|  |  |
| --- | --- |
|  | **Bài viết này có chứa ký tự Tiếng Việt.** Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì chữ Nôm, chữ Hán. |

**Áo dài** là một trang phục được cách tân theo hướng Tây hóa từ Áo ngũ thân lập lĩnh. Chúa Nguyễn Phúc Khoát là người được xem là có công sáng chế chiếc áo ngũ thân - tiền thân của áo dài. Họa sĩ Le Mur Nguyễn Cát Tường là người có công định hình áo tân thời như ngày nay.

Đặc điểm của trang phục này là dáng áo bó, hai tà thẳng trước sau và hai bên. Các nhà thiết kế không áp dụng hoa văn truyền thống, phụ kiện trang sức truyền thống lên Áo dài.

Áo dài trông giống với trang phục Shalwar kameez, Kurta của những quốc gia theo văn hóa Ấn-Hồi như Ấn Độ, Pakistan, các nước Trung Á, v.v.

Cấu tạo áo dài
--------------

Sơ đồ các bộ phận của áo dài
* Cổ áo cổ điển cao khoảng 4 đến 5 cm. Ngày nay, kiểu cổ áo dài được biến tấu khá đa dạng như kiểu cổ trái tim, cổ tròn, cổ chữ U, trên cổ áo thường được đính ngọc.
* Thân áo được tính từ cổ xuống phần eo. Cúc áo dài thường từ cổ chéo sang vai rồi kéo xuống ngang hông. Từ eo, thân áo dài được xẻ làm hai tà, vị trí xẻ tà ở hai bên hông.
* Áo dài có hai tà: tà trước và tà sau. Ngày xưa tà trước bằng tà sau nhưng ngày nay đã có nhiều loại áo tà trước ngắn hơn tà sau. Trên tà áo trước thường được thêu những hoa văn hay những bài thơ.
* Tay áo được tính từ vai, may ôm sát cánh tay, có kiểu tay lỡ hoặc dài đến qua khỏi cổ tay.
* Chiếc áo dài được mặc với quần thay cho chiếc váy ngày xưa. Quần áo dài được may chấm gót chân, ống quần rộng. Áo dài khi xưa may bằng vải cứng cáp, nay thường được may với vải mềm, rũ. Màu sắc thông dụng nhất là màu trắng. Nhưng xu thế thời trang hiện nay thì chiếc quần áo dài có màu đi tông với màu của áo. Nhưng ngày nay còn được cách tân phối cùng chiếc chân váy dài tạo vẻ dịu dàng, thanh lịch.

Điểm yếu của áo dài tân thời là không dùng hoa văn cổ truyền, cách may hiện đại không sử dụng triết lý ngũ hành, không kết hợp được với các phụ kiện được sử dụng thời xưa như áo ngũ thân, nên không dùng để giao lưu văn hóa. Trong sinh hoạt thường nhật, áo dài tân thời khá bất tiện vì bó sát.

Lịch sử
-------

### Áo ngũ thân

Quan điểm thứ nhất: "Từ năm 1627-1634, Đào Duy Từ phò chúa Nguyễn Phúc Nguyên đã khuyên chúa đổi tập tục cho khác hẳn dân Bắc, như *bỏ nón thượng đội nón chóp, bỏ quần đen mặc quần nâu, đàn bà bỏ áo tứ thân mà mặc áo ngũ thân gài khuy, bỏ tóc bao mà búi tó, bỏ váy để mặc quần.*"

Quan điểm thứ hai: "Năm 1744, Áo ngũ thân được chúa Nguyễn Phúc Khoát tạo ra trong cuộc cải cách trang phục Đàng Trong có tham khảo sách Tam tài đồ hội,..."

Trước năm 1930, nữ vẫn mặc áo ngũ thân lập lĩnh truyền thống, xỏ hài và búi tóc khi học trường nữ sinh. Năm 2018, áo ngũ thân lập lĩnh đã được thế hệ trẻ phục dựng. Từ năm 2023, các dạng trang phục truyền thống (Việt phục) tiếp tục được khôi phục.

### Áo dài tân thời

#### Áo dài Lemur (1934)

"Lemur" chính là cách dịch sang tiếng Pháp của Cát Tường, một họa sĩ tên Lemur Nguyễn Cát Tường vào thập niên ba mươi đã thực hiện một cải cách quan trọng trên chiếc áo ngũ thân để biến nó chỉ còn lại hai vạt trước và sau mà thôi. Vạt trước được họa sĩ nối dài chấm đất để tăng thêm dáng vẻ uyển chuyển trong bước đi đồng thời thân trên được may ôm sát theo những đường cong cơ thể người mặc tạo nên vẻ yêu kiều và gợi cảm rất độc đáo. Để tăng thêm vẻ nữ tính, hàng nút phía trước được dịch chuyển sang một chỗ mở áo dọc theo vai rồi chạy dọc theo một bên sườn, điểm chia hai tà áo trước - sau cũng trễ dưới eo độ 8 cm. Điều khác biệt nhất là eo áo được nhấn nhẹ. Áo này khi mặc lên hơi sát vào bụng, nên trông như ngực nở ra. Đó là nét mỹ thuật Âu Tây đầu tiên được đưa vào y phục phụ nữ Việt mà cũng vì chuyện này từng gây phản ứng mạnh một thời trong dư luận. Tuy nhiên, áo dài Le Mur có nhiều biến cải mà nhiều người thời đó cho là "lai căng" thái quá, như áo may ráp vai, ráp tay phồng, cổ bồng hoặc cổ hở. Thêm nữa áo Le Mur mặc cho đúng mốt phải với quần xa tanh trắng, đi giày cao, một tay cắp ô và quàng vai thêm chiếc bóp đầm. Lối tân thời này tuy được nhiều người yêu thích nhưng cũng đã bị một số dư luận khi đó tẩy chay và cho là "đĩ thõa" (như được phản ảnh không hề thiện cảm trong tác phẩm "Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng).

Theo sách *Áo dài Lemur và bối cảnh Phong Hóa & Ngày Nay* của tác giả Phạm Thảo Nguyên (do Khai Tâm và Nhà xuất bản Hồng Đức phát hành năm 2019 và tư liệu trong cuốn sách do Nguyễn Trọng Hiền, con trai họa sĩ Lemur Nguyễn Cát Tường sưu tầm và gìn giữ) thì trên báo Phong Hóa số 90 ra ngày 23 tháng 3 năm 1934, ông Cát Tường mạnh dạn đưa ra mẫu **áo dài Lemur** ("Le Mur" chính là cách dịch sang tiếng Pháp của Cát Tường) đầu tiên. Theo đó, khi phát hiện chiếc áo dài mà người phụ nữ mặc, ở trong lót áo yếm làm thân hình phẳng lì quá, họa sĩ tìm tới chủ hiệu Cự Chung chuyên sản xuất áo khoác, áo bơi ở phố Hàng Bông, đề nghị dệt thêm... áo ngực để nâng ngực cho người mặc. Đến năm 1935 thì cho xuất xưởng những chiếc áo đầu tiên. Do được nội hóa, giá cả vừa phải, hợp túi tiền người mua nên từ đó, phụ nữ Việt Nam có đầy đủ "phụ tùng", hết ngại mặc chiếc áo dài Lemur tân thời duyên dáng mà sắc đẹp lại được nổi bật, sang trọng khiến các bà, các cô hãnh diện bước ra đường, tạo ra một phong trào đổi mới y phục phụ nữ quy mô sâu rộng nhất ở Việt Nam.

Cũng trong năm 1935, họa sĩ Cát Tường đã thực hiện một chuyến đi xuyên Việt để giới thiệu cho phụ nữ toàn quốc chiếc áo dài tân thời Lemur. Tại Huế, ông may mắn gặp bà Công Tằng Tôn Nữ Trinh Diêu, người từng được nhiếp ảnh gia Võ An Ninh chụp nhiều ảnh nghệ thuật, và ông được nhà Nguyễn mời thực hiện riêng một tủ áo dài tân thời Lemur cho Hoàng hậu Nam Phương. Sau này ông còn tiếp tục đi vào Nam vẽ áo dài cho nhiều nghệ sĩ cải lương, trong đó có nghệ sĩ Phùng Há.

Họa sĩ Lê Phổ cũng không có cải tiến áo dài Lemur theo cách dung hòa giữa váy phương Tây với áo ngũ thân truyền thống như nhiều lời đồn. Khi tiệm Marie khánh thành (tiệm của Lê Nghi Sương là cháu của họa sĩ Lê Phổ), họa sĩ Cát Tường có giới thiệu một thợ may giỏi cho Lê Phổ. Trong cuốn đặc san ĐẸP Mùa Nực 1934 của Cát Tường, Lê Phổ có một trang vẽ nữ trang, chứ ông không hề thiết kế áo dài. Tới cuối tháng 10 năm 1937, Lê Phổ trả người thợ may giỏi lại cho hiệu may Lemur để đi Pháp lần thứ hai, sau khi chuyện tình duyên của ông với người bạn gái bị tan vỡ thì Lê Phổ không trở về nữa mà lấy vợ và ở lại hẳn nước Pháp vẽ tranh tới khi mất. Trên Báo Phong Hóa số 115 ngày 14 tháng 9 năm 1934 có đăng một quảng cáo: "*May quần áo phụ nữ lối mới và lối cũ. Có họa sĩ Lê Phổ cho kiểu*". (Cho kiểu không phải là vẽ kiểu mới, mà chỉ là chọn một kiểu trong số kiểu áo Lemur có sẵn cho mỗi khách hàng. Có thể chỉnh sửa chút ít cho hợp dáng người, cũng như chọn hàng hợp với màu da khách. Như bác sĩ "cho thuốc" là cho đơn, đi mua thuốc làm sẵn).

* 
* 
* 

#### Đời sống mới (1945)

Năm 1947 trong bối cảnh Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới tuyên bố độc lập và các phong trào "diệt giặc đói, giặc dốt" đang được phát động, nhằm phát động phong trào tiết kiệm.

Ngày 20 tháng 3 năm 1947, Hồ Chí Minh với bút hiệu Tân Sinh, đã viết bài *Đời sống mới*: "Vận động dân bỏ thói quen mặc áo dài để thay bằng áo vắn vì mặc áo dài đi đứng, làm việc bất tiện, lượt thượt, luộm thuộm. Áo dài tốn vải, khoảng 2 cái áo dài may được 3 cái áo vắn, nếu chỉ mặc áo vắn có thể sẻn được 200 triệu đồng/năm. Áo dài không hợp với phụ nữ Việt Nam đời sống mới". Cuộc vận động này dần đã được người dân hưởng ứng và áo dài không còn là trang phục thông dụng của phụ nữ Việt Nam trong một thi gian ở miền bắc vĩ tuyến 17.

**Áo dài Lê Phổ** **(1950)**

Lúc này dáng áo dài vẫn giữ cách may nách truyền thống,cổ lập lĩnh,tay áo ôm sát,Áo 3 thân & hơi chit eo

#### Áo dài Trần Lệ Xuân (1958)

Cuối năm 1958 khi bà Trần Lệ Xuân còn tại vị Đệ Nhất Phu Nhân của nước Việt Nam Cộng Hòa, bà đã thiết kế ra kiểu áo dài cách tân mới bỏ đi phần cổ áo gọi là áo dài cổ thuyền, cổ hở, cổ khoét, dân gian gọi là *áo dài Trần Lệ Xuân* hay *áo dài bà Nhu*. Không chỉ lạ về mẫu áo, chiếc áo dài hở cổ còn được 'phá cách' với họa tiết trang trí trên áo: nhành trúc mọc ngược. Một số nhà phê bình phương tây cho rằng nó hợp lý với thời tiết nhiệt đới của miền nam Việt Nam. Nhưng kiểu áo này khiến những người theo cổ học lúc đó tức giận và lên án nó không hợp với thuần phong mỹ tục. Loại áo dài không có cổ này vẫn phổ biến đến ngày nay và phần cổ được khoét sâu cho tròn chứ không ngắn như bản gốc

#### Áo dài với tay Raglan (1960)

Thập niên 1960 có nhà may Dung ở Dakao, Sài Gòn đưa ra kiểu may áo dài với cách ráp tay Raglan (giác lăng). Cách ráp này đã giải quyết được vấn đề khó khăn nhất khi may áo dài: những nếp nhăn thường xuất hiện hai bên nách. Cách ráp này cải biến ở chỗ hàng nút cài được bố trí chạy từ dưới cổ xéo xuống nách, rồi kế đó chạy dọc một bên hông. Với cách ráp tay Raglan làn vải được bo sít sao theo thân hình người mặc từ dưới nách đến lườn eo, khiến chiếc áo dài ôm khít từng đường cong của thân hình người phụ nữ, tạo thêm tính thẩm mỹ theo đánh giá của một số nhà thiết kế.

Lúc này áo vẫn giữ vị trí nút áo như áo 5 thân truyền thống nhưng cổ áo bị thay thế bằng cổ Tàu.

#### Áo dài mini raglan (1971)

Áo áp dụng rộng rãi cho nữ sinh. Theo phiên bản gốc này, áo ngắn tay Raglan có tà chỉ ngắn tới bàn chân, nhưng hai ống quần ôm lòa xòa phủ kín đôi chân, quần dùng fecmotuy để cố định. Lúc này vị trí nút áo biến đổi, tay áo loe và có thêm túi.

**Áo dài tân thời hiện đại (1980)**

Áo chit eo mạnh, tà áo dài đến mắt cá chân. Đây là kiểu áo phổ thông đến hiện tại.

#### Áo dài ren, hở cổ, tay lỡ (2007)

Áo dài cưới có chất liệu, kiểu dáng gần với váy cưới soiree (quần đủ các màu, kim tuyến, thêu hiện đại, phéc-mơ-tuya sau lưng, tà áo sau dài xếp ly ra sau để phù dâu cầm). Thời kỳ này, người Việt Nam gần như đã quên hình ảnh truyền thống áo ngũ thân cổ đứng, vấn khăn (hoặc cài trâm), đội nón 3 tầm, chân xỏ hài (hoặc guốc cong).

Áo dài trong nghệ thuật
-----------------------

### Thơ văn

Hình ảnh phụ nữ Việt Nam với chiếc áo dài đã được nhiều nhà nghệ sĩ ghi lại, nổi bật nhất là trong thơ và nhạc. Bài thơ nổi tiếng về chiếc áo dài có thể kể là "Áo lụa Hà Đông" của Nguyên Sa, bài này được phổ nhạc thành một bài hát nổi tiếng và là cảm hứng cho một bộ phim điện ảnh cùng tên, với những câu:

*Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát*
*Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông...*
Nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc bài này cũng không quên làm nổi bật hình ảnh áo dài khi sửa thành:

*Ôm nghiêng tập vở, tóc dài, tà áo vờn bay...*
Áo dài cũng in đậm nét trong những vần thơ nghịch ngợm của Nguyễn Tất Nhiên:

*Đài các chân ngà ai bước khẽ*
*Nguyện theo tà lụa cả phương Đông* (Tháng giêng, chim)
*đưa em về dưới mưa/ áo dài sầu hai vạt/ khi chấm bùn lưa thưa...* (Em hiền như Ma-soeur)
Trong thơ Bùi Giáng, màu áo dài của ký ức được nâng lên thành huyền thoại:

*Biển dâu sực tỉnh giang hà*
*Còn sơ nguyên mộng sau tà áo xanh*
Và có lẽ trong những vần thơ rất dung dị sau đây của Huy Cận cũng có hình bóng của chiếc áo dài trắng nữ sinh:

*Áo trắng đơn sơ mộng trắng trong*
*Hôm xưa em đến mắt như lòng*
*Nở bừng ánh sáng em đi đến*
*Gót ngọc dồn hương bước tỏa hồng* (Áo trắng).
Hay vô cùng gợi cảm trong bài thơ Chiếc áo dài Việt Nam của nhà thơ Đinh Vũ Ngọc ở Quảng Nam:

*Chiếc áo quê hương dáng thướt tha*
*Non sông gấm vóc mở đôi tà*
*Tà bên Đông Hải lung linh sóng*
*Tà phía Trường Sơn rực rỡ hoa*
*Vạt rộng Nam phần chao cánh gió*
*Vòng eo Trung bộ thắt lưng ngà*
*Nhịp tim Hà Nội nhô gò ngực*
*Hương lúa ba miền thơm thịt da.*
### Âm nhạc

Chiếc áo dài cũng phảng phất hay xuất hiện nhiều trong các ca khúc Việt Nam. Trong nhạc Trịnh Công Sơn có thể nhìn thấy khá nhiều. Theo hồi ký, chính những bước chân hoàng cung của những nữ sinh áo tím Huế đã làm cho nhạc sĩ họ Trịnh viết nên bài "Diễm xưa" nổi tiếng. Hay trong bài "Hạ trắng", hình ảnh áo dài cũng chập chờn:

*Gọi nắng trên vai em gầy đường xa áo bay...* (Hạ trắng)
"Bé ca" của Phạm Duy viết cho con gái mới lớn, có bài "Tuổi ngọc" tả về niềm hân hoan của cô bé khi bước chân vào trung học, lần đầu khoác lên mình "một chiếc áo như mây hồng":

*Xin cho em một chiếc áo dài, cho em đi mua xuân tới rồi*
*Mặc vào đời rồi ra, mừng lạy chào mẹ cha*
*Hàng lụa là thơm dáng tuổi thơ*
Phạm Duy cũng không quên nhắc về chiếc áo này trong một giấc mơ hòa bình từ thập niên 1940:

*Nằm mơ, mơ thấy trăm họ tốt tươi, mơ thấy bên lề cuộc đời, áo dài đùa trong nắng cười...* (Quê nghèo)
Bài "Một thoáng quê hương" của Từ Huy nổi tiếng một thời với câu:

*Tà áo em... bay, bay, bay, bay... trong gió nhẹ nhàng...*
*Dù ở đâu, Paris, Luân Đôn hay ở những miền xa. Thoáng thấy áo dài bay trên đường phố, sẽ thấy tâm hồn quê hương ở đó... em ơi...*
Nhạc sĩ Sỹ Luân cũng có bài "Áo dài ơi" vui tươi:

*Có chiếc áo dài tung tăng trên đường phố*
*Những lúc buồn vui vu vơ nào đó*
*Ánh mắt hồn nhiên vô tư dễ thương á hà*......
...*Áo dài vui áo dài hát bao nắng xuân đang về khắp nơi*
*Áo dài nói áo dài cười mang hạnh phúc đến cho mọi người*
*Áo dài vui vui áo dài hát hát bao nắng xuân đang về khắp nơi*
*Áo dài nói nói áo dài cười cười mang hạnh phúc đến cho mọi người*
Nhạc sĩ Huỳnh Nhật Tân với bài "Cô gái Việt Nam": 

*Em, cô gái kiêu sa trong tà áo dài Việt Nam*
*Em, duyên dáng thơ ngây trong vườn nắng đẹp bình minh*
*Em chân bước mượt mà, em tay trắng ngọc ngà, đẹp lộng lẫy thướt tha.*
*Em như đóa hoa xinh trong tà áo dài Việt Nam.*
*Em yêu quý quê hương, yêu tà áo dài Việt Nam...*
Nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng với ca khúc "Một đời áo mẹ áo em" kể lại lịch sử và sự gắn kết nhiều thế hệ của chiếc áo dài.

Nhạc sĩ Jo Marcel và ca khúc "Áo dài Việt Nam":

...*Người Việt Nam trong chiếc áo dài*
*Người Việt Nam tha thướt bước về*
*Vẻ đẹp Việt Nam ngàn đời không phai*
*Cùng tha thướt bước trên đường của xứ khách*
*Cùng nắm tay nhau chia sẻ buồn vui*
*Cùng tiếp tay nhau duy trì nét đẹp*
*Vẻ đẹp của người Việt Nam*
Gần đây, nhạc sĩ Nguyễn Đức Cường với ca khúc "Em trong mắt tôi":

*Em đẹp không cần son phấn... xinh thật xinh... thật xinh... rất hiền...*
*Không quần jeans... giầy cao gót... em chọn riêng mình em áo dài... duyên dáng...*
*Giống như hoa kia bên thềm... ngát hương không khoe sắc màu... ngàn đóa hoa đang rực rỡ không sánh bằng...*
*Nhẹ nhàng tung bay tà áo dài... Em phụ nữ Việt...*
*Ánh lên bao rạng ngời người Phương Đông...*
Các nhạc sĩ tiền chiến cũng hay ca ngợi áo dài như bài "Tà áo xanh" của Đoàn Chuẩn - Từ Linh. Và cảm xúc về chiếc áo dài cũng làm nên những câu hát nổi tiếng của Hoàng Trọng:

*Ngàn thu mưa rơi trên áo em màu tím*
*Ngàn thu đau thương vương áo em màu tím*
*Nhuộm tím những chuỗi ngày vắng nhau*
*Tháng năm càng lướt mau*
*Biết bao giờ trông thấy nhau*
(Ngàn thu áo tím)
Bài hát "Áo trắng đến trường" của nhạc sĩ Xuân Phương được phổ nhạc từ bài thơ cùng tên của nhạc sĩ Trần Hoàng Vy: 

*Áo trắng em mặc đến trường*
*Đừng bao giờ để... ai thương lại gần*
*Áo trắng thì phải biết lo*
*Biết không cô nhỏ học trò sáng nay ?*
Bài Hát "Cho tôi một vé đi tuổi thơ" có câu:

"Áo trắng ai bay khiến cho ai kia mơ màng"
Ca khúc **Bốn màu áo** nói việc cô gái mặc áo dài đi gặp người mình yêu của nhạc sĩ Anh Thy.

### Hội họa

Tranh Thiếu nữ bên hoa huệ của Tô Ngọc Vân
Bức tranh "Thiếu nữ bên hoa huệ" của họa sĩ Tô Ngọc Vân sáng tác năm 1943, là một trong những tác phẩm hội họa hiện đại Việt Nam đầu tiên và nổi tiếng bậc nhất, miêu tả một cô gái mặc áo dài trắng ngồi bên một bình hoa huệ.

### Trình diễn thời trang

Đã có rất nhiều cuộc thi thiết kế và trình diễn áo dài được tổ chức tại Việt Nam cũng như ở nước ngoài.

Nhà thiết kế Minh Hạnh, người từng giữ vị trí cao nhất ở nhiều Tuần lễ thời trang Việt Nam hay các lễ hội lớn, là một trong những người đã gặt hái được nhiều thành công khi giới thiệu và quảng bá các bộ sưu tập áo dài do chính mình thiết kế tới Nhật Bản với bộ sưu tập được thiết kế trên nền vải lụa sống hai da, cổ và tay áo được xếp thành nhiều lớp áo như kimono. Gam màu chủ đạo là hồng phấn và hồng đào lấy cảm hứng từ màu hoa anh đào; tới Anh với 100 mẫu áo dài lấy ý tưởng từ các họa tiết trong trang phục của Hoàng gia Anh được kết hợp với các màu sắc trang phục dân tộc Việt; cùng nhà thiết kế Lan Hương tới Mỹ trong bộ sưu tập từ chất liệu jeans và hoa sen vừa kết hợp truyền thống và hiện đại, vừa thể hiện những giao hoa văn hóa Việt Mỹ. Bà cũng là người thiết kế bộ trang phục áo dài mới cho Vietnam Airline với những cách tân táo bạo gây nên những tranh luận đa chiều.

Đại nhạc hội Paris By Night 106 mang tên **Silk Lụa**, trực tiếp thu hình trong hai ngày 1 và 2 tháng 9 năm 2012 tại Planet Hollywood Resorts and Casino, Las Vegas trình diễn bộ sưu tập áo "Dáng Lụa" được thiết kế trên công nghệ in hiện đại của nhà thiết kế Thái Tuấn, Việt Nam.

Trong các cuộc thi nhan sắc tầm cỡ thế giới như Hoa hậu Thế giới, Hoa hậu Hoàn vũ, Hoa hậu Trái đất, những người đẹp đại diện Việt Nam luôn đầu tư và chuẩn bị kỹ lưỡng cho phần thi trang phục dân tộc, và đã không hiếm lần tà áo dài đồng hành cùng chiến thắng với chủ nhân của trang phục. Bộ áo dài đen cách điệu với đuôi công kết cườm và kim sa đã giúp Mai Phương Thúy lọt top 20 thí sinh mặc trang phục dân tộc đẹp nhất cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2006. Bộ áo dài "vũ khúc hạc" của nhà thiết kế Thuận Việt với cách thiết kế hai lớp áo theo kiểu dáng áo của Nam Phương Hoàng Hậu giúp hoa hậu Thùy Lâm lọt top 10 người đẹp trình diễn trang phục truyền thống đẹp nhất tại cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2008. Bộ áo dài lấy cảm hứng từ rồng phương Đông, với các họa tiết thổ cẩm đặc trưng của dân tộc miền núi phía Bắc Việt Nam, được hoa hậu Lưu Thị Diễm Hương lựa chọn tại cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2012 cũng lọt Top 10 trang phục dân tộc đẹp nhất do trang web nổi tiếng về các cuộc thi sắc đẹp Missosology bình chọn. Đặc biệt bộ áo dài lấy ý tưởng từ bông sen với hai màu chủ đạo là đỏ và vàng, điểm xuyết đá pha lê đậm chất hoàng gia của á hậu Trương Thị May tại cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ năm 2013 được Missology bình chọn đứng đầu bảng xếp hạng những bộ quốc phục đẹp nhất; và trong chính cuộc thi, bộ áo dài này cũng đứng thứ 4 trong Top 10 trang phục dân tộc đẹp nhất.

Hình ảnh
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Chú thích
---------

1. ↑  Thái Nam Thắng (29 tháng 12 năm 2014). "Văn hoá và sự "đứt gãy": Vì đâu?". *Tuần Việt Nam*. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 6 năm 2023. Truy cập ngày 29 tháng 12 năm 2014.
2. ↑   Trong *Từ điển bách khoa phụ nữ Việt Nam* (tác giả Huỳnh Thị Dung, Nguyễn Thu Hà, Nhà xuất bản Phụ nữ, H. 2002) tại trang 21 ghi "áo dài là loại áo rất độc đáo của phụ nữ Việt Nam. Che từ cổ xuống đến đầu gối (hoặc quá đầu gối). Mặc cùng với quần trắng hay màu cùng màu".
3. ↑  Ellis, Claire (1996). "Ao Dai: The National Costume". *Things Asian*. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 7 năm 2008. Truy cập ngày 2 tháng 8 năm 2008.
4. ↑  Trịnh Bách (2020). "Nguồn gốc Áo Dài Việt Nam". Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2023.
5. ↑  Lê Công Sơn (16 tháng 12 năm 2018). "'Thâm cung' áo dài Lemur". Lưu trữ bản gốc ngày 31 tháng 7 năm 2023. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2018.
6. ↑  Tân Sinh, "Đời sống mới", Ban vận động Đời sống mới 1947, hoặc   
Hồ Chí Minh, *Về đạo đức cách mạng*, trang 14, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, năm 2007
7. ↑  Băng Châu (31 tháng 1 năm 2017). "Sao Việt lăng xê mốt áo dài cách tân Xuân 2017". Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 4 năm 2023. Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2017.
8. 1 2  Nguyễn Hằng (14 tháng 7 năm 2015). "Những bộ áo dài Việt gây "choáng ngợp" thế giới". *Báo Dân Trí*. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 4 năm 2023. Truy cập ngày 14 tháng 7 năm 2015.
9. ↑  Sơn Hà (4 tháng 3 năm 2015). "Minh Hạnh lại gây bão dư luận với trang phục VNA". *VietNamNet*. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 4 năm 2023. Truy cập ngày 4 tháng 3 năm 2015.

Xem thêm
--------

* Trang phục Việt Nam
* Áo giao lĩnh
* Áo viên lĩnh
* Áo tứ thân
* Áo ngũ thân
* Áo tấc
* Shalwar kameez
* Kurta

Liên kết ngoài
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Áo dài***. |

* Áo dài có thể là lễ phục cho lãnh đạo APEC
* Tùy bút của Trần Mạnh Hảo: Mặc áo dài đi Tết Lưu trữ 2006-10-08 tại Wayback Machine


| * x
* t
* s
Trang phục |
| --- |
| Áo | 
* Áo thun
* Áo thun cổ bẻ
* Blouse
* Cardigan
* Cache-cœur
* Cổ lọ
* Crop top
* Sơ mi
* Guayabera
* Guernsey
* Halterneck
* Áo Henley
* Hoodie
* Jersey
* Áo cộc tay
* Sweater
* Sweater vest
* Tube top
* Twinset

 |
| Quần | 
* Quần bóng
* Bell-bottoms
* Quần short Bermuda
* Bondage pants
* Capri pants
* Cargo pants
* Chaps
* Quần đùi xe đạp
* Quần com lê
* High water pants
* Lowrise pants
* Jeans
* Overall
* Palazzo trousers
* Parachute pants
* Pedal pushers
* Phat pants
* Quần đùi
* Quần jeans skinny
* Sweatpants
* Windpants
* Yoga pants

 |
| Váy | 
* A-line skirt
* Ballerina skirt
* Denim skirt
* Job skirt
* Leather skirt
* Men's skirts
* Microskirt
* Miniskirt
* Váy bút chì
* Prairie skirt
* Rah-rah skirt
* Sarong
* Skort
* Tutu
* Wrap

 |
| Đồng phục | 
* Áo dài
* Com lê
* Võ phục
* Cà-sa
* Tuxedo
* Ball gown
* Bouffant gown
* Coatdress
* Cocktail dress
* Débutante dress
* Formal wear
* Evening gown
* Gown
* House dress
* Jumper
* Little black dress
* Princess dress
* Sheath dress
* Shirtdress
* Slip dress
* Strapless dress
* Sundress
* Áo cưới
* Wrap dress
* Academic dress
* Ball dress
* Black tie
* Cleanroom suit
* Clerical clothing
* Court dress
* Court uniform and dress
* Full dress
* Gymslip
* Jumpsuit
* Kasaya
* Lab coat
* Morning dress
* Pantsuit
* Red Sea rig
* Romper suit
* Scrubs
* Stroller
* White tie

 |
| Áo khoác | 
* Apron
* Blazer
* British warm
* Bành tô
* Cagoule
* Chapan
* Chesterfield
* Coat
* Covert coat
* Duffle coat
* Flight jacket
* Gilê
* Goggle jacket
* Guards coat
* Harrington jacket
* Hoodie
* Jacket
* Leather jacket
* Mess jacket
* Áo mưa
* Măng tô
* Opera coat
* Pea coat
* Poncho
* Robe
* Safari jacket
* Shawl
* Shrug
* Ski suit
* Sleeved blanket
* Ximôckinh
* Sport coat
* Trench coat
* Ulster coat
* Vest
* Veston
* Windbreaker

 |
| Đồ lót và đồ ngủ | 

|  |  |
| --- | --- |
| phần trên | 
* Áo ngực
	+ Thả rông ngực
* Yếm

 |
| phần dưới | 
* Quần lót
* Quần sịp
	+ Quần boxer
* Xà cạp

 |
| Bộ | 
* Pyjama
* Bikini
* Tankini
* Monokini
* Microkini

 |

 |
| Mũ (Nón) | 
* Mũ bảo hiểm
* Mũ lưỡi trai
* Nón lá

 |
| Giày | 
* Dép tông
* Dép lốp
* Giày bánh mì
* Giày búp bê
* Ủng
* Sandal
* Bít tất

 |
| Phụ kiện | 
* Cà vạt
* Dây thắt lưng
* Khuy măng sét
* Kính râm
* Nơ bướm
* Ô
* Trang sức

 |


| * x
* t
* s
Trang phục truyền thống |
| --- |
| Châu Phi | 
* Balgha
* Dashiki
* Jellabiya
* Kente cloth
* Balgha
* Boubou
* Dashiki
* Djellaba
* Khăn quấn đầu (Châu Phi)
* Jellabiya
* Vải kente
* Kufi
* Tagelmust
* Wrapper

 |
| Châu Á | 

|  |  |
| --- | --- |
| Trung Á | 
* Chapan
* Deel
* Paranja

 |
| Đông Á | 
* Trung Hoa
	+ Xường xám (Trường sam)
	+ Hán phục
	+ Trung Sơn trang (áo Tôn Trung Sơn)
	+ Đường trang
	+ Mã quái
* Nhật Bản
	+ Hachimaki
	+ Kimono
* Hàn Quốc
	+ Cheopji
	+ Daenggi
	+ Gache
	+ Hanbok
	+ Hwagwan
	+ Jokduri
	+ Manggeon

 |
| Đông Nam Á | 
* Myanmar
	+ Longyi
	+ Gaung baung
* Indonesia
	+ Batik
	+ Blangkon
	+ Ikat
	+ Kebaya
	+ Kupiah
	+ Songket
	+ Peci
	+ Ulos
* Campuchia
	+ Krama
	+ Sampot
* Lào
	+ Xout lao
	+ Suea pat
	+ Sinh
* Malaysia
	+ Baju Kurung
	+ Baju Melayu
* Philippines
	+ Áo choàng Maria Clara
	+ Malong
	+ Baro't saya
	+ Barong Tagalog
* Thái Lan
	+ Sbai
	+ Chang kben
	+ Sinh
	+ Raj pattern
* Hijab
* Việt Nam
	+ Áo giao lĩnh
	+ Áo bà ba
	+ Áo dài
	+ Áo tứ thân

 |
| Nam Á và Trung Á | 
* Bhutan
	+ Gho
	+ Kira
* Dhoti
* Dupatta
* Ấn Độ
* Lungi
* Nepal
* Pakistan
* Pathin
* Perak
* Peshawari pagri
* Sari
* Shalwar kameez
* Sherwani

 |
| Tây Á | 
* Chador

 |

 |
| Châu Âu | 
* Pháp
	+ Áo ngực
* Bán đảo Balkan
	+ Albani
	+ Croatia
	+ Fustanella
	+ Macedonia
	+ Romania
	+ Serbia
* Quần đảo Anh
	+ Ireland
	+ Scotland
		- Kilt
		- Aboyne
	+ Xứ Wales
* Trung Âu
	+ Dirndl
	+ Lederhosen
	+ Ba Lan
* Đông Âu
	+ Armenia
	+ Azerbaijan
	+ Sarafan
	+ Ushanka
* Bắc Âu
	+ Bunad
	+ Gákti
	+ Iceland
	+ Thụy Điển

 |
| Trung Đông | 
* Abaya
* Assyria
* Djellaba
* Izaar
* Jilbāb
* Keffiyeh
* Kurd
* Palestine
* Thawb
* Turban

 |
| Bắc Mỹ | 
* Trang phục Âu châu
	+ Bolo tie
	+ Chaps

 |
| Khu vực Mỹ Latinh | 
* Aguayo
* Chile
	+ Chamanto
	+ Mũ chùm đầu Chilote
	+ Mũ poncho Chilote
	+ Chupalla
* Chullo
* Guayabera
* Huipil
* México
	+ Huarache
	+ Giày nhọn Mexico
	+ Rebozo
	+ Serape
	+ Sombrero
	+ Quechquemitl
* Liqui liqui
* Lliklla
* Mũ Panama
* Pollera
* Poncho
	+ Ruana

 |
| Vùng Polynesia | 
* Váy cỏ Hula

 |


| * x
* t
* s
Trang phục Việt Nam |
| --- |
| Thời Quân chủ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Thượng y | 
* Áo giao lĩnh
* Áo trực lĩnh
* Áo viên lĩnh
* Áo đối khâm
* Áo tứ thân
* Áo ngũ thân
* Áo Tứ Điên
* Áo Bát Nhã
* Áo cổ đứng
* Áo tấc
* Bổ phục
* Áo tơi

 |
| Hạ y | 
* Thường
* Quần lá tọa
* Quần ống sớ

 |
| Nội y | 
* Yếm
* Khố
* Áo trung đơn

 |
| Mũ (nón) | 
* Mũ miện
* Quyển Vân
* Phốc Đầu
* Ô Sa
* Đinh Tự
* Đa La
* Cao Sơn
* Bát Tiên
* Bình Đính
* Ba Tầm
* Khăn vấn
* Bức Cân

 |
| Phụ kiện | 
* Hà bao
* Quạt gấp
* Điếu ống
* Bổ tử

 |

 |
| Thời hiện đại | 

|  |  |
| --- | --- |
| Áo | 
* Áo dài
* Áo bà ba
* Áo chàm

 |
| Mũ (nón) | 
* Nón lá
* Mũ cối
* Mũ lưỡi trai

 |
| Giày | 
* Dép lốp
* Dép tổ ong

 |
| Phụ kiện | 
* Khăn rằn

 |

 |

| * x
* t
* s
Tổng quan về Việt Nam |
| --- |
| 

| Lịch sử - Niên biểu |
| --- |
| 
* Thời tiền sử
* Hồng Bàng
* An Dương Vương
* Bắc thuộc lần 1
	+ Nhà Triệu
* Khởi nghĩa Hai Bà Trưng
* Bắc thuộc lần 2
	+ Khởi nghĩa Bà Triệu
* Nhà Tiền Lý và Triệu Việt Vương
* Bắc thuộc lần 3
* Thời kỳ tự chủ Việt Nam
* Nhà Ngô
	+ Loạn 12 sứ quân
* Nhà Đinh
* Nhà Tiền Lê
* Nhà Lý
* Nhà Trần
* Nhà Hồ
* Bắc thuộc lần 4
	+ Nhà Hậu Trần
	+ Khởi nghĩa Lam Sơn
* Nhà Hậu Lê
	+ Lê sơ
	+ Lê Trung Hưng
	+ Nhà Mạc
	+ Trịnh-Nguyễn phân tranh
* Nhà Tây Sơn
* Nhà Nguyễn
	+ Pháp thuộc
	+ Đế quốc Việt Nam
* Chiến tranh Đông Dương
	+ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
	+ Quốc gia Việt Nam
	+ Việt Nam Cộng hòa
	+ Cộng hòa Miền Nam Việt Nam
* Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

 |

 |
| 

| Chính trị |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Quốc hội | 
* Hiến pháp
* Chủ tịch Quốc hội
* Đại biểu
* Bầu cử
* Đảng Cộng sản Việt Nam
* Tổng Bí thư
* Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

 |
| Nhà nước và Chính phủ | 
* Chủ tịch nước
* Thủ tướng
* Văn phòng Chính phủ

 |
| Tòa án | 
* Tòa án Nhân dân Tối cao
* Tòa án Nhân dân
* Viện Kiểm sát Nhân dân

 |
| An ninh | 
* Quân đội
* Công an

 |

 |

 |
| 

| Kinh tế |
| --- |
| 
* Lịch sử kinh tế
* Thời bao cấp
* Đổi Mới
* Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
* Tiền tệ

 |

 |
| 

| Địa lý |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Các vùng miền | 
* Đồng bằng sông Hồng
* Miền núi và trung du Bắc Bộ
* Đồng bằng duyên hải miền Trung
* Tây Nguyên
* Đồng bằng sông Cửu Long

 |
| Thắng cảnh rừng - núi | 
* Fansipan
* Núi Bạch Mã
* Núi Yên Tử
* Rừng Cúc Phương...

 |
| Thắng cảnh biển - hồ | 
* Sầm Sơn
* Nha Trang
* Mũi Né
* Vũng Tàu
* Phú Quốc
* Hồ Ba Bể
* Hồ Núi Cốc
* Hồ Trúc Bạch...

 |
| Di sản thiên nhiên | 
* Vịnh Hạ Long
* Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng
* Quần thể danh thắng Tràng An

 |
| Khu dự trữ sinh quyểnthế giới | 
* Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ
* Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai
* Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà
* Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng
* Khu dự trữ sinh quyển ven biển và biển đảo Kiên Giang
* Khu dự trữ sinh quyển miền tây Nghệ An
* Khu dự trữ sinh quyển Mũi Cà Mau
* Khu dự trữ sinh quyển Cù lao Chàm
* Khu dự trữ sinh quyển Langbiang

 |
| Công viên địa chất | 
* Cao nguyên đá Đồng Văn
* Công viên địa chất Non nước Cao Bằng

 |
| Khác | 
* Danh sách điểm cực trị của Việt Nam
* Danh sách sinh vật định danh theo Việt Nam

 |

 |

 |
| 

| Con người |
| --- |
| 
* Nhân khẩu Việt Nam
* Đặc điểm
* Người Việt
* Việt kiều
* Dân tộc
* Ngôn ngữ
* Tôn giáo
* Nhân quyền (LGBT)
* Tên người (họ)

 |

 |
| 

| Văn hóa |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Di sản thế giớitại Việt Nam | 
* Quần thể di tích Cố đô Huế
* Phố cổ Hội An
* Thánh địa Mỹ Sơn
* Quần thể danh thắng Tràng An
* Hoàng thành Thăng Long
* Thành nhà Hồ

 |
| Di sản phi vật thểtại Việt Nam | 
* Kéo co
* Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh
* Đờn ca tài tử Nam Bộ
* Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
* Hát xoan
* Hội Gióng
* Ca trù
* Quan họ
* Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên
* Nhã nhạc cung đình Huế
* Tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam
* Bài chòi

 |
| Di sản tư liệu thế giới | 
* Mộc bản triều Nguyễn
* Bia tiến sĩ Văn Miếu Thăng Long

 |
| Âm nhạc | 
* Nhã nhạc
* Đàn bầu
* Dân ca
* Quan họ
* Ca Huế
* V-pop

 |
| Trang phục | 
* Áo giao lĩnh
* Áo dài
* Áo tứ thân
* Áo bà ba

 |
| Ẩm thực và đồ uống | 
* Phở
* Trà sen
* Cà phê sữa đá
* Bánh mì kẹp thịt

 |
| Mỹ thuật | 
* Tranh Đông Hồ
* Tranh Hàng Trống
* Tranh lụa
* Tranh sơn mài
* Thư pháp chữ Việt
* Gốm Bát Tràng

 |
| Sân khấu | 
* Chèo
* Tuồng
* Cải lương
* Rối nước

 |
| Biểu tượng và linh vật | 
* Quốc kỳ
* Quốc huy
* Quốc ca
* Biểu tượng không chính thức của Việt Nam

 |

 |

 |