Quan tài Bimaran là một hộp đựng bằng vàng có từ thế kỷ thứ nhất đựng xá lợi của Đức Phật, được tìm thấy bên trong phù đồ số 2 tại Bimaran, gần Jalalabad ở miền đông Afghanistan.
 **Chiến tranh giành Xá lợi Đức Phật** tại Sanchi (thế kỷ 1 TCN/CE). Đức Phật nhập diệt ở Kusinagara, thủ đô của người Mallakas, những người ban đầu cố gắng giữ tất cả xá lợi của Đức Phật cho riêng mình. Một cuộc chiến nổ ra trong đó các thủ lĩnh của bảy thị tộc khác tiến hành chiến tranh chống lại người Mallakas của Kushinara để giành quyền sở hữu xá lợi của Đức Phật. Ở trung tâm hình khắc họa cuộc bao vây Kushinara; ở bên phải và bên trái, các thủ lĩnh chiến thắng đang diễu hành trên xe ngựa và voi, với xá lợi được đội trên đầu những người sau.
Theo *Kinh Đại Bát-niết-bàn* (Khế kinh 16 của *Trường Bộ*), sau khi nhập *niết bàn*, thân thể của Đức Phật được hỏa táng và tro cốt được chia cho các cư sĩ của Ngài.

Phân chia
---------

 Phân chia xá lợi của Đức Phật bởi Bà la môn Dhma. Nghệ thuật Phật giáo Hy Lạp của Càn-đà-la, thế kỷ 2-3 CN. Zenyōmitsu-ji, Tokyo.
 Nơi phân chia xá lợi của Đức Phật, Kushinagar
Theo *Kinh Đại Bát-niết-bàn*, sau khi Ngài *nhập niết bàn* ở Kushinagar, xá lị của Đức Phật được hỏa táng tại địa điểm đó. Ban đầu tro cốt của Ngài chỉ được chuyển đến thị tộc Thích ca, nơi Đức Phật thuộc về. Tuy nhiên, sáu thị tộc khác và vua A-xà-thế đã đòi tro cốt của Đức Phật. Để giải quyết tranh chấp này, một Bà-la-môn tên là Tánh Yên (Dhma) đã chia tro cốt của Đức Phật thành tám phần. Những phần này được phân phát như sau: cho vua A-xà-thế xứ Ma-kiệt-đà; tới người Lê-xa ở Tỳ-xá-ly; tới người họ Thích-ca ở Ca-tỳ-la-vệ; tới Bulis ở Ba-kiên-la; tới người Sát-đế-lợi ở A-lặc-già-la; tới Bà la môn nước Tỳ-nậu; tới người Câu-lâu-la ở Ba bà; và đến người Mallas ở Câu-thi-na. Ngoài tám phần này, hai xá lợi quan trọng khác đã được phân phát vào thời điểm đó: Tánh Yên nhận chiếc bình đựng thi thể đã được hỏa táng, và người Moriyas ở Pipphalivana nhận phần tro tàn còn lại của giàn thiêu.

Theo Phật Âm, mỗi phần trong số mười phần này được đặt trong một hòm đựng (chẳng hạn như quan tài Kanishka hoặc quan tài Bimaran) và được chôn trong một khối mộ. Những phần mộ này đã được mở rộng hoặc xây dựng lại qua nhiều thế kỷ để tạo thành những bảo tháp lớn. Trong số này, bảo tháp duy nhất còn nguyên vẹn là bảo tháp Ramagrama ở Ramgram, Nepal. Có những bằng chứng quan trọng củng cố tính xác thực của bảo tháp ở Piprahwa, cũng như Bảo tháp Xá lợi Vaishali và Bảo tháp Ramabhar ở Kushinagar. Ngoài ra thì các cuộc điều tra khảo cổ học cho đến nay vẫn chưa xác định được chính xác bất kỳ bảo tháp nào còn lại.

* The sharing of the relics of the Buddha by the Brâhmana Drona, to eight kings (four are visible). Relief from the Cave of the Painters, Kizil Caves, circa 500 CEPhân chia xá lợi Đức Phật bởi Bà-la-môn Dhma cho tám vị vua. Phù điêu từ Hang họa sĩ, Hang Kizil, khoảng năm 500 CN
* War for the relics: mural with warriors and the Brahmin Drona, Cave of the Painters, Kizil Caves, circa 500 CEChiến tranh giành xá lợi: bức tranh tường với các chiến binh và Bà la môn Dhma, Hang động các họa sĩ, Hang Kizil, khoảng năm 500 CN

Truyền bá xá lợi
----------------

Quan tài Kanishka niên đại năm 127, có hình Đức Phật
Tập truyện *Lokapannatti* được viết vào thế kỷ 11 hoặc 12, kể về câu chuyện của A-xà-thế xứ Ma-kiệt-đà (k. 492 – k. 460 TCN), người đã nhận xá lợi Đức Phật và để trong một bảo tháp dưới lòng đất. Theo tác phẩm này, xá lợi của Đức Phật được bảo vệ bởi các người máy cơ khí có sức mạnh thần linh cho đến khi chúng bị Hoàng đế A-dục vương tước vũ khí hai thế kỷ sau đó (khoảng 304 – 232 trước Công nguyên). Theo *Mahāvaṃsa* và *Ashokavadana*, A-dục vương đã thu thập bảy trong số tám phần xá lợi của Phật Thích-ca và phân chia lại ra hơn 84.000 bảo tháp mà ông đã ra lệnh xây dựng trên khắp thế giới.

Khi những người hành hương Trung Quốc Pháp Hiển (337 CN – khoảng 422 CN) và Huyền Trang (602–664 CN) đến thăm Ấn Độ nhiều thế kỷ sau, họ có đề cập rằng hầu hết các địa điểm cổ xưa đã bị tàn phá.

Kinh Mahaparinirvana nói rằng trong số bốn chiếc răng mắt của Đức Phật, một chiếc được tôn thờ ở Thiên đường Indra, chiếc thứ hai ở thành Ghandara, chiếc thứ ba ở Kalinga và chiếc thứ tư ở Ramagrama bởi vua Nagas. Hàng năm ở Sri Lanka và Trung Quốc, xá lợi răng sẽ được diễu hành trên đường phố. Trong quá khứ, các di tích có quyền sở hữu hợp pháp tài sản và việc phá hủy các bảo tháp chứa di vật là một tội ác vốn được coi là giết người. Một truyền thuyết Đông Nam Á cho rằng sau khi Ngài nhập niết bàn, các vị thần đã phân phát 800.000 mảnh thân và 900.000 sợi tóc của Đức Phật khắp vũ trụ. Trong Thượng tọa bộ, theo luận sư Phật Âm thế kỷ thứ 5, việc sở hữu xá lợi là một trong những tiêu chí để cấu thành một tu viện đúng nghĩa. Cuộc phiêu bạt của nhiều xá lợi được cho là đã được Đức Phật báo trước, khi họ truyền bá Phật pháp và mang lại tính hợp pháp cho những người cai trị.

Trong Phật giáo mạt thế cho rằng một ngày nào đó tất cả xá lợi của Đức Phật sẽ tập trung tại Cội Bồ-đề, nơi Ngài đạt được giác ngộ, và sau đó sẽ thành thân, ngồi xếp bằng và thực hiện song thần. Sự biến mất của xá lợi vào thời điểm này sẽ báo hiệu sự xuất hiện của Phật Di Lặc. Trong *Pháp trụ ký* (*Nandimitravadana*) do Huyền Trang dịch có đề cập rằng xá lợi của Đức Phật sẽ được mười sáu vị Đại A La Hán đưa đến *Niết bàn* và được tôn trí trong một bảo tháp lớn. Bảo tháp đó sau đó sẽ được tôn thờ cho đến khi nó chìm xuống lòng đất đến bánh xe vàng nằm bên dưới vũ trụ. Các xá lợi không bị lửa thiêu rụi mà được đặt trong một hòm đựng sâu trong lòng đất.

Các chư Phật trước đây cũng để lại xá lợi; trong Buddhavamsa có đề cập rằng Sobhita, Paduma, Sumedha, Atthadassi, Phussa, Vessabhu và Konagamana, những vị Phật này cũng có bị phân tán.

Xá lợi của các đệ tử cao quý của Đức Phật như Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên, cũng được bảo tồn trong các bảo tháp (như ở Sanchi).

Afghanistan
-----------

Chiếc hộp steatit đựng quan tài Bimaran.
Vào khoảng giữa thế kỷ thứ năm, người hành hương từ Trung Quốc là Đạo Vinh đã tới Afghanistan để thăm các địa điểm hành hương. Ở Nagarahara có một mảnh xương từ đỉnh sọ của Đức Phật dài 4 inch. Ngoài ra, trong thành phố còn lưu giữ một cây trượng và một hộp đựng nạm ngọc chứa một số răng và tóc. Một ngôi chùa được cho là do Đức Phật xây dựng bị vùi lấp dưới lòng đất ở đây, nơi có những gì được cho là chữ viết của Ngài trên tường. Một chiếc răng của Đức Phật được lưu giữ ở Baktra. Ở Bamyan một chiếc răng của Đức Phật được cất giữ cùng với chiếc răng của một vị vua cakravartin. Là một kiệt tác ban đầu của nghệ thuật Phật giáo Hy Lạp ở Gandhara và là một trong những hiện vật sớm nhất về Đức Phật, quan tài Bimaran được phát hiện trong một bảo tháp gần Jalalabad ở miền đông Afghanistan. Mặc dù quan tài có khắc dòng chữ nói rằng nó chứa một số xá lợi của Đức Phật; không có di vật nào được phát hiện khi chiếc hộp được mở ra.

Các đệ tử đầu tiên của Đức Phật là Trapusa và Bahalika đã nhận được tám sợi tóc từ Ngài và họ mang về quê hương Balkh của họ và cất giữ trong một bảo tháp bằng vàng cạnh cổng.

Hoa Kỳ
------

Một chiếc Răng Phật có gắn "xá lợi bé" từ Bộ sưu tập 10.000 xá lợi Phật
Xá lợi Phật được trưng bày tại bàn thờ của Chùa Pháp Tạng trong Triển lãm 10.000 Xá lợi Phật vào tháng 9 năm 2022
Bodhi Light International, Inc. một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở chính tại Nam California, tổ chức trưng bày *Bộ sưu tập 10.000 xá lợi Phật,* đây là bộ sưu tập xá lợi Phật lớn nhất được biết đến ở Hoa Kỳ. Bộ sưu tập này bao gồm hai chiếc răng, một sợi tóc, một xương ngón tay và hàng nghìn xá lợi giống như đá quý được cho là của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni cùng những người thân trong gia đình và các đệ tử của Ngài. Các hiện vật trong bộ sưu tập được biết đến với hiện tượng sản sinh ra những tinh thể mới đầy màu sắc được gọi là *"baby relics"*.

Bộ sưu tập này đã được trưng bày cho công chúng hai lần một năm kể từ năm 2013 tại chùa Lư Sơn ở Rosemead, CA và chùa Pháp Tạng ở San Francisco, thu hút hàng chục nghìn du khách. Hầu hết các hiện vật này đến từ các nước châu Á như Myanmar, Thái Lan, Sri Lanka và Việt Nam.

Triển lãm được giới thiệu trong Phần 5, Tập 10 của loạt phim History Channel *"The UnXplained"* với William Shatner vào tháng 6 năm 2023.

Bangladesh
----------

Một xá lợi Phật được lưu giữ ở Buddha Dhatu Jadi Bangladesh bên dưới bốn bức tượng Phật. Dhatu của Đức Phật đã được trao cho Thượng tọa U Paññya Jota Mahathero vào năm 1994 bởi Ủy ban Tăng già Maha Nayaka của Myanmar.

Bhutan
------

Những *Ringsels* của Đức Phật, Nagarjuna, Longchenpa, Marpa và Milarepa từ Bodhgaya Sri Lanka đã được đưa đến thăm Chubachu ở Bhutan vào tháng 10 năm 2013.

Campuchia
---------

Một xá lợi Phật được lưu giữ tại Sakyamuni Chedai ở Oudong vào năm 2002. 50 năm trước, hiện vật này đã được vận chuyển từ Sri Lanka về Phnom Penh, nhưng lại được vận chuyển trở lại sau khi Vua Sihanouk lên tiếng lo ngại về tình trạng đổ nát xung quanh Phnom Penh. Vua Sihanouk của Campuchia nhận được xá lợi Phật từ người Pháp vào năm 1952. Hiện vật có từ những năm 1950 gần đây đã bị đánh cắp ở núi Oudong và vẫn chưa được tìm thấy.

Một chiếc bình vàng được cho là chứa xá lợi của Đức Phật đã bị đánh cắp từ một ngôi đền trên núi, gây ra một cuộc tìm kiếm toàn quốc và được thu hồi vào ngày 5 tháng 2 năm 2014. Sự biến mất của chiếc bình - được cho là chứa tóc, răng, xương của Đức Phật và một số bức tượng nhỏ - được đưa ra ánh sáng vào tháng 12 và gây ra làn sóng phản đối kịch liệt ở quốc gia có đa số dân theo Phật giáo này. *"Mọi thứ vẫn còn trong bình"*, phát ngôn viên cảnh sát quốc gia Kirt Chantharith lên tiếng trong một lần nói với hãng tin.

Trung Quốc
----------

Tám hộp đựng lồng vào nhau được cho là chứa xương ngón tay của Đức Phật. Hộp đựng trong cùng hình ngôi đền thu nhỏ, được làm bằng vàng nguyên khối. Từ chùa Pháp Môn.
Theo truyền thuyết, xá lợi Phật đầu tiên ở Trung Quốc xuất hiện trong một chiếc bình vào năm 248 CN do Khương Tăng Hội mang đến cho một người cai trị địa phương. Vua Tôn Quyền của Đông Ngô đã cố gắng phá hủy chiếc răng bằng nhiều thử nghiệm khác nhau nhưng đều không thành công. Theo truyền thuyết Đạo Tuyên là người sự truyền lại Răng của Phật, một trong bốn hiện vật răng được lưu giữ ở kinh đô Trường An vào thời nhà Đường. Người ta cho rằng ông đã nhận được xá lợi trong một chuyến viếng thăm ban đêm của một vị thần Indra. Hoàng đế Đường Thái Tông đã cố gắng đốt một xá lợi răng nhưng không thể làm được.

Theo tiểu sử thì vào năm 645, Huyền Trang trở về từ cuộc hành hương kéo dài mười bảy năm đến Ấn Độ với "nhiều hơn sáu trăm văn bản Mahayana và Hinayana, bảy bức tượng của Đức Phật và hơn một trăm xá lị".

Tùy Văn Đế và Hoàng hậu Văn Hiến của nhà Tùy đều tôn kính xá lợi Phật. Tác phẩm *Ji gujin fodao lunheng* của Đạo Tuyên (Bộ sưu tập các tài liệu liên quan đến những tranh cãi giữa Phật giáo và Đạo giáo trong quá khứ và hiện tại; hoàn thành 661) kể lại rằng ngay sau khi sinh ra, Tùy Văn Đế đã được một ni cô trong chùa ấn tướng với tướng mạo và nhận nuôi cho đến năm 13 tuổi của. Sau khi trở thành hoàng đế, Văn Đế đã tiến hành ba chiến dịch phân phối lại xá lợi Phật vào các năm 601, 602 và 604. Xá lợi được lưu giữ khắp 107 ngôi chùa cùng với ảnh thờ của ni cô.

Năm 2010, hài cốt hộp sọ của Đức Phật Thích ca được cất giữ tại chùa Tề Hà ở Nam Kinh. Một phần xương đã được cất giữ trong Chùa A-dục vương, được xây dựng vào năm 1011 dưới ngôi chùa Changgan cũ của Nam Kinh. Năm 1987, một căn phòng được khai quật bên dưới ngôi chùa Famen và một xương ngón tay được cho là của Đức Phật Thích ca đã được phát hiện. Năm 2003, xương ngón tay là một trong 64 hiện vật có ý nghĩa văn hóa chính thức bị cấm rời khỏi Trung Quốc để triển lãm. Vào năm 2009, xá lợi được cất giữ trong bảo tháp cao nhất thế giới được xây dựng trong khuôn viên của Chùa Pháp Môn.

Hai mảnh xương được cho là của Đức Phật Thich ca được cất giữ tại chùa Yunju. Theo ghi chép nhà Đường, Trung Quốc có 19 ngôi chùa của A-dục vương lưu giữ xá lợi của Đức Thích Ca Mâu Ni. Bảy trong số những ngôi chùa này được cho là đã được tìm thấy. Hiện nay di vật chiếc răng được lưu giữ ở Bắc Kinh trong khi đốt ngón tay giữa ở thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây.

Năm 1072, người hành hương Nhật Bản Jojin đã đến thăm răng Phật ở Khai Phong; một sứ thần của triều đình đã phải mở cửa vào tòa nhà nơi nó được đặt trong đại sảnh bằng bảy báu.

Chiếc răng ở Bắc Kinh được phát hiện vào năm 1900 khi nó được phát hiện trong đống đổ nát của chùa Zhaoxian bên ngoài Bắc Kinh. Các nhà sư của tu viện Lingguang gần đó đã tìm thấy một chiếc hộp trong đống đổ nát có dòng chữ "Xá lợi Răng Thánh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni", do Shan-hui viết vào năm 963. Họ giữ chiếc răng hàm bên trong tu viện của mình cho đến năm 1955 khi họ tặng nó cho Hiệp hội Phật giáo Trung Quốc. Đại sứ Miến Điện đã hỏi lấy di vật khi được Thủ tướng Chu Ân Lai cho xem. Tuy nhiên, khi một phái đoàn đến lấy chiếc răng, nó được đặt trong một chiếc quan tài bằng vàng thay vì bằng thủy tinh và chỉ đề nghị cho Miến Điện mượn trong 8 tháng. Ngôi chùa răng Bắc Kinh được xây dựng lại vào năm 1966 trước sự chứng kiến của các phái đoàn Phật giáo từ 10 quốc gia.

Ấn Độ
-----

Xá lợi của Đức Phật tại Bảo tàng Quốc gia, New Delhi
Đức Phật thuộc dòng tộc Shakya, kinh đô đặt tại Kapilavastu. Trong một cuộc khai quật vào năm 1898, William Claxton Peppe đã phát hiện ra năm chiếc bình nhỏ chứa những mảnh xương, tro và đồ trang sức trong một bảo tháp bị lãng quên từ lâu ở Piprahwa, gần Birdpur thuộc quận Basti của Uttar Pradesh, Ấn Độ. Một nhóm do KM Srivastava dẫn đầu đã thực hiện các cuộc khai quật tiếp theo tại địa điểm Piprahwa từ năm 1971 đến năm 1973. Nhóm nghiên cứu đã phát hiện ra một chiếc quan tài chứa những mảnh xương cháy và xác định chúng có niên đại vào thế kỷ thứ 4 hoặc thứ 5 trước Công nguyên. Dựa trên những phát hiện của những cuộc khai quật này, Cơ quan Khảo sát Khảo cổ Ấn Độ (ASI) đã xác định Piprahwa chính là Kapilavastu. Kết luận này bị một số nhà chức trách tranh cãi, bao gồm cả Cục Khảo cổ học Nepal, nơi tuyên bố Tilaurakot là địa điểm lịch sử của Kapilavastu.

Bảo tháp Xá lợi Phật được Lichhavis xây dựng ở Vaishali như một bảo tháp bằng bùn vào thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên. Các nhà khảo cổ học nổi tiếng Anant Sadashiv Altekar và Sitaram Rai của Viện nghiên cứu KP Jayaswal đã dẫn đầu một cuộc khai quật khảo cổ về bảo tháp này từ năm 1958 đến năm 1962. Một hộp đựng được phát hiện và được lấy ra khỏi lõi của bảo tháp; nó có niên đại vào thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên. Sau đó người ta xác định rằng hòm đựng di vật này chứa tro của Đức Phật trộn với đất, một đồng xu có đục lỗ bằng đồng và một số hiện vật khác. Chiếc quan tài được đưa đến Bảo tàng Patna vào năm 1972 và vẫn còn cho đến ngày nay.

Tro cốt của Đức Phật từ thế kỷ thứ ba hoặc thứ tư đã được tìm thấy trong một cuộc khai quật vào năm 1962–1963 tại Devni Mori, một địa điểm khảo cổ Phật giáo gần Shamalaji ở Gujarat. Tro cốt của Đức Phật được tìm thấy trong một chiếc chai vàng bọc trong vải lụa, đặt trong một chiếc bát đồng được giữ trong quan tài. Dòng chữ trên chiếc quan tài 1.700 năm tuổi bằng chữ Brahmi có đề cập đến *'Dashabala Sharira Nilaya'* - viết tắt của 'nơi trú ngụ của xá lợi thân xác Đức Phật'. Tro cốt được bảo quản tại Bảo tàng Khoa Khảo cổ học và Lịch sử cổ đại của Khoa Nghệ thuật, Đại học Maharaja Sayajirao của Baroda - Vadodara.

Chùa Global Vipassana, Mumbai
Dhamekh Stupa, Sarnath.
Tu viện Dharma Vinaya Pune nằm ở phía tây bang Maharashtra. Ở dãy đồi Sahyadri gần đập khadakwasala, nơi Tu viện Dharma Vinaya Pune, một bản sao của bảo tháp Sanchi được xây dựng và xá lợi của Đức Phật Thích ca và các vị La Hán được lưu giữ.

Khi mái vòm đầu tiên của Chùa Global Vipassana được xây dựng vào tháng 10 năm 2006 tại Mumbai; Xá lợi xương của Đức Phật được cất giữ ở khối đá trung tâm của mái vòm, khiến nó trở thành công trình kiến trúc lớn nhất thế giới chứa đựng xá lợi của Đức Phật. Xá lợi ban đầu được tìm thấy trong bảo tháp ở Bhattiprolu, quận Guntur, Andhra Pradesh, Ấn Độ. Chúng đã được Hiệp hội Đại Bồ Đề Ấn Độ và thủ tướng Sri Lanka tặng để lưu giữ tại Chùa Vipassana Toàn cầu. Một chiếc quan tài được phát hiện ở Lalitgiri ở Orissa được cho là chứa xương của Đức Phật.

Culvmsa kể lại truyền thuyết Silakala và Vua Moggallana đã đến Ấn Độ sống lưu vong. Silakala trở thành một sa di ở Bodhgaya, nơi ông được ban cho một xá lợi tóc; Moggallana đã mang xá lợi này về Sri Lanka và đặt nó trong một chiếc quan tài pha lê, đồng thời tổ chức một lễ hội thường kỳ để tôn vinh xá lợi tóc.

Mặc dù vua Bimbisara cho phép các phụ nữ trong cung điện đến thăm Đức Phật tại tu viện của ông vào buổi tối; những người phụ nữ muốn có một bảo tháp tóc và móng tay mà họ có thể sử dụng để tôn kính Đức Phật mọi lúc. Sau khi Bimbisara nói chuyện với Đức Phật, Đức Phật đã đáp ứng yêu cầu của họ.

Tại Rajagrha, Đức Phật đã đến đây để cắt tóc, nhưng không có một vị tu sĩ nào sẵn sàng cắt tóc của Đức Phật; vì vậy họ tìm thấy một cậu bé tên là Ưu-bà-ly của lớp thợ cắt tóc. Trong nỗ lực cắt tóc tốt hơn, ông chẳng khởi một niệm đến nỗi quên luôn con dao cạo trong tay và đã nhập vào tứ thiền. Khi thấy A-nan-đà, đệ tử của Đức Phật lấy dao cạo khỏi ông ta; rồi tự hỏi phải làm gì với tóc; nghĩ rằng đó là một thứ không sạch. Đức Phật khiển trách ông và A-nan-đà đưa tóc trong một cái bình cho tướng Gopali, người cầm nó vào trận chiến và chiến thắng.

Theo miêu tả của Huyền Trang, hàng trăm ngàn tín đồ đã đến hàng ngày để tôn kính xá lợi răng ở Kanyakubja.

Theo Pali Dathavamsa (biên niên sử răng) một đệ tử của Đức Phật tên là Khema đã lấy một chiếc răng từ giàn thiêu của Đức Phật và đưa nó cho vua Brahmadatta của Kalinga (Ấn Độ). Ở Dantapura, chiếc răng được Kỳ Na giáo lấy cho Vua Gushava, lúc đó là hoàng đế Hindu Pandu, người đã cố gắng phá hủy nó bằng nhiều cách khác nhau. Không thể phá hủy được chiếc răng, nhà vua chuyển sang Phật giáo và tôn kính chiếc răng.

Một trăm năm trước chuyến viếng thăm của Huyền Trang, người Hung Ephthalite đã phá hủy một số di tích ở Kashmira và Gandhara. Để thoát khỏi một trong những cuộc thanh trừng, một nhà sư đã trốn sang Ấn Độ và hành hương đến nhiều địa điểm linh thiêng. Một ngày nọ gặp một đàn voi rừng, ông cố gắng trốn trong một cái cây nhưng bị những con voi bắt đến một trong những con non của chúng có một mảnh tre ở chân. Ông đã chữa trị vết thương cho con voi và nó trao cho ông một chiếc hộp vàng đựng một chiếc răng của Đức Phật. Trên đường qua một con sông khi trở về, thuyền chở ông đứng trước nguy cơ bị đánh chìm giữa chừng. Các hành khách nhận ra rằng tộc rắn Nagas muốn có xá lợi Phật và thuyết phục nhà sư ném chiếc răng xuống sông. Ông dành ba năm tiếp theo để học các nghi lễ thích hợp để thuần hóa các loài Naga; thành công chinh phục vua của chúng và đòi lại chiếc răng.

Indonesia
---------

Borobudur ở Java có một trong những nơi chứa xá lợi của Đức Phật.

Nhật Bản
--------

Theo truyền thuyết ở Nhật Bản vào năm 552, một nỗ lực được tiến hành nhằm phá hủy một xá lợi răng, một trong những xá lợi đầu tiên của Đức Phật đến đất nước này; xá lợi bị búa đập vào đe; búa và đe đã bị phá hủy nhưng chiếc răng thì không. Vào ngày 15 tháng 1 năm 593, Soga no Umako ra lệnh đặt xá lợi của Đức Phật vào bên trong tảng đá nền dưới cột trụ của một ngôi chùa ở Asuka-dera. Theo truyền thuyết Nhật Bản, chiếc răng của thiên đường Indras sẽ bị một con quỷ tên là Sokushikki đánh cắp khỏi khăn xếp của Dhma; tuy nhiên nó bị bắt bởi một vị thần và chiếc răng được trao cho Indra. Mặc dù không đề cập cụ thể đến việc Huyền Trang có một chiếc răng, nhưng một truyền thống Nhật Bản cho rằng một chiếc răng cuối cùng đã được nhà sư Gishin lấy và cất giữ ở Tendai và Fujiwara.

Hàn Quốc
--------

Chùa Tongdosa (một trong ba ngôi chùa Tam Bảo của Hàn Quốc) được thành lập bởi Jajang-yulsa sau khi ông trở về sau chuyến hành hương đến Trung Quốc vào năm 646. Ngôi chùa có một chiếc áo choàng, bình bát và một mảnh sọ được cho là của Đức Phật. Những ngôi chùa khác do Jajang xây dựng cũng có xá lị. Tu viện Bongjeongam được cho là sở hữu xá lợi Phật Thích Ca, trong khi Sangwonsa lưu giữ xá lợi xương. Ngoài ra, Đền Jeongamsa và Đền Beopheungsa được cho là có chứa các xá lợi. Tại chùa Bulguksa ở Hàn Quốc, bên dưới ngôi chùa đá ba tầng; 46 chiếc sarira đã được lưu giữ trong hơn 1200 năm, 2 chiếc nữa mới xuất hiện gần đây.

Người ta kể rằng hoàng đế Triều Tiên Cao Ly Hi Tông đã cố gắng bỏ chìm một xá lợi răng trên biển nhưng không thể thực hiện được.

Lào
---

Pha That Luang là biểu tượng quốc gia quan trọng nhất của Lào. Những nhà truyền giáo Phật giáo từ Đế quốc Mauryan được cho là đã được Hoàng đế A-dục vương cử đi, bao gồm Bury Chan hay Praya Chanthabury Pasithisak và 5 nhà sư Arahata đã mang xá lợi (được cho là xương ức) của Đức Phật đến bảo tháp.

Malaysia
--------

Năm 2001, Chùa Phật giáo Mahindarama tọa lạc tại George Town, trở thành ngôi chùa đầu tiên ở Penang lưu giữ xá lợi của Đức Phật. Hai mảnh xương của Đức Phật đã được dâng lên Hòa thượng E. Indaratana Maha Thera, khi ông ở Ấn Độ vào năm trước. Xá lợi hiện được trưng bày trong phòng cầu nguyện chính của ngôi chùa.

Vào năm 2012, một phần nhỏ xá lợi của Đức Phật đã được hoàng gia Thái Lan tặng cho Wat Chetawan ở Petaling Jaya, Selangor, như một biểu hiện thiện chí của Phật tử Thái Lan đối với Phật tử Malaysia. Xá lợi này đã được phát hiện ở Uttar Pradesh, Ấn Độ vào năm 1898, trước khi được chính quyền Anh ở Ấn Độ tặng quà cho Vua Xiêm Chulalongkorn.

Chùa pha lê Fa Yu Chan Si chứa xá lợi của Đức Phật Gautama và các bậc cao tăng khác.

Nhân dịp 24 giờ Metta vòng quanh thế giới 2013, một chiếc quan tài bằng vàng bạc đựng xá lợi của Đức Phật Thích Ca do Thượng tọa Dharmananda mang đến từ Sri Lanka đã được trưng bày tại Samadhi Vihara, Shah Alam.

Mông Cổ
-------

Theo truyền thuyết, Abtai Sain Khan đã được Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ ba ban tặng một xá lợi Phật. Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ mười bốn đã cầu nguyện cho xá lợi này trong chuyến thăm Mông Cổ năm 2011; vị trí của nó được giữ bí mật vì lo ngại nó sẽ bị chính phủ Liên Xô chiếm giữ.

Myanmar
-------

Chùa Shwedagon ở Myanmar lưu giữ 8 sợi tóc của Đức Phật do 2 đệ tử đầu tiên của Ngài là Tapussa và Bhallika đem đến địa điểm nơi lưu giữ ba xá lợi của các hóa thân trước đây của Đức Phật. Shwedagon được dựng lên với sự giúp đỡ của Vua Okkalapa và Sule nat. Những sợi tóc của Đức Phật cũng được cho là được cất giữ tại chùa Sule và Botataung.

Quan tài Kanishka được cho là chứa ba mảnh xương của Đức Phật, được người Anh chuyển đến Miến Điện sau cuộc khai quật, nơi chúng vẫn còn ở *dazaung* (đại sảnh) của U Khandi.

Chùa Uppatasanti cũng lưu giữ một xá lợi răng từ Trung Quốc.

**Chakesadhatuvamsa**, hay biên niên sử về sáu xá lợi tóc của Đức Phật, được viết ở Myanmar. Văn bản nói rằng Đức Phật đã ban sáu sợi tóc cho các đệ tử tại Venuvana ở Rajagrha. Những thứ này được trao cho 6 quốc gia giáp ranh chưa từng thấy Đức Phật. Chuyện kể rằng khi Đức Phật đến Bang Mon thuyết pháp, ngài đã tặng sáu sợi tóc của mình cho các ẩn sĩ từ Kyaiktiyo, Zinkyaik (đến Tissa), Núi Zwegabin (đến Thiha), Kaylartha, Kyaikdaeyone và Myathabeik. Một cặp anh em La Sát đến từ Kyaikhtisaung cũng nhận được một sợi tóc. Tất cả các ẩn sĩ và la sát đều cất giữ sợi tóc trong những tảng đá lớn.

Truyền thống Miến Điện và Sri Lanka nói rằng Trapusa và Bhallika đã đánh mất một số xá lợi tóc vào tay vua Naga Jayesana; người đã đưa họ đến thờ cúng trong cung điện dưới đáy biển của mình.

Chùa Hledauk ở Miến Điện bị sụp đổ trong trận động đất năm 1912; lộ ra 2 phòng di tích. Bên trong là một chiếc bình chứa xá lợi của Đức Phật và những bức tượng nhỏ bằng đồng tượng trưng cho các giai đoạn trong cuộc đời của Ngài.

Trên đường bay qua không trung cùng 499 đệ tử đến Sunaparanta, Đức Phật dừng lại ở Saccabandha, nơi Ngài thuyết phục vị thầy ngoại đạo cùng tên trở thành một vị A la hán. Trên đường về từ Sunapranta, Đức Phật dừng lại bên bờ sông Nammada, nơi ngài được chào đón bởi một vị vua naga sùng đạo Phật giáo, người đã yêu cầu một vật lưu niệm để vinh danh, vì vậy ngài đã để lại ấn dấu chân của mình trên bờ sông. Họ đến thăm Saccabandha một lần nữa và Saccabandha cũng yêu cầu một điều gì đó để tôn vinh; do vậy Đức Phật đã ấn chân vào đá cứng.

Tham khảo
---------

1. ↑  John Marshall, A Guide to Sanchi, 1918 p.46ff (Public Domain text)
2. 1 2 3  Davids, T.W.R. (1901). "Asoka and the Buddha-Relics". *Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland*: 397–410. doi:10.1017/S0035869X00028653. JSTOR 25208320.
3. 1 2  Fleet, JF (1906). "XXIV:The Tradition about the Corporeal Relics of Buddha". *Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland*: 655–671. doi:10.1017/S0035869X00034857.
4. 1 2  "Archaeological Excavations". Patna, Bihar, India: K. P. Jayaswal Research Institute. 7 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2022.
5. 1 2  Tripathi, PK (20 tháng 8 năm 2014). "Ancient stupa in a shambles - Neglect agony for 5th century Buddha relic in Vaishali". *The Telegraph*. Kolkata, West Bengal, India. Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2022.
6. 1 2  Strong 2007, tr. 143.
7. ↑  Strong 2007, tr. 132-136.
8. ↑  K.R. Norman (1983). *Pali Literature*. O. Harrassowitz. ISBN 9783447022859.
9. ↑  Strong 2007, tr. 155.
10. ↑  A. Srivathsan (2012). "Gautama Buddha, Four Bones And Three Countries".
11. ↑  Strong 2007, tr. 185.
12. 1 2  Strong 2007, tr. 180.
13. ↑  Strong 2007, tr. 4.
14. 1 2  Strong 2007, tr. xiv.
15. ↑  Strong 2007, tr. 7.
16. ↑  Strong 2007, tr. 224.
17. ↑  Strong 2007, tr. 225.
18. ↑  Strong 2007, tr. 226.
19. ↑  Strong 2007, tr. xiii.
20. ↑  Strong 2007, tr. 182.
21. ↑  Strong 2007, tr. 181.
22. ↑  Senior (2008), pp. 25-27.
23. ↑  Strong 2007, tr. 73-74.
24. ↑  "Bodhi Light International". *Bodhi Light International* (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2023.
25. ↑  "MahaStupa". *MahaStupa - The Monument to Mahayana* (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2023.
26. ↑  "Ancient Relics Transform Calif Buddhist Temple". *Associated Press*. 2013.
27. ↑  "Maha Stupa Press Release".
28. ↑  "Buddhist relics bring attention to Rosemead temple". *Los Angeles Times*. 2013.
29. ↑  *Holy Relics*, The UnXplained, William Shatner, Jonathan Young, Dominic Steavu, 16 tháng 6 năm 2023, truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2023Quản lý CS1: khác (liên kết)
30. ↑  Arpan Shrestha (2007). "Blangladesh | the Golden Temple of Bangladesh".
31. ↑  Stephen C. Berkwitz biên tập (2006). *Buddhism in World Cultures: Comparative Perspectives*. Abc-Clio. tr. 159. ISBN 9781851097821.
32. ↑  Strong 2007, tr. 206.
33. ↑  Eang Mengleng (2013). "Five Arrested For Theft of Buddha Relics".
34. 1 2 3  Strong 2007, tr. 188.
35. 1 2 3  Strong 2007, tr. 192.
36. 1 2  Strong 2007, tr. 187.
37. ↑  Strong 2007, tr. 193.
38. ↑  Richard SALOMON and Gregory SCHOPEN (2002). "Sarira and Scepter: Empress Wu's Political Use of Buddhist Relics". *Journal of the International Association of Buddhist Studies*.
39. ↑  ""Buddha remains" unveiled in east China temple – Xinhua". News.xinhuanet.com. 12 tháng 6 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 6 năm 2010. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2011.
40. ↑  "八重宝函". The Chinese Cultural Heritage Protection Web Site.
41. ↑  Xinhua News Agency (10 tháng 5 năm 2009). "Buddha Relics Enshrined in World's Highest Pagoda". China Internet Information Center.
42. ↑  "Yunju Temple".
43. ↑  ""Buddha remains" unveiled in east China temple – Xinhua". News.xinhuanet.com. 12 tháng 6 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 6 năm 2010. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2011.
44. 1 2  Metawise LLC. "Buddha Relic was introduced to the public". *infomongolia.com*. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 20 tháng 10 năm 2013.
45. ↑  Strong 2007, tr. 203.
46. ↑  Strong 2007, tr. 205.
47. ↑  Strong 2007, tr. 207.
48. ↑  Srivastava, KM (1980). "Archaeological Excavations at Piprāhwā and Ganwaria and the Identification of Kapilavastu". *The Journal of the International Association of Buddhist Studies*. **13** (1): 103–110.
49. ↑  Srivastava, KM (1996). *Excavations at Piprahwa and Ganwaria (Memoirs of the Archaeological Survey of India No 94)* (PDF). New Delhi: Archaeological Survey of India. tr. 26.
50. ↑  "Tilaurakot: The ancient city of Kapilavastu | World Heritage Journeys Buddha".
51. ↑  "Holy ashes fail to attract pilgrims | Patna News - Times of India". *The Times of India*.
52. ↑  "ASI to dig into history again - Fresh excavation work in the offing at Raja Vishal ka Garh in Vaishali".
53. ↑  "A museum for Buddha's relics". Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 9 năm 2015.
54. ↑  "Department of Archaeology and Ancient History, MSU Baroda".
55. ↑  Pune, BHSBS. "bhsbspune" (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 21 tháng 12 năm 2022.
56. ↑  "Concept and Planning of Global Vipassana Pagoda - Global Vipassana Pagoda". *globalpagoda.org*.
57. ↑  Goenka, S.N. (2007). *For The Benefit Of Many*. Vipassana Research Institute. ISBN 81-7414-230-4
58. ↑  "Buddhist relics to be housed in Orissa museum News". *inewsone.com*. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 11 năm 2013. Truy cập ngày 31 tháng 10 năm 2013.
59. ↑  John S. Strong (2007). *Relics of the Buddha*. Princeton University Press. tr. 130. ISBN 978-0691117645.
60. ↑  John S. Strong (2007). *Relics of the Buddha*. Princeton University Press. tr. 72. ISBN 978-0691117645.
61. ↑  Strong 2007, tr. 75.
62. ↑  Strong 2007, tr. 182-183.
63. ↑  "BOROBUDUR (INDONESIA)". *Encyclopedia of Religious Phenomena*. tháng 9 năm 2008. tr. 41.
64. ↑  John S. Strong (2007). *Relics of the Buddha*. Motilal Banarsidass Publishers. tr. 192. ISBN 9788120831391.
65. ↑  Aston, W. G. (2008). *Nihongi: Chronicles of Japan from the Earliest Times*. New York: Cosimo, Inc. ISBN 978-1-60520-146-7.
66. ↑  "Tongdosa Temple, Busan, South Korea - 통도사 (通度寺), 부산시". *orientalarchitecture.com*.
67. ↑  "Lifeinkorea". Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2010.
68. ↑  "Pleasetakemeto". Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 7 năm 2010. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2010.
69. ↑  "Official Site of Korea Tourism Org.: 4. Buddhas, Bodhisattvas & Dharm…". Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 10 năm 2013.
70. ↑  The Korea Herald (2 tháng 4 năm 2013). "Buddha's sarira removed from Bulguksa pagoda". *koreaherald.com*.
71. ↑  "Half Day Tour In Vientiane". Lasi Global. 1 tháng 5 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 5 năm 2021. Truy cập ngày 26 tháng 9 năm 2009.
72. ↑  *Mahindarama Buddhist Temple : 85 Years of History (1918 - 2003)*. George Town, Penang: Mahindarama Dhamma Publication. 2004.
73. ↑  "Devotees all set for Wesak Day - Community | The Star Online". *www.thestar.com.my*. 19 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 6 tháng 7 năm 2017.
74. ↑  "Mahindarama Buddhist Temple". *www.mahindaramatemple.com*. Truy cập ngày 6 tháng 7 năm 2017.
75. ↑  "Lord Buddha's Relics Presented to Malaysian Buddhists". *nalanda.org.my*.
76. ↑  "PJ's Thai Buddhist temple gets new stupa - Community | The Star Online". *www.thestar.com.my*. 21 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 6 tháng 7 năm 2017.
77. ↑  "Samadhi Vihara - Buddhist Missionary Society Malaysia". *bmsm.org.my*.
78. ↑  F\_100542. "Myanmar marks 2600 anniversary of Shwedagon Pagoda". *people.com.cn*.
79. ↑  "Botahtaung Pagoda". *Myanmar Travel Information*. 2021. Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2022.
80. ↑  Spooner, D. B. (1908-9): "Excavations at Shāh-ji-Dherī." *Archaeological Survey of India*, p. 49.
81. ↑  Marshall, John H. (1909): "Archaeological Exploration in India, 1908-9." (Section on: "The stūpa of Kanishka and relics of the Buddha"). *Journal of the Royal Asiatic Society*, 1909, pp. 1056-1061.
82. ↑  "Than Shwe's New Pagoda Hides More than a Buddha Relic". *The Irrawaddy*. 10 tháng 3 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 20 tháng 10 năm 2013.
83. ↑  Strong 2007, tr. 82.
84. ↑  "Once off-limits, Mon State reveals its beauty". 17 tháng 9 năm 2014. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2017.
85. ↑  Analla 2015, tr. 16-17.
86. ↑  Strong 2007, tr. 91.

Chú thích
---------

1. ↑  Vương quốc Magadha của Vua Ajātasattu là tiền thân của Đế quốc Maurya của A-dục vương.

Thư mục
-------

* Analla, Ds. (2015). Aung, Naing Htet (biên tập). *Ashin Pannadipa and His Exertions* (bằng tiếng Anh và Miến Điện). Myanmar.
* Brekke, Torkel (2007). Bones of Contention: Buddhist Relics, Nationalism and the Politics of Archaeology, Numen 54 (3), 270-303
* Germano, David; Kevin Trainor (ed.) (2004). Embodying the Dharma. Buddhist Relic Veneration in Asia. New York: SUNY Press
* Strong, J.S. (2007), *Relics of the Buddha*, Princeton University Press, ISBN 978-0-691-11764-5

| * x
* t
* s
Tất-đạt-đa Cồ-đàm |
| --- |
| 
* Phật giáo
* Lời Phật dạy
	+ Tứ diệu đế
	+ Bát chính đạo
	+ Trung đạo
	+ tục ngữ
* Đệ tử
	+ Thập đại đệ tử
* Four sights
* Gia đình
* Places
	+ Lâm-tỳ-ni, Bodh Gaya, Cội Bồ-đề, Chùa Mahabodhi
	+ địa điểm tứ thánh địa
* Miracles
* Sinh nhật
* Prophetized
* Physical characteristics
* Cái chết
* Thành tích
	+ Cetiya
	+ răng
	+ dấu chân
* Tượng Phật
* Hình tượng
* Phim
* Tất-đạt-đa Cồ-đàm trong tôn giáo thế giới
	+ Ấn độ giáo

 |
| 
* Trang Commons Commons
* Trang Wikiquote Wikiquote

 |

| * x
* t
* s
Các đề tài về Phật giáo |
| --- |
| 
* Bảng chú giải
* Chỉ mục
* Đại cương

 |
| Nền tảng | 
* Tam bảo
	+ Phật
	+ Pháp
	+ Tăng
* Tứ diệu đế
* Bát chính đạo
* Niết-bàn
* Trung đạo

 |
| Đức Phật | 
* Như Lai
* Sinh nhật
* Du quán tứ môn
* Bát thập chủng hảo
* Dấu chân
* Di tích
* Hình tượng ở Lào và Thái Lan
* Điện ảnh
* Phép thuật
* Gia đình
	+ Suddhodāna (cha)
	+ Māyā (mẹ)
	+ Mahapajapati Gotamī (dì, mẹ nuôi)
	+ Yasodhara (vợ)
	+ Rāhula (con trai)
	+ Ānanda (họ hàng)
	+ Devadatta (họ hàng)
* Nơi Đức Phật dừng chân
* Đức Phật trong các tôn giáo trên thế giới

 |
| Khái niệm chính | 
* Avidyā (vô minh)
* Trung hữu
* Bồ-đề tâm
* Bồ tát
* Phật tính
* Giáo lý về Pháp
* Pháp
* Giác ngộ
* Ngũ triền cái
* Indriya
* Nghiệp
* Phiền não
* Dòng thức
* Bát-niết-bàn
* Duyên khởi
* Tái sinh
* Luân hồi
* Hành
* Ngũ uẩn
* Không
* Ái
* Chân như
* Kết
* Tam pháp ấn
	+ Vô thường
	+ Khổ
	+ Vô ngã
* Hai chân lý

 |
| Vũ trụ luận | 
* Thập giáo
* Lục đạo
	+ Thiên
	+ Nhân
	+ A-tu-la
	+ Ngạ quỷ
	+ Súc sinh
	+ Địa ngục
* Tam giới

 |
| Nghi thức | 
* Bhavana
* Bodhipakkhiyādhammā
* Thiên đường
	+ Từ
	+ Bi
	+ Hỉ
	+ Xả
* Bố thí
* Mộ đạo
* Thiền-na
* Tín
* Ngũ lực
* Tứ thần túc
* Thiền
	+ Chân ngôn
	+ Thiền tuệ
	+ Tùy niệm
	+ Smarana
	+ Niệm hơi thở
	+ Chỉ quán
	+ Tuệ quán (Phong trào vipassana)
	+ Shikantaza
	+ Tọa thiền
	+ Công án
	+ Mandala
	+ Tonglen
	+ Tantra
	+ Tertön
	+ Terma
* Phúc
* Chính niệm
	+ Tứ niệm xứ
* Xuất gia
* Pāramitā
* Tụng kinh
* Puja
	+ Cúng dường
	+ Quỳ lạy
	+ Tụng kinh
* Quy y
* Satya
	+ Sacca
* Thất giác chi
	+ Niệm
	+ Trạch pháp
	+ Hỷ
	+ An
* Giới luật
	+ Ngũ giới
	+ Lời nguyện Bồ Tát
	+ Ba-la-đề-mộc-xoa
* Tam học
	+ Giới luật
	+ Định
	+ Bát-nhã
* Tinh tấn
	+ Tứ chính cần

 |
| Niết-bàn | 
* Bồ-đề
* Bồ-đề-tát-đóa
* Phật
* Bích-chi Phật
* Phật Mẫu
* Tứ thánh quả
	+ Nhập lưu
	+ Nhất lai
	+ Bất lai
	+ A-la-hán

 |
| Tu tập | 
* Tỉ-khâu
* Tỉ-khâu-ni
* Śrāmaṇera
* Śrāmaṇerī
* Anagarika
* Ajahn
* Sayadaw
* Thiền sư
* Lão sư
* Lạt-ma
* Rinpoche
* Geshe
* Tulku
* Cư sĩ
* Upāsaka và Upāsikā
* Thanh-văn
	+ Thập đại đệ tử
* Chùa Thiếu Lâm

 |
| Nhân vật chính | 
* Đức Phật
* Kiều-trần-như
* A-thuyết-thị
* Xá-lợi-phất
* Mục-kiền-liên
* Mục Liên
* A-nan-đà
* Ma-ha-ca-diếp
* A-na-luật
* Ca-chiên-diên
* Nan-đà
* Tu-bồ-đề
* Phú-lâu-na/Mãn-từ-tử
* Ưu-bà-li
* Ma-ha-ba-xà-ba-đề
* Khema
* Ưu-bát-hoa-sắc-bỉ-khâu-ni
* A-tư-đà
* Sa-nặc
* Yasa
* Phật Âm
* Na Tiên
* Ương-quật-ma-la
* Bồ-đề-đạt-ma
* Long Thụ
* Vô Trước
* Thế Thân
* A-đề-sa
* Liên Hoa Sinh
* Nichiren
* Tùng Tán Cán Bố
* Tùy Văn Đế
* Đạt-lai Lạt-ma
* Ban-thiền Lạt-ma
* Cát-mã-ba
* Shamarpa
* Na-lạc-ba
* Huyền Trang
* Trí Nghĩ

 |
| Kinh điển | 
* Tam tạng
* *Trung quán trang nghiêm luận*
* Kinh Đại Thừa
* Kinh Nam Phạn
* Đại tạng kinh
* Kinh điển Phật giáo Tây Tạng

 |
| Phân nhánh | 
* Phật giáo Nguyên thủy (tiền bộ phái)
* Phật giáo Bộ phái
* Trưởng lão bộ
* Đại thừa
	+ Thiền Phật giáo
		- Thiền tông
		- Seon
		- Thiền
	+ Tịnh độ tông
	+ Thiên Thai tông
	+ Nichiren
	+ Trung quán tông
	+ Duy thức tông
* Tân thừa
* Kim cương thừa
	+ Tây Tạng
	+ Chân ngôn
	+ Đại cứu cánh
* Các tông phái Phật giáo
* Những điểm chung giữa Nam truyền và Bắc truyền

 |
| Quốc gia | 
* Afghanistan
* Bangladesh
* Bhutan
* Campuchia
* Trung Quốc
* Ấn Độ
* Indonesia
* Nhật Bản
* Triều Tiên
* Lào
* Malaysia
* Maldives
* Mông Cổ
* Myanmar
* Nepal
* Pakistan
* Philippines
* Nga
	+ Kalmykia
	+ Buryatia
* Singapore
* Sri Lanka
* Đài Loan
* Thái Lan
* Tây Tạng
* Việt Nam
* Trung Đông
	+ Iran
* Phương Tây
	+ Argentina
	+ Australia
	+ Brazil
	+ Pháp
	+ Vương quốc Anh
	+ Hoa Kỳ
	+ Venezuela

 |
| Lịch sử | 
* Dòng thời gian
* Ashoka
* Các hội đồng Phật giáo
* Lịch sử Phật giáo ở Ấn Độ
	+ Sự suy tàn của Phật giáo ở Ấn Độ
* Tam Vũ diệt Phật
* Hy Lạp hóa
* Phật giáo và thế giới La Mã
* Phật giáo phương Tây
* Sự truyền thừa Phật giáo trong Con đường tơ lụa
* Sự bức hại Phật tử
* Sự xua đuổi nhà sư ở Nepal
* Biến cố Phật giáo
* Chủ nghĩa dân túy Phật giáo Sinhala
* Chủ nghĩa canh tân Phật giáo
* Phong trào Vipassana
* Phong trào 969
* Phụ nữ trong Phật giáo

 |
| Triết học | 
* A-tì-đạt-ma
* Trường phái nguyên tử
* Phật học
* Đấng tạo hoá
* Kinh tế học
* Bát kiền độ luận
* Phật giáo cánh tả
* Thuyết mạt thế
* Luân lý
* Tiến hóa
* Nhân gian
* Logic
* Thực tại
* Phật giáo thế tục
* Chủ nghĩa xã hội
* Các câu hỏi chưa được trả lời

 |
| Văn hóa | 
* Kiến trúc
	+ Chùa
	+ Tịnh xá
	+ Wat
	+ Phù đồ
	+ Chùa tháp
	+ Candi
	+ Kiến trúc dzong
	+ Kiến trúc Phật giáo Nhật Bản
	+ Chùa Phật giáo Triều Tiên
	+ Nghệ thuật kiến trúc đền chùa Thái Lan
	+ Kiến trúc Phật giáo Tây Tạng
* Nghệ thuật
	+ Phật giáo Hy Lạp hóa
* Cội Bồ-đề
* Bố Đại
* Tượng Phật
* Lịch
* Ẩm thực
* Tang lễ
* Các ngày lễ
	+ Phật đản
	+ Trai giới
	+ Magha Puja
	+ Asalha Puja
	+ Vassa
* Cây Bồ đề Jaya Sri Maha
* Cà-sa
* Chùa Đại Bồ Đề
* Mantra
	+ Om mani padme hum
* Ấn
* Âm nhạc
* Thánh địa
	+ Lâm-tỳ-ni
	+ Chùa Maya Devi
	+ Bodh Gaya
	+ Sarnath
	+ Kushinagar
* Thơ ca
* Tràng hạt
* Bánh xe cầu nguyện
* Biểu tượng
	+ Pháp luân
	+ Pháp kì
	+ Hữu luân
	+ Swastika
	+ Thangka
* Sri Dalada Maligawa
* Ăn chay

 |
| Khác | 
* Thần thông
* A-di-đà
* Avalokiteśvara
	+ Quan Âm
* Phạm Thiên
* *Kinh Pháp Cú*
* Pháp ngữ
* Tiểu thừa
* Kiếp
* Koliya
* Phả hệ
* Di-lặc
* Māra
* Ṛddhi
* Ngôn ngữ thiêng liêng
	+ Nam Phạn
	+ Phạn
* Siddhi
* Sutra
* Luật tạng
* Nước Cam Lồ

 |
| So sánh | 
* Bahá'í giáo
* Kitô giáo
	+ Ảnh hưởng
	+ So sánh
* Các tôn giáo Đông Á
* Ngộ giáo
* Ấn Độ giáo
* Jaina giáo
* Do thái giáo
* Tâm lý học
* Khoa học
* Thông thiên học
* Bạo lực
* Triết học phương Tây

 |
| Danh sách | 
* Bồ tát
* Sách
* Chư Phật
	+ có tên gọi
* Phật tử
* Các bài kinh
* Chùa chiền
* Tì-kheo-ni
* Tì-kheo
* Thượng tọa
* Tăng thống
* Hòa thượng
* Đại đức

 |
| 
* Thể loại
* Cổng thông tin

 |