recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nhị diện** là hình hợp bởi hai nửa mặt phẳng có chung bờ là một đường thẳng. Mỗi nửa mặt phẳng đó gọi là một mặt của nhị diện và đường thẳng chung gọi là cạnh của nhị diện

Kí hiệu
-------

Nhị diện gồm hai nửa mặt phẳng (α), (β) có chung bờ là a được kí hiệu là [α, a, β] hoặc là [α, β] hoặc [a] nếu không sợ bị nhầm với nhị diện khác. Nếu a chứa tia Ox thì ta cũng nói Ox là cạnh của nhị diện

Góc của nhị diện
----------------

Cắt nhị diện [α, a, β] bởi mặt phẳng (P) vuông góc với a tại O. Giao tuyến của (P) với (α) và (β) lần lượt là hai tia Ox và Oy. Khi đó {\displaystyle {\widehat {xOy}}} gọi là góc của nhị diện [α, a, β], hay nói gọn là góc nhị diện [α, β].

Số đo góc của nhị diện [α, a, β] cũng được kí hiệu là [α, β] hoặc đơn giản là [a] nếu không cần phân biệt

Từ I \in  (α) và J \in  (β) với I, J {\displaystyle \not \in } a, hạ IK {\displaystyle \perp } a, JH {\displaystyle \perp } a, khi đó ta có [α, β] = ({\displaystyle {\overrightarrow {HI}},{\overrightarrow {KJ}}})

Công thức tính góc của nhị diện tạo bởi 3 tia:
----------------------------------------------

Cho 3 tia Ox, Oy, Oz trong đó {\displaystyle {\widehat {yOz}}=\alpha }, {\displaystyle {\widehat {xOz}}=\beta }, {\displaystyle {\widehat {xOy}}=\gamma }. Khi đó số đo góc nhị diện cạnh Ox là {\displaystyle \alpha '} được tính theo công thức:

> {\displaystyle cos\alpha '={\frac {cos\alpha -cos\beta .cos\gamma }{sin\beta .sin\gamma }}}
> 
> 

Chứng minh: Trên các tia Ox, Oy, Oz lần lượt lấy 3 điểm A, B, C sao cho OA = OB = OC = 1. Khi đó {\displaystyle {\overrightarrow {OA}}={\vec {i}},{\overrightarrow {OB}}={\vec {j}}} và {\displaystyle {\overrightarrow {OC}}={\vec {k}}}  là ba vectơ đơn vị trên các trục đã cho.

Kẻ các đường cao BH, CK của hai tam giác OAB, OAC. Ta có:

{\displaystyle {\vec {j}}.{\vec {k}}=cos\alpha }, {\displaystyle {\vec {i}}.{\vec {k}}=cos\beta }, {\displaystyle {\vec {i}}.{\vec {j}}=cos\gamma }

{\displaystyle cos\beta ={\overline {OK}}}, {\displaystyle cos\gamma ={\overline {OH}}}, {\displaystyle sin\beta =CK}, {\displaystyle sin\gamma =BH}

Từ đó suy ra:

{\displaystyle {\overrightarrow {HB}}={\overrightarrow {OB}}-{\overrightarrow {OH}}={\vec {j}}-{\overline {OH}}.{\vec {i}}={\vec {j}}-cos\gamma .{\vec {i}}}

{\displaystyle {\overrightarrow {KC}}={\overrightarrow {OC}}-{\overrightarrow {OK}}={\vec {k}}-{\overline {OK}}.{\vec {i}}={\vec {k}}-cos\beta .{\vec {i}}}

Vậy:

{\displaystyle cos\alpha '={\frac {{\overrightarrow {HB}}.{\overrightarrow {KC}}}{BH.CK}}={\frac {({\vec {j}}-cos\gamma .{\vec {i}})({\vec {k}}-cos\beta .{\vec {i}})}{sin\beta .sin\gamma }}={\frac {cos\alpha -cos\beta .cos\gamma }{sin\beta .sin\gamma }}}
**Vùng Prešov** (tiếng Slovak: *Prešovský kraj*, pronounced [ˈprɛʃɔʊ̯skiː ˈkraj]) là một vùng nằm ở đông bắc của Slovakia, giáp biên giới với các tỉnh Śląskie, Małopolskie, Podkarpackie của Ba Lan và tỉnh Zakarpatsk của Ukraina. Vùng Prešov có diện tích 8.974,5 km², dân số 818.916 người (năm 2013), mật độ dân số 91 người/km². Vùng có 13 quận huyện, được chia thành 666 đô thị, trong đó có 23 thành phố, thị trấn. Vùng này được thành lập vào năm 1996 và là khu vực đông dân nhất trong số tất cả các vùng của Slovakia. Trung tâm hành chính và cũng là đô thị lớn nhất của vùng là Prešov.

Địa lý
------

Vùng này nằm ở đông bắc Slovakia và có diện tích là 8.975 km². Cảnh quan núi non chi phối toàn bộ vùng. Các phần của dãy núi Tatra, High Tatras và Belianske Tatras gần như nằm hoàn toàn trong vùng này, trong đó có đỉnh núi cao nhất Slovakia, Gerlachovský štít (2655 mét). Các dãy núi và cao nguyên khác trong vùng có thể kể đến Cao nguyên Šarišská, Ondavská, Laborec; Dãy núi Čergov, Slanské, Pieniny, Levoča, Bukovec, Vihorlat và vùng đất thấp Đông Slovakia. Các lưu vực chính trong vùng là Lưu vực Podtatranská, lưu vực Hornadská, đồng bằng châu thổ Košice.

Nhân khẩu học
-------------

Mật độ dân số của vùng là khoảng 90,8 người/km², thấp hơn mức trung bình của cả nuơc (110 người/km²). Các đô thị lớn nhất của vùng là Prešov, Poprad, Humenné, Bardejov và Snina. Theo điều tra dân số năm 2011, dân số của cả vùng là 814.527 người, đa số người Slovak (90,7%), người Di-gan (4,0%), người Rusyn (2,7%), người Ukraina (dưới 1%) và Séc (dưới 0,5%).

Phân cấp hành chính
-------------------

Vùng có 13 quận huyện, với 666 đô thị, trong đó có 23 thành phố, thị trấn là nơi chiếm một nửa dân số của cả vùng.

* Bardejov
* Humenné
* Kežmarok
* Levoča
* Medzilaborce
* Poprad
* Prešov
* Sabinov
* Snina
* Stará Ľubovňa
* Stropkov
* Svidník
* Vranov nad Topľou

Tham khảo
---------

1. ↑  "POPULATION AND HOUSING CENSUS 2001 - Tab. 3a". Web.archive.org. ngày 29 tháng 11 năm 2006. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 11 năm 2006. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.Quản lý CS1: URL hỏng (liên kết)

Liên kết ngoài
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Prešov (vùng)***. |

* Prešovský samosprávny kraj Trang chính

| * x
* t
* s
Kraje ("Vùng") của Slovakia |
| --- |
| 
* Banská Bystrica
* Bratislava
* Košice
* Nitra
* Prešov
* Trenčín
* Trnava
* Žilina

 | Flag of Slovakia |

| * x
* t
* s
Huyện của vùng Prešov |
| --- |
|  | 
* Bardejov
* Humenné
* Kežmarok
* Levoča
* Medzilaborce
* Poprad
* Prešov
* Sabinov
* Snina
* Stará Ľubovňa
* Stropkov
* Svidník
* Vranov nad Topľou

 |  |
**Priamurye** (tiếng Nga: *Приаму́рье*) là một vùng lãnh thổ ở Viễn Đông của Nga. Priamurve bao gồm các đơn vị hành chính Primorsky Krai, phần phía nam của Khabarovsk Krai, Tỉnh tự trị Do Thái, Amur Oblast.

Lịch sử
-------

Theo Điều ước Nerchinsk (Điều ước Ni Bố Sở) năm 1689, nhà Thanh và Sa quốc Nga lấy dãy núi Stanovoy và sông Argun (sông Ngạch Nhĩ Cổ Nạp) làm biên giới. Theo đó, Priamurye thuộc nhà Thanh. Đến giữa thế kỷ 19, theo các Điều ước Aigon (Điều ước Ái Hồn, 1858) và Điều ước Bắc Kinh (1860), nhà Thanh phải nhượng vùng này cho Đế quốc Nga. Từ đó, Trung Quốc gọi Priamurye là **Ngoại Mãn Châu** (Trung văn: 外滿洲) để phân biệt với Nội Mãn Châu là vùng Mãn Châu mà Trung Quốc vẫn kiểm soát. Hiện nay, Trung Quốc gọi vùng này là **Ngoại Đông Bắc** (外東北). Năm 1900, Nga còn lấn thêm về phía Trung Quốc một vùng mà Trung Quốc gọi là 64 thôn Giang Đông, và đổi thành huyện (raion) Zazeysky, nhập vào tỉnh Amur.

Từ năm 1918 đến 1925, Priamurye bị Đế quốc Nhật Bản chiếm giữ và nhập với Nội Mãn Châu. Trong chiến tranh Thái Bình Dương, quân Nhật lại muốn chiếm giữ Priamurye làm một phần của vùng đệm với Liên Xô. Nhưng sau vài chiến dịch thất bại, quân Nhật phải từ bỏ. Cuối cuộc chiến, Hồng quân Liên Xô đã lấy Priamurye làm bàn đạp để tấn công quân Nhật ở Nội Mãn Châu.

Cuối những năm 1950, Mao Trạch Đông muốn chống lại các kết quả điều ước nói trên và muốn chống Khrushchyov, nên vấn đề Ngoại Mãn Châu và Nội Mãn Châu trở nên căng thẳng và chiến sự giữa Liên Xô và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã xảy ra trên đảo Trân Bảo (phía Liên Xô gọi là đảo Damansky) giữa sông Ussuri (Ô Tô Lý). Năm 1991, hiệp định phân chia biên giới giữa hai nước đã quyết định đảo này thuộc lãnh thổ Trung Quốc. Năm 2004, hai nước lại chia nhau đảo Bolshoy Ussuriysky (đảo Hắc Hạt Tử) và điều này có hiệu lực từ 2008.

Trong khi đó, chính quyền Trung Hoa Dân quốc ở Đài Loan, do không công nhận chính quyền Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ở đại lục, nên vẫn tuyên bố chủ quyền đối với vùng 64 thôn Giang Đông và toàn bộ đảo Hắc Hạt Tử.

Xem thêm
--------

* Ngoại Mông (đơn vị hành chính của nhà Thanh, nay là Mông Cổ)
* Ngoại Tây Bắc

Tham khảo
---------
Nhà hát Adam Mickiewicz (tiếng Ba Lan: Teatr im. Adama Mickiewicza) là một nhà hát nằm tại Quảng trường Nhà hát ở Thành phố Cổ ở Cieszyn, Ba Lan.

Lịch sử
-------

Ý tưởng xây dựng một nhà hát đã được đưa ra vào mùa xuân năm 1902. Một nhóm công dân giàu có của Cieszyn đã gặp nhau tại Nhà Đức theo sáng kiến của một thành viên của hội đồng thành phố, Franz Bartha, và thành lập Hội Xây dựng Nhà hát (tiếng Đức: *Der Theater-Bau-Verein*). Hội đồng của hiệp hội bao gồm: F. Bartha (chủ tịch), Thomas Lenoch, Leopold Widenka và Johann Struhal. Một phó thị trưởng, sau này là thị trưởng Rudolf Bukowski  cũng được bầu để trở thành thành viên của hội. Sau khi hiệp hội được thành lập, việc gây quỹ được bắt đầu giữa những người Đức giàu có ở địa phương. 35% số tiền cần thiết đã được huy động. Một lô đất tại vị trí của các doanh trại cũ đã được chọn. Một thiết kế đã được chuẩn bị bởi các kiến trúc sư người Viên - Ferdinand Fellner và Hermann Helmer, người đã thiết kế 48 nhà hát ở Viên, Berlin, Toruń và Lańcut. Việc xây dựng nhà hát được thực hiện bởi công ty của Eugen Fulda từ Cieszyn được hỗ trợ bởi một doanh nhân ở Berlin và Viên, Hugo Baruch, có kinh nghiệm trong việc xây dựng các sân khấu nhà hát và công ty Pittel & Brausewetter của Viên

Kiến trúc
---------

 Chi tiết bức phù điêu trên mặt tiền nhà hát
Tòa nhà được bao phủ bởi một mái nhà 4 mặt với những cửa mái và một tháp pháo. Tiền sảnh nối với ba cổng hình bán nguyệt trên đó các cửa sổ được trang trí bởi các bệ cửa sổ và các phiến đá trầm tích.

Trong sảnh của nhà hát, có một tấm biển tưởng niệm những người khởi xướng việc xây dựng nhà hát - Franz Barth và Johann Struhal.

Nhà hát có âm thanh tuyệt vời - một tiếng thì thầm từ sân khấu được nghe ở hàng thứ chín trên ban công thứ hai, chỗ ngồi của những người bắt âm thanh trong rạp hát hình vỏ sò. Vị trí có khả năng nghe tốt nhất được xác định ở hàng thứ năm của tầng trệt.

Hoạt động
---------

Một trong những sự kiện định kỳ trong nhà hát từ năm 1989 là Liên hoan Sân khấu Quốc tế Tại Biên giới (hiện không có Biên giới), được tổ chức bởi Hiệp hội Đoàn kết Ba Lan-Séc-Slovak.

Tham khảo
---------

1. ↑  "Teatr im. Adama Mickiewicza".
2. ↑  Franciszek, Glajc (1995). *Rzecz o cieszyńskim Teatrze*. Cieszyn.
3. ↑  Mariusz. Makowski (2007). *Szlak książąt cieszyńskich. Habsburgowie*. Cieszyn: Biuro Promocji i Informacji. Urząd Miejski. ISBN 9788389835147. OCLC 233505261.
4. 1 2 3  Pindór, Mirosława (2010). *Teatr w Cieszynie i jego stuletnie dzieje (1910-2010)*. Cieszyn: Logos Press. ISBN 9788360917800. OCLC 1019956230.

Liên kết ngoài
--------------

* Trang web chính thức
* "Spacerem po Cieszynie (Virtual walk in Cieszyn)".
**Nguyễn Đức Tới** là một sỹ quan cao cấp Quân đội Nhân dân Việt Nam, hàm Thiếu tướng. Ông hiện là Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Hà Tĩnh, nguyên Phó Tham mưu trưởng Quân khu 4.

Tiểu sử và binh nghiệp
----------------------

Ông Nguyễn Đức Tới sinh năm 1957 quê tại xã Cẩm Hà, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh.

Ông nhập ngũ trong những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ khi đang học dở dang Cấp 3. Ông đã viết lá đơn xin nhập ngũ bằng máu để được tuyển chọn vào quân ngũ.

Ông từng là lính thông tin, chiến đấu tại Đại đội 18, Trung đoàn 270, sư đoàn 341. Ông đã tham gia vào trận Xuân Lộc tháng 4 năm 1975.

Sau khi kết thúc chiến tranh, ông học tiếp Sỹ quan rồi dần trưởng thành trong Quân đội. Ông từng giữ chức vụ Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự huyện Cẩm Xuyên rồi Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hà Tĩnh.

Từ năm 2009 đến năm 2014, ông là Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hà Tĩnh. Nâm 2012, ông được Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang thăng quân hàm Thiếu tướng.

Năm 2014, ông được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng bổ nhiệm làm Phó Tham mưu trưởng Quân khu 4. Ông bàn giao nhiệm vụ lại cho Đại tá Trần Văn Sơn - Phó Chỉ huy trưởng.

Năm 2017, ông được nghỉ chờ hưu.

Tháng 11 năm 2017, ông được bầu làm Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Hà Tĩnh. Ông cũng được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Hội Cựu Chiến binh Việt Nam.

Chú thích
---------

1. 1 2  "Thiếu tướng Nguyễn Đức Tới làm Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Hà Tĩnh".
2. 1 2 3  "Bồi hồi tháng Tư".
3. ↑  "Lãnh đạo tỉnh chúc mừng Thiếu tướng Nguyễn Đức Tới nhận nhiệm vụ mới".
4. ↑  "Bàn giao chức danh Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự Hà Tĩnh".
**Người Hoa ở Phan Thiết** là cộng đồng người gốc Hoa đang sinh sống tại thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận. Đây là cộng đồng người dân tộc đông đảo, sau người Kinh.

Lịch sử
-------

Cuối thế kỷ 17, khi nhà Thanh lật đổ hoàn toàn nhà Minh bên Trung Quốc, những người Hoa mang tư tưởng *"phản Thanh phục Minh"* bị triều đình nhà Thanh đàn áp, họ đã tổ chức các cuộc di dân đến lãnh thổ Việt Nam. Trong đó có một bộ phận dừng chân ở cửa biển Phú Hài, trải dài đến xã Hàm Nhơn (thị trấn Phú Long thuộc huyện hàm Thuận Bắc ngày nay). Từ đó hình thành một cửa biển buôn bán sầm uất với thương thuyền nước ngoài. Do dân di cư ngày càng đông, cùng với hoàn cảnh lịch sử và điều kiện làm ăn, người Hoa dần dần di chuyển về vùng Phan Thiết.

Tại đây, các bang hội người Hoa đã lập ra các hội quán sinh hoạt theo nguồn gốc xuất thân là: Quảng Đông, Phúc Kiến, Triều Châu và Hải Nam để duy trì đời sống văn hóa, tín ngưỡng, tưởng nhớ cố hương và tạo quan hệ làm ăn. Hầu hết các hội quán này được xây dựng vào cuối thế kỷ 17 đến đầu thế kỷ 18. Ngoài các hội quán riêng đó, vào năm Canh Dần (1770), cộng đồng người Hoa còn cùng nhau xây dựng Miếu Quan Đế để thờ Quan Công nên người Việt thường gọi đó là *chùa Ông*. Có thể xem Miếu Quan Đế là trung tâm sinh hoạt chung của cộng đồng người Hoa ở Phan Thiết cho đến tận nay.

Dưới thời kỳ Pháp thuộc, người Hoa dần quy tụ sinh sống tại một số phường quanh cửa sông Cà Ty, ven bờ biển để thuận lợi xuất cảng hàng hóa. Phường Đức Nghĩa khi đó trở thành trung tâm giao thương của Phan Thiết, nơi có chợ Phan Thiết mà người Hoa sinh hoạt buôn bán nhộn nhịp, chiếm số đông.

Sinh hoạt văn hóa
-----------------

Người Hoa tại đây thỏa thuận cứ ba năm một lần (hiện nay là chỉ năm chẵn) vào tháng bảy Âm lịch sẽ cùng nhau tổ chức lễ hội Nghinh Ông Quan Thánh Đế Quân, tức là rước Quan Công tuần du qua các khắp các đường phố chính của thị xã Phan Thiết. Lễ hội này rất linh đình, đoàn xe của mỗi bang hội có hình thức, cờ xí, kiệu hoa khác nhau, chất bánh trái, tiền bạc lên trên. Theo đoàn xe có các diễn viên mặc xiêm y đóng giả các nhân vật lịch sử Trung Hoa, có múa lân, múa võ, trống chiêng, tiếng pháo nổ liên hồi. Hai bên đường phố lớn, các gia đình dọn sẵn bàn hương án có bình hoa, bánh trái, thắp nhang đèn nghênh đón đoàn. Sau khi "thỉnh Ông" tuần du khắp phố phường thì họ đều tập trung về Miếu Quan Đế để làm đại lễ.

Chú thích
---------

1. ↑  Hội quán của người Hoa ở Phan Thiết[*liên kết hỏng*]
**Catanese nero** là một giống nho để chế tạo rượu vang đỏ của Ý được trồng chủ yếu ở đảo Sicily. Trong khi các nhà ghi chép tin rằng nho có khả năng bắt nguồn từ núi Etna ở tỉnh Catania trên bờ biển phía đông của hòn đảo, ngày nay nó được trồng chủ yếu ở các tỉnh phía tây bắc của Agrigento, Palermo và Trapani. Một loại pha trộn nhỏ được sử dụng trong sản xuất *rosé*, nho hiện không được phép sử dụng trong bất kỳ loại rượu vang phân loại *Denominazione di origine*.

Lịch sử
-------

 Các nhà quang học tin rằng Catanese nero có khả năng bắt nguồn từ tỉnh Catania *(ảnh)*.
Các nhà ghi âm tin rằng Catanese nero là giống bản địa ở đảo Sicily với tên nho bắt nguồn từ tên gọi của tỉnh Catania, nằm ở bờ biển phía đông gần đảo. Mặc dù nho có khả năng bắt nguồn từ đây, nhưng ngày nay, nó hầu như không được tìm thấy ở Catania và trên khắp các đảo trồng của giống đã bị suy giảm do sức đề kháng thấp đối với một số bệnh nho.

Nghề trồng nho
--------------

Catanese nero là giống nho chín nửa đến muộn. Cây nho dễ bị ảnh hưởng bởi nhiều mối nguy hiểm về sức khỏe như nhiễm nấm của phấn và sương mai. Khả năng kháng bệnh kém của Catan nero là một yếu tố góp phần làm giảm số lượng nho ở Sicily.

Vùng rượu
---------

 Ngày nay, Catanese nero được tìm thấy chủ yếu ở các tỉnh miền tây Agrigento, Trapani và Palermo.
Vào năm 2000, có 80 ha (198 mẫu Anh) Catanese nero ở Sicily với các đồn điền trải rộng trên các tỉnh phía tây của Palermo, Trapani và Agrigento. Trong khi không được phép trong bất kỳ loại rượu vang DOC, nho được sử dụng như một loạt pha trộn cho rượu vang non-DOC.

Từ đồng nghĩa
-------------

Trong những năm qua, Catan nero đã được biết đến dưới nhiều từ đồng nghĩa bao gồm: Vespalora và Vesparola.

Tham khảo
---------

1. 1 2 3 4  J. Robinson, J. Harding và J. Vouillamoz *Wine Nho - Hướng dẫn đầy đủ về 1.368 giống nho, bao gồm nguồn gốc và hương vị của chúng* 203 203 Lane Lane 2012
2. ↑  Vitis International Variety Catalogue (VIVC) *Catanese nero Lưu trữ 2012-01-19 tại Wayback Machine*  Accessed: April 30th, 2013
**Nhóm ngôn ngữ Tây Iberia** thuộc nhóm ngôn ngữ Iberia-Rôman bao gồm nhóm ngôn ngữ Castilia (Tây Ban Nha, Judaeo-Tây Ban Nha, Extremadura và Loreto-Ucayali), Astur-Leon (Asturias, Leon, Miranda và Cantabria) và nhóm ngôn ngữ Galicia-Bồ Đào Nha hậu duệ của tiếng Galicia-Bồ Đào Nha (Bồ Đào Nha, Galicia, Eonavia, Fala và Judaeo-Bồ Đào Nha).

Cho đến vài thế kỷ trước, chúng đã hình thành một cụm phương ngữ bao gồm các khu vực miền tây, trung và nam của bán đảo Iberia ngoại trừ các vùng lãnh thổ nói tiếng Basque và tiếng Catalunya. Đây vẫn là tình trạng ở một số khu vực, đặc biệt là ở miền bắc của bán đảo, nhưng do lịch sử xã hội học khác nhau của các ngôn ngữ nhóm này (Bồ Đào Nha độc lập từ đầu thế kỷ 12, Tây Ban Nha thống nhất vào cuối thế kỷ 15 dưới thời Quân chủ Công giáo, những người tiếng Tây Ban Nha Castilia có quyền lực cao hơn người nói các ngôn ngữ Iberia khác), tiếng Tây Ban Nha và tiếng Bồ Đào Nha có xu hướng vượt qua đồng thời tiếp thu ở mức cao các ngôn ngữ chị em của chúng trong khi chúng tiếp tục chuyển hướng lẫn nhau.

Có tranh cãi về việc các thành viên của các nhóm con Galicia-Bồ Đào Nha và Astur-Leon hiện đại là nhóm ngôn ngữ hay nhóm phương ngữ. Một cách phân loại phổ biến, mặc dù còn tranh cãi, cho rằng tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Galicia cũng như tiếng Asturias, León và Miranda là các ngôn ngữ riêng biệt. Tiếng Cantabria và tiếng Extremadura được coi là đồng phương ngữ của tiếng Leon theo UNESCO, trong khi chúng là một phương ngữ tiếng Castilia trong mã ISO.

Papiamento là một ngôn ngữ creole Tây Iberia được nói ở Tây Ấn Hà Lan và được cho là bắt nguồn từ tiếng Bồ Đào Nha, Judaeo-Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Judaeo-Tây Ban Nha. 

Khu vực nói ngôn ngữ Iberia-Rôman

Phân loại
---------

Kí hiệu dao găm (†) chỉ các ngôn ngữ đã biến mất

* Tây Iberia
	+ Castilia
		- *Tây Ban Nha*
		- *Judaeo-Tây Ban Nha*
		- *Extremadura*
		- *Loreto-Ucayali*
	+ Galicia-Bồ Đào Nha
		- *Bồ Đào Nha*
		- *Galicia*
		- *Eonavia*
		- *Fala*
		- *Judaeo-Bồ Đào Nha* dagger
	+ *Astur-Leon*
		- Asturias
		- León
		- Miranda
		- Extremadura
		- Cantabria
	+ Pyrenean Mozarabic
		- *Aragon*
		- *Navarra-Aragon* dagger
		- *Judaeo-Aragon* dagger
		- *Rôman Andalusi* dagger
	+ *Barranquenho*

Chú thích
---------

1. ↑  tiếng Extremadura đôi khi được coi là phương ngữ Astur-Leon.
2. ↑  tiếng Eonavia đôi khi được coi là phương ngữ tiếng Galicia.
3. ↑  Barranquian có thể được coi là phương ngữ tiếng Bồ Đào Nha chịu ảnh hưởng nặng nề của tiếng Tây Ban Nha, một phương ngữ tiếng Tây Ban Nha chịu ảnh hưởng nặng nề của tiếng Bồ Đào Nha hoặc một ngôn ngữ hỗn hợp.

Tham khảo
---------

1. ↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). "West Ibero-Romance". *Glottolog*. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
2. ↑  Menéndez Pidal, R (2006) [1906]. *El dialecto Leonés*. León: El Buho Viajero. ISBN 84-933781-6-X.
3. ↑  UNESCO Interactive Atlas of the World’s Languages in Danger, where Cantabrian is listed in the Astur-Leonese linguistic group.
**Nhữ Dương Công chúa** (chữ Hán: 汝陽公主), không rõ sinh mất cũng như tên thật, là hoàng nữ của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương, hoàng đế đầu tiên của nhà Minh.

Cuộc đời
--------

Nhữ Dương Công chúa là hoàng nữ thứ 15 của Minh Thái Tổ, mẹ là Quách Huệ phi (郭惠妃). Quách thị là con gái của *Trừ Dương vương* Quách Tử Hưng (郭子興), một trong số những vị tướng đánh bại nhà Nguyên cùng Thái Tổ. Nhữ Dương là em ruột cùng mẹ với *Thục Hiến vương* Chu Xuân, *Đại Giản vương* Chu Quế, *Dục vương* Chu Huệ và Vĩnh Gia Trinh Ý Công chúa.

Tháng 7 năm Hồng Vũ thứ 27 (1394), bà được sách phong làm **Nhữ Dương Công chúa** (汝陽公主) và hạ giá Tạ Đạt (謝達). Tạ Đạt là con của *Đô đốc Thiêm sự* Tạ Ngạn, người Phượng Dương, Ngạn trước đây được gia đình họ Tôn nhận nuôi nên cải sang họ Tôn. Phò mã Đạt được bổ làm Tiền quân Đô đốc phủ do lập nhiều chiến công trong các cuộc viễn chinh, cho khôi phục lại họ Tạ như trước.

Cũng trong năm thứ 27, Hàm Sơn Công chúa, hoàng nữ thứ 14 của Thái Tổ hạ giá lấy chồng. Dựa theo đó, năm sinh của công chúa Nhữ Dương nhiều khả năng cũng cùng với công chúa Hàm Sơn là năm Hồng Vũ thứ 14 (1381).

Năm Vĩnh Lạc thứ 22 (1424), công chúa Nhữ Dương được phong làm Trưởng công chúa, sang đời Hồng Hi thì được tấn tôn làm *Thái trưởng công chúa*.

Không rõ công chúa Nhữ Dương mất vào năm nào. Năm Cảnh Thái thứ 4 (1462), cháu nội Tạ Diễm tấu rằng, phần mộ của công chúa không người coi sóc nên triều đình đã cắt cử 4 hộ dân đến canh giữ lăng mộ của bà tại huyện Giang Ninh, Nam Kinh.

Tham khảo
---------

1. ↑  Minh thực lục, *Thái Tổ Cao hoàng đế thực lục*: "七月……甲子，以謝建爲駙馬都尉，尚皇第十五女汝陽公主。達，都督僉事彥之子也。"
2. ↑  Minh thực lục, *Anh Tông Duệ hoàng đế thực lục*: "景泰四年六月……癸巳，汝阳大长公主孙谢琰奏祖母坟茔无人看守，命南京礼部移文应天府江宁县，拨民四户与之。"
3. 1 2  Minh sử, quyển 121: "汝陽公主，永嘉主同母妹，與含山主同年下嫁謝達。達父彥，鳳陽人，少育於孫氏，冒其姓。數從征討有功，累官前軍都督僉事，詔復謝姓，遷其子尚主。仁宗即位，主以屬尊，與寧國、懷慶、大名、南康、永嘉、含山、寶慶七主皆進稱大長公主。自後諸帝即位，公主進封長公主、大長公主皆如制"
**Riza Raquel Santos** (sinh ngày 31 tháng 8 năm 1986) là diễn viên, MC và nữ hoàng sắc đẹp đến từ Canada. Cô từng đoạt vương miện Hoa hậu Trái Đất Canada 2006, Hoa hậu Thế giới Canada 2011 và Hoa hậu Hoàn vũ Canada 2013.

Thời thơ ấu
-----------

Santos sinh ra và lớn lên ở Calgary, Alberta. Cha mẹ cô chuyển tới Canada vào năm 1970. Cô có cả dòng máu Trung Quốc và Philippines.

Với tư cách là một người người ủng hộ bảo vệ môi trường, Santos đã làm việc với Cơ quan phát triển quốc tế Canada khi tốt nghiệp trung học. Cô cũng đã theo học Kinh thánh Rocky Mountain và Trường Kỹ thuật Schulich của Đại học Calgary.

Hoa hậu Hoàn vũ 2013
--------------------

Santos tham dự Hoa hậu Hoàn vũ 2013 tại Moscow, Nga và không lọt vào Top 16. Trước đó, cô đoạt danh hiệu Á hậu 3 tại **Hoa hậu Hoàn vũ Canada 2013** còn người chiến thắng là Denise Garrido. Tuy nhiên, sau vài giờ, tổ chức đã phát hiện ra rằng có lỗi đánh máy trong xếp hạng Top 5, điều đó đã ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng của cuộc thi. Garrido là Á hậu 3 còn cô mới là người đoạt vương miện. Đây là trường hợp đầu tiên của lỗi này trong 11 năm mà "Người đẹp Canada" (BOC) đã tạo ra cuộc thi **Hoa hậu Hoàn vũ Hoa hậu Canada**.

Các cuộc thi khác
-----------------

Trước đó, cô từng tham dự Hoa hậu Trái Đất 2006 tại Manila, Philippines. Tuy không lọt vào Top 16 người đẹp nhất nhưng cô đã đoạt giải thưởng phụ **Hoa hậu Ảnh** (*Miss Photogenic*). Sau đấy, cô tham gia Hoa hậu Thế giới 2011 tại London, Anh và lọt Top 31

Chú thích
---------

1. ↑
2. ↑   Lưu trữ 2013-05-19 tại Wayback Machine
3. ↑  Yan, Carrie B. (ngày 30 tháng 6 năm 2011). "Miss World Canada 2011 Riza Raquel Santos". *Global Pinoy*. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 7 tháng 4 năm 2012.
4. ↑  Miss Universe Canada (tháng 5 năm 2013). "Miss Universe Canada 2013 Final Results". Bản gốc lưu trữ 7 Tháng sáu năm 2013. Truy cập 6 Tháng sáu năm 2019. Đã định rõ hơn một tham số trong `|archiveurl=` và `|archive-url=` (trợ giúp); Đã định rõ hơn một tham số trong `|archivedate=` và `|archive-date=` (trợ giúp)
**Prolactin** (PRL), còn được gọi là luteotropic hormone hoặc luteotropin, là một protein được biết đến với vai trò trong việc cho phép động vật có vú, thường là con cái có khả năng sản xuất sữa. Nó ảnh hưởng trong hơn 300 tiến trình riêng biệt ở các loài động vật có xương sống khác nhau, bao gồm cả con người. Prolactin được tiết ra từ tuyến yên để đáp ứng với việc ăn uống, giao phối, điều trị estrogen, rụng trứng và cho con bú. Prolactin được tiết ra theo xung các quá trình trên. Prolactin đóng vai trò thiết yếu trong quá trình trao đổi chất, điều hòa hệ miễn dịch và phát triển tuyến tụy.

Được phát hiện ở động vật vào khoảng năm 1930 bởi Oscar Riddle  và được xác nhận trên người vào năm 1970 bởi Henry Friesen  prolactin là một hormone peptide, được mã hóa bởi gen *PRL*.

Ở động vật có vú, prolactin có liên quan đến sản xuất sữa; ở cá, được cho có liên quan đến sự kiểm soát cân bằng nước và muối. Prolactin cũng hoạt động theo cách giống như cytokine, là một chất điều hòa quan trọng của hệ thống miễn dịch. Nó có các chức năng quan trọng liên quan đến chu trình tế bào như là một yếu tố tăng trưởng, khác biệt hóa - và yếu tố chống apoptotic. Là một yếu tố tăng trưởng, gắn kết với các thụ thể giống cytokine, nó ảnh hưởng đến tạo máu, hình thành thành mạch và tham gia vào quá trình điều hòa đông máu qua một số con đường. Hormon tác động theo cách nội tiết, autocrine và paracrine thông qua thụ thể prolactin và một số lượng lớn thụ thể cytokine.

Sự tiết prolactin của tuyến yên được điều hòa bởi các tế bào thần kinh tuyến nội tiết ở vùng dưới đồi. Điều quan trọng nhất trong số này là các tế bào thần kinh tuberoinfundibulum (TIDA) của hạt hạnh nhân vòng cung tiết ra dopamine (hay còn gọi là Hormone ức chế Prolactin) để tác động lên thụ thể D2 của lactotrophs, gây ức chế tiết prolactin tiết prolactin. Yếu tố giải phóng thyrotropin (hormone giải phóng thyrotropin) có tác dụng kích thích phóng thích prolactin, tuy nhiên prolactin là hormone adenohypophyseal duy nhất có sự kiểm soát chính là ức chế.

Tham khảo
---------

1. 1 2  Bole-Feysot C, Goffin V, Edery M, Binart N, Kelly PA (tháng 6 năm 1998). "Prolactin (PRL) and its receptor: actions, signal transduction pathways and phenotypes observed in PRL receptor knockout mice". *Endocrine Reviews*. **19** (3): 225–68. doi:10.1210/er.19.3.225. PMID 9626554.
2. ↑  
Bates R, Riddle O (tháng 11 năm 1935). "The preparation of prolactin". *Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics*. **55** (3): 365–371.
3. ↑  Friesen H, Guyda H, Hardy J (tháng 12 năm 1970). "The biosynthesis of human growth hormone and prolactin". *The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism*. **31** (6): 611–24. doi:10.1210/jcem-31-6-611. PMID 5483096.[*liên kết hỏng*]
4. ↑  
Evans AM, Petersen JW, Sekhon GS, DeMars R (tháng 5 năm 1989). "Mapping of prolactin and tumor necrosis factor-beta genes on human chromosome 6p using lymphoblastoid cell deletion mutants". *Somatic Cell and Molecular Genetics*. **15** (3): 203–13. doi:10.1007/BF01534871. PMID 2567059.

Liên kết ngoài
--------------

* Bách khoa toàn thư MedlinePlus *003718*
Đối với các định nghĩa khác, xem Người Even (định hướng).

**Người Even** (từng được gọi là **người Lamut** nghĩa là "người đại dương" trong tiếng Even) (*Эвены* trong tiếng Nga) là một dân tộc sống ở Siberia và Viễn Đông Nga. Họ sống ở một số vùng của tỉnh Magadan và vùng Kamchatka và các phần phía bắc của Sakha thuộc phía đông sông Lena. Theo điều tra năm 2002, có 19.071 người Even tại Nga. Họ sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ là tiếng Even, một trong các ngôn ngữ Tungus. Người Even có quan hệ gần gũi với người Evenk về nguồn gốc và văn hóa. Về mặt chính thức, họ được coi là có đức tin Chính Thống giáo từ thế kỷ 19, song người Even vẫn duy trì các đức tin từ thời tiền Ki-tô giáo, như shaman giáo. Người Even làm những công việc như nuôi tuần lộc, săn bắn, đánh cá và đánh bẫy.

Tổ tiên của người Even được cho là đã thiên di từ khu vực dãy núi Ngoại Baikal đến các khu vực ven biển ở đông Siberia. Những người Ewen làm nghề chăn nuôi cũng cưỡi tuần lộc và sử dụng chó để kéo xe trượt. Kinh tế được phụ thêm bằng các cuộc đi săn mùa đông trong các phong tục trò chơi hoang dã. Những người đi săn đôi khi cũng cưỡi tuần lộc, đôi khi họ di chuyển bằng ván trượt gỗ.

Nơi ở truyền thống của người Even là các lều hình nón được bọc bằng da động vật. Ở các khu vực ven biển phía nam, da cá được sử dụng. Những người Even định cư sử dụng một loại hầm trú ẩn bằng đất và khúc gỗ. Nhà khô được dựng gần nhà ở để dự trữ cá và thịt đông lạnh.

Những năm tháng dưới thời Xô viết đánh dấu các biến đổi đáng kể trong cuộc sống của người Even. Xô viết đã tạo ra chữ viết cho họ và góp phần thanh toán nạn mù chữ của người Even vào những năm 1930. Nhiều người Even du mục lựa chọn sống định cư, gia nhập các kolkhoz và tham gia chăn nuôi gia súc và nông nghiệp.

Tuy nhiên, nhà báo David Remnick đã đề cập trong cuốn sách của ông là *Lăng Lênin* rằng việc cưỡng ép định cư người Even, những người vốn có cuộc sống du mục săn bắn hái lượm vào các thị trấn và làng mạc dưới thời Stalin đã tạo nên các vấn đề xã hội và tâm lý đáng kể đối với họ, đặc biệt là nghiện rượu và lạm dụng chất kích thích. Ông cũng đề cập rằng các trẻ em người Even đã bị tách khỏi gia đình để đến học tại các trường của nhà nước, với mục tiêu chủ yếu là đàn áp ngôn ngữ và văn hóa Even.

Tham khảo
---------

* Vitebsky, Piers (2005). *Reindeer People: Living with Animals and Spirits in Siberia*. HarperCollins. ISBN 0-00-713362-6.

Liên kết ngoài
--------------

* Sách Đỏ về các dân tộc trong đế quốc Nga: Người Even
* Dân bản xứ Bắc Nga Lưu trữ 2005-10-26 tại Wayback Machine
* Ghi chép về người Even và Evenk Lưu trữ 2017-09-25 tại Wayback Machine
**Folasade Olayinka Baderinwa**, được biết đến nhiều với cái tên **Sade Baderinwa** (/ˈʃɑːdeɪ ˈbɑːdərɪnwɑː/ *SHAH-day BAH-dər-in-wah*), (sinh ngày 14 tháng 4 năm 1969) là một người dẫn chương trình tin tức tại Kênh WABC, New York 7. Cô cũng là người dẫn tin cùng với Diana Williams vào các ngày trong tuần 5 p.m. của chương trình *Eyewitness News* và bản tin 11 giờ tối cùng với Bill Ritter. 

Cô gia nhập đội ngũ WABC vào năm 2003 sau một thời gian ngắn làm việc tại quê nhà Baltimore, Maryland, nơi cô đã làm dẫn chương trình tin tức trên WBAL-TV gần ba năm. Sade thay thế Roz Abrams, người đã rời WABC năm 2003 để tiếp quản khung giờ mới 5 và 11 giờ chiều trên WCBS-TV. Vào ngày 23 tháng 7 năm 2004 trong khi chuẩn bị dẫn tin tức hiện trường tại Hackensack, New Jersey về tình hình lũ lụt cục bộ, cô đã bị tông bởi một chiếc xe chạy qua để vượt mặt cảnh sát. Sau nhiều ca phẫu thuật và nhiều tháng phục hồi vật lý trị liệu, Sade đã quay trở lại *Eyewitness News* vào ngày 13 tháng 12 năm 2004. 

Baderinwa là một người dẫn chương trình phát sóng buổi trưa trước khi được đưa lên khung 5 p.m. với Diana Williams. Sade xuất hiện trên *The View* với tư cách là đồng sản xuất vào ngày 27 tháng 10 năm 2006. Vào tháng 5 năm 2011, Baderinwa đã trở thành đồng dẫn khung 11 giờ chiều cùng với Bill Ritter, thay thế Liz Cho, người đã rời khỏi vị trí đó để tiếp quản bản tin mới WABC 4 p.m, đã ra mắt do sự ra đi của *The Oprah Winfrey Show*. Baderinwa tiếp tục khung giờ 5 p.m. và 11 giờ tối bản tin Tin tức. 

Cha cô là người Nigeria (Yoruba) và mẹ cô là người Đức. Tên khai sinh của cô, "Folasade", có nghĩa là "*Honor confers a crown*'' (*Danh dự trao vương miện*). Cô tốt nghiệp Đại học Maryland Park. Sau khi bị bỏ rơi từ nhỏ, Baderinwa được một gia đình người Mỹ gốc Phi trung lưu nhận nuôi. Cô đã giữ liên lạc với người cha ruột cư trú tại Nigeria, cũng như với gia đình nhận nuôi cô.

1. ↑  St. George, Donna (31 tháng 10 năm 2006). "A Politician Who Thinks Like a Linebacker". Washington Post. tr. A01. Truy cập ngày 3 tháng 12 năm 2006.
2. ↑  WABC-TV: Sade Baderinwa Update: Cops Hunt Driver, $5,000 Reward Offered Lưu trữ 2004-12-31 tại Wayback Machine Error in webarchive template: Check `|url=` value. Empty.
3. ↑  "WBAL-TV: Sade Baderinwa talks about accident that nearly killed her". TheWBALChannel.com. 24 tháng 2 năm 2005. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 11 năm 2006. Truy cập ngày 3 tháng 12 năm 2006.
4. ↑  Huff, Richard (17 tháng 12 năm 2004). "Ch. 7 anchor's road to recovery". New York Daily News. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 12 năm 2005. Truy cập ngày 3 tháng 12 năm 2006.
5. ↑  Meaning of Folasade in Nigerian.name
6. ↑  Stephanie Shapiro (12 tháng 5 năm 2002). "Anchor In Her Life". The Baltimore Sun. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2019.

Tham khảo
---------
**Milano Centrale** là ga xe lửa chính của thành phố Milano, Ý, và một trong những nhà ga chính ở châu Âu. Nhà ga này là trạm cuối cùng và nằm ở cuối phía bắc của trung tâm Milan. Nó được chính thức khánh thành vào năm 1931 để thay thế nhà ga trung tâm cũ (được xây dựng năm 1864), là một trạm trung chuyển, nhưng có giới hạn về con số đường rày và không gian, do đó, không thể xử lý lưu lượng tăng lên do việc mở đường hầm Simplon vào năm 1906.

Milano Centrale có kết nối tốc độ cao đến Turin ở phía tây, Venice qua Verona ở phía đông và trên các đường chính Bắc-Nam đến Bologna, Roma, Napoli và Salerno. Các tuyến đường sắt Simplon và Gotthard kết nối Milano Centrale với Bern qua Domodossola và Zürich qua Chiasso ở Thụy Sĩ.

Các điểm đến của liên thành phố và đường sắt khu vực tỏa ra từ Milano Centrale đến Ventimiglia (biên giới của Pháp), Genova, Turin, Domodossola (biên giới của Thụy Sĩ Valais / Wallis), Tirano (biên giới của Thụy Sĩ Graubünden / Grisons), Bergamo, Verona, Mantova, Bologna và La Spezia.

Tuyến dịch vụ đường sắt ngoại ô Milano, tuy nhiên, không sử dụng Milano Centrale nhưng các nhà máy đường chính khác: Porta Garibaldi (phía tây bắc), Cadorna (phía tây) và Rogoredo (phía đông).

Tham khảo
---------
Bài này viết về những cư dân bản xứ của Hatti. Đối với tên gọi khác, xem Hatti (định hướng).
Đừng nhầm lẫn với Người Haiti.
**Người Hatti** (/ˈhætiənz/) là một tộc người cổ đại định cư ở vùng đất Hatti thuộc miền trung Anatolia (Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay). Dân tộc này được ghi lại sớm nhất là từ thời đế quốc của Sargon của Akkad (k. 2300 TCN), cho tới khi họ bị sáp nhập dần dần bởi tộc người Ấn-Âu Hittites vào k. 2000–1700 TCN, họ về sau lại được liên hệ với "vùng đất Hatti".

Lịch sử
-------

Sự bành trướng của đế quốc Hittite (đỏ) vào khoảng năm 1290 TCN và biên giới của vương quốc Ai Cập (xanh)
"Vùng đất của người *Hatti*" là tên gọi lâu đời nhất được biết đến dành cho khu vực miền trung Anatolia, dẫu cho nó là một địa danh ngoại lai trong các nguồn ngoại quốc, như là *hatti matu* trong tiếng Assyria, được tìm thấy trên những tấm bảng chữ viết hình nêm Lưỡng Hà từ thời kỳ của Sargon Đại đế của Akkad vào khoảng năm 2350–2150 TCN; trên những tấm bảng này các thương nhân Assyria-Akkad khẩn cầu sự giúp đỡ của vua Sargon. Tên gọi này tiếp tục tồn tại trong khoảng 1,500 năm cho tới tận năm 630 TCN, như được nhắc đến trong các biên niên sử của người Assyria. Theo các văn kiện sau này của người Hittite, Sargon đã giao chiến với vua của người Luwian,Nurdaggal của Burushanda, trong khi vị vua kế vị của Sargon là Naram-Sin của Akkad đã giao chiến với Pamba, vua của Hatti và 16 quốc gia khác.

Việc sử dụng từ "người Hittite nguyên thủy" để nhắc tới người Hatti là không chính xác. Tiếng Hittite (vốn ban đầu gọi là Nešili, "[trong ngôn ngữ] của Neša") là một ngôn ngữ Ấn-Âu, khác biệt hoàn toàn về mặt ngôn ngữ với tiếng Hatti. Người Hittite tiếp tục sử dụng thuật ngữ Vùng đất của Hatti cho vương quốc mới của họ. Người Hatti sau cùng đã đồng hóa với các tộc người nói tiếng Ấn Âu khác như Hittite, Luwian, và Palaic.

Chú thích
---------

1. ↑  Trevor Bryce, *The Kingdom of the Hittites*: New Edition, Oxford University Press, 2005. p. 12

Nguồn
-----

* Akurgal, Ekrem, *The Hattian and Hittite Civilizations*; Publications of the Republic of Turkey; Ministry of Culture; 2001; 300 pages; ISBN 975-17-2756-1

Liên kết ngoài
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Người Hatti***. |

* The History Files: Hatti (Hattusa)
* Hattians – First Civilizations in Anatolia

| * x
* t
* s
Các vương quốc cổ đại ở Anatolia |
| --- |
| Thời đại Đồ đồng | 
* Ahhiyawa
* Arzawa
* Liên minh Assuwa
* Carchemish
* Colchis
* Hatti
* Hayasa-Azzi
* Đế chế Hittite
* Isuwa
* Kaskia
* Kizzuwatna
* Lukka
* Luwia
* Mitanni
* Pala
* Wilusa/Troy

 |
| Thời đại Đồ sắt | 
* Aeolia
* Caria
* Người Cimmeria
* Diauehi
* Doris
* Ionia
* Lycia
* Lydia
* Tân-Hittites (Atuna, Carchemish, Gurgum, Hilakku, Kammanu, Kummuh, Quwê, Tabal)
* Phrygia
* Urartu

 |
| Thời đại Cổ điển | 
* Antigonos
* Armenia
* Bithynia
* Cappadocia
* Cilicia
* Commagene
* Galatia
* Paphlagonia
* Pergamon
* Pontus

 |
**Người Hausa** là một trong những nhóm dân tộc lớn nhất trong châu Phi. Người Hausa là một dân tộc đa dạng nhưng đồng nhất về văn hóa chủ yếu dựa trên khu vực Sahel và Sudanian Daura của miền bắc Nigeria và đông nam Niger, với số lượng lớn sinh sống trong các bộ phận của Cameroon, Côte d'Ivoire, Chad, Togo, Ghana, Sudan, và Gabon.

Dân số lớn nhất người Hausa tập trung ở Nigeria và Niger. Cộng đồng chủ yếu là nói tiếng Hausa phân bố rải rác khắp Tây Phi, và trên con đường truyền thống phía bắc và đông Hajj đi qua sa mạc Sahara, với dân số lớn đặc biệt là xung quanh và ở thị trấn Agadez. Người Hausa khác cũng đã di chuyển đến các thành phố lớn ven biển trong khu vực như: Lagos, Port Harcourt, Accra, Abidjan, Banjul và Cotonou, cũng như các khu vực Bắc Phi như Libya trong suốt 500 năm qua.

Tuy nhiên, hầu người Hausa sinh sống trong các ngôi làng nhỏ, các thị trấn ở châu Phi, nơi họ trồng trọt, chăn nuôi bao gồm gia súc và tham gia vào thương mại. Họ nói tiếng Hausa, một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Phi-Á của nhóm Chadic. Tầng lớp quý tộc Hausa đã theo lịch sử phát triển một nền văn hóa dựa trên cưỡi ngựa. Vẫn là một biểu tượng trạng thái của giới quý tộc truyền thống trong xã hội Hausa, con ngựa vẫn còn nổi bật trong lễ kỷ niệm ngày Eid, được gọi là Ranar Sallah. Thành phố Daura là nguồn gốc của mọi người Hausawa, Hausa. Thành phố có trước tất cả các thị trấn Hausa lớn trong truyền thống và văn hóa.

Tham khảo
---------
**Rầy lưng trắng** (Danh pháp khoa học: ***Sogatella furcifera***) là một loài rầy trong họ Hemiptera. Chúng là loài gây hại dữ dội trên lúa cùng với rầy nâu.

Đặc điểm
--------

Trứng rầy lưng trắng có dạng quả chuối tiêu như trứng rầy nâu nhưng nhỏ, dài và nhọn hơn. Rầy đẻ trứng thành từng ổ theo chiều dọc, chìm trong bẹ hoặc gân chính của lá, mỗi ổ 2-7 quả. Rầy non mới nở có màu trắng đục, đến tuổi 3 xuất hiện các vệt vằn trên lưng. Rầy trưởng thành có màu đen nâu với một dải trắng trên mảnh lưng giữa. Cơ thể màu trắng kem, bụng màu đen. Con cái có hai dạng: cánh dài và cánh ngắn; con đực chỉ có một dạng hình cánh dài. Thời gian từ khi vũ hoá đến đẻ trứng 3-5 ngày, có thể sống 20 - 30 ngày.

Sinh sản
--------

Rầy đẻ trứng thành ổ trong bẹ và gân chính của lá lúa, hình quả chuối tiêu, mới đẻ màu trắng trong, trước khi nở có điểm mắt màu nâu đỏ, thời gian trứng từ 6 – 8 ngày. Rầy non có 5 tuổi, từ tuổi 1 đến tuổi 3 gọi là rầy cám, hết tuổi 5 lột xác sang trưởng thành, thời gian sống từ 12 – 14 ngày (mỗi tuổi 2-3 ngày). Vòng đời của rầy ngắn, từ 26 – 30 ngày nên khả năng tăng mật độ rất nhanh. Cả rầy non và rầy trưởng thành đều có tập tính bò ngang, dễ phát hiện, thường sống tập trung ở gốc và thân cây lúa, phần sát mặt nước để gây hại.

Gây hại
-------

Gây hại cùng với rầy nâu nhưng trong cùng lứa thì rầy lưng trắng phát sinh rộ sớm hơn. Rầy non có màu trắng hoặc nền trắng cùng các vết xám đậm. Thường hại nặng trên các giống lúa nhiễm rầy, lúa lai, thâm canh cao, bón nhiều đạm, ruộng lúa cấy dày, rậm rạp. Rầy lưng trắng thường có mật độ cao, gây hại nặng vào giai đoạn giai đoạn lúa làm đòng. ở vùng lúa đồng bằng sông Hồng một năm có 6-7 lứa. Quan trọng là lứa tháng 4 và cuối tháng 8 đầu tháng 9 trùng với các giai đoạn trên. Rầy lưng trắng đặc biệt nguy hiểm vì là môi giới truyền bệnh virus lùn sọc đen.

Chú thích
---------

1. ↑  "Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn Vĩnh Phúc". Cổng TTĐT tỉnh Vĩnh Phúc. Truy cập 18 tháng 8 năm 2015.[*liên kết hỏng*]
2. ↑  "Hướng dẫn phòng trừ rầy nâu, rầy lưng trắng truyền bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá và bệnh lùn sọc đen hại lúa". Cổng thông tin điện tử Lâm Đồng. Truy cập 18 tháng 8 năm 2015.[*liên kết hỏng*]
3. ↑  "NHẬN BIẾT RẦY NÂU, RẦY LƯNG TRẮNG VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ". Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2016. Truy cập 18 tháng 8 năm 2015.

Tham khảo
---------

* Dữ liệu liên quan tới Sogatella furcifera tại Wikispecies
**Roxanne Beckford** (sinh ngày 17 tháng 11 năm 1969), aka **Roxanne Beckford-Hoge**, là một nữ diễn viên người Mỹ sinh ra và lớn lên ở Jamaica. Cô đã tham gia nhiều bộ phim truyền hình và đóng những vai nhỏ trong các bộ phim, bao gồm *Bewitched* (2005) *Something's Gotta Give* (2003), và *Father of the Bride Part II* (1995). Beckford bắt đầu sự nghiệp của mình với vai trò là một đứa trẻ đóng vai chính trong quảng cáo truyền hình ở Jamaica. Chồng cô, Bob Hoge, cũng là một diễn viên. Họ có bốn đứa con, trong đó có cặp song sinh được xuất hiện trong tập 1 của TLC ' *Brasing Home Baby* năm 2005.

Cuộc sống gia đình
------------------

Beckford kết hôn với nam diễn viên/nhà văn/đạo diễn Bob Hoge vào ngày 6/7/1996. Chồng cô cũng điều hành một doanh nghiệp thai sản. Khi cô xuất hiện trên loạt phim thực tế TLC Channel *Bringing Home Baby* cùng chồng vào năm 2005, Beckford vừa sinh cặp song sinh.

Liên kết ngoài
--------------

* Roxanne Beckford trên IMDb
* Roxanne Beckford tại AllMovie
* Trang web chính thức
* RightOnAmerica.org Lưu trữ 2020-10-24 tại Wayback Machine
**Nhược Mộc** (chữ Hán: 若木) là vị quân chủ đầu tiên của nước Từ, một quốc gia từng tồn tại hơn 1600 năm trong lịch sử Trung Quốc. Quốc gia này vào thời nhà Hạ ở vào địa phận vùng phụ cận của huyện Đàm Thành tỉnh Sơn Đông ngày nay, đến giữa thời nhà Thương thì di chuyển đến khu vực huyện Tứ tỉnh An Huy và tiếp nữa khoảng đầu thời nhà Chu lại dời đến huyện Tứ Hồng tỉnh Giang Tô ngày nay.

Thân thế
--------

Theo Sử Ký Tư Mã Thiên - Tần bản kỷ thì cha Nhược Mộc là Bá Ích từng làm quan nước Hữu Ngu thời vua Diêu Trọng Hoa, sau khi Diêu Trọng Hoa được đế Nghiêu thiện nhượng trở thành đế Thuấn thì ông được nhà vua ban thưởng Diêu Khương Nữ và cho ăn lộc ở ấp Doanh. Từ đó về sau hậu duệ Bá Ích đều lấy tên đất phong của ông làm họ, Diêu Khương Nữ lấy Bá Ích sinh ra Đại Liêm và Nhược Mộc, Đại Liêm chính là tổ tiên của nước Tần và nhà Tần, nước Lương thời Xuân Thu và nước Triệu thời Chiến Quốc cùng nước Nam Việt thời Tây Hán.

Sự nghiệp
---------

Nhược Mộc lớn lên trong lúc Hoàng Hà lũ lụt triền miên, cha ông được đế Thuấn cử đi hỗ trợ Hạ Vũ trị thủy. Ông tuy thiếu thốn tình cảm của cha nhưng lại được mẹ dạy dỗ chu đáo, bên cạnh nữa ông có tư chất thông minh nên rất được thiên hạ kính nể. Bấy giờ có bộ lạc Điểu Tục thị muốn tiếp thu nền văn hóa Trung Nguyên nên sai người đến cầu kiến đế Thuấn, đế Thuấn liền hạ lệnh cho Nhược Mộc đến nơi đó vừa giao lưu vừa khai hóa văn minh. Từ khi Nhược Mộc đến, bộ lạc này được sự chỉ dạy của ông phát triển rất mau lẹ, họ tôn xưng ông làm thủ lĩnh để lãnh đạo cải cách cho có phép tắc rõ ràng.

Khi còn tại vị vua Vũ có ý định nhường ngôi cho ông nội Nhược Mộc là Cao Dao song Cao Dao lại mất trước nhà vua, nhà vua mới đem ngôi báu truyền lại cho cha ông là Bá Ích. Tuy nhiên sau khi vua Vũ băng hà, Bá Ích đứng ra chấp chính chủ trì quốc tang đúng 3 năm rồi đem ngôi vị trao lại cho con trai vua Vũ là Hạ Khải, Hạ Khải vì nhớ ơn Bá Ích có công giúp cha mình trị thủy hơn nữa lại đem ngôi báu trả lại mình bèn phong Nhược Mộc làm vua nước Từ.

Xem thêm
--------

* Cao Dao
* Bá Ích
* Nước Từ

Tham khảo
---------

* Sử Ký Tư Mã Thiên - Tần bản kỷ và Triệu thế gia
* Tư trị thông giám, phần ngoại kỷ
* Trúc thư kỷ niên
* Trung Quốc toàn sử
* Trung Quốc thông sử
**SR-3 Vikhr** (СР-3 Вихрь) là loại súng trường tấn công nhỏ gọn do A. Borisov và V. Levchenko tại TsNIITochMash phát triển từ đầu những năm 1990. Loại súng này sử dụng loại đạn 9×39mm cận âm dùng cho khẩu AS Val, chúng được trang bị rộng rãi cho các nhóm vệ sĩ bảo vệ các nhân vật quan trọng hay cho các lực lượng đảm nhận việc gìn giữ an ninh quốc gia như các lực lượng cảnh sát, các lực lượng đặc nhiệm chống khủng bố hay một số lực lượng trong Bộ nội vụ Nga. Nhìn bề ngoài thì SR-3 trông giống như một khẩu tiểu liên nhưng bắn loại đạn súng trường cận âm mạnh hơn nhiều như đạn cận âm xuyên giáp (SP-6) hay cận âm dạng bi (SP-5) nên nó được xem là súng trường tấn công chứ không phải tiểu liên.

Thiết kế
--------

SR-3 sử dụng cơ chế nạp đạn bằng khí nén với hệ thống trích khí dài và khóa nòng xoay giống như khẩu AS nhưng ngắn hơn nhiều. Báng súng của khẩu súng gấp lên phía trên. Nút kéo lên đạn được thiết kế nằm ở phía trên nòng súng đối diện tay cầm. Nút khóa an toàn nằm ở hai bên thân súng phía trên cò súng. Nút chọn chế độ bắn có hình dấu chéo nằm phía sau cò súng và phía trong vòng bảo vệ cò súng. Hộp đạn được làm bằng nhựa chịu lực có thể chứa từ 10 đến 20 viên. Hệ thống nhắm điểm ruồi có dạng chữ U có tầm nhắm là từ 100 đến 200 m.

Biến thể
--------

SR-3M
TsNIITochMash đã nâng cấp khẩu súng theo yêu cầu của lực lượng thi hành công vụ thành SR-3M. Mẫu nâng cấp này kết hợp các thiết kế của SR-3, AS và VSS Vintorez. Nó có một ống hãm thanh có thể tháo ráp dễ dàng báng súng gấp sang một bên chứ không gấp lên trên để chừa chỗ cho các hệ thống nhắm sẽ được lắp vào. Thanh răng trên thân súng có thể lắp nhiều loại hệ thống nhắm cũng như bộ phận nhìn đêm khác nhau theo tiêu chuẩn của Nga. Hộp đạn được nới rộng ra để chứa được nhiều đạn hơn. Tay cầm chữ I cũng được tích hợp trên khẩu súng.

Tham khảo
---------

Liên kết ngoài
--------------

 Tư liệu liên quan tới SR-3 tại Wikimedia Commons

* SR-3 Vikhr - World Gun Lưu trữ 2007-03-20 tại Wayback Machine
*
**Sade Adeniran** là một tiểu thuyết gia người Nigeria, cuốn tiểu thuyết đầu tay Imagine This của bà đã giành được giải thưởng Nhà văn Thịnh vượng chung năm 2008 cho cuốn sách Đầu tiên Hay nhất ở châu Phi. *Imagine This* riêng tự xuất bản bởi chính tác giả. Có trụ sở tại London, bà cũng là một nhà làm phim.

Tiểu sử
-------

Sade Adeniran sinh ra ở London với cha mẹ là người Nigeria. Năm 8 tuổi bà được đưa về ngôi làng của cha mình ở Nigeria, trải qua những năm tháng sống với bà ngoại ở Idogun, bang Ondo, trước khi trở về Vương quốc Anh.

Adeniran lấy được tấm bằng Truyền thông và Tiếng Anh từ Đại học Plymouth và cũng học ở Mỹ với tư cách là một sinh viên trao đổi tại Đại học Massachusetts. Bà bắt đầu sự nghiệp viết lách của mình với một vở kịch phát thanh được viết cho một dự án đại học năm cuối mang tên *Memories of a Distant Past* - Ký ức về một Miền Xa xôi; bà đã gửi "một ý tưởng bất chợt "cho BBC và đã được sản xuất trong Liên hoan "First Bite"của BBC Radio 4. Sau đó, bà đã viết các tác phẩm sân khấu khác, có tác phẩm được biểu diễn ở London tại Nhà hát Lyric, Nhà hát Bush và XRiverside Studios.

Là một nhà làm phim, Adeniran hiện đang phát triển một phiên bản chuyển thể từ cuốn tiểu thuyết của mình, lọt vào vòng thứ hai của phòng Lab người viết kịch bản phim Sundance, bộ phim đã giành Giải thưởng Liên hoan phim Thành thị Anh cho Tài năng kịch bản hay nhất. Dự án phim thứ hai của cô mang tên *Hành trình của mẹ*.

Tham khảo
---------

1. ↑  Suzanne Marie Ondrus, "Writing About Writing: African Women's Epistolary Narratives", University of Connecticut dissertation, ngày 8 tháng 8 năm 2014, p. 139, citing Yemi Adebisi Senior, "Counting Gains of Nigerian Authors in Democracy", *Daily Independent* (Lagos), ngày 30 tháng 5 năm 2010.
2. ↑  "Continuing plaudits for debut novelist" Lưu trữ 2016-12-20 tại Wayback Machine, *Brunel Link Newsletter* (Brunel University Alumni Association), 2009, p. 18.
3. ↑  Suzanne Marie Ondrus, "Writing About Writing: African Women's Epistolary Narratives", University of Connecticut dissertation, ngày 8 tháng 8 năm 2014, p. 139.
4. ↑  "Imagine This The Movie" Lưu trữ 2016-11-27 tại Wayback Machine at Sade's World.
5. ↑  "A Mother's Journey (official trailer)" at Vimeo.
6. ↑  "News", Sade's World.
7. ↑  'More cake at London International Black Film Festival, ngày 10 tháng 11 năm 2015.

Liên kết ngoài
--------------

* Author's website, Sade's World.
* Mary-Claire Wilson, "Imaginary World: An Interview with Sade Adeniran", *Spike Magazine*, ngày 4 tháng 5 năm 2011.
* Helen Caldwell, "Interview with Sade Adeniran" Lưu trữ 2019-10-14 tại Wayback Machine, *My Writing Life*, ngày 9 tháng 3 năm 2009.
* "Interview with Nigerian Writer, Sade Adeniran", Geosi Reads.