**Lê Thần Tông Trịnh hoàng hậu** (chữ Hán: 黎神宗鄭皇后, 1595 - 1660), họ Trịnh (鄭氏), tên thật **Ngọc Trúc** (玉竹), là một Hoàng hậu của nhà Lê trung hưng, vợ của Lê Thần Tông trong lịch sử Việt Nam.

Đương thời, bà nổi tiếng là một người uyên bác và sùng đạo, thường chú tâm nghiên cứu bộ Kim cang, sùng đạo Phật, được dân chúng xưng tụng là *Bà chúa Kim Cương*.

Cuộc đời
--------

Theo sách Kim toả thực lục, *Trịnh vương ngọc phả* ghi thì bà Trịnh Thị Ngọc Trúc là con gái thứ của Thanh Đô vương Trịnh Tráng và Chính phi Nguyễn Thị Ngọc Tú, con gái Nguyễn Hoàng.

Tương truyền, bà thông minh từ nhỏ, rất hiếu học. Mới 9, 10 tuổi đã đọc thông, viết thạo cả chữ Hán lẫn chữ Nôm, đọc làu kinh sử, giỏi văn thơ, sùng đạo Phật, chú tâm kinh kệ, miệt mài nghiên cứu bộ Kim cang. Bà có dáng người thanh tú, dịu hiền. Bản tính hoà nhã càng tôn vẻ đẹp sẵn có của bà. Trong phủ chúa, ai nấy đều kính nể.

Có thời bà đã đảnh lễ qui y tại Ninh Phúc tự còn gọi là chùa Bút Tháp tại xã Đình Tổ huyện Thuận Thành, Kinh Bắc. Bà chúa được thiền sư Chuyết Chuyết ban cho bà pháp danh là **Pháp Tánh** (法性). Từ đó bà vừa tu luyện vừa được dịp học hỏi nghiên cứu sâu xa thêm về kinh điển của nhà Phật.

Đối với tri thức uyên thâm của bà, quốc gia lâm nạn phân tranh giữa hai họ Trịnh Nguyễn (1558 – 1672) bà không khỏi đau xót trước cảnh khổ loạn. Song thân thì thường chiếu ý cho bà dành thời gian miệt mài bút nghiên, nên việc hôn phối đối với bà hơi muộn. Chồng bà là Cường quận công Lê Trụ, thuộc dòng hoàng tộc Lê triều. Sau vì ông phạm tội nặng, bị giam ngục rồi mất.

Hoàng hậu nhà Lê
----------------

Đến năm bà 36 tuổi (1630) chúa Trịnh Tráng lại gả bà cho Lê Thần Tông, được tấn phong làm Hoàng hậu. Lê Thần Tông khi lấy bà Ngọc Trúc, cả triều đình đều can, thì ông gạt đi và nói: *"Đã trót rồi, lấy gượng vậy."* (Theo Đại Việt sử ký toàn thư).

Đương thời, bà là bạn thơ với Trạng nguyên lễ sư Nguyễn Thị Duệ, sử chép rằng hai bà thường cùng bàn luận về thơ văn, Phật Pháp trong khắp các chùa chiền vùng Kinh Bắc lúc bấy giờ. Thời điểm chùa Ninh Phúc tổ chức khuyến hoá thập phương để trùng tu tôn tạo, dịp này bà hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc đã đóng góp công đức rất nhiều. Hưởng ứng việc làm với bà, cả nhà vua và công chúa cũng hiến ruộng (tư điền) vào chùa làm công quả.

Năm Phúc Thái thứ nhất (1643), Lê Thần Tông thiện nhượng cho Lê Chân Tông. Thần Tông được tôn làm Thái thượng hoàng, còn bà trở thành Hoàng thái hậu. Bà không có người con nào với Thần Tông, chỉ có người con gái với quận công Lê Trụ là Lê Thị Ngọc Duyên, được ban phong hiệu Công chúa, cũng là người giỏi văn thơ chữ nghĩa.

Sau khi Thần Tông thiện vị, Trịnh Thái hậu cùng Công chúa đến tu và ở hẳn chùa Bút Tháp, bà lấy pháp hiệu *Diệu Viên* (妙垣), còn Công chúa có pháp danh *Diệu Tuệ* (妙慧).

Năm Vĩnh Thọ thứ 3 (1660), Diệu Viên viên tịch tại đây chùa Bút Tháp, bà thọ 65 tuổi.

Thờ tự
------

Khi Diệu Viên tạ thế, chùa Ninh Phúc đặt ngai vị thờ bà. Đặc biệt ở chùa Mật (Thanh Hoá), có thờ pho tượng sơn son thếp vàng, tạc chân dung bà đang toạ thiền rất uy nghi thanh thoát.

Năm 1992, pho tượng bà Trịnh Thị Ngọc Trúc đã được chuyển về Bảo tàng mỹ thuật Việt Nam (Hà Nội) đặt trong tủ kính trưng bày vì đây là pho tượng rất đặc sắc về nghệ thuật điêu khắc thời Lê-Trịnh. Pho tượng này được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2013.

Xem thêm
--------

* Lê Thần Tông
* Trịnh Tráng
* Nguyễn Thị Duệ
* Chùa Bút Tháp

Chú thích
---------

Tham khảo
---------

* Đại Việt sử ký toàn thư
* Kim toả thực lục
* Chí nam ngọc âm giải nghĩa

Liên kết ngoài
--------------

* Hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc[*liên kết hỏng*] Trên Web Báo Đất Việt
* Ly tán giữa vàng son[*liên kết hỏng*] trên web Tuổi trẻ du lịch
* Hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc trên Web Xứ Thanh Nét

| * x
* t
* s
Hoàng hậu Hậu Lê (Hoàng hậu, Hoàng thái hậu, Vương thái phi) |
| --- |
| Hoàng hậu thời Lê Sơ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Lê Uy Mục | Hoàng hậu Trần Thị Tùng# |
| Lê Tương Dực | Khâm Đức Hoàng hậu Nguyễn Thị Đạo |

 |
| Hoàng hậu thờiLê Trung Hưng | 

|  |  |
| --- | --- |
| Lê Thế Tông | Ý Đức Hoàng thái hậu Nguyễn thị |
| Lê Kính Tông | Đoan Từ Hoàng thái hậu Trịnh Thị Ngọc Trinh |
| Lê Thần Tông | Hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc |
| Lê Chân Tông | Phương Từ Hoàng hậu Trịnh thị |
| Lê Huyền Tông | Hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Áng |
| Lê Dụ Tông | Hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trang |
| Hôn Đức công | Hoàng hậu Trịnh thị |
| Lê Thuần Tông | Nhu Thuận Hoàng thái hậu Đào thị |
| Lê Hiển Tông | Trinh Thuận Hoàng thái hậu Trần Thị Ngọc Câu ~ |
| Lê Chiêu Thống | Hoàng hậu Nguyễn Thị Ngọc Đoan |

 |
| Hoàng hậu, Hoàng thái hậutruy phong / tôn phong | 

|  |  |
| --- | --- |
| Cao Thượng Tổ | Phổ Từ Hoàng thái hậu Đinh thị |
| Lê Hiển Tổ | Hiển Từ Hoàng thái hậu Nguyễn thị |
| Lê Tuyên Tổ | Trinh Từ Hoàng thái hậu Trịnh Ngọc Thương |
| Lê Thái Tổ | Cung Từ Hoàng thái hậu Phạm Thị Ngọc Trần |
| Lê Thái Tông | 
* Tuyên Từ Hoàng thái hậu Nguyễn Thị Anh~
* Quang Thục Hoàng thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao

 |
| Lê Thánh Tông | 
* Huy Gia Hoàng thái hậu Nguyễn Thị Hằng
* Nhu Huy Hoàng thái hậu Phùng Diễm Quý

 |
| Lê Hiến Tông | 
* Trang Thuận Hoàng thái hậu Nguyễn Thị Hoàn
* Chiêu Nhân Hoàng thái hậu Nguyễn Thị Cận
* Liêm Hoàng hậu Mai Ngọc Đỉnh

 |
| Lê Đức Tông | Huy Từ Hoàng thái hậu Trịnh Thị Tuyên |
| Lê Minh Tông | Đoan Mục Hoàng thái hậu Trịnh Thị Loan |
| Lê Chiêu Tông | Gia Khánh Hoàng thái hậu Phạm Thị Ngọc Quỳnh |
| Lê Trang Tông | Trinh Thục Hoàng thái hậu Lê Thị Ngọc Tông |
| Lê Hiếu Tông | 
* Tự Khâm Hoàng thái hậu Nguyễn thị
* Phương Dung Hoàng thái hậu

 |
| Lê Anh Tông | Tuy Khánh Hoàng thái hậu Nguyễn thị |
| Lê Thần Tông | 
* Đoan Thuần Hoàng thái hậu Phạm Thị Ngọc Hậu
* Minh Thục Hoàng thái hậu Nguyễn Thị Ngọc Bạch

 |
| Lê Hy Tông | Hoàng thái hậu Nguyễn thị |
| Lê Dụ Tông | 
* Trang Từ Hoàng thái hậu Trần thị
* Hiến Từ Hoàng thái hậu Nguyễn thị

 |
| Lê Hựu Tông | Mẫn Thái hậu Nguyễn thị |

 |
| Truy tôn Thái phi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hoằng Dụ vương | Trinh Cẩn Thái phi Lê thị |
| Hiển Công vương | Đôn Ý Thái phi Lê thị |
| Quang Nghiệp vương | Đoan Từ Thái phi Lê thị |
| Trang Giản vương | Tuy Lý Thái phi Lê thị |

 |
| Sinh mẫu khác của Hoàng đế | 

|  |  |
| --- | --- |
| Lệ Đức hầu | Chiêu nghi Dương Thị Bí |
| Lê Gia Tông | Chiêu nghi Lê thị |
| Lê Hy Tông | Cung nhân Trịnh Thị Ngọc Tán |

 |
| Chú thích：
# Bị tước bỏ tư cách khi còn sống hoặc sau khi qua đời;
~ Bị tước tư cách khi còn sống, về sau được công nhận. |