**Tiểu bộ Cá voi cổ** (danh pháp khoa học: ***Archaeoceti***) là một nhóm cận ngành chứa các dạng cá voi cổ đã phát sinh ra các dạng cá voi hiện đại (*Autoceta*). Từng có thời người ta cho rằng cá voi cổ đã tiến hóa từ Mesonychia, dựa trên các đặc trưng bộ răng. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây về di truyền học phân tử và hình thái học phi-răng chỉ ra rằng các dạng cá voi đầu tiên của phân bộ Archaeoceti rất có thể đã tiến hóa từ Artiodactyla (có lẽ từ họ Hippopotamidae, trong đó bao gồm các loài hà mã hiện đại). Các tổ tiên của Archaeoceti có lẽ đã rẽ nhánh ra khỏi Artiodactyla vào khoảng thời gian diễn ra sự kiện tuyệt chủng kỷ Creta–phân đại Đệ Tam. Phần lớn các dạng cá voi cổ có các chi sau, gợi ý rằng chúng là động vật hoàn toàn sống trên đất liền. Khi thế Eocen trôi đi thì Archaeoceti ngày càng trở nên ít thích hợp với cuộc sống trên mặt đất và trở nên thích hợp hơn với cuộc sống thủy sinh. Trước khi thế Eocen kết thúc, từ một nhóm cá voi cổ, có lẽ thuộc chi Dorudon của họ Basilosauridae, đã phát sinh ra cá voi hiện đại. Archaeoceti chịu tổn thất nặng nề (về số lượng chi) trong thời kỳ sự kiện tuyệt chủng thế Eocen-thế Oligocen, nhưng một số ít loài có thể còn sống sót trong thế Oligocen. Dạng cá voi cổ cuối cùng, có lẽ cũng thuộc họ Basilosauridae, bị tuyệt chủng trong thế Oligocen. Chúng có thể bị tuyệt chủng (hay "giả tuyệt chủng" nếu tính tới các hậu duệ là cá voi hiện đại) do sự kết hợp của 2 yếu tố: cạnh tranh và thay đổi khí hậu.

*Basilosaurus* thích nghi hơn với cuộc sống thủy sinh.

Phân loại
---------

*Rodhocetus* (Protocetidae)
*Basilosaurus* (Basilosauridae)
*Maiacetus*
*Basilosaurus*
Archaeoceti gồm năm họ được công nhận: Sự hiện diện Kekenodontidae vẫn chưa được giải quyết, và có để được đặt trong cả Archaeoceti hay Mysticeti, hoặc thậm chí Delphinoidea.

**Cetacea**
**Archaeoceti**
**Pakicetidae** (Thewissen, Madar & Hussain 1996Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFThewissenMadarHussain1996 (trợ giúp))
*Pakicetus* (Gingerich & Russell 1981Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichRussell1981 (trợ giúp))
*Nalacetus* (Thewissen & Hussain 1998Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFThewissenHussain1998 (trợ giúp))
*Ichthyolestes* (Dehm & Oettingen-Spielberg 1958Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFDehmOettingen-Spielberg1958 (trợ giúp))
**Ambulocetidae** (Thewissen, Madar & Hussain 1996Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFThewissenMadarHussain1996 (trợ giúp))
*Ambulocetus* (Thewissen, Madar & Hussain 1996Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFThewissenMadarHussain1996 (trợ giúp))
*Gandakasia* (Dehm & Oettingen-Spielberg 1958Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFDehmOettingen-Spielberg1958 (trợ giúp))
*Himalayacetus* (Bajpai & Gingerich 1998Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFBajpaiGingerich1998 (trợ giúp))
**Remingtonocetidae** (Kumar & Sahni 1986Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFKumarSahni1986 (trợ giúp))
*Andrewsiphius* (Sahni & Mishra 1975Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFSahniMishra1975 (trợ giúp))
*Attockicetus* (Thewissen & Hussain 2000Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFThewissenHussain2000 (trợ giúp))
*Dalanistes* (Gingerich, Arif & Clyde 1995Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichArifClyde1995 (trợ giúp))
*Kutchicetus* (Bajpai & Thewissen 2000Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFBajpaiThewissen2000 (trợ giúp))
*Remingtonocetus* (Kumar & Sahni 1986Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFKumarSahni1986 (trợ giúp))
**Protocetidae** (Stromer 1908Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFStromer1908 (trợ giúp))
Georgiacetinae (Gingerich và đồng nghiệp 2005Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichZalmoutUl-HaqBhatti2005 (trợ giúp))
*Babiacetus* (Trivedy & Satsangi 1984Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFTrivedySatsangi1984 (trợ giúp))
*Carolinacetus* (Geisler, Sanders & Luo 2005Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGeislerSandersLuo2005 (trợ giúp))
*Eocetus* (Fraas 1904Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFFraas1904 (trợ giúp))
*Georgiacetus* (Hulbert, Jr và đồng nghiệp 1998Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHulbert,\_JrPetkewichBishopBukry1998 (trợ giúp))
*Natchitochia* (Uhen 1998Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFUhen1998 (trợ giúp))
*Pappocetus* (Andrews 1920Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFAndrews1920 (trợ giúp))
Makaracetinae (Gingerich và đồng nghiệp 2005Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichZalmoutUl-HaqBhatti2005 (trợ giúp))
*Makaracetus* (Gingerich và đồng nghiệp 2005Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichZalmoutUl-HaqBhatti2005 (trợ giúp))
Protocetinae (Gingerich và đồng nghiệp 2005Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichZalmoutUl-HaqBhatti2005 (trợ giúp))
*Aegyptocetus* (Bianucci & Gingerich 2011Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFBianucciGingerich2011 (trợ giúp))
*Artiocetus* (Gingerich và đồng nghiệp 2001Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichHaqZalmoutKhan2001 (trợ giúp))
*Crenatocetus* (McLeod & Barnes 2008Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFMcLeodBarnes2008 (trợ giúp))
*Gaviacetus* (Gingerich, Arif & Clyde 1995Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichArifClyde1995 (trợ giúp))
*Indocetus* (Sahni & Mishra 1975Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFSahniMishra1975 (trợ giúp))
*Maiacetus* (Gingerich và đồng nghiệp 2009Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichul-Haqvon\_KoenigswaldSanders2009 (trợ giúp))
*Protocetus* (Fraas 1904Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFFraas1904 (trợ giúp))
*Qaisracetus* (Gingerich và đồng nghiệp 2001Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichHaqKhanZalmout2001 (trợ giúp))
*Rodhocetus* (Gingerich và đồng nghiệp 1994Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichRazaArifAnwar1994 (trợ giúp))
*Takracetus* (Gingerich, Arif & Clyde 1995Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichArifClyde1995 (trợ giúp))
*Togocetus* (Gingerich & Cappetta 2014Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichCappetta2014 (trợ giúp))
**Basilosauridae**
*Basilotritus* (Goldin & Zvonok 2013Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGoldinZvonok2013 (trợ giúp))
*Basilosaurus* (Harlan 1834Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHarlan1834 (trợ giúp))
*Basiloterus* (Gingerich và đồng nghiệp 1997Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichArifBhattiAnwar1997 (trợ giúp))
*Ancalecetus* (Gingerich & Uhen 1996Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerichUhen1996 (trợ giúp))
*Chrysocetus* (Uhen & Gingerich 2001Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFUhenGingerich2001 (trợ giúp))
*Cynthiacetus* (Uhen 2005Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFUhen2005 (trợ giúp))
*Dorudon* (Gibbes 1845Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGibbes1845 (trợ giúp))
*Masracetus* (Gingerich 2007Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerich2007 (trợ giúp))
*Ocucajea* (Uhen và đồng nghiệp 2011Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFUhenPyensonDevriesUrbina2011 (trợ giúp))
*Saghacetus* (Gingerich 1992Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerich1992 (trợ giúp))
*Stromerius* (Gingerich 2007Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerich2007 (trợ giúp))
*Supayacetus* (Uhen và đồng nghiệp 2011Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFUhenPyensonDevriesUrbina2011 (trợ giúp))
*Zygorhiza* (True 1908Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFTrue1908 (trợ giúp))
Kekenodontidae
*Kekenodon* (Hector 1881Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHector1881 (trợ giúp))
*Phococetus* (Gervais 1876Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGervais1876 (trợ giúp))

Phát sinh loài
--------------

```
**Cetartiodactyla**
|--**Cetacea**
| |--Pakicetidae 
| `--+--Ambulocetidae 
| `--+--Remingtonocetidae 
| `--Protocetidae
| |--*Georgiacetus*
| `--Basilosauridae
| |--*Basilosaurus*
| `--+--*Dorudon* 
| `--**Autoceta**
| |--**Odontoceti** 
| | |--Squalodontoidea 
| | | |--Squalodontidae 
| | | `--Rhabdosteidae
| | `--Physeteroidea 
| `--**Mysticeti** 
`--**Artiodactyla**
```

Xem thêm
--------

* Cổng thông tin Cổ sinh học

* Tiến hóa của cá voi
* Bộ Cá voi
* Mesonychia
* Cetartiodactyla

Tham khảo
---------

1. ↑  Rose 2006, tr. 273Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFRose2006 (trợ giúp)
2. ↑  Clementz và đồng nghiệp 2014, Fig. 1Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFClementzFordycePeekFox2014 (trợ giúp)
3. ↑  Gingerich 2005, Table 15.1Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGingerich2005 (trợ giúp)

Liên kết ngoài
--------------

* Tư liệu liên quan tới Archaeoceti tại Wikimedia Commons
* Dữ liệu liên quan tới Archaeoceti tại Wikispecies
* Archaeoceti Lưu trữ 2008-02-13 tại Wayback Machine
* Archaeoceti and Basilosaurus

|  |  |
| --- | --- |
| Tiêu đề chuẩn Sửa dữ liệu tại Wikidata | 
* NKC: ph117338

 |

| * x
* t
* s
Archaeocete genera by family |
| --- |
| 
* Kingdom Animalia
* Phylum Chordata
* Subphylum Vertebrata
* Class Mammalia
* Order Artiodactyla

 |
| Pakicetidae | 
* *Pakicetus*
* *Nalacetus*
* *Ichthyolestes*

 |
| Ambulocetidae | 
* *Ambulocetus*
* *Gandakasia*
* *Himalayacetus*

 |
| Remingtonocetidae | 
* *Andrewsiphius*
* *Attockicetus*
* *Dalanistes*
* *Kutchicetus*
* *Remingtonocetus*

 |
| Protocetidae | 

|  |  |
| --- | --- |
| Georgiacetinae | 
* *Babiacetus*
* *Carolinacetus*
* *Georgiacetus*
* *Natchitochia*
* *Pappocetus*
* *Pontobasileus*

 |
| Makaracetinae | 
* *Makaracetus*

 |
| Protocetinae | 
* *Aegyptocetus*
* *Artiocetus*
* *Crenatocetus*
* *Dhedacetus*
* *Gaviacetus*
* *Indocetus*
* *Maiacetus*
* *Protocetus*
* *Qaisracetus*
* *Rodhocetus*
* *Takracetus*
* *Togocetus*

 |

 |
| Basilosauridae | 

|  |  |
| --- | --- |
| Dorudontinae | 
* *Ancalecetus*
* *Chrysocetus*
* *Cynthiacetus*
* *Dorudon*
* *Masracetus*
* *Ocucajea*
* *Pontogeneus*
* *Saghacetus*
* *Stromerius*
* *Supayacetus*
* *Zygorhiza*

 |
| Basilosaurinae | 
* *Basilosaurus*
* *Basiloterus*
* *Eocetus*
* *Platyosphys*

 |

 |
| 
* Thể loại Thể loại
* Trang Commons Hình ảnh

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Thẻ nhận dạng đơn vị phân loại | 
* Wikidata: Q568536
* Wikispecies: Archaeoceti
* Fossilworks: 42933

 |