Minh họa về một sao T Tauri với một đĩa bồi tụ.

|  |
| --- |
| Một phần của loạt bài về |
| Sự hình thành sao |
| Vườn ươm sao LH 95 tại Đám mây Magellan Lớn. Ảnh chụp bởi Kính viễn vọng Hubble tháng 3 năm 2006. |
| 
Loại vật thể |
| * Môi trường liên sao
* Đám mây phân tử
* Tinh vân Bok
* Tinh vân tối
* Thiên thể sao trẻ
* Tiền sao
* T Tauri
* Sao tiền dãy chính
* Sao Herbig Ae/Be
* Đối tượng Herbig–Haro
 |
| 
Khái niệm lý thuyết |
| * Bồi tụ
* Hàm khối lượng ban đầu
* Bất ổn định Jeans
* Cơ chế Kelvin–Helmholtz
* Giả thuyết tinh vân
* Di cư hành tinh
 |
| * x
* t
* s
 |

**Sao T Tauri** (tiếng Anh: **T Tauri star**, **TTS**) là một lớp sao biến quang có tuổi đời chưa đến mười triệu năm. Lớp này được đặt tên theo nguyên mẫu là T Tauri, một ngôi sao trẻ trong chòm sao Kim Ngưu. Chúng được tìm thấy gần các đám mây phân tử và được xác định bởi tính biến quang và các vạch (*line*) sắc quyển mạnh của chúng. Những sao T Tauri là những sao tiền dãy chính đang trong quá trình co lại thành dãy chính dọc theo Hayashi track, một mối quan hệ độ sáng–nhiệt độ được "tuân theo" bởi các ngôi sao trẻ có khối lượng nhỏ hơn 3 lần khối lượng Mặt Trời (M☉) trong giai đoạn tiền dãy chính của quá trình tiến hóa sao. Nó kết thúc khi một ngôi sao có khối lượng 0,5 M☉ hoặc lớn hơn phát triển một vùng bức xạ, hoặc khi một ngôi sao nhỏ hơn bắt đầu phản ứng tổng hợp hạt nhân trên dãy chính.

Lịch sử
-------

Trong khi bản thân T Tauri được phát hiện vào năm 1852, lớp sao T Tauri ban đầu được Alfred Harrison Joy định nghĩa vào năm 1945.

Đặc điểm
--------

Nhiệt độ bề mặt của các sao T Tauri tương tự như nhiệt độ của các sao dãy chính có cùng khối lượng, nhưng chúng sáng hơn đáng kể vì bán kính của chúng lớn hơn. Nhiệt độ trung tâm của chúng quá thấp để phản ứng hydro xảy ra. Thay vào đó, năng lượng của các sao T Tauri được cung cấp bởi thế năng hấp dẫn được giải phóng khi các ngôi sao co lại, và dần trở thành sao dãy chính sau khoảng 100 triệu năm. Các sao T Tauri thường quay với khoảng thời gian từ một đến mười hai ngày, so với một tháng đối với Mặt Trời.

Quang phổ của các sao T Tauri cho thấy mức độ phong phú của lithi cao hơn so với Mặt Trời và các sao dãy chính khác vì lithi bị phá hủy ở nhiệt độ trên 2.500.000 K. Từ một nghiên cứu về mức độ phong phú của lithi trong 53 sao T Tauri, người ta đã phát hiện ra rằng sự suy giảm lithi thay đổi mạnh theo kích thước, gợi ý rằng sự "đốt cháy lithi" bởi phản ứng chuỗi proton–proton trong giai đoạn có tính đối lưu cao và không ổn định cuối cùng trong giai đoạn tiền dãy chính sau đó có thể là một trong những nguồn năng lượng chính của các sao T Tauri.

Phản ứng chuỗi proton–proton để đốt cháy lithi như sau:

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| p  | +  | 63Li  | →  | 74Be |   |  |
| 74Be  | +  | e⁻  | →  | 73Li  | + νe |
| p  | +  | 73Li  | →  | 84Be  |   | (không ổn định) |
|   |   | 84Be  | →  | 2 42He  | + năng lượng |

Điều này sẽ không xảy ra ở những ngôi sao có khối lượng nhỏ hơn sáu mươi lần khối lượng Sao Mộc (MJ). Tốc độ cạn kiệt lithi có thể được sử dụng để tính tuổi của sao.

Tham khảo
---------

1. ↑  Appenzeller, I; Mundt, R (1989). "T Tauri stars". *The Astronomy and Astrophysics Review*. **1** (3–4): 291. Bibcode:1989A&ARv...1..291A. doi:10.1007/BF00873081. S2CID 118324477.
2. 1 2  "Stellar Evolution - Cycles of Formation and Destruction; Young Stellar Objects". *chandra.harvard.edu*. Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2023.
3. 1 2  "T Tauri". *American Association of Variable Star Observers*. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2023.
4. ↑  Joy, Alfred H. (1945). "T Tauri Variable Stars". *The Astrophysical Journal*. **102**: 168–195. Bibcode:1945ApJ...102..168J. doi:10.1086/144749.
5. 1 2 3  Cain, Fraser (6 tháng 2 năm 2009). "T Tauri Star". *Universe Today*. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2023.