| Lịch sử Anh |
| --- |
|  

|  |  |
| --- | --- |
| Anh thời tiền sử | until k. 43 SCN |
| Anh thời kỳ đồ sắt | k. 800 TCN |
| Anh thuộc La Mã | k. 43–410 |
| Sub-Roman Britain | k. 400s – late 500s |
| Anglo-Saxon | k. 500–1066 |
| Norman | 1066–1154 |
| Plantagenet | 1154–1485 |
| Tudor | 1485–1603 |
| Elizabethan | *1558–1603* |
| Stuart | 1603–1714 |
| Jacobean | *1603–1625* |
| Caroline | *1625–1649* |
| (Nội chiến Anh) | *1649–1660* |
| Phục hồi | *1660–1714* |
| Anh thời Georgian | 1714–1837 |
| Regency Britain | *1811–1820* |
| Anh thời Victorian | 1837–1901 |
| Anh Edwardian | 1901–1914 |
| Thế chiến I | 1914–1918 |
| Anh thời tiền chiến | 1919–1939 |
| Thế chiến II | 1939–1945 |
| Anh thời hậu chiến | 1945–1979 |
| Postwar Britain (Social) | 1945–1979 |

**Xem thêm**
* Lịch sử chính trị Anh
* Lịch sử xã hội Anh
 |
| Biên niên sử |
| * x
* t
* s
 |

Quần đảo Anh trở thành nơi sinh sống vào hơn 800.000 năm trước, khi việc phát hiện ra các công cụ bằng đá và dấu chân tại Happisburgh ở Norfolk đã cho thấy. Bằng chứng sớm nhất cho sự có mặt của người hiện đại thời sơ khai có ở Tây Bắc Âu, xương hàm được phát hiện ở Devon tại Kents Cavern vào năm 1927, và được xác định niên kỷ vào năm 2011 vào khoảng 41.000 đến 44.000 năm trước đây. Nơi cư trú liên tục của con người ở Anh có từ khoảng 13.000 năm trước (xem Creswellian), vào cuối thời kỳ băng hà cuối cùng. Khu vực này có rất nhiều di tích từ thời đại đồ đá, thời đồ đá mới và đồ đồng, như Stonehenge và Avebury. Trong thời đại đồ sắt, toàn bộ nước Anh ở phía nam Firth of Forth, có người Celt cư trú, gọi là người Briton, bao gồm một số bộ lạc người Belgae (ví dụ Atrebates, Catuvellauni, Trinovantes, v.v.) ở phía đông nam. Vào năm 43 Công nguyên, cuộc chinh phạt Anh của người La Mã ở Anh đã bắt đầu; Người La Mã duy trì quyền kiểm soát tỉnh Britannia của họ cho đến đầu thế kỷ thứ 5.

Sự chấm dứt của sự cai trị của người La Mã ở Anh đã tạo điều kiện cho khu định cư Anglo-Saxon của Anh, mà các nhà sử học thường coi là nguồn gốc của nước Anh và của người Anh. Người Anglo-Saxon, một tổng hòa của nhiều dân tộc Đức, đã thành lập một số vương quốc trở thành các cường quốc chính ở Anh ngày nay và một phần của miền nam Scotland. Họ đã giới thiệu ngôn ngữ tiếng Anh cổ, phần lớn thay thế ngôn ngữ Briton trước đây. Người Anglo-Saxon đã chiến đấu với các quốc gia kế vị của Anh ở miền tây nước Anh và *Hen Ogledd* (miền Bắc cũ; vùng Brythonic ở phía bắc nước Anh), cũng như với nhau. Các cuộc tấn công của người Viking đã trở nên thường xuyên sau khoảng năm 800 và người Bắc Âu đã định cư ở phần lớn nơi hiện là nước Anh. Trong thời kỳ này, một số nhà cai trị đã cố gắng hợp nhất các vương quốc Anglo-Saxon khác nhau, nỗ lực này đã dẫn đến sự xuất hiện của Vương quốc Anh vào thế kỷ thứ 10.

Năm 1066, một đoàn thám hiểm Norman xâm chiếm và chinh phục nước Anh. Triều đại Norman được William the Conqueror thành lập đã cai trị nước Anh trong hơn nửa thế kỷ trước thời kỳ khủng hoảng kế vị được gọi là Anarchy (1135-1154). Sau thời kỳ vô chính phủ, nước Anh nằm dưới sự cai trị của nhà Plantagenet, một triều đại mà sau đó được thừa hưởng các quyền cai trị đối với Vương quốc Pháp. Trong thời gian này, *Magna Carta* đã được ký kết. Một cuộc khủng hoảng liên tiếp ở Pháp đã dẫn đến Chiến tranh Trăm năm (1337-1453), một loạt các cuộc xung đột liên quan đến các dân tộc của cả hai quốc gia. Sau các cuộc chiến Trăm năm, nước Anh bị lôi kéo vào các cuộc chiến liên tiếp. Cuộc chiến tranh Hoa hồng giữa hai nhánh của nhà Plantagenet với nhau, nhà York và nhà Lancaster. Lãnh đạo nhà Lancaster Henry Tudor kết thúc Chiến tranh Hoa hồng và thành lập triều đại Tudor vào năm 1485.

Dưới thời Tudors và triều đại Stuart sau này, Anh trở thành một cường quốc thực dân. Trong thời cai trị của Stuarts, Nội chiến Anh đã diễn ra giữa Nghị viện và Hoàng gia, dẫn đến việc xử tử vua Charles I (1649) và thành lập một loạt các chính phủ cộng hòa - đầu tiên, một nước cộng hòa Nghị viện được gọi là Khối thịnh vượng chung của Anh (1649-1653), sau đó là một chế độ độc tài quân sự dưới thời Oliver Cromwell được gọi là The Proctorate (1653-1659). Nhà Stuart trở lại ngai vàng được khôi phục vào năm 1660, mặc dù những câu hỏi liên quan đến tôn giáo và quyền lực đã dẫn đến sự hạ bệ của một vị vua Stuart khác, James II, trong cuộc Cách mạng Vinh quang (1688). Nước Anh sau đó đã chinh phục xứ Wales vào thế kỷ 16 dưới thời Henry VIII, và hợp nhất với Scotland vào năm 1707 để thành lập một quốc gia có chủ quyền mới gọi là Vương quốc Anh. Sau cuộc cách mạng công nghiệp, Vương quốc Anh cai trị một đế chế thực dân, lớn nhất trong lịch sử từng được ghi nhận. Sau một quá trình phi thực dân hóa trong thế kỷ 20, chủ yếu là do sự suy yếu sức mạnh của Vương quốc Anh trong hai cuộc Chiến tranh Thế giới, gần như tất cả các lãnh thổ hải ngoại của đế chế này đã trở thành các quốc gia độc lập. Tính đến năm 2020[cập nhật], tác động văn hóa của Anh vẫn còn phổ biến và sâu sắc trong nhiều quốc gia này.

Tham khảo
---------

1. ↑  Sample, Ian (ngày 7 tháng 7 năm 2010). "First humans arrived in Britain 250,000 years earlier than thought". *The Guardian*. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2014
2. ↑
3. ↑  The Anglo-Saxons, BBC – History
4. ↑  Uniting the kingdom? nationalarchives.gov.uk, accessed ngày 2 tháng 7 năm 2011
5. ↑  Union with England Act 1707, Article II

| * x
* t
* s
Lịch sử châu Âu theo quốc gia |
| --- |
| Quốc giacó chủ quyền | 
* Albania
* Andorra
* Anh
* Armenia
* Áo
* Azerbaijan
* Ba Lan
* Bắc Macedonia
* Belarus
* Bỉ
* Bosnia và Hercegovina
* Bồ Đào Nha
* Bulgaria
* Croatia
* Đan Mạch
* Đức
* Estonia
* Gruzia
* Hà Lan
* Hungary
* Hy Lạp
* Iceland
* Ireland
* Kazakhstan
* Latvia
* Liechtenstein
* Litva
* Luxembourg
* Malta
* Moldova
* Monaco
* Montenegro
* Na Uy
* Nga
* Pháp
* Phần Lan
* Romania
* San Marino
* Séc
* Serbia
* Síp
* Slovakia
* Slovenia
* Tây Ban Nha
* Thổ Nhĩ Kỳ
* Thụy Điển
* Thụy Sĩ
* Ukraina
* Ý

 |
| Quốc gia đượccông nhận hạn chế | 
* Abkhazia
* Bắc Síp
* Kosovo
* Nam Ossetia
* Transnistria

 |
| Phụ thuộc vàvùng lãnh thổ khác | 
* Åland
* Quần đảo Faroe
* Gibraltar
* Guernsey
* Đảo Man
* Jersey
* Svalbard

 |
| Các thực thể khác | 
* Liên minh châu Âu

 |

| * x
* t
* s
Lịch sử châu Âu |
| --- |
| Tiền sử | Châu Âu thời kỳ đồ đá cũ •  Châu Âu thời kỳ đồ đá mới •  Châu Âu thời kỳ đồ đồng •  Châu Âu thời kỳ đồ sắt |
| Cổ đại cổ điển | Hy Lạp cổ điển •  Cộng hòa La Mã •  Thời kỳ Hy Lạp hóa •  Đế quốc La Mã •  Kitô giáo sơ khai •  Khủng hoảng thế kỷ thứ Ba •  Sự suy vong của Đế quốc Tây La Mã •  Hậu kỳ cổ đại |
| Trung Cổ | Sơ kỳ Trung Cổ •  Giai đoạn Di cư •  Kitô giáo thời Trung Cổ (Kitô giáo hoá) •  Vương quốc Francia •  Đế quốc Byzantium •  Đế quốc Bulgaria •  Cộng hòa hàng hải •  Thời đại Viking •  Rus' Kiev •  Thánh chế La Mã •  Trung kỳ Trung Cổ •  Phong kiến •  Thập tự chinh •  Mông Cổ xâm lược •  Hậu kỳ Trung Cổ •  Chiến tranh Trăm Năm •  Liên minh Kalmar •  Phục Hưng |
| Cận đại | Cải cách tôn giáo •  Thời đại Khám phá •  Baroque •  Chiến tranh Ba mươi Năm •  Quân chủ chuyên chế •  Đế quốc Ottoman •  Đế quốc Bồ Đào Nha •  Đế quốc Tây Ban Nha •  Pháp cận đại •  Liên bang Ba Lan và Lietuva •  Đế quốc Thụy Điển •  Đế quốc Hà Lan •  Đế quốc Anh •  Quân chủ Habsburg •  Đế quốc Nga •  Thời kỳ Khai Sáng |
| Hiện đại | Đại Phân tầng •  Cách mạng công nghiệp •  Cách mạng Pháp •  Các cuộc chiến tranh của Napoléon •  Chủ nghĩa dân tộc •  Các cuộc cách mạng năm 1848 •  Thế chiến I •  Cách mạng Nga •  Interbellum •  Thế chiến II •  Chiến tranh Lạnh •  Hội nhập châu Âu |
| Xem thêm | Lịch sử di truyền học châu Âu •  Lịch sử nghệ thuật châu Âu •  Lịch sử Liên minh châu Âu •  Lịch sử văn minh phương Tây •  Lịch sử vùng Địa Trung Hải •  Lịch sử hàng hải châu Âu •  Lịch sử quân sự châu Âu |