"Con đường cái quan" đổi hướng tới đây. Đối với các định nghĩa khác, xem Con đường cái quan (định hướng).
**Con đường cái quan** là một bản trường ca nổi tiếng, do nhạc sĩ Phạm Duy sáng tác từ năm 1954 đến 1960. Tại Việt Nam, từ sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, cũng như những ca khúc khác của Phạm Duy, Trường ca này bị cấm lưu hành trong nước Việt Nam và đến tháng 5 năm 2006, có tin cho rằng trường ca đã được phép cho phổ biến trở lại. 

Bìa CD hòa tấu Con đường cái quan (1991)
Theo nhạc sĩ Phạm Duy cho biết, Trường ca này được soạn xong phần đầu ở Paris năm 54, ngay sau Hiệp định Genève, 1954 "để phản đối ngay lập tức sự chia cắt đất nước", nhưng rồi bỏ dở. Chỉ khi tác giả về lại Sài Gòn, nhờ kiến trúc sư Võ Đức Diên (cũng là chủ tờ báo *Sáng Dội Miền Nam* lúc đó) giúp đỡ phương tiện để nhạc sĩ đi từ Sài Gòn đến Quảng Trị và lấy cảm hứng để hoàn thành. Khi hoàn tất, Trường ca cũng được in ra đầu tiên trên báo *Sáng Dội Miền Nam* với bản viết tay của tác giả.

Nội dung
--------

Trường ca này rất dài, chia ra làm 19 bài hát nhỏ có thể hát như 19 bài riêng biệt. Nội dung của 19 đoạn nói về 1 cuộc du hành của người lữ khách đi trên Đường Cái Quan xuyên việt, mà theo Phạm Duy:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Trường ca **Con đường cái quan** đưa ra một lữ khách đi trên con đường xuyên Việt, đi từ Ải Nam Quan là tỉnh đầu miền Bắc cho tới mũi Cà Mau là cuối cùng của Miền Nam, đi từ ngày mới lập quốc cho tới khi đã hoàn thành xứ sở, đi trong lịch sử và lòng dân, đi tới đâu cũng có tiếng dân chúng địa phương ca hát chúc tụng lữ khách đi nối liền được lòng người và đất nước... Trường ca CON ÐƯỜNG CÁI QUAN gồm có ba phần:*
*Phần Thứ Nhất: Từ Miền Bắc, mang tính chất hào hùng của miền quê cha đất tổ.*
*Phần Thứ Hai: Qua Miền Trung, với tình thương yêu chan chứa niềm xót xa.*
*Phần Thứ Ba: Vào Miền Nam, tỏ sự vui mừng của con người đã cả thắng thiên nhiên để hoàn thành nước Việt...* | "|
| — Phạm Duy (Đọc mở đầu cho phần thâu âm năm 1965)  |

Nội dung bản trường ca gồm 3 phần chính, gồm 19 đoản khúc:

### Từ miền Bắc

Anh đi trên đường cái quan - Tôi đi từ ải Nam Quan - Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa - Người về miền xuôi - Này người ơi - Ra đi từ lúc trăng tơ

### Qua miền Trung

Ai đi trong gió trong sương - Ai vô xứ Huế thì vô - Ai đi trên dặm đường trường - Nước non ngàn dặm ra đi - Gió đưa cành trúc la đà - Tôi xa quê nghèo ruộng nghèo 

### Vào miền Nam

Anh đi đường vắng đường xa - Nhờ gió đưa về - Đi đâu cho thiếp theo cùng - Đèn cao Châu Đốc gió độc Gò Công - Cửu Long Giang/Về miền Nam - Giã ơn cái cối cái chầy/Về miền Nam - Đường đi đã tới

Đoản khúc cuối cùng "Đường đi đã tới" với câu hát "*Ðường đi đã tới... Lòng dân đã nối...*" để chấm dứt trường ca, thể hiện sự mong mỏi "con đường cái quan sẽ có ngày hết ranh giới" trong lịch sử, địa lý và trong lòng dân.

Hình thức
---------

Theo nhạc sĩ Phạm Duy:

Con Đường Cái Quan gồm 19 đoản khúc, nghĩa là tôi đã phải viết ra hằng trăm *motif* với từng nấy *mélodie*… Muốn biết tính chất của từng giai điệu, hãy xem *Phần Từ Miền Bắc* với đoạn *Tôi Đi Từ Ải Nam Quan* để thấy *motif mi la do* có *imitation la re fa* (có hơi hướng của những điệu ca cổ truyền miền Bắc).
… và xin chú ý tới tiết tấu: là nhịp hành khúc nhưng không giống như hành điệu của *Xuất Quân, Khởi Hành* v.v… Chú ý tới *accord* và giọng phụ: rất Á Đông nhưng cũng rất Âu Phương…
*Phần Hai Qua Miền Trung* phải là những *motif, mélodie* dựa vào cái khuông *re sol la re* với hơi hướng hò và ca Huế… Nhất là với bài *Nước Non Ngàn Dặm Ra Đi*.
*Phần Ba Vào Miền Nam* có những *motif, mélodie* có hơi hướng hò, ru và Vọng Cổ… Bài *Đi Đâu Cho Thiếp Theo Cùng* dùng âm giai có bán cung *la do# re mi fa#*:
Về tinh thần của trường ca, những ca khúc mạnh mẽ trong phần MIỀN BẮC diễn tả sự hào hùng của người đi khai sơn phá thạch. Trong phần MIỀN TRUNG, ca khúc trở nên ngọt ngào, đôi khi xót xa như bước chân Huyền Trân Công Chúa. Phần MIỀN NAM rất hoan lạc vì đó là những bước chân thành đạt của lữ khách để cùng toàn dân hoàn thành nước Việt.

Nói về nhạc phẩm
----------------

**Phạm Duy**:

> ...Trường ca gồm 19 đoản khúc, đại đa số bài nằm trong âm giai ngũ cung và có thêm nhạc thuật chuyển hệ. Nhưng tôi cũng không ngần ngại pha trộn vào trường ca một số bài nằm trong âm giai thất cung Tây Phương....
> 
> ...Tôi còn mơ một hoài bão vượt dân ca, cho nên ngoài những đoản khúc có tính chất thuần túy tôi còn mạnh bạo đưa ra những đoạn (mà tôi cho rằng) tân tiến nghĩa là đang mới mẻ nhưng vẫn phù hợp với sự tiến triển tất nhiên của ngành quốc nhạc 
> 
> — Phạm Duy
> 

**Trần Văn Khê**:

> Trường ca "Con Đường Cái Quan" là một nhạc phẩm có giá trị về phần ý cũng như về phần nhạc... Tác giả đã khéo gợi lại những phong cảnh của ba miền..(...)... Lời ca lại rất đẹp..(...).. Vì Phạm Duy cẩn thận trong chi tiết lúc đặt lời...
> 
> 
> Tác giả khéo sắp đặt các đoản ca để cho sau một bài có tiết tấu rõ rệt, có một bài hát ngân nga theo nhịp tự do. Từ đoản ca này đến đoản ca khác, từ cung nọ đến cung kia, ta không thấy sự hời hợt, chắp vá...
> 
> 
> 
> (...) Tôi chẳng rõ dụng ý của Phạm Duy là thế nào. Riêng tôi, phần thứ ba: đoạn vào miền Nam kém xa hai phần đầu và người nhạc sĩ khéo dùng dân ca cổ nhạc đã nhường chỗ cho người nhạc sĩ chịu ảnh hưởng Âu nhạc và sáng tác Việt nhạc với những nhạc khúc ngoại lai.
> 
> — Trần Văn Khê
> 

**Xuân Vũ**:

> Trường Ca Con Đường Cái Quan là một mảng nhỏ trong sự nghiệp vĩ đại của Phạm Duy nhưng lại là tác phẩm lớn của Văn Học Nghệ thuật Việt Nam trong đề tài ca ngợi Tổ Quốc.... Con Đường Cái Quan là kết tinh của ý chí thống nhất sơn hà về mặt lãnh thổ và là kết tinh của dân ca Việt Nam. Phạm Duy dùng ca dao và truyện dân gian làm một phần lớn cho tác phẩm này. Nét nhạc rất giản dị nhưng rất sâu sắc. Hơi điệu bị ảnh hưởng dân ca quan họ, cò lả, trống quân nên dễ đi vào lòng người.
> 
> — Xuân Vũ
>

Trình bày
---------

Bản trường ca được trình tấu lần đầu tiên từ năm 1960 tại Sài Gòn, và sau đó nhiều lần qua đài phát thanh hay bởi các danh ca thời ấy, lớn nhất là với đoàn hợp xướng hơn 100 người năm 1960. Toàn bộ bản trường ca được thâu âm lần đầu tiên năm 1965 bởi Ban Hoa Xuân của Đài Phát thanh Sài Gòn (với Thái Thanh, Duy Khánh và Kim Tước, Thái Hằng, Nhật Trường, Trần Ngọc... và nhiều người khác) và ban nhạc Nghiêm Phú Phi, Y Vân, Đan Thọ, phát hành theo dạng cassette. Năm 1993, Phạm Duy Cường bổ túc phần hòa âm phối khí và tái bản theo dạng CD. Trước đó, năm 1991, Phạm Duy Cường có phát hành 1 CD hòa tấu trường ca này .

Ban Hợp xướng Ngàn Khơi đã trình tấu và phát hành CD nhiều trích đoạn từ trường ca này trong 2 CD *Đêm ngàn khơi 4: 10 năm lưu niệm* và *Đêm Ngàn Khơi: Con Đường Cái Quan & Tình Hoài Hương* (1994), hợp soạn bởi nhạc trưởng Lê Văn Khoa và Trần Chúc.

Năm 2008, Trung tâm Thúy Nga có cho hát lại trích đoạn trường ca này trong chương trình Paris By Night 91 **Huế - Sài Gòn - Hà Nội**. Phần trình tấu được dàn dựng quy mô với các ca sĩ chủ lực của Trung tâm, nhưng bỏ bớt vài đoản khúc của trường ca như "Nước non ngàn dặm ra đi" và "Nhớ ơn cái cối cái chày".

Xem thêm
--------

* Mẹ Việt Nam (trường ca)
* Quốc lộ 1

Chú thích
---------

1. ↑  "Phổ biến ca khúc Con đường cái quan". *Tuổi Trẻ Online*. 12 tháng 5 năm 2006. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2021.
2. 1 2 3  Phạm Duy viết về Con đường cái quan
3. 1 2  "Trường Ca trên trang Phạm Duy". Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 12 năm 2009. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2011.
4. ↑  Phạm Duy trả lời bài viết của Trần Văn Khê, Tập San Thế Kỷ 20, số 5, 1965
5. ↑  Nhân Xem Trường Ca "Con Đường Cái Quan" của Phạm Duy, Bài viết của Trần Văn Khê, báo Bách Khoa, 1965
6. ↑  Xuân Vũ, Nửa thế kỷ Phạm Duy, phần viết về Con Đường Cái Quan.
7. ↑  Mai Hương - Nửa thế kỷ gắn bó với nghệ thuật.
8. ↑  Hòa tấu Duy Cường
9. ↑  "Hồi ký Phạm Duy, cuốn 4, chương 23". Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 3 năm 2012. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2011.

Liên kết
--------

* Trường ca Con Đường Cái Quan, phần chính năm 2008, trên trang YouTube chính thức của Trung tâm Thúy Nga
* Nhân xem trường ca Con đường cái quan Lưu trữ 2008-08-13 tại Wayback Machine hoặc  Lưu trữ 2012-09-24 tại Wayback Machine - bài viết của Trần Văn Khê, đăng trên báo Bách Khoa (1965)
* Trên đường Cái Quan - Phạm Duy trả lời bài của Trần Văn Khê, đăng trên Tập San Thế Kỷ 20, số 5 - 1965
* Phạm Duy viết về Con đường cái quan
* Xuân Vũ, Nửa thế kỷ Phạm Duy, phần viết về Con Đường Cái Quan.
* Đặng Tiến, Phỏng vấn Phạm Duy Về Con Đường Cái Quan Lưu trữ 2016-04-02 tại Wayback Machine, 1992
* Toàn bộ Trường Ca[*liên kết hỏng*], trên trang Đặc Trưng
* Trường Ca với nốt nhạc Lưu trữ 2008-06-09 tại Wayback Machine trên trang Phạm Duy

| * x
* t
* s
Phạm Duy (1921–2013) |
| --- |
| Kháng chiến ca | *Bà mẹ Gio Linh*  **·**  *Quê nghèo*  **·**  *Nương chiều*  **·**  *Nhạc tuổi xanh*  **·**  *Về miền Trung*  **·**  *Chiến sĩ vô danh*  **·**  *Xuất quân*  **·**  *Ngày trở về*  **·**  *Nhớ người thương binh*  **·**  *Tiếng hát trên sông Lô*  **·**  *Đường Lạng Sơn*  **·**  *Thanh niên ca*  **·**  *Bên ni bên tê*  **·**  *Thu chiến trường*  **·**  *Việt Bắc*  **·**  *Đường về quê*  **·**  *Về đồng hoang*  **·**  *Đoàn quân văn hóa*  **·**  *Gánh lúa*  **·**  *Áo anh sứt chỉ đường tà* |
| Tình ca đôi lứa | *Cô hái mơ*  **·**  *Cây đàn bỏ quên*  **·**  *Khối tình Trương Chi*  **·**  *Tình kỵ nữ*  **·**  *Bên cầu biên giới*  **·**  *Tiếng đàn tôi*  **·**  *Cành hoa trắng*  **·**  *Kỷ vật cho em*  **·**  *Mùa thu chết*  **·**  *Hẹn hò* **·**  *Nha Trang ngày về*  **·**  *Kiếp nào có yêu nhau*  **·**  *Ngày đó chúng mình*  **·**  *Đừng xa nhau*  **·**  *Cỏ hồng*  **·**  *Nước mắt rơi*  **·**  *Tìm nhau*  **·**  *Đường em đi*  **·**  *Nghìn trùng xa cách*  **·**  *Giết người trong mộng*  **·**  *Phượng yêu* **·**  *Trả lại em yêu* |
| Dân ca cải tiến | *Bà mẹ quê*  **·**  *Em bé quê*  **·** *Vợ chồng quê*  **·**  *Dặn dò*  **·**  *Ru con*  **·**  *Tình ca*  **·**  *Tình hoài hương*  **·** *Bà mẹ Gio Linh*  **·**  *Dân ca thương binh*  **·**  *Nhớ người ra đi*  **·**  *Nụ tầm xuân*  **·**  *Bài ca sao*  **·**  *Quê nghèo*  **·**  *Về miền trung*  **·**  *Tiếng hát trên sông Lô*  **·**  *Đố ai* |
| Sáng tác trong  giai đoạn 1954-1975 | *Thuyền viễn xứ*  **·**  *Việt Nam, Việt Nam*  **·**  *Nước mắt mùa thu* **·**  *Quán bên đường*  **·**  *Mùa thu chết*  **·**  *Nghìn trùng xa cách*  **·**  *Kỷ vật cho em*  **·**  *Ngày xưa Hoàng Thị*  **·**  *Nha Trang ngày về*  **·**  *Đường chiều lá rụng*  **·**  *Đưa em tìm động hoa vàng*  **·**  *Chiều về trên sông*  **·**  *Phố buồn*  **·**  *Viễn du*  **·**  *Huyền sử ca một người mang tên Quốc*  **·**  *Điệp khúc Trần Thế Vinh*  **·**  *Kể chuyện đi xa* |
| 1975-2005 (thời kỳ hải ngoại) | *54-75*  **·**  *Bài ca dân chủ*  **·**  *Nghìn năm vẫn chưa quên*  **·**  *Rồi đây anh sẽ đưa em về nhà* |
| Nhạc theo chủ đề  | *Đạo ca*  **·**  *Tục ca*  **·**  *Vỉa hè ca*  **·**  *Tâm ca*  **·**  *Bé ca*  **·**  *Nữ ca*  **·**  *Tâm phẫn ca* **·**  *Bình ca*  **·**  *Rong ca*  **·**  *Hoàng Cầm ca*  **·**  *Tị nạn ca*  **·**  *Thiền ca*  **·**  *Nhục tình ca* **·**  *Hương ca*  **·**  Nhạc phổ thơ  **·**  Đặt lời nhạc ngoại quốc |
| Trường ca | *Con đường cái quan*  **·**  *Mẹ Việt Nam*  **·**  *Hàn Mặc Tử*  **·**  *Minh họa Kiều*  **·**  *Bầy chim bỏ xứ* |
| Biên khảo, nghiên cứu | *Hồi ký Phạm Duy*  **·**  *Đặc khảo dân nhạc Việt Nam*  **·**  *Ngàn lời ca*  **·**  *Music of Viet Nam*  **·**  *Đường về dân ca* |
| Viết về Phạm Duy | *Phạm Duy còn đó nỗi buồn* (Tạ Tỵ)  **·**  *Nửa thế kỷ Phạm Duy* (Xuân Vũ)  **·**  *Một người Gia Nã Đại và nhạc Phạm Duy* (Georges-Étienne Gauthier) |
| Chủ đề liên quan | Nhạc Phạm Duy  **·**  Tân nhạc Việt Nam  **·**  Nhạc tiền chiến  **·**  Nhạc đỏ  **·**  Tình khúc 1954-1975  **·**  Nhạc vàng  **·**  Nhạc phản chiến  **·**  Phong trào du ca  **·**  Nhạc trẻ  **·**  Nhạc ngoại lời Việt  **·**  Nhạc hải ngoại  **·**  Nhạc chiêu hồi  **·**  Kháng chiến chống Pháp  **·**  Chiến tranh Việt Nam |
| Gia đình / Quan hệ | Phạm Duy Tốn (cha)  **·**  Phạm Duy Khiêm (anh cả)  **·**  Phạm Duy Nhượng (anh thứ)  **·**  Thái Hằng (vợ)  **·**  Phạm Duy Quang (trưởng nam)  **·**  Phạm Thái Hiền (trưởng nữ)  **·**  Phạm Thái Thảo (thứ nữ)  **·**  Phạm Duy Cường (thứ nam)  **·**  Thái Thanh (em vợ) |