Nhóm khởi nghĩa của Đề Thám (hình chụp của trung úy Romain-Desfossés)
**Khu di tích khởi nghĩa Yên Thế** gồm nhiều di tích liên quan đến cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Khu di tích này đã được thủ tướng chính phủ Việt Nam đưa vào danh sách xếp hạng 23 di tích quốc gia đặc biệt. Trọng tâm của khu di tích khởi nghĩa Yên Thế thuộc huyện Yên Thế tỉnh Bắc Giang, cách Thành phố Bắc Giang 28 km về phía Tây Bắc theo đường tỉnh lộ 284.

Ranh giới
---------

Theo Quyết định số 1537/QĐ-TTg Lưu trữ 2015-09-23 tại Wayback Machine của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Những địa điểm Khởi nghĩa Yên Thế tại tỉnh Bắc Giang thì Khu di tích khởi nghĩa Yên Thế có diện tích nghiên cứu 23.099,7 ha, bao gồm địa bàn 26 xã, thị trấn của 4 huyện: Yên Thế, Tân Yên, Việt Yên, Yên Dũng như sau:

* Huyện Yên Thế có 10 xã: Phồn Xương, Tam Hiệp, Đồng Lạc, Tân Hiệp, Đồng Tâm, Đồng Vương, Xuân Lương, Hồng Kỳ, Đồng Kỳ và thị trấn Cầu Gồ;
* Huyện Tân Yên có 12 xã: Tân Trung, Việt Lập, An Dương, Song Vân, Ngọc Châu, Cao Thượng, Liên Sơn, Phúc Hòa, Phúc Sơn, Quang Tiến, Nhã Nam và thị trấn Nhã Nam;
* Huyện Việt Yên có 2 xã: Minh Đức và thị trấn Bích Động;
* Huyện Yên Dũng có 2 xã: Nham Sơn và Tân Liễu.

Lịch sử
-------

Khởi nghĩa Yên Thế nổ ra năm 1884 rồi lan rộng ra một số tỉnh ở Bắc Kỳ như: Bắc Ninh, Phúc Yên, Thái Nguyên, Lạng Sơn. Dưới sự lãnh đạo của người anh hùng áo vải Hoàng Hoa Thám, nghĩa quân Yên Thế đã xây dựng nên hệ thống đồn luỹ, tổ chức đánh bại nhiều đợt càn quét của Pháp, buộc Pháp hai lần phải đình chiến cầu hoà. Khởi nghĩa Yên Thế đã phát triển thành một phong trào giải phóng dân tộc gần 30 năm (1884 - 1913). Đây là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu cho sức chiến đấu và tinh thần bất khuất của nông dân Việt Nam nói chung và Bắc Giang nói riêng, trong phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.

Tổng quan khu di tích
---------------------

Trung tâm Khu di tích lịch sử văn hóa cuộc khởi nghĩa Yên Thế nằm trên địa bàn thị trấn Cầu Gồ - trung tâm huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Nằm trên một ngọn đồi cao là đền Thề, nơi nghĩa quân cắt máu ăn thề làm lễ xuất quân đánh Pháp. Trong đền có tượng thủ lĩnh nghĩa quân Hoàng Hoa Thám. Phía sau đền Thề là Nhà trưng bày các hình ảnh và hiện vật của cuộc khởi nghĩa như súng kíp, đạn, gươm, mã tấu... cùng các đồ dùng sinh hoạt như mâm đồng, bình lọ, ấm, chén uống nước... của nghĩa quân.. Trước sân nhà trưng bày là tượng đài lãnh tụ nghĩa quân Hoàng Hoa Thám và câu nói nổi tiếng của ông: 

"Chúng tôi gắn bó với phong tục của đất nước chúng tôi. Chúng tôi không bao giờ từ bỏ phong tục ấy dù có phải hy sinh cả tính mạng".
Đối diện với đền Thề là đồn Phồn Xương, có bức tường thành dài đắp bằng đất và hàng lỗ châu mai. Đồn được Hoàng Hoa Thám cho xây dựng năm 1892, trấn giữ con đường độc đạo đi vào căn cứ nghĩa quân. Trước đồn là một hồ nước để bảo vệ mặt tiền đồn. Phía sau đồn nay còn di tích doanh trại, chiến lũy của nghĩa quân. Gần đồn Phồn Xương có phố Bà Ba - trước kia chính là nơi ở của vợ ba Hoàng Hoa Thám - bà Đặng Thị Nho còn gọi là bà Ba Cẩn - cũng là một tướng của nghĩa quân. Nơi đây còn ngôi mộ của bà Hoàng Thị Thế, con gái của Hoàng Hoa Thám.

Năm 2010, Bắc Giang đã tổng kiểm kê hệ thống di tích[*liên kết hỏng*] liên quan đến cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Qua kiểm kê, có hơn 40 điểm di tích, phân bố ở 4 huyện gồm: Yên Thế, Tân Yên, Việt Yên và Yên Dũng. Trong số này, có 16 di tích đã được xếp hạng cấp tỉnh, 15 di tích cấp quốc gia.

Lễ hội Yên Thế
--------------

Năm 1984, nhân dịp kỷ niện 100 năm khởi nghĩa Yên Thế, Bắc Giang đã khánh thành tượng đài Hoàng Hoa Thám. Năm 2009, nơi đây bắt đầu diễn ra lễ hội kỷ niệm 125 năm cuộc khởi nghĩa Yên Thế (16/3/1884 – 16/3/2009). Kể từ đó lễ hội được tổ chức hàng năm nhằm giáo dục truyền thống yêu nước và tôn vinh giá trị lịch sử của cuộc khởi nghĩa Yên Thế do thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám lãnh đạo.

Lễ hội Yên Thế được tổ chức vào ngày 16 tháng 3 dương lịch. Nội dung chính của lễ hội bào gồm các phần: lễ diễu hành; lễ dâng hương; tổ chức các trờ chơi (đặc biệt là trò đấu vật); biểu diễn văn nghệ; các môn thể thao hiện đại (bong đá, bóng chuyền, cầu long…). Ngoài ra còn có các chương trình lễ hội đặc biệt như: tổ chức diễu ngựa từ đình Hả - Tân Trung (Tân Yên) lên Phồn Xương, rước từ Nhã Nam vào tham dự; tổ chức tiết mục "Trai Cầu Vồng Yên Thế gặp gái Nội Duệ, Cầu Lim", tiết mục lễ tế cờ của Hoàng Hoa Thám...

Xem thêm
--------

* Di tích quốc gia đặc biệt
* Khởi nghĩa Yên Thế
* Hoàng Hoa Thám

Chú thích
---------

* Đề nghị công nhận di tích quốc gia đặc biệt cho di tích khởi nghĩa Yên Thế

1. ↑  Nâng tầm hệ thống di tích và lễ hội khởi nghĩa Yên Thế[*liên kết hỏng*]
2. ↑  "Khu di tích lịch sử văn hóa Yên Thế". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 5 tháng 3 năm 2012.

| * x
* t
* s
Di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam |
| --- |
| Trung du vàmiền núi phía Bắc(29 di tích) | 
ATK Chợ Đồn **·** 
ATK Định Hóa **·** 
ATK II Hiệp Hòa **·** 
Bạch Đằng **·** 
Chi Lăng **·** 
Chùa Bổ Đà **·** 
Chùa Vĩnh Nghiêm **·** 
Đền Cửa Ông **·** 
Đền Hùng **·** 
Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 **·** 
Địa điểm Chiến thắng Xương Giang **·** 
Điện Biên Phủ **·** 
Đình Trà Cổ **·** 
Hồ Ba Bể **·** 
Khu BTTN Na Hang – Lâm Bình **·** 
KDT cách mạng Việt Nam – Lào **·** 
KDT khởi nghĩa Bắc Sơn **·** 
KDT khởi nghĩa Yên Thế **·** 
KDT Kim Bình **·** 
KDT nhà Trần tại Đông Triều **·** 
Khu lưu niệm Hồ Chí Minh trên đảo Cô Tô **·** 
Nhà tù Sơn La **·** 
Pác Bó **·** 
Ruộng bậc thang Mù Cang Chải **·** 
Rừng Trần Hưng Đạo **·** 
Tân Trào **·** 
Thương cảng Vân Đồn **·** 
Vịnh Hạ Long **·** 
Yên Tử
 |  |
| Thủ đô Hà Nội(21 di tích) | 
Chùa Hương **·** 
Chùa Tây Phương **·** 
Chùa Thầy **·** 
Cổ Loa **·** 
Đền – Chùa – Đình Hai Bà Trưng **·** 
Đền Hai Bà Trưng (Hạ Lôi) **·** 
Đền Hát Môn **·** 
Đền Phù Đổng **·** 
Đền Sóc **·** 
Đình Chèm **·** 
Đình Đại Phùng **·** 
Đình Hạ Hiệp **·** 
Đình So **·** 
Đình Tây Đằng **·** 
Đình Tường Phiêu **·** 
Gò Đống Đa **·** 
Hồ Hoàn Kiếm **·** 
Hoàng thành Thăng Long **·** 
Phủ Chủ tịch **·** 
Thăng Long tứ trấn (Đền Bạch Mã **·** Đền Voi Phục **·** Đền Quán Thánh **·** Đền Kim Liên) **·** 
Văn Miếu – Quốc Tử Giám
 |
| Đồng bằng sông Hồng(trừ Hà Nội, 26 di tích) | 
Chùa Bút Tháp **·** 
Chùa Dâu **·** 
Chùa Đọi Sơn **·** 
Chùa Keo Hành Thiện **·** 
Chùa Keo Thái Bình **·** 
Chùa Phật Tích **·** 
Chùa Thái Lạc **·** 
Cố đô Hoa Lư **·** 
Cụm đình Hương Canh **·** 
Côn Sơn – Kiếp Bạc **·** 
Đền An Xá **·** 
Đền Đô **·** 
Đền Trần Nam Định – Chùa Phổ Minh **·** 
Đền Trần Thái Bình **·** 
Đền Trần Thương **·** 
Đền Xưa – Chùa Giám – Đền Bia **·** 
Đình Thổ Tang **·** 
KDT Nguyễn Bỉnh Khiêm **·** 
Phố Hiến **·** 
Núi Non Nước **·** 
Quần đảo Cát Bà **·**  
Quần thể An Phụ – Kính Chủ – Nhẫm Dương **·**  
Quần thể Tràng An – Tam Cốc – Bích Động **·** 
Tháp Bình Sơn **·** 
Tây Thiên **·** 
Văn miếu Mao Điền
 |
| Bắc Trung Bộ(19 di tích) | 
Cố đô Huế **·** 
Di tích lưu niệm Hồ Chí Minh ở Thừa Thiên Huế **·** 
Đền Bà Triệu **·** 
Đền thờ Lê Hoàn **·** 
Đền thờ Mai Hắc Đế **·** 
Địa đạo Vịnh Mốc **·** 
Đình Hoành Sơn **·** 
Đường Trường Sơn **·** 
Hang Con Moong **·** 
Hiền Lương – Bến Hải **·** 
KDT Kim Liên **·** 
KDT Nguyễn Du **·** 
KDT Phan Bội Châu **·** 
Lam Kinh **·** 
Lăng mộ và đền thờ Nguyễn Xí **·** 
Sầm Sơn **·** 
Thành cổ Quảng Trị **·** 
Thành nhà Hồ **·** 
VQG Phong Nha – Kẻ Bàng
 |
| Tây Nguyên vàDuyên hải Nam Trung Bộ(18 di tích) | 
Khu di chỉ văn hóa Sa Huỳnh **·** 
Đền Tây Sơn Tam Kiệt **·** 
Địa điểm Chiến thắng Đăk Tô – Tân Cảnh **·** 
Gành Đá Đĩa **·** 
KDT khởi nghĩa Ba Tơ **·** 
KDT khảo cổ Cát Tiên **·** 
Ngũ Hành Sơn **·** 
Nhà đày Buôn Ma Thuột **·** 
Phật viện Đồng Dương **·** 
Phố cổ Hội An **·** 
Rộc Tưng – Gò Đá **·** 
Tây Sơn Thượng đạo **·** 
Thánh địa Mỹ Sơn **·** 
Thành Điện Hải **·** 
Tháp Dương Long **·** 
Tháp Hòa Lai **·** 
Tháp Nhạn **·** 
Tháp Po Klong Garai
 |
| Miền Nam(17 di tích) | 
Căn cứ Cái Chanh **·** 
Căn cứ Tà Thiết **·** 
Căn cứ Trung ương Cục miền Nam **·** 
Di tích Chiến thắng Chương Thiện **·** 
Dinh Độc Lập **·** 
Địa đạo Củ Chi **·** 
Địa điểm Chiến thắng Ấp Bắc **·** 
Đồng Khởi Bến Tre **·** 
Gò Tháp **·** 
Rạch Gầm – Xoài Mút **·** 
KDT Tôn Đức Thắng **·** 
Lăng Nguyễn Đình Chiểu **·** 
Mộ cự thạch Hàng Gòn **·** 
Nhà tù Côn Đảo **·** 
Nhà tù Phú Quốc **·** 
Óc Eo – Ba Thê **·** 
VQG Cát Tiên
 |
| 
* Di tích quốc gia đặc biệt
* Hang động
* Thác nước
* Chùa
* Đình
* Đền
* Nhà thờ
* Tháp cổ
* Tháp Chăm

 |