Procol Harum (1967)
**Procol Harum** (phiên âm /ˈproʊkəl ˈhɑːrəm/) là một ban nhạc rock của Anh được thành lập vào năm 1967. Họ là một trong những người tiên phong, phát triển của thể loại âm nhạc symphonic rock, và mở rộng thêm đó là thể loại progressive rock. Bản thu âm nổi tiếng nhất của họ là bài hát bất hủ, được coi là một bản thánh ca của mùa hè tình yêu năm 1967, đó là bài hát "A Whiter Shade of Pale", được coi là một tác phẩm cổ điển trong âm nhạc nổi tiếng và là một trong số ít đĩa đơn đã bán được hơn 10 triệu bản. Mặc dù họ cũng được ghi nhận thêm là có ảnh hưởng từ thể loại baroque và classical, cũng bao gồm thêm nữa là thể loại blues, R&B, và soul.

Lịch sử.
--------

### Nguồn gốc, The Paramounts, những năm đầu và sự hình thành (1964–1967)

The Paramounts, có trụ sở tại Southend-on-Sea, Essex, dưới sự dẫn dắt của Gary Brooker và Robin Trower và bao gồm cả Chris Copping và B. J. Wilson, họ đạt được một số thành công ở Anh vào năm 1964 với bài hát "Poison Ivy" do Jerry Leiber và Mike Stoller's thể hiện và đã đạt được vị trí số 35 ở bảng xếp hạng UK Singles Chart.[*cần dẫn nguồn*] Sau đó nhóm không có thêm bất kỳ thành công nào và đã tan rã vào năm 1966.

The Paramounts đã ký kết qua EMI UK cho những phát hành của họ. Cho đến một ngày khác, nhóm đã ký hợp đồng mới thông qua EMI UK một lần nữa, và họ có ý định đặt một cái tên mới cho ban nhạc của mình, một đề xuất của Chris Blackwell's là một nhân viên còn trẻ của hãng nhãn đĩa Island Records đã gợi ý cho nhóm với cái tên The Pinewoods, nhưng Gary Brooker và những thành viên còn lại đã từ chối không sử dụng cái tên đó.

Vào tháng 4 năm 1967, Gary Brooker bắt đầu thành lập một nhóm nhạc mới và lấy tên là Procol Harum và đảm nhận trong vai trò thủ lĩnh, ca sĩ và nhạc sĩ của nhóm, với những thành viên mới là Keith Reid (trong vai trò là người viết lời của nhóm), Matthew Fisher (người chơi Organ), Ray Royer (người chơi Guitar) và David Knights (người chơi Guitar Bass). Guy Stevens là người quản lý chính thức của họ, đã đặt tên cho ban nhạc là Procol Harum, lấy tên từ một người bạn là Gus Dudgeon's và một loại mèo Xiêm. Những con mèo *Cat Fancy* có tên là Procul Harun, Procul là tiền tố của nhà tạo giống.

Do không có nguồn gốc chính thức, tên có nhiều cách hiểu khác nhau, được cho là từ Latin với ý nghĩa "beyond these things" (nhưng bản dịch chính xác cho Latin của "beyond these things" là "Procul his") hoặc dịch là "of these far off things", số nhiều "harum" có lẽ đúng với một "rerum", "things". Tên của ban nhạc thường bị sai chính tả; thường với "Procul", "Harem", cả hai hoặc các biến thể khác.

### "A Whiter Shade of Pale", thành công thương mại và album đầu tay (1967)

Tại phòng thu Olympic Studios, phía Tây Nam của London, với tay trống Bill Eyden, nhà sản xuất Denny Cordell và kỹ sư âm thanh Keith Grant, nhóm đã thu âm "*A Whiter Shade of Pale*" và phát hành vào ngày 12 tháng 5 năm 1967. Với cấu trúc gợi nhớ đến thể loại nhạc baroque, một bản đối kháng dựa trên Orchestral Suite N° 3 in D Major của J. S. Bach's được chơi bởi Matthew Fisher trên nền Organ, với giọng hát đầy cảm xúc của Gary Brooker và lời bài hát bí ẩn của Keith Reid, sau khi phát hành đĩa đơn đã đạt vị trí số 1 trên bảng xếp hạng UK Singles Chart và Canadian RPM Magazine Chart. Đĩa đơn cũng có thành công tốt ở Hoa Kỳ với vị trí số 5. Tại Australia bài hát đạt vị trí số 1 trong nhiều tuần và lập kỷ lục số 1 8 tuần tại Melbourne.

Sau khi "A Whiter Shade of Pale" trở thành hit, ban nhạc đã lên kế hoạch để tiếp bước thành công của họ bằng cách lưu diễn, buổi diễn trực tiếp của họ đã được mở màn cho nghệ sĩ Jimi Hendrix trong năm 1967. Đĩa đơn tiếp theo của nhóm là "Homburg", với sự thay đổi từ trước của cựu thành viên The Paramounts là B.J. Wilson trong vai trò người chơi trống và Robin Trower trong vai trò người chơi Guitar, đĩa đơn đã đạt vị trí số 6 tại Anh, vị trí số 15 tại Canada và vị trí số 34 tại Mỹ.

Album phòng thu đầu tay của nhóm đã được thu âm giữa hai đĩa đơn hit, nhưng được hoãn lại cho đến đầu năm 1968. Một loạt đĩa đơn xếp hạng thấp ở Mỹ và Anh, mặc dù hiếm khi cả hai cùng một lúc.

### Các albums tiếp theo và tan rã (1968–1977)

Album tiếp theo của nhóm là *Shine On Brightly* được phát hành vào năm sau đó và đã có sự tham gia vào thể loại progressive rock. Album thứ ba của họ là *A Salty Dog* (1969), đã rất phổ biến trong số các người hâm mộ của họ và là album đầu tiên của họ để bán tốt tại Anh. Các bài hát chủ đề đặc biệt trong Album đã đạt được một lời khen ngợi tốt trên US FM radio airplay, và Album bây giờ được coi là một thể loại Rock cổ điển, hấp dẫn người hâm mộ của The Beatles, The Moody Blues và Pink Floyd. Tuy nhiên, một nhà văn người Mỹ đã xem qua bản LP và câu chuyện được in bằng chữ "A Salty Duck".

Nhóm có nhiều sự thay đổi thành viên, đầu tiên là Matthew Fisher, nhà sản xuất cho A Salty Dog, đã rời khỏi ban nhạc ngay sau khi phát hành. Người chịu trách nhiệm cho 3 Albums tiếp theo là Gary Brooker (Piano và Lead vocals), Robin Trower (Guitar và Lead vocals), Matthew Fisher (organ và lead vocals), Dave Knights (Guitar Bass), B.J. Wilson (Drums), và Keith Reid (Người viết lời/Lyricist). Cựu thành viên The Paramounts, Chris Copping tham gia vào nhóm với vai trò chơi Organ và bass vào năm 1970. Nhóm đã xuất hiện tại Isle of Wight Festival 1970. Vào năm 1971, sự chênh lệch về phong cách đã trở nên quá lớn, sau khi phát hành album thứ năm *Broken Barricades*, Robin Trower rời khỏi nhóm để thành lập ban nhạc power trio cho riêng mình và được thay thế bởi Dave Ball. Từ cuối năm 1972 đến năm 1977, guitarist của nhóm là Mick Grabham. Năm 1968, Album hoà nhạc đầu tiên của họ là "In Concert 1968" được phát hành nhưng chỉ phát hành ở Đức.

Procol Harum hoạt động trở lại trong những năm tiếp theo và đã đạt được thành công trên bảng xếp hạng với thể loại symphonic rock. Tại đây họ là một trong những nhóm nhạc đầu tiên đạt được thành công, *Procol Harum Live: In Concert with the Edmonton Symphony Orchestra* là một trong 5 Album vàng tại Mỹ vào năm 1972, cũng đạt được vị trí số 48 tại Anh. "Conquistador" (là một ca khúc từ Album đầu tiên của họ, là một hit single năm 1972, đi đến vị trí số 16 tại Mỹ và vị trí số 7 tại Canada, trong khi đạt vị trí số 22 tại Anh. Album tiếp theo của họ là *Grand Hotel* đã thực hiện một cách khá tốt, đạt vị trí số 21 trên bảng xếp hạng US *Billboard* 200 năm 1973. Album cũng nhận được chứng nhận bạc (hơn 60.000 bản được bán ra) tại Vương quốc Anh.

Năm 1975, Procol Harum đã biểu diễn đêm cuối cùng tại Rainbow Theatre ở London. Sự thay đổi thành viên nhiều đã làm giảm doanh số bán đĩa vào cuối những năm 1970, với "Pandora's Box" là bài hát cuối cùng của họ có mặt trong UK Top 20 Hit vào năm 1975. Album *Procol's Ninth* đã có một sự hợp tác lại giữa Jerry Leiber và Mike Stoller, cả hai đều sản xuất với ban nhạc. Ban nhạc không được vững vào năm 1977, sau khi nhìn thấy *Something Magic* tại vị trí số 147 tại bảng xếp hạng US Billboard 200 Chart. Họ quyết định cho một buổi diễn duy nhất trong năm tháng sau, khi "A Whiter Shade of Pale" được cho là chiến thắng (cùng với Queen's "Bohemian Rhapsody") tại đĩa đơn nhạc Pop xuất sắc nhất tại Anh năm 1952–1977 tại BRIT Awards, một phần của Queen Elizabeth II's Silver Jubilee.

### Hoàn thiện lại và những năm 1990

Ban nhạc hoạt động lại vào năm 1991, với những thành viên là Gary Brooker, Matthew Fisher, Robin Trower và Keith Reid, (B.J. Wilson đã mất vào năm 1990), và phát hành Album *The Prodigal Stranger*, nhưng doanh số bán ra khá khiêm tốn. Sau khi phát hành Album, Gary Brooker và Matthew Fisher nhưng không có Robin Trower, đã đi lưu diễn tại Hoa Kỳ và vòng quanh thế giới trong một vài năm vào nửa đầu những năm 1990.

Vào tháng 8 năm 1995, Procol Harum biểu diễn tại Cropredy Music Festival, là khách mời của Fairport Convention. Họ cũng đi lưu diễn tại Mỹ và Anh trong cùng năm và biểu diễn tại một số địa điểm khác.

Vào tháng 7 năm 1997, người hâm mộ của họ đã tổ chức một kỷ niệm 30 năm thành công của "A Whiter Shade of Pale", và mời ban nhạc đến biểu diễn tại Redhill, Surrey.

Vào cuối năm 1999, Gary Brooker đã nói và hứa rằng Procol Harum sẽ hoạt động lại vào năm 2000, và vào tháng 9 ban nhạc đã biểu diễn một buổi diễn ngoài trời tại The New London Sinfonia ở Guildford.

### Những năm 2000 trở đi

Năm 2000, Procol Harum nhận được một số chú ý với ca khúc "In Held Twas in I" xuất hiện trong Album đầu tiên của ban nhạc Transatlantic's.

Từ năm 2001, ban nhạc có một số sự thay đổi thành viên, thành viên lúc này bao gồm Gary Brooker, Matthew Fisher, Geoff Whitehorn (chơi Guitar), Matt Pegg (chơi Guitar Bass) và Mark Brzezicki (chơi trống), đã thực hiện một số tour diễn chủ yếu là ở Châu Âu, nhưng cũng có lưu diễn ở Nhật Bản và Mỹ. Một buổi hoà nhạc ở Copenhagen, Đan Mạch đã đượcg ghi lại và phát hành trên định dạng DVD vào năm 2002. Vào năm 2003, nhóm phát hành Album phòng thu mới mang tên *The Well's on Fire*, và xuất hiện tại liên hoan Progman Cometh ở Seattle. Buổi hòa nhạc của họ ở London vào ngày 12 tháng 12 năm 2003, với nhiều chất liệu từ Album đó, đã được ghi lại và phát hành trên DVD vào năm 2004 dưới tên: "*Live at the Union Chapel"*. Và sau đó, Matthew Fisher đã rời khỏi ban nhạc vào năm 2004.

Ban nhạc tiếp tục một lịch trình lưu diễn nhưng hạn chế vào năm 2005, với Josh Phillips là thành viên mới đã gia nhập nhóm và thay thế vào vị trí của Matthew Fisher là người chơi Organ, và Gary Brooker lúc này là thành viên ban đầu duy nhất còn lại.Tháng 6, 2006 họ biểu diễn tại Isle of Wight Festival. Vào tháng 8 họ đã biểu diễn hai buổi hoà nhạc ngoài trời ở Danish Radio Orchestra tại lâu đài Ledreborg ở Đan Mạch, được ghi lại bằng tele-recorded. Một buổi biểu diễn kéo dài một giờ đồng hồ đã được phát sóng vào dịp giáng sinh năm 2008 trên kênh DR2 của Đan Mạch và buổi hòa nhạc đã được phát hành trên đĩa DVD vào ngày 11 tháng 5 năm 2009 (với sáu bài hát bổ sung từ một thu âm truyền hình của Đan Mạch của ban nhạc từ năm 1974).

Cuối năm 2006, họ chơi ở Thụy Sĩ, Na Uy và Đan Mạch, nhưng Geoff Dunn thay thế cho Mark Brzezicki trong vài trò người chơi trống, bởi vì Mark Brzezicki phải chơi cho ban nhạc Casbah Club trong chuyến lưu diễn với nhóm nhạc The Who. Tuy nhiên, Geoff Dunn đã thay thế Mark Brzezicki cho tour lưu diễn châu Âu của ban nhạc vào năm 2007. Ghi âm từ các buổi hòa nhạc ở Ý sau đó được phát hành dưới tên *One Eye to the Future – Live in Italy 2007*. Procol Harum cũng biểu diễn một buổi hòa nhạc ở Thụy Điển vào ngày 30 tháng 6. Họ biểu diễn cùng dàn nhạc giao hưởng Gävle tại địa điểm tổ chức Opera ngoài trời ở Dalhalla, gần Rättvik.

Vào ngày 20 và 21 tháng 7 năm 2007, người hâm mộ đã tổ chức lễ kỷ niệm 40 năm thành công của "*A Whiter Shade of Pale*" và mời ban nhạc biểu diễn. Đây là hình thức của hai buổi hòa nhạc tại St. John's, Smith Square ở London. Ngày 20 tháng 7, Procol Harum đã chơi nhạc hỗn hợp từ những ngày đầu tiên thông qua một số bài hát mới là "Mary Mary" và "Missing Persons". Đêm hôm sau, Gary Brooker và những vị khách đã thực hiện một loạt các bài hát không rõ ràng của Gary Brooker và Keith Reid chưa bao giờ được thu âm, chưa bao giờ được trình diễn trực tiếp trước hoặc khác biệt đáng kể với các phiên bản khác mà họ thu âm.

Mặc dù không có hoạt động của Procol Harum trong năm 2008, quản lý của họ là Chris Cooke đã sử dụng một trang web có tên "Beyond the Pale" để thông báo kế hoạch cho một DVD Live và một album mới vào năm 2009 của họ, cũng như các buổi hòa nhạc lễ hội ở Na Uy vào ngày 17 tháng 7 và ở Phần Lan vào ngày 23 tháng 7. Ngay trước khi buổi hòa nhạc thứ hai này diễn ra, Gary Brooker đã bị rơi xuống một đống có các khúc gỗ nằm ngoài đường ở Phần Lan và bị thương ở xương sườn. Chương trình đã diễn ra nhưng anh ấy không thể hát đúng, và rất nhiều những bài hát và nhạc cụ đã được thay thế và thực hiện bởi những người khác trong ban nhạc. Vào tháng 10 năm 2009, Gary Brooker đã hoàn toàn bình phục, ban nhạc đã tiếp tục biểu diễn bốn buổi hòa nhạc - ở Hagen (Đức), Drammen (Na Uy), Moskva và St Petersburg. Bộ Box Set "*All This and More"*, là bộ 4 đĩa mang ý nghĩa hồi tưởng (gồm 3 đĩa CD và một DVD với những ghi chép về lịch sử của ban nhạc) được phát hành vào mùa thu năm 2009, và Salvo cũng đã phát hành lại tất cả các Album trước đây của ban nhạc như là đĩa CD tái bản với các bài hát phụ, một số bài hát chưa từng phát hành trước đó.

### Những năm 2010 trở đi

Procol Harum đã diễn một chuỗi các buổi hòa nhạc tại Mỹ (và Toronto) vào tháng 6 năm 2010, chủ yếu mở màn cho Jethro Tull. Vào ngày 22 tháng 7, Procol Harum lại đứng đầu tại liên hoan Keitelejazz Festival ở Äänekoski, Phần Lan - nơi này là nơi diễn ra buổi diễn trước đó vào năm 2009 mà Gary Brooker đã bị thương và không thể biểu diễn ở đây. Họ mô tả rằng những khán giả ở Phần Lan đã hô to rằng "họ là những người giỏi nhất trên thế giới" và chơi 3 câu thơ độc đáo nhất của "*A Whiter Shade of Pale*" với một nền Guitar Solo của Geoff Whitehorn. 48 giờ sau Procol Harum được mời đến biểu diễn miễn phí tại sân của cung điện tỉnh Bergamo ở Ý. Tháng 8 năm 2010, họ xuất hiện tại Bad Krozingen ở Đức và một sự kiện Rock Legends tại Dolina Charlotty Amphitheater ở Ba Lan. Sau buổi biểu diễn Halloween tại Leamington Spa (lần đầu tiên ở Anh trong 3 năm) ban nhạc trở lại Bắc Mỹ vào tháng 11, bao gồm một sự kiện dàn nhạc, trở lại với dàn nhạc giao hưởng Edmonton vào ngày 9 tháng 11. Sau khi chơi tại Tallinn, Estonia vào ngày 18 tháng 11, họ đã trở lại Mỹ để tổ chức một buổi hòa nhạc ở Wilmington, Delaware vào ngày 4 tháng 12. Hơn 13 nghìn người đã xem 8 buổi hòa nhạc vào dịp năm mới với dàn nhạc Đan Mạch "Danish Radio Orchestra" tại Copenhagen và ở các thành phố Đan Mạch khác vào tháng 1 năm 2011.

Vào ngày 29 tháng 5 năm 2012, Gary Brooker đã phải nhập viện sau khi bị ngã trong phòng khách sạn ở Cape Town. Anh ấy đã biểu diễn với ban nhạc của mình tại GrandWest Arena vào ngày 30, với những người bạn là Brits 10cc và The Moody Blues, trong một chuyến lưu diễn được gọi là "cuộc xâm lược nước Anh" và sau đó là một lần nữa tại Johannesburg vào thứ sáu, ngày 1 tháng 6 năm 2012. Gary Brooker (ngày sinh nhật của anh ấy) đã ở trong phòng của mình tại khách sạn năm sao Table Bay Hotel. Ông được ghi vào ICU của bệnh viện Christiaan Barnard Memorial Hospital với một vết sẹo xương sọ nghiêm trọng.

Ban nhạc quay trở lại Đan Mạch để tham dự liên hoan Kløften vào ngày 25 tháng 6 trước khi bắt tay vào chuyến tham quan 27 ngày của Hoa Kỳ hỗ trợ Yes. Năm 2012, nghệ sĩ nữ người Nhật Bản "Yumi Matsutoya" đến London để ghi âm "A Whiter Shade of Pale" với Procol Harum, một ban nhạc mà cô ấy coi là nguồn cảm hứng cho công việc của cô. Cô hát một bài song ca với Gary Brooker trong phiên bản mới của năm 1967, trong đó có ba câu thơ và một nền Guitar Solo của Geoff Whitehorn. Yumi Matsutoya và Procol Harum sau đó đã chơi một loạt các buổi hòa nhạc vào tháng 12 tại các thành phố lớn của Nhật Bản, một trong số đó được ghi lại cho chương trình truyền hình sau đó (vào ngày 31 tháng 3 năm 2013).

Năm 2012, Henry Scott-Irvine xuất bản một cuốn sách về tiểu sử của ban nhạc mang tên *Procol Harum – The Ghosts of A Whiter Shade of Pale.* Scott-Irvine cũng đã tổ chức một bộ phim Procol Harum hiếm hoi tại BFI ở South Bank, với sự tham dự của các thành viên trong nhóm.

Vào tháng 3 và tháng 4 năm 2013, Procol Harum đã chơi một loạt 5 buổi hòa nhạc dàn nhạc ở Đan Mạch và hai sự kiện như vậy tại Wuppertal ở Đức. Bốn buổi biểu diễn duy nhất tại Thụy Điển và Phần Lan được tổ chức vào đầu tháng 10.

Vào tháng 9 năm 2012, Procol Harum nằm trong số 15 ứng cử viên cuối cùng của Rock and Roll Hall of Fame năm 2013 (khởi tạo ngày 18 tháng 4 năm 2013). Tuy nhiên, trong cuộc bầu cử tiếp theo trong tháng 12, ban nhạc không giành được đủ số phiếu bầu cho cuộc bầu cử.

Năm 2014, ban nhạc biểu diễn một lần nữa tại Pháp, Thụy Sĩ, Đức, Canada (Ottawa với dàn nhạc) và miền đông Hoa Kỳ. Ban nhạc cũng đã trình diễn 5 bài hát tại sự kiện từ thiện Rock'n'Horsepower của Kenney Jones tại Ewhurst, Surrey vào tháng 6, bao gồm Alvin Stardust, John Lodge, Nick Kershaw, Mike Rutherford, Judie Tzuke và The Who. Một bộ CD đôi "*Inside & Outside"* được phát hành với các bài hát trong studio từ những năm của Chrysalis và một đĩa CD trực tiếp bao gồm các tài liệu mới và các ca khúc từ 4 album đầu tiên của Zonophone. Vào thứ hai 24 tháng 11, Procol Harum xuất hiện tại nhà hát Dominion ở London với dàn nhạc giao hưởng BBC và Crouch End Festival Chorus trong một sự kiện được ghi lại để phát sóng vào đêm thứ sáu của đài BBC Radio 2 là đêm nhạc vào ngày 28 tháng 11. Tay guitar Geoff Whitehorn đã phải nhập viện trong các buổi diễn tập và trong một thời gian ngắn, tay guitar của Rick Wakeman là Dave Colquhoun đã thay thế (trên nạng, sau khi mắt cá chân bị vỡ). Anh ấy đã chơi Solo Guitar trong lần mở rộng đầu tiên, phiên bản dàn nhạc của Keith Reid cho bài hát "Blink of an Eye" để kỷ niệm Sự kiện 11 tháng 9, dành cho Gary Brooker, dành cho những người lính cứu hoả dũng cảm của nhà ga 8th Avenue mà ban nhạc thường hay nói chuyện sau buổi biểu diễn ở New York.

Ban nhạc đã chơi khoảng một chục buổi biểu diễn từ năm 2015 đến năm 2016 và Gary Brooker đã tham gia bốn buổi hòa nhạc tại Winter Solstice ở New York vào tháng 12 năm 2016.

Năm 2017, kỷ niệm 50 năm thành lập ban nhạc. Họ bắt đầu với một buổi hòa nhạc và đã bán hết sạch vé tại Royal Festival Hall, trong thời gian đó Gary Brooker đã bị ngã, bị thương đầu và ở tay phải của mình nhưng đã có thể trở lại sân khấu để chơi nửa thứ hai còn lại của buổi hòa nhạc. Ban nhạc bắt tay vào các chuyến lưu diễn của Anh và Châu Âu vào tháng 5 năm 2017. Album thứ 13 của Novum được phát hành vào ngày 21 tháng 4, phiên bản đầu tiên có lời của Pete Brown.

Kiện tụng bản quyền
-------------------

Vào tháng 7 năm 2009, Matthew Fisher đã đệ đơn lên toà án Anh vì muốn hưởng tác quyền của bài hát bất hủ "A Whiter Shade of Pale" và đã giành được phán quyết của tòa án Anh, được trao 40% tiền bản quyền âm nhạc từ năm 2005 trở lại từ năm 1967, trước đây là 50% về phía Gary Brooker cho âm nhạc và 50% về phía Keith Reid cho lời bài hát.

Thành viên
----------

Thành viên hiện tại
* Gary Brooker – vocals, người chơi piano (1967–1977, 1991–hiện tại).
* Geoff Whitehorn – người chơi guitars (1991–hiện tại).
* Matt Pegg – người chơi guitar bass (1993–hiện tại).
* Josh Phillips – người chơi organ (1993, 2004–hiện tại).
* Geoff Dunn – người chơi trống (2006–hiện tại).

Cựu thành viên

* Keith Reid – người viết lời (1967–1977, 1991–2012).
* Matthew Fisher – người chơi organ, vocals (1967–1969, 1991–2004).
* David Knights – người chơi guitar bass (1967–1969).
* Ray Royer – người chơi guitars (1967).
* Bobby Harrison – người chơi trống (1967).
* B.J. Wilson – người chơi trống (1967–1977, mất năm 1990).
* Robin Trower – người chơi guitars, vocals (1967–1971, 1991).
* Chris Copping – người chơi guitar bass, organ (1969–1977).
* Dave Ball – người chơi guitars (1971–1972, mất năm 2015).
* Alan Cartwright – người chơi guitar bass (1972–1976).
* Mick Grabham – người chơi guitars (1972–1977).
* Tim Renwick – người chơi guitars (1977, 1991).
* Pete Solley – người chơi organ (1977).
* Dee Murray – người chơi guitar bass (1977, mất năm 1992).
* Dave Bronze – người chơi guitar bass (1991–1993).
* Mark Brzezicki – người chơi trống (1991–1992, 2000-2006).
* Jerry Stevenson – người chơi guitars, mandolin (1991).
* Don Snow – người chơi organ (1992).
* Ian Wallace – người chơi trống (1993, mất năm 2007).
* Graham Broad – người chơi trống (1995 - 1997).
* Henry Spinetti – người chơi trống (1996).

Danh sách album
---------------

Album phòng thu
* *Procol Harum* (1967)
* *Shine on Brightly* (1968)
* *A Salty Dog* (1969)
* *Home* (1970)
* *Broken Barricades* (1971)
* *Grand Hotel* (1973)
* *Exotic Birds and Fruit* (1974)
* *Procol's Ninth* (1975)
* *Something Magic* (1977)
* *The Prodigal Stranger* (1991)
* *The Well's on Fire* (2003)
* *Novum* (2017)

Tham khảo
---------

1. ↑  Macan, Edward (2005). *Endless Enigma: A Musical Biography of Emerson, Lake and Palmer*. Open Court. tr. 78. ISBN 978-0-8126-9596-0.
2. ↑  "Show 49 – The British Are Coming! The British Are Coming!: With an Emphasis on Donovan, the Bee Gees and The Who. [Part 6]: UNT Digital Library". *UNT Digital Library*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Strong, Martin C. (2000). *The Great Rock Discography* (ấn bản 5). Edinburgh: Mojo Books. tr. 776–777. ISBN 1-84195-017-3.
4. ↑  Johansen 2000, tr. 50.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFJohansen2000 (trợ giúp)
5. ↑  "About the Cat Whose Name the Band Adopted: Illustrated". *procolharum.com*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.
6. ↑  "Doglatin". *procolharum.com*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.
7. ↑  "Charlton T. Lewis, Charles Short, A Latin Dictionary, prŏcul". *perseus.tufts.edu*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.
8. ↑  "Charlton T. Lewis, Charles Short, A Latin Dictionary, rēs". *perseus.tufts.edu*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.
9. ↑  "A Graphical Pedigree of Procol Harum (Old Testament)". *procolharum.com*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.
10. ↑  Tobler, John (1992). *NME Rock 'N' Roll Years* (ấn bản 1). London: Reed International Books Ltd. tr. 215. CN 5585.
11. 1 2 3  Roberts, David (1998). *Guinness Rockopedia* (ấn bản 1). London: Guinness Publishing Ltd. tr. 337–338. ISBN 0-85112-072-5.
12. ↑  "1977". *brits.co.uk*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.
13. ↑  "1995 tour". Procol Harum. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2015.
14. ↑  "Geoggrey Dunn". *procolharum.com*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.
15. ↑  "Procol Harum News". *procolharum.com*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.
16. ↑  "DR Nytarskoncerter med Procol Harum". *dr.dk* (bằng tiếng Đan Mạch). ngày 15 tháng 1 năm 2011. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.
17. ↑  Henry Scott-Irvine Procol Harum Book
18. ↑  France, Lisa Respers (ngày 4 tháng 10 năm 2012). "Rock and Roll Hall of Fame Nominees Announced – CNN.com". *CNN.com*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.
19. ↑  "Classic 1960s Song's Organist Wins Royalties Battle – CNN.com". *CNN.com*. ngày 30 tháng 7 năm 2009. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014.