**Hồ trung yêu nữ** hay **Hồ trung tiên tử** (tiếng Wales: *Arglwyddes y Llyn*, tiếng Breton: *Itron an Lenn*, tiếng Pháp: *Demoiselle du Lac*, tiếng Ý: *Dama del Lago*, tiếng Cornwall: **Arloedhes an Lynn**, tiếng Anh: *Lady of the Lake*, tiếng Trung: 湖中妖女) là xước hiệu một nhân vật truyền thuyết có liên đới thuật phù thủy và quyền năng siêu nhiên.

Lịch sử
-------

Bài chi tiết: Nýmphē
Cho tới thời điểm 2020, học giới đã thống kê được gần trăm từ vựng được nhận thức chung là nguyên danh nhân vật hồ trung yêu nữ trong các văn bản trung đại, tuy nhiên cái tên được coi là phổ thông nhất là **Nimuë** hay **Nymue**. Sau đây là liệt biểu các biến thể chí ít đã tồn tại trong thư tịch : **Ninianne**, **Viviane**, **Nimane** (Vulgate *Merlin*), **Nimanne** / **Niv**[**i**]**en**[**n**]**e** / **Vivienne** (Huth *Merlin*), **Vivien**, **Vivian**, **Nimiane**/**Niniame** (*Về Arthour và về Merlin* và Henry Lovelich với thi phẩm *Merlin*), **Nymenche** (*Lancelot Propre*), **Nin**[**i**]**eve** (Post-Vulgate *Suite du Merlin*), **Niniane** (*Livre d'Artus*), **Niviana** (*Baladro del Sage Merlin*), và **Ui**[**n**/**ui**]**ane** (*Estoire de Merlin*), **Nymanne**, **Nynyane**, **Nymue**, **Nyneue**, **Nyneve**, **Nynyue**, **Nynyve**, **Nenyve**...

Theo học giả lâu năm A. O. H. Jarman, cơ sở cho những biến thể khôn lường này là các từ vựng Cymru như *chwyfleian*, *hwimleian*, *chwibleian* đều hàm nghĩa "người lưu lãng yểu điệu" để đối sánh với từ vựng *Myrddin Wyllt* vốn là cổ thể của danh xưng nhân vật Merlin. Bởi trong hệ thống truyền thuyết Arthur, sự kết hợp hồ trung yêu nữ với phù thủy Merlin đem lại những dự ngôn và quyền năng vô biên cho nhóm nhân vật trung tâm, thậm chí nuôi dưỡng ý chí nghị lực để họ chỗi dậy trong sứ mạng săn lùng Thánh Tước.

Ngoài ra, trong hệ thống thần thoại Celt cũng không hiếm nhân vật có nguyên danh gần giống tự dạng trường hợp hồ trung yêu nữ. Một số học giả khác đề xuất thêm những chứng tích trong huyền thoại Norman và Pháp trung đại. Nhưng tựu trung, kể cả hồ trung yêu nữ và các nhân vật ít nhiều có thể liên hệ đều dẫn tới một thi pháp cổ hơn cả ngàn năm là **Nýmphē** (νύμφη), cho phù phẩm chất đã có sự biến chuyển theo thời đại. Trong các dịch phẩm Việt ngữ, nguyên danh nhân vật này thường được phiên thiết đại khái là **Nam**.

Huyền sử
--------

Bài chi tiết: Llyn y Fan Fach và Mẹ Grendel
Hình tượng hồ trung yêu nữ bắt đầu xuất hiện từ thế kỷ XIII trong văn chương kị sĩ Pháp với tư cách tiên giáo đầu của nhân vật Lancelot. Trong tác phẩm *Lancelot Thánh Tước*, vị yêu nữ ngụ cơ ở mê lộ, tức là nơi giao thoa thế giới này với thế giới khác, thường hiển hiện qua ảo ảnh hồ nước. Ngoài Lancelot, bà còn đỡ đầu một số nhân vật khác bởi bà đã tiên tri số phận họ ắt lập công trạng trong hội Bàn Tròn. Tuy nhiên, trong bối cảnh thời đại Arthur, ba nhân vật trọng yếu nhất có liên đới hồ trung yêu nữ là kị sĩ Lancelot, phù thủy Merlin và vua Arthur, mà bộ ba này đều dẫn tới nhân vật ẩn dật hơn là Galahad.

Theo *Lancelot Thánh Tước*, hồ trung yêu nữ đã ba lần ra tay cứu Lancelot. Khi Lancelot phương trưởng, yêu nữ sai chàng tới Camelot trong bộ dạng Bạch Kị Sĩ (một phần bởi sự liên hệ nước với màu trắng). Trước khi Lancelot dong buồm sang Anh, bà biếu chàng chiếc nhẫn thần, mà nhờ thế về sau vương hậu Guinevere miễn nhiễm pháp lực của Morgan Tiên Nữ. Dù vậy, qua bao cơn nguy biến, cuối cùng Lancelot cũng không chạm được Thánh Tước chỉ vì quá si tình trước nhan sắc Guinevere.

Trong các huyền tích và sử thi về phù thủy Merlin, dường như mối quan hệ hồ trung yêu nữ và Merlin rất khắng khít. Yêu nữ thường báo cho Merlin biết trước mọi tai họa xảy đến với ông và triều đình Camelot. Tuy nhiên, thành tựu trọng yếu nhất trong mối quan hệ này là sự đưa đường chỉ lối tới việc thành lập Camelot và Đoàn Trác huynh đệ để tiến hành sứ mạng cao cả. Điều duy nhất Merlin trái lời hoặc hiểu lầm ý hồ trung yêu nữ, đấy là không biết cậu bé Galahad mới là người nâng Tước, rốt cuộc chọn bảo hộ vua Arthur và kị sĩ Lancelot - những con người xét ra chỉ có trí dũng mà thiếu đạo đức căn bản.

Ở tác phẩm *Cái chết vua Arthur*, khi vua Arthur ném thanh gươm gãy xuống hồ, yêu nữ đã trả lại ông một thanh Excalibur khác. Tình tiết này được cho là phỏng theo truyện *Bác tiều phu trung thực* trong *Ngụ ngôn Aesop*. Sau trận Camlann, thi hài vua Arthur được hồ trung yêu nữ sai các tinh linh đưa lên thuyền đem ra đảo Afallon.

Theo huyền thoại, bà vương Mab đã phong ấn lối vào nơi cư ngụ của hồ trung yêu nữ, khiến phù thủy Merlin phải vất vả đi tìm trong suốt hai chục năm sau cái chết của vua Arthur. Chỉ tới khi triều đại Mab suy vi, thế gian đổi thay tới mức không ai còn nhớ tới các kị sĩ Camelot nữa, phong ấn mới mất hiệu nghiệm. Thầy Merlin được con ngựa thần dẫn tới một hẻm núi sâu, hẻm núi dẫn vào khu rừng vàng, ở đấy có túp lều yêu nữ đang ở. Cả hai hội ngộ và sống bên nhau mãi mãi.

Vua Arthur an nghỉ ngàn thu ở Afallon, có hồ trung yêu nữ và các tinh linh hát ru cho ngài tròn giấc.

Phong hóa
---------

Bài chi tiết: Tristan và Iseult, Excalibur, và Thuận Thiên kiếm
Thành huy Hà Nội giai đoạn 1888 - 1954 phỏng ý nghĩa hồ trung yêu nữ ban Excalibur cho đức vua Arthur quang phục.
Trong khoảng bảy thế kỷ tiếp sau đã phát sinh khối lượng lớn tác phẩm đề cập tới nhân vật hồ trung yêu nữ với thi pháp vô cùng phong phú, mà đa số là các bản tình ca về yêu nữ với phù thủy Merlin. Sang hiện đại hậu kì, hồ trung yêu nữ lại được đưa lên sân khấu và điện ảnh với chức năng khá trọng yếu trong từng thời điểm câu truyện. Điều đó chứng minh sức hút của hình tượng văn chương này. Ngoài ra, trên các biểu chương và gia huy thường tạc cánh tay phải trồi lên mặt nước, giương cao một thanh gươm, để tượng trưng cho sự trường tồn của thực thể.

Cận tết nguyên đán 2014, dư luận mạng xã hội đả kích Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SHB) in tờ lịch có nội dung "sai lịch sử" hồ Hoàn Kiếm khi nói rằng vua Lê cầm kiếm đuổi rùa. Khi được báo giới phỏng vấn, tác gia Trần Quang Đức dẫn các sách *Sơn cư tạp thuật*, *Tang thương ngẫu lục*, *Đại Nam nhất thống chí*, *Hà thành kim tích khảo* để giải thích rằng : Đây chỉ là truyền thuyết chứ không thể nào là lịch sử. Vả chăng, tình tiết "vua Lê trả kiếm" chỉ xuất hiện sớm nhất ở đầu thế kỉ XX trong *Quốc văn giáo khoa thư*, phỏng theo một chi tiết trong lớp truyền thuyết Arthur. Trước thế kỉ XX, mọi thư tịch đều nói đại khái rằng, vua Lê cầm kiếm đuổi rùa hoặc ném rùa, vì thế nội dung lịch chí ít khớp cũng với cổ thư.

A number of locations are traditionally associated with the Lady of the Lake's abode. Such places within Great Britain include the lakes Dozmary Pool and The Loe in Cornwall, the lakes Llyn Llydaw and Llyn Ogwen in Eryri, River Brue's area of Pomparles Bridge in Somerset, and the lake Loch Arthur in Scotland. In France, Viviane is also connected with Brittany's Paimpont forest, often identified as the Arthurian enchanted forest of Brocéliande, where her lake (that is, the Lake of Diana) is said to be located at the castle Château de Comper. The oldest localization of the Lake is in the *Lancelot en prose*, written around 1230. The place where Lancelot is raised is described there as to the north of Trèves-Cunault, on the Loire, in the middle of the (now extinct) forest of Beaufort-en-Vallée (the "Bois en Val" of the book).

Tham khảo
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Nymue***. |

* Mab
* Merlin
* Baba Yaga

Liên kết
--------

1. ↑  Nathan Currin. "The Lady of the Lake ~ Other Characters in Arthurian Legend". *King Arthur & The Knights of the Round Table*.
2. ↑  Christopher Bruce (1999) *The Arthurian Name Dictionary*. In manuscript form, the letters *u, n, v* (written *ıı*) are all easily confounded, as is *m* with any of them plus the vowel *i* (all written *ııı*) or any two of them with *im* or *mi* (all written *ıııı*).
3. ↑  Markale, Jean (1995). *Merlin: Priest of Nature* (bằng tiếng Anh). Simon and Schuster. ISBN 978-1620554500.
4. ↑  Nitze, William A. (1954). "An Arthurian Crux: Viviane or Niniane?". *Romance Philology*. **7** (4): 326–330. ISSN 0035-8002. JSTOR 44938600.
5. ↑  Paton, Lucy Allen (1903). *Studies in the Fairy Mythology of Arthurian Romance*. Boston, Ginn & Co. – qua Internet Archive.
6. ↑  Mangle, Josh (2018). "Echoes of Legend: Magic as the Bridge Between a Pagan Past and a Christian Future in Sir Thomas Malory's Le Morte Darthur". *Graduate Theses*.
7. ↑  Jarman, A. O. H. "A Note on the Possible Welsh Derivation of Viviane", Gallica: Essays Presented to J. Heywood Thomas (Cardiff 1969) 1–12.
8. ↑  Jarman, A. O. H. "Hwimleian, Chwibleian", Bulletin of the Board of Celtic Studies 16 (1954–1956) 72–76.
9. ↑  Ford, Patrick K. "The Death of Merlin in the Chronicle of Elis Gruffudd", Viator : Medieval and Renaissance Studies, Vol 7 (1976), University of California Press, pp. 379–390, [381].
10. ↑  Lương Văn Hồng, *Con nam ở bờ ao*, theo nguyên bản Đức ngữ của anh em Grimm.
11. ↑  Tờ lịch "sự tích hồ Hoàn Kiếm" có đáng bị chỉ trích nặng nề ?
12. ↑  "Lady of the Lake". *Geography*. History. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 9 năm 2014. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2014.
13. ↑  Fairbairn, Neil; Cyprien, Michael (1983). *A Traveller's Guide to the Kingdoms of Arthur* (bằng tiếng Anh). Historical Times. ISBN 978-0237456566.
14. ↑  Collyer, Peter (2003). *Encompassing Britain: Painting at the Points of the Compass* (bằng tiếng Anh). Adlard Coles Nautical. ISBN 978-1904050025.
15. 1 2  Phillips, Graham (2016). *The Lost Tomb of King Arthur: The Search for Camelot and the Isle of Avalon* (bằng tiếng Anh). Simon and Schuster. ISBN 978-1591437581.
16. ↑  Bord, Janet; Bord, Colin (1995). *The Enchanted Land: Myths and Legends of Britain's Landscape* (bằng tiếng Anh). Thorsons. ISBN 978-1855384071.
17. ↑  Begg, Ean C. M.; Rich, Deike (1991). *On the Trail of Merlin: A Guide to the Celtic Mystery Tradition* (bằng tiếng Anh). Aquarian. ISBN 978-0850309393.
18. ↑  "Château & lac de Comper - site légendaire Brocéliande". *Destination Brocéliande en Bretagne*.

* The Lady of the Lake and Vivien at The Camelot Project

| * x
* t
* s
Danh sách các loại yêu ma quỷ quái |
| --- |
| Hồ trung yêu nữ ● Cương thi ● Ma cà rồng ● Hồn ma ● Người sói ● Quái nhân ● Quái vật ● Quái thú ● Yêu quái ● Yêu tinh ● Ác quỷ ● Ác ma ● Ác thú ● Goblin ● Orc ● Ogre ● Zombie ● Krampus ● Jinn ● Ông kẹ |