Giới thiệu chung
----------------

Nơi an nghỉ của nhà thơ yêu nước Nguyễn Chí Thiện tại California.**Nguyễn Chí Thiện** (27 tháng 2 năm 1939 – 2 tháng 10 năm 2012) là một nhà thơ và nhà hoạt động yêu nước người Bắc Việt. Là nhà bất đồng chính kiến tiêu biểu đối với chế độ cộng sản, ông đã phải trải qua trong cuộc đời mình tổng cộng 27 năm làm tù nhân chính trị của chế độ cộng sản ở cả miền Bắc Việt Nam trước năm 1975 và Việt Nam sau năm 1975. Sau khi được phía cộng sản trao trả tự do, ông đã gia nhập cộng đồng người Việt hải ngoại tại Hoa Kỳ theo diện tị nạn chính trị HO trong chương trình ODP.

Tiểu sử
-------

Nhà thơ Nguyễn Chí Thiện sinh ra tại Hà Nội trong một gia đình Nho giáo, ông đã có một thời gian đi dạy học. Trong một bài giảng môn Sử năm 1960, ông đã nêu ra quan điểm cá nhân cho rằng chế độ phát xít của Nhật thất bại là do Hoa Kỳ đã cho phát nổ hai quả bom nguyên tử ở Hiroshima và Nagasaki, nhưng theo SGK của Bắc Việt thì giới cầm quyền chỉ ghi là Hồng quân Liên Xô xâm lược lãnh thổ phía bắc của Nhật Bản, do giảng bài không theo quan điểm nhà cầm quyền Bắc Việt nên ông đã bị chính quyền cộng sản bắt với cáo buộc "phản tuyên truyền chế độ".

Ông được thả năm 1964. Đến năm 1966 ông lại bị bắt giam vì làm thơ lên án sự bất công của chế độ cộng sản Bắc Việt. Ông bị giam đến năm 1977.

Năm 1979, nhà thơ Nguyễn Chí Thiện tìm cách chuyển tập thơ "Hoa Địa ngục" do ông viết cho nhân viên Đại sứ quán Anh tại Hà Nội để gửi đến bạn bè thế giới hiểu rõ hơn về chính sách cai trị của cộng sản, nhưng sau khi bị phát hiện ông lại bị nhà cầm quyền bắt giam. Đến ngày 28 tháng 10 năm 1991 ông được ra tù và đây cũng là lần đi tù cuối cùng của ông sau hơn 27 năm bị giam giữ.

Năm 1994 ông được Tổ chức Theo dõi Nhân quyền trao giải thưởng Hellman/Hammett.

Tháng 1 năm 1995 ông được xuất cảnh sang Hoa Kỳ qua sự vận động của Đại tá Không quân Hoa Kỳ Noboru Masuoka.

Nguyễn Chí Thiện qua đời ngày 2 tháng 10 năm 2012 tại Santa Ana, Quận Cam, California, Hoa Kỳ. Ông được chôn tại Nghĩa trang 13280 Chapman Ave. Garden Grove, California.

Tác phẩm tiêu biểu
------------------

Tập thơ *Hoa Địa ngục* của ông xuất hiện trên thế giới và cộng đồng hải ngoại vào năm 1980 sau khi tác phẩm này được đưa vào Tòa đại sứ Anh tại Hà Nội và được Giáo sư Patrick J. Honey thuộc Đại học Luân Đôn (*University of London*), nhân chuyến đi Việt Nam năm 1979, mang được ra ngoài nước để phổ biến. Kèm trong tập thơ 400 trang viết tay này là lá thư mở đầu với lời ngỏ:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Nhân danh hàng triệu nạn nhân vô tội của chế độ độc tài, đã ngã gục hay còn đang phải chịu đựng một cái chết dần mòn và đau đớn trong gông cùm cộng sản, tôi xin ông vui lòng cho phổ biến những bài thơ này trên mảnh đất tự do của quý quốc. Đó là kết quả 20 năm làm việc của tôi, phần lớn được sáng tác trong những năm tôi bị giam cầm.* | "|

Tập thơ này được coi như một thiên hồi ký về cuộc đời tù tội trong xã hội cộng sản dưới chế độ toàn trị bắt đầu từ thập niên 1950. Năm 1997 cuốn hồi ký *Đêm giữa ban ngày* của Vũ Thư Hiên xuất bản ở hải ngoại có nhắc tới Nguyễn Chí Thiện, bạn tù của tác giả. 40 năm sau, một tác phẩm văn chương khác xuất phát từ Việt Nam là tiểu thuyết *Chuyện kể năm 2000* của Bùi Ngọc Tấn cũng là một tác phẩm nói đến chế độ tù ngục.

Vì tập thơ không ghi tên tác giả nên lần in đầu tiên năm 1980 do *"Ủy ban Tranh đấu cho Tù nhân Chính trị tại Việt Nam"* phát hành tại Washington DC ghi tác giả là "Khuyết danh" hay "Ngục Sĩ" với tựa *Tiếng Vọng Từ Đáy Vực*. Dịch bản tiếng Anh mang tên *Cry from the Abyss*.

Năm 1981, ấn bản khác của báo *Văn nghệ Tiền phong* phát hành ở hải ngoại được ra mắt dưới tựa *Bản Chúc thư Của Một Người Việt Nam*. Tên khác nữa là *Quê hương tù ngục*.

Nhan đề *Hoa Địa ngục* được dùng lần đầu tiên năm 1984 khi *Yale Center for International & Area Studies* in bản tiếng Anh *Flowers from Hell* do Huỳnh Sanh Thông dịch. Sau này người ta mới biết đến tên Nguyễn Chí Thiện.

Một số bài thơ trong *Hoa Địa ngục* đã được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc trong tập *Ngục ca*. Nhạc sĩ Phan Văn Hưng thì phổ nhạc bài *"Sẽ có một ngày"*.

Cũng vì tập thơ này năm 1985 Nguyễn Chí Thiện đoạt giải *"Thơ Quốc tế Rotterdam"* (*Rotterdam International Poetry Prize*). Năm 1988 ông thắng giải *"Freedom to Write"*.

Trong khi ông bị giam cầm, vì tên tuổi ông được biết đến nhiều, những hội đoàn như Tổ chức Ân xá Quốc tế (*Amnesty International*), Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (*Human Rights Watch*) cùng những chính khách như Léopold Senghor (cựu Tổng thống Sénégal), John Major (cựu Thủ tướng Anh) và vua Hussein của Jordan từng lên tiếng tranh đấu cho ông được thả.

Năm 2006 tập thơ gồm hơn 700 bài của ông được đúc kết lại với đúng tên tác giả đã ra mắt độc giả người Việt hải ngoại một lần nữa và được đón nhận nồng nhiệt.

Lời thơ có những đoạn tiêu biểu sắt thép như:

***"Trong bóng đêm đè nghẹt***
***Phục sẵn một mặt trời***
***Trong đau khổ không lời***
***Phục sẵn toàn sấm sét***
***Trong lũ người đói rét***
***Phục sẵn một đoàn quân***
***Khi vận nước xoay vần***
***Tất cả thành nguyên tử...***
***Kẻ bùi ngùi hối hận***
***Kẻ kính cẩn dâng lên***
***Này vòng hoa tái ngộ***
***Đặt lên mộ cha ông***
***Khai sáng kỷ nguyên Tã Trắng thắng Cờ Hồng...***
***Tiếng mục đồng êm ả, tình quê bao la***
***Thay tiếng "Quốc tế ca"***
***Bằng tiếng diều cao vút trong chiều tà***
***Trên ruộng đồng quê ta..."***
Tập thơ *Hoa Địa ngục* còn được dịch ra tiếng Đức: tựa *Echo aus dem abgrund*, tiếng Hà Lan: *Bloemen Uit de Hel*, tiếng Hàn, tiếng Hoa: 花从地狱来 (phiên âm Hán – Việt: *Hoa tòng địa ngục lai*), tiếng Pháp: *Fleurs de l'Enfer*, tiếng Tây Ban Nha: *Flores del Infierno* và tiếng Séc: *Básně z pekla*.

*"Hoa Địa ngục"* là tên tác giả đã chọn ghi ở cuối lá thư đính kèm với tập thơ được lén đưa vào Tòa đại sứ Anh ở Hà Nội.

Địa vị văn học của ông được ghi nhận trong cuốn *Who’s who in Twentieth-century World Poetry* do Mark Willhard chủ biên (London & New York, Routledge, 2000).

### Văn xuôi

Năm 2001, tập truyện *Hỏa Lò* của ông được Nhà xuất bản Cành Nam ở Arlington, Virginia đem in cùng Tổ hợp Xuất bản miền Đông Hoa Kỳ phát hành năm 2001, rồi tái bản năm 2007. Cũng trong năm 2007, tập truyện cùng với thơ ông được dịch ra tiếng Anh, nhan đề *Hoa Lo/Hanoi Hilton Stories* do Yale University Southeast Asia Studies xuất bản. Bản dịch có sự đóng góp của giáo sư Nguyễn Ngọc Bích, Trần Văn Điền, Vann Saroyan Phan và Nguyễn Kiếm Phong.

Trong phần tự truyện ông ghi lại những kỷ niệm tù đày với người bạn tù Phùng Cung.

Năm 2008 *Hai Truyện Tù/Two Prison Life Stories*, một tác phẩm song ngữ Việt – Anh được xuất bản ở Mỹ với sự cộng tác của Jean Libby, Tran Trung Ngoc và Christopher McCooey.

Chú thích
---------

1. ↑  Các blogger Việt Nam được vinh danh vì đã dấn thân cho nhân quyền[*liên kết hỏng*], HRW, 20.12.2012.
2. 1 2  ""Nhà thơ Nguyễn Chí Thiện qua đời, thọ 73 tuổi"". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 3 tháng 10 năm 2012.
3. ↑  "Nguyen Chi Thien dies at 73; poet, Vietnamese prisoner" theo báo *Los Angeles Times*
4. ↑  "Đôi dòng tiểu sử Nguyễn Chí Thiện: nhà thơ đối kháng". Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 7 năm 2010. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2010.
5. 1 2  "Nguyễn Chí Thiện và *Hoa địa ngục*" theo RFI
6. ↑  Tên và địa chỉ tác giả được ghi trên lá thư đính kèm với tập thơ nhưng không có trong tập thơ  Lưu trữ 2007-12-09 tại Wayback Machine
7. 1 2  ""Nguyen Chi Thien, Vietnamese Dissident Poet Passed Away in Santa Ana"". Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 11 năm 2012. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.
8. ↑  Nhà thơ Nguyễn Chí Thiện và tập thơ Hoa Địa Ngục[*liên kết hỏng*]
9. ↑  "Dưới lá thư đó tôi đề: "Hoa Địa Ngục", mở ngoặc đóng ngoặc: Fleurs de l’Enfer, đề tên tác giả hẳn hoi." "Hai giờ với thi sĩ Nguyễn Chí Thiện" Lưu trữ 2007-12-09 tại Wayback Machine
10. ↑  "Vĩnh biệt nhà thơ Nguyễn Chí Thiện" theo VOA
11. ↑  *Hai Truyện Tù*

Liên kết ngoài
--------------

### Tiếng Việt

#### Thơ và văn xuôi

* **Hoa Địa ngục**, thơ

#### Phỏng vấn

* Bùi Văn Phú, Hai giờ với thi sĩ Nguyễn Chí Thiện kỳ 1, Talawas, 19.11.2007

#### Lý lịch và phê bình văn học về Nguyễn Chí Thiện

* "Nhà thơ Nguyễn Chí Thiện và tập thơ Hoa Địa Ngục" RFA tường trình, 25.6.2006[*liên kết hỏng*]

#### Tưởng nhớ

* "Chí Thiện đối mặt với Cực Ác" của Bùi Tín
* *Nguyễn Chí Thiện – một mẩu chuyện đời* của Thu Hien Vu (Facebook – 10.2015)

### Tiếng Anh

#### Thơ và văn xuôi

* Nguyen Chi Thien bibliography, biography, memoir and poetry at Viet Nam Literature Project Lưu trữ 2012-10-12 tại Wayback Machine
* Hoa Lo/Ha Noi Hilton Stories at Yale Southeast Asia Studies Viet Nam Publications Lưu trữ 2007-10-31 tại Wayback Machine

#### Lý lịch và phê bình văn học về Nguyễn Chí Thiện

* Wikivietlit: Nguyen Chi Thien
* The Solzhenitsyn of Viet Nam, by Michael Lind