recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Công ty Somers Isles** (tên đầy đủ bằng tiếng Anh: *Company of the City of London for the Plantacion of The Somers Isles* hoặc *the Company of The Somers Isles*) được thành lập vào năm 1615 để vận hành thuộc địa Somers Isles của Anh, còn được gọi là Bermuda, với tư cách là một liên doanh thương mại. Nó giữ một hiến chương hoàng gia cho phép quản lý Bermuda cho đến năm 1684, khi cty bị giải thể, và Vương quyền nhận trách nhiệm quản lý Bermuda như một thuộc địa vương thất.

Bermuda dưới thời Cty Virginia
------------------------------

"Lịch sử chung của Virginia, New-England và Quần đảo Mùa hè", bởi Thuyền trưởng John Smith
Bermuda đã vô tình được Công ty Virginia định cư vào năm 1609, khi kỳ hạm của họ là chiếc *Sea Venture*, bị đắm trên các rạn san hô ở phía Đông. Đô đốc của công ty là Ngài George Somers, là người chỉ huy khi con tàu chiến đấu với một cơn bão đã làm tan vỡ hạm đội cứu trợ dự định đến Jamestown, khu định cư của người Virginia do Công ty thành lập 2 năm trước đó. Somers đã cố tình lái con tàu vào bãi đá ngầm để ngăn chặn việc nó bị đắm, nhờ đó cứu được tất cả những người trên tàu.

Những người định cư và thủy thủ đã dành 10 tháng ở Bermuda trong khi họ đóng hai con tàu mới để tiếp tục hành trình đến Jamestown. Trong quá trình đó, thuyền dài của Sea Venture được gắn cột buồm và được cử đi tìm Jamestown. Cả nó và phi hành đoàn của nó đều không bao giờ được nhìn thấy nữa. Khi Deliverance và Patience lên đường tới Jamestown, họ đã bỏ lại một số người, một số để duy trì yêu sách của Somers đối với các hòn đảo cho Vương quốc Anh, một số đã chết. Những người trên hai con tàu bao gồm Ngài Thomas Gates, chỉ huy quân sự và thống đốc tương lai của Jamestown, William Strachey là người mà câu chuyện về vụ đắm tàu sau này có thể đã truyền cảm hứng cho tác phẩm Giông tố (The Tempest) của William Shakespeare, và John Rolfe, người sáng lập ra ngành công nghiệp thuốc lá ở Virginia, và là người đã để lại một vợ và con được chôn cất ở Bermuda. Rolfe sau này sẽ kết hôn với một cô gái người Mỹ bản địa là Pocahontas, con gái của tù trưởng người Powhatan.

Tham khảo
---------

1. ↑  A Discovery of The Barmudas, Sylvester Jordain
2. ↑  Woodward, Hobson. *A Brave Vessel: The True Tale of the Castaways Who Rescued Jamestown and Inspired Shakespeare's The Tempest*. Viking (2009) pp. 32–50.

Liên kết ngoài
--------------

* Roots Web Richard Norwood’s Survey of the Land and Landholder’s of Bermuda.
* Bermuda Yellow Pages History of Bermuda[*liên kết hỏng*].
* Dan Byrnes. Com The Business of Slavery - Chapter 9.

Thuộc địa Virginia
**Sir Maurice Henry Dorman** GCMG GCVO DL (7 tháng 8 năm 1912 – 26 tháng 10 năm 1993) là đại diện Vương quyền tại Vương quốc Thịnh vượng chung đường thời gồmTanganyika, Trinidad và Tobago, Sierra Leone và Malta.

Dorman sinh năm 1912, là trưởng nam của John Ehrenfried Dorman và Madeleine Louise Bostock. Hai bên nội ngoại đều là các gia tộc công nghiệp lớn ở thị trấn Stafford. Bà Bostock là thẩm phán tiểu hình và là một trong những nữ nha sĩ đầu tiên.

Dorman theo học tại Trường Sedbergh và Cao đẳng Magdalene, Cambridge. Ông phục vụ tại Sierra Leone năm 1956-1962 và được phong tước hiệp sĩ năm 1957. Khi Sierra Leone độc lập ngày 27 tháng 4 năm 1961 đến ngày 27 tháng 4 năm 1962, Dorman giữ chức Toàn quyền Sierra Leone. Năm 1962-1964, ông là Thống đốc Thuộc địa Malta. Từ tháng 9 năm 1964 đến tháng 7 năm 1971, Dorman là Toàn quyền Malta cho đến khi được Anthony Mamo thay thế. Năm 1971–1972, ông là phó chủ tịch Ủy ban Pearce.

Dorman là Deputy Lieutenant hạt Wiltshire và là Hiệp sĩ Đại Thập tự Huân chương Công trạng Malta. Năm 1969-1992, ông từng là thành viên hội đồng quản trị Trường Monkton Combe.

Tham khảo
---------

1. ↑  Lentz, H.M. (2014). *Heads of States and Governments Since 1945*. Taylor & Francis. ISBN 978-1-134-26490-2.
2. ↑  "Obituary: Sir Maurice Dorman". *The Independent* (bằng tiếng Anh). London. 10 tháng 11 năm 1993. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 24 tháng 7 năm 2020.
3. ↑  Madeleine Louise Bostock at bostock.net
4. ↑  *A Delightful Inheritance* by P. LeRoy, Monkton Print, 2018.

Liên kết ngoài
--------------

* Danh sách đại diện của Anh tại Sierra Leone

| Chức vụ nhà nước
 |
| --- |
|
| Tiền nhiệm{{{before}}} | **{{{title}}}** | Kế nhiệm{{{after}}} |
| Tiền nhiệmSir Guy Grantham | **Governor of Malta**1962–1964 | Kế nhiệmIndependence of Malta |
|
| Tiền nhiệm{{{before}}} | **{{{title}}}** | Kế nhiệm{{{after}}} |

Bản mẫu:Governors of Malta
**Cao Cừ Di** (giản thể: 高渠弥; phồn thể: 高渠彌, ?-694 TCN), là đại phu nước Trịnh thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Trận chiến ở Nhu Cát
--------------------

Cao Cừ Di bắt đầu xuất hiện trong sử sách từ thời Trịnh Trang công (743 TCN-701 TCN). Năm 707 TCN, Trịnh Trang công bỏ không đến triều kiến Chu Hoàn vương. Chu Hoàn vương tức giận, hội quân cùng các nước chư hầu gồm Sái, Vệ và Trần mang quân đánh nước Trịnh. Hai bên chạm trán ở Nhu Cát. Cao Cừ Di cùng Tế Trọng và Nguyên Phồn được giao chỉ huy trung quân ra đánh với quân nhà Chu.

Quân Trịnh giành chiến thắng, bắn trúng vai Chu Hoàn vương, vua Chu phải rút quân. Trịnh Trang công muốn phong thưởng cho Cao Cừ Di lên chức khanh, nhưng thế tử Hốt khuyên ngăn nhưng Trịnh Trang công không nghe, phong chức cho Cao Cừ Di. Từ đó, Cừ Di và thế tử Hốt sinh ra hiềm khích.

Giết Trịnh Chiêu công
---------------------

Năm 701 TCN, Trịnh Trang công qua đời, thế tử Hốt lên nối ngôi tức Trịnh Chiêu công. Năm 700 TCN, đại phu Tế Trọng phế Trịnh Chiêu công, lập công tử Đột lên ngôi, tức là Trịnh Lệ công.

Năm 697 TCN, Trịnh Lệ công cùng con rể Tế Trọng là Ung Củ mưu giết Tế Trọng nhưng không thành, Trịnh Lệ công bỏ trốn. Tế Trọng lại đón Trịnh Chiêu công về phục ngôi.

Cao Cừ Di đem lòng thù oán Trịnh Chiêu công. Tháng 10 năm 695 TCN, nhân Trịnh Chiêu công đi tế lễ, Cao Cừ Di bí mất sai người bắn chết Trịnh Chiêu công.

Sau khi Trịnh Chiêu công bị giết, người nước Trịnh muốn đón Trịnh Lệ công về phục ngôi nhưng Cao Cừ Di cùng Tế Trọng không chịu, lập công tử Vĩ lên ngôi.

Bị giết ở Thủ Chỉ
-----------------

Tháng 7 năm 694 TCN, Tề Tương công hội chư hầu ở đất Thủ Chỉ, triệu Trịnh Tử Vỉ đến hội. Tử Vỉ định cùng Cao Cừ Di và Tế Trọng chuẩn bị đi sứ. Tế Trọng sợ Trịnh Lệ công từ đất Lịch đem quân về đánh, khuyên Tử Vỉ và Cừ Di không nên đi nhưng hai người không nghe. Tế Trọng sợ bị vạ lây, xưng bệnh không đi. Tử Vỉ bèn phong Cừ Di làm tướng lễ cùng mình đến Thủ Chỉ.

Tử Vỉ và Cao Cừ Di đến đất Thủ Chi, yết kiến Tề Tương công. Tề Tương công lén đặt phục binh, khi vua tôi Tử Vỉ đến hội thì sai quân xông vào giết Trịnh Tử Vỉ và bắt Cao Cừ Di, kế tội giết vua, dùng xe ngựa phanh thây. Không rõ năm ấy Cao Cừ Di được bao nhiêu tuổi.

Tế Trọng đón tông Tử Anh đang làm con tin ở nước Trần về lập làm vua.

Xem thêm
--------

* Trịnh Trang công
* Trịnh Chiêu công
* Tế Trọng
* Tề Tương công

Tham khảo
---------

* Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
	+ *Trịnh thế gia*
* Khổng Tử (2002), *Xuân Thu tam truyện*, tập 1, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích
---------

1. ↑  Tả truyện, Hoàn công năm thứ 5
2. ↑  Sử ký, Trịnh thế gia
***Cirrhilabrus katoi*** là một loài cá biển thuộc chi *Cirrhilabrus* trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2000.

Từ nguyên
---------

Từ định danh *katoi* được đặt theo tên của Shoichi Kato, chủ sở hữu của Regulus Diving, người đã thu thập mẫu định danh của loài cá này.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
----------------------------------

*C. katoi* ban đầu chỉ được biết đến tại bán đảo Izu và Kashiwajima (Nhật Bản), sau đó đã mở rộng đến Cagayan (cực bắc Philippines). Chúng sống tập trung gần các rạn san hô trên nền đá vụn ở độ sâu khoảng 20–40 m.

Mô tả
-----

Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. katoi* là 7,5 cm.

Cá đực có màu đỏ cam đậm, vàng hơn ở nửa thân dưới và bụng. Đầu và thân dưới có nhiều vệt sọc màu xanh coban, lưng cũng có một sọc tương tự và trở nên sáng hơn khi chúng vào mùa giao phối (như hình). Vây lưng mang các màu đỏ, vàng và cam, lốm đốm các vệt màu xanh ánh kim, nổi bật với một vệt đen ở vây sau. Vây hậu môn rất lớn và có màu đỏ rực, lốm đốm xanh. Vây đuôi có nhiều màu tùy thuộc vào góc của ánh sáng tới, hồng tím đến xanh lục lam hoặc vàng lục. Vây bụng dài, màu vàng viền xanh óng.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây ở vây lưng: 9; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 15; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

Phân loại học
-------------

*C. katoi* là loài chị em gần nhất với *Cirrhilabrus pylei* và *Cirrhilabrus briangreenei*.

Sinh thái học
-------------

*C. katoi* thường lẫn vào đàn của các loài *Cirrhilabrus* khác. Cá đực thường sống cùng với nhiều con cá cái và cá con trong bầy của nó.

Thương mại
----------

*C. katoi* được thu thập ngành trong ngành buôn bán cá cảnh và được bán với giá khoảng 100 USD tại Hoa Kỳ.

Tham khảo
---------

1. 1 2 3  Rocha, L. (2010). "*Cirrhilabrus katoi*". *Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa*. **2010**: e.T187708A8608113. doi:10.2305/IUCN.UK.2010-4.RLTS.T187708A8608113.en. Truy cập ngày 23 tháng 12 năm 2021.
2. ↑  Scharpf, Christopher; Lazara, Kenneth J. (2021). "Order Labriformes: Family Labridae (a-h)". *The ETYFish Project Fish Name Etymology Database*. Truy cập ngày 23 tháng 12 năm 2021.
3. 1 2 3  Lemon T. Y. K. (3 tháng 8 năm 2015). "3.1 Fairy Wrasses: The rubrimarginatus group". *Reef Builders*. Truy cập ngày 23 tháng 12 năm 2021.
4. 1 2 3  Ranier Froese và Daniel Pauly (chủ biên). Thông tin *Cirrhilabrus katoi* trên *FishBase*. Phiên bản tháng 2 năm 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Thẻ nhận dạng đơn vị phân loại | 
* Wikidata: Q1812692
* Wikispecies: Cirrhilabrus katoi
* FishBase: 57798
* GBIF: 2383814
* iNaturalist: 97847
* IRMNG: 11414919
* ITIS: 613508
* IUCN: 187708
* NCBI: 2496089
* Plazi: 57BF4F14-A196-FCFB-46D4-FCD7AFA4E767
* WoRMS: 277850
* ZooBank: 65EE9696-BD8F-4193-AD89-7B698E01B14D

 |
**Veronica Babirye Kadogo**, (nhũ danh Veronica Babirye), (sinh ngày 13 tháng 3 năm 1977), thường được gọi là Veronica Kadogo hoặc Veronica Babirye, là một chính trị gia người Uganda, là thành viên của Nghị viện đại diện cho Quốc hội phụ nữ quận Buyende (2016 đến 2021).

Bối cảnh và giáo dục
--------------------

Bà được sinh ra ở quận Buyende, ở khu vực phía đông của Uganda, vào ngày 13 tháng 3 năm 1977. Bà theo học các trường tiểu học và trung học ở tiểu vùng Busoga của Uganda. Bà được nhận vào Đại học Kyambogo, nơi cô tốt nghiệp bằng tốt nghiệp Quản trị kinh doanh, năm 2001. Năm 2005, cùng một trường đại học đã trao cho cô bằng Cử nhân Khoa học Quản lý. Bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh của cô đã được nhận từ Đại học Makerere năm 2010

Kinh nghiệm làm việc
--------------------

Trong bảy năm, từ 2003 đến 2010, cô làm việc tại Đại học Makerere, trường đại học công lập lâu đời nhất và lớn nhất ở Uganda. Bà bắt đầu phục vụ như một nhân viên mua sắm, sau đó là một nhân viên hồ sơ và cuối cùng là một người trông cửa hàng.

Sự nghiệp chính trị
-------------------

Trong cuộc bầu cử quốc hội năm 2016, Babirye đã được bầu làm Đại diện Phụ nữ cho Quận Buyende. Một trong những người thua cuộc trong cuộc bầu cử đó, Annet Mary Nakato, đã tranh luận về kết quả bầu cử trước tòa. Vấn đề đã được giải quyết tại Tòa án phúc thẩm của Uganda, khi vụ kiện của tòa án bị bác bỏ vì thiếu bằng chứng.

Trong quốc hội lần thứ 10, bà Veronica Babirye Kadogo là Phó Chủ tịch Ủy ban về các vấn đề cộng đồng Đông Phi. Bà cũng là thành viên của hai ủy ban quốc hội khác, Ủy ban quốc hội về Nông nghiệp, Công nghiệp Động vật và Thủy sản và Ủy ban nghị viện về Tài khoản Chính quyền Địa phương.

Tham khảo
---------

1. 1 2 3 4  Parliament of Uganda (ngày 2 tháng 11 năm 2018). "Parliament of Uganda: Members of The 10th Parliament: Babirye Veronica Kadogo". Kampala: Parliament of Uganda. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 11 năm 2018. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2018.
2. ↑  Kampala Post (ngày 8 tháng 8 năm 2017). "Babirye Confirmed Buyende District Woman MP". Kampalapost.com. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 4 năm 2019. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2018.
3. ↑  The Independent (ngày 7 tháng 8 năm 2017). "Veronica Kadogo confirmed as Buyende District woman MP". *The Independent (Uganda)*. Kampala. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2018.
4. ↑  Global Peace Foundation (ngày 2 tháng 11 năm 2018). "About Mrs. Babirye Veronica Kadogo". Lanham, Maryland, United States: Global Peace Foundation. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2018.
**Alicia Steimberg** (18 tháng 7 năm 1933 16 tháng 6 năm 2012) là một tiểu thuyết gia người Argentina.

Bà là con gái của Gregorio Steimberg và Luisa Imas, cả hai người đều có gốc Đông Âu (Rumani, Ucraina và Nga), sinh ra ở Buenos Aires và được đào tạo tại Instituto Nacional del Profesorado. Cha bà, một giáo viên, đã mất khi bà lên tám tuổi.

Bà xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tiên của mình Musicians và Watchmakers (Músicos y relojeros) vào năm 1971. Tiếp theo là Madwoman 101 (La loca 101) vào năm 1973. Năm 1983, bà xuất bản một bộ truyện ngắn Like Like Every Morning (Como todas las mañanas). Năm 1992, cuốn tiểu thuyết Call Me Magdalena (Cuando digo Magdalena) của bà đã đoạt giải Premio Planeta Biblioteca del Sur. Tiêm với một liều hài hước, công việc của bà rút ra từ kinh nghiệm cuộc sống của riêng mình và từ cuộc sống hàng ngày ở đô thị Argentina.

Mặc dù có sự tiếp nhận thuận lợi từ các nhà phê bình, Steimberg nhận thấy cần thiết phải bổ sung thu nhập của mình bằng công việc dịch thuật và tổ chức các hội thảo văn học. Bà là giám đốc của bộ phận sách của Văn phòng Văn hóa Argentina từ năm 1995 đến năm 1997.

Mặc dù có di sản Do Thái, bà có ít tương tác trực tiếp với cộng đồng Do Thái địa phương. Đôi khi, bà so sánh Do Thái giáo không thuận lợi với Công giáo trong công việc của mình.

Bà đã kết hôn hai lần: đầu tiên với Abraham Sokolowicz vào năm 1957 và sau đó với Tito Svidler vào năm 1968. Svidler chết vì ung thư vào năm 1990.

Steimberg qua đời ở Buenos Aires ở tuổi 88 sau khi bị đau tim.

Anh trai bà Oscar Steimberg là một nhà địa chấn học nổi tiếng.

Tham khảo
---------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Alicia Steimberg". Jewish Women's Archive.
2. 1 2  Lockhart, Darrell B (2012). *Jewish Writers of Latin America: A Dictionary*. tr. 499–504. ISBN 1134754205.
3. ↑  Agosín, Marjorie (1999). *Passion, Memory, and Identity*. tr. 45–49. ISBN 082632049X.
4. ↑  "Argentine writer Alicia Steimberg dies". *Buenos Aires Herald*. ngày 18 tháng 6 năm 2012. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2018. Truy cập ngày 27 tháng 9 năm 2018.
Bản vẽ thành Quảng Ngãi
**Thành cổ Quảng Ngãi**, còn gọi là **Cẩm thành** hay **thành Gấm**, là một thành lũy được xây dựng vào năm 1807 thời nhà Nguyễn ở Quảng Ngãi, Việt Nam. Thành cổ Quảng Ngãi là trong 29 thành được xây dựng ở thời nhà Nguyễn.

Trước năm 1945, thành được dùng làm trung tâm hành chính của nhà Nguyễn và của chính quyền thực dân Pháp. Năm 1947, thành đã bị Việt Minh thực hiện tiêu thổ kháng chiến phá hủy hoàn toàn. Cùng năm này, thực dân Pháp cũng đã lên núi Thiên Ấn và đốt cháy điện Thiên Ấn trong khuôn viên chùa Thiên Ấn. Thành cổ hiện chỉ còn dấu tích nằm phía trước khách sạn Ninh Thọ, thuộc khuôn viên quảng trường tỉnh Quảng Ngãi, cạnh một con đường nằm ở phía đông nam thị xã Quảng Ngãi trước đây.

Tên gọi
-------

Cẩm thành là cái tên xuất hiện ở thế kỷ 19, còn dùng để chỉ vùng Quảng Ngãi ngày nay, với trung tâm là thành cổ Quảng Ngãi. Có giả thuyết cho rằng cái tên này do Nguyễn Cư Trinh đặt ra nhưng cũng có giả thuyết khác. Cẩm có nghĩa là đẹp; vậy *Cẩm thành* có nghĩa là thành đẹp vì trong Quảng Ngãi thập nhị cảnh có nêu rõ 12 cảnh đẹp xứ Quảng  Lưu trữ 2008-05-18 tại Wayback Machine:

1. Thiên Ấn niêm hà
2. Long Đầu hí thủy
3. Thiên Bút phê vân
4. La Hà thạch trận
5. Thạch Bích tà dương
6. Hà Nhai vãn độ
7. An Hải sa bàn
8. Cổ Lũy cô thôn
9. Liên Trì dục nguyệt
10. Vu Sơn lộc trường
11. Vân Phong trúc vũ
12. Thạch Cơ điếu tẩu

Câu chuyện
----------

Vua Nguyễn Ánh (Gia Long) thật tinh tường khi chọn xây dựng thành Quảng Ngãi thay vì chọn vùng đất Phú Nhơn (tả ngạn sông Trà Khúc) trước đó, cách xa hơn là Châu Sa là lỵ sở của người Chăm và cũng là nơi đặt tam ty của Thừa tuyên Quảng Nam triều Lê. Thành Quảng Ngãi được xây dựng có bình đồ hình vuông cổng chính hướng về phía bắc (kinh thành Huế). Thành phố Quảng Ngãi hiện nay được xây dựng trên nền thành cổ.

Tham khảo
---------

1. ↑  "Cẩm Thành, ai đã đặt tên ?". Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2022.

Liên kết ngoài
--------------

* Web UBND tỉnh Quảng Ngãi Lưu trữ 2005-12-31 tại Wayback Machine
* Tìm hiểu về biểu tượng của tỉnh Quảng Ngãi Lưu trữ 2007-09-27 tại Wayback Machine
**Khăn rằn** là hình ảnh quen thuộc của người Việt sống ở đất Nam bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Chiếc khăn rằn cùng chiếc áo bà ba đã trở thành hình ảnh gần gũi với mọi người, như là một biểu tượng cho người phụ nữ đồng bằng sông Cửu Long cần cù, đáng yêu. Hình ảnh chiếc khăn rằn còn xuất hiện trong hình ảnh quân du kích Việt Nam.

Lịch sử
-------

Chiếc khăn đặc biệt được các chiến sĩ Quân đội Nhân dân Việt Nam đeo để nhận diện.

Khăn rằn có nguồn gốc từ người Việt ở Nam bộ trên vùng đất đồng bằng sông Cửu Long, nó đã được chuyển thành thứ trang phục đặc trưng của người Việt. Chiếc khăn rằn thường có hai màu đen và trắng hoặc nâu và trắng. Hai màu này đan chéo nhau, tạo thành ô vuông nhỏ, trải dài khắp mặt khăn và có lẽ các lằn ngang dọc ấy là gốc gác của tên gọi khăn rằn. Chiếc khăn rằn có chiều dài khoảng 1,2m, rộng chừng 40–50 cm, không cầu kỳ, sặc sỡ mà bình dị, đơn giản.

Bộ phận không rõ nó ra đời từ bao giờ, nhưng nó đã đồng hành cùng những con người thời khai hoang mở cõi phía Nam của Việt Nam.

Trước khi có sự du nhập của các loại trang phục từ phương Tây thì chiếc khăn rằn đóng vai trò chủ chốt trong lối ăn mặc của những người dân xứ này. Không chỉ người lao động lam lũ, mà cả những điền chủ, người giàu có cũng sử dụng nó. Không chỉ có phụ nữ, mà nam giới cũng sử dụng loại khăn này. Phụ nữ vắt gọn khăn trên đầu, còn đàn ông cột ngang trán, chừa hai đuôi khăn nhô lên đầu, nút khăn nằm ở phía trước. Khăn cũng được quàng trên cổ, một đầu thả trước ngực, một đầu thả sau lưng. Đôi khi hai đầu được buông xuôi xuống phía trước, đi với bộ quần áo bà ba làm nên nét đặc trưng rất duyên của cư dân Nam bộ.

Sử dụng
-------

Khăn rằn quấn ngang trán hoặc quanh cổ
* Nam giới khi làm việc đồng thường lấy khăn buộc ngang trán, lật ngửa hai đầu khăn đưa lên trời để ngăn mồ hôi không chảy xuống mặt mà cản trở công việc. Đến khi mệt, họ bước lên bờ đê, tìm gốc cây tựa lưng nghỉ mệt. Lúc này khăn mới được lột xuống để lau mồ hôi ở trán, ở mặt, ở cổ...
* Các cô gái trong khi cày cấy, hay gánh mạ trên đồng cũng thường quấn khăn ở cổ, nếu đổ mồ hôi thì sẵn có khăn lau ngay.
* Những người lớn tuổi thì sử dụng chiếc khăn rằn như là chiếc khăn không thể thiếu của mình trong mọi việc.

Giá trị
-------

Chiếc khăn rằn là nét đặc trưng riêng cho bản sắc văn hóa của người dân vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Ngày nay, chiếc khăn rằn còn được sử dụng rộng rãi trong đời sống giới trẻ, trở thành một biểu tượng của những chuyến đi, của sự xê dịch.

Tham khảo
---------

1. ↑  Stanley I. Kutler (1996) *Encyclopedia of the Vietnam War* ISBN 978-0-132-76932-7 "Note the black-and-white checked scarf in the background, an identifying symbol of the Viet Cong guerrilla"
2. ↑  "Vietcong NVA guerilla scarf". *www.vietnam-surplus.com*. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2023.
3. ↑  Huỳnh, Phương (2009). *TÌNH CÁCH NGƯỜI NÔNG DÂN NAM BỘ TRONG TIỂU THUYẾT HỒ BIỂU CHÁNH*. Trường Đại học Cần Thơ.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Khăn rằn***. |

* Vương Hồng Sển - Đất và người Nam Bộ - Nhà xuất bản Phương Nam.
Cầu thủ bóng đá người Mỹ

**Lê Trung Vinh** (sinh ngày 27 tháng 1 năm 2003) là một cầu thủ bóng đá người Việt Nam – Mỹ hiện đang thi đấu ở vị trí tiền vệ cánh trái cho câu lạc bộ Thành phố Hồ Chí Minh tại V.League 1.

Sự nghiệp thi đấu
-----------------

### Thành phố Hồ Chí Minh

Ngày 1 tháng 3 năm 2023, Lê Trung Vinh ký hợp đồng với câu lạc bộ Thành phố Hồ Chí Minh tại Giải bóng đá Vô địch Quốc gia Việt Nam nhưng chỉ được đăng kí thi đấu ở Cúp Quốc gia.

### Cho mượn tại Bà Rịa - Vũng Tàu

Vào ngày 13 tháng 6 năm 2023, anh gia nhập câu lạc bộ Bà Rịa – Vũng Tàu và thi đấu tại Giải Hạng Nhất Quốc gia do Thành phố Hồ Chí Minh mượn thủ môn Patrik Lê Giang từ câu lạc bộ Công an Hà Nội. Vì mỗi đội bóng tại V.League chỉ được đăng kí duy nhất một cầu thủ Việt kiều chưa có quốc tịch Việt Nam nên Lê Trung Vinh phải tạm chia tay đội bóng và chuyển sang khoác áo Bà Rịa – Vũng Tàu dưới dạng cho mượn. 

### Thành phố Hồ Chí Minh

Ngày 12 tháng 10 năm 2023, Lê Trung Vinh chính thức có quốc tịch Việt Nam.

Tham khảo
---------

1. ↑  "Lê Vinh Trung - VPF". *vpf.vn*.
2. ↑  "Cầu thủ Việt kiều lò Barcelona vừa về CLB TP.HCM tài năng thế nào?". thethaovanhoa.vn.
3. ↑  "Bóng đá Việt Nam chính thức sở hữu thần đồng Barca, HLV Troussier được 'tiếp lửa' dự World Cup 2026?". techz.vn.
**Khoai sâm** (danh pháp khoa học: ***Smallanthus sonchifolius***), hay còn gọi **cây yacón**, **địa tàng thiên**, **sâm đất**, là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Poepp.) H.Rob. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1978.

Cây Khoai sâm là loài cây trồng lâu năm có nguồn gốc Nam Mỹ, được trồng nhiều ở vùng Andes và di thực tới nhiều nơi khác trên thế giới như Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Nepal, Việt Nam. Nó được biết đến với thân rễ củ giòn, có vị ngọt đặc trưng. Cấu trúc và hương vị đã được mô tả như là một sự pha trộn dịch vị giữa một quả táo tươi và dưa hấu. Nó đã được giới thiệu vào thị trường nông sản và các cửa hàng thực phẩm thiên nhiên ở Mỹ.

Cây tạo ra hai loại rễ: rễ sinh trưởng và rễ tích trữ. Rễ sinh trưởng phát triển ngay dưới bề mặt đất và tạo ra các mầm sinh trưởng mới mà sẽ trở thành các bộ phận trên không của mùa sau. Phần rễ tích trữ lớn và ăn được nhìn như củ khoai lang, nên trong tiếng Việt cây được biết đến với tên gọi *khoai sâm*. Những rễ ăn được này có chứa fructo oligosaccharides (FOS – chất xơ hòa tan), tạo cho nó một hương vị ngọt ngào và làm cho Khoai sâm được khuyến cáo cao cho bệnh nhân tiểu đường.

Cây Khoai sâm có thể phát triển lên đến 2 mét chiều cao và ra hoa màu vàng,nhỏ,khó thấy ở cuối của mùa sinh trưởng của cây. Không giống như nhiều loại rau củ khác được thuần hóa bởi người Inca (ulluco, OCA), Yacón không mãn cảm với quang kỳ, và có thể sản xuất kinh doanh ở vùng nhiệt đới.

Củ sâm khoai với tỉ lệ cao fructo oligosaccharides (FOS – chất xơ hòa tan), có nghiên cứu cho biết Sâm khoai có đến 37% FOS theo trọng lượng khô. FOS là nguồn chất chống oxy hóa tự nhiên, giúp hạ đường huyết, cải thiện hoạt động của các loại vi khuẩn đường ruột có lợi và các tác dụng tốt khác trên đường tiêu hóa

Tại Việt Nam, có trồng tại Đức Trọng (Lâm Đồng), Bát Xát (Lào Cai), chế biến thực phẩm chức năng, phòng trị bệnh tiểu đường.

Hình ảnh
--------

* Tập tin:Smallanthus sonchifoliusRH. (3).jpg
* 
* 
*

Chú thích
---------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  The Plant List (2010). "*Smallanthus sonchifolius*". Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.

Tham khảo
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Yacón***. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikispecies** có thông tin sinh học về **Yacón** |
Vịnh Tokyo nhìn từ không gian
Vịnh Tokyo, (màu hồng) và eo biển Uraga (màu xanh)
**Vịnh Tokyo** (東京湾(Đông Kinh loan), *Tōkyō-wan*?) là một vịnh nước ở phía nam vùng Kantō của Nhật Bản. Tên cũ của vịnh là **vịnh Edo** (江戸湾(Giang Hộ loan), *Edo-wan*?).

Địa lý
------

Vịnh Tokyo thông ra biển ở phía nam bằng eo biển Uraga. Phía đông là bán đảo Bōsō (tỉnh Chiba) còn phía tây là bán đảo Miura (tỉnh Kanagawa). Có nơi định nghĩa chính xác hơn, cho rằng vịnh Tokyo là vịnh nước nằm phía bắc con đường thẳng giữa Mũi Kannon (観音崎(Quan Âm kì), *Kannon-zaki*?) bên Miura và Mũi Futsu (富津岬(Phú Tân giáp), *Futsu-misaki*?) bên Boso. Diện tích của vịnh Tokyo là 922 km².

Xét rộng hơn thì vịnh Tokyo bao gồm cả Eo biển Uraga, tăng diện tích lên thành 1320 km². Khu vực quanh vịnh Tokyo có đến 249 km² đất đai cấu tạo bằng cách nạo vét ven vịnh và bồi đắp thêm.

### Hải đảo

Hòn đảo tự nhiên duy nhất trên vịnh là **Đảo Khỉ** (猿島(Viên đảo), *Saru-shima*?), Yokosuka, Kanagawa. Ngoài ra có nhiều đảo nhỏ do con người đắp thêm dùng làm căn cứ hải quân vào thời kỳ Minh Trị và thời kỳ Đại Chính.

* Yumenoshima
* Odaiba
* Sarushima (đảo tự nhiên duy nhất)
* Đảo Heiwa ja:平和島
* Katsushima ja:勝島
* Đảo Showa Island ja:昭和島
* Đảo Keihin ja:京浜島
* Hakkeijima
* Higashi Ogijima ja:東扇島
* Sân bay quốc tế Tokyo

Phát triển
----------

Các cảng của Tokyo, Chiba, Kawasaki, Yokohama, và Yokosuka đều nằm trên vịnh Tokyo. Cảng Yokosuka có một căn cứ hải quân của Hoa Kỳ và Lực lượng Bảo vệ bờ biển Nhật Bản.

Ở bờ biển phía tây của vịnh Tokyo, giữa Tokyo và Yokohama, Vùng công nghiệp Keihin đã được phát triển từ thời kỳ Minh Trị. Nơi này được mở rộng thành Khu công nghiệp Keiyo dọc theo các bờ biển bắc và đông sau Thế chiến II.

Tuyến đường vượt biển Vịnh Tokyo nối giữa Kawasaki và Kisarazu; Phà Tokyo-Wan cũng nối qua eo biển Uraga giữa Kurihama (tại Yokosuka) và Kanaya (tại Futtsu bên phía Chiba).

Lịch sử
-------

Phi cơ Hoa Kỳ trên USS *Missouri* và vịnh Tokyo, 2 tháng 9 năm 1945
Vịnh Tokyo là nơi gặp gỡ của Phó Đề đốc Hải quân Hoa Kỳ là Matthew C. Perry trong cuộc thương thảo với Mạc phủ Tokugawa vào thập niên 1850, cũng như các cuộc giao thiệp Âu-Nhật trước cải cách Minh Trị.

Văn kiện Nhật Bản đầu hàng chấm dứt Thế chiến II được ký trên USS *Missouri* bỏ neo ngoài vịnh vào ngày 2 tháng 9 năm 1945.

Toàn cảnh phần phía bắc của vịnh Tokyo đối diện với Tokyo từ đảo Odaiba

Chú thích
---------

1. ↑  "Perry Ceremony Today; Japanese and U. S. Officials to Mark 100th Anniversary." *New York Times.* 14 tháng 7 năm 1953,

Tham khảo
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Vịnh Tokyo***. |
Các phương ngữ tiếng Thụy Điển Phần Lan.
**Tiếng Thụy Điển Phần Lan** (tiếng Thụy Điển: *finlandssvenska*, tiếng Phần Lan: *suomenruotsi*) là một thuật ngữ chung gọi tiếng Thụy Điển chuẩn và nhóm phương ngữ Thụy Điển có mối quan hệ chặt chẽ được nói ở Phần Lan bởi gần 300.000 người nói tiếng Thụy Điển ở Phần Lan sống tại miền Tây và Nam Phần Lan như ngôn ngữ đầu tiên. Nói chung, phương ngữ này (ngoài phương ngữ từ vùng Ostrobothnia) dễ thông hiểu đối với người Thụy Điển. Tiếng Thụy Điển chuẩn là chuẩn mực văn học ở Phần Lan. Tiếng Thụy Điển ở cả hai dạng chuẩn và Phần Lan là ngôn ngữ German Bắc, mặc dù cách phát âm khác nhau rất nhiều so với các ngôn ngữ German khác do ảnh hưởng của âm vị học tiếng Phần Lan[*cần dẫn nguồn*]. Kết quả là, trong khi nó chia sẻ gần như hoàn toàn sự thông hiểu lẫn nhau trong ngôn ngữ viết với tiếng Đan Mạch và tiếng Na Uy, tiếng Thụy Điển Phần Lan khác xa với tiếng Thụỵ Điển ở Scandinavia láng giềng hơn là các phương ngữ được nói ở Thụy Điển.

Lịch sử
-------

Tiếng Thụy Điển là ngôn ngữ chính thức duy nhất ở Phần Lan từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19. Năm 1863, tiếng Phần Lan có được địa vị bình đẳng và từ thời điểm đó bắt đầu chiếm ưu thế trong cuộc sống công cộng. Người nói tiếng Thụy Điển vẫn chủ yếu sống ở các khu vực ven biển ngoại vi. Do đô thị hóa, một tỷ lệ lớn người Phần Lan nói tiếng Thụy Điển cũng cư trú tại Helsinki và các thành phố lớn khác.

Phân bố
-------

Tiếng Thụy Điển là ngôn ngữ mẹ đẻ của khoảng 265.000 cư dân Phần Lan, đặc biệt là ở Österbotten (tiếng Phần Lan: Pohjanmaa), Egentliga (tiếng Phần Lan: Varsinais-Suomi) và Nyland (tiếng Phần Lan: Uusimaa) (5,1% dân số, tập trung) sống ở các đô thị ven biển). Do nhập cư từ nông thôn, các thành phố ven biển trở thành chủ yếu người Phần Lan. Trong vùng tự trị hành chính Åland, tiếng Thụy Điển là ngôn ngữ chính thức duy nhất và 94% cư dân nói như ngôn ngữ mẹ đẻ.

Xem thêm
--------

* iconCổng thông tin ngôn ngữ
* flagCổng thông tin Phần Lan

* Tiếng Thụy Điển Åland
* Người nói tiếng Thụy Điển ở Phần Lan
* Tiếng Thụy Điển Estonia
* Tiếng Thụy Điển Thụy Điển

Tham khảo
---------

1. ↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). "Archaic Finnish Swedish". *Glottolog*. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.

Liên kết ngoài
--------------

* SweDia - một bộ sưu tập các mẫu phương ngữ của Thụy Điển bao gồm tiếng Thụy Điển Phần Lan

| * x
* t
* s
Phần Lan Ngôn ngữ tại Phần Lan |
| --- |
| Ngôn ngữ chính thức | 
* Phần Lan
* Thụy Điển

 |
| Ngôn ngữ thiểu số | 
* Karelia
* Romani
	+ Kale Phần Lan
* Sami
	+ Bắc Sami
	+ Inari
	+ Skolt
* Tatar
	+ Tatar Mishar

 |
| Ngôn ngữ ký hiệu | 
* Ngôn ngữ ký hiệu Phần Lan
* Ngôn ngữ ký hiệu Phần Lan-Thụy Điển

 |
Bản sao tờ *Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.* tháng 6 năm 1618.
***Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.*** ("Sự kiện hiện tại từ Ý, Đức, v.v...") là tờ báo đầu tiên của Hà Lan. Nó bắt đầu xuất hiện ở Amsterdam vào tháng 6 năm 1618 thuộc dạng ấn phẩm xuất bản hàng tuần. Tờ *Courante* có thể được gọi là báo khổ rộng đầu tiên vì nó được phát hành dưới dạng khổ giấy. Trước đó, các tạp chí tin tức định kỳ là những tập sách nhỏ khổ một phần tư.

Bài báo đăng trên *Courante* không có ấn hiệu của nhà in hay nhà xuất bản. Các bài báo tương tự được xuất bản về sau cho thấy rằng có khả năng là do Joris Veseler ấn hành và được Caspar van Hilten xuất bản và biên tập. Giới nghiên cứu không biết chính xác niên đại xuất bản tờ báo này nhưng ngày tháng các bản tin cho thấy nó có thể được in trong khoảng thời gian từ ngày 14 đến ngày 18 tháng 6 năm 1618.

Từ *Courante* trong tiêu đề của ấn phẩm này và các ấn phẩm tin tức khác tiếp tục cung cấp từ *krant* trong tiếng Hà Lan cho tờ báo này (trước đây được đánh vần là *courant*, một cách viết vẫn được sử dụng trong tiêu đề của nhiều tờ báo Hà Lan).

Bản sao duy nhất còn sót lại của số đầu tiên tờ *Courante* là ở Thư viện Kungliga Biblioteket của Thụy Điển tại Stockholm. Các số sau này từ năm 1628 đến năm 1664 đều có thể được tìm thấy tại Thư viện Koninklijke Bibliotheek ở The Hague.

Tờ *Courante* xuất hiện cho đến khoảng năm 1672 và sau đó được sáp nhập với *Ordinarisse Middel-Weeckse Courant* và *Ordinaris Dingsdaegse Courant* thành tờ *Amsterdam Courant*, cuối cùng sáp nhập với tờ *De Telegraaf* vào năm 1903.

Tham khảo
---------

1. ↑  Nicoline van der Sijs (biên tập). "krant - (nieuwsblad)". *etymologiebank.nl*. Instituut voor de Nederlandse Taal.
2. ↑  "1618–1800 | Koninklijke Bibliotheek". Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 8 năm 2017.

Thư tịch
--------

* Dahl, F. (1946) Dutch corantos, 1618–1650 : a bibliography : illustrated with 334 facsimile reproductions of corantos printed 1618–1625, and an introductory essay on 17th century stop press news. Koninklijke Bibliotheek, The Hague.
* Morison, S. (1980) "The Origins of the Newspaper". In *Selected Essays on the History of Letter-Forms in Manuscript and Print*, (Ed, McKitterick, D.) Cambridge University Press, Cambridge.
* Morison, S. (1932) *The English Newspaper : Some Account of the Physical Development of Journals Printed in London Between 1622 & the Present Day*. Cambridge University Press, Cambridge.

Liên kết ngoài
--------------

* Xem các bản sao số hóa từ năm 1618 đến năm 1670 của *Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.* tại The European Library Historic Newspapers và Delpher
Agata Różańska (2016)
**Agata Różańska** (sinh ngày 3 tháng 10 năm 1968 tại Bydgoszcz, Ba Lan) là một nhà thiên văn học và nhà vật lý thiên văn người Ba Lan. Cô chuyên nghiên cứu các quá trình phát xạ trong các nguồn thiên văn học tia X.

Tiểu sử
-------

Agata Różańska khởi xướng việc nghiên cứu các vùng nhị pha xung quanh các lỗ đen siêu trọng ở trung tâm các thiên hà. Cô là thành viên của Hiệp hội Thiên văn Ba Lan, Liên đoàn Thiên văn Quốc tế và Hiệp hội Thiên văn châu Âu. Từ năm 2013, cô là thủ quỹ của Hiệp hội Thiên văn Ba Lan. Năm 2019, cô được bổ nhiệm làm thành viên Ủy ban Nghiên cứu Vệ tinh và Không gian của Viện Hàn lâm Khoa học Ba Lan nhiệm kỳ 2019–2022. Cô được bầu làm thành viên hội đồng của Hiệp hội Thiên văn châu Âu nhiệm kỳ 2020–2024.

Różańska chính thức nhận chức danh giáo sư vào năm 2020. Hiện tại, cô làm việc tại Trung tâm Thiên văn Nicolaus Copernicus, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Ba Lan ở thủ đô Warsaw.

Tham khảo
---------

1. ↑  Różańska, Agata (1 tháng 10 năm 2014). "Conditions for the Thermal Instability in the Galactic Centre Mini-spiral region". *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society*. **445** (4): 4385–4394. arXiv:1410.0397. doi:10.1093/mnras/stu2066.
2. ↑  "Members of the Space and Satellite Research Committee". *www.kbkis.pan.pl*. Truy cập ngày 2 tháng 1 năm 2021.
3. ↑  "EAS Council Members". *European Astronomical Society*. Truy cập ngày 2 tháng 1 năm 2021.
4. ↑  "Prof. Agata Różańska, "People of Science" database, Website about Polish Science". Truy cập ngày 2 tháng 1 năm 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Tiêu đề chuẩn Sửa dữ liệu tại Wikidata | 
* ISNI: 0000 0001 1167 9109
* ORCID: 0000-0002-5275-4096
* PLWABN: 9810679075805606
* VIAF: 162436756
* WorldCat Identities: viaf-162436756

 |
**Ống thông mũi** là một thiết bị được sử dụng để cung cấp oxy bổ sung hoặc tăng luồng khí cho bệnh nhân hoặc người cần trợ giúp hô hấp. Thiết bị này bao gồm một ống nhẹ, ở một đầu tách thành hai ngạnh được đặt trong lỗ mũi và từ đó hỗn hợp không khí và oxy chảy ra. Đầu kia của ống được kết nối với nguồn cung cấp oxy như máy tạo oxy cầm tay hoặc kết nối tường trong bệnh viện thông qua lưu lượng kế. Ống thông thường được gắn vào bệnh nhân bằng cách móc ống quanh tai bệnh nhân hoặc bằng dây chằng đầu. Hình thức sớm nhất và được sử dụng rộng rãi nhất của ống thông mũi dành cho người lớn đưa vào 1-5 lít oxy mỗi phút.

Ống thông mũi với các ngạnh nhỏ hơn dành cho trẻ sơ sinh hoặc trẻ sơ sinh có thể truyền ít hơn một lít mỗi phút. Tốc độ dòng chảy lên tới 60 lít không khí/oxy mỗi phút có thể được cung cấp thông qua ống thông mũi khoan rộng hơn.

Ống thông mũi được Wilfred Jones phát minh và được cấp bằng sáng chế vào năm 1949 bởi công ty của ông, BOC.

Ứng dụng
--------

### Bổ sung oxy

Ngạnh chia ống thông mũi
Một ống thông mũi thường được sử dụng bất cứ nơi nào cần một lượng nhỏ oxy bổ sung, mà không cần kiểm soát hô hấp cứng nhắc, chẳng hạn như trong liệu pháp oxy. Hầu hết các ống thông chỉ có thể cung cấp oxy ở tốc độ dòng chảy thấp, tối đa 5 lít mỗi phút. Tốc độ trên 5 l/phút có thể gây khó chịu cho bệnh nhân, làm khô đường mũi và có thể chảy máu mũi (chảy máu cam). Ngoài ra với tốc độ dòng chảy trên 6L/phút, dòng chảy tầng trở nên hỗn loạn và liệu pháp oxy được cung cấp chỉ có hiệu quả như cung cấp 5-6 L/phút.

Ống thông mũi thường được sử dụng ở bệnh nhân cao tuổi hoặc bệnh nhân có thể được hưởng lợi từ liệu pháp oxy nhưng không yêu cầu ống thông phải tự hô hấp. Những bệnh nhân này không cần oxy đến mức đeo mặt nạ không tái thở. Nó đặc biệt hữu ích ở những bệnh nhân bị co mạch có thể tác động tiêu cực đến tình trạng của họ, chẳng hạn như những người bị đột quỵ.

Tham khảo
---------

1. ↑  "Improvements in or relating to nasal inhalation apparatus". (Primary Source). *Espacenet*. The European Patent Organisation. Retrieved November 26, 2018.
**Agrogeology,** còn gọi là liên ngành nông học - khoáng chất**,** nghĩa là ngành nghiên cứu về nguồn gốc của các khoáng chất, và ứng dụng của chúng. Những khoáng chất này có tầm quan trọng đối với nông nghiệp và làm vườn, đặc biệt là liên quan đến độ phì nhiêu của đất và các thành phần phân bón. Những khoáng chất này thường là chất dinh dưỡng thực vật thiết yếu. Nông học cũng có thể được định nghĩa là ứng dụng của địa chất vào các vấn đề trong nông nghiệp, đặc biệt là liên quan đến năng suất và sức khỏe của đất. Lĩnh vực này là sự kết hợp của một vài lĩnh vực khác nhau, bao gồm địa chất, khoa học đất, nông học và hóa học. Mục tiêu tổng thể là thúc đẩy sản xuất nông nghiệp bằng cách sử dụng tài nguyên địa chất để cải thiện các khía cạnh hóa học và vật lý của đất.

Lịch sử
-------

Dự án nông học đầu tiên nhận được tài trợ lớn là dự án Tanzania-Canada (1989). Dự án này bắt đầu diễn ra ở miền nam Tanzania như một cách để hỗ trợ những người nông dân tăng khoáng chất cho đất bằng cách tìm kiếm và thử nghiệm các nguyên liệu thô địa phương. Tuy nhiên, việc sử dụng nguyên liệu thô làm phân bón là một thực tế có từ những năm 1800. Erling Bjarne Johnson là người đã phát hiện ra quá trình nitrophosphate trong những năm 1927-28.

Danh sách các nguyên liệu thô khác được sử dụng trong nông nghiệp
-----------------------------------------------------------------

* Apatit - một nguồn chính giải phóng phosphat chậm trong đất chua.
* Carbonate - chứa các vật liệu vôi được sử dụng để giải quyết các vấn đề về độ axit và độc tính liên quan trong đất.
* Malachit - hữu ích để điều chỉnh sự thiếu hụt độ đồng trong đất/.
* Scoria - hữu ích như một vật liệu phủ để bảo tồn nước trong đất và cung cấp giải phóng chất dinh dưỡng chậm.
* Zeolit - hữu ích trong việc bảo tồn nitơ và để giải phóng phosphor từ phản ứng cặp apatit, cũng làm tăng PH cho đất

Tại Việt Nam
------------

Agrogeology đang là ngành được giảng dạy tại một số trường đại học của Việt Nam, cung cấp nguồn nhân lực kỹ sư nông học cho các vùng chuyên canh về cây trồng và ngành nông nghiệp xuất khẩu, như Đà Lạt (tỉnh Lâm Đồng), vùng cà phê ở Tây Nguyên, vùng xuất khẩu gạo VietGap ở đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long, là hai vùng đồng bằng lớn nhất của Việt Nam. Hiện nay ngành Agrogeology cũng đang được chú ý tới nhiều hơn, khi Việt Nam cần tăng năng suất cho ngành nông nghiệp, nhưng diễn tích canh tác nông nghiệp thì ngày càng thu hẹp dần do vấn đề phát triển đô thị.

Xem thêm
--------

* Khoáng chất
* Hình thái học
* Chất dinh dưỡng cần thiết
* Vi chất dinh dưỡng

Tham khảo
---------

1. ↑  Chesworth, W. (1989). "Agrogeology in East Africa: the Tanzania-Canada project". *Journal of African Earth Sciences (And the Middle East)*. **9** (2): 357–362. Bibcode:1989JAfES...9..357C. doi:10.1016/0899-5362(89)90078-X.

Liên kết ngoài
--------------

* Cuốn sách đá cho cây trồng Lưu trữ 2017-09-14 tại Wayback Machine
* Trang web dự án
**Rekhetre** là một công chúa và cũng là vương hậu Ai Cập cổ đại thuộc nửa sau Vương triều thứ 4. Chồng bà chưa được tìm thấy trong bất kỳ nguồn nào, nhưng được cho là Pharaon Menkaure dù chưa có bằng chứng xác đáng.

Danh hiệu
---------

Reketre mang hai danh hiệu thường thấy của các vương hậu và công chúa thời kỳ này: *Người con gái do Đức vua sinh ra*, *Người trông thấy Horus và Seth* (ám chỉ Pharaon), *Nữ quân sư vĩ đại* và *Hôn thê của Đức vua* (tạm dịch từ các danh hiệu *King's Daughter (of His Body)*, *She who sees Horus and Set*, *Great Educatress*, *King's wife*).

Trong ngôi mộ của Kaemnefret, tư tế dâng lễ cho Reketre sau khi qua đời, thì Reketre được ghi là con gái của Pharaon Khafre.

Lăng mộ
-------

Reketre là chủ nhân của mastaba mang số hiệu G-8530 nằm ở trung tâm quần thể kim tự tháp Giza (phía đông Kim tự tháp Khafre). Ngôi lăng có kích thước lớn đáng kể, được xây từ những khối đá vôi trong vùng, được khai quật bởi Selim Hassan vào khoảng năm 1934–1935.

Phòng cất giữ thi hài được đẽo khắc hoàn toàn vào đá, kích thước khoảng 4 x 3,95 m. Bên trong đặt chiếc quách bằng đá vôi trắng không khắc chữ, quay hướng đông bắc. Đằng sau quách là một loại kệ dựng từ các khối đá vôi nhỏ. Nắp quách có hai tay cầm ở hai đầu, đặt hơi lệch so với vị trí gốc. Không có bất kỳ một vật thể gì được tìm thấy trong quách, nhưng có một xương cẳng chân bò đực nằm trên nắp quách. Trên đống đất đá ở phía tây nam quách có ít mẩu xương người và một phần của hộp sọ người, khả năng cao đó chính là phần còn sót lại từ thi hài của vương hậu Reketre. Ngoài ra, vài cổ vật như đĩa, lọ, bình bằng thạch cao tuyết hoa và đá vôi cũng được tìm thấy.

Tham khảo
---------

1. ↑  Grajetzki, Wolfram (2005). *Ancient Egyptian Queens: A Hieroglyphic Dictionary*. Luân Đôn: Golden House. tr. 13–14. ISBN 978-0-9547218-9-3.
2. ↑  Tyldesley, Joyce Ann (2006). *Chronicle of the Queens of Egypt: From Early Dynastic Times to the Death of Cleopatra*. Luân Đôn: Thames & Hudson. tr. 48. ISBN 978-0-500-05145-0.
3. ↑  Venning, Timothy (2023). *A Compendium of World Sovereigns: Volume I Ancient*. Luân Đôn: Taylor & Francis. tr. 19. ISBN 978-1-000-86850-0.
4. 1 2 3 4  Hassan, Selim (1950). *Excavations at Gîza 6: 1934-1935 (quyển 6, phần 3)* (PDF). Cairo. tr. 3–8.
Herrnhut (Sorbian: **Ochranow**; tiếng Séc: *Ochranov*) là một khu vực đô thị thuộc Hạt Görlitz phía đông bang Saxony, Đức. Herrnhut cũng là tên của thị trấn lớn nhất vùng.

Herrnhut tọa lạc trên đường Bundesstraße 178 và trên đường hỏa xa Löbau–Zittau. Herrnhut cách Löbau 10 km về phía đông nam, cách Zittau 15 km về hướng tây bắc, và cách Görlitz 25 km về hướng tây nam.

Đơn vị hành chính
-----------------

Khu đô thị Herrnhut hiện có 11 đơn vị hành chính:

* Herrnhut (thị trấn nguyên thủy)
* Ninive
* Ruppersdorf
* Schwan
* Friedensthal
* Strahwalde
* Euldorf
* Großhennersdorf
* Heuscheune
* Neundorf auf dem Eigen
* Schönbrunn

Dân số
------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Năm** | 1834 | 1871 | 1890 | 1910 | 1925 | 1939 | 1946 | 1950 | 1964 | 1990 | 2000 | 2010 |
| **Dân số** | 899 | 1092 | 1139 | 1364 | 1664 | 1627 | 2024 | 2025 | 1808 | 1754 | 2842 | 4963 |

Theo Nghị viện bang Saxon, năm 1777 Herrnhut có 76 căn hộ.

Đến giữa thế kỷ 19 dân số ở đây có hơn 1 000 người, sau Thế chiến thứ hai là hơn 2 000 người. Từ thập niên 1950, dân số ở đây bị giảm sút do sự thu hút nhân lực từ các công ty ở những vùng lân cận.

Huy hiệu
--------

Huy hiệu của Herrnhut được thiết kế với hai màu xanh và trắng, có hình tháp canh Altan trên đỉnh đồi Hutberg. Tên của đồi Hutburg (Đồi thức canh) gợi ý tên của khu định cư Moravian được thành lập năm 1722 trong lãnh địa của Zinzendorf để tiếp đón những người vì đức tin bị trục xuất khỏi xứ sở của họ. *Herrn* *Hut* nghĩa là "sự trông nom chăm sóc của Chúa".

Văn hóa
-------

Herrnhut có một nhà thờ và hai viện bảo tàng, trong đó có một bảo tàng lịch sử địa phương. Đó là trung tâm của Giáo hội Moravian, Unitas Fratrum, trong tiếng Đức *Brüder-Unität* hoặc *Brüdergemeine*. Trạm hỏa xa cũ của Herrnhut trên đường tuyến đường sắt Zittau-Löbau (đã hết sử dụng) nay là phòng trưng bày tranh.

Kinh tế
-------

Kinh tế của thị trấn phụ thuộc vào các hoạt động của giáo hội, giáo dục, du lịch và chế tạo, trong đó có ngành nghề đã hơn 150 năm chuyên sản xuất ngôi sao 26 cạnh, được gọi là Ngôi sao Giáng sinh Moravian, được dùng để treo trên cửa sổ hoặc cổng vòm, hàng hiên.

Hình ảnh
--------

* Herrnhut, năm 1765Herrnhut, năm 1765
* Nhà thờ HerrnhutNhà thờ Herrnhut
* Vogtshof Herrnhut - trụ sở Giáo hội MoravianVogtshof Herrnhut - trụ sở Giáo hội Moravian
* Ga hỏa xa Herrnhut, nay là phòng trưng bày tranhGa hỏa xa Herrnhut, nay là phòng trưng bày tranh
* Tượng Nikolaus Ludwig von Zinzendorf tại HerrnhutTượng Nikolaus Ludwig von Zinzendorf tại Herrnhut
* Nghĩa trang Herrnhut, thuộc Giáo hội Moravian, từ thế kỷ 18Nghĩa trang Herrnhut, thuộc Giáo hội Moravian, từ thế kỷ 18
* Ngôi sao Moravian trong khu chợ Giáng sinh tại DresdenNgôi sao Moravian trong khu chợ Giáng sinh tại Dresden

Chú thích
---------

1. ↑  *Digitales Historisches Ortsverzeichnis von Sachsen* Retrieved ngày 14 tháng 4 năm 2012

Liên kết ngoài
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikivoyage có cẩm nang du lịch về ***Herrnhut***. |

* Herrnhuter Sterne
* Evangelische Brüder Unität


|  |  |
| --- | --- |
|  | **Chủ đề Đức** |
**Oda Nobutaka** (織田信孝(Chức Điền Tín Hiếu), ***Oda Nobutaka***? 1558-1583) là một samurai và thành viên của gia tộc Oda. Ông được nhận làm con nuôi và trở thành tộc trưởng của gia tộc Kanbe thống trị vùng trung du tỉnh Ise và còn được gọi là *Kanbe Nobutaka* (神戸信孝) (*Thần Hộ Tín Hiếu*).

Nobutaka là con trai thứ ba của Oda Nobunaga và ông được gọi là *San Shichi* (三七) (*Tam Thất*) vì sinh ngày 7 tháng 3 theo hệ thống lịch cổ của Nhật. Mẹ ông là thiếp *Sakashi* (坂氏) (*Phản Thị*). Tương truyền, thực ra Nobutaka được sinh ra trước Oda Nobukatsu 20 ngày nhưng được báo muộn hơn cho Nobunaga và trở thành con trai thứ ba. Theo thuyết này, địa vị thấp của mẹ ông là một yếu tố quan trọng dẫn đến việc này.

Năm 1568, sau khi Nobunaga kiểm soát tỉnh Ise, Nobutaka được sắp xếp để trở thành người đứng đầu gia tộc Kanbe ở xung quanh lâu đài Kanbe ngày nay là, Suzuka, Mie. Anh trai ông, Nobukatsu năm sau đó trở thành con nuôi của gia tộc Kitabatake thống trị một vùng lớn hơn rất nhiều ở phía Nam tỉnh Ise. Theo những người truyền giáo thì Nobutaka tốt tính hơn anh trai Nobukatsu nhưng có vị trí thấp hơn và vai quản vùng đất ít hơn anh mình.

Năm 1582, Nobutaka được lệnh chỉ huy quân chống lại Shikoku và có những thuộc tướng như Niwa Nagahide và Tsuda Nobusumi, con trai của em Nobunaga là Nobuyuki. Nhưng khi quân đội đã sẵn sàng ở Sakai để ra biển, Nobunaga bị giết tại chùa Honnō-ji bởi Akechi Mitsuhide. Nobutaka quay trở lại và tại Osaka, giết Nobusumi vì đã cưới con gái của Mitsuhide và cha của Nobusumi, Oda Nobuyuki bị Nobunaga giết. Trong khi nghi ngờ của Nobutaka vẫn còn mù mờ, không có bằng chứng nào chứng tỏ có mối liên hệ giữa Nobusumi và Nobuyuki. Ở Tomida, tỉnh Settsu, Nobutaka gia nhập với quân của Hashiba Hideyoshi, người cũng trở lại, và giao chiến trong trận Yamazaki.

Dù đã hiện diện để báo thù cho cha mình, trong cuộc thảo luận để quyết định xem ai sẽ là người thừa kế tiếp theo của gia tộc Oda ở lâu đài Kiyosu, Nobutaka bị gạt ra ngoài cuộc thảo luận và Sanpōshi trở thành tộc trưởng gia tộc. Ông được nhận tỉnh Mino nơi anh trưởng, Oda Nobutada đã cai trị trước khi bị Mitsuhide giết, nhưng vẫn còn quá thấp so với hy vọng của ông. Ông sau đó liên minh với Shibata Katsuie và Takigawa Kazumasa để gây chiến với Hideyoshi, nhưng trong khi Nobutaka bị Nobukatsu bao vây ở lâu đài Gifu, Katsuie đại bại trong trận Shizugatake và Nobutaka đầu hàng.

Nobutaka được gửi tới Daimidoji ở Noma, thị trấn Chitano, tỉnh Owari nơi Minamoto no Yoshitomo đã bị ám sát vào cuối thời đại Heian. Dưới áp lực của Hideyoshi và Nobukatsu, ông phải tụ sát. Hai ngày, 19 tháng 6 và 21 tháng 6 được coi là ngày ông qua đời.

Bài thơ waka được ông làm trước khi chết là.

昔より主をば討つ身の間なれば
*Mukashi yori Aruji woba Utsu Minoma nareba*
報いを受けよ羽柴筑前
*Mukui wo Ukeyo Hashiba Chikuzen*
Đó là một bài thơ tràn đầy lòng căm thù, được dịch nghĩa là, "Ngươi đã giết người mà ngươi từng phục vụ, kami (thần) sẽ tiêu diệt ngươi, Hashiba Hideyoshi*.*

* Cổng thông tin Nhật Bản

Tham khảo
---------