recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bản đồ Eswatini
**Eswatini** là một quốc gia nhỏ, nội lục ở Nam Phi, nằm giữa Mozambique và Cộng hòa Nam Phi. Quốc gia này nằm ở tọa độ địa lý 26°30′N 31°30′Đ﻿ / ﻿26,5°N 31,5°Đ﻿ / -26.500; 31.500. Diện tích của nó là khoảng 17.363 km vuông, 160 trong số đó là nước. Các khu vực chính của nước này là Hạ veld (Lowveld), Trung veld (Midveld) và Thượng veld (Highveld).

Khí hậu
-------

Khí hậu của Eswatini thay đổi từ nhiệt đới đến gần ôn đới. Các mùa ở đây đảo ngược với những mùa Bắc bán cầu với tháng 12 là giữa mùa hè và tháng sáu giữa mùa đông. Nói chung, mưa rơi chủ yếu trong những tháng mùa hè, thường ở dạng giông bão. Mùa đông là mùa khô. Lượng mưa hàng năm cao nhất trên Thượng veld ở phía Tây, từ 1.000 đến 2.000 mm (39,4 đến 78,7 in) tùy theo năm. Càng về phía Đông, mưa càng ít, với Hạ veld ghi nhận từ 500 đến 900 mm (19,7 đến 35,4 in) mỗi năm. Biến động về nhiệt độ cũng liên quan đến độ cao của các vùng khác nhau. Nhiệt độ tại đây ôn hòa và hiếm khi nóng một cách khó chịu trong khi Hạ veld có khí hậu ấm áp hơn, có thể ghi lại nhiệt độ khoảng 40 °C (104 °F) vào mùa hè.

Vị[*liên kết hỏng*] trí của Eswatini
Dưới đây là nhiệt độ trung bình tại Mbabane, theo mùa:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Mùa xuân | Tháng chín – Tháng mười | 18 °C (64,4 °F) |
| Mùa hè | Tháng mười một – Tháng ba | 20 °C (68 °F) |
| Mùa thu | Tháng tư – Tháng năm | 17 °C (62,6 °F) |
| Mùa đông | Tháng sáu – Tháng tám | 13 °C (55,4 °F) |

Bản đồ địa hình Eswatini.

Địa hình và thiên nhiên
-----------------------

Địa hình chủ yếu bao gồm núi và đồi, với một số đồng bằng có độ dốc vừa phải. Điểm thấp nhất là sông Đại Usutu, ở độ cao 21 mét, và cao nhất là núi Emlembe, ở độ cao 1.862 m. Là một quốc gia không giáp biển, Eswatini không có lãnh hải. Về biên giới trên bộ, đường biên giới với Mozambique dài 105 km và với Nam Phi dài 430 km.

### Tài nguyên thiên nhiên

Eswatini sở hữu các tài nguyên thiên nhiên sau: amiăng, than đá, đất sét, cassiterit, thủy điện, rừng, các mỏ vàng và kim cương nhỏ, đá mỏ, và đá tan. 670 km² đất của đất nước được tưới tiêu.

Bảng dưới đây mô tả việc sử dụng đất ở Eswatini:

| Sử dụng | Phần trăm diện tích |
| --- | --- |
| Đất trồng trọt | 9.77 |
| Trồng trọt dài hạn | 0.7 |
| Khác | 89.53 |

Tham khảo
---------

1. ↑  Discover the climate and geography of eSwatini

Liên kết ngoài
--------------

* European Digital Archive on the Soil Maps of the world - soil maps of Eswatini
**Đảng Lao động Bắc Triều Tiên** (tiếng Triều Tiên: 북조선로동당) (1946–1949) là một đảng cộng sản ở Bắc Triều Tiên, một tiền thân của Đảng Lao động Triều Tiên hiện nay. Đảng này đã được thành lập tại một đại hội từ ngày 28 tháng 8 đến ngày 30 tháng 8 năm 1946 thông qua một cuộc sáp nhập Văn phòng Bắc Triều Tiên của Đảng Cộng sản Triều Tiên và Đảng Tân Nhân dân. Kim Tu-bong, lãnh đạo của Đảng Tân nhân dân, đã được bầu làm chủ tịch đảng. Phó chủ tịch đảng là là Chu Nyong-ha và Kim Il-sung. Vào thời điểm thành lập, người ta cho rằng đảng này có khoảng 366.000 đảng viên được tổ chức thành khoảng 12.000 chi bộ.

Cuộc sáp nhập
-------------

Việc sáp nhập hai tổ chức trên của Triều Tiên có thể xem là tương tự như các cuộc sáp nhập khác diễn ra ở Đông Âu những năm sau Thế chiến II, như sự thành lập Đảng Thống nhất Xã hội chủ nghĩa Đức và Đảng Lao động Hungary. Việc sáp nhập hai đảng của Triều Tiên không phải là không phức tạp. Giữa hai tổ chức này có sự khác biệt về nền tảng xã hội của cán bộ và tư tưởng. Đảng Tân Nhân dân có số lượng trí thức đáng kể còn Đảng Cộng sản chủ yếu dựa vào tầng lớp công nhân và nông dân. Ngoài ra, những người cộng sản Bắc Triều Tiên đã có những bất đồng nội bộ, có nhiều phe phái hiện diện trong đảng mới thống nhất. Tại thời điểm thành lập đảng mới, các thảo luận đã nổi lên về vai trò của chủ nghĩa Marx Lenin làm nền tảng tư tưởng của đảng này.

Tham khảo
---------

1. ↑  Chosun Lưu trữ 2007-02-28 tại Wayback Machine.
2. ↑  Biography Lưu trữ 2007-09-30 tại Wayback Machine, KCCKP.
3. ↑  JStor.
4. 1 2  JStor.
5. ↑  KBS. Con số này dường như được lấy từ các nguồn chính thức của Bắc Triều Tiên. Các tác gia Xô Viết A. Gitovich và B. Bursov thì cho rằng đảng này có khoảng 160.000 đảng viên năm 1946.
**Desiree Ellis** là một cầu thủ bóng đá nữ đã nghỉ hưu ở Nam Phi và chơi bóng trong vai trò tiền vệ. Cô chơi bóng cho đội Spurs Ladies. Cô là thành viên sáng lập của đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Nam Phi và là đội trưởng thứ hai của đội tuyển quốc gia.

Sự nghiệp quốc tế
-----------------

Ellis đi xét duyệt để trở thành thành viên đội tuyển bóng đá nữ quốc gia và đã vượt qua bài kiểm tra này và cô sẽ góp mặt trong trận đấu quốc tế đầu tiên của đội. Cô thi đấu với Swaziland ở tuổi 30, trận đấu đáng chú ý diễn ra vào ngày 30 tháng 5 năm 1993 khi đội tuyển đã giành chiến thắng 14-0. Ellis lập hat-trick với hai cầu thủ khác.

Trong vòng loại World Cup 1995, Nam Phi đã đánh bại Zimbabwe, Zambia và Angola với các tỉ số ấn tượng lần lượt là: 10-1, 11-5 và 6-4 nhưng kết thúc giải đấu khi bị Nigeria đánh bại 11-2. Khi Nam Phi đăng cai Giải vô địch Phụ nữ Châu Phi năm 2000, cô trở thành đội trưởng của đội bóng sau này trở thành á quân của giải. Năm 2000, Ellis được đề cử cùng với Mercy Akide và Florence Omagbemi cho danh hiệu Cầu thủ bóng đá nữ châu Phi của năm.

Ellis đã được công nhận cho các đóng góp của cô cho bóng đá trong cùng năm khi cô nhận được một giải thưởng thể thao Tổng thống Bạc. Cô cũng đã dẫn dắt đội đến chiến thắng Cosaha Cup 2002. Trong 32 lần khoác áo Nam Phi, cô đã thắng 23 trận, chỉ thua bảy và hòa hai. Cô đã rút khỏi sự nghiệp bóng đá vào tháng 4 năm 2002 ở tuổi 38.

Tham khảo
---------

1. ↑  "For love of the game - IOL Cape Argus".
2. 1 2  "South Africa - Women - International Results". *www.rsssf.com*.
3. ↑  "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2019.
4. ↑  "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2019.
**Vườn quốc gia Awash** là một vườn quốc gia của Ethiopia. Trải dài qua mũi phía nam của vùng Afar và góc đông bắc khu vực Đông Shewa của vùng Oromia, vườn quốc gia này nằm cách thủ đô Addis Ababa 225 km về phía đông (một vài km tây của Awash), với ranh giới phía nam dọc theo sông Awash. Nó bao gồm diện tích 850 km² rừng keo và đồng cỏ. Đường cao tốc Addis Ababa - Dire Dawa chạy qua vườn quốc gia này ngăn cách đồng bằng Illala Saha ở phía nam với thung lũng Kudu ở phía bắc. Ở phía nam của vườn quốc gia là thung lũng Awash có những thác nước tuyệt đẹp còn tại Thung lũng Kudu phía trên ở Filwoha là những suối nước nóng xen giữa những lùm cây cọ

Vườn quốc gia Awash được thiết lập năm 1966, dù đạo luật quy định sự tồn tại của nó không hoàn toàn được thông qua cho đến ba năm sau. Khi thành lập vườn quốc gia này, cũng như đồn điền mía đường Metehara ở phía nam, sinh kế của người dân bản địa Karayyu Oromo đã bị đe dọa - một tác động trái với ý định ban đầu của chính phủ Ethiopia về việc các cơ sở này phục vụ lợi ích cho người dân địa phương.

Vườn quốc gia là nơi có hệ động vật đa dạng bao gồm hà mã, cá sấu sông Nin, sư tử, linh cẩu, báo săn, báo hoa mai, linh dương Soemmerring, ngựa vằn, hươu cao cổ, linh dương dik-dik Salt, linh dương Kudu lớn, linh dương Kudu nhỏ, lợn bướu thông thường, khỉ đầu chó olive, khỉ đầu chó Hamadryas, chó hoang châu Phi, đặc biệt phải kể đến 335 cá thẻ linh dương sừng thẳng Đông Phi quý hiếm. Đây cũng là nơi trú ẩn của 453 loài chim bản địa, trong đó có đà điểu. Trâu rừng châu Phi, voi châu Phi và tê giác từng có mặt tại vườn quốc gia những nay đã không còn.

Ghi chú
-------

1. ↑  Philip Briggs, *Ethiopia: The Bradt Travel Guide*, 3rd edition (Chalfont St Peters: Bradt, 2002), pp. 335f

Liên kết ngoài
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Vườn quốc gia Awash***. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikivoyage có cẩm nang du lịch về ***Vườn quốc gia Awash***. |

* Bản mẫu:WDPA
* Former official site
* Description of the National Park and its animals Lưu trữ 2020-02-24 tại Wayback Machine

| * x
* t
* s
Vườn quốc gia tại Ethiopia |
| --- |
| Vườn quốc gia | 
* Abijatta-Shalla
* Alatash
* Awash
* Bale
* Chebera Churchura
* Gambella
* Kafta Sheraro
* Mago
* Maze
* Nechisar
* Omo
* Semien
* Yangudi Rassa

 |
| Khu bảo tồn động vật hoang dã | 
* Didessa
* Harar
* Kuni-Muktar
* Senkele
* Chelbi
* Yabelo

 |
**Vườn quốc gia Biebrza** (tiếng Ba Lan: *Biebrzański Park Narodowy* ) là một công viên quốc gia ở Podlaskie Voivodeship, đông bắc Ba Lan, nằm dọc theo sông Biebrza.

Công viên quốc gia lớn nhất của Ba Lan trong tổng số 23 công viên, Vườn quốc gia Biebrza được thành lập vào ngày 9 tháng 9 năm 1993. Tổng diện tích của nó là 592.23 km², trong đó rừng bao phủ 155.47   km², cánh đồng và đồng cỏ bao phủ 181.82   km² và đầm lầy với diện tích 254.94   km².

Đầm lầy Biebrza
---------------

Đầm lầy Biebrza là phần quý giá nhất của công viên. Vườn quốc gia Biebrza bảo vệ các vùng đất rộng lớn và tương đối hoang sơ với nhiều loại thực vật độc đáo, các loài chim và động vật có vú ở vùng đất ngập nước quý hiếm như Nai sừng tấm và Hải ly và các động vật khác. Các vùng đất ngập nước Biebrza cũng như các thung lũng sông Narew là những trung tâm rất quan trọng để làm tổ, cho ăn và nghỉ ngơi của các loài chim. Năm 1995, công viên được chỉ định là một vùng đất ngập nước có ý nghĩa trên toàn thế giới và nằm dưới sự bảo vệ của Công ước Ramsar.

Đầm lầy Đỏ
----------

Phần quan trọng nhất của công viên là Red Marsh (*tiếng Ba Lan: *Rezerwat przyrody Czerwone Bagno** ), được bảo vệ rất nghiêm ngặt.

Trụ sở chính của công viên nằm ở làng Osowiec-Twierdza 8, trong khuôn viên Pháo đài Osowiec lịch sử từ thế kỷ 19, gần Goniądz.

Tham khảo
---------

1. ↑  "Biebrzański National Park". *Ramsar Sites Information Service*. Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2018.

Liên kết ngoài
--------------

* Tư liệu liên quan tới Biebrza National Park tại Wikimedia Commons
* Trang web chính thức
* Ban công viên quốc gia Ba Lan
* Được trao giải "EDEN - Điểm đến xuất sắc của Châu Âu" điểm đến du lịch phi truyền thống 2010

| * x
* t
* s
Các khu vực bảo tồn tại Ba Lan |
| --- |
| 
* *\** biểu thị Di sản thế giới
* *In nghiêng* biểu thị Khu dự trữ sinh quyển thế giới

 |
| Vườn quốc gia | 
* *Babia Góra*
* Białowieża\*
* Biebrza
* *Bieszczady*\*
* *Bory Tucholskie*
* Drawa
* Gorce
* *Kampinos*
* *Karkonosze*
* Magura
* Narew
* Ojców
* Pieniny
* *Polesie*
* Roztocze
* *Słowiński*
* Świętokrzyski
* Dãy núi Stołowe
* *Tatra*
* Ujście Warty
* Wielkopolska
* Wigry
* Wolin

 |
| Danh sách liên quan | 
* Khu dự trữ sinh quyển
* Công viên cảnh quan
* Khu bảo tồn thiên nhiên
* Khu Ramsar
* Di sản thế giới

 |
Thành phố Hồ Chí Minh có hai con đường cùng mang tên Pasteur tại Quận 1–Quận 3 và thành phố Thủ Đức. Bài này viết về con đường đi qua Quận 1 và Quận 3, khu vực trung tâm thành phố.
Góc đường Pasteur và đường Hàm Nghi 
**Đường Pasteur** là một tuyến đường tại khu vực trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh.

Vị trí
------

Đường Pasteur đoạn đi qua công viên 30 tháng 4 
Đây là tuyến đường một chiều dài khoảng 2,7 km, bắt đầu từ đường Võ Văn Kiệt ven rạch Bến Nghé thuộc Quận 1 và kết thúc tại đường Trần Quốc Toản thuộc Quận 3. Đường Pasteur và đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa là hai con đường chạy song song và lưu thông ngược chiều nhau tại khu vực trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh.

Lịch sử
-------

Ban đầu đoạn đường từ đường Võ Văn Kiệt (Bến Chương Dương trước đây) đến đường Lê Lợi ngày nay là con kênh do người Pháp đào thông ra rạch Bến Nghé để thoát nước. Hai con đường cặp theo kênh cũng được xây dựng và đặt là đường số 24. Năm 1865, một đường được đặt tên là Olivier, và đường kia là Pellerin. Về sau người Pháp lại cho lấp kênh, hai con đường nhập thành một và mang tên **đường Pellerin**.

Bên cạnh đó, Sài Gòn lúc này cũng có một con đường được người Pháp đặt tên là Pasteur, là con đường nối từ bờ sông Sài Gòn đến trước cổng bệnh viện quân y (tức bệnh viện Grall, sau là nhà thương Đồn Đất và nay là Bệnh viện Nhi đồng 2).

Năm 1955, chính quyền Sài Gòn đổi tên đường Pellerin thành **đường Pasteur**, đổi tên đường Pasteur cũ thành đường Đồn Đất (nay là đường Thái Văn Lung). Năm 1975, chính quyền Cộng hòa Miền Nam Việt Nam đổi tên đường Pasteur thành **đường Nguyễn Thị Minh Khai**; nhưng đến năm 1991, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh quyết định đổi lại là Pasteur như cũ.

Ghi chú
-------

1. ↑  Đây cũng là nơi đặt cơ sở đầu tiên của Viện Pasteur Sài Gòn trước khi dời về địa điểm hiện nay.
2. ↑  Còn tên đường Nguyễn Thị Minh Khai lúc này cũng được thành phố chuyển sang đặt cho một đoạn đường Xô Viết Nghệ Tĩnh từ ngã sáu Cộng Hòa đến cầu Thị Nghè (vốn là đường Hồng Thập Tự cũ trước năm 1975) như hiện nay.

Chú thích
---------

1. 1 2  "Bản đồ thành phố". *Cổng thông tin điện tử Thành phố Hồ Chí Minh*. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2022.
2. 1 2  Trần Hữu Quang (2012). *Hạ tầng đô thị Sài Gòn buổi đầu*. Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh. tr. 46–47. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 5 tháng 7 năm 2022.
3. 1 2  "Chuyện chưa kể những tên đường nước Việt - Kỳ cuối: Những con đường tên 'Tây' còn mãi với Sài Gòn". *Tuổi Trẻ Online*. 21 tháng 2 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2022.
4. 1 2  Trần Hữu Quang (2012). *Hạ tầng đô thị Sài Gòn buổi đầu*. Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh. tr. 21. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 5 tháng 7 năm 2022.
5. ↑  Xavier et Marie-Christine Guillaume (2004). *La Terre du Dragon – Tome I*. Paris: Publibook. tr. 61. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 3 năm 2023. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2023.

Xem thêm
--------

* Đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Thành phố Hồ Chí Minh
* Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh

* Cổng thông tin Thành phố Hồ Chí Minh
**Vườn quốc gia Bikin** (tiếng Nga:  **(национальный парк «Бикин»)**) là một vườn quốc gia được thành lập vào ngày 3 tháng 11 năm 2015 để bảo vệ khu vực rừng hỗn giao lớn nhất còn lại ở Bắc bán cầu cũng như 10% số lượng loài Hổ Amur hoang dã trên thế giới có mặt tại đây. Vườn quốc gia cũng được thành lập với mục đích bảo vệ văn hóa của 600 cư dân bản địa lưu vực sông Bikin sống trên khu vực này, họ là những người Udeghes và Nanai. Do kích thước của nó với những cánh rừng nguyên sinh, và đặc trưng của nó như là một rừng mưa ôn đới, vườn quốc gia này có một vị trí quan trọng như là một trung tâm đa dạng sinh học cả về động vật và thực vật. Về mặt hành chính, nó nằm tại Pozharsky, Primorsky thuộc Viễn Đông của Nga, trên sườn phía tây của dãy Sikhote-Alin. Thung lũng sông Bikin cũng được công nhận là Di sản thế giới của UNESCO như là một phần mở rộng của Sikhote-Alin vào năm 2018.

Mô tả
-----

Sông Bikin chảy theo hướng tây xuống sườn phía tây của Trung Sikhote-Alin, nối liền lưu vực sông Amur ở phía tây đến vùng Primorsky ở phía đông. Các lưu vực thoát nước của Bikin chạy qua một miền núi cô lập, bao phủ bởi rừng lá kim hỗn giao và rừng rụng lá, đổ vào sông Ussuri và sau đó là Amur và đổ ra Biển Okhotsk.

Với hơn 1.160.000 ha (4.500 dặm vuông), rừng tại đây không bị gián đoạn, cung cấp một nơi trú ẩn cho một số lượng lớn các loài dễ bị thương tổn. Tại đây ghi nhận 51 loài động vật có vú và 194 loài chim.

Vườn quốc gia mang khí hậu lục địa ẩm ướt theo Phân loại khí hậu Köppen với sự chênh lệch nhiệt độ theo mùa lớn, mùa hè nóng và có thể ẩm ướt còn mùa đông lạnh.

Tham khảo
---------

1. ↑  "In Russia, the National Park "Bikini"" (bằng tiếng Nga). World Wildlife Federation - Russia. `|url=` trống hay bị thiếu (trợ giúp); `|ngày truy cập=` cần `|url=` (trợ giúp)
2. ↑  "Climate Data, Khabarovsk". climate-data.org.

Liên kết ngoài
--------------

* UNESCO World Heritage Nomination - Bikin River Valley (Extension of the "Central Sikhote-Alin")

| * x
* t
* s
Vườn quốc gia Nga |
| --- |
| 
* Alaniya
* Alkhanay
* Anyuysky
* Bashkiriya
* Beringia
* Bikin
* Buzuluksky Bor
* Chavash Varmane Bor
* Chikoy
* Curonian Spit
* Kalevalsky
* Kenozersky
* Khibiny
* Khvalynsky
* Kislovodsk
* Kodar
* Koygorodsky
* Kytalyk
* Ladoga Skerries
* Vùng đất của Báo
* Losiny Ostrov
* Mariy Chodra
* Meshchyora
* Meshchyorsky
* Nechkinsky
* Nizhnyaya Kama
* Onezhskoye Pomorye
* Orlovskoye Polesye
* Paanajärvi
* Pleshcheyevo Ozero
* Pribaikalsky
* Prielbrusye
* Pripyshminskiye Bory
* Bắc Cực Nga
* Russky Sever
* Salair
* Saylyugemsky
* Samarskaya Luka
* Samursky
* Sebezhsky
* Dãy núi Sengileevskie
* Quần đảo Shantar
* Shorsky
* Shushensky Bor
* Smolenskoye Poozerye
* Smolny
* Sochi
* Taganay
* Tokinsko-Stanovoy
* Tunkinsky
* Udegeyskaya Legenda
* Ugra
* Valdaysky
* Vodlozersky
* Yugyd Va
* Zabaykalsky
* Zavidovo
* Zigalga
* Zov Tigra
* Zyuratkul

 |  |
Đối với các định nghĩa khác, xem Maha Thiha Thura (định hướng).

**Maha Thiha Thura** (tiếng Miến Điện: မဟာသီဟသူရ, phát âm [məhà θìha̰θùja̰]; có khi được viết là **Maha Thihathura**; sinh vào năm nào đó trong thập niên 1720, mất năm 1782) là một vị tướng quân kiệt xuất của Myanmar, là Tổng Tư lệnh quân Myanmar từ năm 1768 đến năm 1776. Ông được coi là nhà chiến lược quân sự tài ba, nổi tiếng trong lịch sử Myanmar với chiến công bốn lần đánh bại quân Thanh. Ông trở thành vị Tổng Tư lệnh giúp Vua Alaungpaya thống nhất Myanmar (1752–1759), lãnh đạo quân đội Myanmar ở Thái Lan, Lan Na, Luangprabang, và Manipur.

Các vị vua kế vị Alaungpaya đều tìm đến sự ủng hộ của vị tướng đầy ảnh hưởng này. Ông giữ vai trò quan trọng trong việc đưa Singu, con rể ông, lên ngôi vua Myanmar. Tuy nhiên, rồi ông lại bị thất sủng bởi chính vị vua/con rể này. Năm 1782, ông được Vua Phaungka, người đã lật đổ Singu ban cho chức Tể tướng. Khi đến lượt Phaungka bị Bodawpaya lật đổ chỉ sau 6 ngày ở ngôi, vị vua mới vẫn tiếp tục cho Maha Thiha Thura làm Tể tướng. Song, vị tướng già, người đã có công lớn trong việc đưa nhân dân Myanmar tới những thắng lợi vị đại nhất trong lịch sử dân tộc lại bị phát giác là có âm mưu lật đổ nhà vua, và đã bị xử tội chết.

Maha Thiha Thura được người Myanmar nhớ mãi như một trong những vị tướng lỗi lạc nhất của đất nước này. Năng lực chỉ huy của ông đã giúp dân tộc Myanmar đánh thắng một kẻ địch mạnh hơn mình gấp bội - quân Thanh. Chiến lược bao vây mà ông đã sáng tạo để chống lại quân Thanh trong trận Maymyo từng được các sử gia quân sự gọi là "cú đánh bậc thầy". Nhưng ông không chỉ là một nhà chiến lược quân sự lỗi lạc, mà còn sáng suốt tính toán được rằng một cuộc chiến tranh dai dẳng với quân Thanh sẽ chỉ tàn phá đất nước mình. Không nghe lời can gián của các tướng, ông đã đứng ra chịu trách nhiệm về thiết lập một hòa ước với quân Thanh vào năm 1769 dù đối phương đang sa lầy và ông đủ sức quét sạch quân Thanh để nhận được sự ca ngợi của nhà vua và dân chúng. Ông đã chấp nhận bị vua trừng phạt. Sử gia Htin Aung viết: "...hậu thế phải biết ơn ông không chỉ vì sự sáng suốt của ông mà còn cả vì ông đã không ích kỷ".

Tham khảo
---------

1. ↑  Maung Htin Aung (1967). *A History of Burma*. New York and London: Cambridge University Press. tr. 181.
2. ↑  GE Harvey (1925). *History of Burma*. London: Frank Cass & Co. Ltd. tr. 264.
3. ↑  Michael E. Haskew, Christer Joregensen, Eric Niderost, Chris McNab (2008). *Fighting techniques of the Oriental world, AD 1200-1860: equipment, combat skills, and tactics*. Macmillan. tr. 27–31. ISBN 0312386966, 9780312386962 Kiểm tra giá trị `|isbn=`: ký tự không hợp lệ (trợ giúp).Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
4. ↑  Htin Aung, p. 182
**Vườn quốc gia Cheile Nerei-Beușnița** (tiếng Romania: *Parcul Naţional Cheile Nerei-Beușniţa*) là một vườn quốc gia tại Rumani, thuộc hạt Caraș-Severin. Vườn quốc gia là một trong bảy kỳ quan tự nhiên của Rumani và cũng là một phần của Di sản thế giới Các khu rừng sồi nguyên sinh trên dãy Carpath và các khu vực khác của châu Âu được mở rộng thêm vào năm 2017.

Mô tả
-----

Vườn quốc gia nằm ở ranh giới phía tây nam của Rumani, phía nam dãy núi Anina (thuộc dãy núi Banat) thuộc hạt Caraş-Severin, giữa sông Nera và thượng nguồn sông Beu. Vườn quốc gia này có diện tích 36.758 ha được tuyên bố là một khu bảo tồn thiên nhiên vào năm 2000 đại diện cho cảnh quan đồi núi bao gồm các hẻm núi, hang động, khe nứt, thung lũng, thác nước cùng hệ động thực vật quý hiếm đặc hữu.

Vườn quốc gia mang khí hậu ôn đới lục địa với mua đông ôn hòa, mùa hè ấm áp, biên độ dao động nhiệt độ thấp, lượng mưa phong phú do ảnh hưởng từ Địa Trung Hải.

Động thực vật
-------------

Rừng hỗn giao.
Hệ thực vật đa dạng của châu Âu, Trung Âu, châu Âu-Áref>**(tiếng România)** natura2000.mmediu.ro - Cheile Nerei - Beuşniţa Lưu trữ 2015-12-29 tại Wayback Machine; retrieved on ngày 5 tháng 6 năm 2012</ref> bao gồm các loài cây, cây bụi bao gồm *Sồi châu Âu*, *Carpinus betulus*, Dẻ gai châu Âu, Ô liu, Sồi Thổ Nhĩ Kỳ, Sồi Cornish, Thanh tùng châu Âu, Sủi châu Âu, Tần bì Nam Âu, Phỉ Thổ Nhĩ Kỳ, *Cotinus coggygria*, Giác mộc, *Syringa vulgaris*.

Ngoài ra là các loài cây cỏ bao gồm Phong lan, Bối mẫu, Lanh, *Asplenium ceterach*, *Cephalaria*, Lan khỉ, *Gymnadenia conopsea*, *Corydalis*, *Crocus flavus*.

Động vật bao gồm các loài động vật có vú như: gấu nâu, Hươu nai, Sói xám, Rái cá thường, Linh miêu, Mèo rừng, Chồn thông châu Âu, Lửng châu Âu, Chuột chù lùn, Dơi. Các loài chim gồm Đại bàng vàng, Ưng Đông Âu, Bồng chanh, Cú đại bàng Á Âu, Cú Ural, Sẻ đất Châu Âu, Sả châu Âu... cùng rất nhiều các loài cá, bò sát, lưỡng cư.

Tham khảo
---------

1. ↑  eunis.eea.europa.eu - Cheile Nerei-Beu.niţa National Park[*liên kết hỏng*]; retrieved on ngày 4 tháng 6 năm 2012
2. ↑  protectedplanet.net - Cheile Nerei-Beuşniţa National Park, located Lưu trữ 2013-12-03 tại Wayback Machine; retrieved on ngày 4 tháng 6 năm 2012
3. ↑  **(tiếng România)** apmcs.anpm.ro - Environmental Protection Agenty Caraş-Severin; retrieved on ngày 4 tháng 6 năm 2012
4. ↑  **(tiếng România)** cdep.ro - Law No.5 of ngày 6 tháng 3 năm 2000; retrieved on ngày 4 tháng 6 năm 2012
5. 1 2  **(tiếng România)** spontana.robustit.com - Specii din flora spontană a României Lưu trữ 2012-03-05 tại Wayback Machine; retrieved on ngày 6 tháng 6 năm 2012

Liên kết ngoài
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikivoyage có cẩm nang du lịch về ***Vườn quốc gia Cheile Nerei-Beușnița***. |

* infocheilenerei.ro - Cheile Nerei-Beuşniţa National Park
**Đồng Thế Bình** (tiếng Trung: 童世平; bính âm: *Tóng Shìpíng*; sinh tháng 7 năm 1947) là Đô đốc Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (*PLAN*). Ông từng giữ chức vụ Chủ nhiệm Cục Chính trị Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, Chính ủy Đại học Quốc phòng Trung Quốc và Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Quân ủy Trung ương Trung Quốc.

Tiểu sử
-------

Đồng Thế Bình sinh tháng 7 năm 1947 ở Thượng Hải, quê gốc ở Trạm Giang, tỉnh Quảng Đông. Năm 1966, Đồng Thế Bình tốt nghiệp Trung học Khống Giang, thành phố Thượng Hải. Cùng năm, ông gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ông tốt nghiệp lớp tương quan khoa nghiên cứu tại Đại học Quốc phòng Trung Quốc.

Năm 1968, Đồng Thế Bình gia nhập Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc và từng đảm nhiệm chức vụ Trưởng ban Tuyên truyền, Cục Chính trị Hạm đội Đông Hải. Năm 1986, ông được bổ nhiệm làm Phó Trưởng Ban Tuyên truyền, Cục Chính trị Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Năm 1994, ông được bổ nhiệm giữ chức Trưởng Ban Tuyên truyền, Cục Chính trị Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, Chủ nhiệm Chính trị Căn cứ Bảo đảm Lữ Thuận Hải quân và Phó Chính ủy Căn cứ Bảo đảm Lữ Thuận Hải quân.

Tháng 7 năm 1998, Đồng Thế Bình được phong quân hàm Chuẩn đô đốc. Tháng 12 năm 2000, ông được bổ nhiệm giữ chức Chính ủy Căn cứ Hải quân Phúc Kiến. Tháng 6 năm 2003, Đồng Thế Bình được bổ nhiệm làm Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Quân khu Quảng Châu, Phó Chính ủy Quân khu Quảng Châu kiêm Bí thư Đảng ủy Hạm đội, Chính ủy Hạm đội Nam Hải. Tháng 7 năm 2004, ông được thăng quân hàm Phó Đô đốc.

Tháng 12 năm 2004, Đồng Thế Bình được bổ nhiệm giữ chức Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, Chủ nhiệm Cục Chính trị Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Tháng 12 năm 2005, ông được điều chuyển làm Ủy viên Đảng ủy Tổng cục Chính trị, Trợ lý Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Tháng 9 năm 2007, Đồng Thế Bình được bổ nhiệm làm Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Đại học Quốc phòng Trung Quốc. Tháng 10 năm 2007, tại Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 17, ông được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVII.

Tháng 12 năm 2009, ông được bổ nhiệm làm Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc kiêm Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Quân ủy Trung ương Trung Quốc. Ngày 19 tháng 7 năm 2010, ông được phong quân hàm Đô đốc. Tháng 10 năm 2012, Đồng Thế Bình nghỉ hưu, thay thế ông là Đỗ Kim Tài.

Tham khảo
---------

1. 1 2  童世平简历. *Kunluen* (bằng tiếng Trung). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 3 năm 2018. Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2015.

Liên kết ngoài
--------------

* Tiểu sử Đồng Thế Bình **(tiếng Anh)**
**Viện Đại học Thái Bình Dương** hay **Đại học Thái Bình Dương** (tiếng Anh: *The University of the Pacific*, viết tắt là *UOP* hay *Pacific*), là một viện đại học tư thục tọa lạc tại Stockton, California, Hoa Kỳ. Nó được thành lập ngày 10 - 7 - 1851, tại Santa Clara, được đặt dưới cái tên California College Wesleyan, nhưng sau đó được chuyển đến San Jose, và cuối cùng là Stockton năm 1923 cho đến ngày nay. Viện Đại học Thái Bình Dương được xem như là cơ sở giáo dục đại học lâu đời nhất của tiểu bang California.

Viện Đại học Thái Bình Dương có 3 trường trực thuộc: Trường Nha khoa tại San Francisco, trường Luật ở Sacramento, và trường Dược & Khoa học Y tế nằm ở Stockton. Trường được US News & World Report xếp trong nhóm 100 trường hàng đầu tại Mỹ. Đại học Thái Bình Dương cũng là ngôi nhà của Đài phát thanh sinh viên K-PAC và Tờ báo sinh viên Pacifican.

Nhân khẩu
---------

Đến năm 2007, trong khuôn viên Stockton có 4.646 học sinh (3470 sinh viên đại học, 535 sau đại học, 641 nghiên cứu sinh). Khoảng 83% là đến từ California, phần còn lại là từ 43 tiểu bang của nước Mỹ và 42 quốc gia khác.

Trường Đại học Thái Bình Dương Arthur A. Dugoni & Dentistry ở San Francisco có 516 sinh viên và trường Luật McGeorge ở Sacramento có 1.073 sinh viên.

Thống kê theo chủng tộc 

* Người Mỹ gốc Phi: 4%
* Châu Á / Thái Bình Dương: 31%
* Người Tây Ban Nha: 14%
* Đa sắc tộc: 4%
* Người Mỹ bản xứ: 1%
* Người nước ngoài không cư trú: 3%
* Người da trắng: 36%
* Không xác định: 5%
* Nam: 1556, chiếm 45%
* Nữ: 1914, chiếm 55%

Tham khảo
---------

1. ↑  As of ngày 31 tháng 3 năm 2011. "NCSE PUblic Tables Endowment Market Values" (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 29 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2012.
2. ↑  "Key Dates in Pacific's History". University of the Pacific. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 10 năm 2011. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2007.
3. ↑  "Common Data Set for 2007". University of the Pacific. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 10 năm 2011. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.
**Viện Đại học Oregon State** hay **Đại học Oregon State** (tiếng Anh: *Oregon State University* hay OSU) là viện đại học công lập có chế độ giáo dục hỗn hợp dành cho cả nam lẫn nữ sinh, tọa lạc ở thành phố Corvallis, tiểu bang Oregon, Hoa Kỳ. OSU đào tạo các học vị cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ ngoài ra còn tạo nhiều cơ hội cho việc nghiên cứu. Trường có hơn 200 chương trình cấp bằng học thuật. Các chương trình đào tạo hàng đầu được công nhận cấp quốc gia của đại học tiểu bang Oregon là công nghệ hạt nhân, sinh thái học, lâm nghiệp, y tế cộng đồng, hóa sinh, động vật học, hải dương học, khoa học thực phẩm và dược phẩm. Trong những năm gần đây, chương trình giáo dục khai phóng của trường OSU cũng nhận được nhiều sự quan tâm. Có khoảng hơn 200.000 người đã học tại đại học tiểu bang Oregon kể từ khi nó được thành lập năm 1868. Quỹ Carnegie xếp loại Đại học tiểu bang Oregon là trong những trường đại học có hoạt động nghiên cứu rất cao.

Oregon State là một trong 73 trường đại học được chính phủ Hoa Kỳ cấp đất. Không chỉ vậy, nhà trường cũng được chính phủ ưu ái cấp cho vùng biển riêng, không gian vũ trụ, và cơ sở năng lượng mặt trời, làm cho nó trở thành một trong hai tổ chức và là trường đại học công lập duy nhất có được tất cả bốn tài sản: đất, biển, vũ trụ và mặt trời (Đại học Cornell là tổ chức thứ 2 cũng được như vậy). Ngoài việc được Chính phủ liên bang cung ứng cho không gian nghiên cứu rộng lớn, hằng năm OSU còn nhận được rất nhiều tài trợ cho nghiên cứu, hơn tất cả các tổ chức giáo dục đại học công lập khác ở tiểu bang Oregon cộng lại.

### Xếp hạng

OSU có các chuyên ngành, tiểu ngành và các chương trình đào tạo đặc biệt nhiều hơn tất cả các đại học hay cao đẳng ở tiểu bang Oregon.

Theo bảng xếp hạng năm 2007 của tạp chí STACK, đại học bang Oregon đã được chọn là một trong 50 trường đại học công lập hàng đầu với tiêu chí "học thuật, cơ hội phát huy thể chất và hiệu suất tổng thể." Trường được xếp hạng 29 làm cho nó trở thành một trong hai trường đại học Tây Bắc duy nhất trong top 30 và là trường đại học duy nhất từ tiểu bang Oregon nhận được một thứ hạng.

OSU là đại học dẫn đầu Hoa Kỳ về chuyên ngành lâm nghiệp học. Ngoài ra, trong số 53 chương trình lâm nghiệp học tại các trường đại học trên toàn Bắc Mỹ, trường Lâm Nghiệp của OSU được xếp hạng đầu trong một cuộc khảo sát năm 2006, "... đi đầu trong tổng số ấn phẩm khoa học, là nơi đầu tiên để tìm kiếm tài liệu "trích dẫn", và rất nhiều đồng nghiệp ủng hộ trao tặng nhận danh hiệu chương trình lâm nghiệp hàng đầu tại Bắc Mỹ."

Trong ấn bản năm 2011 của US News, đại học tiểu bang Oregon được xếp hạng 139 toàn quốc.

Tham khảo
---------
**Vympel NPO** là một công ty nghiên cứu và sản xuất tên lửa không đối không có trụ sở gần Moscow. Công ty còn tham gia các dự án phát triển tên lửa phòng không và hệ thống phòng thủ ABM. Công ty khởi đầu như một viện thiết kế trong thời kỳ Liên Xô.

Lịch sử
-------

Vympel được thành lập sau World War II với cái tên OKB-134, với Ivan I. Toropov là trưởng nhóm thiết kế. Tên lửa không đối không đầu tiên mà viện phát triển là tên lửa không đối không K-7. Tên lửa đầu tiên đi vào sản xuất hàng loạt của viện là K-13 (R-13) vào năm 1958. Toropov sau đó chuyển tới Nhà máy hàng không Tushino năm 1961 và thay thế ông là Andrey Lyapin. Khoảng giữa năm 1966 và 1968, OKB đổi tên thành Vympel. Năm 1977 Matus Bisnovat của viện OKB-4 Molniya qua đời, và tất cả các dự án phát triển tên lửa của viện này đã được chuyển giao cho Vympel. G. Khokhlov đứng đầu nhóm thiết kế cho đến năm 1981, khi Genadiy A. Sokolovski tiếp tục làm trưởng nhóm thiết kế thay ông.

Năm 1992, công ty GosMKB Vympel đi vào hoạt động thay cho OKB Vympel. Từ năm 1994 Sokolovski trở thành giám đốc phát triển của công ty.

Tháng 5 năm 2004 Tập đoàn tên lửa chiến thuật được thành lập và Vympel cùng với cơ sở thiết kế và phát triển tên lửa đã trở thành một công ty con của tập đoàn này.

Các dự án nổi tiếng
-------------------

### Tên lửa không đối không

* K-13/R-13 (AA-2 "Atoll")
* R-4 (AA-5 "Ash")
* R-23/R-24 (AA-7 "Apex")
* R-27 (AA-10 "Alamo")
* R-33 (AA-9 "Amos")
* R-37 (AA-13 "Arrow")
* R-40 (AA-6 'Acrid')
* R-60 (AA-8 "Aphid")
* R-73 (AA-11 "Archer")
* R-77 (AA-12 "Adder")

### Tên lửa không đối đất

* Kh-29 (AS-13 "Kedge")
* Terra-3 laser

### Tên lửa đất đối không

* 3M9 SA missile (SA-6 "Gainful") for Kub missile system.
* ABM-1 Galosh

Tham khảo
---------

1. ↑  Aviation.ru - GosMKB «Vympel» Lưu trữ 2006-10-08 tại Wayback Machine
2. ↑  Federation of American Scientists - AA-1 ALKALI Lưu trữ 2005-11-05 tại Wayback Machine
3. ↑  eDefense blog - 25 years of service of Russian Kh-29 missile
4. ↑  Palms & Company Document - Russia's 200 largest industries available for merger - acquisition

Liên kết ngoài
--------------

* «Vympel NPO» official site (tiếng Nga)

| * x
* t
* s
Tập đoàn tên lửa chiến thuật |
| --- |
| Subsidiaries | 
* Gidropribor
	+ Dagdizel Plant
* MKB Raduga
* NPO Mashinostroyeniya
* Smolensk Aviation Plant
* Taganrog Krasny Gidropress Plant
* Vympel NPO

 |
| Joint ventures | 
* BrahMos Aerospace

 |
**Vympel K-13** (tên ký hiệu của NATO **AA-2 'Atoll'**), là một loại tên lửa không đối không của Liên Xô. Nó bị coi là một thiết kế sao chép của AIM-9 Sidewinder, nó được trang bị cho nhiều nước trên thế giới.

Phát triển
----------

Hệ thống dẫn đường
K-13 (được biết như **R-3S** trong trang bị của Liên Xô) được phát triển từ năm 1958, được trang bị vào năm 1960. Nó được phát triển dựa trên loại AIM-9 Sidewinder của Mỹ. Theo một số bản kê khai, nó được hoàn thiện sau phiên bản AIM-9B, thu được trên một chiếc F-86 Sabre của Đài Loan, bị thua một chiếc MiG-17 của Trung Quốc trong những cuộc đụng độ lẻ tẻ diễn ra trên không trong 28 tháng 9-1958. Đây được coi như một mẫu thí nghiệm cung cấp một sự hiểu biết đáng kể cho các kỹ sư Liên Xô trong thiết kế những tên lửa dẫn đường IR dễ sử dụng.

R-3S được nhìn thấy bởi Phương Tây vào năm 1961 và có tên ký hiệu của NATO là **AA-2A 'Atoll'**. Nó được sử dụng sau **R-3**, một phiên bản tên lửa dẫn đường radar bán chủ động (SARH), giống như hải quân Hoa Kỳ sử dụng AIM-9C Sidewinder (được mang trên F-8 Crusader). Nó có tên ký hiệu của NATO là **AA-2B**. Phiên bản nâng cấp, với tên gọi **K-13M (R-13M)** cho IRH và **K-13R (R-3R)** cho phiên bản SARH, được phát triển vào cuối những năm 1960. Nó được mang tên **Advanced Atoll** (**AA-2C** và **AA-2D**, cho riêng từng loại tương ứng). R-13M tương đương với loại tên lửa cải tiến AIM-9G Sidewinder của Không quân Mỹ, với kíp nổ mới, phạm vi xa hơn, khả năng tác chiến tốt hơn, và một thiết bị tìm kiếm làm mát bằng nitơ rất nhạy cảm.

Một sự huấn luyện trì trệ xung quanh **R-3P**, cũng được phát triển (P = *prakticheskaya*, cho thực hành).

Mọi phiên bản K-13 về hình dạng đều giống với Sidewinder, đường kính là 127 mm (5 in). Phạm vi hoạt động tối thiểu là 1 km (có lẽ là 1.000 yards).

'Atoll' được xuất khẩu rộng rãi tới các nước thuộc khối Warszawa và không quân các nước khác, và trong trang bị một số nước nhỏ. Một phiên bản được sản xuất theo giấy phép của Liên Xô gọi là **A-91** ở România, và Trung Quốc nhái lại K-13 với tên gọi **PL-2**. Phiên bản nâng cấp của Trung Quốc là **PL-3** và **PL-5**.

Thông số kỹ thuật (R-13M / R-3R)
--------------------------------

* **Chiều dài**: R-13M) 2830 mm (9 ft 3.4 in); (R-3R) 3420 mm (11 ft 5 in)
* **Sải cánh**: 530 mm (21 in)
* **Đường kính**: 127 mm (5 in)
* **Trọng lượng**: (R-13M) 75 kg (166 lb); (R-3R) 93 kg (205 lb)
* **Vận tốc**: Mach 2.5
* **Phạm vi**: 8 km (5 mi)
* **Hệ thống dẫn đường**: (R-13M) tia hồng ngoại IRH, (R-3R) dẫn đường bằng radar bán chủ động SARH
* **Đầu nổ**: 11.3 kg (24.9 lb) nổ thành từng mảnh với ngòi nổ không tiếp xúc


| **Các loại tên lửa không đối không của Nga** |
| --- |
| AA-1 'Alkali' - AA-2 'Atoll' - AA-3 'Anab' - AA-4 'Awl' - AA-5 'Ash' - AA-6 'Acrid' - AA-7 'Apex' - AA-8 'Aphid' - AA-9 'Amos' - AA-10 'Alamo' - AA-11 'Archer' - AA-12 'Adder' - AA-X-13 'Arrow' |

Tham khảo
---------
**Đốc Thiết** (1850 - 1897) tên thật là **Lang Văn Thiết**, ông là vị thủ lĩnh trong phong trào Cần Vương chống Pháp của người Thái ở Nghệ An những năm 1886 - 1897.

Tiểu sử
-------

Lang Văn Thiết sinh năm 1850 tại bản Chiềng, làng Gia Hội, tổng Đồng Lạc (nay thuộc xã Châu Hội, huyện Quỳ Châu), là con trai của võ quan Lang Văn Thu dưới triều Tự Đức. Từ nhỏ ông đã được cha huấn luyện võ nghệ, lại ham luyện cung, múa kiếm, lớn lên thân hình cường tráng lại giao lưu rộng nên có uy tín lớn trong cộng đồng. Sau đó, ông được cậu ruột là Tri phủ Quỳ Châu giao cho chức đốc binh, do đó mà ông còn được gọi là Đốc Thiết. Ông được cho là người có công lớn trong việc dẹp loạn người Xá đến quấy phá bản mường ở miền Tây tỉnh Nghệ An.

Vào khoảng năm 1874, ở vùng đất Châu Kim (nay thuộc xã Châu Kim, huyện Quế Phong) xảy ra loạn giặc Xá. Chính Đốc Thiết đã đứng ra tập hợp, và đã chỉ huy 1000 người đuổi giặc ra khỏi ba tổng. Sau năm 1883, khi giặc Xá dẹp xong, Đốc Thiết có thêm kinh nghiệm chiến đấu, chuẩn bị tổ chức chống Pháp.

### Khởi nghĩa chống Pháp

Trong một lần đi Trung Quốc, vua Hàm Nghi cùng Tôn Thất Thuyết đã dừng chân tại đại bản doanh của ông. Hưởng ứng phong trào Cần Vương, ông lãnh đạo nhân dân các dân tộc thiểu số tại vùng Châu Hội, Châu Nga ngày nay đứng lên chống Pháp. Ông được Tôn Thất Thuyết giao nhiệm vụ phối hợp nghĩa quân Cầm Bá Thước tại vùng núi Thanh Hóa xây dựng căn cứ chống Pháp và được vua Hàm Nghi thưởng nhiều vàng bạc. Cũng nhờ uy danh của ông, mà cộng sự đắc lực của Phan Đình Phùng, Cao Thắng đích thân từ Hương Khê, Hà Tĩnh ra gặp để hợp tác chống Pháp. Cuộc chiến kéo dài 10 năm từ năm 1886-1896 tại vùng Châu Hội, Châu Nga.

### Qua đời

Ông hi sinh vào năm 1897 tại làng Thanh Nga, xã Châu Nga, huyện Quỳ Châu do bị địch vây đánh khiến ông bị thương, tuy ông vẫn cố chạy phá vây nhưng do chảy quá nhiều máu, ông đã qua đời và bị Thực dân Pháp bắt chặt đầu ở gốc cây táo ở bản Khun, xã Châu Hội. Phần thân ông bị Pháp vứt trôi xuôi dòng sông Hiếu, sau đó được người dân vớt lên và được an táng tại bản Hội 2, xã Châu Hội, huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An.

Gia đình
--------

Ông có bốn người con (2 trai và 2 gái). Năm 1897, biết mình sẽ bị Thực dân Pháp và tay sai phục bắt, ông dặn dò vợ phải bảo vệ tính mạng cho các con. Vợ ông đã đưa các con trốn tại xã Châu Thuận - cách nhà Đốc Thiết 25 km. Con cháu ông sống tại bản Khun, châu Hội.

Vinh danh
---------

Tên ông được đặt cho một con đường ở Thành phố Vinh, dài hơn 1 km.

Tham khảo
---------

1. 1 2 3 4 5  Hữu Vi; Ngọc Lan (7 tháng 7 năm 2014). "Đốc Thiết, người anh hùng của bản làng". *Báo Nghệ An*.
2. 1 2 3 4  Đình Sâm (19 tháng 7 năm 2014). "Đường Đốc Thiết-Hài hòa nhịp phố". Truy cập 20 tháng 1 năm 2020.
3. ↑  Vi Ngọc Chân. "Sơ lược về phong trào chống Pháp của Đốc binh Lang Văn Thiết" (PDF).
**Vùng hải ngoại** (tiếng Pháp: *Région d'outre-mer*) là một quyết định gần đây trao cho các tỉnh hải ngoại có quyền hạn tương đương như của các vùng ở Lãnh thổ chính quốc Pháp. Các vùng đã có những quyền hạn này kể từ năm 1982, khi chính sách phân cấp quản lý của Pháp quyết định họ được bầu ra Hội đồng Vùng cùng với các vùng khác. Chỉ đến khi có các thay đổi hiến pháp năm 2003 thì các khu vực này hiện nay mới được gọi là vùng hải ngoại, thực sự là từ ngữ mới của Hiến pháp không nhằm ưu tiên cho một trong hai tỉnh hải ngoại hoặc vùng hải ngoại, mặc dù vậy từ vùng hải ngoại hầu như không được sử dụng trên phương tiện truyền thông Pháp.
Các vùng hải ngoại:

* Guyane thuộc Pháp ở Nam Mỹ
* Guadeloupe ở Bắc Mỹ (Caribe)
* Martinique ở Bắc Mỹ (Caribe)
* Réunion ở châu Phi (Ấn Độ Dương)
* Mayotte tại châu Phi (Ấn Độ Dương)

Saint Pierre và Miquelon đã từng là một tỉnh hải ngoại, nhưng bị hạ cấp thành một cộng đồng hải ngoại vào năm 1985, trước khi thành lập vùng hải ngoại.

Xem thêm
--------

* Phân cấp hành chính Pháp
* tỉnh hải ngoại và lãnh thổ hải ngoại thuộc Pháp

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

Tham khảo
---------

Liên kết ngoài
--------------

* Ministère de l'Outre-Mer
* some explanations about the past and current developments of DOMs and TOMs (bằng tiếng Pháp) Lưu trữ 2006-09-29 tại Wayback Machine
**Vườn quốc gia núi Blue và John Crow** là một vườn quốc gia nằm ở phía đông của đảo Jamaica. Vườn quốc gia có diện tích 495,2 km2 chêism 4,5% diện tích của Jamaica. 
Trong vườn quốc gia này, các ngọn núi là cảnh quan điển hình nổi bật ở phía đông Jamaica. 
Vườn quốc gia này có các khu từng cây lá rộng liên tục lớn nhất ở Jamaica, rừng mưa trên núi thấp và cao của vườn quốc gia này đã được công nhận trên toàn cầu cho sự đa dạng sinh học và tình trạng bị đe dọa. Phần lõi, khu bảo vệ của vườn quốc gia gồm rừng nguyên sinh với cây lá rộng kín và chiếm 53,2% của vườn quốc gia. 40% bao gồm rừng trồng, lâm viên gỗ và ruinate hoặc rừng gỗ bị suy thoái và các khu vực này cùng với khoảng 4% diện tích dân cư nông nghiệp và tạo nên vùng đệm khu bảo tồn và khu phục hồi. Ngoài các khu này ra, một dải rộng 1 km được coi là vùng đệm. Vườn quốc gia này là một trong hai địa điểm có loài bướm đuôi én khổng lồ (*Papilio homerus*), loài bướm lớn nhất ở Tây Bán Cầu
Vườn quốc gia này là môi trường sống cho nhiều loài chim Jamaica, bao gồm tất cả các loài đặc hữu như Jamaica nguy cơ tuyệt chủng như *Neospar nigerrimus* và môi trường sống mùa đông cho nhiều loài chim di cư. Đây cũng là nơi sinh sống cho động vật hoang dã bao gồm cả *Epicrates subflavus* và *Geocapromys brownii*. Là nơi sinh sống của loài phong lan đặc hữu, dương xỉ (bao gồm cả nhiều loài nằm trong sách đỏ của IUCN)
Tháng 5 năm 2011, vườn quốc gia này đã được đưa vào danh sách đề cử di sản thế giới của UNESCO.

Tham khảo
---------

Liên kết ngoài
--------------

* Vườn quốc gia núi Blue và John Crow
Đối với các định nghĩa khác, xem Sa la (định hướng).

**Hàm lân** hay còn gọi **đầu lân**, **ngọc kỳ lân**, **hàm rồng** (danh pháp khoa học: ***Couroupita guianensis***). Cây đầu lân được nhà thực vật học người Pháp J.F. Aublet đặt danh pháp khoa học vào năm 1755.

Nguồn gốc
---------

Cây đầu lân phổ biến trong khu rừng tân nhiệt đới, đặc biệt là ở lưu vực sông Amazon. Nó có nguồn gốc ở Guyana (Nam Mỹ). 
Ngày nay cây này có thể tìm thấy ở Ấn Độ, miền nam dãy núi Hy Mã Lạp, và về sau được trồng nhiều nơi ở Nam Á và Đông Nam Á.

Cây, hoa và quả
---------------

Cây đầu lân là một loại cây thân gỗ, cây có thể cao tới 30-35m. Hoa ra từ thân cây, suốt từ gốc lên, chùm hoa dài ra liên tục có thể tới 3m. Quả lớn tròn to đường kính quả 15–24 cm, có 200-300 hạt trong một quả.

Gắn với Phật giáo
-----------------

Đầu lân không phải là cây Sala. Sala là một loài cây khác hẳn.

Trong kinh điển Phật giáo, Đức Phật đản sinh ở gốc cây sala (*Shorea robusta*), trong vườn Lumbini (Lâm-tì-ni), và nhập diệt giữa hai cây sala tại Kusinara (Câu-thi-na). Ngoài ra, vị Phật thuộc Trang Nghiêm kiếp là Phật Tỳ Xá Phù cũng giác ngộ dưới gốc cây sala. Vì thế ngày nay, ngoài cây bồ-đề ra thì cây sala cũng được trồng tại các khuôn viên chùa chiền.

Tuy nhiên, tại Sri Lanka, Thái Lan và một số quốc gia Phật giáo khác thì cây sala thường bị nhầm lẫn với cây đầu lân này, cũng như với cây vô ưu (*Saraca asoca*). Do dó tại các chùa chiền cũng thường trồng cây đầu lân. Trong giới chơi cây cảnh ở Việt Nam, cây này có tên là cây **ngọc kỳ lân**, **đầu lân** hay **hàm rồng**

Sử dụng làm thuốc
-----------------

Quả cây đầu lân có tính kháng sinh, kháng nấm, sát khuẩn và có tác dụng giảm đau. Cây được sử dụng để chữa bệnh cảm lạnh và đau dạ dày. Nước uống làm từ các lá được sử dụng để chữa bệnh da, và Shamans (ở Nam Mỹ) đã được sử dụng ngay cả bộ phận của cây để điều trị bệnh sốt rét. Bên trong quả có thể khử trùng vết thương và lá non chữa đau răng.

Album
-----

* QuảQuả
* Lá nonLá non
* CâyCây
* HoaHoa
* Couroupita guianensis - Mẫu vật lưu trữ*Couroupita guianensis* - Mẫu vật lưu trữ

Chú thích
---------

1. ↑  Mitré (1998). *Couroupita guianensis*. *Sách đỏ 2006*. IUCN 2006. Truy cập 6 tháng 5 năm 2006.
2. ↑  "Hoa Sala, một loài hoa đặc biệt". Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 7 năm 2010. Truy cập ngày 4 tháng 10 năm 2009.
3. ↑  "Hoa SALA". Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 4 tháng 10 năm 2009.

Tham khảo
---------

* Dữ liệu liên quan tới Couroupita guianensis tại Wikispecies
* Couroupita guianensis  on The Lecythidaceae Pages
Perricholi
**Maria Micaela Villegas Hurtado** (28 tháng 9 năm 1748 – 16 tháng 5 năm 1819), được gọi là ***La Perricholi***, được cho là người phụ nữ Peru nổi tiếng nhất của thế kỷ thứ mười tám. Bà là một nghệ sĩ giải trí nổi tiếng và là người tình nổi tiếng của Manuel de Amat y Juniet, Phó vương quốc Peru từ năm 1761 đến 1776. Con trai của họ, Manuel de Amat y Villegas, là một trong những người ký tuyên bố độc lập của Peru từ Tây Ban Nha vào ngày 28 tháng 7 năm 1821.

Đời sống
--------

*La Perricholi* là đứa con thứ sáu được sinh ra bởi Don José Villegas và Doña Teresa Hurtado de Mendoza. Bà được sinh ra ở Tomayquichua (thuộc tỉnh Huanuco) hoặc thủ đô Lima, bà được rửa tội tại Nhà thờ Lima vào ngày 1 tháng 12 năm 1748.

Bà ra mắt trên sân khấu Coliseo de Comedias năm 1763 và trở thành một ngôi sao nổi tiếng trong chuyện tình lãng mạn và hài kịch. Bà giải nghệ năm 1788, và kết hôn năm 1795.

Ricardo Palma trong cuốn sách nổi tiếng nhất của mình: *Tradiciones Peruanas*, viết về cuộc đời của bà và mô tả bà là người phụ nữ quyến rũ, ông cũng cung cấp thông tin lịch sử về mối quan hệ của bà với Amat. Theo những gì ông nói, bà đã truyền cảm hứng cho ông xây dựng một số tòa nhà đẹp nhất ở thành phố thuộc địa Lima như: La Alameda de los Descalzos, La Quinta de Presa, el Templo de las Nazarenas hay El Paseo de Aguas.

Câu chuyện của bà đã cung cấp nền tảng cho bộ phim hoạt hình *Le Carrosse du Saint-Sacrement* của Prosper Mérimée *Du*, sau đó cung cấp nền tảng cho cả *opéra bouffe* của Jacques Offenbach, phim *Le Carrosse d'or* (*The Golden Coach*) của *La Périchole* và Jean Renoir tựa phim 1953.

Một mini series cũng đã được thực hiện dựa trên câu chuyện của bà ở Lima, Peru vào năm 1994. Nó đạt thành công lớn và kể về thời gian khởi đầu sự nghiệp của Mónica Sánchez trẻ (có vai trò của La Perricholi). Nó được viết bởi Eduardo Adrianzen.

Bà và Phó vương quốc cũng là những nhân vật nổi bật trong *The Bridge of San Luis Rey của* Thornton Wilder.

Tham khảo
---------

1. ↑  Brown, Kendall W. (2002). "Villegas, Micaela". *Women in World History, Vol. 16: Vict-X*. Waterford, CT: Yorkin Publications. tr. 31–35. ISBN 0-7876-4075-1.
**Đầm lầy Biebrza** (Thung lũng Biebrza) là một khu phức hợp đất ngập nước, nằm trên thung lũng sông Biebrza, ở Suwałki, Łomża ở phía đông bắc Ba Lan. Khu vực này bao gồm các kênh sông, hồ, đầm lầy mở rộng với các khu vực nhiều cây cối trên mặt đất cao hơn và các mỏ than bùn được bảo quản tốt chiếm diện tích khoảng 1.000   km 2. Khu vực này cho thấy rõ ràng một loạt các môi trường sống từ đồng than bùn thấp tới đầm lầy cao, phân loại thành rừng ẩm ướt. Vì sự kế thừa độc đáo này, khu vực này hỗ trợ nhiều loại động vật hoang dã với số lượng lớn các loài chim và động vật có vú. Hơn 250 loài chim đã được ghi nhận bao gồm hơn 80% avifauna của Ba Lan. Bắt đầu từ đầu mùa xuân, những con chim giao phối thu hút những người ngắm và nghiên cứu chim từ khắp nơi trên thế giới.

Đầm lầy trong khu vực thường bị ngập lụt và đất phù sa tạo ra một loạt các thảm thực vật ngập nước.

Đây là một trong những nơi trú ẩn động vật hoang dã lớn nhất ở châu Âu. Phần lớn của khu vực này là Công viên Quốc gia Biebrza, được bao phủ bởi Công ước Ramsar để bảo vệ vùng đất ngập nước và nơi sinh sản của chim.

Động thực vật
-------------

Trong khu vực của đầm lầy Biebrza, 43 quần hợp thực vật đã được phân biệt, một số hiếm thấy ở các khu vực khác của Ba Lan. Các vùng chủ yếu là nước, đầm lầy, than bùn, lau sậy và các vùng rừng bao gồm (cây Tổng quán sủ, bạch dương, rừng ven sông). Đặc biệt có giá trị là một nhóm lớn các quần thể có rêu, chứa nhiều loài quý hiếm và bị loại bỏ, biến mất ở các vùng khác của đất nước.

Thảm thực vật được đặc trưng bởi sự đa dạng lớn, mức độ tự nhiên cao và sự hiện diện của nhiều loài quý hiếm, như:

* cây bụi bạch dương và cây liễu
* Forkbeards: *Lycopodium annotinum*, thạch tùng, linh sam
* Hoa cẩm chướng, *Chimaphila umbellata*, *Polemonium caeruleum*
* Cây gọng vó: *Drosera rotundifolia*, *Drosera anglica*
* *Peesularis sceptrum-carolinum*, marsh gentian, *Swertia perennis*
* Irit Siberia.
* hoa lan (20 loài), trong số những loài khác: phong lan dép Lady, *Dactylorhiza incarnata*.

Quần thể động vật
-----------------

Đầm lầy Biebrza là khu vực sinh sản quan trọng nhất đối với nhiều loài chim đất ngập nước ở Ba Lan và trong số những loài quan trọng nhất ở Trung và Tây Âu. Tầm quan trọng này ngày càng tăng khi các vùng đất ngập nước đang biến mất khỏi cảnh quan của châu Âu. Thung lũng Biebrza có tầm quan trọng lớn đối với việc cho ăn và nghỉ ngơi nhiều loài chim trong các cuộc di cư hàng năm. Ngoài ra còn có các loài sinh sản phía bắc và các loài có trung tâm địa lý nằm ở vùng taiga và lãnh nguyên.

Trong số các động vật có vú trong đầm lầy Biebrza là:

* nai sừng tấm, chỉ sống sót ở đây cho Thế chiến II và được bảo vệ bằng cách nhân lên và lan rộng trên lãnh thổ Ba Lan
* hươu đỏ, hươu nai, lợn rừng, thỏ nâu, hải ly châu Âu
* sói, cáo, gấu trúc, lửng, polecat, thông mart, rái cá, stoat, chồn

Ở vùng biển Biebrza, có khoảng 36 loài cá như cá chó, cá da trơn Wels, lươn và cá bống và cá râu cũng là điển hình của chân đồi.

Liên kết ngoài
--------------

* Trang web chính thức Vườn quốc gia Biebrza
* Vườn quốc gia Biebrza - khu vực của Đầm lầy đỏ

Tham khảo
---------