Trong kinh tế, **ảo giác tiền tệ**, hoặc **ảo giác giá**, là một thiên kiến nhận thức trong đó tiền được coi là danh nghĩa, thay vì thực tế. Nói cách khác, giá trị trên mặt (giá trị danh nghĩa) của tiền bị nhầm lẫn với sức mua thực tế (giá trị thực tế) của nó tại một thời điểm trước đó. Xem sức mua dưới góc độ được đo bằng giá trị danh nghĩa là sai lầm, vì tiền tệ fiat hiện đại không có giá trị nội tại và giá trị thực tế của chúng hoàn toàn phụ thuộc vào mức giá. Thuật ngữ này được đặt ra bởi Irving Fisher trong tác phẩm *Stabilizing the Dollar*. Nó đã được phổ biến bởi John Maynard Keynes vào đầu thế kỷ XX, và Irving Fisher đã viết một cuốn sách quan trọng về chủ đề này, *The Money Illusion*, vào năm 1928.

Sự tồn tại của hiện tượng ảo giác tiền tệ bị tranh cãi bởi các nhà kinh tế học, họ cho rằng con người hành động một cách hợp lý (tức là suy nghĩ về giá trị thực tế) đối với tài sản của họ. Eldar Shafir, Peter A. Diamond và Amos Tversky (1997) đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho sự tồn tại của hiện tượng này và đã được chứng minh ảnh hưởng đến hành vi trong nhiều tình huống thử nghiệm và thực tế. 

Shafir và cộng sự cũng cho biết rằng hiện tượng ảo giác tiền tệ ảnh hưởng đến hành vi kinh tế theo ba cách chính: 

* Giá cả cứng nhắc. Hiện tượng ảo giác tiền tệ đã được đề xuất là một lý do tại sao giá trị danh nghĩa thường chậm chuyển đổi, ngay cả khi lạm phát đã làm giảm giá trị thực tế hoặc tăng chi phí.
* Các hợp đồng và luật pháp không được chỉ số hóa theo lạm phát cũng thường xuyên như một người có lý thức sẽ mong đợi.
* Thảo luận xã hội, trên phương tiện truyền thông chính thức và nhiều hơn nữa, phản ánh sự nhầm lẫn về giá trị thực tế và giá trị danh nghĩa.

Hiện tượng ảo giác tiền tệ cũng có thể ảnh hưởng đến quan điểm của người dân về các kết quả. Các thí nghiệm đã cho thấy rằng mọi người thường cảm nhận một giảm thu nhập danh nghĩa khoảng 2% mà không có sự thay đổi về giá trị tiền tệ là không công bằng, nhưng lại xem xét tăng thu nhập danh nghĩa 2% trong bối cảnh lạm phát 4% là công bằng, mặc dù chúng thực chất là tương đương hợp lý. Kết quả này phù hợp với lý thuyết 'Myopic Loss Aversion'. Hơn nữa, hiện tượng ảo giác tiền tệ có nghĩa là các thay đổi danh nghĩa trong giá có thể ảnh hưởng đến cầu cung ngay cả khi giá trị thực tế đã duy trì ổn định.

Giải thích và tác động
----------------------

Các giải thích về hiện tượng ảo giác tiền tệ thường mô tả hiện tượng này dưới góc độ của các phép ghi nhớ. Giá trị danh nghĩa cung cấp một quy tắc thuận tiện để xác định giá trị, và giá trị thực tế chỉ được tính toán nếu chúng trở nên rất nổi bật (ví dụ: trong các giai đoạn lạm phát cao hoặc trong các hợp đồng dài hạn).

Một số người đã đề xuất rằng hiện tượng ảo giác tiền tệ ngụ ý rằng mối quan hệ tiêu cực giữa lạm phát và thất nghiệp mà Mô hình Phillips mô tả có thể áp dụng, trái với các lý thuyết kinh tế vi mô gần đây hơn như "Mô hình Phillips được tăng cường bởi kỳ vọng". Nếu người lao động sử dụng mức lương danh nghĩa của họ như một điểm tham chiếu khi đánh giá đề nghị về mức lương, các công ty có thể duy trì mức lương thực tế tương đối thấp hơn trong giai đoạn lạm phát cao vì người lao động chấp nhận sự tăng mức lương danh nghĩa dường như cao. Mức lương thực tế thấp này sẽ cho phép các công ty thuê nhiều công nhân hơn trong các giai đoạn lạm phát cao.

Có tin rằng hiện tượng ảo giác tiền tệ đóng một vai trò quan trọng trong phiên bản theo Friedman của Mô hình Phillips. Trên thực tế, hiện tượng ảo giác tiền tệ không đủ để giải thích cơ chế đằng sau Mô hình Phillips này. Nó đòi hỏi hai giả định bổ sung. Đầu tiên, giá cả phản ứng khác nhau đối với điều kiện cầu cung được điều chỉnh: nhu cầu tổng hợp tăng sẽ ảnh hưởng đến giá hàng hóa sớm hơn là đối với giá lao động. Do đó, sự giảm thất nghiệp cuối cùng là kết quả của giảm lương thực tế và một sự đánh giá chính xác về tình hình của người lao động là lý do duy nhất cho việc quay trở lại tỷ lệ thất nghiệp ban đầu (tức là kết thúc hiện tượng ảo giác tiền tệ, khi họ cuối cùng nhận ra động thái thực tế của giá và lương). Giả định khác (tùy ý) liên quan đến một sự không đối xứng thông tin đặc biệt: bất kể điều gì mà người lao động không biết về các thay đổi trong giá trị (danh nghĩa và thực tế) của lương và giá cả có thể được quan sát một cách rõ ràng bởi các nhà tuyển dụng. Phiên bản cổ điển mới của Mô hình Phillips đã được thiết kế để loại bỏ những giả định bổ sung đáng ngạc nhiên, nhưng cơ chế của nó vẫn đòi hỏi sự xuất hiện của hiện tượng ảo giác tiền tệ.

Tham khảo
---------

1. ↑  Fisher, Irving (1928), *The Money Illusion*, New York: Adelphi Company
2. ↑  "Marianne Bertran; Sendhil Mullainathan & Eldar Shafir" (PDF). *The American Economic Review*. tháng 5 năm 2004.
3. ↑  Shafir, E.; Diamond, P. A.; Tversky, A. (1997), "On Money Illusion", *Quarterly Journal of Economics*, **112** (2): 341–374, doi:10.1162/003355397555208
4. ↑  Shafir, E.; Diamond, P.; Tversky, A. (1 tháng 5 năm 1997). "Money Illusion". *The Quarterly Journal of Economics* (bằng tiếng Anh). **112** (2): 341–374. doi:10.1162/003355397555208. ISSN 0033-5533.
5. ↑  Benartzi, Shlomo; Thaler, Richard H. (1995). "Myopic Loss Aversion and the Equity Premium Puzzle"."The Quarterly Journal of Economics", *Wikipedia* (bằng tiếng Anh), 18 tháng 12 năm 2023, truy cập ngày 30 tháng 12 năm 2023
6. ↑  Patinkin, Don (tháng 2 năm 1969). "The Chicago Tradition, The Quantity Theory, And Friedman". *Journal of Money, Credit and Banking*. **1** (1): 46. doi:10.2307/1991376.
7. ↑  Romer, David (2009). *Advanced macroeconomics*. Boston: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-287730-4.
8. ↑  Galbács, Peter (2015). *The Theory of New Classical Macroeconomics: A Positive Critique*. Contributions to Economics (bằng tiếng Anh). Cham: Springer International Publishing. doi:10.1007/978-3-319-17578-2. isbn 978-3-319-17578-2. Kiểm tra giá trị `|doi=` (trợ giúp). ISBN 978-3-319-17577-5.

* Lucas, Robert (1972), "Expectations and the Neutrality of Money," *Journal of Economic Theory*, Vol. 4, pp. 103–124.
* Patinkin, Don (1965), *Money, Interest and Prices*, 2nd ed, New York: Harper and Row.
* Fehr, Ernst and Jean-Robert Tyran (2004): Money Illusion and Coordination Failure. CESifo WP no. 1141.
* Money Illusion Lưu trữ 2007-06-10 tại Wayback Machine