**Môi trường** là một tổ chức các yếu tố tự nhiên và xã hội của một hệ thống hoặc một cá thể hoặc sự vật nào đó. Chúng tác động lên hệ thống này và xác định tình trạng tồn tại của nó. Môi trường có thể coi là một tập hợp trong đó hệ thống đang xem xét là một tập hợp con.

Một định nghĩa rõ ràng hơn như: Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và nhân tạo bao quanh sinh vật , ảnh hưởng tới các loài sinh vật và tác động đến các hoạt động sống của sinh vật như: không khí, nước, độ ẩm, các loài sinh vật khác, xã hội và chính quyền (nếu có).

Nói chung, **môi trường** của một cá thể bao gồm các vật chất, điều kiện hoàn cảnh, các đối tượng khác hay các điều kiện nào đó mà chúng bao quanh cá thể này hay các hoạt động của cá thể diễn ra trong đó.

Khoa học về sự sống
-------------------

### Sinh vật học

Trong sinh vật học, môi trường có thể định nghĩa như là tổ hợp của các yếu tố khí hậu, sinh thái học, xã hội và thổ nhưỡng tác động lên cơ thể sống và xác định các hình thức sinh tồn của chúng. Vì thế, môi trường bao gồm tất cả mọi thứ mà có thể có ảnh hưởng trực tiếp đến sự trao đổi chất hay các hành vi của các cơ thể sống hay các loài, bao gồm ánh sáng, không khí, nước, đất và các cơ thể sống khác. Xem thêm môi trường tự nhiên.

### Kiến trúc

Trong kiến trúc, khoa học lao động và bảo hộ lao động thì môi trường là toàn bộ các yếu tố trong phòng hay của tòa nhà có ảnh hưởng đến tình trạng sức khỏe và hiệu quả làm việc của những người sống trong đó bao gồm kích thước và sự sắp xếp không gian sống và các vật dụng, ánh sáng, sự thông gió, nhiệt độ, tiếng ồn, v.v... Nó cũng có thể nói đến như là tập hợp của kết cấu xây dựng. Xem thêm môi trường kiến trúc. Xem thêm địa lý để biết thêm về chủ thể được nghiên cứu của môi trường. Trong các sách báo phương Tây có thuật ngữ viết tắt như SOSE (*Studies of Society & the Environment*) không chỉ là các nghiên cứu về môi trường mà còn là của các bộ môn khoa học xã hội.

Trong tâm lý học, *môi trường luận*  là một học thuyết cho rằng môi trường (trong ý nghĩa chung cũng như trong ý nghĩa xã hội) đóng vai trò quan trọng hơn di truyền trong việc xác định sự phát triển của cá nhân.

### Chức năng của môi trường sống

Môi trường là không gian sống của con người và sinh vật. Trong quá trình tồn tại và phát triển con người cần có các nhu cầu tối thiểu về không khí, độ ẩm, nước, ánh sáng,... cũng như các hoạt động vui chơi giải trí khác. Tất cả các nhu cầu này đều do môi trường cung cấp. Tuy nhiên khả năng cung cấp các nhu cầu đó cho con người là có giới hạn và phụ thuộc vào trình độ phát triển của từng quốc gia và ở từng thời kì.

Môi trường là nơi cung cấp các nhu cầu về tài nguyên cho con người như đất, đá, tre, nứa, tài nguyên sinh vật. Tất cả các tài nguyên này đều do môi trường cung cấp và giá trị của tài nguyên phụ thuộc vào mức độ khan hiếm của nó trong xã hội. - Môi trường là nơi chứa đựng, đồng hóa các chất thải của con người trong quá trình sử dụng các tài nguyên thải vào môi trường. Các tài nguyên sau khi hết hạn sử dụng, chúng bị thải vào môi trường dưới dạng các chất thải. Các chất thải này bị các quá trình vật lý, hóa học, sinh học phân hủy thành các chất vô cơ, vi sinh quay trở lại phục vụ con người. Tuy nhiên chức năng là nơi chứa đựng chất thải của môi trường là có giới hạn. Nếu con người vượt quá giới hạn này thì sẽ gây ra mất cân bằng sinh thái và ô nhiễm môi trường.

Khoa học tự nhiên
-----------------

### Nhiệt động lực học

Trong nhiệt động lực học, môi trường được hiểu như là bất kỳ một khách thể nào không phải là một bộ phận của hệ thống đang nghiên cứu, và nó có thể nhận nhiệt từ hệ thống hay cung cấp ngược lại cho hệ thống; xem thêm môi trường (nhiệt động lực học).

### Hóa, hóa sinh học

Trong hóa học và hóa sinh học, môi trường là tính chất hóa học của dung dịch trong đó phản ứng hóa học diễn ra, chủ yếu là chỉ số pH của nó (tức là dung dịch mang tính axit hay tính kiềm).

### Luyện kim, gốm sứ

Trong luyện kim và gốm sứ, môi trường thông thường được nói đến như là đặc trưng mang tính oxy hóa hay khử của luồng khí đốt hay lửa chủ đạo trong một số công nghệ sử dụng nhiệt độ cao.

Nghệ thuật tự do và khoa học xã hội
-----------------------------------

### Phi kỹ thuật

Trong ngữ cảnh phi kỹ thuật, chẳng hạn như chính trị, môi trường thông thường được nói đến là *môi trường tự nhiên*, là một phần của thế giới tự nhiên mà được coi là có giá trị hay quan trọng đối với loài người vì bất kỳ lý do nào. Xem thêm môi trường tự nhiên.

### Văn học, lịch sử và xã hội học

Trong văn học, lịch sử và xã hội học, môi trường là nền văn hóa mà trong đó các cá nhân sinh sống hay được giáo dục cũng như là các cá nhân khác và các thiết chế về quan hệ xã hội mà cá nhân đó tiếp xúc và tương tác. Xem thêm môi trường xã hội.

### Tổ chức, cơ quan

Trong các tổ chức và cơ quan, môi trường được coi là các điều kiện xã hội và tâm lý mà các thành viên của các tổ chức này cảm nhận được. Xem môi trường công việc.

### Họp mặt

Trong bất kỳ cuộc họp mặt hay hội nghị nào, môi trường có thể coi là biểu hiện của tâm trạng hay sở thích chủ đạo của những người tham dự.

Trong thế giới tưởng tượng, đặc biệt là trong khoa học viễn tưởng môi trường có thể là thế giới viễn tưởng nào đó hay những khung cảnh mà trong đó các câu chuyện khác nhau được đưa ra. Xem thế giới viễn tưởng.

Khoa học máy tính và thông tin
------------------------------

Trong khoa học máy tính, môi trường có nghĩa chung là các dữ liệu, tiến trình hay thiết bị mặc dù không được đặt tên gọi một cách rõ ràng như là các tham số của ngành khoa học tính toán, nhưng có thể ảnh hưởng tới đầu ra của nó.

### Lập trình chức năng

Trong lập trình chức năng, phép tính lambda và các ngôn ngữ lập trình, môi trường thông thường có nghĩa là các từ định danh đã được định nghĩa ngoài hàm đã cho nhưng có thể được sử dụng trong nó. Nói cách khác, môi trường là mọi thứ có phạm vi tổng thể hay không cục bộ đối với hàm đó.

### Hệ điều hành

Trong một số hệ điều hành như Unix, DOS và Microsoft Windows, môi trường là một tập hợp của các biến môi trường trong dạng *var*=*giá trị* được sử dụng bởi các ứng dụng và thư viện để tác động tới các ưu tiên tiêu chuẩn.
Tổng quát hơn, môi trường còn có nghĩa là các phần cứng và hệ điều hành mà trong đó các chương trình được thực thi; xem thêm nền tảng hệ thống máy tính.

Lịch sử
-------

Các câu hỏi về lịch sử môi trường có từ thời cổ đại, bao gồm Hippocrates, cha đẻ của y học, người khẳng định rằng các nền văn hóa và tính khí khác nhau của con người có thể liên quan đến môi trường xung quanh nơi các dân tộc sống ở *Không khí, Nước, Địa điểm*. Các học giả đa dạng n thành để mô tả sự phát triển lâu dài định hình lịch sử loài người bằng cách tập trung ra khỏi lịch sử chính trị và trí tuệ, hướng tới nông nghiệp, nhân khẩu học và địa lý. Emmanuel Le Roy Ladurie, một học sinh của Trường Annales, là người đầu tiên thực sự nắm lấy, trong những năm 1950, lịch sử môi trường trong một hình thức hiện đại hơn. Trong những thành viên có ảnh hưởng nhất của Trường Annales là Lucien Febvre (1878-1956), người có cuốn sách năm 1922 *A Geographic Introduction to History* hiện là một tác phẩm kinh điển trong lĩnh vực này. 

Công việc thực nghiệm và lý thuyết có ảnh hưởng nhất trong môn học này đã được thực hiện ở Hoa Kỳ, nơi các chương trình giảng dạy lần đầu tiên xuất hiện và một thế hệ các nhà sử học môi trường được đào tạo hiện đang hoạt động. Trong lịch sử môi trường Hoa Kỳ như một lĩnh vực nghiên cứu độc lập nổi lên trong việc đánh giá lại và cải cách văn hóa nói chung của những năm 1960 và 1970 cùng với chủ nghĩa môi trường, "lịch sử bảo tồn", và nhận thức tập hợp về quy mô toàn cầu của một số vấn đề môi trường. Điều này phần lớn là một phản ứng đối với cách thiên nhiên được thể hiện trong lịch sử vào thời điểm đó, trong đó "miêu tả sự tiến bộ của văn hóa và công nghệ như giải phóng con người khỏi sự phụ thuộc vào thế giới tự nhiên và cung cấp cho họ các phương tiện để quản lý nó và tôn vinh sự làm chủ của con người đối với các hình thức khác của cuộc sống và môi trường tự nhiên, và dự kiến cải tiến công nghệ và tăng trưởng kinh tế sẽ tăng tốc". Các nhà sử học môi trường dự định phát triển một lịch sử hậu thuộc địa "*bao gồm nhiều hơn trong các câu chuyện của nó*". 

### Nguồn cảm hứng đạo đức và chính trị

Nguồn cảm hứng đạo đức và chính trị cho các nhà sử học môi trường đến từ các nhà văn và nhà hoạt động Mỹ như Henry Thoreau, John Muir, Aldo Leopold và Rachel Carson. Lịch sử môi trường "thường xuyên thúc đẩy một chương trình nghị sự đạo đức và chính trị mặc dù nó dần trở thành một doanh nghiệp học thuật hơn". Những nỗ lực ban đầu để xác định lĩnh vực này đã được Thực hiện tại Hoa Kỳ bởi Roderick Nash trong "Tình trạng lịch sử môi trường" và trong các tác phẩm khác của các nhà sử học biên giới Frederick Jackson Turner, James Malin và Walter Prescott Webb, người đã phân tích quá trình giải quyết. Công việc của họ đã được mở rộng bởi một thế hệ thứ hai của các nhà sử học môi trường chuyên ngành hơn như Alfred Crosby, Samuel P. Hays, Donald Worster, William Cronon, Richard White, Carolyn Merchant, J. R. McNeill, Donald Hughes,và Chad Montrie ở Hoa Kỳ và Paul Warde, Sverker Sorlin, Robert A. Lambert, T.C. Smout Peter Coates ở châu Âu. 

### Đế quốc Anh

Mặc dù lịch sử môi trường đã phát triển nhanh chóng như một lĩnh vực sau năm 1970 ở Hoa Kỳ, nó chỉ đến được với các nhà sử học của Đế quốc Anh vào những năm 1990. Gregory Barton lập luận rằng khái niệm chủ nghĩa môi trường xuất hiện từ các nghiên cứu lâm nghiệp, và nhấn mạnh vai trò của đế quốc Anh trong nghiên cứu đó. Ông lập luận rằng phong trào lâm nghiệp đế quốc ở Ấn Độ vào khoảng năm 1900 bao gồm bảo lưu của chính phủ, các phương pháp phòng cháy chữa cháy mới và chú ý đến quản lý rừng sản xuất doanh thu. Kết quả đã giảm bớt cuộc chiến giữa các nhà bảo tồn lãng mạn và các doanh nhân laissez-faire, do đó đưa ra sự thỏa hiệp từ đó chủ nghĩa môi trường hiện đại xuất hiện. 

Trong những năm gần đây, nhiều học giả được trích dẫn bởi James Beattie đã kiểm tra tác động môi trường của Đế chế. Và Hughes lập luận rằng việc phát hiện và sử dụng thương mại hoặc khoa học các loài thực vật mới là một mối quan tâm quan trọng trong thế kỷ 18 và 19. Việc sử dụng hiệu quả các con sông thông qua các đập và các dự án thủy lợi là một phương pháp tốn kém nhưng quan trọng để nâng cao năng suất nông nghiệp. Tìm kiếm những cách hiệu quả hơn để sử dụng tài nguyên thiên nhiên, người Anh đã di chuyển hệ thực vật, động vật và hàng hóa trên khắp thế giới, đôi khi dẫn đến sự gián đoạn sinh thái và thay đổi môi trường triệt để. Chủ nghĩa đế quốc cũng kích thích thái độ hiện đại hơn đối với thiên nhiên và nghiên cứu thực vật học và nông nghiệp được trợ cấp. Các học giả đã sử dụng Đế quốc Anh để kiểm tra tiện ích của khái niệm mới về mạng lưới văn hóa sinh thái như một lăng kính để kiểm tra các quy trình xã hội và môi trường được kết nối với nhau, trên phạm vi rộng.

Xem thêm
--------

* Danh sách các chủ đề môi trường
* Danh sách các tổ chức môi trường
* Giáo dục bảo vệ môi trường
* Phong trào bảo tồn
* Phong trào sinh thái học
* Phong trào môi trường
* Công nghệ môi trường
* Môi trường luận

Tham khảo
---------

1. James Beattie, "Recent Themes in the Environmental History of the British Empire," History Compass (Feb 2012) 10#2 pp 129-139
2. William Beinart and Lotte Hughes. Environment and empire (2007) James Beattie, Edward Melillo, and Emily O'Gorman. "Rethinking the British Empire through eco-cultural networks: materialist-cultural environmental history, relational connections and agency." Environment and History 20#4 (2014): 561-575. Madhav Gadgil and Ramachandra Guha, This fissured land: an ecological history of India (1993). John M. MacKenzie, The empire of nature: Hunting, conservation and British Imperialism (1997). Gregory Barton, "Empire forestry and the origins of environmentalism." Journal of Historical Geography 27#4 (2001): 529-552.

1. ↑  *Building environment design. Indoor environment. Design process for visual environment*, BSI British Standards, truy cập ngày 9 tháng 2 năm 2022

Liên kết ngoài
--------------

* Environment (biology), Ecological niche, Ổ sinh thái tại *Encyclopædia Britannica* **(tiếng Anh)**

Podcasts
* Jan W.Oosthoek podcasts on many aspects of the subject including interviews with eminent environmental historians
* Nature's Past: Canadian Environmental History Podcast features monthly discussions about the environmental history research community in Canada.
* EnvirohistNZ Podcast is a podcast that looks at the environmental history of New Zealand.

Institutions & resources
* International Consortium of Environmental History Organizations (ICE-HO)
* Oosthoek, K.J.W. What is environmental history?
* Historiographies of different countries
* H-Environment web resource for students of environmental history
* American Society for Environmental History Lưu trữ 2009-06-01 tại Wayback Machine
* European Society for Environmental History
* Environmental History Now
* Environmental History Resources
* Environmental History Timeline
* Environmental History on the Internet
* Rachel Carson Center for Environment and Society and its Environment & Society Portal
* Forest History Society
* Australian and New Zealand Environmental History Network
* Brazilian Environmental History Network
* Centre for Environmental History at the Australian National University
* Network in Canadian History and the Environment
* Centre for World Environmental History, University of Sussex
* Croatian journal for environmental history in croatian, english, german and slovenian
* Environmental History Virtual Library
* Environmental History Top News
* Environmental History Mobile Application Project
* HistoricalClimatology.com Explores climate history, a form of environmental history.
* Climate History Network Network of climate historians.
* Turkish Society for Environmental History Lưu trữ 2015-08-17 tại Wayback Machine

Journals
* JSTOR: All Volumes and Issues - Browse - Environmental History [1996–2007 (Volumes 1–12)]
* JSTOR: All Volumes and Issues - Browse - Forest & Conservation History [1990–1995 (Volumes 34–39)]
* JSTOR: All Volumes and Issues - Browse - Environmental Review: ER [1976–1989 (Volumes 1–13)]
* JSTOR: All Volumes and Issues - Browse - Environmental History Review [1990–1995 (Volumes 14–19)]
* JSTOR: All Volumes and Issues - Browse - Journal of Forest History [1974–1989 (Volumes 18–33)]
* JSTOR: All Volumes and Issues - Browse - Forest History [1957–1974 (Volumes 1–17)]
* *Environment and History*, Published by White Horse Press with British-based Editorial collective Lưu trữ 2015-09-17 tại Wayback Machine
* *Environmental History*, Co-published quarterly by the *American Society for Environmental History* and the (US) *Forest History Society*
* *Global Environment: A Journal of History and Natural and Social Sciences*, Published in New Zealand with special regard to the modern and contemporary ages
* *Historia Ambiental Latinoamericana y Caribeña (HALAC)*
* *Journal of the North Atlantic*
* *Economic and Ecohistory: Research Journal for Economic and Environmental History (Croatia)*
* *Pacific Historical Review*
* *Arcadia: Explorations in Environmental History,* published by the Rachel Carson Center for Environment and Society and ESEH

Videos
* Notes from the Field public television episodes on U.S. environmental history subjects

Bản mẫu:Sustainability
Bản mẫu:Environmental humanities
Bản mẫu:Environmental social science

| * x
* t
* s
Khoa học môi trường |
| --- |
| Lĩnh vực chính | 
* Khoa học khí quyển
* Sinh thái học
* Khoa học Trái Đất
* Khoa học môi trường đất
* Thủy văn học

 |
| Lĩnh vực liên quan | 
* Sinh học
* Hóa học
* Thiết kế môi trường
* Kinh tế học môi trường
* Đạo đức môi trường
* Lịch sử môi trường
* Luật môi trường
* Chính trị môi trường
* Xã hội học môi trường
* Nghiên cứu môi trường
* Tác động của con người đến môi trường
* Vật lý học
* Ô nhiễm môi trường
* Bền vững
* Quản lý chất thải

 |
| Công nghệ môi trường | 
* Tái chế
* Phục hồi môi trường
* Xử lý nước thải
* Lọc sạch nước
* Quản lý chất thải
* Bảo tồn năng lượng
* Năng lượng tái tạo
* Sinh học bảo tồn
* Bảo tồn thiên nhiên

 |

Bản mẫu:Theories of History




| * x
* t
* s
Khảo cổ học |
| --- |
| Lịch sử | 
* Địa điểm khảo cổ
* Nghiên cứu cổ vật
* Johann Joachim Winckelmann
* Richard Hoare
* Heinrich Schliemann
* Arthur Evans
* John Lloyd Stephens
* William Henry Holmes
* Augustus Pitt Rivers
* Flinders Petrie
* Mortimer Wheeler
* Dorothy Garrod
* Max Uhle
* Alfred V. Kidder
* George Bass

 |
| Phương pháp và lý thuyết | 
* Lý thuyết khảo cổ
* Triết học về khảo cổ
* Đạo đức học khảo cổ
* Bảo tồn và tôn tạo các địa điểm khảo cổ
* Khảo sát
	+ Khảo sát địa lý
	+ Thăm dò điện trở
	+ Thăm dò
* Lớp cháy
* Khai quật
* Phân tích đá
* Sau khai quật

 |
| Phân ngành theo | 

|  |  |
| --- | --- |
| Niên đại | 
* Tiền sử
* Sơ sử
* Kinh Thánh
* Cổ điển Hy-La
* Trung cổ
* hậu-Trung cổ
* Lịch đại
* Đồng đại

 |
| Địa lý | 
* Châu Phi
* Châu Mỹ
* Châu Á
* Châu Úc
* Châu Đại Dương
* Ai Cập
* Lưỡng Hà
* Cận Đông
* Nubia

 |
| Phương pháp | 
* Trên không
* Sinh khảo cổ học
	+ Di truyền học khảo cổ
	+ Trung cổ
	+ Cận Đông
	+ Cốt học
	+ Cổ bệnh lý học
* Calceology
* Số
	+ Archaeogaming
	+ Tính toán
	+ Ảo
* Môi trường
	+ Địa khảo cổ học
	+ Paleoethnobotany
	+ Khảo cổ học động vật
* Thực nghiệm
* Dưới nước

 |
| Chủ đề | 
* Cổ thiên văn học
* Đo đạc khảo cổ học
* Chiến trường
* Xung đột
* Nữ quyền
* Táng tục
* Giới tính
* Thổ dân
* Công nghiệp
* Cảnh quan
* Hàng hải
* Thi hài
* Âm nhạc
* Quốc xã
* Hiện tượng học
* Ngụy khảo cổ học
* Queer

 |

 |
| Danh sách | 
* Các địa điểm khảo cổ
	+ theo lục địa và niên đại
	+ theo đất nước
* Phân kỳ
* Các nhà khảo cổ
	+ Các nhà Ai Cập học
	+ Các nhà nghiên cứu Assyria
* Tập san

 |
| 
* Thể loại Thể loại
* Cổng thông tin Lịch sử

 |