Đối với các định nghĩa khác, xem Nưa (định hướng).

**Nưa** là một thị trấn thuộc huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Địa lý
------

Thị trấn Nưa nằm ở cực nam của huyện Triệu Sơn, có vị trí địa lý:

* Phía đông giáp huyện Nông Cống và xã Đồng Lợi
* Phía tây giáp xã Thái Hòa và huyện Như Thanh
* Phía nam giáp huyện Như Thanh và huyện Nông Cống
* Phía bắc giáp các xã Thái Hòa, Khuyến Nông và Đồng Lợi.

Thị trấn Nưa có diện tích 21,20 km², dân số năm 2018 là 9.638 người, mật độ dân số đạt 455 người/km².

Thị trấn nằm ngay dưới chân núi Nưa cao khoảng 300 – 400 m, tên của thị trấn cũng lấy theo tên ngọn núi này.

Thị trấn Nưa nằm gần một vùng mỏ cromit vào loại lớn nhất Việt Nam. Mỏ Cromit Cổ Định nằm trên địa bàn thị trấn đã được Bộ Công nghiệp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra quyết định thành lập từ ngày 28 tháng 2 năm 1956, nhằm khai thác crôm sa khoáng.

Hành chính
----------

Thị trấn Nưa được chia thành 11 tổ dân phố, đánh số từ 1 đến 11.

Lịch sử
-------

Địa bàn thị trấn Nưa trước đây vốn là xã Tân Ninh, một xã nằm trên vùng đất cổ có từ thời các vua Hùng dựng nước.

Vào thời Hùng Vương, vùng Tân Ninh (tức làng Cổ Định xưa) có tên gọi là chạ Kẻ Nưa (dưới chân dãy núi Ngàn Nưa).

Đến thời thuộc nhà Hán chạ Kẻ Nưa được gọi là Cà Ná giáp. Thời thuộc nhà Tùy, nhà Đường sách sử ghi là Cà Ná giáp, dân giã gọi là Kẻ Nưa.

Thời nhà Lý, nhà Trần, xã được đổi thành hương Cổ Na.

Thời Lê sơ, Lê Thái Tổ đổi Cổ Na thành Cổ Ninh, thời Lê trung hưng được đổi thành Cổ Định (do tránh gọi tên húy của vua Lê Trang Tông (Lê Ninh).

Thời nhà Nguyễn, làng Cổ Định thuộc tổng Cổ Định, huyện Nông Cống, phủ Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.

Sau năm 1945, làng Cổ Định thuộc xã Tân Ninh, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa.

Năm 1954, xã Tân Ninh chia thành 2 xã: Tân Ninh và Thái Hòa.

Ngày 16 tháng 12 năm 1964, xã Tân Ninh chuyển sang trực thuộc huyện Triệu Sơn mới thành lập.

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019). Theo đó, thành lập thị trấn Nưa thuộc huyện Triệu Sơn trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Tân Ninh.

Văn hóa
-------

Bằng công nhận di tích lịch sử cấp Quốc gia cho di tích Căn cứ kháng chiến chống quân Đông Ngô của Bà Triệu trên đỉnh núi Nưa
Làng Cổ Định (Kẻ Nưa) vào năm 248 là căn cứ kháng chiến chống quân Đông Ngô của Bà Triệu. Ngày nay ở thị trấn có khu di tích lịch sử cấp quốc gia Am Tiên gắn với cuộc khởi nghĩa này.

Kẻ Nưa được cho là nơi khởi nguồn của một số dòng họ của người Việt trên đất nước Việt Nam như họ Trịnh, họ Doãn.

Thị trấn Nưa nằm bên tuyến kênh Nhà Lê, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam từ kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang và được xem là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt.

Bảo vật quốc gia Kiếm ngắn núi Nưa được tìm thấy ở đây năm 1961, khi công nhân khai thác mỏ crom Cổ Định.

### Danh nhân

* Doãn Anh Khái, sứ thần nhà Lý sang Tống
* Doãn Tử Tư, sứ thần nhà Lý sang Tống, tiếp nhận tên gọi An Nam Quốc do nhà Tống đặt cho Việt Nam (góp phần vào việc lần đầu tiên một triều đại phong kiến Trung Hoa công nhận Đại Việt (Việt Nam) là một quốc gia).
* Doãn Bang Hiến, thượng thư bộ Hình nhà Trần, sứ thần sang Nguyên tranh biện giải quyết tranh chấp biên giới Đại Việt-Đại Nguyên.
* Lê Bật Tứ, hoàng giáp (tiến sĩ nho học) năm 1598 triều nhà Hậu Lê, đi sứ nhà Minh

Quân sự:

* Doãn Nỗ, khai quốc công thần nhà Hậu Lê

Chú thích
---------

1. 1 2 3 4  "Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 năm 2019 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa".
2. ↑  Tổng cục Thống kê
3. ↑  Công ty cổ phần Crômit Cổ Định Thanh Hóa.[*liên kết hỏng*]
4. ↑  "Quyết định số 1238/QĐ-UBND năm 2020 về việc phân loại thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa".
5. ↑  "Thanh Hóa thực hiện chuyển đổi 331 thôn, làng, bản thành tổ dân phố". *Báo Thanh Hóa điện tử*. Ngày 21 tháng 12 năm 2020.
6. ↑  Bài *Vài nét về sự hình thành làng xã ở vùng đồng bằng sông Mã* của Hà Mạnh Khoa[*liên kết hỏng*]
7. ↑  Bài *Cổ Định Đất học - Đất tài* trên báo Thanh Hóa điện tử[*liên kết hỏng*]
8. ↑  *Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ 19*, Nội trấn Thanh Hoa, phủ Tĩnh Gia, huyện Nông Cống, trang 116
9. ↑  *Tên làng xã Thanh Hóa - Tập 1*. Nhà xuất bản Thanh Hóa. 2000. tr. 96.
10. ↑  *Tên làng xã Thanh Hóa - Tập 2*. Nhà xuất bản Thanh Hóa. 2000. tr. 236.
11. ↑  Cao Ngọ - Ngọc Minh, Bảo vật quốc gia - Kỳ 7: Kiếm ngắn núi Nưa, Website Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, đăng ngày 14/1/2014.
12. ↑  Văn bia đề danh tiến sĩ khoa thi Mậu Tuất niên hiệu Quang Hưng thứ 21 (1598)

Xem thêm
--------

* Danh sách thị trấn tại Việt Nam
* Bài *Cổ Định Đất học - Đất tài* trên báo Thanh Hóa điện tử[*liên kết hỏng*].

| * x
* t
* s
Xã, thị trấn thuộc huyện Triệu Sơn |
| --- |
| Thị trấn (2) | 
Triệu Sơn (huyện lỵ) **·** 
Nưa
 |
| Xã (32) | 
An Nông **·** 
Bình Sơn **·** 
Dân Lực **·** 
Dân Lý **·** 
Dân Quyền **·** 
Đồng Lợi **·** 
Đồng Thắng **·** 
Đồng Tiến **·** 
Hợp Lý **·** 
Hợp Thành **·** 
Hợp Thắng **·** 
Hợp Tiến **·** 
Khuyến Nông **·** 
Minh Sơn **·** 
Nông Trường **·** 
Thái Hòa **·** 
Thọ Bình **·** 
Thọ Cường **·** 
Thọ Dân **·** 
Thọ Ngọc **·** 
Thọ Phú **·** 
Thọ Sơn **·** 
Thọ Tân **·** 
Thọ Thế **·** 
Thọ Tiến **·** 
Thọ Vực **·** 
Tiến Nông **·** 
Triệu Thành **·** 
Vân Sơn **·** 
Xuân Lộc **·** 
Xuân Thịnh **·** 
Xuân Thọ
 |