**Ban tam ca trào phúng AVT** (gọi tắt **Ban AVT**) là nhóm hợp ca trào phúng thành lập tại Sài Gòn năm 1958 và tồn tại tới nay.

Lịch sử
-------

### Quốc nội (1958-75)

Xem thêm: Đại hội Nhạc trẻ
Ban AVT được thành lập năm 1958, gồm các ca nhạc sĩ **Anh Linh** (guitar), **Vân Sơn** (trống) và **Tuấn Đăng** (contrebasse). Họ là chức viên viên dân chính và hạ sĩ quan thuộc Tiểu đoàn Văn Nghệ - Nha Chiến tranh Tâm lý. Vì áp dụng thiết quân luật nên Ban Tam ca AVT ban đêm phải trốn ra hát thường trực từ 9 giờ tối tới 2 giờ sáng tại Phòng trà Anh Vũ, đường Bùi Viện.

Tháng 6 năm 1962, Anh Linh tức Trung Sĩ Trần Đình Kế theo học Khóa 3 Sĩ quan đặc biệt, nhạc sĩ Hoàng Hải (tên thật Lưu Duyên) phải đổi tên là Anh Hải để hát thế vào chữ A.

Đến năm 1966 thì Lữ Liên vào thế cho Hoàng Hải. Với vai trò là trưởng ban mới của AVT, Lữ Liên đưa ra hai thay đổi lớn:

* Thứ nhất, đổi danh xưng chính thức cho AVT là **Ban Tam Ca Trào Phúng AVT**, thay vì Ban Kích Động Nhạc AVT.
* Thứ hai, bỏ 3 nhạc khí Tây Phương. Chỉ sử dụng những nhạc khí cổ truyền Việt Nam. Từ đó Vân Sơn chơi Tỳ Bà, Tuấn Đăng chơi đàn đoản và Lữ Liên sử dụng đàn nhị tức đàn cò.

Nhạc hài của AVT (hầu hết do các nhạc sĩ Lữ Liên và Duy Nhượng sáng tác) phát triển trên nền âm nhạc dân tộc (đặc biệt là xẩm, các làn điệu Dân ca Bắc Bộ và Trung Bộ) nên nghe rất gần gũi mà cũng rất vui nhộn. Ra sân khấu biểu diễn, AVT diện khăn đóng, áo gấm thụng ba màu khác nhau. Mỗi người sử dụng một nhạc cụ dân tộc: Đàn sến (Tuấn Đăng), Đàn nhị (Lữ Liên) và Trống (Vân Sơn). Khi có những câu thoại thì mỗi người nói rặt giọng của mỗi miền Bắc, Trung, Nam.

Từ năm 1966 đến 1967, chính phủ Việt Nam Cộng hòa theo đuổi chương trình trao đổi văn hóa với các nước Châu Á. AVT với thành phần trên đã theo Đoàn Văn Nghệ Việt Nam của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ trình diễn tại rất nhiều quốc gia như Lào, Cao Miên, Phi Luật Tân, Thái Lan, Tân Gia Ba, Mã Lai, Nhật Bản...

Từ năm 1968 đến 1969 thì "Ban Tam Ca Trào Phúng AVT" đi vào một thời kỳ cực thịnh với những chuyến lưu diễn tại nhiều quốc gia Âu Châu.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ban AVT tan rã. Anh Linh bị tù cải tạo tại Hoàng Liên Sơn, Vĩnh Phú. Vân Sơn chết lúc chạy trốn Cộng sản khi nhảy xuống cầu Thị Nghè. Tuấn Đăng còn ở lại đánh đàn tại Tiếng Dương Cầm khu cư xá Sĩ Quan Chí Hoà đường Lê văn Duyệt cũ.

### Hải ngoại (1975)

Theo hồi tưởng của nhạc sĩ Nam Lộc, do tình trạng hỗn loạn sau cuộc di cư mùa xuân năm 1975, có nhiều nhạc công hoặc kẹt lại quốc nội hay còn bị giữ trong các trại tị nạn chờ cấp phép ra ngoài, vậy nên mọi ban nhạc người Việt hải ngoại bấy giờ đều sứt mẻ. Riêng ban AVT còn mỗi nhạc sĩ Lữ Liên đã kịp sang Mĩ an toàn và nhận giấy phép sinh hoạt tự do, cho nên ông quyết định tái lập AVT để phục vụ đồng bào tha hương, mà theo như lời nhạc sĩ Phạm Duy là "*bắt đầu thèm nghe lại tiếng nói quê hương*".

Những ngày đầu chưa được nhận quốc tịch Mĩ, nhạc sĩ Lữ Liên thường ôm đàn tới các trại tị nạn biểu diễn cho đồng bào thưởng thức. Cho đến cuối năm 1975, một số anh chị em nghệ sĩ có ảnh hưởng bắt đầu tiến hành ý định mở một đại nhạc hội quy tụ tất cả nghệ sĩ gốc Việt hải ngoại để khuấy động lối sống mới, hòng phần nào xua tan nỗi buồn nhớ quê hương đã mất.

Hôm 27 tháng 12 năm 1975 tại một hội trường thành phố Los Angeles, đại hội văn nghệ Việt Nam tết Bình Thìn được khai mạc và kéo dài đến thềm năm 1976. Sự kiện này tuy đúng dịp tết Tây nhưng không khí lại gợi phong tục tết Việt, thu hút hơn 100 nghệ sĩ gốc Việt Nam từ Pháp, Canada và Mĩ, mà hầu hết đều vừa ở trại tị nạn ra. Tại nhạc hội, do ban AVT quốc nội thực tế đã rã ngũ, nên nhạc sĩ Vũ Huyến lập tạm tới... hai ban AVT.

Ban AVT1 biểu diễn một số ca khúc trào phúng đón xuân tái hiện phong khí đại nhạc hội Sài Gòn những thập niên vừa qua, gồm Lữ Liên - Vũ Huyến - Ngọc Bích. Những tiết mục này được coi là "cây đinh" của phần tấu hề. Còn ban AVT2 chỉ trình diễn nhạc kịch ngắn *Trấn thủ lưu đồn & Phụng mạng quân vương* do nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ biên soạn, thành viên gồm nhà thơ Ngô Văn Quy - nhạc sĩ Nam Lộc - tài tử Lê Quỳnh. Ban đầu, vị trí của thành viên Ngô Văn Quy do nhạc sĩ Vũ Huyến đảm nhiệm, nhưng rồi ông rút lui vì không tập kịp.

### Hải ngoại (1976 tới nay)

Xem thêm: Thất hài đế
Đầu năm 1976, dưới sự ủng hộ của Hoàng Thi Thơ, Lữ Liên đã lập **Ban Tam Ca Trào Phúng AVT Hải Ngoại** với Ngọc Bích, Vũ Huyến và Lữ Liên.

Ngày 14 tháng 2 năm 1977, Trường Duy vào thay thế cho Ngọc Bích, sang Âu Châu trình diễn trong vòng 19 ngày.

Ngày 1 tháng 12 năm 1977, sang Cộng hòa Trung Phi trình diễn nhân ngày Hoàng Đế Bokassa Đệ Nhất đăng cơ.

Năm 1988, tăng cường thêm nữ nghệ sĩ Thúy Liễu để sang Úc trình diễn tại Sydney trong một chương trình kịch vui kéo dài trong 10 ngày.

Năm 1992, Hoàng Long vào thay thế cho nhạc sĩ Vũ Huyến (tức Vũ Minh, tác giả bài "Cô hàng nước").

Vào dịp Xuân Giáp Tuất 1994, trung tâm Giáng Ngọc tung ra cuốn video đầu tiên của AVT tại hải ngoại. Dựa theo một áng thơ tuyệt tác của nữ sĩ Hồ Xuân hương, nhạc sĩ Lữ Liên lần đầu tiên trình diễn chung với 2 nữ nghệ sĩ Thúy Lan và Thúy Hương để trình bầy nhạc phẩm Đánh Đu, với phần nhạc do Lữ Liên tự đảm trách, nhạc sĩ Ngọc Bích hòa âm và xử dụng Keyboard.

Họ góp mặt cùng Trung tâm Asia trong hai cuốn DVD Asia 10 "Gởi người một niềm vui" (ghi hình tại Montréal, Canada năm 1995) (bài Chúc Xuân của Lữ Liên) và Asia 11 "Thơ và Nhạc" (1996) (bài Đánh cờ - Nhạc Anh Bằng, Thơ Hồ Xuân Hương). Cùng với đó là đã thu âm 2 CD, đều được Trung tâm Asia sản xuất và phát hành vào năm 1992.

Sau những năm 2000, Ban Tam Ca Trào Phúng AVT Hải Ngoại bớt hoạt động do các thành viên đều đã luống tuổi.

Sự nghiệp
---------

* Thành viên chính : Anh Linh, Vân Sơn, Tuấn Đăng, Hoàng Hải (1962), Lữ Liên (1966), Trường Duy (1977), Hoàng Long (1977), Thúy Liệu (1988)
* Thành viên phụ : Vũ Huyến (1975), Ngọc Bích (1975), Phạm Thịnh (2016), Mạnh Hiền (2016), Đặng Quỳnh (2016)
* Cộng tác : Ban hợp ca Thăng Long, Ban Tiếng Tơ Đồng, nhà thơ Ngô Văn Quy, nhạc sĩ Nam Lộc, tài tử Lê Quỳnh, nhạc sĩ Hoàng Thi Thao, tài tử La Thoại Tân, Nhật Minh, Ái Vân, Thúy Hương, Thúy Lan...

### Giai phẩm

* Ai lên xe buýt
* Ba bà mẹ chồng
* Ba chàng độc thân
* Ba ông bố vợ
* Ba chàng tị nạn
* Ba người thợ khéo
* Canh cua rốc
* Cái áo the thâm tàn
* Cô Tây đen
* Chiếc đu tình
* Chúc xuân
* Chúng mình ba đứa
* Chuông em bé tí tẹo
* Chuyện vui của lính
* Cò Tây cò Ta
* Du xuân
* Du xuân ngày tết
* Du xuân qua đèo Ba Dội
* Đá gà
* Đánh cờ (Trần Tân Thanh)
* Đêm Sài Gòn
* Em tập Vespa (Trần Tân Thanh)
* Gốc mít (Lữ Liên & Anh Bằng, 1985)
* Hội sợ vợ
* Huynh đệ chi binh
* Lịch sử mái tóc huyền
* Lời chúc xuân
* Lơ thơ tơ liễu
* Mảnh bằng
* Một ông hai bà
* Nghèo mà không ham
* Ông nội trợ
* Phụng mệnh quân vương
* Tam nghiệp 1 & 2
* Tết nhất làm chi
* Thân tôi hai vợ
* Tiếc thầm
* Tiên hạ giới (Tiên Sài Gòn)
* Tình Bắc duyên Nam
* Trai gái thời đại
* Trăng sáng đêm rằm
* Trấn thủ lưu đồn
* Tuổi đôi mươi (Dậy thì)
* Tướng sĩ tượng
* Vòng quanh chợ tết
* [...]

### Băng dĩa

* Đại hội văn nghệ Việt Nam tết Bính Thìn, Los Angeles, 27 tháng 12 năm 1975
* Đại hội Bưởi-Chu Văn An toàn cầu 5, Irvine, 30 tháng 08 năm 2016
* AsiaCassette 33
* AsiaCD 31: Tướng Sỹ Tượng - gồm 7 bài
* AsiaCD 44: AVT Hải Ngoại - gồm 7 bài
* Asia 10
* Asia 11
* Paris by Night 81

### Phim ảnh

* Nhà tôi (THVN9, 1972) : Tuấn Đăng, Lữ Liên, Vân Sơn
* Tuổi dại (Alpha Films, 1974) : Trường Duy

Văn hóa
-------

Ban AVT được thành lập trong bối cảnh đất nước chia li, cho nên chủ trương của những người hoạt động văn nghệ bấy giờ là nêu cao khát vọng thống nhất, công lý và hòa bình. Sang đến thập niên 1960 khi chiến sự mỗi lúc một leo thang, vật giá tăng chóng mặt nên trong xã hội thị dân có nhiều biến đổi mang tính phi đạo đức, cho nên dòng nhạc AVT một lần nữa đưa thêm những chất liệu trào phúng sinh hoạt gia đình, học đường và công chức.

### Phong cách

Xem thêm: Hợp ca, Tam ca nam, và Tam ca nữ
Đặc sắc nhất trong phong cách ATV là chỉ duy trì 3 thành viên, mà mỗi người một giọng đặc trưng cho 3 miền Việt Nam. Ở thời kì đầu, phong cách này khuấy động các vũ trường và đại nhạc hội bởi sự mới lạ cũng như duyên dáng của lối dẫn chuyện nhập đề. Đương thời, ban AVT luôn có "kì phùng địch thủ" là ban Số Dzách - một ban kích động nhạc tuy ít hoạt động hơn nhưng đặc biệt được giới thị dân chạy chợ ưa thích vì lối dụng ngôn rất nhộn. Mãi về sau, nhờ sự định hướng của nhạc sĩ Phạm Duy, ban tam ca ATV với định hình phong cách âm nhạc trào phúng lấy tứ từ dòng văn nghệ cổ truyền, đặc biệt áp dụng những câu ví và lối nói láy tưởng ngủ im từ bao đời trong kho tàng ca dao cổ điển. Theo *Hồi ký Phạm Duy*, ông học tập phong cách này từ những thủ cảo của cha (nhà văn Phạm Duy Tốn), rằng khi áp dụng tục ca trong lời ăn tiếng nói hàng ngày thì mọi mệt nhọc tan đi rất nhanh, nhưng để cho "tình" hơn thì phải dùng nguyên tắc vần điệu.

Đầu thập niên 1970 trong không khí Đại hội Nhạc trẻ tưng bừng, ban tam ca Đông Phương được thành lập với phong cách biểu diễn tương tự, nhưng thành viên đều là nữ. Sang đến các thập niên sau, mặc dù các yếu nhân AVT đều tạ thế hoặc ra hải ngoại, nhưng phong cách âm nhạc "có một không hai" này được giới nghệ sĩ chèo Bắc Bộ bắt chước. Kể từ thập niên 1980, giới sân khấu miền Bắc quy ước rằng, trước mỗi vở chèo dài đều phải có chí ít một tiết mục tấu hề. Nghệ sĩ ra biểu diễn theo phong cách AVT để khuấy động tinh thần khán giả, mà nội dung biểu diễn có thể là phê bình thói hư tật xấu trong sinh hoạt xã hội bằng sự kết hợp cổ nhạc với tân nhạc - tức tân cổ giao duyên, hay gọi vui là "chèo Tây chèo Ta" bắt chước ca khúc thời thượng của ban AVT. Sang đến thập niên 1990 và thập niên 2000, phong cách này tiếp tục được giới nghệ sĩ như Xuân Hinh và Công Vượng tiếp tục phát triển, khiến cho lối tấu hề chèo ước lệ xưa kia có cơ hội đến với khán giả hiện đại hơn.

### Biến thể

Xem thêm: Mưa bụi (nhạc tập), Gặp nhau cuối tuần, Gặp nhau cuối năm, và Gala Cười
Tuy cùng phong cách tấu hề xen lẫn ca nhạc, nhưng AVT thường được giới mộ điệu Việt Nam Cộng hòa xưa và Sài Gòn nay ví là đối lập với thất hài đế. Trong khi AVT được coi là "thuần Việt" hơn, đáp ứng được nhu cầu thưởng thức của đa số giai cấp xã hội hơn, thì thất hài đế chịu ảnh hưởng quá nhiều bởi lối biểu diễn tuồng Hồ Quảng cùng chút dân nhạc Hương Cảng về sau, cho nên chỉ tương thích với lối sống bình dân Nam Kỳ.

Trong bộ phim điện ảnh *Dịch cười* (1988, đạo diễn Đỗ Minh Tuấn) có màn tung hứng tấu hề "kiểu AVT" do nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân và diễn viên Hoàng Thắng phối hợp thực hiện. Đây được coi là tình tiết dí dỏm nhất trong bộ phim. Ở loạt chương trình *Gặp nhau cuối tuần* và *Gala Cười*, lối biểu diễn "kiểu AVT" từng được tái hiện dưới hình thức ban nhạc Những Chiếc Ê Ke. Theo hồi tưởng của nam diễn viên Xuân Bắc, ý tưởng này do đạo diễn Đỗ Thanh Hải khởi xướng.

Tại hải ngoại, trong các sinh hoạt văn nghệ cộng đồng thường coi các tiết mục "kiểu AVT" là "đinh". Lối diễn tam ca trào phúng này được tái hiện nhiều tới mức trở thành nếp văn hóa không thể thiếu từ thập niên 1980 tới nay. Tỉ dụ : Ban AVT Bưởi (cựu học sinh trường Bưởi), ban AVT Không-Quân...

Tham khảo
---------

* Vũ Huyến
* Phạm Duy
* Hoàng Thi Thơ
* Anh Bằng

Liên kết
--------

1. ↑  BAN KÍCH ĐỘNG NHẠC AVT Lưu trữ 2016-03-21 tại Wayback Machine, Anh Linh,sonomavietnamese, 1.2.2009
2. ↑  Nghệ sĩ Tuấn Đăng (Ban AVT) – Vị đắng cuộc đời, Báo Công giáo và Dân tộc
3. ↑  The Jimmy Show | Nhạc sĩ Nam Lộc - phần 2 | SET TV www.setchannel.tv
4. ↑  Chính là nhạc sĩ Anh Bằng.
5. ↑  Nguyên bản là *Tướng-sỹ-tượng*.
6. ↑  *Một thời Nhạc Trẻ* : Hồi kí Trường Kỳ
7. ↑  La Thoại Tân, Hoàng Long, Nhật Minh | Tình Bắc Duyên Nam | Tam ca hài hước
8. ↑  Xuân Bắc và nhóm Êke hát "Làng tôi"

### Tài liệu

* Phạm Duy, *Hồi ký Phạm Duy*, PDC Productions, Midway City, California, 1989-90-91.
* Phạm Công Luận, *Sài Gòn chuyện đời của phố*, NXB Văn hóa Văn nghệ TPHCM & Nhã Nam, Sài Gòn, 2014-7.
* Lê Quang Thanh Tâm, *Điện ảnh miền Nam trôi theo dòng lịch sử*, Nhà xuất bản Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, Sài Gòn, 2015.

### Tư liệu

* Nhớ về ban nhạc trào phúng AVT một thời lừng lẫy
* Người cuối cùng của ban nhạc AVT đã ra đi
* Vị đắng cuộc đời