Bài này viết về múa mặt nạ Thái. Đối với múa mặt nạ Campuchia, xem Lkhon Khol. Đối với múa mặt nạ Lào, xem Phra Lak Phra Ram.

|  |
| --- |
| Một phần của loạt bài về |
| Văn hóa Thái Lan |
|  |
| Lịch sử |
| Dân tộc |
| Ngôn ngữ
* Tiếng Thái Lan
 |
| Thần thoại và văn hóa dân gian
* Văn hóa dân gian
 |
| Ẩm thực |
| Âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn
* Âm nhạc
 |
| Truyền thông
* Điện ảnh
 |
| Thể thao |
| Di sảnDi sản thế giới tại Thái Lan |
| Biểu tượng
* Quốc kỳ
* Quốc ca
* Quốc huy
 |
| * Cổng thông tin Thái Lan
 |
| * x
* t
* s
 |

**Khổn** (tiếng Thái: โขน, phát âm tiếng Thái: [kʰǒːn]) là một thể loại kịch múa của Thái Lan. Dưới thời đế quốc Khmer **Lakhol Khol** của người Khmer đã được phổ biến rộng rãi vào cộng đồng người Thái. Khon bắt đầu phát triển mạnh mẽ khi Vương quốc Ayutthaya ra đời.

Theo truyền thống, nó chỉ được biểu diễn trong cung đình bởi những người đàn ông đeo mặt nạ đi cùng với những người kể chuyện và một dàn nhạc piphat truyền thống. Một biến thể của thể loại này với các nữ *khon phu ying* (โขนผู้หญิง).

Lịch sử
-------

Khon là điệu múa truyền thống của Thái Lan kết hợp nhiều nghệ thuật được đề cập trong cuốn sách văn học Thái Lan *Lilit Phra Lo* (khoảng năm 1529) được viết trước thời đại của vua Narai Maharaj.

Bằng chứng lịch sử cho thấy nghệ thuật sân khấu của Thái Lan hẳn đã rất phát triển vào thế kỷ 17. Năm 1687, Louis XIV của Pháp đã cử một nhà ngoại giao *Simon de la Loubère* để ghi lại tất cả những gì ông đã thấy ở Vương quốc Xiêm. Trong lời kể nổi tiếng của mình *Du Royaume de Siam*, La Loubère đã cẩn thận quan sát nhà hát cổ điển thế kỷ 17 của Xiêm, bao gồm một cảnh chiến đấu hoành tráng từ buổi biểu diễn của Khon, và ghi lại rất chi tiết những gì ông đã thấy:

> *Người Xiêm có ba loại biểu diễn Sân khấu: Cái mà họ gọi là Nón [khôn] là điệu múa hình, với âm thanh của vĩ cầm và một số nhạc cụ khác. Các vũ công được đeo mặt nạ và trang bị vũ khí, và đại diện cho một cuộc chiến hơn là một điệu nhảy. Và mặc dù mọi người đều có những chuyển động cao, và những tư thế ngông cuồng, họ không ngừng xen lẫn một số từ. Hầu hết những chiếc mặt nạ của họ đều gớm ghiếc, và đại diện cho những Quái vật quái dị, hoặc các loại Ác quỷ. The Show mà họ gọi là Lacone là một bài thơ xen lẫn Epic và Dramatic, kéo dài ba ngày, từ tám giờ sáng đến bảy giờ đêm. Chúng là những câu chuyện lịch sử bằng những câu thơ, sự nghiêm túc và được hát bởi một số diễn viên luôn luôn có mặt, và chỉ hát đối đáp.... Rabam là điệu múa đôi nam nữ, không phải là võ thuật, mà là sự dũng cảm... họ có thể biểu diễn nó mà không cần nhiều ràng buộc, bởi vì cách nhảy của họ là một vòng diễu hành đơn giản, rất chậm và không có bất kỳ chuyển động cao nào; nhưng với rất nhiều cử động chậm của cơ thể và cánh tay*.
> 
> 
> 

Về trang phục của các vũ công Khon, La Loubère đã ghi lại rằng, "Vòi múa ở Rabam và Nón, có những chiếc mũ bằng giấy mạ vàng, cao và nhọn, giống như những chiếc mũ lễ phục của nhà vua, nhưng lại rủ xuống ở hai bên. bên dưới tai của họ, được trang trí bằng đá giả và có hai mặt dây chuyền bằng gỗ mạ vàng."

Nguồn gốc của nó không được biết chính xác, nhưng có bốn khả năng. Đầu tiên, "Khon" trong tiếng Benguela Kalinin xuất hiện trong từ "kora" hoặc "Khon" là tên một loại nhạc cụ làm bằng da của người Hindi. Bề ngoài và hình dạng của nó tương tự như trống. Nó đã được phổ biến và được sử dụng cho các buổi biểu diễn truyền thống địa phương. Người ta cho rằng kora là một trong những nhạc cụ được sử dụng trong các buổi biểu diễn Khon. Bằng tiếng Tamil "Khon" bắt nguồn từ từ "koll" gần nghĩa với "goll" hoặc "golumn" trong tiếng Tamil. Những từ Tamil này liên quan đến việc ăn mặc hoặc trang trí cơ thể từ đầu đến chân như trong việc sử dụng trang phục của người Khon. "Khon" ở Iran có nguồn gốc từ các từ "zurat khan" có nghĩa là 'búp bê bằng tay' hoặc 'con rối', được sử dụng trong các buổi biểu diễn địa phương. Các bài hát của nó tương tự như Khon hiện tại.Bản mẫu:CN

Nhân vật
--------

Vai trò của Khon được quy định bởi truyền thống lâu đời. Các nhân vật chính là anh hùng, nữ anh hùng, yêu tinh và khỉ. Những con khỉ là một số vai trò quan trọng nhất trong Khon.Bản mẫu:CN Nhân vật khỉ nổi tiếng nhất trong truyện là chiến binh khỉ **Hanuman**.

Khon hiện đại chứa đựng nhiều yếu tố từ *lakhon nai* và ngày nay, bao gồm các nghệ sĩ nữ đóng vai các nhân vật nữ, trước đây do nam giới biểu diễn.:67 Trong khi các nhân vật yêu tinh và khỉ đeo mặt nạ, hầu hết các nhân vật con người thì không.:66

Biểu diễn
---------

Cũng giống như Lakhol Khol của Khmer vũ kịch Khon dựa trên những câu chuyện của sử thi Ramakien (bản chuyển thể từ sử thi tiếng Hindi của Ấn Độ Ramayana), vì cả trong văn học, nghê thuật và thậm chí là phim truyền hình Thái Lan đều lấy cảm hứng lớn từ nghệ thuật và truyền thuyết Ấn Độ. Khon Ramakien ban đầu chỉ có thể được biểu diễn bởi nam giới. Phụ nữ chỉ biểu diễn như thiên thần và nữ thần. Ngày nay phụ nữ biểu diễn như khỉ và quỷ. Trước đây, Khôn chỉ được biểu diễn phục vụ cho hoàng gia, với các con trai của vua biểu diễn như khỉ và quỷ. Thai Khon nhấn mạnh đến các bước nhảy thực tế, đặc biệt là nhân vật khỉ, tập trung vào vẻ đẹp và các tư thế nhảy đẹp như khỉ. Việc huấn luyện các nghệ sĩ Khon được bắt đầu từ khi còn rất nhỏ, để người biểu diễn có thể trở nên đủ linh hoạt để thực hiện các động tác lộn ngược, đặc biệt là với nhân vật Vanara (cư dân trong rừng hoặc khỉ).

Hình ảnh
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikisource tiếng Việt có toàn văn tác phẩm về:
****The Khon* by Prince Thaniniwat*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Khon Thai***. |

Tham khảo
---------

1. ↑  Pungkanon, Kupluthai (ngày 6 tháng 9 năm 2018). "Majesty in the movements". *The Nation*. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 9 năm 2018. Truy cập ngày 6 tháng 9 năm 2018.
2. ↑  "Archived copy". Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 3 năm 2012. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2013.Quản lý CS1: bản lưu trữ là tiêu đề (liên kết)
3. ↑  Ritthiboon, Pravit. "History of Khone Drama". *L3Nr*. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 16 tháng 10 năm 2017.[*không khớp với nguồn*]
4. 1 2  La Loubère, Simon (1693). *The Kingdom of Siam* (ấn bản 1986). Oxford University Press. tr. 49.
5. 1 2  Brandon, James R (1967). *Theatre in Southeast Asia*. Harvard University Press. ISBN 0674875877. Truy cập ngày 16 tháng 10 năm 2017.
6. 1 2