|  |
| --- |
| Một phần của *loạt bài* về |
| Thiền sư Trung Quốc |
| Ensō |
| **Bồ-đề-đạt-ma đến Huệ Năng**
* Bồ-đề-đạt-ma
* Huệ Khả
* Tăng Xán
* Đạo Tín
* Hoằng Nhẫn, Pháp Dung
* Huệ Năng,Thần Tú, Huệ An
* Hành Tư, Hoài Nhượng, Huyền Giác, Huệ Trung, Thần Hội
 |
| **Ngưu Đầu Thiền**
* Pháp Dung, Trí Nham, Tuệ Phương
* Pháp Trì , Trí Oai, Tuệ Trung
* Huyền Tố, Đạo Khâm, Ô Khòa
 |
| **Bắc Tông Thiền**
* Thần Tú
* Phổ Tịch, Cự Phương, Nghĩa Phúc, Hàng Ma Tạng
* Đạo Truyền, Hành Biểu, Tối Trừng
 |
| **Nhánh Thanh Nguyên Hành Tư**
* Hi Thiên
* Đạo Ngộ, Duy Nghiễm, Bảo Thông, Thiên Nhiên
* Sùng Tín , Đàm Thạnh, Viên TríĐức Thành, Vô Học
* Tuyên Giám, Thiện HộiKhánh Chư, Lương Giới
* Nghĩa Tồn, Toàn Hoát, Sư Ngạn
* Văn Yển, Huệ Lăng, Sư Bị
 |
| **Nhánh Nam Nhạc Hoài Nhượng**
* Đạo Nhất
* Hoài Hải, Phổ Nguyện, Huệ Hải Pháp Thường , Trí Tạng, Bảo Triệt
* Tòng Thẩm, Linh Hựu  Hi Vận, Vô Ngôn Thông
* Huệ Tịch, Nghĩa Huyền  Trí Nhàn, Chí Cần
 |
| **Quy Ngưỡng tông**
* Linh Hựu
* Huệ Tịch, Trí Nhàn, Chí Cần
* Quang Dũng, Quang Mục, Văn Hỉ
* Huệ Thanh, Tư Phúc, Thanh Hoá
* Thanh Nhượng
 |
| **Lâm Tế tông**
* Nghĩa Huyền
* Huệ Nhiên, Tồn Tương
* Đại Giác, Huệ Ngung, Diên Chiểu
* Tỉnh Niệm, Thiện Chiêu, Quy Tỉnh
* Sở Viên, Huệ Giác, Pháp Viễn
 |
| **Hoàng Long phái**
* Huệ Nam
* Tổ Tâm, Khắc Văn
* Ngộ Tân, Duy Thanh
 |
| **Dương Kì phái**
* Phương Hội
* Thủ Đoan, Pháp Diễn
* Khắn Cần, Phật Nhãn, Phật Giám
* Đạo Ninh, Tông Cảo, Thiệu Long
* Đức Quang, Đàm Hoa , Hàm Kiệt, Tổ Tiên
* Huệ Khai, Sư Phạm, Tổ Khâm
* Nguyên Diệu, Minh Bản, Nguyên Trường
* Thời Uỷ, Chính Truyền
* Viên Ngộ, Viên Tu, Viên Tín
* Đạo Mân, Thông Tú, Thông Dung
 |
| **Tào Động tông**
* Lương Giới
* Bản Tịch, Đạo Ưng, Cư Độn
* Huệ Hà, Đạo Phi, Quán Chí
* Duyên Quán, Cảnh Huyền, Nghĩa Thanh
* Đạo Khải, Tử Thuần, Tự Giác
* Pháp Thành, Chính Giác, Thanh Liễu
* Nhất Biện, Huệ Huy, Tông Giác
* Trí Giám, Minh Quang, Như Tịnh
* Hành Tú, Đức Cử, Vân Tụ
* Phúc Dụ,  Liễu Cải, Tuệ Kinh
* Viên Trừng, Nguyên Lai, Nguyên Cảnh
* Nguyên Hiền, Minh Tuyết, Minh Phương
* Đạo Bái, Đạo Thịnh, Đạo Ngân
* Tịnh Chu, Tịnh Nột, Tịch Oánh
* Tịnh Phù, Đại Tâm, Trí Giáo
* Hưng Trù, Hưng Long
 |
| **Vân Môn tông**
* Văn Yển
* Hạo Giám, Trừng Viễn
* Quang Tộ, Trọng Hiển
* Nghĩa Hoài, Liễu Nguyên, Thảo Đường
* Tông Bản, Hoài Thâm
* Huệ Quang, Nguyên Diệu, Thâm Tịnh
 |
| **Pháp Nhãn tông**
* Sư Bị, Quế Sâm, Văn Ích
* Đức Thiều, Diên Thọ, Đạo Tế
* Đạo Nguyên, Văn Thắng
 |
| **Thiền sư ni**
* Tổng Trì, Liễu Nhiên, Trí Thông, Vô Trước
 |
| **Không rõ tông phái**
* Hàn Sơn, Thập Đắc, Phong Can
* Bố Đại, Tế Công
* Hám Sơn, Hư Vân
 |
| **Cư sĩ Thiền Tông**
* Phó Đại Sĩ, Bạch Cư Dị, Vương Duy
* Bàng Cư Sĩ, Bùi Hưu, Trương Chuyết Tú Tài
* Tô Đông Pha, Hoàng Đình Kiên
* Gia Luật Sở Tài, Ung Chính
 |
|  Cổng thông tin Phật giáo |
| * x
* t
* s
 |

**Ngưỡng Sơn Huệ Tịch** (zh. *yǎngshān huìjì* 仰山慧寂, ja. *kyōzan ejaku*), 807-883, là Thiền sư Trung Quốc, môn đệ lừng danh của Quy Sơn Linh Hựu và là người cùng thầy khai sáng tông Quy Ngưỡng. Trí huệ và kinh nghiệm giác ngộ thâm sâu của sư nổi danh trong thiền giới thời đó nên sư cũng có biệt danh là "Tiểu Thích-ca." Môn đệ hàng đầu của sư là Nam Tháp Quang Dũng, Vô Trước Văn Hỉ và Tây Tháp Quang Mục. Trước tuổi 20, sư yết kiến và trau dồi kinh nghiệm với nhiều ngôi sao sáng trong Thiền tông và đã mang danh là một thiền sinh xuất sắc. Dưới sự hướng dẫn của Quy Sơn, sư đạt yếu chỉ thiền.

Cơ duyên
--------

Sư họ Diệp, quê ở Hoài Hoá, Thiều Châu. sư muốn xuất gia nhưng cha mẹ không cho, bèn chặt hai ngón tay, thệ nguyện cầu chính pháp để đáp ân nghĩa. Cha mẹ đành cho phép. Chưa thụ giới cụ túc, sư đã đi du phương.

Đến Thiền sư Thạch Sương Tính Không, nghe một vị tăng hỏi Tính Không: "Thế nào là ý Tổ sư từ phương Tây sang?" Tính Không liền đáp: "Như người trong giếng sâu ngàn thước, người này chẳng nhờ một tấc dây mà ra được, người này trả lời được." Câu trả lời này cứ quấn mãi tâm Sư. Đến Đam Nguyên Ứng Chân, sư hỏi: "Thế nào là người trong giếng ra được?" Đam Nguyên liền đáp: "Đồ ngốc! Ai ở trong giếng?" Dù sư chưa hiểu nhưng vẫn được Đam Nguyên truyền cho cách sử dụng 97 viên tướng để hoằng hoá, một phương pháp quan trọng để hướng dẫn môn đệ sau này trong tông Quy Ngưỡng.

Đến Quy Sơn Linh Hựu, Quy Sơn hỏi: 

"Ngươi là Sa-di có chủ hay không chủ?"
Sư thưa: "Có chủ."
Quy Sơn lại hỏi: "Chủ ở chỗ nào?"
Sư từ bên Đông sang bên Tây đứng, Quy Sơn biết môn đệ thượng hạng.
Sư trình lại câu hỏi "Thế nào ra khỏi giếng ngàn thước không cần dây."
Quy Sơn hét: "Huệ Tịch!"
Sư ứng: "Dạ."
Quy Sơn bảo: "Ra rồi!"
Nhân đây, sư đại ngộ triệt để, lại hỏi: 

"Thế nào là chỗ trụ của chư Phật?"
Quy Sơn bảo: "Dùng cái diệu tư (nghĩ nhớ) mà không tư, xoay cái tư tinh anh sáng suốt vô cùng. Tư hết, trở về nguồn, nơi tính tướng thường trụ, sự lý không hai, Chân Phật như như."
Sư trút sạch hồ nghi nơi đây, ở lại hầu hạ Quy Sơn.

Sư đến phiên chăn trâu sườn núi, thấy một vị tăng lên núi không bao lâu trở xuống, Nghe sư hỏi vì sao, vị tăng thuật lại: "Hoà thượng hỏi tôi tên gì, tôi thưa Quy Chân, Hoà thượng hỏi Quy Chân ở đâu, tôi đáp không được." Sư bảo vị tăng, nếu Quy Sơn hỏi như vậy nữa thì trả lời "Quy Chân ở trong mắt, trong tai, trong mũi." Vị tăng lại lên núi ra mắt Quy Sơn. Quy Sơn hỏi lại như trước, vị tăng trả lời như sư đã dạy và bị Quy Sơn quở: "Kẻ nói suông vô ích, đây là lời của thiện tri thức đứng đầu 500 người!"

Sư và thầy đồng tình đồng ý như hai cha con nên người đời cũng nói rằng "Hai cha con hát bằng một miệng." Sư học hỏi nơi Quy Sơn 15 năm, trước về Vương Mãn, sau về Ngưỡng Sơn trụ trì, người người đua nhau đến học.

Pháp ngữ
--------

Ngưỡng Sơn Huệ Tịch
Sư thượng đường dạy chúng: 

"Hết thảy các ngươi, mỗi người tự hồi quang phản quán, chớ ghi ngôn ngữ của ta. Các ngươi từ kiếp vô thủy đến giờ trái sáng hợp tối, gốc vọng tưởng quá sâu khó nhổ mau được. Do đó giả lập phương tiện dẹp thức thô của các ngươi, như đem lá vàng dỗ con nít khóc, có cái gì là phải? Như các người bán hàng hoá cùng bán vàng lập phố. Bán hàng hoá thì chỉ nghĩ thích hợp với người mua. Vì thế, nói 'Thạch Đầu là phố chân kim, chỗ ta là phố tạp hoá.' Có người đến tìm phân chuột ta cũng bết phân chuột cho, kẻ khác đến cầu chân kim ta cũng trao cho... Tìm hỏi thì có trao đổi, chẳng tìm hỏi thì không ta. Nếu nói bên thân Thiền tông cần một người làm bạn cũng không, huống là có năm bảy trăm chúng. Nếu ta nói Đông nói Tây, ắt giành nhau lượm lặt, như đem nắm tay không để lừa gạt con nít, trọn không có thật. Nay ta nói rõ các ngươi, việc bên cạnh thánh, chớ đem tâm nghĩ tính, chỉ nhằm vào biển tính của chính mình mà tu hành như thật..."
Sư trước ở Ngưỡng Sơn, sau dời về Quan Âm chỉ dạy tăng chúng.

Sắp tịch, sư làm bài kệ: 

一二二三子
平目復仰視
兩口一無舌
即是吾宗旨
*Nhất nhị nhị tam tử*
*Bình mục phục ngưỡng thị*
*Lưỡng khẩu nhất vô thiệt*
*Tức thị ngô tông chỉ.*
Một hai hai ba con
Mắt thường lại ngước xem
Hai miệng một không lưỡi
Đây là tông chỉ ta.
Nói xong, sư ngồi hai tay bó gối viên tịch, thọ 77 tuổi. Vua phong danh hiệu Trí Thông Thiền sư. Những lời khuyên dạy của sư được ghi trong *Viên Châu Ngưỡng Sơn Huệ Tịch Thiền sư ngữ lục*.

Tham khảo
---------

* *Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
* *Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
* Thích Thanh Từ: *Thiền sư Trung Hoa* I-III. TP HCM 1990, 1995.
* Dumoulin, Heinrich:

*Geschichte des Zen-Buddhismus* I. Indien und China, Bern & München 1985.
*Geschichte des Zen-Buddhismus* II. Japan, Bern & München 1986.

| Bảng các chữ viết tắt |
| --- |
| **bo.**: Bod skad བོད་སྐད་, tiếng Tây Tạng | **ja.**: 日本語 tiếng Nhật | **ko.**: 한국어, tiếng Triều Tiên |**pi.**: Pāli, tiếng Pali | **sa.**: Sanskrit संस्कृतम्, tiếng Phạn | **zh.**: 中文 chữ Hán |