**Yersinia pestis** (*Y. pestis*) (trước đây là *Pasteurella pestis*) là một loài vi khuẩn coccobacillus gram âm, không có tính di động, hình que thuộc họ Enterobacteriaceae. Nó là tác nhân gây bệnh của dịch hạch — căn bệnh đã gây nhiều trận dịch kinh hoàng với tỉ lệ tử vong rất cao trong lịch sử nhân loại (nếu không được điều trị, tử vong ở thể hạch là 75%, và ở thể phổi là gần 100%) như ở trận Đại dịch hạch (1665 ở Anh với 60.000 người chết) và Cái chết đen (giữa thế kỉ 14, giết chết 1/3 dân số châu Âu). Có 3 dạng bệnh dịch hạch chính là dịch hạch thể hạch, dịch hạch thể phổi và dịch hạch thể máu.

Giống *Yersinia* là các coccobacillus nhuộm Gram âm và lưỡng cực (hình quả tạ). Cũng như các *Enterobacteriaceae* khác, nó có khả năng lên men đường. *Yersinia pestis* có khả năng tiết ra chất nhờn chống thực bào. Vi khuẩn trở nên di động trong môi trường phân lập, nhưng bất động khi ở trong vật chủ (động vật có vú).

Lịch sử
-------

Yersinia pestis ở mẫu nhuộm huỳnh quang, 2000x. Nguồn: CDC.
*Y. pestis* được khám phá vào năm 1894 do công của bác sĩ và nhà vi khuẩn học người Pháp Alexandre Yersin trong trận dịch của bệnh dịch hạch tại Hồng Kông. Yersin là thành viên của "trường phái Pasteur". Shibasaburo Kitasato, một nhà vi khuẩn học người Nhật được huấn luyện tại Đức, thuộc "trường phái Koch" đối thủ, lúc bấy giờ cũng tham gia tìm tác nhân gây bệnh của dịch hạch. Tuy nhiên chính Yersin là người đã liên kết bệnh dịch hạch với *Yersinia pestis*. Vi khuẩn này lúc đầu được gọi là *Pasteurella pestis*, và sau đó được đặt lại tên theo tên của Yersin.

Tính sinh bệnh và miễn dịch
---------------------------

Tính sinh bệnh là do hai kháng nguyên kháng thực bào F1 và VW; cả hai đều cần thiết cho độc tính của vi khuẩn. Chúng được vi khuẩn sản xuất ra ở 37 °C, điều này giải thích tại sao một số côn trùng như bọ chét chỉ mang khuẩn không độc tính. Hơn nữa, *Y. pestis* sống sót và sản xuất các kháng nguyên F1 và VW bên trong các tế bào máu như bạch cầu đơn nhân mà không trong bạch cầu đa nhân trung tính. Miễn dịch tự nhiên hay cảm ứng có được là do cơ thể sản xuất kháng thể opsonin đặc hiệu chống lại các kháng nguyên F1 và VW. Chúng kích thích hiện tượng thực bào ở bạch cầu trung tính.

Hiện nay có vắcxin bất hoạt formalin cho người lớn ở mức nguy cơ cao, nhưng nó không hiệu quả lắm và có thể gây phản ứng viêm trầm trọng. Các thí nghiệm với kĩ thuật di truyền sản xuất vắcxin dựa trên các kháng nguyên F1 và VW đang được tiến hành và tỏ ra có nhiều triển vọng.

Tính nhạy cảm
-------------

*Y. pestis* nhạy cảm cao đối với vài loại kháng sinh, chủ yếu là streptomycin và chloramphenicol.

| * x
* t
* s
Phân ngành sinh học |
| --- |
| 
* Địa chất sinh học
* Địa lý sinh học
* Bệnh lý học
* Cổ sinh vật học
* Công nghệ sinh học
* Di truyền học (Di truyền học biểu sinh, Di truyền học tế bào. Di truyền học sinh thái)
* Dịch tễ học
* Dinh dưỡng
* Dược lý học
* Độc chất học
* Động vật học (Bò sát-lưỡng cư học)
* Giải phẫu học
* Hệ gen học
* Hệ thống sinh học
* Hiện sinh vật học
* Hóa sinh
* Khoa học thần kinh
* Ký sinh trùng học
* Kỹ thuật sinh học
* Lịch sử sinh học
* Lý sinh học (Cơ sinh học)
* Miễn dịch học
* Mô học
* Nấm học
* Phôi thai học
* Quái thai học
* Sinh địa học
* Sinh học bảo tồn
* Sinh học băng quyển
* Sinh học biển
* Sinh học cấu trúc
* Sinh học hệ thống
* Sinh học hóa học
* Sinh học không khí
* Sinh học lượng tử
* Sinh học ngoại vi
* Sinh học người
* Sinh học nước ngọt
* Sinh học phát triển
* Sinh học phân tử
* Sinh học tế bào
* Sinh học thời gian
* Sinh học tiến hóa (Cội nguồn sự sống, Phát sinh chủng loại học, Phân loại sinh học)
* Sinh học tính toán
* Sinh học tổng hợp
* Sinh học vũ trụ
* Sinh học xã hội
* Sinh lý học
* Sinh thái học
* Tảo học
* Thống kê sinh học
* Thực vật học
* Tin sinh học
* Toán sinh học
* Vi sinh vật học (Vi sinh học tế bào)
* Virus học (Vật lý virus)

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Yersinia pestis***. |

Chú thích
---------

Tham khảo
---------

* Dữ liệu liên quan tới Yersinia pestis tại Wikispecies