**Thạch Ốc Thanh Củng** (zh. 石屋清珙 *Shiwu Qinggong*, 1272-1352) là một vị Thiền sư Trung Quốc đời Nguyên, thuộc phái Dương Kỳ và phái Phá Am của tông Lâm Tế. Sư được biết đến là một nhà ẩn sĩ và thi sĩ nổi tiếng của Trung Quốc với nhiều bài thơ còn được lưu truyền đến ngày nay. Dòng Thiền Lâm Tế của Sư được truyền vào bán đảo Triều Tiên thông qua hai đệ tử là Bạch Vân Cảnh Nhàn và Thái Cổ Phổ Ngu.

Cơ duyên và hành trạng
----------------------

Sư họ Văn, sinh vào năm Hàm Thuần thứ 8 (1275) thời Nam Tống, quê ở Thường Thục, Giang Tô, mẹ tên là Lưu Thị. Lúc mẹ sinh ra Sư, có ánh sáng lạ xuất hiện. Năm 20 tuổi, sư theo Pháp sư Duy Vĩnh ở Sùng Phước tự xuất gia. Đến năm 23 tuổi, sư thọ giới Cụ túc.

### Tham học với Cao Phong

Đầu tiên, Sư lên núi Thiên Mục tham yết Thiền sư Cao Phong Nguyên Diệu. Cao Phong hỏi: *"Ông đến đây vì việc gì?"* Sư trả lời: *"Con vì cầu pháp mà đến!"* Cao Phong bảo: *"Pháp vốn không dễ cầu. Ông muốn cầu thì phải đốt ngón tay làm hương mới được!"* Sư nói: *"Nhưng chính con thấy Hoà thượng ngay trước mắt. Làm sao Pháp có thể che dấu được?"* Thiền sư Cao Phong nghe vậy hài lòng thầm chấp nhận cho sư theo mình tham học và trao cho Sư câu thoại đầu "Vạn pháp quy nhất" để tham cứu.

Dù đã ở hội của Thiền sư Cao Phong hơn ba năm nhưng chỉ đạt được chút ít sở đắc nên Sư chán nản đến bái tạ để đi nơi khác tham học. Thiền sư Cao Phong bèn chỉ sư đến tham học với vị huynh đệ đồng thờ Thiền sư Tuyết Nham Tổ Khâm làm thầy là Thiền sư Cập Am Tông Tín (zh. 及庵宗信).

### Đắc pháp nơi Cập Am

|  |
| --- |
| Một phần của *loạt bài* về |
| Thiền sư Trung Quốc |
| Ensō |
| **Bồ-đề-đạt-ma đến Huệ Năng**
* Bồ-đề-đạt-ma
* Huệ Khả
* Tăng Xán
* Đạo Tín
* Hoằng Nhẫn, Pháp Dung
* Huệ Năng, Thần Tú, Huệ An
* Hành Tư, Hoài Nhượng, Huyền Giác
* Huệ Trung, Thần Hội
 |
| **Ngưu Đầu tông**
* Pháp Dung
* Trí Nham, Tuệ Phương
* Pháp Trì , Trí Oai
* Huệ Trung, Huyền Tố
* Duy Tắc, Đạo Khâm
* Hội Trí, Ô Khòa
* Hội Thông
 |
| **Thiền Bắc Tông**
* Thần Tú
* Phổ Tịch, Cự Phương, Nghĩa Phúc
* Đạo Truyền, Hành Biểu
 |
| **Nhánh Thanh Nguyên Hành Tư**
* Hi Thiên
* Đạo Ngộ, Duy Nghiễm
* Bảo Thông, Thiên Nhiên
* Sùng Tín , Đàm Thịnh
* Viên Trí, Đức Thành, Vô Học
* Tuyên Giám, Thiện Hội
* Khánh Chư, Lương Giới
* Nghĩa Tồn, Toàn Hoát, Sư Ngạn
* Văn Yển, Huệ Lăng, Sư Bị
 |
| **Nhánh Nam Nhạc Hoài Nhượng**
* Đạo Nhất
* Hoài Hải, Phổ Nguyện, Huệ Hải Pháp Thường , Trí Tạng, Bảo Triệt
* Tòng Thẩm, Linh Hựu  Hi Vận, Vô Ngôn Thông
* Huệ Tịch, Nghĩa Huyền  Trí Nhàn, Chí Cần
 |
| **Quy Ngưỡng tông**
* Linh Hựu
* Huệ Tịch, Trí Nhàn, Chí Cần
* Quang Dũng, Quang Mục, Văn Hỉ
* Huệ Thanh, Tư Phúc, Thanh Hoá
* Thanh Nhượng, U Cốc, Trinh Thúy
 |
| **Lâm Tế tông**
* Nghĩa Huyền
* Huệ Nhiên, Đại Giác, Tồn Tương
* Huệ Ngung, Diên Chiểu, Tỉnh Niệm
* Thiện Chiếu, Quy Tỉnh
* Sở Viên, Huệ Giác, Pháp Viễn
* Huệ Nam, Phương Hội
 |
| **Hoàng Long phái**
* Huệ Nam
* Tổ Tâm, Khắc Văn, Thường Thông
* Ngộ Tân, Duy Thanh, Huệ Hồng, Tùng Duyệt
* Tuệ Phương, Trí Thông, Thủ Trác
* Thủ Trác, Giới Kham, Đàm Bí
* Tùng Cẩn, Hoài Sưởng
 |
| **Dương Kì phái**
* Phương Hội
* Thủ Đoan, Pháp Diễn
* Khắc Cần, Phật Nhãn, Phật Giám
* Tông Cảo, Thiệu Long, Hạt Đường
* Đức Quang, Đàm Hoa, Tế Công
* Cư Giản, Thiện Trân, Hàm Kiệt
* Đại Quan, Hành Đoan, Huệ Khai
* Tổ Tiên, Sùng Nhạc, Đạo Sinh
* Nguyên Hi, Trí Cập, Huệ Tính
* Phổ Nham, Đạo Trùng, Sư Phạm
* Đức Huy, Hành Diễn, Đại Hân
* Đạo Long, Trí Ngu, Hành Di
* Diệu Luân, Tổ Khâm, Tổ Nguyên
* Huệ Đàm, Nhất Ninh, Tông Hâm
* Tuệ Bảo, Nguyên Diệu, Tịnh Giới
* Thanh Củng, Minh Bản, Tiên Đổ
* Duy Tắc, Nguyên Trường, Không Độ
* Thời Uỷ, Phổ Trì, Huệ Sâm
* Phổ Từ, Minh Tuyên, Bản Thụy
* Minh Thông, Pháp Hội
* Đức Bảo, Đức Thanh
* Châu Hoằng, Chính Truyền
* Viên Ngộ, Viên Tu
* Viên Tín, Nhân Hội
* Thông Kỳ, Thông Dung, Đạo Mân
* Thông Tú, Thông Vấn
* Thủy Nguyệt, Chuyết Chuyết
* Đạo An, Long Kỳ, Chân Phác
* Hành Sâm, Hành Trân
* Siêu Vĩnh, Như Trường, Siêu Cách
* Tử Dung, Tính Âm
* Hư Vân, Lai Quả
 |
| **Tào Động tông**
* Lương Giới
* Bản Tịch, Đạo Ưng, Cư Độn
* Huệ Hà, Đạo Phi
* Quán Chí, Duyên Quán, Cảnh Huyền
* Nghĩa Thanh, Đạo Khải
* Tử Thuần, Tự Giác, Pháp Thành
* Chính Giác, Thanh Liễu, Nhất Biện
* Huệ Huy, Tông Giác, Tăng Bảo
* Huệ Tộ, Trí Giám, Tăng Thế
* Minh Quang, Như Tịnh, Như Mãn
* Đức Cử, Hành Tú
* Huệ Nhật, Vân Tụ, Phúc Dụ
* Vĩnh Dư, Đại Chứng, Văn Thái
* Phúc Ngộ, Văn Tài, Tử Nghiêm
* Liễu Cải, Khế Bân, Khả Tùng, Văn Tải
* Tông Thư, Thường Trung, Thường Thuận
* Tuệ Kinh, Phương Niệm
* Nguyên Lai, Nguyên Cảnh
* Nguyên Hiền, Trạm Nhiên Viên Trừng
* Đạo Ngân, Đạo Thịnh, Đạo Bái
* Minh Tuyết, Minh Phương, Minh Vu
* Hoằng Kế, Đại Văn, Đại Tâm
* Tịnh Nột, Tịnh Đăng, Tịnh Chu
* Hưng Kỳ, Hưng Trù, Hưng Long
* Trí Tiên, Trí Giáo
* Pháp Hậu, Giới Sơ
* Nhất Tín, Đỉnh Triệt
* Hư Vân , Thánh Nghiêm
 |
| **Vân Môn tông**
* Văn Yển
* Trừng Viễn, Nhân Úc
* Đạo Thâm, Thủ Sơ
* Duyên Mật, Sư Khoan, Hạo Giám
* Quang Tộ, Huệ Viễn, Phong Tường
* Lương Nhã, Ứng Chân, Sư Giới
* Trọng Hiển, Thiện Tiêm
* Thừa Cổ, Hiểu Thông, Hoài Trừng
* Nghĩa Hoài, Thảo Đường, Truyền Tông
* Liễu Nguyên, Khế Tung, Giám Thiều
* Tông Bản, Pháp Tú
* Trọng Nguyên, Ứng Phu, Pháp Anh
* Sùng Tín, Thiện Bản, Thanh Mãn
* Duy Bạch, Tông Vĩnh, Tông Trách
* Hoài Thâm, Tự Như
* Tư Huệ, Tông Diễn
* Huệ Quang, Văn Tuệ, Đạo Xương
* Nguyên Diệu, Lương Khánh, Chính Thụ
* Thâm Tịnh
 |
| **Pháp Nhãn tông**
* Sư Bị, Quế Sâm, Văn Ích
* Đức Thiều, Thái Khâm, Khế Trù
* Diên Thọ, Đạo Nguyên
* Đạo Tế, Tử Ngưng
* Văn Thắng
 |
| **Thiền sư ni**
* Tổng Trì, Liễu Nhiên, Trí Thông, Vô Trước
 |
| **Không rõ tông phái**
* Phong Can, Hàn Sơn, Thập Đắc, Bố Đại
 |
| **Cư sĩ Thiền Tông**
* Phó Đại Sĩ, Bạch Cư Dị, Vương Duy
* Bàng Long Uẩn, Bùi Hưu, Hoàng Đình Kiên
* Trương Thương Anh, Tô Đông Pha
* Gia Luật Sở Tài, Ung Chính
 |
|  Cổng thông tin Phật giáo |
| * x
* t
* s
 |

Băng qua sông Trường Giang, Sư tới được chổ của Thiền sư Cập Am Tông Tín, lúc này đang trụ tại chùa Tây Phong gần Kiến Dương. Cập Am hỏi Sư đã được dạy những gì, Sư nêu lại câu thoại "Vạn pháp quy nhất". Cập Am hỏi ý nghĩa của câu thoại này là gì nhưng sư im lặng. Cập Am nói: "*Đó chỉ là tử cú (câu chết). Ông đã nhặt được thứ rác rưởi đó ở đâu vậy?"* Sư đảnh lễ và xin Cập Am chỉ dạy. Cập Am dạy Sư tham câu thoại "Nơi chư Phật trụ, đừng dừng lại; Nơi chư Phật không trụ, hãy mau đi qua." Sư không hiểu nhưng vẫn quyết định ở lại với Cập Am.

Một ngày nọ, Cập Am hỏi sư về câu thoại trên và Sư đáp: "*Khi lên ngựa, thấy được con đường.*" Cập Am không hài lòng và nhắc nhở Sư thêm một lần nữa. Sư lại rời đi nhưng khi xuống núi lúc thấy một cái đình thì sư bỗng nhiên đại ngộ. Sư quay lại gặp Cập Am và nói: *"Khi chư Phật trụ, đừng dừng lại. Đó là tử cú. Khi chư Phật không trụ, hãy mau đi qua. Đó cũng là tử cú. Bây giờ con đã hiểu được hoạt cú (lời sống)."* Cập Am hỏi Sư hiểu được gì, Sư liền đáp: "*Thời tiết thanh minh lúc mới mưa, Hoàng Ly đầu càng hót rõ ràng.*" Cập Am gật đầu ấn chứng và tiên đoán rằng: "*Về sau ta và ông sẽ ngồi chung một khám."*

### Hoằng pháp

Khi Cập Am đến trụ trì tại đạo tràng ở Hồ Châu, Sư được giao quản lý tạng kinh các. Hoà thượng Cập Am nói với đại chúng về Sư rằng: *"Người này là cá vảy vàng trong biển pháp."* 

Lúc Cập Am dời tới chùa Linh Ẩn hoằng pháp, sư cũng được cử đến dạy Thiền cho các tăng sĩ khác trong chùa.

Đầu tiên Sư đến trú tại Phước Nguyên tự, sau lui về ẩn cư tại Thiên Hồ sơn ở gần Hồ Châu, tỉnh Chiết Giang, lúc này sư khoảng 40 tuổi. Tại đây sư bắt đầu sống cuộc đời của một người ẩn sĩ xa lánh thế tục. Dù thiếu thốn về vật chất nhưng Sư không bao giờ nhờ cậy sự giúp đỡ của đàn việt, nếu không có thức ăn thì sư uống tạm nước để sống. Sư tính tình hiền lành, thương người, thương vật. Sư có sáng tác nhiều bài "sơn thi" mang đậm tính Thiền học, nhân văn, có ý nghĩ cảnh tỉnh người đời. Hoàng hậu Nhà Nguyên vì quý trọng đức hạnh của Sư nên ban tặng cho sư một tấm y ca-sa Kim lan.

Tháng 7 năm thứ 12 (1352) niên hiệu Chí Chính đời Nguyên, vào buổi sáng, sau khi nói lời từ biệt với các môn đệ, Sư thị tịch, thọ 81 tuổi. Vua Cao Ly ban thụy là Phật Từ Huệ Chiếu Thiền sư. Huynh đệ đồng môn của Sư là Thiền sư Bình Sơn Sử Lâm (trụ trì của Tịnh Từ tự) đã đến núi Thiên Hồ và thu gom một nửa di vật của Sư và gửi sang Cao Ly cho pháp tử của Sư là Thiền sư Bạch Vân Cảnh Nhàn và Thái Cổ Phổ Ngu. Các vị này đã xây một ngôi chùa để bảo quản và thờ cúng các di vật trên.

Tác phẩm
--------

Các tác phẩm do chính Sư sáng tác hoặc được đệ tử sưu tập còn lưu truyền đến nay là:

* *Thạch Ốc Thanh Củng Thiền Sư Sơn Cư Thi* (zh. 石屋清珙禪師山居詩)
* *Thạch Ốc Thanh Củng Thiền Sư Ngữ Lục* (zh.石屋清珙禪師語錄)
* *Thạch Ốc Thanh Củng Thiền Sư Thi Tập* (zh. 石屋珙禪師詩集)

Ngoài ra một số sách về văn học cũng có đưa các bài thơ của Sư vào như *Cổ Kim Thiền Tảo Tập* (zh. 古今禪藻集) là 25 bài, *Nguyên Thi Tuyển* (zh. 元詩選) là 33 bài và *Tống Nguyên Thi Hội* (zh. 宋元詩會) là 12 bài.

Một bài thơ trong *Sơn Cư Thi* thể hiện tính nhân văn, khuyên người hướng thiện của Sư:

**Hán văn**
三 十 餘 年 住 崦 西。
钁 頭 邊 事 不 吾 欺。
一 園 春 色 熟 茶 筍。
數 樹 秋 風 老 栗 梨
山 頂 月 明 長 嘯 夜
水 邊 雲 暖 獨 行 時
舊 交 多 在 名 場 裡
竹 戶 長 開 待 阿 誰
**Phiên âm**
Tam thập dư niên trú yêm tây
Quắc đầu biên sự bất ngô khi
Nhất viên xuân sắc thục trà duẩn
Số thụ thu phong lão lật lê
Sơn đỉnh nguyệt minh trường khiếu dạ
Thuỷ biên vân noãn độc hành thời
Cựu giao đa tại danh trường lý
Trúc hộ trường khai đãi a thuỳ?
***Dịch nghĩa***
*Dư ba mươi năm yêm tây trú*
*Việc cầy bừa nào có thiếu đâu*
*Một vườn Xuân sắc toàn trà nụ*
*Vài cây giẻ, lê đón gió Thu*
*Hát suốt đêm trăng, trên đỉnh núi*
*Bên dòng nước, mây ấm trôi đi*
*Bạn cũ đều trong trường danh lợi*
*Cửa tu mở rộng chờ ai ni?*
Một bài Sơn Thi khác mà Sư dùng đối tượng bên ngoài (cảnh) để thể hiện triết lý vô tâm của Thiền tông:

**Hán văn**
松 下 雙 扉 泠 不 扃
一 龕 金 像 照 青 燈
眠 雲 野 鹿 驚 回 夢
落 澗 獼 猴 墜 折 藤
得 意 看 山 山 轉 好
無 心 合 道 道 相 應
多 時 不 向 門 前 去
蘚 葉 苔 花 積 幾 層
**Phiên âm**
Tùng hạ song phi lãnh bất quynh
Nhất kham kim tượng chiếu thanh đăng
Miên vân dã lộc kinh hồi mộng
Lạc giản mi hầu truỵ chiết đằng
Đắc ý khán sơn sơn chuyển hảo
Vô tâm hợp đạo đạo tương ưng
Đa thời bất hướng môn tiền khứ
Tiển diệp đài hoa tích kỷ tầng.
***Dịch nghĩa***
*Dưới tòng hai cửa lạnh, không đóng*
*Tượng vàng trong khám chiếu thanh đăng*
*Mây và nai rừng kinh tỉnh mộng*
*Dưới suối bầy khỉ rơi, bám cành*
*Đắc ý, nhìn núi, núi chuyển tốt*
*Vô tâm hợp đạo, đạo tương ưng*
*Nhiều khi không đi ra cửa trước*
*Hoa lá, rong rêu đã mấy từng.*

Tham khảo
---------

1. 1 2 3 4 5  "石屋清珙禪師". *百度百科*. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2024.
2. 1 2 3 4 5  Đại Văn Huyễn Lâm. "Thích Thị Kê Cổ Lược Tục Tập - Phần Tám". *daitangkinh.vn*. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2023.
3. 1 2 3  *The Zen Works of Stonehouse: Poems and Talks of a 14th-Century Chinese Hermit*. Red Pine. 1999. tr. xii.
4. ↑  Thích Minh Quang biên dịch (2007). *Sơn Am Tạp Lục*. Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh. tr. 98.
5. 1 2  *Mấy Bài Thiền Thi*. Dương, Đình Hỷ biên dịch. Phước Quế Thư Quán. 26 tháng 8 năm 2018. tr. 2-4.