**Bia đá Jelling** gồm có 2 tấm đá khắc chữ rune của Đan Mạch ở sân nhà thờ Jelling. Các chữ rune được khắc trên các tấm bia này rất quan trọng về mặt lịch sử. Cùng với nhà thờ Jelling và 2 nấm mộ cổ đắp cao, các Bia đá Jelling đã được UNESCO đưa vào danh sách Di sản thế giới năm 1994 (kỳ họp thứ 18).

Bia đá lớn
----------

Mặt khắc chữ rune của bia đá lớnMặt khắc chữ rune của bia đá lớn
Bia đá lớn là tấm bia có khắc chữ rune do vua Harald răng xanh (Harald Blåtand) dựng lên ở Jelling khoảng năm 965.

Các chữ khắc như sau:

h A, æ
r A, æ l t, ð, d, Tyr r: k, g u, o, ø n u, o, ø k, g r: b, p
A, æ þ, th: k, g A, æ u, o, ø r u, o, ø A, æ

```
  HARALTR        KUNUKR      BATH     KAURUA 
  HARALD         KONGE       BØD      GØRE
```

k, g u, o, ø b, p l: þ, th A, æ u, o, ø s i, e: A, æ f, vt, ð, d, Tyr: 
k, g u, o, ø r m: f, v A, æ þ, th u, o, ø r: s i, e n

```
KUBL    THAUSI   AFT     KURM    FATHUR    SIN
KUMLER  DISSE   EFTER    GORM    FADER     SIN
```

A, æ u, o, ø k, g: A, æ f, vt, ð, d, Tyr: þ, th a u, o, ø r u, o, ø i, e: m u, o, ø þ, th u, o, ø r: s i, e n A, æ: s A, æ

```
AUK     AFT    THAURUI    MUTHUR    SINA,   SA  
OG     EFTER    THYRA      MODER     SIN,    DEN 
```

h A, æ r A, æ l t, ð, d, Tyr r: i, e A, æ s: s aR: u, o, ø A, æ n: t, ð, d, Tyr A, æ n m A, æ u, o, ø r k, g

```
   HARALTR     IAS   SAR    UAN        TANMAURK
   HARALD      SOM   SIG   VANDT       DANMARK
```

A, æ l A, æ: A, æ u, o, ø k, g: n u, o, ø r u, o, ø i, e A, æ k, g

```
ALA     AUK      NURUIAK
AL      OG       NORGE
```

A, æ u, o, ø k, g:t, ð, d, Tyr A, æ n i, e: k, g A, æ r þ, th i, e: k, g r i, e s t, ð, d, Tyr n a

```
AUK     TANI     KARTHI    KRISTNA
OG     DANERNE   GJORDE    KRISTNE
```

Các bia đá Jelling
Mặt sau của các bia đáMặt sau của các bia đá
Dịch nghĩa: "Vua Harald ra lệnh làm bia đá này để tưởng niệm Gorm, người cha - và Thyra, người mẹ của mình. Harald đã chiến thắng toàn bộ Đan Mạch cùng Na Uy và làm cho các người Đan Mạch trở thành Kitô hữu". (Rundata, DR2)

Tấm bia đá lớn này thường được coi là *Giấy khai sinh nước Đan Mạch*, nói chung được đặt khoảng giữa 2 quả đồi ở Jelling. Chắc chắn là tấm bia này đã bị di chuyển vì trong thập niên 1940, khi người ta đào thì một trong các ngôi mộ ở nghĩa trang Jelling nằm một phần dưới tấm bia. Và người ta cũng biết là tấm bia đó đã bị đổ và được dựng lên lại.

Tấm bia khắc chữ rune này rất đặc biệt, vì các chữ rune được khắc hàng ngang, trong khi các tấm bia khắc chữ rune khác đều khắc hàng dọc.

Bia đá nhỏ
----------

Mặt trước của Bia đá nhỏ
Mặt sau của Bia đá nhỏMặt sau của Bia đá nhỏ
Bia đá nhỏ khắc chữ rune do Gorm già(Gorm den Gamle, cha của Harald răng xanh) dựng ở gần Bia đá lớn, dường như vào khoảng năm 955.

Các chữ khắc như sau:

```
kurmr kunukr karthi kubl   thusi aft   thurui kunu sina tanmakar but
Gorm  konge  gjorde kumler disse efter Thyra  kone sin  danmarks bod
```

Có thể dịch gần sát nguyên văn như sau: "Vua Gorm làm bia đá này để tưởng niệm Thyra, vợ của mình. Việc cứu chuộc Đan Mạch".

Đây là lần đầu tiên, từ **Đan Mạch** được tìm thấy ở trong nước, trong khi tên đó đã xuất hiện trên nguồn của nước ngoài từ 75 năm trước. Nghĩa của câu chót không được chắc chắn lắm.

Ngày nay, tấm Bia đá nhỏ được đặt gần bên tấm Bia đá lớn, tuy nhiên không ai biết vị trí ban đầu của nó ở đâu. Trong thế kỷ 17, nó được đặt bên cửa nhà thờ Jelling.

Gorm từ trần năm 958 ở khoảng tuổi 30-50. Vậy chắc chắn tấm bia này phải được dụng trước năm Gorm chết.

Tham khảo
---------

1. ↑  *Jelling stones*. Encyclopædia Britannica. 2008.

Liên kết ngoài
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Bia đá Jelling***. |

* Fortidens Jelling, Harald Blåtand (tiếng Đan Mạch)
* Kongernes Jelling - formidlingscenter og museum for Jelling-monumenterne (tiếng Đan Mạch)
* World Heritage (UNESCO)
* Rune stones, mound and church in Jelling

| * x
* t
* s
Di sản thế giới tại Đan Mạch |
| --- |
| Đan Mạch | **Di sản văn hóa:** Bia đá Jelling  **·**  Nhà thờ chính tòa Roskilde  **·**  Lâu đài Kronborg  **·**  Christiansfeld, khu định cư và Nhà thờ Giáo hội Moravian  **·**  Cảnh quan săn bắn Nordsjælland  **·**  Kujataa: Nông trại của người Na Uy và Inuit ở rìa chỏm băng  **·**  Aasivissuit-Nipisat, Vùng đất săn bắn của người Inuit giữa băng và biển | Đan Mạch |
| **Di sản tự nhiên:** Vịnh băng Ilulissat (Greenland)  **·**  Biển Wadden (chung với Đức và Hà Lan)  **·**  Vách đá Stevns |

55°45′23,64″B 9°25′10,46″Đ﻿ / ﻿55,75°B 9,41667°Đ﻿ / 55.75000; 9.41667

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Bia đá Jelling***. |