recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Coris latifasciata*** là một loài cá biển thuộc chi *Coris* trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2013.

Từ nguyên
---------

Tính từ định danh của loài được ghép bởi hai từ trong tiếng Latinh: *lati* ("rộng rãi") và *fasciata* ("có sọc"), hàm ý đề cập đến các vạch sọc màu cam sẫm trên lưng của cá trưởng thành.

Phân bố và môi trường sống
--------------------------

*C. latifasciata* có phạm vi phân bố nhỏ hẹp ở vùng biển Trung Ấn Độ Dương. Loài này hiện chỉ được biết đến tại Maldives và quần đảo Chagos. *C. latifasciata* được thu thập ở độ sâu khoảng từ 10 đến 28 m.

Mô tả
-----

*C. latifasciata* có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là gần 9,4 cm. Cá trưởng thành có màu xanh lam nhạt đến màu xanh lục lam; bụng trắng. Lưng có 6 vạch sọc rộng màu cam sẫm. Đầu có màu xanh lục nhạt với các vệt sọc màu hồng. Có một đốm đen nằm giữa tia vây lưng thứ nhất và thứ hai, và một đốm đen tương tự ở gốc vây ngực. Cá con lốm đốm các chấm đỏ, tập trung nhiều ở đầu và thân trước (những chấm đỏ vẫn còn xuất hiện ở cá cái nhưng mờ hơn). Vây lưng có thêm một đốm đen nhỏ hơn ở phía sau, và một dải màu đen trên mõm.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 11; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 11; Số tia vây ở vây ngực: 14–15.

*C. latifasciata* cùng *Coris batuensis* và *Coris variegata* là 3 loài chỉ có 11 tia vây ở vây lưng và vây hậu môn, trong khi các loài *Coris* còn lại đều có 12 tia.

Tham khảo
---------

1. 1 2  Randall, sđd, tr.6
2. 1 2 3 4  Randall, sđd, tr.3

### Trích dẫn

* J. E. Randall (2013). "Seven new species of labrid fishes (*Coris*, *Iniistius*, *Macropharyngodon*, *Novaculops*, and *Pteragogus*) from the Western Indian Ocean" (PDF). *Journal of the Ocean Science Foundation*. **7**: 1–43.

|  |  |
| --- | --- |
| Thẻ nhận dạng đơn vị phân loại | 
* Wikidata: Q15975884
* Wikispecies: Coris latifasciata
* FishBase: 66974
* GBIF: 8333026
* iNaturalist: 615606
* WoRMS: 835078
* ZooBank: E16F5929-96DA-4D14-9723-BA6B7391E2F1

 |
***Coris auricularis*** là một loài cá biển thuộc chi *Coris* trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1839.

Từ nguyên
---------

Tính từ định danh của loài này trong tiếng Latinh có nghĩa là "thuộc về tai", hàm ý đề cập đến đốm xanh lam ở phía sau nắp mang của con đực.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
----------------------------------

*C. auricularis* là một loài đặc hữu của Úc, được ghi nhận từ Exmouth, Tây Úc trải dài về phía nam đến Nam Úc, tập trung đông đúc nhất ở khu vực từ Geraldton đến Perth. *C. auricularis* sống gần các rạn san hô và thảm cỏ biển trên nền đáy cát ở độ sâu đến ít nhất là 45 m.

Mô tả
-----

*C. auricularis* có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 40 cm. Cá đực màu đỏ thắm (trừ vùng cằm và ngực màu trắng kéo dài xuống bụng) với một dải trắng ở phía sau vây ngực, bên phải là một dải màu đỏ sẫm hơn thân. Một đốm màu xanh lam ở ngay góc nắp mang. Xung quanh gốc vây ngực là màu vàng. Cá cái có màu trắng đến màu hồng nhạt với một dải sọc đỏ nâu từ mõm băng ngang mắt ngược ra sau cơ thể và mờ dần. Cá con màu đen với mống mắt đỏ; một dải sọc trắng từ mõm kéo dài đến cuống đuôi, và một dải trắng khác dọc theo gốc vây lưng.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 12; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 12; Số tia vây ở vây ngực: 14.

Sinh thái học
-------------

Thức ăn của *C. auricularis* là các loài giáp xác nhỏ. Cá con và cá cái có hành vi dọn ký sinh bám trên cơ thể các loài cá lớn hơn. *C. auricularis* là một loài lưỡng tính tiền nữ (cá cái có thể chuyển đổi giới tính thành cá đực). Mùa sinh sản của loài này diễn ra từ khoảng cuối mùa hè đến hết mùa thu. Tuổi thọ tối đa được ghi nhận ở loài này là 12 năm tuổi.

*C. auricularis* được đánh bắt một cách ngẫu nhiên bởi những tay câu cá giải trí, và cũng được đánh bắt trong ngành buôn bán cá cảnh.

Tham khảo
---------

1. 1 2 3 4  J. H. Choat (2010). "*Coris auricularis*". *Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa*. **2010**: e.T187764A8624954. doi:10.2305/IUCN.UK.2010-4.RLTS.T187764A8624954.en. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2021.
2. ↑  Christopher Scharpf; Kenneth J. Lazara (2021). "Order LABRIFORMES: Family LABRIDAE (a-h)". *The ETYFish Project Fish Name Etymology Database*. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2021.
3. 1 2 3  Dianne J. Bray (2020). "Western King Wrasse, Coris auricularis (Valenciennes 1839)". *Fishes of Australia*. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2021.
4. 1 2  Ranier Froese và Daniel Pauly (chủ biên). Thông tin *Coris auricularis* trên *FishBase*. Phiên bản tháng 2 năm 2021.
5. ↑  G. J. Edgar biên tập (2008). "*Coris auricularis* Labridae". *Reef Life Survey*. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Thẻ nhận dạng đơn vị phân loại | 
* Wikidata: Q3756428
* Wikispecies: Coris auricularis
* AFD: Coris\_auricularis
* BOLD: 91586
* FishBase: 25769
* GBIF: 5209799
* iNaturalist: 98499
* IRMNG: 11185225
* ITIS: 613537
* IUCN: 187764
* NCBI: 1182148
* WoRMS: 273548

 |
***Coris centralis*** là một loài cá biển thuộc chi *Coris* trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1999.

Từ nguyên
---------

Tính từ định danh của loài trong tiếng Latinh có nghĩa là "ở trung tâm", hàm ý đề cập đến phạm vi của chúng ở khu vực Trung Thái Bình Dương.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
----------------------------------

*C. centralis* được ghi nhận tại Kiribati (thuộc quần đảo Line), đảo Johnston và quần đảo Phoenix. *C. centralis* sống gần các rạn san hô trong các đầm phá có đáy cát ở độ sâu khoảng từ 4 đến 46 m.

Mô tả
-----

*C. centralis* có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là gần 10 cm. Cá đực có một đường sọc màu vàng từ mõm băng ngang mắt, chuyển thành màu nâu đen ở sau và kéo dài đến cuống đuôi. Phần thân trên sọc này có màu nâu tanin, phần thân dưới màu trắng. Bên dưới sọc nâu đen này là một đường sọc mờ hơn có màu vàng. Các vây trong suốt; vây đuôi bo tròn. Vây lưng trước có một vùng màu đen.

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 12; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

Sinh thái học
-------------

Thức ăn của *C. atlantica* có thể là các loài thủy sinh không xương sống nhỏ.

Tham khảo
---------

1. 1 2 3  M. T. Craig (2010). "*Coris centralis*". *Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa*. **2010**: e.T187792A8630884. doi:10.2305/IUCN.UK.2010-4.RLTS.T187792A8630884.en. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2021.
2. ↑  Christopher Scharpf; Kenneth J. Lazara (2021). "Order LABRIFORMES: Family LABRIDAE (a-h)". *The ETYFish Project Fish Name Etymology Database*. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2021.
3. 1 2  Ranier Froese và Daniel Pauly (chủ biên). Thông tin *Coris centralis* trên *FishBase*. Phiên bản tháng 2 năm 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Thẻ nhận dạng đơn vị phân loại | 
* Wikidata: Q3756345
* Wikispecies: Coris centralis
* FishBase: 55260
* GBIF: 5209777
* iNaturalist: 98506
* IRMNG: 11190711
* ITIS: 613562
* IUCN: 187792
* Plazi: 7BC90BBB-BC03-8189-5F27-EB664BA9C24E
* WoRMS: 273552
* ZooBank: BE8C85E8-48D5-4EDA-9C5B-45F7703358C6

 |
**Chansa Kabwela** là một nhà báo người Zambia, đồng thời là biên tập viên thời sự của tờ báo *Zambia Post*, người đã gây chú ý rộng rãi sau khi cô bị bắt vì tội danh tục tĩu. Kabwela đã phân phối các hình ảnh đồ họa về việc sinh nở cho các quan chức chính phủ để minh họa các tác động của cuộc đình công của các y tá Zambia. Kabwela đã được tha bổng cho tội danh tục tĩu.

Lý lịch
-------

Vào ngày 13 tháng 7 năm 2009, Kabwela đã bị bắt vì "phân phát tài liệu tục tĩu ": vào ngày 10 tháng 6, để minh họa hiệu quả của một cuộc tấn công của các y tá Zambian, cô đã gửi cho các quan chức chính phủ một bức ảnh của một phụ nữ sinh con trong bãi đậu xe của bệnh viện mà không được hưởng lợi hỗ trợ y tế (trẻ sơ sinh, người ở vị trí mông, bị ngạt khi sinh).

Tổng thống Rupiah Banda tuyên bố rằng những hình ảnh (được chụp bởi chồng của người phụ nữ và Kabwela đã coi là quá đồ họa để công bố) là khiêu dâm, và ra lệnh bắt giữ người chịu trách nhiệm; Kabwela sau đó đã tự mình chuyển sang cảnh sát. Phiên tòa của cô bắt đầu vào tháng 8 năm 2009. Ủy ban Bảo vệ Nhà báo gọi các cáo buộc chống lại Kabwela là "không có thật", và Phóng viên Không Biên giới mô tả các cáo buộc là "lố bịch" và "vô lý".

Vào ngày 10 tháng 8, *Post đã* xuất bản một bài xã luận ủng hộ Kabwela, gọi phiên tòa là "hài kịch của các lỗi"; sau đó họ đã bị buộc tội khinh miệt của tòa án. Những chi phí đó sau đó đã được loại bỏ.

Đồng thời, Mặt trận Yêu nước đã thể hiện sự ủng hộ của Kabwela, dẫn đến đụng độ với những người ủng hộ Phong trào cầm quyền vì Dân chủ Đa Đảng.

Cô được tha bổng vào ngày 16 tháng 11.

Tham khảo
---------

1. ↑  Jonathan Clayton (ngày 28 tháng 8 năm 2009). "Chana Kabwela on trial in Zambia for showing plight of pregnant mothers". London: The Times. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2009.
2. ↑  "Editor jailed for 'porn'". iAfrica. ngày 13 tháng 7 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2009.
3. ↑  Per Nyberg (ngày 6 tháng 8 năm 2009). "Editor in obscenity trial for childbirth photos". CNN. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2009.
4. ↑  "In Zambia, bogus charges filed against Post reporter". Committee to Protect Journalists. ngày 15 tháng 7 năm 2009. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2009.
5. ↑  "Ridiculous pornography charges brought against newspaper editor". Reporters Without Borders. ngày 15 tháng 7 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 7 năm 2009. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2009.
6. ↑  "Court summons Post editor-in-chief, columnist Ndulo". Times of Zambia. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2009.[*liên kết hỏng*]
7. ↑  Evan Preminger (ngày 29 tháng 9 năm 2009). "Judge Dismisses Charges in Zambian Article Controversy". Cornell Daily Sun. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2009.
8. ↑  "Chief Magistrate Kafunda bans Cadres,as the post is cited for contempt". QFM Zambia. ngày 31 tháng 8 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2009.
9. ↑  "Zambia 'porn' reporter acquitted". *BBC News*. ngày 16 tháng 11 năm 2009.

Liên kết ngoài
--------------

* Suy nghĩ của phóng viên BBC về phiên tòa tại BBC
**Cá lạt** hay **cá lạc** hay **cá lạt vàng** hay còn gọi là **cá dưa** (Danh pháp khoa học: *Congresox talabonoides*) là một loài cá biển trong họ cá dưa Muraenesocidae phân bố ở vùng Ấn Độ Dương và Tây Thái Bình Dương. Tên gọi cá lạt được gọi theo tên của fishbase, tên tiếng Anh của nó là *Indian pike conger*.

Cá sinh sống trong vùng biển Ấn Độ, Nam Dương và ngoài khơi miền Nam Trung Quốc, thường bị đánh bắt nơi ven biển, ở độ sâu 50m. Trong văn hóa bình dân Việt Nam, nó được biết qua câu vè "Xớn xác nhiều nỗi là con cá trê/Bắc nước cho rê là cá Lạt mạ", chúng là loại cá biển có nhiều giá trị dinh dưỡng và món ăn được chế biến từ nó thì rất nhiều như cá lạt xào sả ớt, cá lạt xào cà ri, cá lạt rim trứng muối.

Đặc điểm
--------

Cá lạt là một loại cá nước mặn với thân hình hơi dài hao hao giống con lươn. Cá lạc có mỏ dài, mình tròn, thân hình ống dài, hình dạng giống cá chình, có nơi gọi là cá Lạt là một loại cá biển, có quanh năm. Miệng cá rộng, hàm trên kéo dài vượt quá mắt. Hàng răng nanh ngoài cùng của hàm dưới dài, hướng thẳng lên trên. Răng nanh nằm trên xương khẩu cái.

Lỗ mang mở rộng nằm dưới vây ngực. Vây lưng và vây bụng liền nhau tạo thành cả vây đuôi. Vây ngực phát triển. Toàn thân màu xám, bụng trắng bạc hay ở lưng có màu xám lợt, bụng có ánh vàng. Cá dài trung bình từ 1,5 đến 2m. Đầu và thân màu vàng nhạt, cũng dài trung bình 1.5 đến 2m (có thể đến 2.5 m), tiết diện thân 5.5 cm, nặng 600 gram.

Câu cá
------

Tại đảo Hòn Chuối (thị trấn Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau), đa số câu ở khu vực gần hòn Hàn thuộc cụm đảo Hòn Chuối, xuồng đi xa nhất cũng chỉ cách đảo bảy hải lý, gần nhất là ba hải lý. Cá lạt ăn ở tầm nước sâu, loại mồi câu chủ yếu là cá ba thú, cá đối. Nhưng nếu mồi câu là cá ba thú thì ngoài cá lạt còn có các loại khác ăn như cá trai, cá lù đù, cá mú... nhưng nếu câu mồi cá đối thì chỉ duy nhất cá lạt ăn.

Hình thức đánh bắt loại cá lạt cũng khá đơn giản, đường câu có một sợi dây dường bằng nhựa ni-lông, cứ cách khoảng hai mét có nhánh tẽ bằng dây cước tóm sẵn lưỡi câu. Mỗi gắp câu khoảng 400 lưỡi câu, mỗi xuồng đi thường sử dụng từ sáu đến mười hai gắp. Xuồng ra đến vị trí biển đã xác định thì mọi người tập trung vừa mắc mồi vừa thả câu xuống biển, khi thả hết số câu trên xuồng thì họ cho xuồng quay lại điểm đầu tiên được đánh dấu bằng cây phao có gắn đèn chớp mầu xanh đỏ và kéo câu lên xuồng.

Tham khảo
---------

* Bleeker, P. 1853-54 [ref. 339] Bijdrage tot de kennis der Muraenoïden en Symbranchoïden van den Indischen Archipel. Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen. v. 25 (art. 5): 1-62+ 63-76.

1. ↑  Synonyms of *Congresox talabonoides* at www.fishbase.org.
2. ↑  "Congresox talabonoides, Indian pike conger: fisheries". Truy cập 1 tháng 6 năm 2016.
3. ↑  "Nghề câu cá lạt của dân đảo Hòn Chuối". Báo điện tử Nhân dân. Truy cập 1 tháng 6 năm 2016.
***Copella arnoldi***, thường được gọi là ***splash tetra*** hoặc ***splashing tetra***, là một loài cá nước ngọt nhiệt đới thuộc họ Lebiasinidae. Nó có nguồn gốc ở Nam Mỹ.

Mô tả
-----

*Splash tetra* là một loài cá nhỏ, mảnh mai với chiều dài từ 3 đến 4 xentimét (1,2 đến 1,6 in). Miệng tương đối lớn và hếch lên, với hàm răng nhọn; điều này trái ngược với miệng ngang của các loài *Nannostomus* tương tự (*cá bút chì*). Xương hàm trên được uốn cong thành hình chữ S và lỗ mũi được ngăn cách bởi một lớp gờ của da. Có một điểm tối trên vây lưng và một đường tối từ mõm đến mắt. Nó không có cơ quan đường bên và không có vây mỡ.

Phân bố và môi trường sống
--------------------------

Loài này là loài đặc hữu của lưu vực sông nhiệt đới ở Nam Mỹ, nơi nó có mặt trong các hệ thống sông từ Orinoco đến sông Amazon. Nó được tìm thấy trong các suối cạn, cả ở các lạch nước trong và ở các lạch nước trong đầm lầy và đầm lầy.

Sinh thái học
-------------

Giun, động vật giáp xác và các động vật không xương sống khác, đặc biệt là côn trùng nhỏ rơi trên bề mặt của nước, tạo nên thức ăn của *splash tetra*.

Loại cá này có hệ sinh sản bất thường, với cá đực chăm sóc trứng. Trong mùa sinh sản, con đực chọn một vị trí thích hợp với tán lá nhô ra. Khi nó đã thu hút một con cái đến chỗ này, chúng đồng thời nhảy ra khỏi nước và bám vào một chiếc lá treo thấp cùng hướng vây bụng của chúng trong thời gian lên đến mười giây. Ở đây con cái đẻ một mẻ từ sáu đến mười quả trứng được con đực thụ tinh ngay trước khi cả hai con cá rơi xuống nước. Các mẻ khác được đặt theo cách tương tự cho đến khi có 100 đến 200 quả trứng trên lá và con cái mệt lử. Con đực vẫn ở gần đó, liên tục bắn nước vào trứng để giữ cho chúng ẩm ướt. Tốc độ bắn tung tóe lên đến khoảng 38 lần mỗi giờ. Trứng nở sau khoảng 36 đến 72 giờ và cá bột rơi xuống nước.

Tham khảo
---------

1. 1 2  "*Copella arnoldi* (Regan, 1912): Splash tetra". Fishbase. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2018.
2. 1 2 3 4 5 6  Mol, Jan H.A. (2012). *The Freshwater Fishes of Suriname*. BRILL. tr. 352. ISBN 90-04-20766-X.
3. ↑  "*Copella arnoldi*". Seriously Fish. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2018.
4. ↑  Nelson, Stephen G.; Krekorian, C. O'Neil (1976). "The dynamics of parental care of *Copeina arnoldi* (Pisces, Characidae)". *Behavioral Biology*. **17** (4): 507–518. doi:10.1016/S0091-6773(76)90919-6.

|  |  |
| --- | --- |
| Thẻ nhận dạng đơn vị phân loại | 
* Wikidata: Q841996
* Wikispecies: Copella arnoldi
* EoL: 982860
* FishBase: 10741
* GBIF: 2355707
* iNaturalist: 484027
* IRMNG: 10148728
* ITIS: 163079
* NCBI: 1633426
* WoRMS: 1017646

 |
**Cerro Rico** (tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là *"Núi giàu có"*), **Cerro Potosí** (*"Núi Potosí"*) hoặc **Sumaq Urqu** (tiếng Quechua *sumaq* "đẹp, tốt, dễ chịu", *urqu* "ngọn núi", là một ngọn núi thuộc dãy Andes gần thành phố Potosí của Bolivia. Cerro Rico, được mọi người quan niệm là được "làm từ" quặng bạc, nổi tiếng vì đã cung cấp số lượng lớn bạc cho Đế quốc Tây Ban Nha, phần lớn trong số đó được chuyển về Tây Ban Nha. Người ta ước tính rằng 85% lượng bạc được sản xuất ở trung tâm Andes trong thời gian này đến từ Cerro Rico. Do hoạt động khai thác mỏ trên núi, thành phố Potosí trở thành một trong những thành phố lớn nhất ở Tân Thế giới. Tương truyền rằng anh hùng cách mạng Simón Bolívar đã từng phất cờ từ trên đỉnh ngọn núi đồ sộ này trong thời khắc lịch sử tượng trưng cho sự thành lập một quốc gia mới. Chỉ một năm sau, quốc hội quyết định đổi màu cờ thành màu vàng-đỏ-lục và bao gồm một huy hiệu có biểu tượng Thần ưng Andes, Lạc đà Alpaca và núi Cerro Rico.

Lịch sử
-------

Cerro Rico de Potosí là nguồn bạc dồi dào nhất trong lịch sử loài người. Việc khai thác quặng khoáng sản ở Cerro Rico de Potosí bắt đầu vào năm 1545 bởi Đế quốc Tây Ban Nha. Giữa thế kỷ XVI và XVIII, 80% nguồn cung cấp bạc của thế giới được khai thác từ mỏ này.

Sau nhiều thế kỷ áp dụng các phương pháp khai thác khoáng sản đã hủy hoại nghiêm trọng hệ sinh thái địa phương, ngọn núi vẫn tiếp tục được khai thác để lấy bạc cho đến ngày nay. Do điều kiện lao động tồi tệ, chẳng hạn như thiếu thiết bị bảo hộ chống hít phải bụi liên tục, nhiều thợ mỏ mắc bệnh bụi phổi silic. Ngọn núi vẫn đóng góp đáng kể cho nền kinh tế của thành phố, sử dụng khoảng 15.000 thợ mỏ.

Do quá trình khai thác kéo dài hàng thế kỷ, vào năm 2011, một hố sụt trên đỉnh núi đã xuất hiện và phải được lấp đầy bằng xi măng siêu nhẹ. Đỉnh cũng tiếp tục chìm vài centimet mỗi năm. Vào năm 2014, UNESCO đã thêm Cerro Rico và Potosí vào danh sách các địa điểm có nguy cơ biến mất do "các hoạt động khai thác không được kiểm soát" có nguy cơ "làm suy giảm địa điểm".

Tham khảo
---------

1. ↑  Bolivian IGM map 1:50,000 Potosí (Oeste) 6435-III
2. ↑  Roberto Choque Canqui, Jesús de Machaqa, La marka rebelde, Cinco siglos de historia, Cuadernos de Investigación 45, La Paz, Bolivia, 2003
3. ↑  Bản mẫu:Ref Laime
4. ↑  Weatherford, Jack (2010) [1st pub 1988]. *Indian givers: how Native Americans transformed the world* (ấn bản 2). New York: Three Rivers Press. tr. 6. ISBN 9780307717153. OCLC 656265477.
5. ↑  Dore, Elizabeth (2000). "Environment and Society: Long-Term Trends in Latin American Mining". *Environment and History*. **6** (1): 1–29. doi:10.3197/096734000129342208. JSTOR 20723118.
6. ↑  Mann, Charles C. (2011). *1493: Uncovering the New World Columbus Created*. New York: Knopf. ISBN 978-0-307-26572-2.
7. ↑  Shahriari, Sara (ngày 10 tháng 1 năm 2014). "Bolivia's Cerro Rico, the 'mountain that eats men', could sink whole city". *The Guardian*.
Đây là một tên người Nhật; trong tiếng Nhật họ và tên được viết theo thứ tự Á Đông (họ trước tên sau): họ là **Ayabe**.

**Ayabe Kitsuju** (綾部 橘樹(Lăng Bộ Quất Thụ), ***Ayabe Kitsuju***? sinh ngày 18 tháng 4 năm 1894 mất ngày 14 tháng 2 năm 1980), là một vị tướng trong quân đội Đế quốc Nhật Bản thời thế chiến thứ 2.

Tiểu sử
-------

Ayabe tốt nghiệp khóa 27 trường kị binh lục quân vào tháng 10 năm 1917. Ngay lập tức, ông được điều tới trung đoàn kị binh 12, hàm trung úy.

Tháng 8 năm 1918 đến tháng 7 năm 1919, ông tham gia cuộc nội chiến Siberia.

Năm 1924, ông tốt nghiệp Đại học Lục quân (Đế quốc Nhật Bản) với hàm đại úy.

Tháng 8 năm 1928 đến tháng 11 năm 1930, ông là tùy viên quân sự ở Ba Lan và Liên Xô.

Sau khi trở về Nhật Bản, ông được thăng chức thiếu tá. Năm 1934, ông lên chức trung tá.

Từ năm 1935- 1937, ông là trưởng phòng cơ động đạo quân Quan Đông.

Năm 1937- 1939, ông là trưởng phòng 1 (Tổ chức và huy động) ở Bộ Tổng Tham mưu Lục quân Đế quốc Nhật Bản, có trụ sở đặt ở Mãn Châu quốc khi bắt đầu cuộc chiến tranh Trung-Nhật.

Từ năm 1939- 1940, Ayabe chỉ huy trung đoàn kị binh 25, bản doanh đóng ở Trung Quốc.

Năm 1940, ông được thăng chức phó Tham mưu trưởng Tập đoàn quân 3.

Từ năm 1940- 1901, ông được phái đến Berlin và Roma làm nhiệm vụ liên lạc quân sự, trong nỗ lực phối hợp giữa Đế quốc Nhật Bản và các thành viên khác của phe trục.

Sau đó, tháng 7 năm 1941- 1942, Ayabe là phó tham mưu đạo quân Quan Đông.

Tháng 7 năm 1942, ông trở thành tham mưu trưởng Phương diện quân 1 (Đế quốc Nhật Bản).

Tháng 10 năm 1943, ông nhận chức trung tướng và được điều tới làm phó tham mưu Nam Phương quân, có trụ sở đặt tại Singapore.

Năm 1944, Phương diện quân 7 (Đế quốc Nhật Bản) được thành lập, Ayabe được bổ nhiệm làm tham mưu trưởng. Tuy nhiên sau đó ông bị thương nặng trong một tai nạn máy bay và được giao vị trí nhân viên ở Tokyo trong suốt phần còn lại của cuộc chiến.

Ayabe nghỉ hưu cùng với sự sụp đổ của quân đội Đế quốc Nhật Bản vào cuối chiến tranh thế giới thứ 2.

Từ năm 1955- 1970, ông làm cố vấn cho tập đoàn Mitsubishi.

Tham khảo
---------

### Sách

* Hayashi, Saburo (1959). *Kogun: The Japanese Army in the Pacific War*. ASIN: B000ID3YRK: The Marine Corps Association.Quản lý CS1: địa điểm (liên kết)

### Liên kết ngoài

* Ammentorp, Steep. "Ayabe, Kitsuju". *The Generals of World War II*.
* Budge, Kent. "Ayabe, Kitsuju". *The Pacific War Online Encyclopedia*.
**Bab-el-Mandeb** hay *Bab el Mandab*, *Bab al Mandab*, *Bab al Mandeb* đều có nghĩa là "cổng nước mắt" trong tiếng Ả Rập (باب المندب), là một eo biển chia cắt châu Á (Yemen trên bán đảo Ả Rập) với châu Phi (Djibouti, phía bắc Somalia trên sừng châu Phi), và nối Hồng Hải (hay biển Đỏ) vào vịnh Aden của Ấn Độ Dương. Nó đôi khi còn được gọi là *eo biển Mandab*.

Tổng quan
---------

Tên gọi của eo biển này có nguồn gốc từ các nguy hiểm khi đi ngang qua nó, hay theo như truyền thuyết Ả Rập thì từ số lượng người bị chết đuối bởi một trận động đất đã chia cắt bán đảo Ả Rập với vùng sừng châu Phi. Nó có tầm quan trọng chiến lược và là một trong những đường hàng hải bận rộn nhất thế giới.

Khoảng cách ngang qua eo biển khoảng 28 km (17,4 dặm) từ Ras Menheli trên phía bờ biển thuộc bán đảo Ả Rập tới Ras Siyan trên phía châu Phi. Đảo Perim phân chia eo biển này thành 2 eo biển nhỏ, trong đó eo biển phía đông, gọi là Bab Iskender (eo biển Alexander), chỗ hẹp nhất rộng khoảng 3 km (1,87 dặm) và sâu 30 m (16 sải), trong khi eo biển phía tây, gọi là Dact-el-Mayun, chỗ hẹp nhất rộng khoảng 22 km (13,7 dặm) và sâu 310 m (170 sải). Gần bờ biển phía châu Phi là một nhóm các đảo nhỏ gọi chung là Sawabi. Ở đây có một dòng chảy bề mặt đi vào trong eo biển phía đông, nhưng lại có một dòng chảy ngầm đi ra ngoài từ eo biển phía tây.

Eo biển Bab-el-Mandeb có lẽ là nơi chứng kiến các cuộc di cư lớn ra khỏi châu Phi của người hiện đại diễn ra khoảng 85.000 tới 75.000 năm trước đây. Các nghiên cứu ti thể DNA hiện nay đã thiết lập một cách khá vững chắc, gần như không còn nghi ngờ gì nữa rằng những người đầu tiên đã sống tại châu Phi lục địa và sau này đã lan rộng ra khắp thế giới thông qua một loạt các cuộc di cư bắt đầu bằng sự vượt qua eo biển này.

Tiền sử
-------

Vào một thời gian nào đó trong phân đại Đệ Tam, eo biển Bab el Mandeb đã khép kín và Hồng Hải đã khô cạn tới mức trở thành giống như một đầm lầy với đáy muối, trơ trụi và rỗng không.

Tham khảo
---------

1. ↑  Stephen Oppenheimer. *Cổng sầu khổ* Lưu trữ 2014-05-30 tại Wayback Machine.

Liên kết ngoài
--------------

* Notice-to-Proceed Launches Ambitious Red Sea Crossing
* Italian

12°35′B 43°20′Đ﻿ / ﻿12,583°B 43,333°Đ﻿ / 12.583; 43.333

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Bab-el-Mandeb***. |
Martinus Beijerinck 
***Contagium vivum fluidum*** (tiếng Latinh: "contagious living fluid") là một cụm từ đầu tiên được sử dụng để mô tả một virus và nhấn mạnh khả năng trượt qua các bộ lọc lưới tốt nhất có sẵn và cho phép nó gần như là chất lỏng. Martinus Beijerinck (1851-1931), một nhà vi sinh học và nhà thực vật học người Hà Lan, đã sử dụng thuật ngữ này khi nghiên cứu virus khảm thuốc lá, trở nên tin rằng virus có tính chất lỏng.

Năm 1892, Dmitri Ivanovsky đã phát hiện ra rằng nguyên nhân của bệnh "khảm lá thuốc lá" có thể đi qua bộ lọc sứ của Chamberland. Ông lưu ý những phát hiện này, nhưng cảm thấy rằng họ chỉ có thể có kết quả từ một bộ lọc nứt. Năm 1898, Beijerinck đã để ý rằng mầm bệnh đủ nhỏ để xuyên qua bộ lọc thường dùng để bẫy vi khuẩn.

Liên kết ngoài
--------------

* *A Contagium vivum fluidum as the Cause of the Mosaic Diseases of Tobacco Leaves* - Martinus W. Beijerinck (1899)

Tham khảo
---------

1. ↑  "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 5 tháng 1 năm 2018.
2. ↑  "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 6 năm 2016. Truy cập ngày 5 tháng 1 năm 2018.
**Bahadur Shah I** (Tiếng Ba Tư: بہادر شاه اول -'**Bahādur Shāh Awwal'**); (14 tháng 8 năm 1643 - 27 tháng 2 năm 1712), còn được gọi với tên khác là **Muhammad Mu'azzam** (Tiếng Ba Tư: محمد معظم) hoặc **Shah Alam** (Tiếng Ba Tư: شاه عالم), là quốc vương thứ bảy của Đế quốc Mogul xứ Ấn Độ, ông cai trị từ năm 1709 cho đến khi qua đời vào năm 1712.

Trong triều đại của mình: Bahadur Shah đã một phần thành công trong việc phục hồi lại một vương quốc đang bắt đầu suy tàn từ thời vua cha, tuy nhiên nhà vua lại qua đời vào năm 1712 khiến cho quốc gia một lần nữa bị suy sụp và xảy ra nội chiến.

Cai trị
-------

Bahadur Shah trước khi đăng cơ.
### Lên ngôi

Sau khi Aurangzeb băng hà, ba người con của ông đã chiến đấu với nhau để giành lấy ngai vàng. Cuối cùng, sau hàng loạt các biến loạn, hoàng tử Bahadur Shah, lúc này đã 65 tuổi, đánh dẹp được hết các phe phái và lên ngôi.

### Tóm tắt cai trị

Bahadur Shah tuân theo một chính sách thỏa hiệp và hòa giải, và ông cũng đảo ngược một số chính sách và biện pháp hẹp hòi mà tiên đế Aurangzeb đã áp dụng. Ông chấp nhận một thái độ khoan dung hơn đối với các thủ lĩnh Ấn Độ khác, trong đó có việc thả một đứa trẻ và đặt tên cho đứa bé đó là: Shahu (sau này trở thành vua của xứ Maratha).

Không có ngôi đền nào bị phá hủy trong triều đại của Bahadur Shah. Ban đầu, ông đã nỗ lực để giành lại quyền kiểm soát đối với các quốc gia trong khu vực thông qua hòa bình. Tuy nhiên, sự bất đồng và căng thẳng gia tăng giữa các vương quốc trong khu vực (bao gồm Rajput và Marathas), dẫn đến việc các vương quốc đã đánh chém lẫn nhau cũng như chống lại Hoàng đế Mughal.

Bahadur Shah cũng đã cố gắng hòa giải với những người Sikh nổi loạn bằng cách làm hòa với Đạo sư Gobind Singh, ban cho ông ta một *mansab* (cấp bậc) cao. Nhưng sau cái chết của Đạo sư, người Sikh một lần nữa nổi dậy ở Punjab, chống lại Bahadur. Trước tình hình ấy, Hoàng đế quyết định thực hiện các biện pháp mạnh mẽ và tự mình lãnh đạo một chiến dịch chống lại phiến quân, sớm kiểm soát thực tế toàn bộ lãnh thổ giữa Kinh Lăng và Yamuna, và đến khu vực lân cận Delhi.

Trong triều đại của ông, ngân khố của đế quốc gần như cạn kiệt.

Tham khảo
---------
**Bab al-Jabiya** (tiếng Ả Rập: باب الجابية‎; *Cổng máng nước*) là một trong bảy cổng thành cổ của Damascus, Syria. Trong thời kỳ La Mã, cổng được dành riêng cho sao Hỏa. Bab al-Jabiya là lối vào chính ở phía tây thành phố. Cánh cổng mở ra trên Medhat Pasha Souq, là nửa phía tây hiện đại của Street Called Straight, động mạch đông tây La Mã (*decumanus*), vẫn nối liền với Bab Sharqi ("*Cổng mặt trời* "*của* La Mã). Tên hiện đại của cánh cổng có từ thời Umayyad và xuất phát từ tên của Jabiyah ở Cao nguyên Golan, sau đó là thủ đô của Ghassanids, đồng minh của Đế chế La Mã.

Lịch sử
-------

Trong thời La Mã, cổng là một cổng ba bên điển hình với ba lối vào; một làn đường trung tâm cho các phương tiện có bánh xe, hai bên lối vào dành cho người đi bộ. Gần cổng là nơi có đền thờ thần Jupiter của La Mã và Nhà hát Herod Đại đế (Bayt al-Aqqad hiện đại), từng đứng.

Damascus đã bị người Hồi giáo chinh phục trong thời đại Rashidu. Trong cuộc bao vây Damascus, tướng Hồi giáo Abu Ubaidah ibn al Jarrah, đã vào Damascus một cách hòa bình qua cổng này vào ngày 18 tháng 9 năm 634. Anh gặp lực lượng của Khalid ibn al-Walid, người đã vào thành phố bằng lực lượng từ Bab Sharqi, giữa đường Street Called Straight, gần Nhà thờ Mariamite ngày nay của Damascus. Dưới sự cai trị của người Hồi giáo, cánh cổng đã bị chặn một phần ngoại trừ một lối đi nhỏ dành cho người đi bộ. Nó được xây dựng lại dưới triều đại Nur ad-Din Zengi, và ngày được ghi là 567 Hijri (1171-1172 sau Công nguyên). Những dòng chữ khác tiết lộ rằng nó đã được cải tạo lại dưới thời Ayyubid Sultan al-Malik al-Mu'azzam, và một lần nữa dưới Mamluks vào năm 687 Hijri (1288-1289 sau Công nguyên).

Tham khảo
---------

1. ↑  "Bab Al-Jabieh". *Love Damascus*. Truy cập ngày 31 tháng 10 năm 2017.
2. ↑  Wallace, Richard; Williams, Wynne (1998). *The Three Worlds of Paul of Tarsus*. Routledge. tr. 163. ISBN 0-415-13592-3.
3. ↑  *Toponymy, Monuments, Historical Geography and Frontier Studies*. **21**. Dumbarton Oaks. 2002. tr. 102. ISBN 0-88402-284-6.
4. 1 2  Joud Allah, Fatima. باب الجابية في دمشق (bằng tiếng Ả Rập). Discover Syria. Truy cập ngày 19 tháng 2 năm 2011.
5. ↑  "The Straight Street". Tullab wa Shabab. ngày 3 tháng 2 năm 2011. Truy cập ngày 19 tháng 2 năm 2011.
6. ↑  Burns, Ross (2005). *Damascus: A History*. Routledge. tr. 99. ISBN 0-415-27105-3.
Mahmoud tại lễ trao giải cho giải thưởng Women of Courage của cô
**Awadeya Mahmoud** (tiếng Ả Rập: عوضية محمود ) là một phụ nữ Sudan tiêu biểu và là người sáng lập, kiêm Chủ tịch Thực phẩm cho phụ nữ và Hợp tác xã bán chè và phụ nữ đa mục đích hợp tác với bang Khartoum, Sudan. Vào ngày 28 tháng 03 năm 2016, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã quyết định vinh danh cô là một trong những người nhận Giải thưởng Phụ nữ Can đảm Quốc tế 2016.

Sự nghiệp
---------

Awadeya Mahmoud sinh năm 1963 tại Sudan, vùng Nam Kordofan và sau một cuộc xung đột ở nước này, gia đình cô chuyển đến Khartoum. Sau đó, cô kết hôn và năm 1986 bắt đầu bán trà để kiếm sống. Đây là một nghề nghiệp thấp nhưng cô cần phải hỗ trợ gia đình. Năm 1990, cô bắt đầu thiết lập một Hợp tác xã cung cấp trợ giúp pháp lý và hỗ trợ cho các thành viên của nó. Tổ chức được gọi là Hợp tác xã của những người bán trà và thực phẩm dành cho phụ nữ và Hợp tác xã đa mục đích của phụ nữ.

Thông qua Văn phòng Hợp tác xã, một phương tiện hợp pháp hiện có thể được tài trợ để chống lại Chính quyền khi họ tịch thu thiết bị của các thành viên (chủ yếu là phụ nữ) để bán trà và thực phẩm trên đường phố. Mọi chuyện không suôn sẻ và cô phải ngồi tù 04 năm sau khi cô và những hội viên của mình mắc nợdo đầu tư kém hiệu quả. Sau khi được trả tự do, cô tiếp tục hỗ trợ phụ nữ và Hợp tác xã để mở rộng tới 8.000 thành viên ở Khartoum. Tổ chức này tiếp tục khẳng định vai trò đại diện cho phụ nữ bị di dời bởi cuộc xung đột ở Darfur và Two Areas.

Vào ngày 28 tháng 03 năm 2016, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã quyết định chọn cô là một trong 14 người nhận Giải thưởng Phụ nữ Can đảm Quốc tế cho năm 2016. Phát biểu tại lễ trao giải, Cô nói sẽ quay trở lại với công việc của mình sau khi nhận giải thưởng mặc dù cô có ý định mở rộng công việc của mình bên ngoài Khartoum.

Tham khảo
---------

1. ↑  *عوضية محمود*
2. 1 2  "Biographies of 2016 Award Winners". The U.S. Department of State. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2016.
3. 1 2  "State Department honors 14 leaders from around the world". *NYTimes*. The New York Times. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 5 năm 2016. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2016.
4. 1 2 3  Tea lady's journey from Sudan to White House, AFP, ngày 29 tháng 4 năm 2016, Emirates 247, Retrieved ngày 9 tháng 7 năm 2016
***Coris ballieui*** là một loài cá biển thuộc chi *Coris* trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1875.

Từ nguyên
---------

Từ định danh của loài cá này, *ballieui*, được đặt theo tên của Pierre Étienne Théodore Ballieu, cựu lãnh sự Pháp tại Hawaii, người đã cung cấp nhiều mẫu vật từ vùng biển này cho Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Pháp, bao gồm cả *C. ballieui*.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
----------------------------------

*C. ballieui* là một loài đặc hữu của quần đảo Hawaii và đảo Johnston (Hoa Kỳ). *C. ballieui* sống gần các rạn san hô trên nền đáy cát và đá vụn, độ sâu khoảng từ 10 đến 146 m, nhưng thường được quan sát phổ biến ở độ sâu hơn 20 m.

Mô tả
-----

*C. ballieui* có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 30 cm. Cá đực có màu vàng nhạt đến màu hồng nhạt, với những đường sọc hoặc các hàng đốm màu xanh lam dọc theo chiều dài cơ thể. Đầu được phủ bởi các vệt sọc màu xanh. Thân trước có một vệt đen mờ hình tam giác. Đuôi có các vệt sọc dọc màu xanh. Tia gai thứ nhất của vây lưng vươn dài, có đốm đen. Cá cái có màu trắng với các sọc ngang màu hồng. Cá con có một dải màu cam nổi bật từ mõm băng ngang mắt kéo dài đến cuống đuôi. Sọc cam này có thể tiêu giảm thành một (hoặc vài) vệt đốm ở trên thân cá cái.

Sinh thái học
-------------

Thức ăn của *C. ballieui* có thể là các loài động vật giáp xác. Khi gặp nguy hiểm, chúng vùi mình xuống cát để trốn.

Tham khảo
---------

1. 1 2 3  M. T. Craig (2010). "*Coris ballieui*". *Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa*. **2010**: e.T187498A8552033. doi:10.2305/IUCN.UK.2010-4.RLTS.T187498A8552033.en. Truy cập ngày 27 tháng 6 năm 2021.
2. ↑  Scharpf, C.; Lazara, K. J. (2021). "Order LABRIFORMES: Family LABRIDAE (a-h)". *The ETYFish Project Fish Name Etymology Database*. Truy cập ngày 27 tháng 6 năm 2021.
3. 1 2  Ranier Froese và Daniel Pauly (chủ biên). Thông tin *Coris ballieui* trên *FishBase*. Phiên bản tháng 2 năm 2021.
4. 1 2 3  John E. Randall (2010). *Shore Fishes of Hawai'i*. Nhà xuất bản Đại học Hawaii. tr. 130. ISBN 978-0824834272.

|  |  |
| --- | --- |
| Thẻ nhận dạng đơn vị phân loại | 
* Wikidata: Q3756116
* Wikispecies: Coris ballieui
* FishBase: 60816
* GBIF: 5209789
* iNaturalist: 98502
* IRMNG: 10135031
* ITIS: 170666
* IUCN: 187498
* WoRMS: 273550

 |
**Phân họ Cầy linsang châu Á (Prionodontinae)** là một phân họ trong **Họ Prionodontidae** gồm chi Prionodon chứa 2 loài có nguồn gốc từ Đông Nam Á: cầy linsang sọc (*Prionodon linsang*) và cầy gấm (*Prionodon pardicolor*).

Các chi gồm cầy linsang (*Prionodon* và chi *Poiana* ở châu Phi) trước đây được phân loại trong phân họ Viverrinae của họ Cầy, cùng một vài chi khác, nhưng các nghiên cứu gần đây cho rằng mối quan hệ trên thực tế của chúng có thể là hơi khác. Các loài cầy linsang nói chung có hình thái tương tự như các loài của Họ Mèo, chứ không giống như các loài cầy trong họ Cầy. Do quan hệ giữa cầy linsang và mèo đã từng được coi là khá xa (hai nhóm này thuộc về hai họ khác nhau trong phạm vi phân bộ Feliformia), nên có thể coi đây là một ví dụ về tiến hóa hội tụ. Tuy nhiên, phân tích DNA chỉ ra rằng trong khi cầy linsang châu Phi (*Poiana* spp.) là các loài cầy thật sự, có quan hệ họ hàng gần với các loài cầy genet (*Genetta* spp. và *Osbornictis* spp.), thì cầy linsang châu Á (*Prionodon* spp.) lại không phải như vậy và thay vì thế, chúng có thể là các họ hàng gần gũi nhất còn sinh tồn của Họ Mèo (*Felidae*). Các điểm tương tự giữa cầy linsang châu Á và các loài mèo vì thế rất có thể là do chúng có cùng tổ tiên chung, trong khi sự tương tự giữa hai chi cầy linsang chấu Á và châu Phi chỉ là sự tiến hóa hội tụ. Vì thế một số tác giả đã xếp nhóm cầy linsang châu Á thành họ riêng của chính chúng, gọi là **Prionodontidae** .

Tên gọi *linsang* có nguồn gốc từ tiếng Java *linsang* hay *wlinsang*. Các loài cầy linsang là các động vật ăn đêm, nói chung là những kẻ sống cô độc trên cây. Chúng là các động vật ăn thịt, với thức ăn chủ yếu là các loài sóc và các động vật gặm nhấm khác, các loài chim nhỏ, thằn lằn và côn trùng. Kích thước điển hình là khoảng 30 cm (1 ft), với đuôi dài cỡ gấp đôi chiều dài nói trên. Thân hình thuôn dài, các chân ngắn, làm cho chúng có bề ngoài thấp lùn. Tất cả các loài đều có bộ lông trên thân mình màu hơi vàng với các đốm hay sọc đen, mặc dù sự phân bố và bản chất của các vết đốm này là tùy theo loài.

Các loài cầy linsang châu Á bao gồm:

* *Prionodon linsang* (cầy linsang sọc): phân bố từ Thái Lan tới Indonesia (Borneo, Java, Sumatra).
* *Prionodon pardicolor* (cầy gấm): phân bố từ miền đông Ấn Độ tới Việt Nam và từ miền nam Trung Quốc tới Thái Lan.

Tham khảo
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikispecies** có thông tin sinh học về **Chi Cầy linsang châu Á** |

1. ↑  Wozencraft, W. C. (2005). "Genus *Prionodon*". Trong Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (biên tập). *Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference*. Johns Hopkins University Press. tr. 553. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
2. ↑  "Gaubert\_Veron" (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 25 tháng 1 năm 2007. Truy cập ngày 8 tháng 11 năm 2007.
3. ↑  Gaubert P, Cordeiro-Estrela P.

* Gaubert P. & Veron G. (2003). "Exhaustive sample set among Viverridae reveals the sister-group of felids: the linsangs as a case of extreme morphological convergence within Feliformia". *Proceedings of the Royal Society, Series B, 270*: 2523.

Liên kết ngoài
--------------

* Prionodon linsang
**Azilsartan** (INN) là thuốc đối kháng thụ thể angiotensin II được sử dụng trong điều trị tăng huyết áp, được phát triển bởi Takeda. Nó được bán trên thị trường dưới dạng máy tính bảng dưới tên thương mại **Edarbi** là tiền chất **azilsartan medoxomil** (INN).

Sử dụng trong y tế
------------------

Azilsartan được sử dụng để điều trị tăng huyết áp cần thiết ở người lớn.

Chống chỉ định
--------------

Azilsartan không được sử dụng với aliskiren, chất ức chế renin, ở bệnh nhân tiểu đường vì điều này làm tăng nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng. Giống như các thuốc hạ huyết áp khác hoạt động trên hệ thống renin-angiotensin, nó bị chống chỉ định trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba của thai kỳ.

Tương tác
---------

Không có tương tác thuốc có liên quan đã được tìm thấy trong các nghiên cứu. Dựa trên kinh nghiệm với các loại thuốc khác hoạt động trên hệ thống angiotensin renin, người ta đưa ra giả thuyết rằng azilsartan có thể làm tăng độc tính của lithium và các loại thuốc khác làm tăng nồng độ kali, như thuốc lợi tiểu giữ kali.

Dược lý
-------

### Cơ chế hoạt động

Azilsartan medoxomil làm giảm huyết áp bằng cách ngăn chặn hoạt động của angiotensin II tại thụ thể AT1, một loại hormone làm co mạch máu và giảm bài tiết nước qua thận.

### Dược động học

Azilsartan medoxomil được hấp thu nhanh từ ruột, độc lập với lượng thức ăn. Nồng độ tối đa trong huyết tương đạt được sau một đến ba giờ. Enzyme gan CYP2C9 có liên quan đến sự hình thành hai chất chuyển hóa chính, không hoạt động dược lý; họ là những *O* -de ethylation và decarboxylation sản phẩm của azilsartan. Thời gian bán thải khoảng 11 giờ. 55% được bài tiết qua phân và 42% qua nước tiểu, trong đó 15% có mặt dưới dạng azilsartan và phần còn lại dưới dạng các chất chuyển hóa.

Hóa học
-------

 Azilsartan medoxomil, tiền chất
Công thức thuốc chứa muối kali của azilsartan medoxomil (tên mã TAK-491), một este của azilsartan của nhóm carboxyl với rượu (5-methyl-2-oxo-1,3-dioxol-4-yl) methanol. Este này có nhiều lipophilic hơn bản thân azilsartan.

Lịch sử
-------

Vào ngày 25 tháng 2 năm 2011, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ đã phê duyệt azilsartan medoxomil để điều trị huyết áp cao ở người lớn. Vào ngày 8 tháng 3 năm 2012, Bộ Y tế Canada đã phê duyệt loại thuốc điều trị tăng huyết áp cần thiết từ nhẹ đến trung bình. Ở Ấn Độ, nó có sẵn dưới dạng AZTRIC Azilsartan kamedoxomil 40 mg/80 mg \* 240600 \*

Tham khảo
---------

1. 1 2 3 4  Haberfeld, H biên tập (2015). *Austria-Codex* (bằng tiếng Đức). Vienna: Österreichischer Apothekerverlag. Edarbi-Tabletten.
2. 1 2 3 4  Fricke, U biên tập (2012). "Arzneistoff-Profile" (bằng tiếng Đức). **2** (ấn bản 26). Eschborn, Germany: Govi Pharmazeutischer Verlag. ISBN 978-3-7741-9846-3. `|editor1=` bị thiếu (trợ giúp); Chú thích journal cần `|journal=` (trợ giúp)
3. ↑  "FDA approves Edarbi to treat high blood pressure" (Thông cáo báo chí). U.S. Food and Drug Administration. ngày 25 tháng 2 năm 2011. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2011.
4. ↑  "Notice of Decision for Edarbi". Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 4 năm 2020. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2019.
***Chaunax africanus***, tên thông thường là **cá nóc hòm châu Phi**, là một loài cá biển thuộc chi *Chaunax* trong họ Chaunacidae. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2013.

Danh pháp khoa học
------------------

Danh pháp khoa học của loài cá này, *africanus*, ám chỉ đến vị trí đầu tiên tìm thấy nó, châu Phi, và cũng ám chỉ đến các hoa văn trên cơ thể của nó tương tự như một số loài động vật châu Phi, như hươu cao cổ.

Phân bố và môi trường sống
--------------------------

*C. africanus* có phạm vi phân bố ở vùng biển Tây Nam Ấn Độ Dương. Loài này được biết đến qua 2 mẫu vật được thu thập ở ngoài khơi Beira, Mozambique. Chúng sống xung quanh các rạn san hô dọc theo sườn dốc ngầm ở độ sâu khoảng từ 162 đến 200 m.

Mô tả
-----

Chiều dài tối đa được ghi nhận ở *C. africanus* có kích thước khoảng 22,7 cm. Màu sắc khi còn sống của các mẫu vật không được ghi lại. Màu sắc của các tiêu bản: Phần trên và hai bên thân được phủ bởi các mảng màu nâu với đủ kích cỡ xen lẫn với các "đường lưới" màu trắng. Trên đầu có các dải nâu trải dài đến gốc vây lưng và vây đuôi. Xung quanh mắt tỏa ra các dải sọc nâu. 6 tia vây đuôi trên cùng được phủ bởi các dải màu nâu và trắng nhạt; 3 tia vây dưới cùng có màu trắng nhạt. Vây bụng và phía dưới của vây ngực màu trắng nhạt.

Số gai ở vây lưng: 3; Số tia vây mềm ở vây lưng: 12; Số gai ở vây hậu môn: 0; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 6 – 7; Số tia vây mềm ở vây ngực: 13 – 14; Số tia vây mềm ở vây đuôi: 9.

Tham khảo
---------

Hsuan-Ching Ho & Peter R. Last (2013), Two new species of the coffinfish genus *Chaunax* (Lophiiformes: Chaunacidae) from the Indian Ocean, *Zootaxa* **3710** (5): 436 – 448.

Chú thích
---------

1. ↑  "*Chaunax africanus* (Ho & Last, 2013)". *FishBase*.
2. 1 2  Ho & Last, sđd, tr.444
3. 1 2  Ho & Last, sđd, tr.443-444
***Chelidoperca santosi*** là một loài cá biển thuộc chi *Chelidoperca* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2015, được đặt theo tên của Mudjekeewis Santos, đến từ Viện Nghiên cứu và Phát triển Thủy sản Quốc gia ở Manila, đồng nghiệp cũng như cộng sự của các tác giả, người đã giúp đỡ họ trong việc tìm kiếm loài mới này. Tên thường gọi của *C. santosi* trong tiếng Tagalog có nghĩa là "đẹp đẽ", ám chỉ màu sắc tươi sáng của nó.

Phân bố và môi trường sống
--------------------------

*C. santosi* có phạm vi phân bố nhỏ hẹp ở Tây Thái Bình Dương. Loài này chỉ được tìm thấy tại Philippines ở độ sâu khoảng 146 m. Không có thông tin về môi trường sống của loài này.

Mô tả
-----

Mẫu vật lớn nhất dùng để mô tả *C. santosi* có chiều dài cơ thể đo được là 8,4 cm. Cơ thể thuôn dài. Đầu và thân có màu hồng hơi ửng đỏ. Mõm có 4 đốm đen nhỏ: 2 trước mắt và 2 trên cằm. Vây bụng màu trắng với vệt màu vàng trên tia giữa. Vây lưng và vây hậu môn màu trắng với các hàng đốm vàng. Vây đuôi có gốc màu hồng; phần còn lại của vây trắng với các hàng đốm vàng.

Số gai ở vây lưng: 10 (gai thứ 3 dài nhất); Số tia vây mềm ở vây lưng: 10 (tia thứ 10 dài nhất); Số gai ở vây hậu môn: 3 (gai thứ 3 dài nhất); Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 6 (tia thứ 6 dài nhất); Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây mềm ở vây bụng: 5; Số tia vây mềm ở vây ngực: 16; Số lược mang: 20 - 22; Số đốt sống: 24.

Thức ăn của *C. santosi* có lẽ là các loài động vật giáp xác và sinh vật phù du.

Tham khảo
---------

* J. T. Williams & K. E. Carpenter (2015), A new fish species of the subfamily Serraninae (Perciformes, Serranidae) from the Philippines, *Zootaxa* **3911** (2): 287 – 293.

Chú thích
---------

1. 1 2  "*Chelidoperca santosi* Williams & Carpenter, 2015". *FishBase*.
2. 1 2 3  Williams & Carpenter, sđd, tr.288-290
***Coris pictoides*** là một loài cá biển thuộc chi *Coris* trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1982.

Từ nguyên
---------

Hậu tố *–oides* trong từ định danh của loài có nghĩa là "giống với", hàm ý đề cập đến kiểu màu giống nhau giữa loài này với *Coris picta*.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
----------------------------------

*C. pictoides* được ghi nhận tại đảo Đài Loan, Thái Lan, Philippines, Malaysia, Indonesia, Tây Úc và dọc theo bờ đông của Úc (bao gồm các rạn san hô vòng ngoài khơi), cũng như Nouvelle-Calédonie.

*C. pictoides* sống gần các rạn san hô trên nền đáy cát và đá vụn ở độ sâu khoảng đến ít nhất là 55 m, và cũng được tìm thấy ở khu vực cửa sông hoặc đầm phá nông.

Mô tả
-----

*C. pictoides* có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 15 cm. Cá đực có một dải đen từ mõm băng qua mắt, dọc theo phần thân trên và kết thúc ở cuống đuôi. Sọc này ngăn cách với thân dưới bởi một dải trắng. Một đường sọc trắng khác từ mõm dọc theo lưng kéo dài đến phần trên cuống đuôi. Bụng và thân dưới của cá đực có màu vàng (trắng ở cá cái và cá con). Cá con có một đốm tròn lớn màu xanh lam trên vây lưng.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 12; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 12.

Sinh thái học
-------------

Thức ăn của *C. pictoides* là các loài thủy sinh không xương sống nhỏ. Chúng thường sống thành từng nhóm nhỏ. Cá con có thể sống cộng sinh với hải quỳ (như hải quỳ *Stichodactyla haddoni*).

Tham khảo
---------

1. 1 2 3  M. T. Craig (2010). "*Coris pictoides*". *Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa*. **2010**: e.T187394A8523156. doi:10.2305/IUCN.UK.2010-4.RLTS.T187394A8523156.en. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2021.
2. ↑  Christopher Scharpf; Kenneth J. Lazara (2021). "Order LABRIFORMES: Family LABRIDAE (a-h)". *The ETYFish Project Fish Name Etymology Database*. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2021.
3. 1 2 3 4  Ranier Froese và Daniel Pauly (chủ biên). Thông tin *Coris pictoides* trên *FishBase*. Phiên bản tháng 2 năm 2021.
4. ↑  Dianne J. Bray. "Pixy Wrasse, Coris pictoides Randall & Kuiter 1982". *Fishes of Australia*. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2021.
5. ↑  Joe Shields (biên tập). "*Coris pictoides* Labridae". *Reef Life Survey*. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Thẻ nhận dạng đơn vị phân loại | 
* Wikidata: Q2148012
* Wikispecies: Coris pictoides
* AFD: Coris\_pictoides
* BOLD: 24947
* FishBase: 5107
* GBIF: 5209819
* iNaturalist: 98516
* IRMNG: 11075074
* ITIS: 613597
* IUCN: 187394
* NCBI: 317487
* Plazi: 5B1689EC-9B54-8768-2344-D47589591DFC
* WoRMS: 273561
* ZooBank: E4462522-2CE6-4AB9-A178-FCAC3E766402

 |
***Coris hewetti*** là một loài cá biển thuộc chi *Coris* trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1999.

Từ nguyên
---------

Từ định danh được đặt theo tên của Jeremy Hewett, người đã thu thập mẫu định danh của loài này.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
----------------------------------

*C. hewetti* là một loài đặc hữu của quần đảo Marquises (Polynesia thuộc Pháp). *C. hewetti* sống gần các rạn san hô trên nền đáy cát và đá vụn ở độ sâu đến ít nhất là 40 m.

Mô tả
-----

*C. hewetti* có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 16,7 cm. Như những loài thuộc chi *Coris*, *C. hewetti* là một loài dị hình giới tính. Những khi thực hiện màn tán tỉnh, cá đực bơi lang thang trên một khu vực rộng lớn, dựng đứng vây lưng và căng rộng vây đuôi, cũng như thay đổi màu sắc trên cơ thể của chúng.

Từ mõm và gáy dọc theo lưng cũng như dưới bụng của cá đực có màu xanh đen, vùng thân còn lại có màu xanh lam xám. Thân dưới có các vạch màu xanh đen và xám. Vây lưng và vây hậu môn màu tím sẫm, vây lưng có thêm các vệt đỏ. Đầu màu xám với các vệt sọc xanh tập trung ở dưới mắt, kéo dài đến nắp mang. Cá cái có một dải sọc sẫm ở thân trên, lốm đốm các chấm trắng trên sọc này; thân dưới và bụng màu trắng. Cuống và vây đuôi có màu vàng

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 12; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 12.

Sinh thái học
-------------

Thức ăn của *C. hewetti* là các loài thủy sinh không xương sống nhỏ. Theo quan sát và ghi nhận, *C. hewetti* cái là loài kiểu mẫu để một số loài cá khác có thể bắt chước kiểu màu như *Aspidontus taeniatus*, *Plagiotremus rhinorhynchos* và *Plagiotremus tapeinosoma*. Bên cạnh đó, một loài cá bàng chài khác cũng có kiểu màu khá giống với *C. hewetti* cái, là *Stethojulis marquesensis*, cũng là loài đặc hữu ở Marquises.

Tham khảo
---------

1. 1 2 3  M. T. Craig (2010). "*Coris hewetti*". *Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa*. **2010**: e.T187659A8593543. doi:10.2305/IUCN.UK.2010-4.RLTS.T187659A8593543.en. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2021.
2. ↑  Scharpf, C.; Lazara, K. J. (2021). "Order LABRIFORMES: Family LABRIDAE (a-h)". *The ETYFish Project Fish Name Etymology Database*. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2021.
3. 1 2 3  Ranier Froese và Daniel Pauly (chủ biên). Thông tin *Coris hewetti* trên *FishBase*. Phiên bản tháng 2 năm 2021.
4. 1 2  Delrieu-Trottin, E.; Planes, S.; Williams, J. T. (2016). "When endemic coral-reef fish species serve as models: endemic mimicry patterns in the Marquesas Islands" (PDF). *Journal of Fish Biology*. **89** (3): 1834–1838.

|  |  |
| --- | --- |
| Thẻ nhận dạng đơn vị phân loại | 
* Wikidata: Q2515787
* Wikispecies: Coris hewetti
* BOLD: 502253
* FishBase: 55344
* GBIF: 5209797
* iNaturalist: 98512
* IRMNG: 10444178
* ITIS: 613576
* IUCN: 187659
* NCBI: 1984839
* Plazi: 017C3498-75E1-4C98-1C5C-0D444BE9C649
* WoRMS: 273556
* ZooBank: A07C40FB-D89C-490D-BC7A-D94D9BA4C68C

 |