**Tiliaceae** là một danh pháp thực vật ở cấp độ họ cho một số loài thực vật có hoa. Tên gọi này không được hệ thống APG II công nhận, nhưng người ta có thể tìm thấy nó trong nhiều tài liệu về thực vật và nó vẫn được liệt kê rõ ràng trong nhiều cơ sở dữ liệu về danh pháp thực vật, chẳng hạn như *IPNI*. Trong các tài liệu về thực vật bằng tiếng Việt, người ta hay gọi nó là **họ Đay**, lấy theo tên chi Đay (*Corchorus*)- là các loài cây tương đối phổ biến ở Việt Nam, nhưng tại Wikipedia, trong cố gắng dịch theo sát nghĩa của chi điển hình cho họ là chi *Tilia* nên gọi nó là **họ Đoạn** hay **họ Gia**, là các tên gọi phổ biến của các loài cây trong chi này.

Trong tất cả thời gian tồn tại của tên gọi này, họ này có một lịch sử rất sống động, với các tác giả khác nhau lựa chọn các quan điểm rất khác nhau về những loài/chi nào được coi là thuộc về họ này. Kết quả là khi đề cập tới họ này cần phải hết sức cẩn thận kiểm tra xem các tác giả muốn nói về điều gì và sử dụng định nghĩa nào khi họ sử dụng tên gọi này.

Tuy nhiên, tại các khu vực ôn đới Bắc bán cầu thì tên gọi này là rõ ràng do các đại diện duy nhất của nó chỉ là chi *Tilia*, bao gồm các loài đoạn.

Trong các hệ thống phân loại
----------------------------

### Hệ thống de Candolle

Trong hệ thống de Candolle thì định nghĩa của họ này là:

* *Abatia*
* *Ablania*
* *Alegria*
* *Antichorus*
* *Apeiba*
* *Berrya*
* *Christiana*
* *Columbia* [nguyên văn, hiện nay là *Colona*]
* *Corchorus*- các loài đay
* *Diplophractum*
* *Espera*
* *Grewia*
* *Gyrostemon*
* *Heliocarpus*
* *Honckenya* [nguyên văn, hiện nay là *Clappertonia*]
* *Luhea* [nguyên văn, hiện nay là *Luehea*]
* *Muntingia*- 1 loài cây trứng cá (mật sâm)
* *Sloanea*- các loài gai nang (sô loan)
* *Sparmannia* [nguyên văn: hiện nay là *Sparrmannia*]
* *Tilia*- các loài đoạn
* *Triumfetta*
* *Vatica*
* *Wikstroemia*- các loài niệt dó

Theo hệ thống APG II, vị trí hiện tại của các chi này phần lớn thuộc về họ Malvaceae nghĩa rộng, nhưng riêng các chi như *Gyrostemon* lại được chuyển sang họ Gyrostemonaceae, *Muntingia* sang họ Muntingiaceae (họ Trứng cá), *Sloanea* sang họ Elaeocarpaceae (họ Côm), *Vatica* sang họ Dipterocarpaceae (họ Dầu), *Wikstroemia* sang họ Thymelaeaceae (họ Trầm) và có thể gộp lại để coi là từ đồng nghĩa của chi *Daphne* - chi Thụy hương). Chi *Abatia* được cho vào họ Salicaceae (họ Liễu) nghĩa rộng.

### Hệ thống Bentham & Hooker

Họ này có giới hạn có lẽ là rộng nhất trong hệ thống Bentham & Hooker:

* Loạt Heteropetalae
Tông Elaeocarpeae
*Aristotelia*
*Dubouzetia*
*Elaeocarpus*
*Tricuspidaria*
Tông Prockieae
*Hasseltia*
*Plagiopteron*
*Prockia*
*Ropalocarpus*?
Tông Sloanieae
*Antholoma*
*Echinocarpus*
*Sloanea*
*Vallea*
* Loạt Holopetalae
Tông Apeibeae
*Apeiba*
*Glypilea*
Tông Brownlowieae
*Berrya*
*Brownlowia*
*Carpodiptera*
*Christiana*
*Diplodiscus*
*Pentace*
*Pityranthe*
Tông Grewieae
*Belotia*
*Columbia* [nguyên văn, hiện nay là *Colona*]
*Diplophractum*
*Grewia*
*Erinocarpus*
*Heliocarpus*
*Triumfetta*
Tông Tilieae
*Corchoropsis*
*Corchorus*
*Entelea*
*Honckenya* [nguyên văn, hiện nay là *Clappertonia*]
*Leptonychia*
*Luehea*
*Mollia*
*Muntingia*
*Schoutenia*
*Sparmannia*
*Tilia*
*Trichospermum*

Theo hệ thống APG II thì vị trí hiện tại của các chi này có lẽ phần lớn thuộc về họ Cẩm quỳ nghĩa rộng, nhưng chi *Muntingia* được chuyển sang họ Muntingiaceae (họ Trứng cá), trong khi tách từ loạt Heteropetalae các tông Elaeocarpeae và Sloanieae để tạo thành phần lõi cơ bản của họ Elaeocarpaceae (họ Côm) và tông Prockieae được chuyển sang họ Salicaceae (họ Liễu) nghĩa rộng.

Hệ thống Hutchinson tuân theo hệ thống Bentham & Hooker một cách khá sát sao.

### Hệ thống Cronquist

Trong hệ thống Cronquist (1981) họ này bao gồm khoảng 50 chi, với khoảng 700 loài cây thân gỗ và cây bụi, ít có cây thân thảo, với sự phân bổ rộng khắp. Các loài cây này có thể phân biệt với các loài thuộc họ Cẩm quỳ nghĩa hẹp ở chỗ chúng có bề mặt trơn nhẵn của các hạt phấn hoa, các bao phấn hai ngăn và các nhị hoa tự do hay mọc thành bó.

* *Ancistrocarpus* Oliv.
* *Apeiba* Aubl.
* *Asterophorum* Sprague
* *Berrya* Roxb.
* *Brownlowia* Roxb.
* *Burretiodendron* Rehder
* *Carpodiptera* Griseb.
* *Christiana* DC.
* *Clappertonia* Meisn.
* *Colona* Cav.
* *Corchoropsis* Siebold & Zucc.
* *Corchorus* L.
* *Craigia* W.W.Sm. & W.E.Evans
* *Desplatsia* Bocq.
* *Dicraspidia* Standl.
* *Diplodiscus* Turcz.
* *Duboscia* Bocquet
* *Eleutherostylis* Burret
* *Entelea* R.Br.
* *Erinocarpus* Nimmo ex J.Graham
* *Glyphaea* Hook.f.
* *Goethalsia* Pittier
* *Grewia* L.
* *Hainania* Merr.
* *Heliocarpus* L.
* *Hydrogaster* Kuhlm.
* *Jarandersonia* Kosterm.
* *Luehea* Willd.
* *Lueheopsis* Burret
* *Microcos* L.
* *Mollia* Mart.
* *Mortoniodendron* Standl. & Steyerm.
* *Neotessmannia* Burret
* *Pentace* Hassk.
* *Pentaplaris* L.O.Williams & Standl.
* *Petenaea* Lundell
* *Pityranthe* Thwaites
* *Pseudocorchorus* Capuron
* *Schoutenia* Korth.
* *Sicrea* (Pierre) Hallier f.
* *Sparrmannia* L.f.
* *Tetralix* Griseb.
* *Tilia* L.
* *Trichospermum* Blume
* *Triumfetta* L.
* *Vasivaea* Baill.
* *Westphalina* A.Robyns & Bamps

### Hệ thống APG và sau này

Hệ thống APG II, được sử dụng trong phần lớn các bài viết tại Wikipedia, không công nhận họ này mà trộn nó vào trong họ Cẩm quỳ (*Malvaceae*) nghĩa rộng (*sensu lato*), bao gồm 4 họ truyền thống là Bombacaceae (họ Gạo), Malvaceae (họ Cẩm quỳ) nghĩa hẹp (*sensu stricto*), Sterculiaceae (họ Trôm) và Tiliaceae (họ Đoạn). Phân loại thực vật gần đây, chẳng hạn các phần tương ứng trong hệ thống Kubitzki phù hợp với APG, coi phần lớn các loài, mà theo truyền thống được đặt trong họ này (xem trên đây), là thuộc về các phân họ *Tilioideae*, *Brownlowioideae* và *Grewioideae* trong phạm vi họ Cẩm quỳ mở rộng, trong đó phân họ Tilioideae chỉ chứa 3 chi là Tilia, Craigia và Mortoniodendron với tổng cộng khoảng 50 loài. Về mặt phân nhánh học, họ Đoạn truyền thống là đa ngành.

Tham khảo
---------

Liên kết ngoài
--------------

* Tiliaceae Lưu trữ 2019-07-14 tại Wayback Machine trong L. Watson và M.J. Dallwitz Lưu trữ 2007-01-03 tại Wayback Machine (1992 trở đi) *Các họ thực vật có hoa: Miêu tả*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Họ Đoạn***. |