***Mahabharata*** (chữ Devanagari: महाभारत - *Mahābhārata*), từ Hán-Việt là **Ma-ha-bà-la-đa** là một trong hai tác phẩm sử thi bằng tiếng Phạn vĩ đại nhất của Ấn Độ cổ đại, tác phẩm còn lại là *Ramayana*. Nội dung của tác phẩm nói về cuộc chiến giữa hai nhóm anh em họ trong cuộc chiến tranh Câu Lư (22 tháng 11, 3067 TCN—10 tháng 12, 3067 TCN? (kết thúc 18 ngày)) và số phận của các hoàng tử Kaurava và Pāṇḍava cùng những hậu nhân của họ.

Tác phẩm này cũng chứa những tài liệu về triết học và sự tôn sùng, chẳng hạn như cuộc thảo luận về bốn "mục đích của cuộc sống", hay còn gọi là *puruṣārtha* (12.161). Trong số các tác phẩm và những câu chuyện chính trong *Mahābhārata* là *Bhagavad Gita*, câu chuyện về nàng Damayanti, câu chuyện về Savitri và Satyavan, một phiên bản rút gọn của *Rāmāyaṇa*.

Theo truyền thống, tác giả của *Mahābhārata* thường được cho là Vyāsa. Đã có nhiều nỗ lực để làm sáng tỏ sự lịch sử phát triển và các lớp cấu thành của nó. Phần lớn nội dung của *Mahābhārata* có lẽ được biên soạn giữa thế kỷ thứ 3 TCN và thế kỷ thứ 3 CN, với những phân đoạn cổ nhất vẫn còn được bảo tồn không sớm hơn năm 400 TCN. Các sự kiện diễn ra trong sử thi có lẽ rơi vào giữa thế kỷ 9 và 8 TCN. Cuốn sử thi này có lẽ đã đạt đến hình thức cuối cùng của nó vào đầu thời kỳ Gupta (khoảng thế kỷ thứ 4).

*Mahābhārata* là bài thiên trường ca nhất được biết đến và đã được mô tả là "bài thơ dài nhất từng được viết". Phiên bản dài nhất của nó bao gồm hơn 100.000 *loka* hoặc hơn 200.000 câu thơ riêng lẻ (mỗi *shloka* là 2 câu) và các đoạn văn xuôi dài. Với tổng số khoảng 1.8 triệu chữ, Mahābhārata có độ dài gấp khoảng mười lần *Iliad* và *Odyssey* cộng lại, hoặc khoảng bốn lần chiều dài của *Rāmāyaṇa*. Học giả W. J. Johnson đã so sánh tầm quan trọng của *Mahābhārata* trong bối cảnh văn minh thế giới với Kinh thánh, các tác phẩm của William Shakespeare, các tác phẩm của Homeros, kịch Hy Lạp hay Kinh Qur'an. Trong truyền thống Ấn Độ, đôi khi *Mahābhārata* được gọi là kinh Vệ-đà thứ năm.

Lịch sử và cấu trúc tác phẩm
----------------------------

Mô tả hiện đại của Vyasa thuật lại Mahābhārata cho Ganesha tại đền Murudeshwara, Karnataka.
Sử thi này theo truyền thống được kể về nhà hiền triết Vyāsa, người cũng là một nhân vật chính trong sử thi. Vyāsa mô tả nó là *itihāsa* (tiếng Phạn: इतिहास, nghĩa là "lịch sử"). Ông cũng mô tả Guru-shishya parampara, dấu vết của tất cả những người thầy vĩ đại và học trò của họ trong thời Vệ Đà.

Phần đầu tiên của Mahābhārata nói rằng chính Ganesha là người đã viết lại tác phẩm này theo lời kể của Vyasa.

Sử thi này sử dụng cấu trúc câu chuyện trong một câu chuyện, hay còn được gọi là truyện phân khung, phổ biến trong nhiều tác phẩm tôn giáo và phi tôn giáo của Ấn Độ. Lần đầu tiên nó được tụng tại *Takshashila* bởi nhà hiền triết Vaiśampāyana, đệ tử của Vyāsa, với Vua Janamejaya, chắt của hoàng tử Arjuna của Pāṇḍava. Câu chuyện sau đó được kể lại một lần nữa bởi một người kể chuyện chuyên nghiệp tên là Ugraśrava Sauti, nhiều năm sau, với một tập hợp các nhà hiền triết thực hiện sự hy sinh 12 năm cho vua Saunaka Kulapati trong Rừng Naimiśa.

Sauti đọc lại các slokas của Mahabharata.
Tác phẩm được một số nhà Ấn Độ học đầu thế kỷ 20 mô tả là không có cấu trúc và hỗn loạn. Hermann Oldenberg cho rằng bài thơ gốc chắc hẳn đã từng mang một "sức mạnh bi thương" to lớn nhưng lại bác bỏ toàn văn như một "sự hỗn loạn khủng khiếp."  Moritz Winternitz (*Geschichte der negchen Literatur* 1909) cho rằng "chỉ những nhà thần học thiếu tôn nghiêm và những người ghi chép vụng về" mới có thể gộp các phần có nguồn gốc khác nhau thành một tổng thể không có trật tự.

### Bổ sung và phản ứng lại

Nghiên cứu về Mahābhārata đã đặt một nỗ lực to lớn vào việc nhận biết và xác định niên đại các lớp trong văn bản. Một số yếu tố của Mahābhārata hiện tại có thể được bắt nguồn từ thời Vệ Đà. Bối cảnh của Mahābhārata cho thấy nguồn gốc của sử thi xảy ra "sau thời kỳ Vệ Đà rất sớm" và trước khi "đế chế" đầu tiên của Ấn Độ trỗi dậy vào thế kỷ thứ ba trước Công nguyên "Đó là" một niên đại không quá xa so với Thế kỷ thứ 8 hoặc thứ 9 trước Công nguyên " là có thể. Mahabharata bắt đầu như là một câu chuyện bằng miệng-truyền của người đánh xe ngựa bards. Người ta thường đồng ý rằng "Không giống như kinh Veda, phải được bảo quản hoàn hảo bằng chữ viết, sử thi là một tác phẩm phổ biến mà người đọc chắc chắn sẽ phù hợp với những thay đổi trong ngôn ngữ và phong cách,"  vì vậy những thành phần 'còn sót lại' sớm nhất của tác phẩm này được cho là không lâu đời hơn các tham chiếu 'bên ngoài' sớm nhất mà chúng ta có về sử thi, có thể bao gồm sự ám chỉ trong ngữ pháp Aṣṭādhyāyī 4: 2: 56 của Panini vào thế kỷ thứ 4 TCN. Người ta ước tính rằng văn bản tiếng Phạn có lẽ đã đạt đến "dạng cuối cùng" vào đầu thời kỳ Gupta (khoảng thế kỷ thứ 4 sau CN). Vishnu Sukthankar, biên tập viên của ấn bản phê bình lớn đầu tiên của *Mahābhārata*, nhận xét: "Thật vô ích khi nghĩ đến việc tái tạo một văn bản linh hoạt theo đúng hình dạng nguyên bản, trên cơ sở một nguyên mẫu và một *biểu tượng gốc*. Sau đó điều gì là có thể? Mục tiêu của chúng tôi chỉ có thể là tái tạo lại *hình thức cổ nhất của văn bản mà chúng tôi có thể đạt được* trên cơ sở tài liệu bản thảo có sẵn. " Bằng chứng về bản thảo đó hơi muộn, dựa trên thành phần vật chất của nó và khí hậu của Ấn Độ, nhưng nó rất rộng lớn.

Bản thân Mahābhārata (1.1.61) đã phân biệt một phần cốt lõi của 24.000 câu: *Bhārata* chính, trái ngược với tài liệu thứ cấp bổ sung, trong khi *Aśvalāyana Gṛhyasūtra* (3.4.4) cũng phân biệt tương tự. Ít nhất ba phiên bản của văn bản được công nhận phổ biến: *Jaya* (Chiến thắng) với 8.800 câu thơ được cho là của Vyāsa, *Bhārata* với 24.000 câu thơ được đọc bởi Vaiśampāyana, và cuối cùng là Mahābhārata do Ugraśrava Sauti đọc với hơn 100.000 câu. Tuy nhiên, một số học giả, chẳng hạn như John Brockington, cho rằng *Jaya* và *Bharata* đề cập đến cùng một văn bản, và gán lý thuyết về *Jaya* với 8.800 câu thơ cho việc đọc sai một câu trong Ā *diparvan* (1.1.81). Các soạn thảo của cơ thể lớn này của văn bản được thực hiện sau khi nguyên tắc chính thức, nhấn mạnh con số 18  và 12. Việc bổ sung các phần mới nhất có thể được xác định niên đại do không có *Anuśāsana-parva* và *Virāta parva* trong "bản thảo Spitzer ". Văn bản tiếng Phạn cổ nhất còn sót lại có niên đại vào Thời kỳ Kushan (200 sau CN).

Theo những gì một nhân vật nói ở Mbh. 1.1.50, có ba phiên bản của sử thi, bắt đầu với *Manu* (1.1.27), *Astika* (1.3, sub-parva 5) hoặc *Vasu* (1.57), tương ứng. Các phiên bản này sẽ tương ứng với việc bổ sung một và sau đó là một cài đặt 'khung' khác của các cuộc hội thoại. Phiên bản *Vasu* sẽ bỏ qua cài đặt khung và bắt đầu bằng tài khoản về sự ra đời của Vyasa. Phiên bản *astika* sẽ thêm *sarpasattra* và *aśvamedha* liệu từ văn học Bà La Môn, giới thiệu tên *Mahabharata,* và xác định Vyasa là tác giả của tác phẩm. Người biên soạn lại những bổ sung này có lẽ là các học giả Pāñcarātrin, những người theo Oberlies (1998) có khả năng giữ quyền kiểm soát đối với văn bản cho đến khi tái bản cuối cùng. Tuy nhiên, đề cập đến Huna trong *Bhīṣma-parva* dường như ngụ ý rằng parva này có thể đã được chỉnh sửa vào khoảng thế kỷ thứ 4.

Hiến tế rắn của Janamejaya
Ādi-parva bao gồm lễ hiến tế rắn (*sarpasattra*) của Janamejaya, giải thích động cơ của nó, giải thích chi tiết lý do tại sao tất cả rắn tồn tại đều có ý định bị tiêu diệt, và tại sao bất chấp điều này, vẫn có rắn tồn tại. *Tư* liệu *sarpasattra* này thường được coi là một câu chuyện độc lập được thêm vào một phiên bản của Mahābhārata bởi "sự hấp dẫn theo chủ đề" (Minkowski 1991), và được coi là có mối liên hệ đặc biệt chặt chẽ với văn học Vệ Đà (Brahmana). Các Pañcavimśa Brahmana (tại 25.15.3) liệt kê các linh mục người giáo của một *sarpasattra* trong đó có những cái tên Trì Quốc Thiên Vương và Janamejaya, hai nhân vật chính của *sarpasattra* các *'s Mahabharata,* cũng như Takṣaka, tên của một con rắn trong *Mahabharata,* xảy ra.

*Suparṇākhyāna*, một bài thơ cuối thời Vệ đà được coi là một trong những "dấu vết sớm nhất của thơ sử thi ở Ấn Độ," là một tiền thân cũ hơn, ngắn hơn của truyền thuyết mở rộng về Garuda được đưa vào *Āstīka Parva*, trong *Ādi Parva* của *Mahābhārata*.

### Tham khảo lịch sử

Các tài liệu tham khảo sớm nhất được biết đến nói về Mahabharata và lõi của nó *Bharata* có ghi ngày tháng là thời điểm *Aṣṭādhyāyī* (sutra 6.2.38) của Panini *(fl.* 4 TCN) và trong *Aśvalāyana Gṛhyasūtra* (3.4.4). Điều này có thể có nghĩa là 24.000 câu thơ cốt lõi, được gọi là *Bhārata*, cũng như phiên bản ban đầu của *Mahābhārata* mở rộng, được sáng tác vào thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên. Một báo cáo của nhà văn Hy Lạp Dio Chrysostom (khoảng 40 - 120 CN) về việc thơ của Homer được hát ngay cả ở Ấn Độ  dường như ngụ ý rằng *Iliad* đã được dịch sang tiếng Phạn. Tuy nhiên, các học giả Ấn Độ nói chung đã coi đây là bằng chứng cho sự tồn tại của một Mahābhārata vào thời điểm này, mà các tập của Dio hoặc các nguồn của ông xác định với câu chuyện của *Iliad*.

Một số câu chuyện trong Mahābhārata mang bản sắc riêng biệt của chúng trong văn học Phạn ngữ Cổ điển. Ví dụ, Abhijñānaśākuntala của nhà thơ tiếng Phạn nổi tiếng Kālidāsa (khoảng năm 400 CN), được cho là sống trong thời đại của vương triều Gupta, dựa trên một câu chuyện tiền thân của *Mahābhārata*. Urubhaṅga, một vở kịch tiếng Phạn được viết bởi Bhāsa, người được cho là đã sống trước Kālidāsa, dựa trên việc giết chết Duryodhana bằng cách Bhīma xẻ đùi anh ta.

Bản khắc trên đĩa đồng của Maharaja Sharvanatha (533–534 CN) từ Khoh (Quận Satna, Madhya Pradesh) mô tả Mahābhārata là một "bộ sưu tập 100.000 câu thơ" (*śata-sahasri saṃhitā*).

Sơ lược
-------

*Mahabharata* là một trong hai cuốn Sử thi tiếng Phạn (Sanskrit) Ấn Độ cổ, cuốn thứ hai là *Ramayana*. *Mahabharata* bao gồm 220.000 câu thơ đôi (sloka), là thiên sử thi dài nhất trên thế giới, gấp 7 lần tổng số câu thơ của hai bộ sử thi Hy Lạp cổ đại là *Iliad* và *Odyssey*. Tác phẩm này được coi là "Đại Bách khoa toàn thư" về văn hóa truyền thống, về các truyền thuyết và về các thể chế chính trị - xã hội của Ấn Độ cổ xưa. Nó là tấm gương phản chiếu toàn bộ đời sống con người Ấn Độ truyền thống như lời một câu ngạn ngữ cổ: "Cái gì không thấy được ở trong Mahabharata thì cũng không thể nào thấy được ở Ấn Độ."

Cuốn sử thi này cũng chiếm vị trí quan trọng trong triết học và tôn giáo tại Ấn Độ, do nó có lồng ghép cuộc đối thoại triết lý dài tới 700 câu thơ giữa dũng sĩ Arjuna và thần Krishna trước khi khai chiến. Phần thơ triết học kỳ diệu này được xem như một tác phẩm độc lập hoàn chỉnh mang tên *Bhagavad Gita (Chí tôn ca)*, một kinh văn quan trọng hàng đầu của Ấn Độ giáo (đạo Hindu).

Nguồn gốc
---------

Bản đồ Ấn Độ thời kỳ Mahabharata
Cái tên Mahabharata có thể được dịch thành: *Bharath Vĩ Đại*, mang nghĩa là Ấn Độ Vĩ Đại hay còn được hiểu là "Câu chuyện vĩ đại về triều vua Bharath".

Theo dân gian, cuốn Mahabharata được coi là tác phẩm của *Vyasa*. Với độ dài đáng kinh ngạc, những nghiên cứu ngữ văn về cuốn sử thi có một lịch sử dài làm sáng tỏ những đầu mối về sự phát triển và những lớp ngữ nghĩa. Tuy còn nhiều tranh cãi, cuốn sử thi được ước đoán ra đời chừng thế kỷ 8 - 9. Theo BKTTVN thì Mahabharata ra đời khoảng thế kỷ 5 TCN và được sửa chữa dần, hoàn thiện khoảng thế kỷ 5 CN.

Nội dung
--------

Nội dung cơ bản của bộ sử thi *Mahabharata* nói về cuộc chiến tranh khốc liệt giữa hai dòng họ *Kaurava* và *Pandava*, cả hai đều là dòng dõi vua *Bharata* vào khoảng thế kỷ 11 TCN đến thế kỷ 10 TCN. Do đó tên *Mahabharata* có nghĩa là "các truyện vĩ đại của triều đại nhà Bharata".

Bên cạnh nội dung chính, chỉ chiếm chừng 1/5 độ dài tác phẩm, bộ sử thi này còn có rất nhiều sự tích thần linh, những truyện ngụ ngôn về muông thú, những cuộc phiêu lưu và những câu chuyện tình thú vị, hấp dẫn ly kỳ (như chuyện nàng *Savitri* cãi lại Diêm vương để được lấy anh chàng đốn củi...). Nhưng trong tác phẩm *Mahabharata*, các giáo sĩ Ấn Độ giáo đã đưa vào những giáo lý triết học tự biện siêu hình về pháp (*dharma*), nghiệp (*karma*), về sự giải thoát (*moksha*), những ẩn dụ triết học, châm ngôn xử thế...

* Thần KrishnaThần Krishna
* Cái chết của Bhishma bên Pandavas và KrishnaCái chết của Bhishma bên Pandavas và Krishna

### 18 phần

Sử thi gồm 18 phần, gọi là 18 parva:

1. Adi
2. Sabha
3. Vana
4. Vitara
5. Udyoga
6. Brishma
7. Drona
8. Karna
9. Shalya
10. Sauptika
11. Stri
12. Shanti
13. Anushasana
14. Ashvamedhika
15. Ashramavasika
16. Mausala
17. Mahaprasthanika
18. Svargarohana

### Gia phả

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  | Kuru**a** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  | Anasawan**a** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  | Parikshit(1)**a** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  | Janamejaya(1)**a** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  | Bheemasena(1)**a** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  | Pratisravas**a** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  | Pratipa**a** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  | Gangā |  | Shāntanu**a** |  | Satyavati |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Pārāshara |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Bhishma |  |  |  | Chitrāngada |  |  |  | Ambikā |  | Vichitravirya |  | Ambālikā |  |  |  | Vyāsa |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Dhritarāshtra**b** |  | Gāndhāri |  | Shakuni |  | Surya Deva**a** |  | Kunti |  | Pāndu**b** |  | Mādri |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Karna**c** |  | Yudhishthira**d** |  | Bhima**d** |  | Arjuna**d** |  | Subhadrā |  | Nakula**d** |  | Sahadeva**d** |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Duryodhana**e** |  | Dussalā |  | Dushāsana |  | (98 sons) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Abhimanyu**f** |  | Uttarā |  |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Parikshit |  |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Janamejaya |
|

**Ký hiệu**

* Nam:  ***viền xanh***
* Nữ:  ***viền đỏ***
* Chi Pandava:  ***hộp màu lục***
* Chi Kaurava:  ***hộp màu vàng***

Ảnh hưởng văn học
-----------------

Bộ sử thi *Mahabharata* đã trở thành nguồn cảm hứng cho các thi nhân, nghệ sĩ sáng tác những tác phẩm văn, thơ, nhạc, họa và những công trình kiến trúc, điêu khắc trong nền văn học - nghệ thuật Ấn Độ và những nước chịu ảnh hưởng của nền văn học - nghệ thuật này.

Tục ngữ Ấn Độ có câu: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| "Cái gì không tìm thấy ở trong Mahabharata thì cũng không thể tìm thấy được ở Ấn Độ" | "|

Mahabharata và truyền thuyết An Dương Vương
-------------------------------------------

Nhà nghiên cứu, tu sĩ Phật giáo Lê Mạnh Thát cho rằng truyền thuyết An Dương Vương đánh bại vua Hùng thứ 18 và lập nên nhà nước Âu Lạc chỉ là một phiên bản của chuyện Mahabharata.

Xem thêm
--------

* Ramayana

Chú thích
---------

1. ↑  Datta, Amaresh (ngày 1 tháng 1 năm 2006). *The Encyclopaedia of Indian Literature (Volume Two) (Devraj to Jyoti)*. ISBN 978-81-260-1194-0.
2. ↑  Austin, Christopher R. (2019). *Pradyumna: Lover, Magician, and Son of the Avatara* (bằng tiếng Anh). Oxford University Press. tr. 21. ISBN 978-0-19-005411-3.
3. 1 2 3 4  Brockington (1998, p. 26)
4. ↑  Pattanaik, Devdutt. "How did the 'Ramayana' and 'Mahabharata' come to be (and what has 'dharma' got to do with it)?". *Scroll.in*.
5. ↑  Van Buitenen; *The Mahabharata* – 1; The Book of the Beginning. Introduction (Authorship and Date)
6. ↑  James G. Lochtefeld (2002). *The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M*. The Rosen Publishing Group. tr. 399. ISBN 978-0-8239-3179-8.
7. ↑  T. R. S. Sharma; June Gaur; Sahitya Akademi (New Delhi, Inde). (2000). *Ancient Indian Literature: An Anthology*. Sahitya Akademi. tr. 137. ISBN 978-81-260-0794-3.
8. ↑  Spodek, Howard. Richard Mason. The World's History. Pearson Education: 2006, New Jersey. 224, 0-13-177318-6
9. ↑  Amartya Sen, *The Argumentative Indian. Writings on Indian Culture, History and Identity*, London: Penguin Books, 2005.
10. ↑  W. J. Johnson (1998). *The Sauptikaparvan of the Mahabharata: The Massacre at Night*. Oxford University Press. tr. ix. ISBN 978-0-19-282361-8.
11. ↑  Davis, Richard H. (2014). *The "Bhagavad Gita": A Biography*. Princeton University Press. tr. 38. ISBN 978-1-4008-5197-3. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2017.
12. ↑  Krishnan, Bal (1978). *Kurukshetra: Political and Cultural History*. B.R. Publishing Corporation. tr. 50. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2017.
13. ↑  Hermann Oldenberg, *Das Mahabharata: seine Entstehung, sein Inhalt, seine Form*, Göttingen, 1922, [*cần số trang*]
14. ↑  "The Mahabharata" at *The Sampradaya Sun*
15. ↑  *A History of Indian Literature*, Volume 1 by Maurice Winternitz
16. 1 2 3 4  Buitenen (1973) pp. xxiv–xxv
17. ↑  Sharma, Ruchika. "The Mahabharata: How an oral narrative of the bards became a text of the Brahmins". *Scroll.in*.
18. ↑  Sukthankar (1933) "Prolegomena" p. lxxxvi. Emphasis is original.
19. ↑  Gupta & Ramachandran (1976), citing *Mahabharata*, Critical Edition, I, 56, 33
20. ↑  SP Gupta and KS Ramachandran (1976), p.3-4, citing Vaidya (1967), p.11
21. ↑  Brockington, J. L. (1998). *The Sanskrit epics, Part 2*. **12**. BRILL. tr. 21. ISBN 978-90-04-10260-6.
22. ↑  18 books, 18 chapters of the *Bhagavadgita* and the Narayaniya each, corresponding to the 18 days of the battle and the 18 armies (Mbh. 5.152.23)
23. ↑  The Spitzer Manuscript (Beitrage zur Kultur- und Geistesgeschichte Asiens), Austrian Academy of Sciences, 2004. It is one of the oldest Sanskrit manuscripts found on the Silk Road and part of the estate of Dr. Moritz Spitzer.
24. ↑  Schlingloff, Dieter (1969). "The Oldest Extant Parvan-List of the Mahābhārata". *Journal of the American Oriental Society*. **89** (2): 334–338. doi:10.2307/596517. JSTOR 596517.
25. ↑  "Vyasa, can you hear us now?". *The Indian Express* (bằng tiếng Anh). 21 tháng 11 năm 2015. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2020.
26. ↑  J.A.B. van Buitenen, *Mahābhārata, Volume 1*, p.445, citing W. Caland, *The Pañcaviṃśa Brāhmaṇa*, p.640-2
27. ↑  Moriz Winternitz (1996). *A History of Indian Literature, Volume 1*. Motilal Banarsidass. tr. 291–292. ISBN 978-81-208-0264-3.
28. ↑  Jean Philippe Vogel (1995). *Indian Serpent-lore: Or, The Nāgas in Hindu Legend and Art*. Asian Educational Services. tr. 53–54. ISBN 978-81-206-1071-2.
29. ↑  Dio Chrysostom, 53.6-7, trans. H. Lamar Crosby, Loeb Classical Library, 1946, vol. 4, p. 363.
30. ↑  Christian Lassen, in his *Indische Alterthumskunde*, supposed that the reference is ultimately to Dhritarashtra's sorrows, the laments of Gandhari and Draupadi, and the valor of Arjuna and Suyodhana or Karna (cited approvingly in Max Duncker, *The History of Antiquity* (trans. Evelyn Abbott, London 1880), vol. 4, p. 81). This interpretation is endorsed in such standard references as Albrecht Weber's *History of Indian Literature* but has sometimes been repeated as fact instead of as interpretation.
31. 1 2  Ghadyalpatil, Abhiram (10 tháng 10 năm 2016). "Maharashtra builds up case for providing quotas to Marathas". *Livemint* (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2020.
32. ↑  "Thiền sư Lê Mạnh Thát và những phát hiện lịch sử chấn động". Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2010.

Tham khảo
---------

* Badrinath, Chaturvedi. *The Mahābhārata: An Inquiry in the Human Condition*, New Delhi, Orient Longman (2006)
* Bandyopadhyaya, Jayantanuja (2008). *Class and Religion in Ancient India*. Anthem Press.
* Basham, A. L. (1954). *The Wonder That Was India: A Survey of the Culture of the Indian Sub-Continent Before The Coming of the Muslims*. New York: Grove Press.
* Bhasin, R.V. *"Mahabharata"* published by National Publications, India, 2007.
* J. Brockington. *The Sanskrit Epics*, Leiden (1998).
* Buitenen, Johannes Adrianus Bernardus (1978). *The Mahābhārata*. 3 volumes (translation / publication incomplete due to his death). University of Chicago Press.
* Chaitanya, Krishna (K.K. Nair). *The Mahabharata, A Literary Study*, Clarion Books, New Delhi 1985.
* Gupta, S.P. and Ramachandran, K.S. (ed.). *Mahabharata: myth and reality*. Agam Prakashan, New Delhi 1976.
* Hiltebeitel, Alf. *The Ritual of Battle, Krishna in the Mahabharata*, SUNY Press, New York 1990.
* Hopkins, E. W. *The Great Epic of India*, New York (1901).
* Jyotirmayananda, Swami. *Mysticism of the Mahabharata*, Yoga Research Foundation, Miami 1993.
* Katz, Ruth Cecily *Arjuna in the Mahabharata*, University of South Carolina Press, Columbia 1989.
* Keay, John (2000). *India: A History*. Grove Press. ISBN 978-0-8021-3797-5.
* Majumdar, R. C. (general editor) (1951). *The History and Culture of the Indian People: (Volume 1) The Vedic Age*. London: George Allen & Unwin Ltd.
* Lerner, Paule. *Astrological Key in Mahabharata*, David White (trans.) Motilal Banarsidass, New Delhi 1988.
* Mallory, J. P (2005). *In Search of the Indo-Europeans*. Thames & Hudson. ISBN 0-500-27616-1
* Mehta, M. *The problem of the double introduction to the Mahabharata*, JAOS 93 (1973), 547–550.
* Minkowski, C.Z. *Janamehayas* Sattra *and Ritual Structure*, JAOS 109 (1989), 410–420.
* Minkowski, C.Z. 'Snakes, *Sattras* and the Mahabharata', in: *Essays on the Mahabharata*, ed. A. Sharma, Leiden (1991), 384–400.
* Oldenberg, Hermann. *Zur Geschichte der Altindischen Prosa*, Berlin (1917)
* Oberlies, Th. 'The Counsels of the Seer Narada: Ritual on and under the Surface of the Mahabharata', in: *New methods in the research of epic* (ed. H. L. C. Tristram), Freiburg (1998).
* Oldenberg, H. *Das Mahabharata*, Göttingen (1922).
* Pāṇini. *Ashtādhyāyī*. Book 4. Translated by Chandra Vasu. Benares, 1896. (tiếng Phạn và Anh)
* Pargiter, F.E. *Ancient Indian Historical Tradition*, London 1922. Repr. Motilal Banarsidass 1997.
* Sattar, Arshia (transl.) (1996). *The Rāmāyaṇa by Vālmīki*. Viking. tr. 696. ISBN 978-0-14-029866-6.
* Sukthankar, Vishnu S. and Shrimant Balasaheb Pant Pratinidhi (1933). *The Mahabharata: for the first time critically edited*. Bhandarkar Oriental Research Institute.
* Sullivan, Bruce M. *Seer of the Fifth Veda, Krsna Dvaipayana Vyasa in the Mahabharata*, Motilal Banarsidass, New Delhi 1999.
* Sutton, Nicholas. *Religious Doctrines in the Mahabharata*, Motilal Banarsidass, New Delhi 2000.
* Utgikar, N. B. *The mention of the Mahābhārata in the Ashvalayana Grhya Sutra*, Proceedings and Transactions of the All-India Oriental Conference, Poona (1919), vol. 2, Poona (1922), 46–61.
* Vaidya, R.V. *A Study of Mahabharat; A Research*, Poona, A.V.G. Prakashan, 1967
* Witzel, Michael, *Epics, Khilas and Puranas: Continuities and Ruptures*, Proceedings of the Third Dubrovnik International Conference on the Sanskrit Epics and Puranas, ed. P. Koskiallio, Zagreb (2005), 21–80.

Đọc thêm
--------

* DK (2021) *Mahabharata bằng hình - Thiên sử thi vĩ đại nhất của Ấn Độ*. Lê Thị Oanh dịch; Hồ Anh Thái hiệu đính. NXB Dân Trí.

Liên kết ngoài
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Mahabharata***. |

**Tiếng Việt**:

**Tiếng Anh**:

* MahabharataOnline.com - Mahabharata Translations, Simple narrations, Stories and Scriptures
* Mahabharata major ancient Sanskrit epics of India Lưu trữ 2007-02-11 tại Wayback Machine
* Lưu trữ 2010-11-07 tại Wayback Machine (transliterated) at Goettingen State and University Library
* (parallel in Devanāgarī and transliterated) at The Internet Sacred Text Archive
* at sacred-texts.com
* at bharatadesam.com
* Mahabharata and Sindhu- Sarasvathi tradition, a paper by Subhash kak (pdf)
* The Date Of The Mahabharata War Lưu trữ 2003-08-03 tại Wayback Machine
* Vivekananda on the Mahabharata Lưu trữ 2007-02-23 tại Wayback Machine
* WMBlake on the Mahabharata Lưu trữ 2006-11-19 tại Wayback Machine
* Mahabaratham Pesukiradhu - Narration of the great epic Mahabarath in Tamil Lưu trữ 2006-12-19 tại Wayback Machine
* Reading Suggestions Lưu trữ 2009-01-25 tại Wayback Machine J. F. Fitzgerald, University of Tennessee
* Clay Sanskrit Library Lưu trữ 2019-07-07 tại Wayback Machine publishes classical Indian literature, including the Mahabharata and Ramayana, with facing-page text and translation. Also offers searchable corpus and downloadable materials.
* Mahabharata Resources Page at its new home Resources on Mahabharata
* Google Directory: Mahabharata Lưu trữ 2006-04-20 tại Wayback Machine
* *The Mahabharata* trên Internet Movie Database 1989 movie directed by Peter Brook
* *Kalyug* trên Internet Movie Database 1980 movie directed by Shyam Benegal. The movie is loosely based on the story of the Mahabharata and reinterprets the struggle for the kingdom in an industrial age, with two family factions fighting for the control of an industrial conglomerate.

**Tiếng Ấn Độ**:

* 古代梵文版本 Lưu trữ 2007-02-11 tại Wayback Machine
* 英文译本
* 最全的属于公有领域的英文译本
* 英文节译本 Lưu trữ 2004-12-21 tại Wayback Machine
* 1989年拍的电影

| * x
* t
* s
Các vị thần trong Ấn Độ giáo và kinh Ấn Độ giáo |
| --- |
| Nam thần (Deva) | 
* Trimurti
	+ Brahma
	+ Vishnu
	+ Shiva
* Rama
* Krishna
* Ganesha
* Kartikeya
* Hanuman
* Indra
* Surya
* Agni
* Varuna
* Vayu
* Kama
* Yama
* Chandra
* Ashvins
* Vishvakarma
* Kubera
* *thêm*

 | Hindu omkaar |
| Nữ thần (Devi) | 
* Tridevi
	+ Saraswati
	+ Lakshmi
	+ Parvati
* Durga
* Kali
* Sita
* Radha
* Rukmini
* Shakti
* Sati
* Mahadevi
* Matrikas
* Mahavidya
* Aditi
* Shachi
* Bhumi
* Ganga
* Rati
* Sanjna
* Chhaya
* Rohini
* *thêm*

 |
| Các vị thần khác | 
* Apsara
* Asura
	+ Daitya
	+ Danava
* Gandharva
* Kuladevata
* Gramadevata
* Rakshasa
* Vahana
* Yaksha

 |
| Kinh văn | 
* Vệ đà
	+ Rig
	+ Sama
	+ Yajur
	+ Atharva
* Upanishads
* Puranas
* *Ramayana*
* *Mahabharata*
	+ *Bhagavad Gita*
* *Yoga Sutras of Patanjali*
* *thêm*

 |
| 
* Ấn Độ giáo
* Thần thoại Ấn Độ giáo

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tiêu đề chuẩn Sửa dữ liệu tại Wikidata | 
* GND: 4211841-4
* LNB: 000182350
* MBW work: 1aa91475-aff6-43b0-8e03-4f1c3fbdc62c
* VIAF: 181826247
* WorldCat Identities (via VIAF): 181826247

 |