Đừng nhầm lẫn với Đồng cảm.

|  |
| --- |
| Một phần của loạt bài viết về |
| Ngôn ngữ học |
| * Đại cương
* Lịch sử
* Chỉ mục
 |
| Ngôn ngữ học đại cương
* Lịch đại học
* Từ vựng học
* Hình thái học
* Âm vị học
* Ngữ dụng học
* Ngữ nghĩa học
* Cú pháp học
* Tương tác cú pháp-ngữ pháp
* Loại hình học
 |
| Ngôn ngữ học ứng dụng
* Thụ đắc
* Nhân chủng
* Ứng dụng
* Tính toán
* Phân tích diễn ngôn
* Documentation
* Pháp y
* Lịch sử ngành ngôn ngữ học
* Ngôn ngữ học thần kinh
* Triết học ngôn ngữ
* Ngữ âm học
* Ngôn ngữ học tâm lý
* Ngôn ngữ học xã hội
* Ngôn ngữ học văn bản và ngôn ngữ học corpus
* Nghiên cứu biên dịch‎ và phiên dịch
* Hệ chữ viết
 |
| Cơ sở lý thuyết
* Thuyết hình thức
	+ Ngữ vị học
	+ Tính cấu thành
	+ Tính phụ thuộc
	+ Thuyết phân bố
	+ Tạo sinh
* Ngôn ngữ học chức năng
	+ Trường phái Prague
	+ Ngữ pháp diễn ngôn chức năng
	+ Nhận thức
	+ Dựa trên ứng dụng
	+ Ngôn ngữ học chức năng hệ thống
* Thuyết cấu trúc
 |
| Các chủ đề
* Tính tự chủ của cú pháp
* Nguyên tắc cấu tạo
* Bảo thủ ngôn học
* Miêu tả luận
* Từ nguyên học
* Hình tượng học
* Ngôn ngữ học Internet
* Ngôn ngữ học LGBT
* Nguồn gốc ngôn ngữ
* Chính tả
* Định chuẩn luận
* Thụ đắc ngôn ngữ thứ hai
* Lí thuyết ngôn ngữ
 |
| Cổng thông tin Cổng thông tin |
| * x
* t
* s
 |

Trong ngôn ngữ học lý thuyết, **nhập cảm** (tiếng Anh: empathy) là việc người nói đồng nhất mình với 'người/vật tham gia' trong sự kiện hoặc trạng thái mà người nói đó mô tả trong câu.

Một ví dụ có thể thấy trong tiếng Nhật đó là động từ *yaru* và *kureru*. Cả hai đều có chung ý nghĩa và khung Cách cơ bản. Nhưng chúng khác nhau ở chỗ *yaru* được dùng khi hành động được nhìn từ góc nhìn của chủ ngữ lên vật quy chiếu hoặc từ góc nhìn trung dung (khách quan), còn *kureru* thì được dùng khi sự kiện được mô tả từ góc nhìn của tân ngữ dữ cách lên vật quy chiếu.

Mặc dù hiện diện trong nhiều ngôn ngữ, bao gồm cả tiếng Anh, hiện tượng này đặc biệt nổi bật ở một số ngôn ngữ, chẳng hạn như tiếng Nhật.

Chú ý rằng khái niệm này ở đây không liên quan gì đến khái niệm đồng cảm.

Hiện tượng hay ví dụ
--------------------

Ý tưởng cơ bản của nhập cảm là câu nói có thể phản ánh thông tin về điểm nhìn của người nói, từ đó người ta mô tả sự tình. Thông tin này có thể được biểu đạt thông qua việc người nói đồng nhất mình với "vật tham gia", "góc camera", và "điểm nhìn".

Ví dụ, để định vị một vật (như con chó) vào một nơi nào đó (như cái sân), tùy vào chỗ đặt "camera" mà người ta có thể chọn một trong những cách nói sau:

* *Con chó nằm trong sân.*
* *Con chó nằm ngoài sân.*
* *Con chó nằm trên sân.*
* *Con chó nằm dưới sân.*

Một ví dụ khác chỉ sự liên tục thay đổi điểm nhìn của người phát ngôn trong câu văn, làm cho giới từ cũng thay đổi tương ứng:

*Hôm ấy tôi ngồi trong nhà nhìn ra sân, thấy con Mực vẫn nằm yên ở ngoài sân. Nhìn ra ngoài đường, tôi trông thấy một người lạ mặt đi ngang (trên đường). Hắn nhìn vào sân nhà tôi, và khi trông thấy con Mực nằm trong sân, hắn dừng lại...*
Quay lại hai động từ *yaru* và *kureru* trong tiếng Nhật ở phần trên, xét hai câu ví dụ sau:

タロが

Taro-ga

Taro-NOM

ハナコに

Hanako-ni

Hanako-DAT

本を

hon-wo

sách-ACC

やった。

yatta.

cho-PAST.

タロが ハナコに 本を やった。

Taro-ga Hanako-ni hon-wo yatta.

Taro-NOM Hanako-DAT sách-ACC cho-PAST.

(Quá khứ) Taro đưa sách cho Hanako. (1)

タロが

Taro-ga

Taro-NOM

ハナコに

Hanako-ni

Hanako-DAT

本を

hon-wo

sách-ACC

くれた。

kureta.

cho-PAST.

タロが ハナコに 本を くれた。

Taro-ga Hanako-ni hon-wo kureta.

Taro-NOM Hanako-DAT sách-ACC cho-PAST.

(Quá khứ) Taro đưa sách cho Hanako. (2)

Cả hai câu đều mô tả việc Taro đưa sách cho Hanako, nhưng câu (1) với động từ *yatta* (dạng quá khứ của *yaru*) thì là mô tả từ góc nhìn của Taro hoặc từ góc nhìn trung dung, còn câu (2) với động từ *kureta* (dạng quá khứ của *kureru*) thì là từ góc nhìn của Hanako.

Ghi chú thuật ngữ
-----------------

1. ↑  Case frame
2. ↑  Referent
3. ↑  Dative object

Tham khảo
---------

1. ↑  Kuno S. (1987). *Functional syntax: Anaphora, discourse, and empathy*. Chicago: The University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-46201-1.
2. 1 2 3  Oshima DY (2007). "On empathic and logophoric binding". *Research on Language & Computation*. **5** (1): 19–35. doi:10.1007/s11168-006-9020-0.
3. 1 2  Sái Phu (2005). *Viết nhịu - lapsus calami - Dọn vườn ngôn ngữ học*. Nhà xuất bản Trẻ. tr. 38. 893-2000108-726.Quản lý CS1: sử dụng tham số tác giả (liên kết)
Oshima DY (2007). "Syntactic direction and obviation as empathy-based phenomena: a typological approach" (PDF). *Linguistics*. **45** (4): 727–763. doi:10.1515/LING.2007.022.[*liên kết hỏng*]