recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bời lời đỏ** (danh pháp hai phần: ***Litsea glutinosa***), còn gọi là **bời lời nhớt**, **bời lời dầu**, **nhớt mèo**, **mò nhớt**, là một loài thực vật thuộc họ Long Não (Lauraceae).

Hình thái
---------

Bời lời đỏ là loài cây gỗ trung bình, có thể cao tới 10m. Vỏ thân nâu hoặc xám, mỏng, trong có chất nhớt. Cành trưởng thành hình trụ, nhẵn; cành non có cạnh, nhiều lông. Lá mọc so le, thường mọc thành cụm ở đầu cành, kích thược rất thay đổi, dài 7 – 20 cm, rộng 4 – 10 cm, hình bầu dục hay thuôn dài, phía đáy lá tròn hoặc nhọn, đầu nhọn hay tù; cuống lá có lông; phiến lá dai, khó vò, khó giã nát, khi vò tiết ra chất nhớt. Hoa mọc thành cụm, đơn tính cùng gốc, màu vàng nhạt. Quả mọng, hình cầu, màu đen.

Sinh thái
---------

Cây bời lời phân bố ở độ cao 600–700 m (so với mực nước biển), mọc nhiều ở nơi thấp trong rừng thứ sinh, thường gặp ở cửa rừng và ven khe suối lớn. Cây ưa sáng mọc nhanh, khả năng tái sinh hạt, chồi mạnh, thích hợp đất sét pha, ẩm, thường mọc nơi đất có tầng dày, nhiều mùn. Bời lời có thể trồng bằng nhiều phương pháp: Trồng bằng chồi rễ của cây mẹ; trồng bằng cây con tái sinh trong rừng; trồng bằng hạt gieo thẳng hoặc trồng bằng cây con ươm trong bầu.

Các thứ
-------

1. *Litsea glutinosa* var. *brachyphylla*
2. *Litsea glutinosa* var. *glabraria*
3. *Litsea glutinosa* var. *longifolia*
4. *Litsea glutinosa* var. *normalis*

Phân bố
-------

Bời lời đỏ là loài bản địa ở Trung Quốc, Úc, vùng Đông Nam Á và Nam Á.

Công dụng
---------

Tất cả các bộ phận của bời lời đỏ đều có chất nhầy dính, nhiều nhất ở vỏ thân, thường dùng để dính bột giấy, làm hương.

Lá được dùng làm thức ăn gia súc.

Quả được thu hái để ép dầu làm sáp, chế xà bông.

Gỗ bời lời có màu nâu vàng, cứng không mối mọt, có thể sử dụng đóng đồ dùng, làm nguyên liệu giấy hoặc làm gỗ củi.

Bời lời đỏ ở khu vực đền Hùng, Phú Thọ, Việt Nam

Bài thuốc
---------

 Những thông tin y khoa của Wikipedia tiếng Việt chỉ mang **tính chất tham khảo** và không thể thay thế **ý kiến chuyên môn**.  
Trước khi sử dụng những thông tin này, độc giả cần liên hệ và nhận sự tư vấn của các bác sĩ chuyên môn.
Tiêu lỏng, lỵ: vỏ thân hay lá bời lời 30g, gừng tươi 10g, vỏ quýt 10g. Nấu sắc uống.

Nhức đầu trong thiên đầu thống: lá hay vỏ cây bời lời 30g, bạch chỉ 30g, cam thảo 5g. Nấu sắc uống.

Ung nhọt, áp xe, viêm vú: lá bời lời + muối, lá phù dung, hai thứ với lượng bằng nhau giã đắp.

Ứng dụng
--------

Dựa vào các công dụng đặc biệt từ bộ phận của cây bời lời. Hiện nay "bột keo" (bột dính) xuất xứ tại Việt Nam là sản phẩm chủ yếu để sản xuất nhang.

Tham khảo
---------

* Huỳnh Ngọc Tựng, *Cây bời lời*, tạp chí Thuốc & Sức khỏe, số 329, trang 26.
* Đỗ Tất Lợi, *Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam*, Nhà xuất bản Y học, trang 539, 540.

Liên kết ngoài
--------------

* Bời lời đỏ tại GRIN Lưu trữ 2004-11-18 tại Wayback Machine
* Bời lời đỏ tại PIER Lưu trữ 2013-03-13 tại Wayback Machine
* Kỹ thuật trồng bời lời đỏ[*liên kết hỏng*]
* Để cây bời lời đỏ thành cây "Xóa đói giảm nghèo"[*liên kết hỏng*]
**Ngô Duy Đông** (1917 - 1993) là nhà cách mạng Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Bí thư Tỉnh ủy Thái Bình, Bí thư Tỉnh ủy Hải Hưng, Trưởng ban Nông nghiệp Trung ương.

Ông còn có tên là Lương Lê, sinh tại xã Tây Tiến, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình .

Quá trình hoạt động cách mạng
-----------------------------

Ông tham gia hoạt động cách mạng năm 1938, năm 1939 được kết nạp Đảng. Năm 1942, ông bị giặc Pháp bắt, kết án 10 năm khổ sai, giam ở nhà lao Hỏa Lò.

Sau ngày 9/3/1945, ông vượt ngục về quê, được bầu vào Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thái Bình và tham gia giành chính quyền. Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông làm Chủ nhiệm Việt Minh tỉnh Thái Bình lãnh đạo nhân dân giành chính quyền
 cho đến hết năm 1947, sau đó lần lượt được Trung ương điều giữ các chức vụ Phó Bí thư Tỉnh ủy Hà Đông (cũ), Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam (1949)

Năm 1958 – 1971 ông giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Thái Bình. Năm 1958, Thái Bình đã có một vụ mùa cho năng suất cao nhất từ trước tới đó. So với năm 1939, là năm được mùa nhất dưới thời Pháp, thì tổng sản lượng lúa của tỉnh tăng 2,56 lần, tăng 4 vạn tấn lúa so với mùa năm 1957, trở thành tỉnh dẫn đầu miền Bắc về năng suất lúa. Huyện Tiên Hưng đã đạt năng suất bình quân 32 tạ/ha/năm. Đời sống của nhân dân, nhất là của nông dân, đã được cải thiện một cách cơ bản. Nhờ thắng lợi đó, mà phong trào đổi công, hợp tác được củng cố, phát triển. Kết thúc năm 1960, Thái Bình đã cơ bản hoàn thành nhiệm vụ cải tạo XHCN, xây dựng các HTX Nông nghiệp, HTX Tiểu thủ công nghiệp trong toàn tỉnh.

Năm 1971 - 1972 ông làm Ủy viên Ủy ban Nông nghiệp Trung ương, sau đó được phân công làm Bí thư Tỉnh ủy Hải Hưng (Hải dương và Hưng Yên) đến năm 1980 .

Tại Đại hội Đảng IV (1976) ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Năm 1981 ông làm Ủy viên Hội đồng Nhà nước , Trưởng ban Nông nghiệp Trung ương .

Năm 1983 ông tái nhiệm Bí thư Tỉnh ủy Hải Hưng (đến năm 1986) .

Ông nghỉ hưu năm 1988 và mất vào những năm 1990 tại Hà nội, an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch.

Chú thích
---------

1. ↑  "DCSVN". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 11 năm 2014. Truy cập 6 tháng 11 năm 2014.
2. ↑  "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 11 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 11 năm 2014.
3. ↑  "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 11 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 11 năm 2014.
4. ↑  "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 11 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 11 năm 2014.
5. ↑  "Van kien Quoc hoi toan tap". Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 8 năm 2011.
6. ↑  "Nghị quyết 1258". Truy cập 6 tháng 11 năm 2014.
7. ↑  "Đảng bộ tỉnh Hưng Yên 70 năm xây dựng và trưởng thành (1941". Truy cập 6 tháng 11 năm 2014.
**Nội thân vương Yasuko** hoặc **Nội thân vương Teishi** (媞子内親王(Thị Tử nội thân vương)/ ていし(やすこ) ないしんのう, *Teishi (Yasuko) Naishinō*?, 1076–1096) về sau được gọi bằng viện danh là **Ikuhomon’in** (郁芳門院(Úc Phương môn viện), ***Ikuhomon’in***?) là một công chúa, con gái của Thiên hoàng Shirakawa, và là hoàng hậu danh dự của em trai mình, Thiên hoàng Horikawa.

Yasuko là con gái đầu lòng của Thiên hoàng Shirakawa và Hoàng hậu Fujiwara no Kenshi, và là chị gái của Thiên hoàng Horikawa. Bà là nữ tế *Saiō* dưới thời cha mình, Thiên hoàng Shirakawa. Năm 1087, cha bà thoái vị, nhường ngôi cho con trai là Thiên hoàng Horikawa. Năm 1091, bà được phong làm hoàng hậu danh dự cho người em trai mười hai tuổi của mình. Rất hiếm khi một người chị em gái của thiên hoàng được phong làm hoàng hậu của anh em trai mình, nhưng thực ra bà là người chăm sóc và mẹ nuôi của Thiên hoàng Horikawa, từ khi mẹ của họ đã qua đời lúc thiên hoàng năm tuổi.

Bà đã rời khỏi ngôi hoàng hậu của em trai mình vào năm 1093.

Tham khảo
---------

1. ↑  Brian Douglas Ruppert, *Jewel in the Ashes: Buddha Relics and Power in Early Medieval Japan*

| Hoàng thất Nhật Bản |
| --- |
|
| Tiền nhiệm:**Fujiwara no Kenshi** | **Hoàng hậu Nhật Bản**1091–1093 | Kế nhiệm:**Nội thân vương Tokushi** |
**Jane Ngineriwa Kambalame** là Cao ủy hiện tại của **Malawi** đến Zimbabwe và Botswana. Trước cuộc hẹn này, cô đã phục vụ trong nhiệm vụ ở Malawi đến Hoa Kỳ và Bộ Ngoại giao ở Malawi.

Sự nghiệp
---------

Kambalame lấy bằng cử nhân Quản trị công tại Đại học Malawi. Cô có bằng thạc sĩ về Chính sách và Ngoại giao Quốc tế tại Đại học Staffordshire tại Stoke-on-Trent. Sau đó, cô tham gia dịch vụ nước ngoài của Malawi với tư cách là một nhân viên dịch vụ nước ngoài. Năm 2004, cô làm nhà ngoại giao tại Hoa Kỳ. Năm 2013, bà đã thay thế Tiến sĩ Richard Phoya làm Cao ủy tại Zimbabwe và Botswana.

Từ thiện
--------

Cô là một người ủng hộ mạnh mẽ các tổ chức phi chính phủ làm việc với phụ nữ và trẻ em ở Malawi. ở Hoa Kỳ, cô là thành viên hội đồng quản trị của Hiệp hội Washington Malawi.

Vụ buôn người
-------------

Vào năm 2016, Kambalame bị kết tội buôn người sau khi đưa một người giúp việc đến từ Malawi, tên là Fainess Lipenga, giam cầm cô trong ba năm dưới tầng hầm nhà. Kambalame bắt buộc Lipenga phải làm việc từ 5 giờ sáng đến 11 giờ tối với giá 100-180 đô la mỗi tháng.

Tham khảo
---------

1. ↑  "Govt Chief Whip Blasts PP MPs For Rejecting JB's Recent Appointees | Malawi Voice". Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2019.
2. ↑  Republic of Botswana - Government portal
3. 1 2 3 4  "JANE NGINE(RIWA) KAMBALAME". *archive.is*. ngày 24 tháng 7 năm 2013. Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2017.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
4. ↑  "Chiume's intimidation of MPs who rejected President Banda's appointees smacks of authoritarianism. | Malawi Nyasa Times - Malawi breaking news in Malawi". Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 5 năm 2014. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2019.
5. ↑  Tabary, Zoe (ngày 28 tháng 11 năm 2016). "Malawian housemaid wins U.S. human trafficking case after three years 'in prison'". Reuters. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2018.
**Mối nguy nghề nghiệp** hay **nguy cơ nghề nghiệp**, hoặc **nguyên nhân gây mất an toàn vệ sinh lao động** là mối nguy hiểm đã từng trải nghiệm tại nơi làm việc. Các mối nguy hiểm nghề nghiệp có thể bao gồm nhiều loại mối nguy, đó làː mối nguy cơ học, mối nguy vật lý, mối nguy hóa học, mối nguy sinh học (nguy cơ sinh học), mối nguy về tâm lý xã hội và mối nguy công thái học (Ergonomic). Một mối nguy (nguy cơ) là bất kỳ tác nhân nào có thể gây tổn hại sức khỏe và tính mạng cho con người, hay gây thiệt hại về tài sản hoặc môi trường. Nguy cơ nghề nghiệp là những yếu tố có hại, độc hại, hay nguy hiểm tiềm ẩn hay hiện hữu tại nơi làm việc gây suy giảm hay tổn hại đến sức khỏe con người, thậm chí tổn hại đến tính mạng con người tại nơi làm việc của họ, ngoài ra chúng còn có thể gây tổn hạn đến tài sản và môi trường. 

Các nguy cơ nghề nghiệp có độ rủi ro cao gây ra các tác hại nghề nghiệp. Các tác hại nghề nghiệp có thể ở hai dạng cấp tính (*short-term*) hoặc mãn tính (*long-term*). Các tác hại nghề nghiệp cấp tính cho sức khỏe và tính mạng con người có thể làː tai nạn lao động, và ngộ độc (nhiễm độc cấp tính). Các tác hại nghề nghiệp mãn tính cho sức khỏe và tính mạng con người có thể làː nhiễm độc mãn tính, hay bệnh lý mãn tính gọi là bệnh nghề nghiệp.
**Edgar Stuart, Công tước xứ Cambridge (14 tháng 9 năm 1667 - 8 tháng 6 năm 1671)** là con thứ 6 và là con trai thứ 4 của Vương tử James, Công tước xứ York (sau là James II) và Anne Hyde, Nữ công tước xứ York. Vào thời điểm sinh ra ông đứng thứ 2 trong hàng kế vị nước Anh chỉ sau cha ông Vương tử James đang là trữ quân của người anh trai đương nhiệm ngai vàng nước Anh Charles II. Edgar là người con thứ 3 của James, Công tước York từng giữ tước hiệu Công tước xứ Cambridge với tư cách là người kế vị sau cha ông, tước hiệu này từng được tấn phong cho hai anh trai ông Charles và James nhưng cả hai đã không thể sống đến tuổi trưởng thành khi lần lượt qua đời vào năm 1661 và 1667.

Tiểu sử
-------

Edgar sinh ngày 14 tháng 9 năm 1667 tại Cung điện St James, Anh và được đặt theo tên 2 vị vua Anh, Scoland lần lượt là Edgar của Anh và Edgar của Scotland. Cha ông khi đó là James, Công tước xứ York con trai của vua Charles I sau là em trai của vua Charles II và mẹ ông là Anne Hyde con của một thường dân sống ở Anh và được tấn phong tước hiệu Công tước xứ York khi kết hôn với cha ông. Là con trai của James, Công tước xứ York, vào thời điểm sinh ra ông đứng thứ 2 chỉ sau cha ông trong hàng kế vị ngai vàng của Anh. Vào ngày 7 tháng 10 năm 1667, ông được phong làm Công tước xứ Cambridge, Bá tước xứ Cambridge và Nam tước Dauntsey.

Qua đời
-------

Vương tôn Edgar qua đời tại Cung điện Richmond vào ngày 8 tháng 6 năm 1671 cùng năm mất của mẹ ông Anne Hyde. Sự ra đi cùng lúc của ông và mẹ đã dẫn đến một quốc tang trên nước Anh. Vào ngày 12 tháng 6 năm 1671 ông được chôn cất trong tầng hầm hoàng gia ở Nhà nguyện Henry VII ở Tu viện Westminster cùng nơi đã từng chôn cất mẹ ông vào ngày 5 tháng 4 năm 1671.

Tham khảo
---------




1. ↑  ""Marks of Cadency in Hoang Gia Anh"".
2. ↑  *Hutton 1989, p. 131*.
3. ↑  *Britain's Royal Families: The Complete Genealogy*.
4. ↑  *Anne Hyde, Duchess of York*.
5. ↑  The Complete Peerage of England, Scotland, Ireland, Great Britain and the United Kingdom, Extant, Extinct or Dormant
6. ↑  "Calendar of State Papers Relating To English Affairs in the Archives of Venice, Volume 37, 1671-1672:June 1671, 21–30.. Originally published by His Majesty's Stationery Office, London, 1939".
7. ↑  "Monumenta Westmonasteriensia: Or An Historical Account of the Original, Increase, and Present State of St. Peter's, Or the Abby Church of Westminster".
**Và đó là tất cả về anh**, hay **Câu chuyện về anh là như thế** (tiếng Nga: *И это всё о нём*) là một cuốn tiểu thuyết lãng mạn dành cho tuổi trẻ của nhà văn Vil Lipatov.

Nội dung
--------

Một thanh niên Yevgeny Stletov đã thiệt mạng trong một tình huống bí ẩn trong một ngôi làng khai thác gỗ ở Siberia. Cái chết xảy ra sau khi anh ta nhảy xuống hoặc bị ném ra khỏi sân ga đường sắt chạy ở tốc độ tối đa. Nghi ngờ rơi vào Alkady Zavalzin gần đây đã được thả ra khỏi trại giam.Stolettov là một người đàn ông thông minh và phi thường, và cái chết của ông đã gây ra cho dân làng cảm thấy không thể chịu được. Thư ký tổ chức Komsomol chính của địa phương, Eugenia, đã thách thức phương pháp sắp xếp công việc được sử dụng bởi bậc thầy khai thác gỗ Gassilov. Theo tài liệu, sản lượng của mỗi người luôn ở mức cao, trong khi Eugene đã tận mắt chứng kiến những người khai thác gỗ bình tĩnh thực hiện kế hoạch khai thác gỗ mà không có sự căng thẳng. Rõ ràng, có một âm mưu với các tiêu chuẩn sản xuất, nhưng không thể nắm bắt bàn tay của chuẩn tướng mà không có giáo dục đặc biệt. Sau đó, lữ đoàn Komsomol, dẫn đầu bởi những người duy tâm Stoletov, đã công bố "cuộc đình công ngược lại" - thực hiện kế hoạch 250-300%, cho thấy rõ mức độ mà các nhiệm vụ luân phiên bị đánh giá thấp.

Stletov đã yêu con gái của Gassilov, Ludmila từ năm lớp 6, làm phức tạp thêm tình hình. Cha của Ludmila, nhận thức rõ rằng với một nhân vật thẳng thắn như vậy, người vợ sẽ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm một công việc và thực sự cấm con gái mình liên quan đến số phận của Eugene, giải thích thuyết phục làm thế nào khó khăn để sống với anh ta. Gassilov sẽ là một lựa chọn tốt hơn để cố gắng thuyết phục con gái mình kết hôn với Ông Petukov, một người không có xung đột và nuông chiều.

Đại úy Prokhorov sau khi biết tất cả các chi tiết về những tháng cuối đời của Stoletov, được gửi từ Cục Điều tra Hình sự Khu vực đến Kedrovka và khôi phục hoàn toàn thứ tự của các sự kiện. Zawarzin và Stoletov trở về từ cùng một nền tảng. Gassilov vô tình nói với Zavalzin trước chuyến đi rằng con gái ông sẽ kết hôn với Petusov. Zawarzin đã truyền tin tức về cuộc hôn nhân của mình cho Stoletov, người đã quyết định trong tuyệt vọng để gặp Ljudemira và nhảy đến nơi anh ta không nên đến. Về mặt hình thức, một tai nạn đã xảy ra. Tuy nhiên, Prokhorov đã thu hút sự chú ý của chính quyền đảng địa phương.

Chuyển thể
----------

* *Đó là tất cả về anh* (*phim truyền hình*, 1977)

Xem thêm
--------

* Văn bản tác phẩm **(tiếng Nga)**

Tham khảo
---------

Liên kết ngoài
--------------

* Фильм на сайте kino-teatr.ru
**Thác Bạt Lực Vi** (tiếng Trung: 拓跋力微; bính âm: *Tuòbá Lìwéi*, 174－277, tại vị 220-277) là một lãnh tụ Thác Bạt bộ Tiên Ti, là tổ tiên của các hoàng đế Bắc Ngụy thời Nam-Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc.

Phụ thân của Thác Bạt Lực Vi là Thác Bạt Cật Phần (拓跋詰汾), phụ thân đồng thời cũng là thủ lĩnh tiền nhiệm của ông. Huynh trưởng của ông là Thốc Phát Thất Cô (禿髮匹孤)- tổ tiên các quân chủ nước Nam Lương thời Ngũ Hồ thập lục quốc. "Ngụy thư -tự kỷ "viết rằng Lực Vi là do Cật Phần và thiên nữ sinh ra, mang sắc thái thần thoại.

Sau khi Cật Phần qua đời, Lực Vi kế thừa chức lãnh tụ vào năm 220. Lúc bắt đầu tại vị, Tây bộ Tiên Ti (Thác Bạt bộ là một bộ phận) có nội loạn, đánh lẫn nhau, bộ chúng li tán, do vậy Lực Vi phải chạy trốn đến "Một Lộc Hồi bộ" của tù trưởng Đậu Tân (竇賓). Đậu Tân đánh giá cao Lực Vi, muốn cắt một nửa quốc thổ chia cho Lực Vi, song Lực Vi không nhận, Đậu Tân do đó đem nữ nhi của mình gả cho Lực Vi. Lực Vi lại thỉnh cầu suất lĩnh sở bộ đi về phía bắc sống, sau hơn 10 năm, do cai quản tốt, bộ chúng khi xưa đều đến quy phụ.

Năm 248, sau khi Đậu Tân qua đời, nhi tử âm mưu làm loạn nên bị Lực Vi giết chết, Lực Vi thôn tính bộ chúng của nhạc phụ. Các thủ lĩnh, tù trưởng đều phục tùng Lực Vi, sách sử viết thế lực đương thời của Lực Vi "khống huyền thượng mã nhị thập dư vạn" (có hơn 20 vạn người cưỡi ngựa giương cung).

Năm 258, Lực Vi đem bộ chúng di cư về phía nam đến Thịnh Lạc (盛樂, nay là phía bắc Hòa Lâm Cách Nhĩ, Nội Mông), triệu tập tù trưởng các bộ, xa gần không ai không uy phục. Năm 261, Lực Vi phái nhi tử Thác Bạt Sa Mạc Hãn đến Tào Ngụy làm chất tử (con tin).

Năm 277, theo kế sách của U châu thứ sử Vệ Quán của Tây Tấn, Lực Vi nghe được sàm ngôn của tù trưởng các bộ, vì thế đã ngầm chấp thuận để tù trưởng các bộ sát hại Sa Mạc Hãn. Vệ Quán lại sắp đặt tù trưởng các bộ ly tán, Lực Vi do vậy ưu sầu mà qua đời. Sách sử chép ông thọ 104 tuổi, nhi tử Thác Bạt Tất Lộc kế tập.

Đến khi Thác Bạt Khuê xưng đế, đã truy thụy cho Lực Vi là "Thuần Nguyên hoàng đế", miếu hiệu là Thủy Tổ. Tây Ngụy Văn Đế cải miếu hiệu của ông là "Thái Tổ".

Nhi tử
* Thác Bạt Sa Mạc Hãn
* Thác Bạt Tất Lộc
* Thác Bạt Xước
* Thác Bạt Lộc Quan

Tham khảo
---------



* Ngụy thư, quyển 1-Tự kỷ

| * x
* t
* s
Thủ lĩnh Thác Bạt bộ |
| --- |
| Thời kỳ thống nhất | Thác Bạt Mao • Thác Bạt Thải • Thác Bạt Quan • Thác Bạt Lâu • Thác Bạt Việt • Thác Bạt Thôi Dần • Thác Bạt Lợi • Thác Bạt Sĩ • Thác Bạt Tứ • Thác Bạt Cơ • Thác Bạt Cái • Thác Bạt Quái • Thác Bạt Lân • Thác Bạt Cật Phần • Thác Bạt Lực Vi  • Thác Bạt Sa Mạc Hãn • Thác Bạt Tất Lộc • Thác Bạt Xước • Thác Bạt Phất |
| Thời kỳ tam phân | 

|  |  |
| --- | --- |
| Đông bộ | Thác Bạt Lộc Quan |
| Tây bộ | Thác Bạt Y Đà • Thác Bạt Phổ Căn |
| Nam bộ | Thác Bạt Y Lư |

 |
| Thời kỳ tái thống nhất | Thác Bạt Y Lư |
| Vua Đại • Vua Bắc Ngụy • Vua Đông Ngụy • Vua Tây Ngụy |
**Giáo đường Do Thái** là một giáo đường Do Thái lịch sử ở omża, Ba Lan. Giáo đường có vị trí ở góc đông nam của Quảng trường chính ở ngã tư đường Giełczyńska và Senatorska ngày nay.

Nó được xây dựng vào năm 1878-1889 theo sáng kiến của Rabbi Eliezer-Simcha Rabinowicz, và được thiết kế bởi kiến trúc sư người Ý gốc Ba Lan Enrico Marconi từ Quốc hội Ba Lan.

Sự phá hủy
----------

Giáo đường đã bị phá hủy bởi quân Đức xâm lược vào tháng 9 năm 1939, vào đầu Thế chiến II (theo Virtual Shtetl trực tuyến của Ba Lan), hoặc vào tháng 9 năm 1941 (theo Pinkas haKehilot), ngay sau cuộc tấn công của Đức vào Liên Xô và việc tạo ra Łomża Ghetto cho người Do Thái từ các làng và thị trấn xung quanh. Nhiều khả năng Giáo đường Do Thái đã bị phá hủy theo từng giai đoạn, đầu tiên bị thiêu rụi và san bằng sau đó.

Hiện tại, chỉ có một tấm bia tưởng niệm đánh dấu vị trí của giáo đường cũ, với một dòng chữ bằng tiếng Ba Lan và tiếng Do Thái, có ghi: 

>  Từ tháng 7 năm 1941 đến tháng 11 năm 1942 trên đường phố: Dworna - nay là Lipca 22-go, Senatorska, Woziwodzka, Zielona, Żydowska - nay là Zatylna và Rybaki, Đức quốc xã đã thiết lập một khu ổ chuột, nơi họ đã tiêu diệt 9.000 người Do Thái. 3.500 người trong số họ đã bị bắn trong rừng gần các làng Giełczyn và Sławiec. Những người chiếm đóng Đức đã thành lập 15 ghettos tại các thị trấn của vùng Łomża. Số phận bi thảm của khoảng 40.000 người sống trong đó đã dẫn đến trại hủy diệt ở Treblinka. Có thể ký ức về họ và của những người đã giúp đỡ họ trong những ngày khủng khiếp vừa qua. 
> 
>

Ghi chú và tham khảo
--------------------

1. 1 2  Lomza from its beginnings quoted from *Pinkas haKehilot* (translated by Stan Goodman)
2. ↑  Łomża, Virtual Shtetl, Museum of the History of Polish Jews (Muzeum Historii Żydów Polskich) 2010
3. ↑  "Selected Sites of Jewish Interest in Poland, JewishTravel.pl". Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2019.
**Rajendra Bahadur Bhandari** (tiếng Nepali: राजेन्द्र बहादुर भण्डारी) (sinh ngày 14 tháng 11 năm 1975) là một vận động viên chạy đường dài người Nepal và là một người lính đã giành được hai huy chương bạc tại Thế vận hội châu Á lần thứ 9 và hai huy chương vàng tại Thế vận hội châu Á lần thứ 10.

Rajendra Bhandari sinh ra tại Chock Chisapani-9 V.D.C. (cách Dumre bazar, Quận Tanahun, Nepal 22 km) (hiện nay là Kathmandu, Nepal) trong một gia đình Hindu Bhandari Chhetri. Anh là một trong hai anh em với em trai Santosh Bhandari. Đến năm 2014, Bhandari đang sống tại Kathmandu. Theo truyền thống gia đình, anh đã có một cuộc hôn nhân sắp đặt với Shanta Thapa vào năm 1996. Họ có hai người con: một người con trai Roshan Bhandari và một người con gái Pramila Bhandari.

Anh đã bị dương tính với Deca Durabolin - một sự kiện đã đem lại sự chú ý rộng rãi đối với việc sử dụng các loại steroid tăng cơ ở Nepal. Năm 2007, Bhandari bị kết án vì việc sử dụng norandrosterone. Mẫu xét nghiệm được lấy vào ngày 25 tháng 8 năm 2006 trong một bài kiểm tra trong sự kiện tại Thế vận hội Nam Á 2006. Anh đã nhận án cấm thi đấu từ tháng 9 năm 2006 đến tháng 9 năm 2008 từ Liên đoàn Điền kinh Quốc tế (IAAF).

Anh trở lại tại Thế vận hội Nam Á 2010 và giành huy chương vàng trong cuộc thi marathon. Tuy nhiên, quỹ đạo đường chạy ngắn hơn một khoảng cách sau một sai lầm trong tổ chức.

Tham khảo
---------

1. ↑  Kattel, Purushottam (17 tháng 12 năm 2006). "Steroids commonplace in Nepali sport". *Kantipur Online*. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2007.
2. ↑  "Doping Rule Violation". *IAAF.org*. 4 tháng 6 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2007.
3. ↑  Krishnan, Ram. Murali (2010-02-10). South Asian Games – India dominates, but Pakistan’s Naseem Hameed steals the show. IAAF. Retrieved on 2010-02-11.

Liên kết ngoài
--------------

* Rajendra Bahadur Bhandari tại Sports Reference (kết quả Thế vận hội) (Tiếng Anh)Sửa trên Wikidata

* Rajendra Bahadur Bhandari tại Olympedia (kết quả Thế vận hội) (Tiếng Anh)Sửa trên Wikidata

* Rajendra Bahadur Bhandari tại IAAF (Tiếng Anh)Sửa trên Wikidata
***Tâm trung hữu quỷ*** (tiếng Trung: *心中有鬼*, tiếng Anh: *The Matrimony*), hay còn gọi là ***Trong lòng có quỷ***, là một bộ phim điện ảnh thuộc thể loại kinh dị xen lẫn với tình cảm - chính kịch của điện ảnh Trung Quốc ra mắt năm 2007 do Đằng Hoa Thao làm đạo diễn và Hoa Nghị huynh đệ hợp tác sản xuất. Bộ phim có sự tham gia của ba diễn viên chính gồm Lê Minh, Lưu Nhược Anh và Phạm Băng Băng.

Bộ phim chính thức công chiếu tại Trung Quốc từ ngày 8 tháng 2 năm 2007. Ba tháng sau, Hồng Kông cho khởi chiếu bộ phim từ ngày 17 tháng 5 và Đài Loan cho khởi chiếu bộ phim từ ngày 22 tháng 6 cùng năm. Bộ phim nhận về những bình luận nhìn chung là tích cực từ các nhà phê bình và khán giả, đồng thời còn giành được hai hạng mục của giải Kim Mã lần thứ 44, bao gồm *Quay phim xuất sắc nhất* và *Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất* cho Phạm Băng Băng.

Tóm tắt nội dung
----------------

Vào những năm 30 tại Thượng Hải, Thẩm Quân Sơ yêu sâu đậm cô bạn gái Từ Mạn Lệ, nhưng vì tính cách hướng nội nên không thể mở lời cầu hôn. Mạn Lệ vô cùng chán nản, bèn sáng tác một vở kịch truyền thanh. Trong vở kịch, nhiếp ảnh gia Quân Sơ mua một chiếc nhẫn và hẹn gặp Mạn Lệ, nhưng không may cô đã bị xe đụng chết khi đang trên đường đi gặp anh, Quân Sơ chìm đắm trong hối hận và nhớ nhung. Sau đó, Tam Tam, người rất yêu Quân Sơ, đã nhìn thấy Mạn Lệ cứ quanh quẩn xung quanh họ không chịu đi. Mạn Lệ đã dạy Tam Tam cách làm cho Quân Sơ vui. 

Cuối phim, khi vở kịch kết thúc, Quân Sơ hiểu được tâm ý của Mạn Lệ và đã viết một lá thư cầu hôn cô. Cuối cùng, Mạn Lệ đã đồng ý và cả hai đã gặp được nhau ở ngoài đời.

Diễn viên
---------

* Lê Minh trong vai Thẩm Quân Sơ
* Lưu Nhược Anh trong vai San San
* Phạm Băng Băng trong vai Từ Mạn Lệ
* Trịnh Dục Chi trong vai mẹ của Quân Sơ
* Từ Tông Tử trong vai Dung Ma
* Vương Vỹ Hoa trong vai bác sĩ Trương

Giải thưởng
-----------

| Giải thưởng | Hạng mục | Người nhận giải | Kết quả |
| --- | --- | --- | --- |
| Giải Kim Mã lần thứ 44 | Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất | Phạm Băng Băng | Đoạt giải |
| Quay phim xuất sắc nhất | Lý Bình Tân | Đoạt giải |
|

Tham khảo
---------

1. ↑  "The Matrimony Premieres in Beijing -- china.org.cn". *www.china.org.cn*. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2022.
2. ↑  *心中有鬼* (bằng tiếng Trung), truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2022
3. ↑  "Mtime时光网 —— 影片". *movie.mtime.com*. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 8 năm 2021. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2022.
4. ↑  "台北金馬影展 Taipei Golden Horse Film Festival". *www.goldenhorse.org.tw* (bằng tiếng Trung). Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2022.
5. ↑  获奖名单[*liên kết hỏng*]

Liên kết ngoài
--------------

* Cổng thông tin Điện ảnh
* Cổng thông tin Khoa học viễn tưởng/Kinh dị

* *The Matrimony* trên Internet Movie Database
* *Tâm trung hữu quỷ* tại Rotten Tomatoes
Plane curveĐường cong Tschirnhausen trong trường hợp *a* = 1
Trong hình học, **đường cong bậc ba Tschirnhausen**, **đường cong bậc ba Tschirnhaus**, hoặc gọi tắt đi là **đường cong Tschirnhausen** là đường cong phẳng, định nghĩa trong dạng mở trái theo phương trình cực sau: 

{\displaystyle r=a\sec ^{3}(\theta /3)}
trong đó *sec* là hàm secant.

Lịch sử
-------

Đường cong được nghiên cứu bởi von Tschirnhaus, de L'Hôpital, và Catalan. Nó được đặt tên là đường cong bậc ba Tschirnhausen cubic trong bài viết năm 1900 paper của R.C.Archibald, và đôi khi được gọi là đường cong bậc ba của L'Hôpital hay của Catalan.

Các phương trình khác
---------------------

Đặt {\displaystyle t=\tan(\theta /3)}. Sau đó áp dụng công thức De Moivre ra

{\displaystyle x=a\cos \theta \sec ^{3}{\frac {\theta }{3}}=a\left(\cos ^{3}{\frac {\theta }{3}}-3\cos {\frac {\theta }{3}}\sin ^{2}{\frac {\theta }{3}}\right)\sec ^{3}{\frac {\theta }{3}}=a\left(1-3\tan ^{2}{\frac {\theta }{3}}\right)}
{\displaystyle =a(1-3t^{2})}
{\displaystyle y=a\sin \theta \sec ^{3}{\frac {\theta }{3}}=a\left(3\cos ^{2}{\frac {\theta }{3}}\sin {\frac {\theta }{3}}-\sin ^{3}{\frac {\theta }{3}}\right)\sec ^{3}{\frac {\theta }{3}}=a\left(3\tan {\frac {\theta }{3}}-\tan ^{3}{\frac {\theta }{3}}\right)}
{\displaystyle =at(3-t^{2})}
dạng tham số của đường cong. Tham số *t* có thể bị loại dễ dàng bằng cách dùng phương trình tọa độ

{\displaystyle 27ay^{2}=(a-x)(8a+x)^{2}}.
Nếu phương trình được tịnh tiến ngang bởi 8*a* và dấu của các biến được đổi, thì các phương trình của dạng mở phải sẽ là

{\displaystyle x=3a(3-t^{2})}
{\displaystyle y=at(3-t^{2})}
và trong toạ độ Descartes

{\displaystyle x^{3}=9a\left(x^{2}-3y^{2}\right)}.
tương ứng với đó là phương trình cực sau

{\displaystyle r=9a\left(\sec \theta -3\sec \theta \tan ^{2}\theta \right)}.

Dạng tổng quát
--------------

Đường cong bậc ba Tschirnhausen là đường xoắn sóng sin với *n* = −1/3.

Tham khảo
---------

* J. D. Lawrence, *A Catalog of Special Plane Curves*. New York: Dover, 1972, pp. 87–90.

Liên kết ngoài
--------------

* Weisstein, Eric W. "Tschirnhausen Cubic" từ MathWorld.
* "Tschirnhaus' Cubic" at MacTutor History of Mathematics archive
* *Tschirnhausen cubic* at mathcurve.com

Bản mẫu:Sơ khai hình học đại số
**Phó Giới Tử** (tiếng Trung: 傅介子; bính âm: *Fu Jiezi*; Wade–Giles: *Fu Chieh-tzu*, ? – 65 TCN), người Nghĩa Cừ, Bắc Địa , sứ giả nhà Tây Hán. Ông đã từng 2 lần đi sứ Tây Vực, giết chết Lâu Lan vương, lưu danh hậu thế.

Sự nghiệp
---------

Phó Giới Tử nhờ tòng quân mà được quan chức. Thời Chiêu đế, Quy Từ, Lâu Lan giết sứ giả nhà Hán, cắt đứt con đường tơ lụa. Trong những năm Nguyên Phượng (80 TCN – 75 TCN), Giới Tử làm Tuấn mã giám, xin đi sứ Đại Uyển, nhân đó ban chiếu trách tội Quy Từ, Lâu Lan. Ông đến Lâu Lan, vương tạ tội, cho biết sứ giả Hung Nô đang trên đường đến Ô Tôn, có đi qua Quy Từ. Giới Tử đến Quy Từ, vương cũng tạ tội. Ông từ Đại Uyển trở về Quy Từ, biết sứ giả Hung Nô đang ở đấy, bèn dẫn bộ hạ đến giết hắn ta. Trở về tâu lại, có chiếu bái Giới Tử làm Trung lang, thăng làm Bình nhạc giám.

Năm 78 TCN, Giới Tử xin đi sứ Lâu Lan, Quy Từ, đại tướng quân Hoắc Quang đồng ý. Năm sau, ông mang theo binh sĩ và các thứ tiền, vàng, mượn danh nghĩa ban thưởng, đến Lâu Lan. Lâu Lan vương An Quy (安歸) nguyên là con tin ở Hung Nô, nên không có ý gần gũi Giới Tử. Ông giả cách bỏ đi, đến biên giới phía tây, bày tiền vàng ra cho dịch quán xem. An Quy biết tin, ham của báu, đến gặp sứ giả. Giới Tử cùng ngồi uống rượu với ông ta, vờ muốn nói chuyện riêng. An Quy bèn theo ông vào lều, tráng sĩ theo sau đâm chết ông ta. Bộ hạ của An Quy tan chạy. Giới Tử cáo dụ người Lâu Lan, tuyên bố sẽ lập con tin Lâu Lan đang ở Hán làm vương, không ai dám chống lại. Sau khi về triều, được phong Nghĩa Dương hầu, thực ấp 700 hộ; hai tráng sĩ thích sát An Quy đều được bổ làm Thị lang. Nhà Hán lập Úy Đồ Kỳ (尉屠耆) làm Lâu Lan vương.

Đánh giá
--------

Phó Giới Tử xông pha Tây Vực, lập được kỳ công, được muôn đời sau ngưỡng mộ. Người Trung Quốc khi nhắc đến Con đường tơ lụa, không thể không nhắc đến trước là Trương Khiên, sau là Phó Giới Tử. Ban Siêu ném bút tòng quân, chính là muốn học theo 2 bậc tiền nhân này.

Hậu sự
------

Phó Giới Tử được phong tước Nghĩa Dương hầu (義陽侯). Năm 65 TCN, Giới Tử chết, con trai Phó Sưởng (傅敞) phạm tội, không được thừa kế, xóa bỏ phong quốc.

Trong những năm Nguyên Thủy (1 CN - 5 CN), chắt của Phó Giới Tử là Phó Trường (傅長) được nối tước Nghĩa Dương hầu. Đến khi Vương Mãng soán ngôi thì bị hủy.

Các đại thần Tào Ngụy Phó Tốn, Phó Hỗ là hậu duệ của Phó Giới Tử, thành lập nên môn phiệt Bắc Địa Phó thị.

Tham khảo
---------

* *Hán thư*

Chú thích
---------

1. ↑  Nay là Khánh Dương, Cam Túc
**Lư Khanh** (giản thể: 卢卿; phồn thể: 盧卿; bính âm: *Lu Qing*; ? - 166 TCN), hay **Lữ Khanh** (旅卿), là tướng lĩnh, khai quốc công thần nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Cuộc đời
--------

Lư Khanh là hậu duệ của công tộc Khương Tề thời Xuân Thu. Cuối thời Tần, Lư Khanh làm tướng quân nước Tề, dưới quyền Tề vương Điền Quảng.

Năm 203 TCN, tướng Hán là Hàn Tín xuất quân đánh chiếm nước Tề. Lư Khanh khi đó là tướng trấn thủ biên cảnh Vô Diêm, đầu hàng Hàn Tín. Nhờ đó mà quân Hán có thể nhanh chóng chém Tề vương Quảng, bình định đất Tề.

Năm 202 TCN, Lư Khanh theo Tề vương Tín đánh Sở, tham dự trận Cai Hạ tiêu diệt Sở vương Hạng Vũ. Không lâu sau, Tề vương Tín bị tước binh quyền, Lư Khanh trở thành tướng Hán.

Năm 200 TCN, Lư Khanh theo đại quân đánh Hàn vương Tín ở đất Đại, nhờ công lao trên mà được phong hầu.

Năm 199 TCN, Lư Khanh thụ phong Xương hầu (昌侯), thực ấp 1.000 hộ. Đất phong nằm ở huyện Xương.

Năm 177 TCN, nhân lúc Hán Văn đế đem quân chống trả Hung Nô, Tế Bắc vương Lưu Hưng Cư thừa cơ phát động phản loạn. Văn đế lấy Cức Bồ hầu Sài Vũ làm Đại tướng quân, chỉ huy bốn tướng quân Xương hầu Lư Khanh, Cung hầu Lư Bãi Sư, Ninh hầu Ngụy Tốc, Thâm Trạch hầu Triệu Tương Dạ đem quân bình định. Tế Bắc vương tuyệt vọng tự sát.

Năm 166 TCN, quân Hung Nô xâm lấn vượt qua Tiêu quan, giết chết Bắc Địa đô úy Ngang. Hán Văn đế lấy Trung úy Chu Xá, Lang trung lệnh Trương Vũ làm tướng quân tập hợp 10 vạn quân ở Trường An sẵn sàng xuất chinh, lại lấy Thành hầu Đổng Xích, Du hầu Loan Bố làm tướng quân, Xương hầu Lư Khanh làm Thượng quận tướng quân, Ninh hầu Ngụy Tốc làm Bắc tướng quân, Long Lự hầu Chu Táo làm Lũng Tây tướng quân, dưới quyền Đại tướng quân Đông Dương hầu Trương Tương Như đánh đuổi Hung Nô ra khỏi biên tái.

Không lâu sau, Lư Khanh chết, thụy Ngữ hầu. Con trai Lư Thông tập tước. Năm 154 TCN, Lư Thông hưởng ứng chư hầu nổi loạn, hầu tước bị hủy.

Gia đình
--------

* Lư Thông (盧通; ? - ?) hay Lữ Thông (旅通), con trai của Lư Khanh. Năm 154 TCN, cùng các vua chư hầu phát động loạn bảy nước, đất phong bị tước.

Tham khảo
---------

* Tư Mã Thiên, *Sử ký*.
* Ban Cố, *Hán thư*.

Chú thích
---------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ban Cố, *Hán thư*, quyển 16, Biểu, *Cao Huệ Cao hậu Văn công thần biểu*.
2. 1 2 3 4 5 6  Tư Mã Thiên, *Sử ký*, quyển 18, Biểu, *Cao Tổ công thần hầu giả niên biểu*.
3. 1 2  Tư Mã Thiên, *Sử ký*, quyển 10, Bản kỷ, *Hiếu Văn bản kỷ*.
4. ↑  Ban Cố, *Hán thư*, quyển 94 (thượng), Liệt truyện, *Hung Nô truyện (thượng)*.
5. 1 2  Tư Mã Thiên, *Sử ký*, quyển 22, Biểu, *Hán hưng dĩ lai tướng tướng danh thần niên biểu*.
**William Francis "Willie" Sutton, Jr.** (30 tháng 6 năm 1901 - 2 tháng 11 năm 1980) là một tên cướp ngân hàng tại nước Mỹ. Trong suốt bốn mươi năm sự nghiệp tội phạm của mình, ông đã đánh cắp một số tiền ước tính khoảng 2 triệu USD, và cuối cùng đã dành hơn nửa cuộc đời của mình trong nhà tù và vượt ngục ba lần.

Thời thơ ấu
-----------

Sutton được sinh ra trong một gia đình người Mỹ gốc Ireland trong một khu phố ở Greenpoint, Brooklyn. Ông là người thứ tư trong gia đình có năm người con.

Sự nghiệp tội phạm
------------------

Ông quay sang tội phạm ở tuổi trẻ, mặc dù trong suốt sự nghiệp tội phạm chuyên nghiệp của mình, ông đã không giết bất cứ ai. Mô tả bởi Mafioso Donald Frankos là "một chàng trai có đôi mắt sáng, chỉ cao 5'7 feet ". Các tù nhân coi Sutton là một "đầu già khôn ngoan" trong giới tội phạm. Trong cuộc trò chuyện với Donald Frankos ông buồn bã hồi tưởng về những ngày bạo lực và hỗn loạn trong những năm 1920 và 1930 khi ông đang tích cực trong cướp ngân hàng và sẽ luôn luôn nói với người bị kết án chung thân như ông. Ông luôn luôn là một quý ông, dí dỏm và phi bạo lực. Sutton là một tên cướp ngân hàng thường mang theo một khẩu súng lục hoặc tiểu liên Thompson. Ông đã từng nói: "Bạn không có thể cướp một ngân hàng nếu không quyến rũ và cá tính".

Tham khảo
---------

Liên kết ngoài
--------------

* "Willie Sutton, Urbane Scoundrel" *New York Times*, ngày 17 tháng 2 năm 2002
* Notable Names Database (NNDB) Willie Sutton
* 'Willie Sutton Is Dead At 79', New York Times obituary, ngày 19 tháng 11 năm 1980 Lưu trữ 2008-12-08 tại Wayback Machine
* Contract Killer: The Explosive Story of the Mafia's Most Notorious Hit Man Donald "Tony the Greek" Frankos by William Hoffman and Lake Headley

|  |  |
| --- | --- |
| Tiêu đề chuẩn Sửa dữ liệu tại Wikidata | 
* ISNI: 0000 0000 3957 9153
* LCCN: no91029898
* NTA: 128266562
* SUDOC: 254614124
* VIAF: 75880759
* WorldCat Identities: lccn-no91029898

 |

| Dữ liệu nhân vật |
| --- |
| TÊN | Sutton, Willie |
| TÊN KHÁC |  |
| TÓM TẮT | American bank robber |
| NGÀY SINH | ngày 30 tháng 6 năm 1901 |
| NƠI SINH |  |
| NGÀY MẤT | ngày 2 tháng 11 năm 1980 |
| NƠI MẤT | Spring Hill, Florida |
**Sinh lý học môi trường** (Tiếng Anh: **Ecophysiology**)(từ tiếng Hy Lạp οἶκος, *oikos*, "nhà (giữ)"; φύσις, *Physis,* "bản chất, nguồn gốc"; và -λογία, *-logia*) hoặc **sinh thái sinh lý học** là một nhánh của sinh học nghiên cứu về cách các sinh vật có thể thích nghi với điều kiện của môi trường. Nó liên quan chặt chẽ đến sinh lý so sánh và sinh lý tiến hóa. Ernst Haeckel tạo ra thuật ngữ **bionomy** và đôi khi được sử dụng như một từ đồng nghĩa.

Thực vật
--------

Sinh lý học thực vật chủ yếu liên quan đến hai chủ đề: cơ chế (cách thực vật cảm nhận và phản ứng với thay đổi môi trường) và nhân rộng hoặc tích hợp (cách phản ứng với các điều kiện biến đổi cao, ví dụ: độ dốc từ ánh sáng mặt trời đến 95% trong tán cây với nhau) và tác động tập thể của chúng đối với sự tăng trưởng thực vật và trao đổi khí có thể được hiểu trên cơ sở này.

Trong nhiều trường hợp, động vật có thể thoát khỏi các yếu tố môi trường không thuận lợi như nóng, lạnh, hạn hán hoặc lũ lụt, trong khi thực vật không thể di chuyển và do đó phải chịu đựng các điều kiện bất lợi hoặc bị diệt vong. Do đó, thực vật có kiểu hình dẻo dai và có một loạt các gen hỗ trợ cho sự thích nghi với các điều kiện thay đổi. Người ta đưa ra giả thuyết rằng số lượng lớn gen này có thể được giải thích một phần bởi nhu cầu của các loài thực vật để thích nghi với nhiều điều kiện khác nhau.

### Thức ăn

Như với hầu hết các yếu tố phi sinh học, cường độ ánh sáng (chiếu xạ) có thể là cả dưới mức tối ưu và quá mức. Cường độ ánh sáng cũng là một thành phần quan trọng trong việc xác định nhiệt độ của các cơ quan thực vật (ngân sách năng lượng). Đường cong phản ứng ánh sáng của quang hợp thuần (đường cong PI) đặc biệt hữu ích trong việc mô tả khả năng chịu đựng của cây đối với các cường độ ánh sáng khác nhau.

Ánh sáng dưới mức tối ưu (bóng râm) thường xảy ra ở gốc của tán cây hoặc trong môi trường dưới tán cây. Cây chịu bóng râm có một loạt các thích nghi để giúp chúng tồn tại với số lượng và chất lượng ánh sáng thay đổi điển hình của môi trường bóng râm.

Tham khảo
---------

1. ↑  Ernst Haeckel, *The Wonders of Life*: "I proposed long ago to call this special part of biology œcology (the science of home-relations) or bionomy." "
**Isabelle xứ Bourgogne** (tiếng Pháp: *Isabelle de Bourgogne*; 1270 – tháng 8 năm 1323), đôi khi được gọi là **Élisabeth** hoặc **Agnès**, là vương hậu Đức với tư cách người vợ thứ hai và cũng là cuối cùng của vua Đức Rudolf I. Bà là con gái thứ hai của Công tước Hugues IV xứ Bourgogne và người vợ kế là Beatrice của Navarra.

Năm 1272, Isabelle, khi đó mới 2 tuổi, đã được sắp đặt hứa hôn với công tử Charles de Dampierre chỉ mới 6 tuổi, là con của Bá tước Robert III xứ Flandre và người vợ đầu tiên của ông là Blanche của Sicily. Hôn ước này về sau không thành hiện thực vì Charles đã sớm qua đời vào năm 1277.

Ngày 6 tháng 2 năm 1284, Isabelle trở thành người vợ thứ hai của vua La Mã Đức Rudolf I. Khi đó, cô dâu chỉ mới 14 tuổi, còn chú rể đã 66 tuổi. Isabelle khi đó thậm chí còn nhỏ hơn nhiều so với hầu hết những đứa con mà Rudolf có với người vợ đầu tiên là Gertrud xứ Hohenberg. Cuộc hôn nhân của họ chỉ thuần túy là mối liên kết chính trị nhằm thể hiện sự ủng hộ của gia tộc Bourgogne với Rudolf. Đổi lại, Rudolf đã phong lãnh địa *Dauphiné de Viennois* làm thái ấp cho anh trai của Isabelle, Công tước Robert II xứ Bourgogne.

Tuy nhiên, cuộc hôn nhân chính trị này sớm kết thúc với cái chết của Rudolf I vào ngày 15 tháng 7 năm 1291. Rudolf và Isabelle cũng không có con chung, vì vậy Rudolf được các con trai từ cuộc hôn nhân trước là Albert I và Rudolph II kế vị đồng cai trị Công quốc Áo. Isabelle trở lại Công quốc Bourgogne và được anh mình phong tước vị *Lệnh bà xứ Vieux-Château* (*Dame de Vieux-Château*) vào ngày 20 tháng 11 năm 1294.

Bà kết hôn lần thứ hai với Pierre IX xứ Chambly, Lãnh chúa xứ Neauphle. Ông qua đời vào khoảng năm 1319. Hai người có với nhau hai con trai, Louis và Jean, và ít nhất một con gái: Jeanne de Chambly, Dame de Neauphle, Thorigny và Persan.

Sau khi qua đời, Isabelle được chôn cất trong tu viện dòng Augustinô ở Paris.

Chú thích
---------

1. 1 2  *Philippe Le Bel et la Noblesse Franc-Comtoise*, Frantz Funck-Brentano, *Bibliothèque de l’École des chartes*, Vol. 49 (1888), 9.

Liên kết ngoài
--------------

* Marek, Miroslav. "A listing of descendants of Hugh IV, Duke of Burgundy". Genealogy.EU.
* Listing of male-line descendants of the Vienne family
* Listing of mae-line descendants of the Vergy family
**Giáo phận vương quyền Münster** (tiếng Đức: *Fürstbistum Münster*, *Bistum Münster* hoặc *Hochstift Münster*) là một Thân vương quốc giáo hội lớn trong Đế chế La Mã Thần thánh, nằm ở phía Bắc của bang Nordrhein-Westfalen và phía Tây của bang Niedersachsen, Đức ngày nay. Từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII, nó thường được tổ chức dưới sự liên minh cá nhân với một hoặc nhiều thân vương quốc giáo hội lân cận như Tuyển hầu xứ Cologne, Giáo phận vương quyền Paderborn, Giáo phận vương quyền Osnabrück, Giáo phận vương quyền Hildesheim và Giáo phận vương quyền Liège.

Münster giáp các Tỉnh Thống nhất ở phía Tây, Công quốc Cleves, Vest Recklinghausen và Bá quốc Mark ở phía Nam, Giáo phận vương quyền Paderborn và Giáo phận vương quyền Osnabrück ở phía Đông. Ở phía Bắc và Đông Bắc giáp Đông Frisia, Công quốc Oldenburg và Tuyển hầu xứ Hannover (ước tính năm 1692).

Giống như tất cả các Giáo phận vương quyền khác của Đế quốc La Mã Thần thánh, điều quan trọng là phải phân biệt giữa Giáo phận vương quyền Münster và Giáo phận Münster mặc dù cả hai thực thể đều được cai trị bởi cùng một cá nhân. Các giáo phận nói chung lớn hơn các Giáo phận vương quyền tương ứng và ở những khu vực vượt ra ngoài phạm vi của Giáo phận vương qyền thì quyền lực của Giám mục vương quyền hoàn toàn chỉ là giám mục bình thường và bị giới hạn trong các vấn đề tâm linh.

Tham khảo
---------

* Bản mẫu:Catholic

Liên kết ngoài
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Giáo phận vương quyền Münster***. |

* Map of the Bishopric of Münster in 1789
**Rệp ngô** hay **rệp lá ngô** hay **rệp cờ hại ngô** (Danh pháp khoa học: *Rhopalosiphum maidis*; trước đây là *Aphis maydis*) là một loài rệp trong họ rệp Aphididae, chúng chuyên ký sinh và hại cây ngô, chúng là đối tượng hại quan trọng đối với người trồng ngô. Đôi khi loài dịch hại này rất trầm trọng đối với cây ngô ở nhiều vùng trồng ngô, nhất là vào những thời điểm thời tiết có ẩm độ cao trong năm. Rệp chủ yếu hại lá ngô. Khi ngô trỗ cờ, rệp chích hút dịch lá bao cờ, làm lá bạc trắng và bao phấn bị khô dẫn đến thiếu phấn. Rệp còn hại râu ngô làm râu bị khô không có khả năng thụ phấn

Đặc điểm
--------

Rệp ngô sinh sản theo lối đơn tính và đẻ con. Trong quần thể rệp thường thấy nhiều loại hình: Rệp cái không cánh, rệp cái có cánh và rệp con. Rệp trưởng thành có hai loại hình, rệp có cánh và rệp không cánh dài 1,5 - 2,3 mm, màu vàng nhạt hoặc xanh xám, cơ thể hình bầu dục, thân mềm. Chân và tuyến tiết sáp ngắn, màu xanh đen. Rệp cái có cánh có đầu, ngực màu đen và bụng màu xanh. Rệp non màu xanh sáng, chân và tuyến tiết sáp giống như trưởng thành có màu đen.

Biến thái
---------

Rệp non trải qua 7 - 10 lần lột xác mới thành rệp trưởng thành. Một năm có từ 7 - 10 lứa. Rệp là loài ưa ẩm, xuất hiện trên đồng ruộng vào khoảng tháng 10, 11 phát triển nhiều trong tháng 1, tháng 2 lúc ẩm độ không khí cao. Từ tháng 4 trở đi số lượng rệp giảm dần. Trong mùa hè chỉ thấy rệp xuất hiện lẻ tẻ. Những ruộng gieo dầy, ẩm độ không khí cao rệp phát triển mạnh. Đầu vụ ngô đông xuân, rệp cái có cánh từ các cây ký chủ bay tới các ruộng ngô. Ở đây rệp tiếp tục sinh sản và phát triển. Rệp non lớn lên gây hại trên cây ngô. Thiên địch của rệp là một số loài bọ rùa và ấu trùng ruồi Sirphus sp.

Phá hoại
--------

Rệp hút nhựa ở trên nhiều bộ phận của cây như lá non, bông cờ, lá bi, nõn ngô, bẹ lá làm cho cây ngô mất hết dinh dưỡng, cây trở nên còi cọc, yếu ớt, bắp bé đi, hoặc không hình thành bắp nếu bị hại từ giai đoạn cây còn nhỏ, chất lượng hạt xấu kém. Rệp phá hại làm giảm năng suất và phẩm chất ngô rõ rệt. Ngoài cây ngô chúng còn có nhiều loại cây ký chủ khác như: kê, cao lương, mía, cỏ trồng làm thức ăn cho gia súc.. Mặt khác chúng còn là môi giới truyền virus gây một số bệnh cho cây bắp như bệnh vàng lùn, bệnh khảm lá, bệnh đỏ lá.

Tham khảo
---------

1. ↑  Fauna Europaea
2. 1 2  "Phòng trừ rệp hại ngô". Báo Nông nghiệp Việt Nam. 23 tháng 12 năm 2009. Truy cập 18 tháng 8 năm 2015.
3. ↑  "Các loại sâu, bệnh hại Ngô và biện pháp phòng trừ". Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 10 năm 2015. Truy cập 19 tháng 8 năm 2015.
4. ↑  "Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn Vĩnh Phúc". Cổng TTĐT tỉnh Vĩnh Phúc. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2016. Truy cập 18 tháng 8 năm 2015.
5. ↑  "Chi cục bảo vệ thực vật Phú Thọ". Truy cập 18 tháng 8 năm 2015.
Sóng xung áp
Biểu diễn sự lan truyền của sóng xung đa hướng trên lưới 2d (hình dạng thực nghiệm)
**Sóng dọc** là sóng trong đó sự dịch chuyển của môi trường cùng hướng với hoặc ngược hướng với hướng truyền của sóng. Sóng dọc cơ còn được gọi là *sóng nén*, bởi vì chúng nén và độ chân không trong khi di chuyển thông qua một phương tiện,và *sóng áp lực*, bởi vì chúng làm tăng và giảm áp suất.

Một loại sóng chính khác là sóng ngang, trong đó các li độ của môi trường nằm vuông góc với hướng truyền. Một số sóng ngang là cơ học, có nghĩa là sóng cần một phương tiện để truyền qua. Sóng cơ ngang cũng được gọi là "sóng cắt".

Các ví dụ
---------

Sóng dọc bao gồm sóng âm thanh (dao động trong áp suất, hạt li độ và vận tốc hạt truyền trong môi trường đàn hồi) và sóng P địa chấn (được tạo ra bởi động đất và các vụ nổ).

Trong các sóng dọc, sự dịch chuyển của môi trường song song với sự lan truyền của sóng và sóng có thể là thẳng hoặc tròn. 

### Sóng âm thanh

Trong trường hợp sóng âm hài hòa theo chiều dọc tần số và bước sóng có thể được miêu tả bởi các công thức

{\displaystyle }
Trong đó:

* *y* là sự dịch chuyển của các điểm trên làn sóng âm.;
* *x* là là khoảng cách sóng đã di chuyển;
* *t* là thời gian trôi qua,
* *y*0 là biên độ dao động,
* *c* là tốc độ của sóng
* *w* là tần số góc của sóng.

x/c là khoảng thời gian sóng đi được khoảng x

Tần số (*f*) của sóng có công thức là:

{\displaystyle }
Bước sóng có thể được tính là mối quan hệ giữa tốc độ của sóng và tần số thông thường.

{\displaystyle }
Đối với sóng âm thanh, biên độ của sóng là chênh lệch giữa áp suất của không khí không bị xáo trộn với áp suất tối đa do sóng gây ra.

Tốc độ lan truyền của âm thanh phụ thuộc vào trạng thái vật chất, nhiệt độ và thành phần của vật chất mà nó truyền qua.

### Sóng áp lực

Trong môi trường đàn hồi có độ cứng,dao động sóng áp suất có dạng,

{\displaystyle }
{\displaystyle }
Trong đó:

* y0 là biên độ dao động của sóng.
* k là độ đàn hồi.
* x là khoảng sóng truyền dược.
* ω là tần số góc.
* t thời gian.
* φ là pha ban đầu.

Lực phục hồi, hoạt động để trả phương tiện về vị trí ban đầu, được cung cấp bởi mô đun số lượng lớn của phương tiện.

Điện từ
-------

Phương trình Maxwell dẫn đến dự đoán sóng điện từ trong chân không, là phương ngang (trong đó điện trường và từ trường thay đổi vuông góc với hướng truyền). Tuy nhiên, sóng có thể tồn tại trong thể plasma hoặc không gian hẹp, được gọi là sóng plasma, mà có thể là sóng dọc hoặc ngang, hoặc một hỗn hợp của cả hai. Sóng plasma cũng có thể xảy ra trong từ trường không lực.

Đọc thêm
--------

* Sóng
* Sóng ngang

Tham khảo
---------

1. ↑  Weisstein, Eric W. "*P-Wave*". Eric Weisstein's World of Science.
2. ↑  David J. Griffiths, Introduction to Electrodynamics,
3. ↑  John D. Jackson, Classical Electrodynamics, ISBN 0-471-30932-X.
4. ↑  Gerald E. Marsh (1996), Force-free Magnetic Fields, World Scientific, ISBN 981-02-2497-4
Sự lan truyền của các sóng trong thí nghiệm khe Young. Phần sóng giao nhau ở phía dưới tạo ra các vân giao thoa.
**Thí nghiệm khe Young**, được thực hiện lần đầu bởi Thomas Young vào khoảng năm 1805, là một thí nghiệm quang học chiếu ánh sáng qua hai khe hẹp và quan sát vân giao thoa trên màn ảnh nằm sau.

Các vân giao thoa cho thấy ánh sáng lan truyền như các sóng, do đó thí nghiệm này đã chứng tỏ tính chất sóng của ánh sáng, củng cố lý thuyết sóng ánh sáng Huygens.

Thí nghiệm khe Young cũng có thể được thực hiện với các chùm electron hay nguyên tử để cho thấy lưỡng tính sóng hạt của chúng, hay đơn giản là có thể quan sát với sóng nước.

Lịch sử
-------

Trước khi thí nghiệm khe Young được thực hiện, tính chất sóng của ánh sáng mới chỉ được đưa ra như một giả thuyết, dù khá thành công trong việc giải thích hiện tượng khúc xạ, và là tâm điểm của cuộc tranh luận giữa hai trường phái: một bên dẫn đầu bởi Isaac Newton với lý thuyết hạt ánh sáng của mình và bên kia là Christiaan Huygens với lý thuyết sóng ánh sáng.

Khoảng năm 1805, thầy thuốc và nhà vật lý người Anh Thomas Young đã thực hiện thí nghiệm của mình. Anh cắt một lỗ nhỏ trên một cửa sổ và bao phủ nó bởi một tấm bìa dày có một lỗ nhỏ ở đó và sử dụng một cái gương để làm lệch hướng chùm tia ánh sáng mảnh xuyên qua đó. Sau đó, anh dùng một thẻ nhỏ dày khoảng 1/13 inch, trên có hai khe nhỏ và đặt nó ở giữa chùm tia để chia chùm tia sáng thành hai luồng ánh sáng. Kết quả thu được trên tường là những vân giao thoa (các dải sáng và dải tối).

Hiện tượng quan sát được chỉ có thể được giải thích nếu hai chùm tia sáng đó lan truyền như các sóng. Các dải sáng trên tường là nơi hai đỉnh sóng giao nhau, các dải tối là nơi một đỉnh sóng giao thoa với một bụng sóng. Thí nghiệm của Young đã khẳng định sự lan truyền của ánh sáng như những sóng.

Vào năm 1924, nhà vật lý người Pháp Louis de Broglie đề xướng rằng electron và những hạt vật chất khác cũng có những thuộc tính sóng; ví dụ chúng có bước sóng liên hệ trực tiếp với động lượng qua công thức de Broglie.

Các thí nghiệm kiểm tra tính chất sóng của electron đã được thực hiện bởi Clinton Joseph Davisson và Lester Halbert Germer ở Phòng thí nghiệm Bells. Họ đã lặp lại thí nghiệm khe Young, thay chùm ánh sáng bằng chùm tia electron, và cũng quan sát được các vân giao thoa của electron. Thời điểm diễn ra thí nghiệm này hiện chưa rõ. Theo ông Peter Rodger, biên tập viên khoa học của tạp chí *Physics Today*, thì lần đầu tiên ông đọc được một bài viết về thí nghiệm này là năm 1961, và tác giả là nhà vật lý Claus Joensson ở Đại học Tueblingen (Tây Đức). Tuy nhiên, có lẽ thí nghiệm trên đã được thực hiện trước đó.

Tham khảo
---------

Liên kết ngoài
--------------

* Science's 10 Most Beautiful Experiments Lưu trữ 2006-04-27 tại Wayback Machine
* The double-slit experiment

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Thí nghiệm khe Young***. |