**Louise xứ Lorraine** (tiếng Pháp: *Louise de Lorraine-Vaudémont*; 30 tháng 4 năm 1553 - 29 tháng 1 năm 1601) là Vương hậu của Pháp và trong một thời gian ngắn là Vương hậu của Ba Lan và Công tước phu nhân của Litva khi kết hôn với Henri III của Pháp. Là một góa phụ, Louise cũng giữ danh hiệu Nữ Công tước Berry từ năm 1589 cho đến khi qua đời.

Cuộc đời
--------

### Những năm đầu

Sinh ra ở Nomeny trong Công quốc Bar, Louise là con gái thứ ba và là con út của Nicolas xứ Lorraine, Công tước xứ Mercœur và Nữ Bá tước Marguerite d'Egmont. Bà là đứa con duy nhất còn sống của cha mẹ mình, các em của Louise, hai em gái và một em trai đã chết non.

Mẹ của Louise đã qua đời ngay trước sinh nhật đầu tiên của bà vào năm 1554 và cha của Louise nhanh chóng tái hôn vào năm 1555 với Jeanne xứ Savoie-Nemours. Jeanne cho Louise một nền giáo dục cổ điển vững chắc và giới thiệu bà đến triều đình của Nancy khi mới mười tuổi. Jeanne xứ Savoie-Nemours mất năm 1568 và cha của Louise kết ước với cuộc hôn nhân thứ ba và cuối cùng vào năm 1569 với Catherine xứ Lorraine-Aumale.

Ở tuổi 20, Louise được mô tả là một cô gái tóc vàng xinh đẹp và thanh tú, có nước da trắng, đôi mắt nâu nhạt (che giấu việc cận thị nhẹ), với một hình bóng thanh mảnh và tinh tế. Sự dạy dỗ của Louise đã dẫn đến tính cách trầm lặng, nghiêm túc và ngoan đạo.

### Lời cầu hôn của Henri III

Louise lần đầu tiên gặp Henri vào mùa thu năm 1573, khi Henri, Công tước xứ Anjou đang trên đường đến Krakow, thủ đô vương quốc mới của ông Ba Lan-Litva. Louise đã thu hút sự quan tâm của Henri trong một lễ kỷ niệm để vinh danh cuộc bầu cử của Henri với tư cách là vua của Ba Lan-Litva.

Sau cái chết của Charles IX của Pháp, Henri của Ba Lan-Litva đã kế vị dưới cái tên Henri III của Pháp và trở về Pháp một cách bị mật. Louise đang cùng gia đình đi du lịch tới Reims để dự lễ đăng quang của Henri, khi Philippe Hurault de Cheverny và Michel Du Guast đến để thực hiện lời cầu hôn của Henri.

### Vương hậu Pháp

Tranh vẽ bởi Jean Rabel, ca. 1575.
Đám cưới của Louise và Henri diễn ra tại Nhà thờ Reims trong một buổi lễ được tổ chức bởi Charles, Đức Hồng y de Bourbon vào hai ngày sau khi Henri đăng quang, ngày 15 tháng 2 năm 1575. Vào cuối tháng, Vương hậu mới của Pháp đã chính thức đến Paris với chồng.

Được mô tả là một phụ nữ trẻ "ngọt ngào và đạo đức", Louise ngay lập tức yêu chồng một cách sâu sắc, một cảm giác không bao giờ thay đổi bất chấp những khó khăn, bi kịch, sự không chung thủy và cuối cùng là cái chết. Là một người ngoan đạo, Louise được cho là đã phải chịu đựng khủng khiếp vì những mâu thuẫn giữa gia đình (Nhà Guise và Lorraine, và đặc biệt là giữa anh trai Philippe Emmanuel, Công tước xứ Mercœur) và Henry trong Chiến tranh tôn giáo.

Louise và Henri III, chi tiết của bức Valois Tapestries, Florence, Uffizi Gallery.
Nhờ tính cách điềm tĩnh của mình, Louise đã chấp nhận sự lập dị của chồng mình: ví dụ, Henri III thích mặc cho Louise những bộ váy thanh lịch và biến bà trở thành một con búp bê thời trang. Louise sẵn sàng chấp nhận điều này vì bà rất vui vì sự chú ý của ông. Xuất thân từ một nền giáo dục đơn giản ở trong nước, Louise được Jeanne de Dampierre trao cho *Première dame d'honneur* để hướng dẫn bà trong nghi thức và cách cư xử của triều đình, và Louise de la Béraudière trong vai trò *Dame d'atour* để hướng dẫn cho bà về thời trang và ngoại hình một Vương hậu có thể đáp ứng ý tưởng của Henri III, cả hai đều được báo cáo là đã thành công rất tốt với nhiệm vụ của mình. Sự quan tâm của nhà vua trong việc nuông chiều Louise đã được kẻ thù của Henri sử dụng để chống lại ông, và Henri còn được gọi là "Người làm tóc cho vợ" trong một tờ rơi để phỉ báng.

Cuộc hôn nhân của hai người không sinh được người con nào. Rõ ràng Louise đã có thai khi bắt đầu cuộc hôn nhân nhưng đã bị sảy thai vào tháng 5 năm 1575; tuy nhiên đây là một tin đồn chưa được xác nhận vì không có thai nào được công bố chính thức. Vương hậu tự trách mình vì điều này và kết quả là Louise trở nên gầy gò và phải chịu đựng những cơn trầm cảm. Trong khoảng thời gian từ năm 1579 đến 1586, cả Louise và chồng đã thực hiện nhiều lễ vật và hành hương sùng đạo, đặc biệt là đến Chartres và các phương pháp trị liệu spa với hy vọng có người thừa kế. Kết quả là, người thừa kế được cho là Henri III của Navarre (sau cái chết của anh trai nhà vua Francis, Công tước xứ Anjou vào năm 1584) đã gây tranh cãi, một điều gây thêm áp lực cho cả Louise và chồng. Năm 1584, có tin đồn rằng Henri III sẽ ly dị Louise nhưng họ đã chứng minh là không đúng sự thật. Theo Brantôme, Louise đã có một lời khuyên từ một nữ quan, rằng vì cuộc hôn nhân của bà sẽ không có con nên sẽ khôn ngoan khi sử dụng một phương pháp khác để thực hiện điều này (ám chỉ một người cha ruột khác), nhưng Vương hậu đã bị xúc phạm sâu sắc bởi lời khuyên này và từ chối lắng nghe.

Với tư cách là Vương hậu, Louise được Henri trao cho một vai trò đại diện tuyệt vời và thường xuyên ở trong đoàn người của ông, tham gia các nghi lễ, tiệc tùng và chiêu đãi ở bên cạnh Henri và thực hiện các nhiệm vụ đại diện, như trong phiên khai mạc của Estates General và khi bà đặt đá móng cho Pont Neuf với chồng vào ngày 31 tháng 5 năm 1578. Louise không bao giờ tham gia vào các vấn đề nhà nước ngoại trừ theo nghĩa nghi lễ thuần túy: bà tham dự Hội đồng của nhà vua, tiếp nhận các đại sứ tại phòng riêng của mình và điều hành lễ khai mạc quốc hội khi bà được yêu cầu thực hiện những nhiệm vụ vì lý do nghi lễ, nhưng Louise không bao giờ sử dụng những nhiệm vụ này để thực sự tham gia vào chính trị.

Louise được công chúng yêu thích vì vẻ đẹp và tính cách khoan dung. Do sự nổi tiếng này, năm 1588 Louise đã chứng minh một sự ủng hộ mang tính biểu tượng về mặt đạo đức cho chính nghĩa hoàng gia khi bà ở lại Paris với mẹ chồng sau khi nhà vua trốn khỏi thủ đô trong cuộc xung đột với Công tước xứ Guise.

### Vương hậu góa phụ

Nơi chôn cất của Louise xứ Lorraine tại Saint-Denis.
Sau vụ ám sát Henri III bởi Jacques Clément vào ngày 1 tháng 8 năm 1589, Louise rơi vào trạng thái trầm cảm vĩnh viễn và bắt đầu mặc đồ trắng, màu tang tóc truyền thống của các Vương hậu Pháp và được mệnh danh là "Vương hậu trắng". Với của hồi môn, bà đã nhận được Công quốc Berry trong suốt cuộc đời. Louise làm việc để phục hồi trí nhớ về chồng, người đã bị trục xuất sau vụ ám sát Đức Hồng y Guise. Vào ngày 6 tháng 9 năm 1589, chỉ một tháng sau cái chết của chồng, Louise đã yêu cầu Henri IV minh oan cho người chồng quá cố của mình và vào ngày 20 tháng 1 năm 1594, Louise chính thức yêu cầu Henri III phục quyền tại một buổi lễ ở Nantes.

Sau cái chết của chồng và trong 11 năm tiếp theo, Louise sống tại Château de Chenonceau, nơi bà nhận được quyền thừa kế từ mẹ chồng. Louise đã sửa phòng của mình trên tầng hai và phủ kín các bức tường bằng màu đen. Các trang trí khá ảm đạm với các thuộc tính thường dành riêng cho tang tóc: thánh giá, xẻng và đầu chôn cất, và luôn rơi nước mắt. Chi tiết trang trí màu đen và bạc này được sao chép trên màn cửa của giường và cửa sổ. Nhưng lâu đài bị sa lầy trong các khoản nợ và không có một khoản lương hưu khổng lồ, và Louise để lại di chúc cho cháu gái của mình là Françoise xứ Lorraine, đứa con duy nhất còn sống và là người thừa kế của em trai bà, người sau này kết hôn với César, Công tước xứ Vendôme (con trai ngoài giá thú của Henri IV và Gabrielle d'Estrées).

Louise qua đòi ở Château de Moulins ở Moulins, Allier vào ngày 29 tháng 1 năm 1601 và tất cả tài sản của bà đã được phân phối hoặc sử dụng để trả các khoản nợ. Vào tháng 9 năm 1603, một tông sắc đã ra lệnh xây dựng một Tu viện của Capuchin ở Paris để chôn cất Louise, được thực hiện vào ngày 20 tháng 3 năm 1608. Hài cốt của Louise, được tìm thấy vào tháng 10 năm 1805 được đặt từ năm 1817 trong hầm mộ hoàng gia tại Saint-Denis Basilica. Louise là Vương hậu duy nhất trước Cách mạng Pháp thực sự được chôn cất trong một ngôi mộ mang tên bà ở Saint-Denis.

Tổ tiên
-------

| Tổ tiên của Louise xứ Lorraine |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  | 8. René II, Công tước xứ Lorraine |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 4. Antoine, Công tước xứ Lorraine |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 9. Philippa xứ Guelders |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 2. Nicolas, Công tước xứ Mercœur |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 10. Gilbert, Bá tước xứ Montpensier |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 5. Renée xứ Bourbon |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 11. Chiara Gonzaga |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 1. **Louise xứ Lorraine** |  |
|  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 12. Johann III, Bá tước xứ Egmont |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 6. Johann IV, Bá tước xứ Egmont |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 13. Magdalena xứ Werdenberg |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 3. Marguerite xứ Egmont |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 14. Jacques II, Lãnh chúa xứ Fiennes |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 7. Françoise xứ Luxembourg |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 15. Margareta xứ Brugge-Gruuthuse |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |

Tham khảo
---------

1. ↑  Knecht 1998, tr. 308.
2. ↑  Knecht 2016, tr. 138.
3. ↑  Knecht 2016, tr. 104.
4. ↑  Boucher 1995, tr. 57.
5. ↑  Brantôme, Pierre de Bourdeille, *The book of the ladies (illustrious dames)*
6. ↑  *Louise de Lorraine: une reine de France au Père-Lachaise - Père-Lachaise: 1804-1824* (bằng tiếng Pháp) retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2018.
7. ↑  *Louise de Lorraine, epouse de Henri III* (bằng tiếng Pháp) retrieved ngày 7 tháng 10 năm 2018.

Đọc thêm
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Louise xứ Lorraine***. |

* Boucher, Jacqueline (1995). *Deux épouses et reines à la fin du XVIe siècle: Louise de Lorraine et Marguerite de France* (bằng tiếng Pháp). Publications de l'Universite de Saint-Etienne.
* Knecht, Robert J. (1998). *Catherine de'Medici*. Pearson Education Limited.
* Knecht, Robert J. (2016). *Hero or Tyrant? Henry III, King of France, 1574-89*. Routledge.

  


|  |
| --- |
| Louise xứ Lorraine **Vương tộc Lorraine**Nhánh thứ của **Nhà Metz****Sinh:** 30 tháng 4, 1553  **Mất:** 29 tháng 1, 1601 |
| Vương thất Pháp |
| **Trống**Danh hiệu cuối cùng được tổ chức bởi**Elisabeth của Áo** | **Vương hậu Pháp**15 tháng 2 năm 1575 – 2 tháng 8 năm 1589 | Kế nhiệmMarguerite của Pháp |

| * x
* t
* s
Vương hậu và Hoàng hậu nước Pháp |
| --- |
| Triều đại Carolinger | 
* Ermentrude xứ Orléans
* Richilde xứ Provence
* Adelaide của Paris
* Richardis
* Théodrate xứ Troyes
* Frederonne
* Eadgifu của Anh
* Béatrice xứ Vermandois
* Emma của Pháp
* Gerberga xứ Saxony
* Emma của Ý

 |
| Vương tộc Capet | 
* Adelaide xứ Aquitaine
* Rozala của Ý
* Bertha xứ Burgundy
* Constance xứ Arles
* Matilda xứ Frisia
* Anne xứ Kiev
* Bertha của Hà Lan
* Bertrade xứ Montfort
* Adelaide de Maurienne
* Aliénor xứ Aquitaine
* Constanza của Castilla
* Adèle xứ Champagne
* Isabella xứ Hainaut
* Ingeborg của Đan Mạch
* Agnes xứ Merania
* Blanca của Castilla
* Marguerite xứ Provence
* Isabel của Aragón
* Maria xứ Brabant
* Juana I của Navarra
* Marguerite xứ Burgogne
* Klemencia của Hungary
* Jeanne II xứ Bourgogne
* Blanche xứ Bourgogne
* Marie xứ Luxembourg
* Jeanne xứ Évreux

 |
| Vương tộc Valois | 
* Jeanne xứ Bourgogne
* Blanca của Navarra
* Jeanne I xứ Auvergne
* Jeanne xứ Bourbon
* Elisabeth xứ Bayern

 |
| Vương tộc Lancaster | 
* Marguerite xứ Anjou

 |
| Vương tộc Valois | 
* Marie xứ Anjou
* Carlotta của Savoia
* Anna I xứ Breizh

 |
| Vương tộc Valois-Orléans | 
* Jeanne của Pháp
* Anna I xứ Breizh
* Mary của Anh

 |
| Vương tộc Valois-Angoulême | 
* Claude của Pháp
* Leonor của Castilla
* Caterina de' Medici
* Mary I của Scotland
* Elisabeth của Áo
* Louise xứ Lorraine

 |
| Vương tộc Bourbon | 
* Marguerite của Pháp
* Maria de' Medici
* Ana của Tây Ban Nha
* María Teresa của Tây Ban Nha
* Maria của Ba Lan
* Maria Antonia của Áo

 |
| Vương tộc Bourbon | 
* Maria Giuseppina của Sardegna\*

 |
| Hoàng tộc Bonaparte | 
* Joséphine de Beauharnais
* Maria Ludovica của Áo

 |
| Nhà Bourbon | 
* Marie-Thérèse Charlotte của Pháp\*

 |
| Nhà Orléans | 
* Maria Amalia của Napoli và Sicilia

 |
| Nhà Bonaparte | 
* Eugenia xứ Montijo

 |
| \**tranh chấp* |