**Khổng Cấp** (tiếng Trung: 孔伋; bính âm: *Kong Ji*; 483 TCN – 402 TCN), tự **Tử Tư** (子思), tôn xưng **Tử Tư Tử** (tiếng Trung: 子思子; bính âm: *Zisizi*), hiệu **Thuật thánh** (tiếng Trung: 述聖), người nước Lỗ thời Xuân thu, là nhà tư tưởng Trung Hoa cổ đại, một trong những tiên hiền của Nho giáo.

Cuộc đời
--------

Tử Tư là con trai của Khổng Lý, là cháu đích tôn của Khổng Tử. Thời trẻ, Tử Tư được ông nội dạy vỡ lòng. *Khổng Tùng Tử* chép: Khổng Tử nhàn cư khi về già, thường bùi ngùi thở dài. Tử Tư hỏi: *[Ngài] lo con cháu không tu dưỡng, làm tổ tiên thấy thẹn chăng? Thấy đạo của Nghiêu, Thuấn bị vứt bỏ, hận không làm gì được chăng?* Khổng Tử hỏi lại: *Ngươi là một đứa trẻ, sao hiểu được chí của ta?* Tử Tư liền nói: *Cấp khi dùng bữa, thường nghe Phu tử dạy bảo: Cha bổ củi mà con không giữ chính là bất tiếu. Cấp mỗi lần nhớ lại điều này, thường lo lắng không thôi.* Khổng Tử cười nói: *Như thế, ta không còn phải lo nữa rồi.*

Tử Tư theo học Tăng Sâm, từng nhiều lần cự tuyệt vua Lỗ mời xuất sĩ, nhưng từng làm thầy của Lỗ Mục công. Tử Tư là thầy của Mạnh Kha. Sau khi Khổng Tử qua đời, Nho gia phân tán. Bộ phận Nho gia theo trường phái tư tưởng của Tử Tư (子思之儒; *Tử Tư chi nho*) được Hàn Phi xếp hàng thứ hai trong *Bát Nho*. Tuân Khanh coi tư tưởng của Tử Tư và Mạnh Tử có sự thống nhất, gọi chung là **Tư Mạnh** (思孟). Đời sau gọi là học phái Tư Mạnh.

Tác phẩm
--------

Tương truyền, Tử Tư là tác giả của sách *Trung dung*, là một trong *Tứ thư*. Quan điểm này được Tư Mã Thiên thời Tây Hán, Trịnh Huyền thời Đông Hán, Lục Đức Minh, Khổng Dĩnh Đạt thời Đường, Trình Di, Trình Hạo, Chu Hi thời Tống, Hồ Thích thời Dân quốc ủng hộ.

Mặt khác, Tử Tư có 23 thiên tác phẩm, được tập hợp thành sách *Tử Tư Tử*, nhưng đã thất lạc.

Truy tôn
--------

Thời Tống Huy Tông, Khổng Cấp được truy tôn tước Nghi Thủy hầu (沂水侯). Thời Nguyên Văn Tông, truy phong Nghi Quốc Thuật Thánh công (沂國述聖公). Minh Thế Tông truy phong Thuật Thánh công (述聖公). Do đó, người đời sau gọi Khổng Cấp là Thuật thánh, cùng Phục thánh Nhan Hồi, Tông thánh Tăng Sâm, Á thánh Mạnh Kha xưng Tứ thánh. Ở Việt Nam, Tứ thánh trở thành Tứ phối, được tạc tượng thờ phụng trong Văn miếu.

Do Khổng Cấp là tổ tiên của Diễn Thánh công, nên các triều đại không đặt người thờ tự riêng cho Thuật Thánh công, mà giao cho con thứ đảm nhiệm. Trong trường hợp Diễn Thánh công là con độc nhất thì một người thừa tự cả hai công.

Xem thêm
--------

* Khổng Lý
* *Trung dung*

Tham khảo
---------

* Tư Mã Thiên,
* Ban Cố, *Hán thư*.

Chú thích
---------

1. ↑  Tư Mã Thiên, *Sử ký*, Liệt truyện, quyển 67, *Trọng Ni đệ tử liệt truyện*.
2. 1 2  Tư Mã Thiên, *Sử ký*, Thế gia, quyển 47, *Khổng Tử thế gia*.
3. ↑  Khổng Phụ, *Khổng Tùng Tử*, quyển 5, *Ký vấn*.
4. ↑  Hàn Phi, *Hàn Phi Tử*, quyển 50, *Hiển học*.
5. ↑  Tuân Huống, *Tuân Tử*, quyển 3, *Phi thập nhị tử thiên*.
6. ↑  Chu Hi, *Trung dung chương cú*, *Tự*.
7. ↑  Ban Cố, *Hán thư*, quyển 30, Chí, *Nghệ văn chí*.



| * x
* t
* s
Môn đệ Khổng tử |
| --- |
| Khổng Môn Thập triết | 

|  |  |
| --- | --- |
| Đức hạnh | 
* Nhan Hồi
* Mẫn Tổn (zh)
* Nhiễm Canh
* Nhiễm Ung

 |
| Ngôn ngữ | 
* Đoan Mộc Tứ
* Tể Dư (zh)

 |
| Chính sự | 
* Nhiễm Cầu
* Trọng Do

 |
| Văn học | 
* Ngôn Yển
* Bốc Thương

 |

 |
| Thất thập nhị hiền | 
* Nhan Hồi
* Mẫn Tổn (zh)
* Nhiễm Canh
* Nhiễm Ung
* Nhiễm Cầu
* Trọng Do
* Tể Dư (zh)
* Đoan Mộc Tứ
* Ngôn Yển
* Bốc Thương
* Chuyên Tôn Sư (zh)
* Tăng Sâm
* Đạm Đài Diệt Minh
* Mật Bất Tề (zh)
* Nguyên Hiến (zh)
* Công Dã Tràng
* Nam Cung Quát
* Công Tích Ai
* Tăng Điểm (zh)
* Nhan Vô Do
* Thương Cù (zh)
* Cao Sài (zh)
* Tất Điêu Khải
* Công Bá Liêu (zh)
* Tư Mã Canh (zh)
* Phàn Tu (zh)
* Hữu Nhược
* Công Tây Xích (zh)
* Vu Mã Thi
* Lương Chiên
* Nhan Hạnh
* Nhiễm Nhụ (zh)
* Tào Tuất
* Bá Kiền (zh)
* Công Tôn Long
* Nhiễm Quý
* Công Tổ Câu Tư
* Tần Tổ
* Tất Điêu Xỉ (zh)
* Nhan Cao (zh)
* Tất Điêu Đồ Phủ (zh)
* Nhưỡng Tứ Xích
* Thương Trạch
* Thạch Tác Thục
* Nhâm Bất Tề (zh)
* Công Lương Nhụ (zh)
* Hậu Xử
* Công Hạ Thủ
* Hề Dung Điểm
* Công Kiên Định
* Nhan Tổ
* Câu Tỉnh Cương
* Hãn Phủ Hắc
* Tần Thương
* Thân Đảng (zh)
* Nhan Chi Bộc
* Vinh Kỳ
* Huyện Thành
* Tả Nhân Dĩnh
* Yến Cấp
* Tần Phi
* Thi Chi Thường
* Nhan Khoái
* Bộ Thúc Thặng
* Nguyên Kháng Tịch
* Lạc Khái
* Liêm Khiết
* Thúc Trọng Hội
* Địch Hắc
* Tử Miệt (zh)
* Công Tây Dư Như
* Công Tây Điểm

 |
| Môn đệ khác | 
* Tần Nhiễm (zh)
* Tiêu Đan (zh)
* Nhan Hà
* Cầm Lao (zh)
* Trần Cương (zh)
* Huyện Đản (zh)
* Lâm Phóng
* Cừ Bá Ngọc (zh)
* Mục Bì (zh)
* Tả Khâu Minh
* Trọng Tôn Hà Kỵ (zh)
* Tử Phụ Hà (zh)
* Bá Ngư (zh)

 |