**Phenolphthalein** là một hợp chất hóa học với công thức là C20H14O4 và thường được viết tắt thành "**HIn**" hoặc "**phph**". Nó được phát hiện ra vào năm 1871 bởi Adolf von Baeyer.

Phenolphthalein thường được sử dụng trong việc đo độ pH, nó chuyển sang không màu trong các dung dịch có tính acid (pH < 7) và màu hồng nhạt trong các dung dịch base. Nếu chất chỉ thị đặc, nó có thể xuất hiện màu tím, còn trong dung dịch có tính base cực mạnh (pH > 12) thì nó trở về không màu.

Phenolphthalein đã được sử dụng trong hơn một thế kỷ như thuốc nhuộm trắng, nhưng hiện nay đã bị gỡ bỏ khỏi danh mục các thuốc nhuộm bởi những lo ngại về khả năng gây ung thư.

Phenolphthalein được sử dụng trong việc xét nghiệm máu, và thường được gọi là xét nghiệm Kastle-Meyer. Đầu tiên, một mẫu máu khô được thu thập với một tăm bông hoặc giấy lọc. Sau đó nhỏ một vài giọt rượu, sau đó một thêm vài giọt phenolphthalein và cuối cùng là nhỏ tiếp một vài giọt nước oxy già trực tiếp lên mẫu. Nếu mẫu này chuyển thành màu hồng sau đó nó là một thử nghiệm dương tính. Xét nghiệm này không phá hủy mẫu, nó có thể được lưu giữ và được sử dụng trong các thử nghiệm thêm tại phòng thí nghiệm. Máu từ động vật cũng có phản ứng tương tự, việc kiểm tra thêm sẽ được thực hiện để xác định nguồn gốc.

Phenolphthalein được sử dụng trong việc sản xuất đồ chơi, ví dụ như một thành phần của mực bay hơi, hay màu nhuộm trên tóc Hollywood Barbie. Nó được trộn với NaOH trong mực, sau đó phản ứng với carbon dioxide trong không khí. Phản ứng này dẫn đến độ pH xuống dưới ngưỡng thay đổi màu sắc khi các ion hydrogen được giải phóng thông qua phản ứng:

OH- + CO2→ CO32- + H+

Để phát triển tóc và các mẫu đồ họa "ma thuật", mực in phun dung dịch hydroxide, dẫn đến sự xuất hiện của đồ họa ẩn của cơ chế tương tự được mô tả ở trên để thay đổi màu sắc trong dung dịch kiềm. Các mô hình cuối cùng sẽ biến mất cùng một phản ứng với cacbon dioxide như trên. Thymolphthalein được sử dụng cho cùng một mục đích và trong cùng một cách để tạo ra màu xanh lam.

Phenolphthalein được sử dụng như là một chất chỉ thị acid hoặc base khi nó tiếp xúc hoặc sự hiện diện của acid nó sẽ chuyển sang không màu và với base, nó sẽ biến thành một màu tím hồng nhạt. Nó cũng là một thành phần trong chất chỉ thị phổ quát, một dung dịch bao gồm một hỗn hợp của các chất chỉ thị pH (thường là phenolphthalein, methyl đỏ, bromothymol màu xanh, và thymol xanh).

Sự chỉ thị acid - base cho thấy khả năng của hữu ích của phenolphthalein để thử nghiệm các dấu hiệu của phản ứng cacbonat hóa trong bê tông. Bê tông có độ pH tự nhiên cao do sự hình thành của Canxi hydroxit khi xi măng Portland phản ứng với nước. Khi xi măng phản ứng với khí carbon dioxide trong khí quyển thì pH có thể giảm xuống tới 8 ½ đến 9, mặc dù phản ứng thường là hạn chế như là một lớp mỏng trên bề mặt. Khi một dung dịch phenolphthalein 1% được áp dụng đối với bê tông bình thường, nó sẽ chuyển màu hồng tươi. Nếu bê tông đã trải qua cacbonat hóa thì sẽ không có sự thay đổi màu sắc nào.

Phân tử phenolphthalein có 4 dạng, thay đổi qua lại lẫn nhau phụ thuộc vào độ pH của dung dịch:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Loại hình | In+ | H2In | In2− | In(OH)3− |
| Cấu trúc |  |  |  |  |
| Mô hình |  |  |  |  |
| Độ pH | < 0 | 0−8,2 | 8,2−12,0 | >12,0 |
| Đặc điểm | acid mạnh | acid hoặc gần trung hòa | base | base mạnh |
| Màu sắc | cam | không màu | hồng hoặc tím vân anh | không màu |
| Hình ảnh minh họa |  |  |  |  |

|  |
| --- |
| PP startAnimGif |
| Hình động về cơ chế phản ứng phụ thuộc pH: H3In+ → H2In → In2− → In(OH)3− |

Điều chế
--------

Phenolphthalein có thể được điều chế bằng cách cho phenol tác dụng với phthalic anhydride theo tỷ lệ 1:2 trong môi trường axit. Nó được khám phá vào năm 1871 bởi Adolf von Baeyer.

Phản ứng điều chế phenolphtalein. Bên trái: phenol; bên phải: phthalic anhydride.
Phản ứng được xúc tác bởi kẽm clorua.

Tham khảo
---------

1. ↑  Adolf Baeyer (1871) "Über die Phenolfarbstoffe" (On phenol dyes), *Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft* (Reports of the German Chemical Society), vol. 4, no. 2, pages 658-665.
2. ↑  June K. Dunnick and James R. Hailey (ngày 1 tháng 11 năm 1996), "Phenolphthalein Exposure Causes Multiple Carcinogenic Effects in Experimental Model Systems", *Cancer Research*, **56** (21): 4922–4926, PMID 8895745
3. ↑  Tice Rr; Furedi-Machacek M; Satterfield D; Udumudi A; Vasquez M; Dunnick Jk (1998), "Measurement of micronucleated erythrocytes and DNA damage during chronic ingestion of phenolphthalein in transgenic female mice heterozygous for the p53 gene.", *Environmental and molecular mutagenesis*, **31** (2): 113–24, doi:10.1002/(SICI)1098-2280(1998)31:2<113::AID-EM3>3.0.CO;2-N, ISSN 0893-6692, PMID 9544189Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
4. ↑  "Universal Indicator Lưu trữ 2006-09-25 tại Wayback Machine". ISCID Encyclopedia of Science and Philosophy.
5. ↑  Baeyer, A. (1871). "Ueber eine neue Klasse von Farbstoffen". *Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft*. **4** (2): 555–558. doi:10.1002/cber.18710040209.
6. ↑  Baeyer, A. (1871). "Ueber die Phenolfarbstoffe". *Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft*. **4** (2): 658–665. doi:10.1002/cber.18710040247.
7. ↑  Baeyer, A. (1871). "Ueber die Phenolfarbstoffe". *Polytechnisches Journal*. **201** (89): 358–362. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 5 năm 2019. Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2021.
8. ↑  Max Hubacher, Bằng sáng chế Hoa Kỳ số 2.192.485 (1940 to Ex Lax Inc)