Bài này viết về văn học. Đối với âm nhạc, xem Trường ca (âm nhạc).

**Trường ca** là thuật ngữ văn học chỉ các tác phẩm thơ có dung lượng lớn, thường có cốt truyện tự sự hoặc sườn truyện trữ tình.

Những cách hiểu khác
--------------------

Trường ca cũng thường được dùng để gọi các tác phẩm sử thi cổ đại và trung đại, khuyết danh hoặc có tên tác giả. Các nhà nghiên cứu có các ý kiến khác nhau. Theo Aleksander Nikolayevich Veselovski, chúng được soạn bằng cách xâu chuỗi các bài hát sử thi và truyện kể, hoặc theo A. Hoysler thì nới rộng một hoặc một vài truyền thuyết dân gian. Theo Albert Bates Lord và Milman Parry thì trường ca được soạn bằng cách cải biên các cố truyện cổ xưa trong tiến trình tồn tại của sáng tác dân gian.

Phân loại
---------

Có nhiều thể loại trường ca: trường ca anh hùng, trường ca giáo huấn, trường ca châm biếm, trường ca có cốt truyện lãng mạn, trường ca mang tính kịch-trữ tình...

Được coi như nhánh chủ đạo của thể loại là những trường ca với đề tài lịch sử toàn dân hoặc lịch sử toàn thế giới như *Illiad*, *Mahābhārata*, *La Chanson de Roland* (*Bài ca chàng Roland*)... các đề tài tôn giáo như *Divina Commedia* (*Thần khúc*) của Dante, *Paradise Lost* (*Thiên đường đã mất*) của John Milton, *La Gerusalemme liberata* (*Jerusalem giải phóng*) của Torquato Tasso, *La Henriade* của Voltaire, *Der Messias* của Friedrich Gottlieb Klopstock, *Rossiad* của Mikhail Matveyevich Kheraskov...

Một nhánh khác cũng có ảnh hưởng lớn trong lịch sử thể loại là dạng trường ca có cốt truyện lãng mạn, vốn gắn với các truyền thống tiểu thuyết hiệp sĩ trung đại. Có thể kể ra một số tác phẩm tiêu biểu như *Vepkhistkaosani* (*Chàng dũng sĩ khoác áo da hổ*) của Shota Rustaveli, *Shāhnāma* của Firdousi, *Orlando furioso* (*Chàng Orlando cuồng nộ*) của Ludovico Ariosto.

Dần dần trong trường ca các đề tài cá nhân, triết lý, đạo đức được đặt lên hàng đầu, các yếu tố kịch trữ tình được tăng cường, các truyền thống folklore được phát hiện và khai thác, tạo nên những trường ca của thời đại tiền lãng mạn như các trường ca của James Macpherson, Walter Scott

Giai đoạn phát triển rực rỡ nhất của trường ca là thời đại của chủ nghĩa lãng mạn với sự chú trọng đặc biệt đến thể loại của nhiều nhà thơ khắp thế giới, các tác phẩm chiếm vị trí đỉnh cao của thời này thường có tính triết lý xã hội hoặc tượng trưng triết lý, như *Kỵ sĩ đồng* (Медный всадник) của Aleksandr Sergeyevich Pushkin, *Con quỷ* của Mikhail Yuryevich Lermontov, *Deutschland. Ein Wintermärchen* (*Nước Đức*) của Heinrich Heine...

Nửa sau thế kỷ 19, lúc thể loại đang suy thoái, vẫn xuất hiện một số trường ca lãng mạn xuất sắc như *The Song of Hiawatha* (Bài ca về Hiawatha) của Henry Wadsworth Longfellow, đồng thời có sự xuất hiện của những trường ca theo xu hướng hiện thực như *Thần băng giá mũi đỏ* (Mороз, Красный нос) và *Ai được sống sung sướng ở Nga* (Кому на Руси жить хорошо) của Nikolay Alexeyevich Nekrasov.

Xu hướng đương đại
------------------

Sang thế kỷ 20 và những năm đầu của thế kỷ 21, trường ca thường phát triển theo hướng trữ tình, tâm lý, triết lý; các xúc cảm riêng tư đặt trong liên hệ với những chấn động lịch sử, trong khi đó yếu tố cốt truyện được giảm xuống thậm chí tương đối mờ nhòe. Điển hình cho loại thể là các trường ca *Đám mây mặc quần* (Облако в штанах) của Vladimir Vladimirovich Mayakovsky, *Hội ngộ lần đầu* của Andrei Belyi, *Đầu tường* và *Trong bão* của Robert Frost, *Những vật chuẩn* của Saint-John Perse... Dù không thể trở lại thời hoàng kim như những năm đầu thế kỷ 19, nhưng trường ca, với tư cách một thể loại tổng hợp, trữ tình-tự sự, hoành tráng, cho phép kết hợp những chấn động lớn, những xúc cảm trầm sâu và những quan niệm về lịch sử, vẫn chiếm được vị trí nhất định trong thi ca thế giới, là thể loại mà bất cứ nhà thơ lớn nào cũng đều muốn thử sức.

Thông tin thêm
--------------

Thể loại thơ Choka (hay Nagauta, trường ca) của Nhật thịnh hành thời tiền Heian chỉ những bài thơ dài xét về số lượng câu, nhưng không hoàn toàn là trường ca theo cách hiểu hiện nay.

Chú thích
---------

1. ↑  *Từ điển văn học*, bộ mới, Nhà xuất bản Thế giới, 2005, trang 1867.
2. ↑  Lại Nguyên Ân, *150 thuật ngữ văn học*, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 1998, trang 365.

Tham khảo
---------