Đừng nhầm lẫn với dị đoan hoặc tà giáo.
Phúc âm nói về Kẻ dị giáo và con Rắn. Nhà thờ Gustaf Vasa, Stockholm, tác phẩm điêu khắc của Burchard Precht
Một bức tượng ở Vienna miêu tả Thánh Inhaxiô nhà Loyola chà đạp lên một kẻ dị giáo
Thiêu chết những kẻ dị giáo theo thuyết phiếm thần Amalrician vào năm 1210, trước sự chứng kiến của Vua Philip II Augustus. Ở phía sau là Gibbet của Montfaucon và, về mặt lịch sử, *Chuyến tham quan tổng thể* của Temple. Chỉnh sáng từ *Grandes Chroniques de France*, k. AD 1455–1460.
**Dị giáo**, hay **ngoại đạo**, **ngoại giáo** là bất kỳ niềm tin hoặc giả thuyết nào đi ngược lại với các tín ngưỡng hoặc phong tục đã được quy định, đặc biệt là các tín ngưỡng của nhà thờ hoặc tổ chức tôn giáo. Thuật ngữ này thường được sử dụng để miêu tả sự vi phạm các giáo lý quan trọng của Tôn giáo, nhưng cũng được sử dụng cho các quan điểm phản đối mạnh mẽ bất kỳ ý tưởng nào thường được chấp nhận. Một người ủng hộ tà giáo được gọi là *kẻ dị giáo*.

Thuật ngữ này được sử dụng nhiều khi nói đến Kitô giáo, Do Thái giáo và Hồi giáo. Trong lịch sử Kitô giáo, Hồi giáo, Do Thái giáo và một số những nền văn hóa khác, tán thành những lý tưởng bị coi là dị giáo (trong một số trường hợp vẫn còn) sẽ phải nhận hình phạt rất nặng như vạ tuyệt thông hay tử hình.

Dị giáo khác với bội đạo (sự từ bỏ tôn giáo, nguyên tắc hoặc mục đích rõ ràng của một người) và báng bổ (lời nói hoặc hành động ẩn ý liên quan đến xúc phạm Chúa hoặc những điều thiêng liêng). Dị giáo học là chỉ việc nghiên cứu về dị giáo.

Từ nguyên học
-------------

Bắt nguồn từ Hy Lạp cổ đại *haíresis* (αἵρεσις), từ *heresy* trong tiếng Anh ban đầu có nghĩa là "sự lựa chọn" hoặc "điều được chọn". Tuy nhiên, nó có nghĩa là "bữa tiệc, hoặc trường học, sự lựa chọn của một người đàn ông", và cũng đề cập đến quá trình mà theo đó một người trẻ tuổi sẽ xem xét các triết lý khác nhau để xác định cách sống.

Từ *dị giáo* thường được sử dụng trong ngữ cảnh Kitô giáo, Do Thái hoặc Hồi giáo và hàm ý các ý nghĩa hơi khác nhau trong mỗi ngữ cảnh. Người sáng lập hoặc lãnh đạo một phong trào dị giáo được gọi là *lãnh tụ dị giáo*, trong khi những cá nhân tán thành dị giáo hoặc phạm tội dị giáo được gọi là *dị giáo*.

Kitô giáo
---------

Cựu tu sĩ Công giáo người Đức Martin Luther nổi tiếng khi bị Giáo hoàng Lêô X rút phép thông công như một kẻ dị giáo bởi tông sắc *Decet Romanum Pontificem* vào năm 1520. Cho đến ngày nay, sắc lệnh của giáo hoàng vẫn chưa bị hủy bỏ.
Theo Titus 3:10 một người gây chia rẽ nên được cảnh báo hai lần trước khi tách khỏi anh ta. Tiếng Hy Lạp cho cụm từ "người gây chia rẽ" đã trở thành một thuật ngữ kỹ thuật trong Giáo hội sơ khai để chỉ một loại "dị giáo" cổ vũ sự bất đồng. Ngược lại, sự dạy dỗ đúng đắn được gọi là đúng đắn không chỉ vì nó xây dựng đức tin mà còn là do nó bảo vệ đức tin khỏi sự ảnh hưởng đồi bại của các giáo lý giả mạo.

Tertullian (k. năm 155–240 sau Công Nguyên) ngụ ý chính người Do Thái đã truyền cảm hứng cho dị giáo trong Kitô giáo: "Từ người Do Thái, kẻ dị giáo đã chấp nhận hướng dẫn trong cuộc thảo luận này [rằng Chúa Giê-xu không phải là Đấng Kitô].""

Việc sử dụng từ *dị giáo* đã được Irenaeus sử dụng rộng rãi trong bài viết thế kỷ thứ 2 của ông là *Contra Haereses* (*Chống dị giáo*) để mô tả và làm mất uy tín của các đối thủ của ông trong những thế kỷ đầu tiên của cộng đồng Kitô giáo. Ông mô tả tín ngưỡng và học thuyết của cộng đồng là chính thống (từ ὀρθός, orthos, "thẳng" hoặc "đúng" + δόξα , doxa, "niềm tin") và các giáo lý Ngộ đạo là dị giáo. Ông cũng chỉ ra khái niệm tông truyền để củng cố lập luận của ông.

Constantine Đại đế, người cùng với Licinius đã ra sắc lệnh khoan dung Kitô giáo trong Đế chế La Mã bằng Sắc lệnh Milan, và là vị Hoàng đế La Mã đầu tiên được rửa tội, đặt tiền lệ cho chính sách sau này. Theo luật La Mã, Hoàng đế là Pontifex Maximus, thầy tế lễ thượng phẩm của College of Pontiffs (*Collegium Pontificum)* của tất cả các tôn giáo được công nhận ở La Mã cổ đại. Để chấm dứt cuộc tranh luận về giáo lý do Arius khởi xướng, Constantine đã triệu tập cuộc tranh luận đầu tiên sau này được gọi là công đồng đại kết và sau đó được thực thi chính thống bởi chính quyền Hoàng gia.

Cách sử dụng đầu tiên được biết đến của thuật ngữ này trong bối cảnh pháp lý là vào năm 380 sau Công nguyên bởi Sắc lệnh Thessalonica của Theodosius I, khiến Kitô giáo trở thành nhà thờ nhà nước của Đế chế La Mã. Trước khi ban hành sắc lệnh này, Nhà thờ không có sự hỗ trợ cho bất kỳ cơ chế pháp lý cụ thể nào để chống lại những gì nó coi là "dị giáo". Theo sắc lệnh này, thẩm quyền của nhà nước và của Giáo hội trở nên chồng chéo. Một trong những kết quả của sự mờ nhạt giữa Nhà thờ và nhà nước này là sự chia sẻ quyền lực thực thi pháp luật của nhà nước với chính quyền nhà thờ. Sự củng cố quyền lực của Giáo hội này đã trao cho các nhà lãnh đạo giáo hội quyền tuyên án tử hình đối với những người mà giáo hội coi là dị giáo.

Trong vòng sáu năm kể từ khi Hoàng đế chính thức hình sự hóa dị giáo, kẻ dị giáo Kitô giáo đầu tiên bị xử tử, Priscillian, đã bị các quan chức thế tục của La Mã kết án vào năm 386 vì tội phù thủy, và bị xử tử cùng với bốn hoặc năm tín đồ. Tuy nhiên, những người tố cáo ông đã bị cả Ambrose của Milan và Giáo hoàng Siricius rút phép thông công, họ là những người phản đối dị giáo của Priscillian, nhưng "tin rằng hình phạt tử hình là không phù hợp và rõ ràng là xấu xa nhất." Sắc lệnh của Theodosius II (435) đưa ra những hình phạt nghiêm khắc đối với những người có hoặc phát tán các bài viết của Nestorius. Những người sở hữu các tác phẩm của Arius bị kết án tử hình.

Trong văn bản *Concerning Heresy* ở thế kỷ thứ 7, thánh Gioan thành Damascus gọi Hồi giáo là dị giáo Kitô học, gọi nó là "dị giáo của người Ishmaelites" (xem *quan điểm của Cơ đốc giáo thời trung cổ về Muhammad*). Vị trí vẫn phổ biến trong giới Kitô giáo cho đến tận thế kỷ 20, bởi các nhà thần học như giáo sĩ Công giáo Frank Hugh Foster và nhà sử học Công giáo La Mã Hilaire Belloc, người sau mô tả nó là "tà giáo vĩ đại và lâu dài của Mô-ha-mét."

Trong một số năm sau Cải cách, các nhà thờ Tin lành cũng được biết là hành quyết những người mà họ coi là dị giáo; ví dụ, Michael Servetus bị cả Giáo hội Cải cách và Giáo hội Công giáo tuyên bố là kẻ dị giáo vì bác bỏ học thuyết Kitô giáo về Ba Ngôi. Kẻ dị giáo cuối cùng được biết đến bị xử tử theo bản án của Giáo hội Công giáo là hiệu trưởng người Tây Ban Nha Cayetano Ripoll vào năm 1826. Số người bị hành quyết như những kẻ dị giáo dưới quyền của nhiều "cơ quan giáo hội" không được biết đến.

Mặc dù ít phổ biến hơn so với thời kỳ trước, nhưng trong thời hiện đại, các cáo buộc chính thức về dị giáo trong các nhà thờ Thiên chúa giáo vẫn xảy ra. Các vấn đề trong các nhà thờ Tin lành bao gồm sự phê bình Kinh thánh hiện đại và bản chất của Chúa. Trong Giáo hội Công giáo, Bộ Giáo lý Đức tin chỉ trích các bài viết vì "sự mơ hồ và sai sót" mà không sử dụng từ "dị giáo".

Có lẽ do nhiều ý nghĩa tiêu cực hiện đại liên quan đến thuật ngữ *dị giáo*, chẳng hạn như tòa án dị giáo Tây Ban Nha, ngày nay thuật ngữ này ít được sử dụng hơn. Chủ đề dị giáo Kitô giáo mở ra những câu hỏi rộng hơn về việc ai có độc quyền về chân lý tâm linh, như Jorge Luis Borges đã khám phá trong truyện ngắn "The Theologians" trong tuyển tập *Labyrinths*.

Ngày 11 tháng 7 năm 2007, Giáo hoàng Benedict XVI tuyên bố một số nhóm Tin lành là "cộng đồng giáo hội" chứ không phải là Giáo hội. Đại diện của một số giáo phái Kitô giáo này đã cáo buộc Vatican gọi họ là những kẻ dị giáo. Tuy nhiên, Giáo hoàng Benedict XVI đã làm rõ rằng cụm từ "cộng đồng giáo hội" không nhất thiết phải rõ ràng là dị giáo, mà chỉ là các cộng đồng thiếu một số "yếu tố thiết yếu" của một giáo hội tông truyền, như ông đã viết trong tài liệu *Dominus Iesus*.

### Công giáo

Thảm sát người Waldensian ở Mérindol năm 1545.
Trong Giáo hội Công giáo, dị giáo rõ ràng cố chấp và cố ý được coi là cắt đứt một người khỏi Giáo hội về mặt tinh thần, ngay cả trước khi vạ tuyệt thông xảy ra. *Codex Justinianus* (1:5:12) định nghĩa "tất cả những người không hết lòng với Giáo hội Công giáo và Đức tin thánh Chính thống của chúng ta" là một kẻ dị giáo. Giáo hội luôn đối xử gay gắt với các nhóm Cơ đốc giáo mà Giáo hội coi là dị giáo, nhưng trước thế kỷ 11, những nhóm này có xu hướng tập trung vào các nhà thuyết giáo cá nhân hoặc các giáo phái địa phương nhỏ, như Arianism, Pelagianism, Donatism, Marcionism và Montanism. Sự truyền bá Mani giáo của Paulician về phía tây đã sinh ra những dị giáo nổi tiếng vào thế kỷ 11 và 12 ở Tây Âu. Cái đầu tiên là của Bogomils ở Bulgaria ngày nay, một kiểu thánh địa giữa Cơ đốc giáo phương Đông và phương Tây. Đến thế kỷ 11, các nhóm có tổ chức hơn như Patarini, Dulcinian, Waldensians và Cathars bắt đầu xuất hiện ở các thị trấn và thành phố của miền bắc nước Ý, miền nam nước Pháp và Flanders.

Ở Pháp, Cathars đã trở thành đại diện cho một phong trào quần chúng phổ biến và niềm tin đang lan rộng ra các khu vực khác. Cuộc thập tự chinh Cathar do Giáo hội Công giáo khởi xướng nhằm loại bỏ dị giáo Cathar ở Languedoc. Dị giáo là lý do chính để biện minh cho Tòa thẩm giáo (*Inquisitio Haereticae Pravitatis*, Cuộc điều tra về dị giáo đồi bại) và thánh chiến Châu Âu gắn liền với Cải cách Tin lành.

Galileo Galilei bị đưa ra trước Toà án dị giáo vì tội dị giáo, phải nguyện bỏ quan điểm của ông và bị kết án quản thúc tại gia và sống cả phần còn lại tại đó. Galileo bị cho là "cực kỳ nghi ngờ về dị giáo", cụ thể là đã có quan điểm cho rằng Mặt trời nằm bất động ở trung tâm của vũ trụ, và Trái đất không nằm ở trung tâm của nó và chuyển động, và người ta có thể giữ và bảo vệ một ý kiến là có thể xảy ra sau khi nó được tuyên bố là trái ngược với Kinh thánh. Ông được yêu cầu phải "nguyện bỏ, nguyền rủa và ghê tởm" những ý kiến đó.

Giáo hoàng Gregory I kỳ thị Do Thái giáo và người Do Thái trong nhiều bài viết của ông. Ông mô tả người Do Thái là kẻ thù của Chúa Kitô: "Chúa Thánh Thần càng tràn ngập thế giới, thì lòng căm thù của người Do Thái càng thống trị." Ông dán nhãn tất cả dị giáo là "Do Thái", tuyên bố rằng đạo Do Thái sẽ "làm ô uế [người Công giáo và] lừa dối họ bằng sự dụ dỗ báng bổ." Việc xác định người Do Thái và dị giáo nói riêng xảy ra nhiều lần trong Luật La Mã-Kitô giáo.

Giữa năm 1420 và 1431, những kẻ dị giáo Hussite đã đánh bại năm người chống Hussite trong chiến tranh Hussite do Giáo hoàng ra lệnh.

Hồi giáo
--------

Bài chi tiết: Bid‘ah và Zindīq
Mehdiana Sahib: người Mughals giết chết Bhai Dayala, một Sikh, tại Chandni Chowk, Ấn Độ năm 1675
Bắt đầu từ thời Trung cổ, người Hồi giáo gọi những người dị giáo và những người chống đối Hồi giáo là *zindiqs* và những *zindiqs* sẽ chắc chắn nhận án tử.

Quốc vương Selim the Grim của Ottoman coi Shia Qizilbash là những kẻ dị giáo. Nói chung, người Shiite thường bị Hồi giáo Sunni coi là dị giáo, đặc biệt là ở Indonesia, Ả Rập Xê Út và Thổ Nhĩ Kỳ.

Đối với Mughal Hoàng đế Aurangzeb, Sikh là những kẻ dị giáo.

Ở một số quốc gia và khu vực hiện đại, dị giáo vẫn là một hành vi tội phạm và bị trừng phạt bằng cái chết. Một ví dụ là fatwa do chính phủ Iran ban hành năm 1989, đưa ra một khoản tiền thưởng đáng kể cho bất kỳ ai thành công trong vụ ám sát tác giả Salman Rushdie, người có các bài viết bị tuyên bố là dị giáo. Hơn nữa, Bahá'í giáo được coi là dị giáo Hồi giáo ở Iran, với sự đàn áp người Baháʼí có hệ thống

Tôn giáo khác
-------------

Hành động sử dụng các kỹ thuật của Nhà thờ Khoa luận giáo ở dạng khác với mô tả ban đầu của L. Ron Hubbard trong Khoa luận giáo được gọi là "squirreling" và bị các thành viên Khoa luận giáo cho là *tội phản nghịch*. Trung tâm Khoa luận giáo đã truy tố các nhóm ly khai thực hành Khoa luận giáo bên ngoài Giáo hội chính thức mà không được cấp phép.

Mặc dù Hỏa giáo đã có lịch sử khoan dung đối với các tôn giáo khác, nhưng nó cũng coi các giáo phái như Zurvan giáo và Mazdak giáo là dị giáo đối với giáo điều chính của nó và đã bức hại họ một cách thô bạo, chẳng hạn như chôn người Mazdak với tư thế đứng thẳng gọi là "vườn con người." Trong các thời kỳ sau, những người theo đạo Hỏa giáo đã hợp tác với người Hồi giáo để giết những người theo đạo Hỏa giáo khác bị coi là dị giáo.

Phật giáo và Đạo giáo của các nhà sư ở Trung Quốc thời trung cổ thường gọi nhau là "dị giáo" và cạnh tranh để được triều đình khen ngợi. Mặc dù ngày nay hầu hết người Trung Quốc tin vào sự kết hợp của "Tam giáo" (Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo), sự cạnh tranh giữa hai tôn giáo vẫn có thể được nhìn thấy trong một số giáo lý và bình luận của cả hai tôn giáo ngày nay. Một tình huống tương tự cũng xảy ra với chủ nghĩa Thần đạo ở Nhật Bản. Lý học giáo cũng được mô tả như vậy.

Xem thêm
--------

* Satan giáo
* Tà giáo
* Quy ước
* Thuần phong mỹ tục
* Chuẩn mực xã hội
* Lời tiên tri
* Tội lỗi

Chú thích
---------

1. ↑  Một "cơ quan giáo hội" là ban đầu là một hội đồng giám mục, sau đó là Giáo hoàng, sau đó là điều tra viên (đại biểu của Giáo hoàng) và sau đó là lãnh đạo của một nhà thờ Tin lành (bản thân giáo hội này sẽ bị Giáo hoàng coi là dị giáo). Các định nghĩa về "nhà nước", "hợp tác", "đàn áp" và "dị giáo" đều có thể thay đổi trong 16 thế kỷ qua.
2. ↑  Chỉ tìm thấy các bản ghi rất rời rạc về các vụ hành quyết được thực hiện theo "luật dị giáo" của Cơ đốc giáo trong thiên niên kỷ thứ nhất. Có thể tìm thấy các bản ghi đầy đủ hơn một chút về các vụ hành quyết như vậy trong thiên niên kỷ thứ hai. Để ước tính tổng số vụ hành quyết được thực hiện theo các "luật dị giáo" khác nhau của Cơ đốc giáo từ năm 385 sau Công nguyên cho đến lần "hành quyết dị giáo" chính thức cuối cùng của Công giáo vào năm 1826 sẽ cần nhiều tài liệu lịch sử đầy đủ hơn so với tài liệu hiện có. Nhà thờ Công giáo hoàn toàn không có độc quyền trong việc hành quyết những kẻ dị giáo. Cáo buộc dị giáo là một vũ khí có thể phù hợp với nhiều bàn tay. Một thế kỷ rưỡi sau khi dị giáo bị coi là tội ác cấp quốc gia, Kẻ phá hoại (một bộ tộc người Đức theo đạo Cơ đốc dị giáo), đã sử dụng luật pháp để truy tố hàng nghìn người Công giáo (chính thống) với các hình phạt tra tấn, cắt xẻo, làm nô lệ và trục xuất. Những kẻ phá hoại đã bị lật đổ; chính thống đã được khôi phục; "Không có bất kỳ sự khoan dung nào được cấp cho những kẻ dị giáo hoặc những kẻ ly khai."
Những kẻ dị giáo không phải là nạn nhân duy nhất. 4000 lính La Mã bị nông dân dị giáo giết trong một chiến dịch. Theo một số danh sách người bị thiêu dị giáo và dị giáo có sẵn thì khoảng bảy nghìn người đã bị ban Điều tra Công giáo thiêu sống, kéo dài gần bảy thế kỷ.Đôi khi, những kẻ dị giáo người dân địa phương phẫn nộ thiêu sống, theo một kiểu "công lý cảnh giác" nhất định, mà không có sự tham gia chính thức của Nhà thờ hoặc Nhà nước. Thánh chiến tàn sát hàng triệu người. Trong các cuộc chiến này, cáo buộc "dị giáo" thường được phe này san bằng để chống lại phe kia như một hình thức tuyên truyền hoặc hợp lý hóa việc tiến hành các cuộc chiến như vậy.

Tham khảo
---------

1. 1 2  "Heresy | Define Heresy at Dictionary.com". Dictionary.reference.com. Truy cập ngày 15 tháng 4 năm 2013.
2. ↑  "heresy – definition of heresy in English from the Oxford dictionary". *oxforddictionaries.com*. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 7 năm 2012.
3. ↑  Sandle, Mark. 2007. "Chủ nghĩa Mác Xô Viết và khối phương Đông." trang 59–77 trong  *Chủ nghĩa Mác thế kỷ 20* , do D. Glaser và D. M. Walker biên tập. Luân Đôn: Routledge. ISBN  978-1-13597974-4. tr. 62.
4. ↑  "Apostasy | Learn everything there is to know about Apostasy at". Reference.com. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 15 tháng 4 năm 2013.
5. ↑  "Definitions of "blasphemy" at Dictionary.com". Dictionary.reference.com. Truy cập ngày 27 tháng 11 năm 2015.
6. ↑  Cross, F. L. and E. A. Livingstone, eds. 1974. "Heresy." *The Oxford Dictionary of the Christian Church* (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
7. ↑  Bruce, F. F. 1964. *The Spreading Flame*. Exeter: Paternoster. p. 249.
8. ↑  *Kinh Thánh Nghiên Cứu NIV*. Luân Đôn: Zondervan / Hodder & Stoughton. 1987. Titus 3:10n.
9. ↑   *Kinh Thánh Nghiên Cứu NIV*. Luân Đôn: Zondervan / Hodder & Stoughton. 1987. Tít 1:9n.
10. ↑  Michael, Robert (2011). *A History of Catholic Antisemitism : The Dark Side of the Church* (ấn bản 1). New York: Palgrave Macmillan. tr. 28–30. ISBN 978-0230111318.
11. ↑  
W.H.C. Frend (1984). *The Rise of Christianity*. Chapter 7, The Emergence of Orthodoxy 135–93. ISBN 978-0-8006-1931-2.Quản lý CS1: địa điểm (liên kết) Các phần phụ lục cung cấp dòng thời gian của các Công đồng, Ly giáo, Dị giáo và Bắt bớ trong những năm 193-604. Chúng được mô tả trong văn bản.
12. ↑  Cross, F.L.; Livingstone, E.A. eds. (1974). "Milan, Edict of". The Oxford Dictionary of the Christian Church (2 ed.). Oxford: Oxford University Press.
13. ↑  Chadwick, Henry. 1967. *The Early Christian Church*. Pelican. pp. 129–30.
14. ↑  
Paul Stephenson (2009). "Chapter 11". *Constantine: Roman Emperor, Christian Victor*. ISBN 978-1-59020-324-8. The Emperor established and enforced orthodoxy for domestic tranquility and the efficacy of prayers in support of the empire.
15. ↑  
Charles Freeman (2008). *A.D. 381 – Heretics, Pagans, and the Dawn of the Monotheistic State*. ISBN 978-1-59020-171-8. Khi Cơ đốc giáo đặt dấu ấn lên Đế chế, Hoàng đế đã thành lập nhà thờ cho các mục đích chính trị.
16. 1 2  Bassett, Paul M. 2013. "Priscillian." pp. 949–50 in *Encyclopedia of Early Christianity* (2nd ed.), edited by E. Ferguson. Routledge. ISBN 978-1-13661158-2. p. 950.
17. ↑  John Anthony McGuckin, *The Westminster Handbook to Patristic Theology* (Westminster John Knox Press 2004 ISBN 978-0-66422396-0), p. 284
18. ↑  "Priscillian". *Encyclopædia Britannica*.
19. ↑  Chadwick, Henry. *The Early Church*, Pelican, London, 1967. p.171
20. ↑  Jay E. Thompson (1 tháng 9 năm 2009). *A Tale of Five Cities: A History of the Five Patriarchal Cities of the Early Church*. Wipf and Stock Publishers. tr. 138. ISBN 978-1-4982-7447-0.
21. ↑  María Victoria Escribano Paño (2010). "Chapter Three. Heretical texts and *maleficium* in the *Codex Theodosianum* (*CTh.* 16.5.34)". Trong Richard Lindsay Gordon; Francisco Marco Simón (biên tập). *Magical Practice in the Latin West: Papers from the International Conference Held at the University of Zaragoza, 30 Sept. – 1st Oct. 2005*. BRILL. tr. 135–136. ISBN 978-90-04-17904-2.
22. ↑  Griffith, Sidney H. (4 tháng 4 năm 2010). *The Church in the Shadow of the Mosque: Christians and Muslims in the World of Islam*. Princeton University Press. tr. 41. ISBN 978-0-691-14628-7.
23. ↑  Wismer, Don (13 tháng 9 năm 2016). *Routledge Revivals: The Islamic Jesus (1977): An Annotated Bibliography of Sources in English and French*. Routledge. The old opinion of John of Damascus continues to persist among Christian orientalists. The author here replies to Frank Hugh Foster (see 233), who said that Islam is in fact heretical Christianity.
24. ↑  Murray, Douglas (4 tháng 5 năm 2017). *The Strange Death of Europe: Immigration, Identity, Islam*. Bloomsbury Publishing. tr. 131. ISBN 978-1-4729-4222-7.
25. ↑  Caravale, Giorgio (19 tháng 9 năm 2017). *Censorship and Heresy in Revolutionary England and Counter-Reformation Rome: Story of a Dangerous Book* (bằng tiếng Anh). Springer. tr. 3. ISBN 978-3-319-57439-4.
26. ↑  
Edward Gibbon (1862). *History of the Decline and Fall of the Roman Empire*. Chapter 37, Part III.Quản lý CS1: địa điểm (liên kết)
27. ↑  W.H.C. Frend (1984). *The Rise of Christianity*. tr. 833. ISBN 978-0-8006-1931-2.
28. ↑  Edward Gibbon (1862). *History of the Decline and Fall of the Roman Empire*. Chapter 21, Part VII.Quản lý CS1: địa điểm (liên kết)
29. ↑  James Carroll (2001). *Constantine's Sword*. tr. 357. ISBN 0-618-21908-0.
30. ↑  
Will & Ariel Durant (1950). *The Age of Faith*. tr. 778.
31. ↑  An example is the Notification regarding certain writings of Fr. Marciano Vidal, C.Ss.R.
32. ↑  Borges, Jorge Luis (1962). *Labyrinths*. New York: New Directions Publishing Corporation. tr. 119–126. ISBN 978-0-8112-0012-7.
33. ↑  Cf. the documents "Responses to Some Questions" và "Commentary" from the Congregation on the Doctrine of the Faith.
34. ↑  "Dismay and anger as Pope declares Protestants cannot have churches." *The Guardian*. 11 July 2007.
35. ↑  "Will the Pope's Pronouncement Set Ecumenism Back a Hundred Years?" *Progressive Theology*. 11 July 2007
36. 1 2  Michael, Robert (2011). *A History of Catholic Antisemitism : The Dark Side of the Church* (ấn bản 1). New York: Palgrave Macmillan. tr. 219. ISBN 978-0230111318. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm 2015.
37. ↑  "Massacre of the Pure." *Time*. April 28, 1961.
38. ↑  Joseph Reese Strayer (1992). *The Albigensian Crusades*. University of Michigan Press. p. 143. ISBN 0-472-06476-2
39. ↑  
Will & Ariel Durant (1950). *The Age of Faith*. Chương XXVIII, Cuộc điều tra ban đầu: 1000–1300.Quản lý CS1: địa điểm (liên kết)
40. ↑  Fantoli (2005, p. 139), Finocchiaro (1989, pp. 288–293).
41. ↑  Michael, Robert (2011). *A History of Catholic Antisemitism : The Dark Side of the Church* (ấn bản 1). New York: Palgrave Macmillan. tr. 76. ISBN 978-0230111318. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm 2015.
42. ↑  *Constitutio Sirmondiana* 6, 14; *Theodosius II – Novella* 3; *Codex Theodosianus* 16:5:44, 16:8:27, 16:8:27; *Codex Justinianus* 1:3:54, 1:5:12,21, 1:10:2; *Justinian, Novellae* 37, 45
43. ↑  John Bowker. "Zindiq." The Concise Oxford Dictionary of World Religions. 1997
44. ↑  Āl-e-Aḥmad, Jalāl. 1982. *Plagued by the West*, translated by P. Sprachman. Center for Iranian Studies, Columbia University. ISBN 978-0-88206-047-7.
45. ↑  John Limbert (2009). *Negotiating with Iran: Wrestling the Ghosts of History*. US Institute of Peace Press. tr. 29. ISBN 9781601270436.
46. ↑  Masooda Bano (2012). *The Rational Believer: Choices and Decisions in the Madrasas of Pakistan*. Cornell University Press. tr. 73. ISBN 9780801464331.
47. ↑  Johnson, Thomas A. biên tập (2012). *Power, National Security, and Transformational Global Events: Challenges Confronting America, China, and Iran*. CRC Press. tr. 162. ISBN 9781439884225.
48. 1 2  Sanasarian, Eliz (2000). *Religious Minorities in Iran*. Cambridge: Cambridge University Press. tr. 52–53. ISBN 0-521-77073-4.
49. ↑  Welkos, Robert W.; Sappell, Joel (29 tháng 6 năm 1990). "When the Doctrine Leaves the Church". *Los Angeles Times*. Truy cập ngày 24 tháng 8 năm 2008.
50. ↑  Houtsma, Martijn Theodoor (1936), First Encyclopaedia of Islam 1913-1936: E.J.Brill's, BRILL, ISBN 90-04-09796-1, 9789004097964
51. ↑  John B. Henderson (1998). *The construction of orthodoxy and heresy: Neo-Confucian, Islamic, Jewish, and early Christian patterns*. ISBN 978-0-7914-3760-5.

Tham khảo thư loại
------------------

* Henderson, John B. (1998). *The Construction of Orthodoxy and Heresy: Neo-Confucian, Islamic, Jewish, and Early Christian Patterns*. Albany, NY: State University of New York Press. ISBN 9780791437599.

Liên kết ngoài
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tra ***dị giáo*** trong từ điển mở tiếng Việt Wiktionary |


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Dị giáo***. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikiquote có sưu tập danh ngôn về: 
***Dị giáo***  |

* Một số trích dẫn và thông tin trong bài viết này đến từ Catholic Encyclopedia.
* Cathars of the middle age, Philosophy and History (tiếng Pháp).
* What Is Heresy? của Wilbert R. Gawrisch (Lutheran)

|  |  |
| --- | --- |
| Tiêu đề chuẩn Sửa dữ liệu tại Wikidata | 
* BNF: cb12005387c (data)
* GND: 4022838-1
* LCCN: sh85060383
* NKC: ph120684
* TDVİA: dalalet

 |