**Hoa Hạ** (chữ Hán: 華夏; bính âm: huá xià) là 1 danh từ dùng để chỉ những người cư dân du mục, là tổ tiên trực tiếp của người Hán phương bắc, sống ở vùng Trung Á và Tây Bắc Trung Quốc trước khi họ mở rộng lãnh thổ ra khắp tứ di. Đây là thuật ngữ để chỉ những người Trung Quốc cổ xưa trước thời kỳ phong kiến của Trung Quốc; người Hoa Hạ tự nhận mình là **Trung Hoa hay Trung Quốc** (Có nghĩa trung tâm) sau khi chiếm vùng đất Quan Trung của tỉnh Thiểm Tây và Sơn Tây (2 tỉnh của vùng bình nguyên Hoa Bắc) từ cộng đồng người Bách Việt.

Từ nguyên
---------

Căn cứ vào ghi chép trong Tả truyện, nhà Hạ ở Trung Nguyên là một xứ đại diện cho 1 sự công bằng và chuẩn mực. Học sĩ Khổng Dĩnh Đạt (孔颖达) trong sách *Xuân thu tả truyện chính nghĩa* (春秋左傳正義) có giải thích: [*"Trung Quốc hữu lễ nghi chi đại, cố xưng Hạ. Hữu phục chương chi mỹ, vị chi Hoa"*; *(Trung Quốc có lễ nghi to lớn, nên gọi Hạ. Có quần áo đẹp, cũng gọi Hoa)*; 中國有禮儀之大，故稱夏；有服章之美，謂之華].

Cũng có thể Hạ chỉ sông Hạ Thủy (tên khác của sông Hán Thủy) còn Hoa chỉ Hoa Sơn. Cả hai con sông và ngọn núi này đều có ý nghĩa lịch sử và văn hoá quan trọng thời cổ đại Trung Quốc.

Nguồn gốc
---------

Cách nay khoảng 5000 năm, người Hoa Hạ được hình thành từ cuộc xâm chiếm của người Khương vào bình nguyên sông Hoàng Hà bằng cách tiến qua hành lang Cam Túc vào đất Quan Trung của tỉnh Thiểm Tây và Sơn Tây. Họ sinh sống ở vùng Quan Trung, trong dãy núi Hoa Sơn vì thế họ tự nhận là tộc Hoa (Hoa Hạ). Họ ghép tên đất Quan Trung và tên tộc Hoa thành Trung Hoa để làm tên nước, vì họ cho nơi họ ở là trung tâm thiên hạ! Từ vùng sa mạc khô cằn vào đất Quan Trung màu mỡ thì họ đã lấy làm vui mừng lắm, nhưng dần dà dân số tăng lên, đất đai không còn đủ cho súc vật, họ cần có vùng đất mới để sinh sống. Nhìn qua bình nguyên sông Hoàng Hà của các tỉnh Hà Bắc, Hà Nam họ thấy đất đai ở đó màu mỡ, dân Bách Việt ở đó canh tác hoa màu tốt tươi nên họ áp dụng lối sống du mục của tổ tiên là ăn cướp, giết địch để thâu chiến lợi phẩm là súc vật, đàn bà, và vùng đồng cỏ của cộng đồng người Bách Việt.

Lịch sử phát triển
------------------

Từ triều đại nhà Chu, các dân tộc và bộ tộc du mục không ngừng hợp lại, khu vực sinh sống cũng không ngừng được mở rộng, từ lưu vực Hoàng Hà mở rộng đến khu vực sông Hoài rồi sau đó bờ bắc sông Trường Giang giáp với cộng đồng người Bách Việt. Từ thời Chu, điển tịch đề cập xuất hiện các cụm từ như Hoa Hạ, hay **Trung Quốc** (中國), ám chỉ đến **vùng đất, những người có văn minh trú ở trung tâm, có lễ giáo và khu biệt với các sắc dân man, di, nhung, địch ở bốn phía,** nhưng hiện nay các học giả người nước ngoài nghiên cứu rằng người Hoa hạ chỉ là sắc dân du mục còn cộng đồng người Bách Việt là 1 cộng đồng nông nghiệp, khi Hiên Viên (thủ lĩnh Hoa tộc) chiếm vùng Hoa Bắc, giết Xi Vưu (thủ lĩnh của chi nhánh Cửu Lê) và đồng hoá người Việt cổ ở đó, đã học cách làm nông nghiệp của cư dân bản địa Bách Việt và kết luận rằng người Hoa Hạ không phải là dân bản địa mà chỉ là dân du mục.

Ngày nay, nhiều học giả tại Trung Quốc vẫn gọi Hán tộc và những tộc thiểu số là dân tộc Hoa Hạ. Cả nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Trung Hoa Dân Quốc đều dùng 1 tên Trung Hoa để chỉ tên quốc gia và dân tộc mình. Chữ *Hoa* cũng thường được dùng trong *người Hoa*, *Hoa kiều*. Lịch Trung Quốc cũng được biết đến với tên gọi *Hạ lịch*.

Tham khảo
---------

1. ↑  Liu, Xuediao [劉學銚] (2005). 中國文化史講稿 (bằng tiếng Trung). Taipei: 知書房出版集團. tr. 9. ISBN 978-986-7640-65-9.

* Sử ký Tư Mã Thiên
* Hán thư
* Ngàn năm áo mũ