| * x
* t
* s
Các chiến dịch thuộc địa Tây Ban Nha |
| --- |
| 

| 
Thế kỷ 15 |
| --- |
| * Quần đảo Canary (1402–96)
* Guinea (1478)
 |
| 
Thể kỷ 16 |
| * Oran (1509)
* Tripoli (1510)
* Puerto Rico (1511–29)
* Algeria (1516)
* Algeria (1517–18)
* Mexico (1519–1821)
* Mexico (1519–21)
* Chiapas (1523–1695)
* Guatemala (1524–1697)
* El Salvador (1524–39)
* Honduras (1524–39)
* Yucatán (1527–1697)
* Algeria (1529)
* Peru (1531–72)
* Tunisia (1534)
* Tunisia (1535)
* Colombia (1537–40)
* Algeria (1541)
* Chile (1546–1662)
* Tunisia (1550)
* Libya (1551)
* Algeria (1555)
* Algeria (1556)
* Algeria (1558)
* Tunisia (1560)
* Tây Bắc Argentina (1560–1667)
* Algeria (1563)
* Philippines (1565–1898)
* Florida (1565)
* Philippines (1567–72)
* Tunisia (1574)
* Brunei (1578)
* Campuchia (1593–97)
* Puerto Rico (1595)
* Cuba (1596)
* Puerto Rico (1598)
 |
| 
Thế kỷ 17 |
| * Maroc (1614)
* Petén (1618–97)
* Đài Loan (1626)
* St. Kitts (1629)
* Đài Loan (1641)
* Đài Loan (1642)
* Chiloé **·** Valdivia (1643)
* Philippines (1646)
* Tortuga (1654)
* Hispaniola (1655)
* Jamaica (1655)
* Jamaica (1657)
* Jamaica (1658)
* New Mexico (1680–92)
 |
| 
Thế kỷ 18 |
| * Bắc Mỹ (1702–13)
* Chiloé (1712)
* Bahamas (1720)
* Chile (1723–1726)
* Oran (1732)
* Banda Oriental (1735–37)
* Caribbean và Bắc Mỹ (1739–48)
* Bán đảo Iberia và Nam Mỹ (1762–63)
	+ Bồ Đào Nha (1762)
	+ Banda Oriental và Rio Grande do Sul (1762–63)
* Cuba (1762)
* Nicaragua (1762)
* Philippines (1762)
* Chile (1766–1767)
* Algiers (1775)
* Banda Oriental (1776–77)
* Bắc Mỹ (1779–83)
* Peru (1780–82)
* Tân Granada (1781)
* Algiers (1784)
* Chile (1792)
* Caribbean (1796–1802)
 |
| 
Thế kỷ 19 |
| * Río de la Plata (1806–07)
* Châu Mỹ thuộc Tây Ban Nha (1808–33)
	+ Bolivia (1809–25)
	+ Florida (1810)
	+ Paraguay (1810–11)
	+ Argentina (1810–18)
	+ Mexico (1810–21)
	+ Chile (1810–26)
	+ Peru (1811–24)
	+ El Salvador (1811)
	+ Uruguay (1811)
	+ Venezuela (1811–23)
	+ Colombia (1815–16)
	+ Colombia (1819–20)
	+ Ecuador (1820–22)
	+ Mexico (1821–29)
* Balanguingui (1848)
* Nam Kỳ (1858–62)
* Maroc (1859–60)
* Cộng hòa Dominica (1863–65)
* Peru và Chile (1864–66)
* Puerto Rico (1868)
* Cuba (1868–78)
* Cuba (1879–80)
* Maroc (1893–94)
* Cuba (1895–98)
* Philippines (1896–98)
* Puerto Rico (1898)
* Guam (1898)
 |
| 
Thế kỷ 20 |
| * Maroc (1909)
* Maroc (1911–12)
* Maroc (1920–26)
* Maroc (1957–58)
* Tây Sahara (1975)
 |

 |

**Chiến dịch Nam Kỳ** là chiến dịch Pháp giành quyền bảo hộ toàn bộ miền Nam Kỳ, nhà Nguyễn bắt đầu từ năm 1858. Pháp phát động cuộc chiến tranh đầu tiên tại bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng đến ngày 5 tháng 6 năm 1862, nhà Nguyễn cắt đất cầu hòa ký hiệp ước với Pháp về việc công nhận nền bảo hộ của Pháp tại Nam Kỳ và không tiếp tục xâm phạm lãnh thổ nhà Nguyễn tại Trung Kỳ và Bắc Kỳ tại Hòa ước Nhâm Tuất (1862). Nhưng không lâu sau đó, Pháp trở mặt, lịch sử chuyển sang giai đoạn mới không còn trong Nam Kỳ.

Bối cảnh
--------

Xem thêm: Gia Long, Pigneau de Behaine, và Thành Gia Định
Trong cuộc chiến chống lại triều đình Tây Sơn, Nguyễn Ánh giành được nhiều sự giúp đỡ của người Pháp, đặc biệt là Giám mục Pigneau de Béhaine để củng cố quân đội và tạo cho mình một thế đứng vững vàng. Cũng đồng thời lúc đó vua Quang Trung của Tây Sơn đột ngột qua đời, nhà Tây Sơn rơi vào cảnh "cốt nhục tương tàn", triều đình nhanh chóng suy yếu và mất lòng dân. Nguyễn Ánh ra sức tấn công và đến năm 1802 đánh bại hoàn toàn Tây Sơn, lên ngôi hoàng đế, lập ra triều đại nhà Nguyễn. Sau khi diệt xong nhà Tây Sơn, nhà Nguyễn vẫn có quan hệ tốt với Pháp, đặc biệt, những người Pháp như Chaigneau, Vannier và Despiau làm quan tại triều. Gia Long (Nguyễn Ánh) cho mỗi người 50 lính hầu và khi chầu thì không cần lạy Hoàng đế.

Năm 1817, chính phủ Pháp phái tới Việt Nam chiếc *Cybèle* để thăm dò bang giao. Thuyền trưởng là Achille De Kergariou nói rằng vua Louis XVIII sai sang xin thi hành những điều ước do Bá Đa Lộc ký năm 1787 về việc nhường cửa Đà Nẵng và đảo Côn Lôn. Vua Gia Long sai quan ra trả lời rằng những điều ước ấy nước Pháp trước đã không thi hành thì nay bỏ, không nói đến nữa. Tuy nhiên, sự bành trướng của châu Âu ở Đông Nam Á khiến Gia Long e ngại, nhất là sau khi người Anh đánh chiếm được Singapore. Nhà vua thấy rằng cần phải giao hảo với người Tây phương nhưng không thể biệt đãi một quốc gia đặc biệt nào. Năm 1819, John White, một thương gia Hoa Kỳ tới Gia Định và được hứa hẹn sẽ dành cho mọi sự dễ dàng khi buôn bán ở Việt Nam.

Cảnh hành hình giáo sĩ Pierre Borie năm 1838 dưới thời Minh Mạng
Vị vua kế tục Gia Long là Minh Mạng không có cảm tình với người Pháp như thái độ chung của người Á Đông lúc đó, coi người châu Âu là bọn man di, là quân xâm lược. Ngoài ra ông cũng không thích cả Công giáo của châu Âu. Trong thời kỳ Minh Mạng nắm quyền, tín đồ Công giáo bị đàn áp quyết liệt. Với những người Pháp đã từng giúp vua Gia Long, Minh Mạng tỏ thái độ lạnh nhạt nên khi Chaigneau trở lại Việt Nam không được trọng dụng nữa. Minh Mạng cho Chaigneau hay rằng không cần phải ký thương ước giữa hai chính phủ, người Việt Nam vẫn đối xử tốt đẹp với người Pháp là đủ, ông chỉ thỏa thuận mua bán với người Pháp nhưng không chấp nhận xây dựng đặt quan hệ ngoại giao chính thức với nước Pháp, quốc thư của Pháp xin cho ông Chaigneau làm Lãnh sự Pháp ở Việt Nam không được nhà vua đếm xỉa đến.

Vào giữa thế kỷ 19, ở Việt Nam đã có khoảng 300.000 người theo đạo Công giáo. Hầu hết các Giám mục và linh mục đều nói tiếng Pháp hoặc tiếng Tây Ban Nha. Hầu hết người Việt Nam thời bấy giờ không thích và nghi ngờ này cộng đồng Kitô giáo. Người Pháp lại bắt đầu cảm thấy có trách nhiệm đảm bảo tính mạng cho họ. Sách nhiễu các Kitô hữu cuối cùng giúp Pháp có một lý do để tấn công Việt Nam. Sự căng thẳng càng ngày càng gia tăng. Do những việc cấm đạo và tàn sát giáo dân của vua Minh Mạng mà ngay trong năm 1838 đã có sĩ quan Hải quân Fourichon đề nghị nước Pháp gửi Hải quân tới can thiệp nhưng bị Ngoại trưởng Pháp là Guizot bác bỏ. Dư luận Pháp thì sôi động vì sự ngược đãi giáo dân của Minh Mạng nên ủng hộ đề nghị dùng vũ lực. Khi Thiệu Trị nối ngôi có thái độ mềm mỏng hơn, cho thả một số linh mục bị bắt và tỏ ý sẽ cho tàu sang Châu Âu mua bán nhưng sự kiện đụng độ tại Đà Nẵng năm 1847 giữa tàu Pháp và Việt khiến nhà vua tức giận và ông ra lệnh xử tử ngay tại chỗ tất cả người Âu bắt được tại Việt Nam.

Khi Tự Đức lên cầm quyền, triều đình vẫn cai trị tuân theo phong cách Nho giáo. Triều đình không có một biện pháp nào đối phó với phương Tây, ngược lại chỉ cấm đạo và cấm mua bán quyết liệt hơn trước. Nhân vụ An Phong Công Hồng Bảo mưu phản, tìm cách liên hệ với các giáo sĩ để soán ngôi mà nhà vua cho công bố 2 đạo dụ cấm đoán Công giáo các năm 1848 và 1851, từ 1848-1860, đã có hàng vạn giáo dân bị tàn sát hay lưu đày.

Ngày 16 tháng 9 năm 1856, tàu chiến *Catinat* đưa phái viên Pháp cầm quốc thư đến Đà Nẵng, và cũng nhằm mục đích dò xét tình hình, nhưng triều đình Huế lo ngại không chịu tiếp. Thất bại trong âm mưu điều tra tình hình Việt Nam nhằm phục vụ âm mưu xâm lược, ngày 26 tháng 9 năm 1856, hải quân Pháp trắng trợn khai hỏa bắn phá các đồn lũy rồi kéo lên khóa tất cả các đại bác bố trí ở trên bờ, sau đó tàu nhổ neo bỏ đi. Một tháng sau, ngày 24 tháng 10, chiến hạm *Capricieuse* lại cập bến cảng Đà Nẵng xin được gặp các quan lại trong triều để thương lượng, nhưng cũng bị cự tuyệt. Cuối cùng, ngày 23 tháng 1 năm 1857, một phái viên tên là Montigny của Napoléon III cập bến Đà Nẵng yêu cầu được tự do truyền đạo và buôn bán. Thực ra đây chỉ là một chuyến đi dọn đường sẵn cho cuộc can thiệp vũ trang khi đánh xong Trung Quốc. Cho nên, ngay trước khi Montigny đến Đà Nẵng một tháng, Bộ trưởng Hải quân Pháp là Hamelin đã tiếp viện thêm cho hạm đội Pháp ở Thái Bình Dương, và Bộ trưởng Ngoại giao nước Pháp là Walewski cũng đã ra lệnh cho Phó Đô đốc Rigault de Genouilly, lúc đó đang chỉ huy hạm đội Pháp tham gia cuộc tấn công Trung Quốc, sau khi bắn phá và chiếm cứ xong Quảng Châu phải kéo ngay quân xuống đánh Việt Nam. Rõ ràng việc cử Montigny sang triều đình Huế chỉ có giá trị ngoại giao hình thức, còn mọi mưu mô kế hoạch đều đã được sắp đặt từ trước, chỉ đợi thời cơ và kiếm cớ để nổ súng. Vì thế, bản thân Montigny đã có những hành động vô cùng trắng trợn. Vấp phải thái độ của triều đình Huế cương quyết cự tuyệt không tiếp, trước khi rút lui về nước, y đã đe dọa sẽ dùng vũ lực để trừng phạt nếu không đình chỉ việc cấm đạo, đồng thời y cũng cấp báo về nước yêu cầu cử binh chiếm gấp Nam Kỳ. Trước khi xuống tàu về nước, y còn lén lút đưa tên gián điệp đội lốt giáo sĩ Pellerin về Pháp yêu cầu Napoleon III cử binh sang Việt Nam để bênh vực những người theo đạo.

Ngày 22 tháng 4 năm 1857, Napoleon III quyết định lập ra Hội đồng Nam Kì để xét lại Hiệp ước Versailles đã được ký kết năm 1787 giữa Pigneau de Behaine, đại diện cho Nguyễn Ánh và Montmorin, đại diện cho Louis XVI. Âm mưu của Pháp lúc đó là muốn dựa vào Hiệp ước Versailles để "hợp pháp hóa" việc mang quân sang đánh chiếm Việt Nam. Nhưng trong thực tế thì hiệp ước đó đã bị thủ tiêu ngay sau khi ký kết, Chính phủ Pháp lúc đó không có điều kiện thi hành vì còn lo đối phó với ngọn sóng cách mạng đang dâng cao trong nước. Họ không thể dựa vào cớ thi hành hiệp ước để đưa quân chiếm đóng Đà Nẵng, Côn Đảo, đòi độc quyền thương mại và tự do truyền đạo ở Việt Nam như các điều khoản của hiệp ước đã ghi. Mặc dù vậy, người Pháp vẫn quyết định cử quân sang đánh chiếm Việt Nam, lập luận một cách trắng trợn rằng việc đem quân đánh chiếm Nam Kỳ đã từ lâu nằm trong dự kiến của nước Pháp, đến nay thi hành chẳng qua chỉ là tiếp tục truyền thống cũ, trung thành với một "quốc sách" đã được các chính phủ tiếp tục theo đuổi qua các thời kì mà thôi. Tháng 7 năm 1857, Napoleon III quyết định can thiệp vào Việt Nam bằng vũ lực. Pháp đã lấy cớ trả thù việc triều đình Huế không tiếp nhận quốc thư của Pháp do tàu chiến *Catina* đem đến tháng 9 năm 1856, vì cho là "làm nhục quốc kì" Pháp. Mặt khác, họ còn lấy cớ "bênh vực đạo", "truyền bá văn minh công giáo" để tranh thủ sự đồng tình ủng hộ của dư luận công giáo ở Pháp và Việt Nam. Nhưng tất cả những lý do đó đều không che đậy nổi nguyên nhân sâu xa bên trong của âm mưu xâm lược. Đó là yêu cầu tìm kiếm thị trường và căn cứ ở Viễn Đông, nhất là ở miền Nam Trung Quốc, của chủ nghĩa tư bản Pháp đang chuyển mạnh lên con đường đế quốc thực dân, đó là cuộc chạy đua giành giật thị trường giữa Pháp với các nước tư bản khác ở khu vực Viễn Đông, đặc biệt với Anh.

Năm 1857, Tự Đức lại cho xử tử hai nhà truyền giáo Tây Ban Nha. Đây không phải là đầu tiên nhưng cũng không phải là sự cố mới nhất, và lần trước chính phủ Pháp đã bỏ qua các hành động khiêu khích kiểu này. Nhưng lần này, Tự Đức hành xử không đúng thời gian, vì hiện đang diễn ra cuộc Chiến tranh Nha phiến lần thứ 2. Quân đoàn viễn chinh của Anh và Pháp được gửi đến vùng Viễn Đông để trừng phạt Trung Quốc, và kết quả là người Pháp có thừa quân trong tay để can thiệp vào tình hình Đại Nam. Tháng 11 năm 1857, hoàng đế Napoleon III của Pháp ra lệnh Đô đốc Charles Rigault de Genouilly đem một đoàn viễn chinh sang trừng phạt Việt Nam. Tháng 9 năm 1858, liên quân Pháp và Tây Ban Nha đã cập bến tại Tourane (Đà Nẵng) và chiếm được đánh được thành phố.

Trận Đà Nẵng
------------

Bài chi tiết: Trận Đà Nẵng (1858-1859) và Trận Đà Nẵng (1859-1860)

Gia Định thất thủ
-----------------

Bài chi tiết: Trận thành Gia Định, 1859

Đại Đồn Chí Hòa thất thủ
------------------------

Bài chi tiết: Trận Đại đồn Chí Hòa

Mỹ Tho, Biên Hòa, Vĩnh Long thất thủ
------------------------------------

Bài chi tiết: Trận Định Tường (1861), Trận Biên Hòa (1861-1862), và Trận Vĩnh Long

Nam Kỳ thất thủ, hòa ước Nhâm Tuất được ký kết
----------------------------------------------

Bài chi tiết: Hòa ước Nhâm Tuất (1862)
Bản đồ các tỉnh Gia Định, Định Tường và Biên Hòa trong bản đồ hành chính Cochin Chine khu vực thuộc Pháp kiểm soát năm 1863 (Basse Cochinchine Francaise) và trước đó là Nam Kỳ Lục tỉnh năm 1859 (Basse Cochinchine). (Henri Rieunier (1833-1918) vẽ năm 1863.)

Chú thích
---------

1. 1 2  *Đại Nam thực lục*, Đệ nhất kỷ, quyển 3
2. ↑  *Đại Nam thực lục*, Đệ nhất kỷ, quyển 18
3. ↑  Phạm Văn Sơn 1960, tr. 432Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFPhạm\_Văn\_Sơn1960 (trợ giúp)
4. ↑  Thomazi, *Conquête*, tr. 25–9
5. ↑  Nguyễn Thế Anh 2008a, tr. 15-16Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFNguyễn\_Thế\_Anh2008a (trợ giúp)
6. ↑  Nguyễn Thế Anh 2008a, tr. 17Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFNguyễn\_Thế\_Anh2008a (trợ giúp)
7. 1 2  Đặng Việt Thủy & Đặng Thành Trung 2008, tr. 308Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFĐặng\_Việt\_ThủyĐặng\_Thành\_Trung2008 (trợ giúp)
8. ↑  Nguyễn Thế Anh 2008a, tr. 18Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFNguyễn\_Thế\_Anh2008a (trợ giúp)
9. ↑  Thomazi, *Conquête*, 64
10. ↑  Nguyễn Thế Anh 2008a, tr. 57Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFNguyễn\_Thế\_Anh2008a (trợ giúp)
11. ↑  Thomazi, *Conquête*, 101
12. ↑  Nguyễn Thế Anh 2008a, tr. 88Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFNguyễn\_Thế\_Anh2008a (trợ giúp)
13. ↑  Nhiều tác giả 2007, tr. 19Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFNhiều\_tác\_giả2007 (trợ giúp)
14. ↑  Nhiều tác giả 2007, tr. 21Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFNhiều\_tác\_giả2007 (trợ giúp)
15. ↑  Thomazi, *Conquête*, 125
16. ↑  Nhiều tác giả 2007, tr. 26Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFNhiều\_tác\_giả2007 (trợ giúp)
17. ↑  Nhiều tác giả 2007, tr. 29Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFNhiều\_tác\_giả2007 (trợ giúp)
18. ↑  Nhiều tác giả 2007, tr. 32Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFNhiều\_tác\_giả2007 (trợ giúp)
19. ↑  Thomazi, *Conquête*, 29–33

Liên kết ngoài
--------------

| * x
* t
* s
Pháp xâm lược Đại Nam |
| --- |
| Lần thứ nhất (1858–1863) | 
* Đà Nẵng (lần 1)
* Phước Thắng
* Gia Định
* Chí Hòa
* Mỹ Tho
* Biên Hòa
* Vĩnh Long (lần 1)
* Đà Nẵng (lần 2)
* Vĩnh Long (lần 2)
* An Giang
* Hà Tiên

 |
| Lần thứ hai (1873) | 
* Hà Nội (lần 1)
* Hưng Yên
* Phủ Lý
* Hải Dương
* Ninh Bình
* Nam Định (lần 1)
* Cầu Giấy (lần 1)

 |
| Lần thứ ba (1882–1886) | 
* Hà Nội (lần 2)
* Hồng Gai
* Quảng Yên
* Nam Định (lần 2)
* Gia Quất
* Cầu Giấy (lần 2)
* Phủ Hoài
* Thuận An
* Sơn Tây
* Bắc Ninh
* Hưng Hóa
* Tuyên Quang
* Bắc Lệ
* Lạng Sơn
* Kinh thành Huế

 |
| Các hiệp ước Pháp - Nguyễn | 
* Nhâm Tuất 1862
* Giáp Tuất 1874
* Quý Mùi 1883
* Giáp Thân 1884

 |
| Các hiệp ước Pháp - Thanh | 
* Thiên Tân 1884
* Thiên Tân 1885
* Công ước 1887
* Công ước 1895

 |

| * x
* t
* s
Chiến dịch Nam Kỳ |
| --- |
| Bối cảnh | 
* Thành Gia Định
* Đế quốc thực dân Pháp
* Quan hệ Pháp – Việt Nam
* Liên bang Đông Dương

 |
| Chiến dịch và trận chiến | 
* Trận Đà Nẵng (1858–1859)
* Trận thành Gia Định, 1859
* Trận Đại đồn Chí Hòa
* Trận Định Tường (1861)
* Trận Biên Hòa (1861-1862)
* Trận Vĩnh Long

 |
| Các cá nhân người Pháp | 
* Charles de Montigny
* Charles Rigault de Genouilly
* Théogène François Page
* Joseph Hyacinthe Louis Jules d'Ariès
* Leonard Charner
* Louis Adolphe Bonard

 |
| Các cá nhân người Việt Nam | 
* Nguyễn Tri Phương
* Nguyễn Trung Trực
* Phan Thanh Giản
* Trương Định

 |

| * x
* t
* s
Liên bang Đông Dương Liên bang Đông Dương |
| --- |
| Bối cảnh | 
* Quan hệ Pháp – Châu Á
* Đế quốc thực dân Pháp
* Quan hệ Pháp – Việt Nam
* Quan hệ Pháp – Thái Lan
* Quan hệ Pháp – Trung Quốc

 |  |
| Lãnh thổ cấu thành | 
* Nam Kỳ
* Bắc Kỳ
* Trung Kỳ
* Campuchia
* Lào
* Quảng Châu Loan
* Chính phủ Trung ương lâm thời Việt Nam
* Quốc gia Việt Nam

 |
| Sự kiện | 
* Quan hệ giữa Nguyễn Ánh và người Pháp (1777–1820)
* Cuộc nổi dậy Lê Văn Khôi (1833–1835)
* Trận Đà Nẵng (1858)
* Chiến dịch Nam Kỳ (1858–1862)
* Chiến dịch Bắc Kỳ (1883–1886)
* Chiến tranh Pháp-Thanh (1884–1885)
* Chiến tranh Xiêm-Pháp (1893)
* Chiến tranh thế giới thứ nhất
* Phong trào hội kín Nam Kỳ
* Khởi nghĩa Thái Nguyên
* Khởi nghĩa Giàng Pả Chay
* Vụ ám sát Bazin
* Khởi nghĩa Yên Bái
* Chiến tranh thế giới thứ hai
* Chiến tranh Pháp-Thái (1940–1941)
* Chiến dịch Đông Dương (1940)
* Chiến dịch Đông Dương (1945)
* Cách mạng tháng Tám
* Tuyên ngôn độc lập (Việt Nam Dân chủ Cộng hòa)
* Chiến tranh Đông Dương
* Chiến dịch Điện Biên Phủ
* Hội nghị Genève

 |
| Hiệp định | 
* Hòa ước Versailles (1787)
* Hòa ước Nhâm Tuất (1862)
* Hòa ước Quý Hợi (1863)
* Hòa ước Nhâm Tuất (1874)
* Hòa ước Quý Mùi (1883)
* Hòa ước Giáp Thân (1884)
* Hòa ước Thiên Tân (1885)
* Hiệp định Genève (1954)

 |
| Nhân vậtnổi tiếng người Pháp | 
* Pierre Pigneau de Behaine
* Jean-Baptiste Chaigneau
* Jean-Baptiste Cécille
* Charles de Montigny
* Charles Rigault de Genouilly
* Amédée Courbet
* Henri Rivière
* Francis Garnier
* Ernest Doudart de Lagrée
* Auguste Pavie
* Albert Sarraut

 |
| Tổ chức | 
* Hội Thừa sai Paris
* Lính tập
* Quân đoàn viễn chinh Bắc Kỳ
* Quân đoàn bộ binh Bắc Kỳ
* Toàn quyền Đông Dương

 |

* Cổng thông tin Pháp
* Cổng thông tin Việt Nam
* Cổng thông tin Lịch sử
* Cổng thông tin Quân sự