**Sauropterygia** ("thằn lằn chân chèo") là một nhóm động vật đã tuyệt chủng, gồm nhiều loài bò sát biển, phát triển từ những tổ tiên trên đất liền ngay sau sự kiện tuyệt chủng cuối kỷ Permi và phát triển mạnh mẽ trong Đại Trung sinh rồi tuyệt chủng vào cuối kỷ Phấn Trắng. Sauropterygia được hợp thành từ sự thích nghi triệt để của chúng ở đai ngực, một đặc điểm giúp chúng tăng sức mạnh của chân chèo. Một số loài Sauropterygia sau này, như Pliosauroidea, còn phát triển cấu trúc tương tự ở xương chậu của chúng.

Nguồn gốc và sự tiến hóa
------------------------

Sauropterygia xuất hiện sớm nhất vào khoảng 245 triệu năm trước (Ma), thời kỳ đầu của kỷ Trias: các loài sauropterygia đầu tiên nằm chính xác trong mốc địa tầng đới Spathian của tầng Olenek ở Nam Trung Quốc. Những loài sớm nhất khá nhỏ (dài khoảng 60 cm), chúng là những thằn lằn sống lưỡng cư chân dài (Pachypleurosauria), nhưng chúng nhanh chóng phát triển thành những cơ thể dài vài mét và sống ở vùng nước nông (Nothosauroidea). Sự kiện tuyệt chủng kỷ Trias-kỷ Jura đã xóa sổ gần như tất cả chúng ngoại trừ Plesiosauria. Trong Jura sớm, chúng đã đa dạng hóa nhanh chóng thành hai bộ phận lớn là Plesiosauroidea cổ dài đầu nhỏ và Pliosauroidea cổ ngắn đầu to. Ban đầu, người ta nghĩ rằng plesiosaurs và pliosaurs là hai siêu họ riêng biệt và tiến hoá theo những con đường riêng biệt nhưng hiện nay thì người ta lại cho rằng điều đó dường như chỉ là những chuẩn dạng đơn giản ở chỗ cả hai kiểu đã phát triển một số lần, với một số Pliosauroidea đã phát triển từ tổ tiên thằn lằn cổ rắn, và ngược lại.

Kích thước và đặc điểm
----------------------

Mỗi chuẩn dạng giữ một vai trò cụ thể trong hệ sinh thái. Các pliosaur lớn, như *Rhomaleosaurus*, *Liopleurodon* và *Pliosaurus* ở kỷ Jura, hay *Kronosaurus* và *Brachauchenius* ở kỷ Phấn trắng, đều là những loài ăn thịt cỡ lớn của các vùng biển thời kỳ đại Trung sinh, với chiều dài khoảng 7-12 mét, chúng có một vai trò sinh thái tương tự như cá hổ kình ngày nay. Trong khi đó các plesiosaur cổ dài, bao gồm cả những loài có cổ dài cỡ trung bình, như Plesiosauridae và Cryptoclididae có cổ dài 3-5 mét, hay Elasmosauridae ở kỷ Jura và kỷ Phấn trắng, những loài này tiếp tục tiến hoá lên nữa, cổ trở nên linh hoạt hơn, do đó đến giữa và cuối kỷ Phấn trắng toàn bộ chúng đã có chiều dài đến hơn 13 mét (ví dụ như *Elasmosaurus*) - thực chất hầu hết chiều dài này là từ chiếc cổ dài, kích thước cơ thể thực sự nhỏ hơn nhiều so với các pliosaur. Từ chiếc cổ dài này có thể chắc chắn là những loài plesiosaur ăn cá, chúng có thể dễ dàng bắt được nhờ chiếc cổ dài, cái đầu linh hoạt và hàm răng sắc nhọn.

Sự tuyệt chủng
--------------

Sauropterygia phát triển hưng thịnh trong suốt Đại Trung sinh. Tuy nhiên, bất chấp sự thành công đó, chúng vẫn bị tuyệt chủng cùng với khủng long, thằn lằn bay và mosasaur trong sự kiện tuyệt chủng hàng loạt cuối kỷ Phấn trắng.

Phân loại
---------

Việc phân loại là khá khó khăn do điều kiện môi trường sống tạo nên các đặc điểm giống nhau ở một số loài thông qua nhiều lần tiến hóa (tiến hóa hội tụ). Trong khi Sauropterygia được coi là bò sát hai cung (Diapsida), chúng cũng thường được phân loại với rùa. Những loài Placodontia có cơ thể đồ sộ, ăn động vật thân mềm cũng có thể là sauropterygia. Ngoài việc thay đổi cấu trúc vai, chúng còn có một số thay đổi trong cấu trúc sọ.

* **Lớp Reptilia** (hoặc Lớp Mặt thằn lằn)
	+ **Phân thứ lớp Lepidosauromorpha** (thằn lằn và họ hàng)
		- †**SIÊU BỘ SAUROPTERYGIA**
			* Bộ Thalattosauriformes
				+ Phân bộ Thalattosauria
			* Bộ Placodontia
			* (không phân hạng) **Eusauropterygia**
				+ Bộ Nothosauroidea
					- Phân bộ Pachypleurosauria
					- Phân bộ Nothosauria
				+ (không phân hạng) **Pistosauroidea**
					- *Chinchenia*
					- *Corosaurus*
					- *Cymatosaurus*
					- *Kwangsisaurus*
					- Họ Pistosauridae
					- Bộ Plesiosauria
						* Phân bộ Plesiosauroidea (plesiosauria cổ dài)
						* Phân bộ Pliosauroidea (plesiosauria cổ ngắn)

Tham khảo
---------

1. ↑  Ji Cheng, *et al.* 2013. "Highly diversified Chaohu fauna (Olenekian, Early Triassic) and sequence of Triassic marine reptile faunas from South China", in Reitner, Joachim et al. eds. Palaeobiology and Geobiology of Fossil Lagerstätten through Earth History p. 80

Liên kết ngoài
--------------

* Unit 220: 100: Lepidosauromorpha Lưu trữ 2004-12-26 tại Wayback Machine. *Palaeos*. ngày 15 tháng 7 năm 2003. Truy cập ngày 19 tháng 1 năm 2004.
* A review of the Sauropterygia Lưu trữ 2015-09-19 tại Wayback Machine. Adam Stuart Smith. *The Plesiosaur Directory*. Truy cập ngày 17 tháng 4 năm 2006.
* Paleofile taxalist - lists every species and synonyms. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2006

| * x
* t
* s
Sauropterygia |
| --- |
| 
* Giới: Animalia
* Ngành: Chordata
* Lớp: Reptilia
* Phân lớp: Diapsida
* Phân thứ lớp: Lepidosauromorpha

 |
| 

| Các nhánh chính |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Placodontiformes | 
* *Palatodonta*
* Placodontia

 |
| Eosauropterygia | 

|  |
| --- |
| 
* *Largocephalosaurus*
* *Sanchiaosaurus*

 |
| Eusauropterygia | 

|  |  |
| --- | --- |
| Nothosauroidea | 
* Pachypleurosauria
* Nothosauria

 |
| Pistosauroidea | 
* Plesiosauria

 |

 |

 |

 |

 |
| 

| Placodontia |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Các chi placodontia | 
* *Paraplacodus*
* *Pararcus*
* *Placodus*

 |
| Cyamodontoidea | 

|  |
| --- |
| 
* *Macroplacus*
* *Protenodontosaurus*
* *Psephosauriscus*
* *Psephosaurus*
* *Sinocyamodus*

 |
| Cyamodontidae | 
* *Cyamodus*

 |
| Henodontidae | 
* *Henodus*

 |
| Placochelyidae | 
* *Glyphoderma*
* *Placochelys*
* *Psephochelys*
* *Psephoderma*

 |

 |

 |

 |
| 

| Nothosauroidea |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Pachypleurosauria | 
* *Anarosaurus*
* *Dactylosaurus*
* *Hanosaurus*
* *Keichousaurus*
* *Neusticosaurus*
* *Pachypleurosaurus*
* *Serpianosaurus*

 |
| Nothosauria | 

|  |  |
| --- | --- |
| Simosauridae | 
* *Simosaurus*

 |
| Nothosauridae | 

|  |  |
| --- | --- |
| Germanosaurinae | 
* *Germanosaurus*

 |
| Lariosaurinae | 
* *Ceresiosaurus*
* *Lariosaurus*
* *Silvestrosaurus*

 |
| Nothosaurinae | 
* *Nothosaurus*

 |
| Các chi khác | 
* *Metanothosaurus*

 |

 |

 |

 |

 |
| 

| Pistosauroidea |
| --- |
| 
* *Augustasaurus*
* *Bobosaurus*
* *Chinchenia*
* *Corosaurus*
* *Cymatosaurus*
* *Kwangsisaurus*
* *Pistosaurus*
* *Yunguisaurus*
* Plesiosauria

 |

 |
| 

| Chủ đề liên quan |
| --- |
| 
* Sauropterygia
* Placodontia
* Plesiosauria
* Bò sát kỷ Trias
* Bò sát kỷ Jura
* Bò sát kỷ Creta

 |

 |