|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Bài viết nàynằm trong loạt bàiLịch sử khoa học |

 |
| 
Nền tảng |
| Chung* Triết học toán học
* Xã hội học
* Thuật chép sử khoa học
* Ngụy khoa học
 |
| 
Theo thời kỳ |
| * Thời kỳ sơ khai
* Thời cổ đại
* Thời Hồi giáo thời trung cổ
* Thời kì Phục Hưng
* Cách mạng khoa học
* Lãng mạn khoa học
 |
| Khoa học tự nhiên |
| * Thiên văn học
* Sinh học
* Hóa học
* Địa chất học
* Vật lý học
* Toán học
* Đại số
* Hình học
 |
| * x
* t
* s
 |

Trong lịch sử khoa học, cuộc **cách mạng khoa học** là một giai đoạn phát sinh nhiều ý tưởng mới về vật lý, thiên văn học, sinh học, giải phẫu học con người, hóa học, và các ngành khoa học khác dẫn tới sự loại bỏ các chủ nghĩa học thuyết đã được đưa ra từ thời Hy Lạp cổ đại đến thời Trung cổ, và đặt nền móng cho khoa học hiện đại. Theo các học giả nổi tiếng, cách mạng khoa học bắt đầu từ việc xuất bản hai công trình làm thay đổi diện mạo của khoa học vào năm 1543 và tiếp tục ảnh hưởng cho đến cuối thế kỷ 17: công trình của Nicolaus Copernicus là *De revolutionibus orbium coelestium* (*On the Revolutions of the Heavenly Spheres*) và công trình của Andreas Vesalius *De humani corporis fabrica* (*On the Fabric of the Human body*).

Nhà triết học và sử gia Alexandre Koyré đã đặt ra thuật ngữ *scientific revolution* (*cách mạng khoa học*) vào năm 1939 để mô tả giai đoạn này.

Ý nghĩa của cách mạng khoa học
------------------------------

Làm sự biến đổi triệt để về chất của lực lượng sản xuất, biến khoa học kĩ thuật thành nhân tố chủ đạo của sự phát triển nền sản xuất xã hội, thành lực lượng sản xuất trực tiếp, dẫn đến sự biến đổi cách mạng trong cơ sở vật chất kĩ thuật của xã hội, trong tính chất và phân công lao động xã hội. CMKH - KT tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội, đòi hỏi ngày càng nâng cao trình độ học thức chuyên môn, trình độ văn hoá, tổ chức, làm thay đổi thói quen, tập tục lỗi thời; thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển kinh tế, văn hoá xã hội.

Cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại
------------------------------------

Bài chi tiết: Cách mạng khoa học - kỹ thuật
Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại được coi như bắt đầu giữa những năm 40 thế kỉ 20[*cần dẫn nguồn*]. Những phát minh trong khoa học - kĩ thuật cuối thế kỉ 19 đầu thế kỉ 20 là tiền đề của cuộc CMKH - KT hiện đại. Cuộc cách mạng trong giai đoạn này chủ yếu về công nghệ với sự ra đời của máy tính điện tử thế hệ mới được sử dụng trong mọi hoạt động kinh tế và đời sống xã hội, về vật liệu mới, về những dạng năng lượng mới và công nghệ sinh học, về phát triển tin học. Đặc trưng cơ bản của giai đoạn này: 

* Sự phát triển của ngành năng lượng mới.
* Những vật liệu mới cho phép đổi mới và chế tạo những máy móc mới, trong đó có các tên lửa cực mạnh mở ra kỉ nguyên vũ trụ.
* Cách mạng sinh học.
* Máy tính có thể làm hàng triệu đến vài tỉ phép tính trong một giây.

Việc áp dụng những công nghệ hoàn toàn mới đã tạo điều kiện cho sản xuất phát triển theo chiều sâu, giảm hẳn tiêu hao năng lượng và nguyên liệu, giảm tác hại cho môi trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ, thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của sản xuất. Trong giai đoạn trước, máy móc thay thế lao động cơ bắp; trong giai đoạn cách mạng tin học, máy tính làm nhiều chức năng của lao động trí óc. Một đặc điểm nổi bật của cuộc CMKH - KT ở giai đoạn này là nó diễn ra trên cơ sở những thành tựu của khoa học hiện đại, trên cơ sở kết hợp rất chặt chẽ khoa học và kĩ thuật, khoa học và sản xuất vật chất. Song song với việc đi sâu vào từng khoa học riêng lẻ là sự xuất hiện của những lý thuyết ngày càng bao trùm hơn, của càng nhiều khoa học cụ thể khác nhau, cho phép sử dụng các thành tựu của khoa học này phục vụ khoa học kia, dù các ngành khoa học có khi rất xa nhau. Cho nên ngày nay, sản xuất chịu ảnh hưởng không phải là của những ngành khoa học riêng biệt nữa. Các thành quả của sản xuất là sản phẩm của một phạm vi nghiên cứu rộng lớn, và ngày càng rộng lớn hơn, bao trùm không chỉ các ngành khoa học tự nhiên, kĩ thuật và công nghệ, mà còn cả các ngành khoa học xã hội nữa: kinh tế học, quản lý sản xuất, quản lý xã hội, xã hội học, tâm lý học xã hội, mĩ học sản xuất, dự báo tiến bộ xã hội và khoa học kĩ thuật.

Chú thích
---------

1. ↑  "Scientific Revolution" in *Encarta*. 2007.  Lưu trữ 2003-12-05 tại Wayback Machine
2. ↑  Shapin, Steven (1996). *The Scientific Revolution*.

* Cổng thông tin Khoa học
* Cổng thông tin Lịch sử