trình "Nguyễn Tri Phương"
* Lịch sử tư tưởng: *chưa có tác giả/công trình để trao*

### 2004

* *chưa có tác giả/công trình để trao*

### 2005

* Lịch sử: Nguyễn Đình Đầu với công trình "Nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn"
* Lịch sử tư tưởng: *chưa có tác giả/công trình để trao*

### 2006

* Lịch sử: Tập thể tác giả với công trình "Lịch sử Nam Bộ kháng chiến chống Pháp"
* Lịch sử tư tưởng: *chưa có tác giả/công trình để trao*

### 2007 & 2008

* *chưa có tác giả/công trình để trao*

### 2009

* Lịch sử: PGS.TS Phạm Đức Mạnh và nhóm cộng tác với công trình "Những di tích khảo cổ thời văn hóa Óc Eo và hậu Óc Eo ở An Giang"
* Lịch sử tư tưởng: *chưa có tác giả/công trình để trao*

### 2010

* Lịch sử: Ban biên soạn Lịch sử Nam bộ kháng chiến với công trình "Lịch sử Nam bộ kháng chiến chống Mỹ"
* Lịch sử tư tưởng: *chưa có tác giả/công trình để trao*

Chú thích
---------

1. 1 2
2. ↑  Vài suy nghĩ về lĩnh vực lịch sử tư tưởng trong giải thưởng khoa học Trần Văn Giàu, Tô Bửu Giám, Nhà xuất bản Thời Đại 2011
3. 1 2
**John Wooldridge Horton** (1902 – 1984) là một cầu thủ bóng đá người Anh có một lần ra sân ở Football League cho Southampton năm 1921.

Sự nghiệp bóng đá
-----------------

Horton sinh ra ở Thurnscoe, gần Barnsley ở Yorkshire và lần đầu thu hút sự chú ý khi thi đấu cho Wombwell. Mùa giải 1920–21 ông ghi tổng cộng 40 bàn, giúp Wombwell cán đích thứ hai ở Yorkshire League và được chơi ở Midland League.

Vào tháng 5 năm 1921, ông được ký hợp đồng bởi Southampton, sau đó thi đấu ở Football League Third Division South. Ông ghi bàn thường xuyên cho đội dự bị và ra mắt đội chính khi thay cho Bill Rawlings trong trận đấu với Watford vào ngày 29 tháng 10 năm 1921, kết thúc với thắng lợi 2–0 cho Saints. Sau khi có trận ra mắt, ông bị gãy chân trong trận đấu của đội dự bị với Bristol City, và phải kết thúc sự nghiệp bóng đá của mình.

Tham khảo
---------

1. ↑  Joyce, Michael (2004). *Football League Players' Records 1888 to 1939*. Nottingham: Tony Brown. tr. 130. ISBN 1-899468-67-6.
2. 1 2 3  Holley, Duncan; Chalk, Gary (1992). *The Alphabet of the Saints*. ACL & Polar Publishing. tr. 176. ISBN 0-9514862-3-3.
3. ↑  "Wombwell F.C.". Football Club History Database. Truy cập 15 tháng 10 năm 2012.
4. ↑  Chalk, Gary; Holley, Duncan (1987). *Saints – A complete record*. Breedon Books. tr. 67. ISBN 0-907969-22-4.
**Đảo Cuttyhunk**  là một hòn đảo trong quần đảo Elizabeth của Massachusetts. Từng là một địa điểm để khai thác sát mộc bị chiếm giữ trong vài tuần vào năm 1602, có thể xem đây là điểm dân cư đầu tiên của Anh ở New England. Cuttyhunk nằm giữa Buzzards Bay về phía bắc và eo biển Vineyard về phía nam. Đảo Penikese và đảo Nashawena lần lượt nằm ở phía bắc và đông.

Đảo này rộng 580 mẫu Anh (0,91 dặm vuông Anh; 2,3 km2), với dân số 52 người theo thống kê 2000. Đây là đảo lớn thứ tư quần đảo Elizabeth và về hành chính thì nằm trong thị trấn Gosnold.

Địa lý
------

### Sinh thái

Tượng đài Bartholomew Gosnold
Cuttyhunk dài chừng một dặm rưỡi, và rộng ba phần tư dặm, với một hải cảng tự nhiên ở phía đông. Nửa hòn đảo là nơi bảo tồn tự nhiên. Nó là nơi cư ngụ cho nhiều loài chim gồm choi choi chân vàng, nhàn bé, chim mò ốc Mỹ, cũng như nhiều động vật có vú như hươu đuôi trắng, chuột chân trắng, và thỏ đuôi bông Bắc Mỹ. Ở đây cũng có một quần thể nhỏ sói đồng cỏ. Cuttyhunk có đa số các loại hoa dại tại New England, cũng như thanh mai và hương đậu.

Hai bán đảo choãi ra từ phần chính của đảo, gọi là Canapitsit (phía nam) và Copicut Neck (phía bắc). Bờ biển chỉ yếu được tạo nên từ đá. Cuttyhunk được hình thành từ những loại đá mà cũng có mặt ở Vermont và New Hampshire.

Điểm cao nhất trên đảo là Lookout Hill, đạt 154 foot (47 m) trên mực nước biển. The Lookout là nơi có một trong 6 boong ke phòng thủ mà Tuần duyên Hoa Kỳ xây dựng năm 1941 để phát hiện U-boat của Quốc Xã trong vùng biển xung quanh. Thiết bị quan sát và vũ khí đã được tháo bỏ vào cuối Thế chiến II, và boong ke nay là địa điểm píc níc.

### Khí hậu

| Dữ liệu khí hậu của Cuttyhunk, MA |
| --- |
| Tháng | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Năm |
| Trung bình cao °F (°C) | 37(3) | 39(4) | 46(8) | 56(13) | 67(19) | 77(25) | 83(28) | 82(28) | 74(23) | 63(17) | 52(11) | 42(6) | 59,833 |
| Trung bình thấp, °F (°C) | 20(−7) | 22(−6) | 29(−2) | 38(3) | 48(9) | 58(14) | 65(18) | 65(18) | 57(14) | 46(8) | 37(3) | 26(−3) | 42,583 |
| *Nguồn:*  |

Chú thích
---------

1. ↑  Đảo Cuttyhunk – Hệ thống Thông tin Địa danh (GNIS), Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS)
2. ↑  Detailed Tables – American FactFinder[*liên kết hỏng*]
3. ↑  "Coastal Waterbird Program". *Mass Audubon*. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2015.
4. ↑  <Intellicast= >*Cuttyhunk, Massachusetts*. Intellicast. 2016. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2016. `|title=` trống hay bị thiếu (trợ giúp)
Đối với các định nghĩa khác, xem Bồ Tùng Linh (định hướng).

**Bồ Tùng Linh** (phồn thể: 蒲松齡, giản thể: 蒲松龄, sinh ngày 5 tháng 6 năm 1640 — mất ngày 25 tháng 2 năm 1715), tự là **Lưu Tiên** (**留仙)** và **Kiếm Thần (剑臣)**, cũng có người gọi ông là **Liễu Tuyền cư sĩ (柳泉居士)**, là một văn sĩ người Trung Hoa dưới triều đại nhà Thanh. Ông được biết đến nhiều với tác phẩm Liêu trai chí dị (聊齋志異).

Tiểu sử
-------

Bồ Tùng Linh sinh ra trong một gia đình tiểu thương ở huyện Truy Xuyên (淄川, nay là một quận của địa cấp thị Truy Bác, tỉnh Sơn Đông). Tổ tiên ông có thể coi là người Mông Cổ. Năm Thuận Trị thứ 14 (1657), ông đỗ tú tài khi mới 18 tuổi, nhưng phải mãi đến năm Khang Hi thứ 50 (1710), khi 71 tuổi mới được bổ làm cống sinh.

Thân phụ của Bồ Tùng Linh là Bồ Bàn vì lận đận nơi khoa trường, nên đã từ bỏ nghiệp nho theo nghiệp thương gia. Sinh con đầu lòng là Triệu Kỳ nhưng chẳng may chết yểu. Đến tuổi trung niên thì coi như ông đã tuyệt tự nên ông đóng cửa chuyên tâm đọc sách và làm từ thiện. Nhưng kỳ lạ thay lúc đó ông lại có bốn người con lần lượt là: Triệu Cơ, Bá Linh, Tùng Linh và Hạc Linh. Bồ Tùng Linh là con dòng thứ. Mẹ đẻ ông là người họ Đổng.

Ông dành hầu hết thời gian trong việc dạy học tư, và sưu tầm những câu chuyện mà sau này được viết trong tác phẩm Liêu trai chí dị.

Sáng tác
--------

Bồ Tùng Linh có các sáng tác trong cả thơ, tiểu thuyết và truyện ngắn. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là đoản thiên tiểu thuyết Liêu trai chí dị bao gồm 16 quyển chia làm 431 tập truyện chính và 17 truyện phụ, vị chi 448 tập về những truyện kỳ quái mà ông sưu tập được. Đây cũng được coi là một đỉnh cao trong thể loại truyện ngắn cổ điển Trung Quốc.

Về tiểu thuyết, có bộ 16 quyển Liêu trai văn tập. Về thơ cũng có bộ Liêu trai thi tập bao gồm 6 quyển với hơn 1.000 bài thơ, 170 bài từ, 14 vở ca khúc dân gian và 3 vở tạp kịch. Ngoài ra, một số nhà phê bình văn học cho rằng tác phẩm tiểu thuyết Tỉnh thế nhân duyên truyện (醒世姻緣傳) bằng tiếng Trung bản ngữ là của ông sáng tác.

Luận bàn 2 chữ Liêu trai
------------------------

Trong 2 từ Liêu Trai (聊齋) thì từ "Trai" là chính từ, còn từ "Liêu" chỉ là bổ túc từ.

Từ "Trai - 齋" có rất nhiều nghĩa nhưng nghĩa "phòng học" là được nhiều người đồng tình nhất.

Từ "Liêu - 聊" có nghĩa là "sơ sài", "tạm bợ".

Vậy Liêu Trai có nghĩa là phòng học (cũng có thể là phòng đọc sách ngày xưa) sơ sài tạm bợ.

Có giai thoại kể rằng, Liêu trai chí dị ban đầu có tên là "Quỷ Hồ Truyện" (鬼狐傳), nhưng trong lúc Bồ Tùng Linh đi thi hương, quỷ hồ cứ quanh quẩn ngoài lều khiến ông sợ hãi nên đổi tên thành Liêu Trai Chí Dị. Tuy nhiên đây chỉ là lời đồn, không có căn cứ để xác minh.

Tham khảo
---------

* Encyclopædia Britannica 2005 Ultimate Reference Suite DVD, - P'u Sung-ling
* Shi, Changyu, "Pu Songling"[*liên kết hỏng*]. *Encyclopedia of China*, 1st ed.

Chú thích
---------

1. ↑  "Bồ Tùng Linh và truyện ngắn "Chuyện lạ chim câu"". Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 21 tháng 12 năm 2008.
**Trần Hoàn** (chữ Hán: 陈桓, ? – 1393), người Hào Châu , tướng lãnh đầu đời Minh trong lịch sử Trung Quốc.

Cuộc đời và sự nghiệp
---------------------

Ban đầu Hoàn hưởng ứng nghĩa quân của Chu Nguyên Chương, tham gia đánh hạ các châu Trừ, Hòa. Sau khi vượt Trường Giang, Hoàn tham gia đánh hạ Tập Khánh, trèo lên thành đầu tiên. Sau đó Hoàn tham gia đánh chiếm Ninh Quốc, Kim Hoa; tham gia chiến đấu ở Long Giang, Bành Lễ; tham gia các chiến dịch thu phục các khu vực Hoài Đông, Chiết Tây và bình định Trung Nguyên, nhờ công dần được thụ chức Đô đốc thiêm sự.

Năm Hồng Vũ thứ 4 (1371), Hoàn tham gia tấn công nhà Minh Hạ ở đất Thục. Năm thứ 14 (1381), Hoàn tham gia chinh thảo Vân Nam, cùng Hồ Hải, Quách Anh soái 5 vạn binh, từ Vĩnh Ninh rảo đến Ô Tát. Đường sá hiểm trở, bọn Hoàn từ Xích Hà tiến quân, cùng các dân tộc thiểu số ở Ô Tát đại chiến, đánh cho bọn họ thua chạy. Tiếp đó bọn Hoàn đánh bại thổ tù ở Mang Bộ, đuổi đi Hữu thừa Thực Bặc nhà Nguyên, rồi xây thành Ô Tát. Tiếp đó nữa bọn Hoàn thu hàng các dân tộc thiểu số ở Ô Mông, tiến quân đánh hạ Đại Lý, sau cùng bình định các châu ấp ở Nhữ Ninh, Vĩnh Ninh.

Năm thứ 17 (1384), Hoàn được phong Phổ Định hầu, ăn lộc 2500 thạch/năm, còn có thế khoán. Năm thứ 20 (1387), Hoàn cùng Tĩnh Ninh hầu Diệp Thăng chinh thảo Đông Xuyên, bắt giết rất nhiều. Tiếp đó Hoàn nhận lệnh Tổng chế Vân Nam chư quân. Tiếp đó nữa Hoàn đánh dẹp các tộc thiểu số ở Cửu Khê, rồi xây dựng doanh bảo, tổ chức đồn điền.

Sau đó, Hoàn được quay về Nam Kinh. Đến năm thứ 26 (1393), Hoàn bị liên lụy vụ án Lam Ngọc, chịu tội chết. Hoàn là 1 trong 6 vị hầu tước của vụ án Lam Ngọc (còn lại là Tào Chấn, Trương Dực, Trương Ôn, Chu Thọ, Tào Hưng).

Tham khảo
---------

* Minh sử quyển 132, liệt truyện 20 – Lam Ngọc truyện

Chú thích
---------

1. ↑  Nay là Phượng Dương, An Huy
**Trương Long** (chữ Hán: 张龙, ? – 1397), người phủ Hào Châu, hành tỉnh Giang Chiết , tướng lãnh đầu đời Minh.

Sự nghiệp
---------

Long tham gia nghĩa quân của Chu Nguyên Chương, theo ông ta vượt Trường Giang, bình định Thường Châu, Ninh Quốc, Vụ Châu, đều có công. Nghĩa quân đánh Giang Châu, Long được làm Đô tiên phong. Bình xong Vũ Xương, Long được thụ chức Hoa Thương sở Thiên hộ. Tham gia bình Hoài Đông, Long được làm Thủ ngự Hải An. Giao chiến với Trương Sĩ Thành ở cửa biển, Long bắt Bành nguyên soái, tóm vài trăm lính. Tiến đánh Thông Châu, Long chém chết tướng địch. Sau đó Long được cất nhắc làm Uy Vũ vệ Chỉ huy thiêm sự, tham gia bình định Sơn Đông, Hà Nam. Đại binh hạ Đồng Quan, Long được lấy làm Phó lưu thủ.

Năm Hồng Vũ thứ 3 (1370), Long được điều đi giữ Phượng Tường, đổi làm Phượng Tường vệ chỉ huy. Bộ tướng của Khoách Khuếch Thiếp Mộc Nhi là Hạ Tông Triết dốc lực lượng vây thành, Long cố thủ. Tông Triết đánh cửa bắc, Long xuất binh đánh trả, trúng tên vào sườn phải, không chút run rẩy, rồi đánh cho địch đại bại. Long tiến hạ Phượng Châu, bắt bọn Lý tham chánh hơn 20 người. Đại tướng quân Từ Đạt vào Miện Châu, sai Long riêng nắm 1 cánh quân, từ Phượng Tường vào đường sàn Liên Vân, tấn công Hưng Nguyên, thu hàng thủ tướng Lưu Tư Trung. Thục tướng Ngô Hữu Nhân đến phạm, Long đánh đuổi được. Hữu Nhân dốc hết binh áp sát thành, sửa sang công cụ; Long từ cửa bắc xông ra, quấy nhiễu phía sau Hữu Nhân, khiến địch bỏ giáp trượng mà chạy, từ ấy không dám dòm ngó Hưng Nguyên. Sau đó Long được triệu làm Thiêm đại đô đốc phủ sự.

Năm thứ 11 (1378), Long theo Lý Văn Trung đánh Tây Phiên Thao Châu. Luận công, Long được phong Phượng Tường hầu. Long tiếp tục theo Phó Hữu Đức đánh Vân Nam, trấn thủ Thất Tinh quan, phá Đại Lý, Hạc Khánh, bình định người Man ở các động. Long được gia lộc 500 thạch, cho thế khoán 30 năm. Năm thứ 20 (1387), Long theo Phùng Thắng ra Kim Sơn, thu hàng Nạp Cáp Xuất. Năm sau, Phùng Thắng điều hàng quân đi Vân Nam, đến Thường Đức thì họ bỏ trốn; Long đuổi theo đến Trùng Khánh thì bắt được. Mùa xuân năm thứ 23 (1390), Long cùng Duyên An hầu Đường Thắng Tông làm Đốc đồn điền ở Bình Việt, Trấn Viễn, Quý Châu, kiến nghị đặt Long Lý vệ. Gặp lúc Đô quân nổi loạn, Long nhờ Lam Ngọc đánh dẹp. Sau đó Long lấy cớ già bệnh xin hưu.

Năm thứ 30 (1397), Long mất.

Hậu nhân
--------

Con trai là Trương Lân, được lấy con gái thứ 8 của Minh Thái Tổ là Phúc Thanh công chúa, thụ chức Phò mã đô úy. Cháu nội là Trương Kiệt hầu hạ công chúa nên ở lại kinh sư; đầu thời Minh Thành Tổ, Kiệt bị mất tước hầu. Chắt nội là Trương Tự, thời Minh Tuyên Tông, dựa vào ân chiếu để xin được kế tự; bộ Lại trả lời tước hầu của Long đã không được kế tự đến 40 năm, không cho.

Tham khảo
---------

* Minh sử quyển 130, liệt truyện 18 – Trương Long truyện

Chú thích
---------

1. ↑  Nay là Phượng Dương, An Huy
**Lưu Hi Nghiêu** (giản thể: 刘希尧; phồn thể: 劉希堯; bính âm: *Liú Xīyáo*, ? - 1649), xước hiệu là **Cải thế vương** hay **Trị thế vương**, một trong 5 thủ lĩnh của Cách, Tả ngũ doanh thuộc phong trào khởi nghĩa nông dân cuối đời Minh.

Quá trình hoạt động
-------------------

Từ năm thứ 10 (1637) đến thứ 15 (1642), ông hội họp với bọn "Lão Hồi Hồi" Mã Thủ Ứng, "Cách lý nhãn" Hạ Nhất Long, "Tả kim vương" Hạ Cẩm, "Loạn thế vương" Lận Dưỡng Thành, lấy vùng núi Anh Sơn, Hoắc Sơn thuộc đông bộ Hồ Bắc làm cứ điểm, hoạt động ở giao giới 3 tỉnh An Huy, Hà Nam, Hồ Bắc, trường kỳ đấu tranh với quan quân, được gọi là **Cách, Tả ngũ doanh** hay **Hồi, Cách ngũ doanh**.

Năm thứ 15 (1642), Cách, Tả ngũ doanh liên kết với Lý Tự Thành, chủ yếu hoạt động ở một dải tây bộ Hồ Bắc và tây bắc bộ Hồ Nam, đánh chiếm được các nơi Di Lăng, Lễ Châu, Thường Đức. Cách, Tả ngũ doanh còn đưa quân về Hà Nam phối hợp với Lý Tự Thành trong nhiều chiến dịch quan trọng.

Sau khi Lý Tự Thành giết chết La Nhữ Tài và Hạ Nhất Long, thống nhất chỉ huy, biên chế lại nghĩa quân, Hi Nghiêu được làm Chế tướng quân. Tự Thành mất, ông tiếp tục tham gia kháng Thanh. Năm Vĩnh Lịch thứ 3 nhà Nam Minh, tức năm Thuận Trị thứ 5 nhà Thanh (1649), Hi Nghiêu và Lưu Phương Lượng tử trận ở Sâm Châu .

Tham khảo
---------

* Ngô Vĩ Nghiệp – Tuy khấu kỷ lược
* Cố Thành - Minh mạt nông dân chiến tranh sử

Chú thích
---------

1. ↑  Vương Phu Chi - Vĩnh Lịch thực lục: *Lưu Hi Nghiêu, Lưu Phương Lượng cùng (Lý) Xích Tâm không hợp, soái quân đội của mình từ Ngô Châu bắc tiến, đánh phá từ huyện Hạ, Quảng Ninh, Tứ Hội đến Nghi Chương, chỗ nào cũng cướp bóc, giết chóc; nhân dân Việt, Sở rất khổ sở, gọi là giặc Bạch mao chiên (mũ giạ lông trắng); (bọn Hi Nghiêu) thông mưu với tướng Nam Minh ở đất Việt là Dương Đại Phủ (vốn là tướng giữ Ngô Châu), muốn làm phản đầu hàng (thiếu chữ, được cho "Thanh" hoặc "giặc"). Triều đình Nam Minh bắt giết Đại Phủ, Hi Nghiêu, Phương Lượng mất căn cứ, lại bị Bành Tung Niên, Hướng Văn Minh đóng đồn ở Sâm Nam, cản trở đường lên bắc, nên ngày càng rã rời. Quân Thanh ập đến, (bọn họ) không kịp nạp khoản, đều bị giết chết. Mông Chánh Phát (蒙正發, đại thần Nam Minh) chép: "Chế phủ Đổ Dận Tích (堵胤錫, 1601 – 1649, đại thần Nam Minh) cùng Trung Trinh doanh từ Trà Lăng, huyện Du, An Nhân, Vĩnh Hưng cho đến hang núi của một dải các huyện vùng cao Giang Hoa, Vĩnh Minh, suốt qua Tinh Tử, Liên Châu thuộc Quảng Đông, giết giặc vô số, xương trắng đầy núi, dân gọi là Bạch mao chiên"*
**Andrew Carnegie** (25 tháng 11 năm 1835- 11 tháng 8 năm 1919) là một doanh nhân người Mỹ gốc Scotland và được mệnh danh là *Vua Thép*. Ông là người giàu thứ 3 trong lịch sử thế giới. Ông là người đã góp phần làm cho ngành công nghiệp sản xuất thép của Hoa Kỳ phát triển mạnh mẽ vào cuối thế kỷ 19.

Carnegie được sinh ra tại thị trấn Dunfermline, Scotland, và di trú tới Hoa Kỳ năm 1848. Từ những công việc đầu tiên là công nhân sản xuất ống chỉ, thợ thông nhà xí tới nhân viên đưa tin. Cuối cùng ông mở ra công ty thép Carnegie, sau đó sáp nhập với công ty thép Elbert H. Gary's Federal và vài công ty nhỏ khác để trở thành U.S. Steel – một trong những công ty thép lớn nhất trên thế giới. Với tài sản từ việc kinh doanh thép mang lại, ông tiếp tục xây dựng nên các công ty lớn khác về tài chính và cả về hoạt động xã hội đặc biệt là trong giáo dục như Carnegie Hall, Carnegie Corporation of New York, Carnegie Endowment for International Peace, Viện Carnegie ở Washington, Đại học Carnegie Mellon và Bảo tàng Carnegie ở Pittsburgh.

Carnegie dành một khoản tiền lớn để xây dựng nhiều thư viện, trường học, trường đại học ở Hoa Kỳ, Anh Quốc, Canada và những quốc gia khác và quỹ hưu trí cho cựu nhân viên về hưu. Theo tạp chí tài chính Forbes, tới năm 2007 tài sản của ông là 298,3 tỉ USD, và ông được coi là người giàu thứ 3 trong lịch sử sau John D. Rockefeller và Mansa Musa.

Ông đã kiếm được những khoản tiền khổng lồ từ ngành công nghiệp sản xuất thép. Những năm 70 của thế kỷ 19, ông sáng lập công ty thép Carnegie và tới những năm 90, công ty trở thành doanh nghiệp lớn nhất và lợi nhuận cao nhất trong ngành công nghiệp. Năm 1901, ông bán công ty cho J.P. Morgan với giá 480 triệu USD. Sau đó ông dành phần đời còn lại hoạt động cho công tác xã hội đặc biệt là thư viện, từ thiện, hòa bình thế giới, giáo dục và nghiên cứu khoa học.

Hình ảnh
--------

* Trung học Andrew Carnegie VanguardTrung học Andrew Carnegie Vanguard

Xem thêm
--------

* Danh sách những người giàu nhất trong lịch sử

Tham khảo
---------

1. ↑  "The 10 Richest People of All Time". *Money*. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 1 năm 2019. Truy cập ngày 23 tháng 12 năm 2018.
2. ↑  "Andrew Carnegie". Encyclopedia.com.

Đọc thêm
--------

* Carnegie, Andrew (2018). *Tự truyện Andrew Carnegie*. Công Điều; Ninh Giang biên dịch. Nguyễn Cảnh Kình hiệu đính. NXB Lao Động.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Andrew Carnegie***. |