**Nguyên Thánh Thiên Cảm hoàng hậu** (chữ Hán: 元聖天感皇后, ? - tháng 1, 1287), tên **Thiều** (韶), là Hoàng hậu của Trần Thánh Tông, mẹ ruột của Trần Nhân Tông.

Tiểu sử
-------

Nguyên Thánh hoàng hậu xuất thân rất cao quý, cha là Khâm Minh đại vương Trần Liễu, con trưởng của Thái Tổ Chí Hiếu hoàng đế Trần Thừa, anh ruột của Trần Thái Tông. Bà gọi Thái Tông hoàng đế bằng chú, Thái thượng hoàng Trần Thừa bằng ông nội. Mẹ bà không được ghi chép lại, có lẽ là Thiện Đạo quốc mẫu, húy là Nguyệt, Kế thất của An Sinh vương.

Bà có các anh là Tuệ Trung Thượng sĩ Trần Tung, Vũ Thành vương Trần Doãn, Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn và Tĩnh Quốc vương Trần Quốc Khang, đều là những tên tuổi ảnh hưởng lớn trong hoàng tộc. Ngoài ra, theo ghi nhận thì bà là con gái thứ năm của Khâm Minh đại vương, nên trước đó bà còn 4 người chị nữa, nhưng hiện không rõ được danh tính.

Năm 1237, xảy ra vụ phế truất ngôi hậu của Thái Tông hoàng đế, cha bà làm loạn ở sông Cái. Sau đầu hàng và bị giáng chức, biếm ra Yên Sinh. Có lẽ bà cùng các anh khác giống như Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn, đều bị giữ lại ở kinh thành Thăng Long, nương nhờ Thụy Bà công chúa là em gái của Thái Tông hoàng đế, tức là cô mẫu của bà cùng Hưng Đạo vương.

Năm Nguyên Phong thứ 8 (1258), tháng 2, Thái tử Trần Hoảng lên kế vị, sử gọi Trần Thánh Tông. Tháng 8 năm ấy, bà được sách phong làm **Thiên Cảm phu nhân** (天感夫人), rồi không lâu sau thì chính thức phong làm Hoàng hậu. Ngày 11 tháng 11 năm ấy, Hoàng hậu sinh ra Hoàng trưởng tử Trần Khâm, tức Nhân Tông hoàng đế. Như vậy, bà đã gặp gỡ và được Thánh Tông *sủng hạnh* ít nhất khoảng đầu năm đó, ngay khoảng thời gian Thánh Tông kế vị hoặc sớm hơn nữa.

Năm Bảo Phù thứ 6 (1278), mùa đông, Thánh Tông nhường ngôi cho thái tử Khám, tức hoàng đế Nhân Tông. Nhân Tông tôn vua cha làm Thái thượng hoàng, tôn mẹ làm **Nguyên Thánh Thiên Cảm Hoàng thái hậu** (元聖天感皇太后).

Năm Đinh Hợi, Trùng Hưng năm thứ 3 (1287), vào tháng 1, Hoàng thái hậu băng, không rõ bao nhiêu tuổi. Về sau Trần Anh Tông lên ngôi, ban tên húy kị của các Hoàng hậu, bà được gọi húy là **Hâm** (歆).

Vai trò chính trị
-----------------

Thiên Cảm hoàng hậu là con gái của An Sinh vương Trần Liễu, là em gái của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn, cháu gọi Trần Thái Tông bằng chú và là chị họ của người chồng của bà, Trần Thánh Tông. Vai trò của Thiên Cảm trong hoàn cảnh chính trị này rất đặc biệt vì bà là cầu nối giữa hai nhánh hoàng tộc sau vụ việc xảy ra vào năm 1237, khiến An Sinh vương rất căm hờn Trần Thái Tông.

Tuy nhiên, dù vai trò to lớn như vậy, nhưng sử sách thời kì này thậm chí rất ít đề cập đến bà, ngay cả khi bà đã qua đời cũng không ghi thêm gì, an táng ở đâu, đặc biệt sơ sài nếu so với 2 người cháu Khâm Từ Bảo Thánh hoàng hậu, Bảo Từ Thuận Thánh hoàng hậu về sau. Thậm chí, thụy hiệu của bà cũng không theo thể thức có hậu tố *Từ* như các Hoàng hậu khác của nhà Trần, trừ những người đã bị phế: Chiêu Thánh hậu Lý Thiên Hinh, Quang Loan hậu Trần Thục Mỹ.

Dù rất thiếu thốn, song sự việc bà mang thai Trần Nhân Tông dù chưa hề được chính thức sắc lập làm tần phi, đã cho thấy phần nào lục đục nội bộ đáng kể khi ấy. Có thể nói, việc bà mang thai mới khiến bà được hợp thức hóa lấy Thánh Tông, chứ bà chưa từng được định sẽ là người hàn gắn mối rạn nứt này giữa hai nhánh.

Tham khảo
---------

* Đại Việt sử ký toàn thư

Ghi chú
-------

1. ↑  Mậu Ngọ, [Nguyên Phong] năm thứ 8 [1258], (Từ tháng 3 về sau là Thánh Tông Thiệu Long năm thứ 1, Tống Bảo Hựu năm thứ 6), Lấy con gái thứ năm của Yên Sinh Vương là Thiều làm Thiên Cảm phu nhân. Ít lâu sau, phong làm Hoàng hậu.
2. ↑  ĐVSKTT
3. ↑  Giáp Ngọ, Hưng Long năm thứ 2 (1294), (Nguyên Chí Nguyên năm thứ 31). Mùa xuân tháng 2, ngày mồng 7 ban bố các chữ quốc huý:...Nguyên Thánh hoàng hậu là Hâm; 甲午興隆二年元至元三十一年春二月七日頒國諱:...元聖皇后歆

| * x
* t
* s
Hoàng hậu nhà Trần |
| --- |
| Hoàng hậu nhà Trần | 

|  |  |
| --- | --- |
| Trần Thái Tông | Chiêu Thánh Hoàng hậu Lý Thiên Hinh#  •  Hiển Từ Thuận Thiên Hoàng hậu Lý Oánh |
| Trần Thánh Tông | Nguyên Thánh Thiên Cảm Hoàng hậu Trần Thiều |
| Trần Nhân Tông | Khâm Từ Bảo Thánh Hoàng hậu Trần thị |
| Trần Anh Tông | Bảo Từ Thuận Thánh Hoàng hậu Trần thị |
| Trần Minh Tông | Hiến Từ Tuyên Thánh Hoàng hậu Trần thị |
| Trần Dụ Tông | Huy Từ Nghi Thánh Hoàng hậu Trần thị |
| Hôn Đức công | Phế Hoàng hậu Trần thị# |
| Trần Duệ Tông | Gia Từ Hiển Trinh Hoàng hậu Lê thị |
| Trần Phế Đế | Quang Loan Hoàng hậu Trần Thục Mỹ# |
| Trần Thuận Tông | Khâm Thánh Hoàng hậu Hồ Thánh Ngâu |

 |
| Hoàng hậu,Hoàng thái hậu truy phong | 

|  |  |
| --- | --- |
| Trần Mục Tổ | Mục Từ Hoàng hậu |
| Trần Ninh Tổ | Ninh Từ Hoàng hậu |
| Trần Nguyên Tổ | Thánh Từ Hoàng hậu Tô Phong |
| Trần Thái Tổ | Thuận Từ Quốc Thánh Hoàng hậu Lê Diệu |
| Trần Nhân Tông | Tuyên Từ Hoàng hậu Trần thị |
| Trần Anh Tông | Chiêu Từ Hoàng hậu Trần thị |
| Trần Nghệ Tông | Thục Đức Hoàng hậu Trần thị |
| Hồ Quý Ly | Thái Từ Hoàng hậu Trần thị |
| Giản Định đế | Hưng Khánh thái hậu |

 |
| Các chính thất khác của  Hoàng đế | 

|  |  |
| --- | --- |
| Trần Hiến Tông | Hiển Trinh công chúa |
| Giản Định đế | Phu nhân Đặng thị |
| Trùng Quang đế | Thứ phi |

 |
| Chú thích:# Bị phế khi còn sống hay bị tước tư cách Hoàng hậu vào các đời sau. |