**Tiếng Sán Chay** còn gọi là **tiếng Cao Lan**, đôi khi gọi là *Mán Cao Lan*, là một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Thái, ngữ hệ Thái-Ka Đai được sử dụng ở miền bắc Việt Nam. Đây là ngôn ngữ của nhóm người Cao Lan, dân tộc Sán Chay. Theo Pittayaporn (2009), nó gần nhất với tiếng Tráng Sùng Tả và Thượng Tư ở bên kia biên giới ở Trung Quốc (theo *Ethnologue*, cả hai đều được gộp vào tiếng Tráng Ung Nam, dù tiếng Tráng Ung Nam có lẽ là đa nguyên). Tiếng Cao Lan cùng với tiếng Tráng Sùng Tả và Thượng Tư tạo thành một trong số các nhánh chính của ngữ chi Thái (Pittayaporn 2009).

Nhân khẩu học
-------------

Tiếng Cao Lan được nói bởi nhóm người Cao Lan nhiều nhất ở tỉnh Tuyên Quang. Theo người dân, người Cao Lan và Sán Chí đến Việt Nam từ miền nam Trung Quốc vào khoảng 400 năm trước đây đã hợp với nhau thành một nhóm gọi là dân tộc Sán Chay, mặc dù họ nói hai ngôn ngữ khác nhau. Đáng chú ý, cả hai đều sử dụng chữ Hán để ghi lại ngôn ngữ của mình. Theo Gregerson & Edmondson (1998), dân tộc này cũng được tìm thấy ở các tỉnh Yên Bái, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Bắc Giang, Lạng Sơn, Quảng Ninh với số lượng ít hơn.

Phân loại
---------

Gregerson & Edmondson (1998) cho rằng tiếng Cao Lan mang đặc điểm của cả nhóm ngôn ngữ Thái Bắc và Thái Trung Tâm. Giống như tiếng Ai ở miền bắc Quảng Tây, tiếng Cao Lan cũng thể hiện những ảnh hưởng từ Bình thoại (平話), một dạng tiếng Trung Quốc ở Quảng Tây, Trung Quốc. Haudricourt (1973) cho rằng người Cao Lan tiếp nhận một dạng ngôn ngữ Thái (tiếng Tráng) khi họ dừng chân ở Quảng Tây trong cuộc nam tiến. Còn nhóm người Sán Chay (nhóm Sán Chí, Sán Chỉ) nói một dạng tiếng Trung Quốc (có mối quan hệ với phương ngữ Sơn Tử ở Quảng Tây), có thể ban đầu là một tộc người Dao (Miền). Người Dao ở Phòng Thành Cảng, Quảng Tây tự gọi mình là *san˧ tɕai˧*. Ngày nay, nhóm người Sán Chay nói tiếng Trung Quốc sống chủ yếu ở Quảng Ninh, trong khi nhóm người nói tiếng Cao Lan tập trung chủ yếu ở Tuyên Quang, Thái Nguyên và Bắc Giang.

Tham khảo
---------

1. ↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). "Cao Lan". *Glottolog*. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.

* Gregerson, Kenneth J. and Jerold A. Edmondson. 1998. *Some puzzles in Cao Lan*. University of Texas at Arlington.
* Nguyễn Nam Tiến (1975). "Lại bàn về mối quan hệ giữa hai nhóm Cao Lan - Sán Chỉ". In, Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. *Về vấn đề xác định thánh phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam*, 274-286. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.

Liên kết ngoài
--------------

* The classification of the Caolan languages (David Strecker)

| * x
* t
* s
Việt Nam Ngôn ngữ tại Việt Nam |
| --- |
| Chính thức | 
* Việt

 |
| Ngôn ngữbản địa | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nam Á | 

|  |  |
| --- | --- |
| Bắc Bahnar | 
* Brâu
* Co
* Hrê
* Giẻ
* Ca Tua
* Triêng
* Rơ Măm
* Xơ Đăng
	+ Hà Lăng
	+ Ca Dong
	+ Takua
	+ Mơ Nâm
	+ Sơ Rá
	+ Duan
* Ba Na
* Rơ Ngao

 |
| Nam Bahnar | 
* M'Nông
* Xtiêng
* Mạ
* Cơ Ho
* Chơ Ro

 |
| Katu | 
* Bru
* Cơ Tu
* Tà Ôi
* Pa Kô
* Phương

 |
| Khơ Mú | 
* Khơ Mú
* Xinh Mun
* Ơ Đu

 |
| Palaung | 
* Kháng
* Quảng Lâm

 |
| Việt | 
* Arem
* Chứt
* Đan Lai
* Mã Lèng
* Mường
* Thổ
* Nguồn
* Việt

 |
| Khác | 
* Khmer
* Mảng

 |

 |
| Nam Đảo | 
* Chăm
* Chu Ru
* Gia Rai
* Haroi
* Ê Đê
* Ra Glai

 |
| H'Mông-Miền | 

|  |  |
| --- | --- |
| H'Mông | 
* H'Mông
* Mơ Piu
* Na-Miểu
* Pà Thẻn

 |
| Miền | 
* Miền
* Ưu Miền
* Kim Miền

 |

 |
| Hán-Tạng | 

|  |  |
| --- | --- |
| Tạng-Miến | 
* Akha
* Cống
* Hà Nhì
* Xá Phó
* Khù Sung (La Hủ Đen)
* La Hủ
* Lô Lô
	+ Mantsi
* Phù Lá
* Si La

 |
| Hán | 
* Quan thoại
* Quảng Đông
* Phúc Kiến
* Triều Châu
* Khách Gia
* Sán Dìu

 |

 |
| Tai-Kadai | 

|  |  |
| --- | --- |
| Thái | 
* Thái Đỏ
* Thái Đen
* Thái Mường Vạt
* Thái Trắng
* Tày Nhại
* Lự
* Lào
* Pa Dí
* Tày Đà Bắc (Phu Thái)
* Tày Tấc
* Tày Sa Pa
* Thái Hàng Tổng
* Tày Dọ

 |
| Tày-Nùng | 
* Tày
* Nùng
* Thu Lao
* Lào Bóc
* Sán Chay

 |
| Bố Y-Giáy | 
* Bố Y/Giáy
* Cao Lan

 |
| Kra | 
* Nùng Vẻn (En)
* Cờ Lao
* La Chí
* La Ha
* Pu Péo

 |
| Đồng-Thủy | 
* Thủy

 |

 |

 |
| Tiếng lai | 
* Tiếng Tây bồi
* Vietlish

 |
| Ngoại ngữ | 
* Tiếng Anh tại Việt Nam

 |
| Ký hiệu | 
* Ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam

 |