recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Barnens Regnskog** (rừng nhiệt đới của trẻ em) là một tổ chức phi lợi nhuận của Thụy Điển được thành lập vào năm 1987, dành riêng cho việc huy động vốn để bảo tồn rừng nhiệt đới. Tổ chức từ thiện này hỗ trợ các dự án bảo tồn tại Thái Lan, Guatemala, Belize, Costa Rica và Ecuador và đã góp phần giữ gìn 450 km² rừng nhiệt đới. Hoạt động gây quỹ đã được thực hiện ở Thụy Điển cũng như Đức và Hoa Kỳ.

Lịch sử
-------

Việc thành lập Barnens Regnskog được lấy cảm hứng từ việc gọi vốn cộng đồng của cậu học sinh tiểu học 9 tuổi là Roland Tiensuu và vợ chồng cô giáo của cậu là EHA Kern và Bernd Kern. Năm 1987, EHA Kern, trong khi giảng dạy tại Trường Fagerviks ở Sorunda (Nynäshamn), đã mời một nhà sinh vật học Mỹ để giảng dạy và nói chuyện với lớp học về khu bảo tồn Monteverde ở Costa Rica. Bài giảng đã đưa ra quang cảnh bị hủy diệt của rừng mưa nhiệt đới và đã để lại ấn tượng sâu sắc trong những đứa trẻ. Roland Tiensuu gợi ý rằng cậu và các bạn cùng lớp của mình nên gây quỹ cho chương trình mua đất của việc bảo tồn thiên nhiên Monteverde. Họ bắt đầu với việc bán bánh, giúp chương trình có đủ tiền để mua thêm bốn ha rừng nhiệt đới cho khu bảo tồn. Số tiền tiếp tục tăng lên bởi các trẻ em khác thông qua việc bán thẻ, tranh và thủ công mỹ nghệ. Ngay sau đó, hàng ngàn nhóm rừng nhiệt đới đã hình thành trong các trường học và nhà thờ trong khắp Thụy Điển và được sáp nhập với nhau thành tổ chức Barnens Regnskog.

Khu bảo tồn rừng nhiệt đới đầu tiên của Barnens Regnskog được thành lập vào năm 1989 tại Khu bảo tồn thiên nhiên Monteverde. Phần của tổ chức Barnens Regnskog trong khu này hiện nay rộng tới 300 km².

Giải thưởng
-----------

* Năm 1990, giải Âret Runt và giải thưởng sáng tạo xã hội của Svenska Dagbladet
* Năm 1991, giải Môi trường Goldman

Tham khảo
---------

1. 1 2  ""Eha Kern & Roland Tiensuu". Goldman Environmental Prize. Lấy ngày 12 tháng 8 năm 2016".
2. 1 2  ""Barnens regnskog gör skillnad". Nynämshamns Posten. Lấy ngày 12 tháng 8 năm 2016". Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 8 năm 2016. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2016.
3. ↑  "Polunin, Nicholas (5 Nov 2013). World Who Is Who and Does What in Environment and Conservation. Routledge. ISBN 9781134059454".
**Cung điện ở Lubostroń** (tiếng Ba Lan: *Pałac w Lubostroniu*) là một cung điện cổ điển có từ giai đoạn 1795-1800 ở làng Lubostroń, huyện Żniński, tỉnh Kujawsko-Pomorskie, Ba Lan.

Lịch sử hình thành
------------------

Trong giai đoạn giai đoạn 1795-1800, Cung điện ở Lubostroń được xây dựng theo trường phái cổ điển bởi một kiến trúc sư hàng đầu Ba Lan Stanisław Zawadzki. Fryderyk Skórzewski (một người yêu nghệ thuật) là người đã quyết định xây dựng cung điện này và giao dự án cho kiến trúc sư Stanisław Zawadzki. Theo phỏng đoán, Fryderyk Skórzewski muốn cung điện của mình giống với công trình Villa Rotonda nổi tiếng, được hoàn thành vào năm 1552 bởi kiến trúc sư người Ý Andrea Palladio.

Cung điện được bao quanh bởi một công viên cảnh quan rộng khoảng 40 ha, trải dài cho đến cánh rừng. Người thiết kế công viên là kiến trúc sư cảnh quan nổi tiếng Teichert. Bên cạnh cung điện chính còn có thêm một tòa nhà phụ theo chủ nghĩa cổ điển, một chuồng ngựa và một gian nhà để xe ngựa. Vào đêm ngày 2-3 tháng 8 năm 2017, một cơn bão đã phá huỷ gần 200 cây xanh trong công viên. Trong đó, các cơ sở phụ cũng bị ảnh hưởng.

Tham khảo
---------

1. ↑  Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne. Bydgoszcz 2004, str. 328-329
2. ↑  Zabytkowy park przy podbygoskim pałacu zostanie odtworzony
3. ↑  Burza w okolicach Bydgoszczy. Oto obraz zniszczeń
4. ↑  Pałac w Lubostroniu po burzy. 200 zniszczonych drzew

Thư mục
-------

* Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne. Bydgoszcz 2004, str. 328-329.
* *123 x Wielkopolska*. Poznań: WBP, 1995, s. 93-95. ISBN 83-85811-25-7.
**Chi Mã rạng** hay **chi Ba soi** (danh pháp khoa học: ***Macaranga***) là một chi lớn, bao gồm các loại cây thân gỗ của khu vực nhiệt đới Cựu thế giới, thuộc họ Đại kích (Euphorbiaceae) và là chi duy nhất của phân tông **Macaranginae**. Có nguồn gốc từ châu Phi, châu Á và châu Đại Dương, chi này bao gồm khoảng trên 300 loài khác nhau. Các loài thực vật này đáng chú ý vì khả năng tái định cư, nghĩa là chúng thuộc về nhóm thực vật có khả năng xuất hiện đầu tiên trên các vùng đất bị bỏ hoang.

*Macaranga peltata* từ Tây Ghats
Các loài trong chi *Macaranga* bị ấu trùng của một số loài thuộc bộ Cánh vẩy (Lepidoptera) phá hại, chẳng hạn như *Endoclita malabaricus*.

Chi *Macaranga* về mặt hình thái học đã thích nghi với vỏ thân cây mỏng để tạo ra domatia (nhà ở) cho các loài kiến từ chi Crematogaster, và các loài kiến này lại bảo vệ cho cây không bị các loài động vật khác phá hại.

Danh sách loài
--------------

*Macaranga acerifolia*  

*Macaranga capensis*  

*Macaranga denticulata*  

*Macaranga indica*  

*Macaranga mappa*  

*Macaranga tanarius*  

*Macaranga trichocarpa*  

*Macaranga triloba*  

v.v

Sử dụng
-------

Nhựa gôm Macaranga, một loại nhựa màu đỏ, thu được từ cây mã rạng Ấn Độ (*Macaranga indica*).

Đồng nghĩa
----------

Các tên gọi sau đây là đồng nghĩa của chi này:

* ***Adenoceras*** Rchb.f. & Zoll. cũ Baill.
* ***Mappa*** A.Juss
* ***Mecostylis*** Kurz cũ Teijsm. & Binn.
* ***Pachystemon*** Blume
* ***Panopia*** Noronha cũ Thouars
* ***Phocea*** Seem.
* ***Tanarius*** Kuntze

Chú thích
---------

1. ↑  The Plant List (2010). "*Macaranga*". Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
2. ↑  Heil M. B. Fiala, K. E. Linsenmair, G. Zotz, P. Menke và U. Maschwitz. 1997. Food body production in Macaranga triloba (Euphorbiaceae): A plant investment in anti-herbivore defense via symbiotic ant partners. Journal of Ecology 85:847 – 861.

Liên kết ngoài
--------------

* Tư liệu liên quan tới Macaranga tại Wikimedia Commons
* Dữ liệu liên quan tới Macaranga tại Wikispecies
**Chippenham Park** là một câu lạc bộ bóng đá Anh tọa lạc ở Chippenham, Wiltshire, đang thi đấu ở Western Football League Division One, nằm ở cấp độ 10 của hệ thống các giải bóng đá Anh.

Lịch sử
-------

Đội bóng được thành lập năm 2012 bởi Chippenham Town FC. Ý tưởng này được khuyến khích bởi hàng nghìn trẻ em chơi bóng ở địa phương là một cách để có thể tham dự hệ thống giải bóng đá Anh thông qua đội trẻ, đến U18, tiếp theo là đội Park, sau đó là Chippenham Town và hơn nữa.

Mùa giải 2012–13 chứng kiến đội bóng bắt đầu thi đấu ở Wiltshire Football League Premier Division. Họ có một mùa giải rất thành công, nhiều tuần lần đứng đầu bảng xếp hạng nhưng cuối cùng lại xếp vị trí thứ 3. Do kết thúc ở top 5 nên họ được quyền thăng hạng Western League.

Ngày 24 tháng 5 năm 2013, đề nghị của họ được chấp nhận và đội bóng lên thi đấu ở Western League Division One.

Mùa giải 2013–14, CLB lần đầu tiên tham dự FA Vase. Chippenham Town từng vào đến chung kết giải đấu này vào năm 2000 và Park cũng được hy vọng sẽ lặp lại thành tích đó.

Cũng trong năm 2012, Chippenham Park Dự bị được thành lập và thi đấu ở Wiltshire Football League Division One. Đội bóng có tên FC Chippenham Youth.

Màu sắc và trang phục
---------------------

CLB thi đấu với màu sắc tương tự với Chippenham Town, áo, quần, tất màu xanh dương hoàng gia.

Sân vận động
------------

Chippenham Park chơi trên sân nhà Hardenhuish Park, Bristol Road, Chippenham, Wiltshire, SN14 6LR.

Tham khảo
---------

1. ↑  "FOOTBALL: Chippenham Park to join Toolstation League (From The Wiltshire Gazette and Herald)". Gazetteandherald.co.uk. ngày 24 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 24 tháng 7 năm 2013.
2. ↑

Liên kết ngoài
--------------

* Trang web chính thức
* Official Twitter Page
* Former Youtube Channel
* BBC Wiltshire Lưu trữ 2005-09-28 tại Wayback Machine – News reports from BBC Wiltshire

Bản mẫu:Western League One
***Baldwinella vivanus***, thường được gọi là **Red Barbier** trong tiếng Anh, là một loài cá biển thuộc chi *Baldwinella* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1885.

Phân bố và môi trường sống
--------------------------

*B. vivanus* có phạm vi phân bố khá rộng rãi ở vùng biển Tây Đại Tây Dương. Chúng được tìm thấy từ bang Delaware dọc theo bờ biển phía đông Hoa Kỳ xuống khắp vịnh Mexico, ngoại trừ Cuba (đông nam vịnh Mexico). Ở biển Caribe, dọc theo Trung Mỹ và Nam Mỹ, từ Mexico đến tận cực nam Brazil. Loài này bơi thành đàn lớn, xuất hiện xung quanh các rạn san hô (nhất là của chi *Oculina*) và đá ngầm ở độ sâu khoảng từ 20 đến 610 m.

Mô tả
-----

*B. vivanus* trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận tới khoảng 25 cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Phần sau của hàm trên lộ ra khi chúng ngậm miệng; răng nanh ở phía trước miệng. Đầu nhọn, ngắn, mắt to. Thân trên và đầu màu đỏ hồng; phần thân còn lại màu hồng nhạt. Đầu có 2 sọc vàng trên má: một sọc từ sau mắt đến rìa mang và một sọc từ phía trước môi trên băng xuống vùng dưới mắt đến gốc vây ngực. Vây lưng màu hồng ở cá mái; màu hoa cà ở cá đực. Vây hậu môn màu vàng ở cá đực; màu nâu lục lốm đốm ở cá mái. Đuôi hồng, xẻ thùy nhọn, thùy màu vàng ở cá mái và màu tím nhạt ở cá đực. Vây bụng dài, màu hồng ở cá mái và màu đỏ đậm ở cá đực.

Số gai ở vây lưng: 10 (gai thứ 3 dài nhất); Số tia vây mềm ở vây lưng: 13 - 14; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8 - 9; Số tia vây mềm ở vây ngực: 16 - 21; Số vảy đường bên: 44 - 53; Số lược mang: 36 - 43.

Thức ăn của *B. vivanus* là các loài sinh vật phù du và động vật giáp xác. Loài này đôi khi được đánh bắt nhằm mục đích thương mại cá cảnh.

Chú thích
---------

1. 1 2  "*Baldwinella vivanus*". *Sách Đỏ IUCN*.
2. ↑  "*Baldwinella vivanus* (Jordan & Swain, 1885)". *FishBase*.
3. 1 2  "Species: Baldwinella vivanus, Red barbier". *biogeodb.stri.si.edu*.
***Cratinus agassizii***, thường được gọi là **cá mú vây chỉ Graery**, là loài cá biển duy nhất thuộc chi ***Cratinus*** trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1878.

Phân bố và môi trường sống
--------------------------

*C. agassizii* có phạm vi phân bố nhỏ hẹp ở vùng biển Đông Nam Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy từ miền nam Ecuador đến miền bắc Peru, bao gồm Quần đảo Galapagos ngoài khơi. *C. agassizii* sinh sống trong các khu rừng ngập mặn và trong các vịnh nhỏ ở vùng đáy cát và đá tảng, độ sâu khoảng từ 25 m trở lại. Nó thỉnh thoảng được nhìn thấy xung quanh các rạn đá ngầm.

Cá con *C. agassizii* thường được tìm thấy ở các khu rừng ngập mặn, một môi trường sống đang bị đe dọa bởi sự khai thác và phát triển khu vực ven biển ở nhiều vùng dọc theo Đông Thái Bình Dương. Các khảo sát cho thấy việc suy giảm rừng ngập mặn đã khiến một số loài cá bị tuyệt chủng. *C. agassizii* cũng là loài có giá trị và tầm quan trọng trong nghề chài lưới. Chúng dễ bị tận diệt do sống ở vùng nước tương đối nông và gần bờ. Ở Galapagos, loài này bị đánh bắt rất nhiều, và nó thường xuyên xuất hiện ở các chợ cá ở Peru và Ecuador. *C. agassizii* hiện được xếp vào danh sách Loài sắp bị đe dọa.

Mô tả
-----

*C. agassizii* trưởng thành có kích thước lớn nhất là khoảng 60 cm. Cơ thể thuôn dài, đầu dài và nhọn, miệng rộng. Thân màu nâu xám; bụng nhạt màu hơn; vây ngực và gai vây lưng vươn dài màu nâu đỏ; đôi khi có 6 - 7 sọc đen mờ ở bên thân.

Số gai ở vây lưng: 10 (gai thứ 3 đến thứ 5 vươn dài, đôi khi cả gai thứ 6 và 7); Số tia vây mềm ở vây lưng: 13; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 7; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây mềm ở vây bụng: 5; Số tia vây mềm ở vây ngực: 19.

Thức ăn của *C. agassizii* có lẽ là các loài động vật giáp xác và sinh vật phù du.

Chú thích
---------

1. 1 2  "Cratinus agassizii". *Sách Đỏ IUCN*.
2. 1 2  "*Cratinus agassizii* (Steindachner, 1878)". *FishBase*.
3. 1 2  "Species: Cratinus agassizii, Grey threadfin sea-bass". *biogeodg.stri.si.edu*.
**Chi Hồ tiêu** (danh pháp khoa học: ***Piper***) là một chi quan trọng về kinh tế và sinh thái học trong họ Hồ tiêu (Piperaceae) bao gồm khoảng 1.000 – 2.000 loài cây thân bụi, thân thảo và cây dây leo, nhiều loài trong số đó là những loài cơ bản trong nơi sinh trưởng nguyên thủy của chúng, trong khi các loài khác là các loài xâm lấn chính trong các khu vực mà chúng được đưa vào. Chi này chứa các loài thích hợp cho việc nghiên cứu lịch sử tự nhiên, hóa học các sản phẩm tự nhiên, sinh thái cộng đồng và sinh học tiến hóa. Sự đa dạng của chi này giành được sự quan tâm trong nghiên cứu và tìm hiểu sự tiến hóa của thực vật.

Các loài thuộc chi Hồ tiêu có sự phân bổ rộng khắp vùng nhiệt đới, và là loại thực vật phổ biến nhất trong các tầng thấp của các từng mưa nhiệt đới vùng đất thấp, nhưng cũng có thể có mặt tại các khoảng rừng trống và ở các cao độ lớn, chẳng hạn các rừng mây; một loài (*P. kadsura* ở miền nam Nhật Bản và phần xa nhất về phía nam của Hàn Quốc) là loài thuộc vùng cận nhiệt đới và có thể chịu được sương giá nhẹ trong mùa đông. Các loài cây thuộc chi này là thực vật chủ yếu tại các khu vực mà người ta tìm thấy chúng.

*Piper* là chi mẫu cho các nghiên cứu trong sinh thái học và sinh học tiến hóa. Sự đa dạng và tầm quan trọng sinh thái của chi này làm cho nó là ứng cử viên sáng giá trong các nghiên cứu thuộc các lĩnh vực trên, mặc dù một điều không gây ngạc nhiên là phần lớn các nghiên cứu đều tập trung vào tầm quan trọng kinh tế của loài *P. nigrum* (hồ tiêu), *P. methysticum* (ca va) và *P. betle* (trầu không).

Một số loài kiến (bắt buộc hoặc không bắt buộc phải có) được tìm thấy sinh sống trên một số loài *Piper* có ảnh hưởng mạnh đối với sự phát triển của chúng, làm cho chúng trở thành một hệ thống lý tưởng cho các nghiên cứu về tiến hóa của sự cộng sinh và các ảnh hưởng của sự hỗ sinh đối với các cộng đồng sinh vật.

Một số loài
* *Piper arboreum*
* *Piper auritum* hay *Piper sanctum* hồ tiêu Mexico
* *Piper betle* Trầu không
* *Piper bonii*
* *Piper consanguineum*
* *Piper cenocladum* Hồ tiêu kiến
* *Piper cubeba* Hồ tiêu thuốc
* *Piper decurrens*
* *Piper grande*
* *Piper guineense* Hồ tiêu Benin
* *Piper imperiale* Hồ tiêu Mali
* *Piper sarmentosum* Lá lốt = *Piper lolot*
* *Piper longum* Hồ tiêu dài
* *Piper magnificum* Hồ tiêu sơn
* *Piper metanum*
* *Piper methysticum* Ca va
* *Piper nigrum* Hồ tiêu đen (còn có thể gọi là hồ tiêu trắng, hồ tiêu lục, tùy theo màu sắc của hạt thương phẩm)
* *Piper orizabanum*
* *Piper positum*
* *Piper retrofractum*
* *Piper rubribaccum*
* *Piper rubrum*
* *Piper sylvaticum* Hồ tiêu dài miền núi
* *Piper unguiculatum*

Tham khảo
---------

* Dyer, L.A. và A.N. Palmer. 2004. *Piper: A model genus for studies of evolution, chemical ecology, and trophic interactions*. Kluwer Academic Publishers, Boston. ISBN 0-306-48498-6

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Chi Hồ tiêu***. |
**Christine "Christie" Anyakun** là một vận động viên chạy bộ đường dài trung bình đã nghỉ hưu người Uganda. Cô đã giành huy chương vàng trong 800 mét tại Đại hội Thể thao toàn châu Phi năm 1973 ở Lagos, lần đầu tiên 800 m được tranh tài tại Thế vận hội toàn châu Phi. Cô cũng là người chiến thắng Giải vô địch Đông Phi năm 1972 ở nội dung 800m nữ.

Năm 1971, Anyakun đã tới Đại học Duke để thi đấu trong cuộc họp quốc tế khai mạc (và duy nhất) Pan Phi-USA, nơi đưa Châu Phi chống lại Mỹ trong một sự kiện chấm điểm dựa trên đội để làm từ thiện. Cô đã hoàn thành cuối cùng trong trận chung kết 800m của mình, sau người chiến thắng Mary Decker, trong thời gian 2: 24,43.

Anyakun là một thành viên của Cảnh sát Quốc gia Uganda, là một phần của Dịch vụ Nhà tù ở Uganda.

Tham khảo
---------

1. ↑  Dakar, Senegal (5 tháng 8 năm 1973). "Drums fail to deter Yanks". *Independent Press-Telegram*. Truy cập ngày 13 tháng 7 năm 2019.
2. ↑  Hassan Badru Zziwa (26 tháng 8 năm 2012). "Kiprotich glory and how forces transformed Ugandan sport".
**Chiều cao địa thế năng** hoặc **cao độ địa thế năng** là tọa độ dọc được tham chiếu đến mực nước biển trung bình của Trái đất, một sự điều chỉnh đối với chiều cao hình học (cao độ trên mực nước biển trung bình) để giải thích cho sự thay đổi của trọng lực theo vĩ độ và cao độ. Do đó, nó có thể được coi là "chiều cao được điều chỉnh bằng hấp dẫn".

Định nghĩa
----------

Ở độ cao *h*, **địa thế năng** được định nghĩa là:

{\displaystyle \Phi (h)=\int \_{0}^{h}g(\phi ,z)\,dz\,,}
với {\displaystyle g(\phi ,z)} là gia tốc hấp dẫn, \phi  là vĩ độ và z là độ cao hình học. Do đó, địa thế năng là thế năng hấp dẫn trên mỗi đơn vị khối lượng ở độ cao *h* đó.

**Chiều cao địa thế năng** là:

{\displaystyle {Z\_{g}}(h)={\frac {\Phi (h)}{g\_{0}}}\,,}
chuẩn hóa địa thế năng theo *g0* là gia tốc trọng lực tiêu chuẩn ở mực nước biển trung bình.

Sử dụng
-------

Phân tích chiều cao địa thế năng trên Mô hình Quy mô trung bình Bắc Mỹ (NAM) ở 500 hPa.
Các ngành khoa học địa vật lý như khí tượng học thường thích biểu thị lực độ dốc áp suất ngang như là độ dốc (gradient) của địa thế năng dọc theo bề mặt áp suất không đổi, bởi vì khi đó nó có các tính chất của một lực bảo toàn. Ví dụ, các phương trình nguyên thủy mà các mô hình dự báo thời tiết giải quyết sử dụng áp suất thủy tĩnh làm tung độ và biểu diễn các độ dốc của các bề mặt áp suất đó theo chiều cao địa thế năng.

Một biểu đồ về chiều cao địa thế năng cho một mức áp suất duy nhất trong khí quyển cho thấy các vùng lõm và vùng lồi (cao và thấp) thường thấy trên các biểu đồ thượng tầng khí quyển. Độ dày địa thế năng giữa các mức áp suất - chẳng hạn chênh lệch chiều cao địa thế năng 850 hPa và 1000 hPa - tỷ lệ thuận với nhiệt độ ảo trung bình trong lớp đó. Các đường đồng mức chiều cao địa thế năng có thể được sử dụng để tính toán gió địa chuyển, với tốc độ nhanh hơn khi các đường đồng mức nằm sát nhau hơn và tiếp tuyến với các đường đồng mức chiều cao địa thế năng.

Cục Thời tiết Quốc gia Hoa Kỳ định nghĩa chiều cao địa thế năng như sau:

> "... gần bằng chiều cao trên mực nước biển của một mức áp suất. Ví dụ: nếu một trạm báo cáo rằng chiều cao 500 mb [tức là millibar] tại vị trí của nó là 5.600 m, điều đó có nghĩa là mặt bằng khí quyển qua trạm đó mà tại đó có áp suất khí quyển bằng 500 mb thì có chiều cao là 5.600 mét trên mực nước biển. Đây là chiều cao ước tính dựa trên các dữ liệu nhiệt độ và áp suất."
> 
>

Xem thêm
--------

* Mô hình khí quyển
* Độ cao trên mực nước biển trung bình

Tham khảo
---------

1. ↑  "NASA Technical Report R-459: Defining Constants, Equations, and Abbreviated Tables of the 1976 Standard Atmosphere" (PDF).
2. ↑  "Height". *NOAA's National Weather Service Glossary*. NOAA National Weather Service. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2012.

Đọc thêm
--------

* Hofmann-Wellenhof B. & Moritz H. "Physical Geodesy", 2005. ISBN 3-211-23584-1
* Eskinazi S. "Fluid Mechanics and Thermodynamics of our Environment", 1975. ISBN 0-12-242540-5

Liên kết ngoài
--------------

* Tư liệu liên quan tới Chiều cao địa thế năng tại Wikimedia Commons
**Christopher Ryan** "**Chris**" **Hardwick** (23/11/1971) là một diễn viên, diễn viên hài, nhà văn, nhạc sĩ, diễn viên lồng tiếng người Mỹ. Anh được biết đến nhiều nhất với diễn xuất vai Mike Phirman trong Hard 'n Phirm, dẫn chương trình *Singled Out*, *Wired Science*, *Web Soup*, và *The Nerdist Podcast*, hiện là người lồng tiếng Otis trong *Back at the Barnyard*.

Thời trẻ
--------

Hardwick sinh ở Louisville, Kentucky, là con trai của cựu tuyển thủ bowling chuyên nghiệp Billy Hardwick và Sharon Hills, một nhân viên bất động sản ở Pasadena, California. Anh được đặt tên theo Chris Schenkel. Anh lớn lên ở Tennessee, theo học trường K-12 St. Benedict at Auburndale, sau đó học Trường phổ thông trung học Regis Jesuit ở Colorado, và sau dó là Trường trung học Loyola.

Hardwick học triết học tại UCLA, nơi anh là một thành viên của Hội nam sinh Chi Phi lúc học năm đầu. Hardwick là bạn cùng phòng với Wil Wheaton một thời gian. Họ đã gặp nhau trong một sô diễn *Arachnophobia* trong Burbank, California.

Tham khảo
---------

1. ↑  Silberman, Stephen M. (ngày 30 tháng 9 năm 1996). In Their Own Prime Time. *People*
2. ↑  Chris Hardwick (ngày 20 tháng 10 năm 2008), *Technology's Gutterball*, 16–11, Wired magazine, truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2010
3. 1 2  "Nerdist Podcast 90". Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 4 năm 2012. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2012.
4. ↑  Schools for Chris Hardwick, search for "Chris Hardwick's Schools"
5. 1 2  "Nerdist Podcast 63 with Wil Wheaton, 8 minute mark". Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 1 năm 2013. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2012.
6. ↑  Wheaton, Wil (ngày 2 tháng 9 năm 2001). "WIL WHEATON dot NET: 1.5: Nimrod's Son". Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2011.
***Chelidoperca maculicauda*** là một loài cá biển thuộc chi *Chelidoperca* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2013.

Phân bố và môi trường sống
--------------------------

*C. maculicauda* có phạm vi phân bố rải rác ở Tây Ấn Độ Dương. Loài này trước đây được mô tả dựa trên 3 mẫu vật thu thập ngoài khơi Kerala, Đông Nam Ấn Độ. *C. maculicauda* sống ở độ sâu khoảng từ 180 đến 320 m. Không có thông tin về môi trường sống của loài này tính tới hiện tại.

Vào năm 2016, *C. maculicauda* được phát hiện thêm tại vịnh Aden và tại vịnh Oman.

Mô tả
-----

Chiều dài lớn nhất đo được ở những mẫu vật của *C. maculicauda* là 13 cm. Cơ thể thuôn dài. Đầu và thân có màu đỏ hồng; bụng trắng. Cơ thể có các sọc màu đỏ với các mảng đốm trắng. Viền màu đỏ trên vây hậu môn. Má, mang và các vây có các vệt đốm vàng. Có một đốm nhỏ màu xám ở nửa trên và các đốm trắng xanh ở nửa dưới của vây đuôi.

Số gai ở vây lưng: 10 (gai thứ 4 dài nhất); Số tia vây mềm ở vây lưng: 10 (tia thứ 7 dài nhất); Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 6; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây mềm ở vây bụng: 5; Số tia vây mềm ở vây ngực: 15; Số vảy đường bên: 42; Số lược mang: 12; Số đốt sống: 23.

Thức ăn của *C. maculicauda* có lẽ là các loài động vật giáp xác và sinh vật phù du.

Chú thích
---------

1. 1 2 3  K. K. Bineesh & K. V. Akhilesh (2013), *Chelidoperca maculicauda,* a new species of perchlet (Teleostei: Serranidae) from the Arabian Sea Lưu trữ 2019-12-21 tại Wayback Machine, *aqua, International Journal of Ichthyology* **19** (2): 71 – 78.
2. ↑  "*Chelidoperca maculicauda*". *Sách Đỏ IUCN*.
3. ↑  "*Chelidoperca maculicauda* Bineesh & Akhilesh, 2013". *FishBase*.
4. ↑  Mizuki Matsunuma (2016), Records of *Chelidoperca maculicauda* and *C. occipitalis* (Serranidae) from the Arabian Sea, with Comments on Diagnostic Characters, *Species Diversity* **21**: 161 – 170.
**Cristina Peri Rossi** là một tiểu thuyết gia, nhà thơ, dịch giả và tác giả truyện ngắn người Uruguay.

Bà được coi là một ngôi sáng hàng đầu trong những năm 1960 của thời kỳ tiểu thuyết Mỹ Latinh sau khi đã viết hơn 37 tác phẩm.

Đời sống
--------

Bà sinh ra ở Montevideo, Uruguay nhưng bị đày tại đây năm 1972 và chuyển đến Tây Ban Nha, sau đó bà trở thành công dân năm 1975. Năm 2015, bà sống ở Barcelona, tiếp tục viết tiểu thuyết và làm báo tại đây. Bà học tại Đại học Cộng hòa.

Báo chí
-------

Cristina Peri Rossi hoạt động nghề nhà báo và nhà bình luận chính trị ở Barcelona. Bà từng là một nhà báo cho đài phát thanh Catalunya Radio tại nhà ga Catalan. Bà bị sa thải ngay vào tháng 10 năm 2007 vì được cáo buộc là "đàn áp ngôn ngữ", bà đã nói tiếng Tây Ban Nha thay vì tiếng Catalan. Bà sau đó đăng một bài viết để phản đối việc này.

Bà nổi tiếng với sự bảo vệ tự do dân sự và tự do ngôn luận. Bà từ lâu đã ủng hộ hôn nhân đồng tính và muốn người Tây Ban Nha công nhận nó.

Trong một bài báo của El Mundo vào tháng 3 năm 2006, bàô đã lên tiếng chống lại sự trỗi dậy của chủ nghĩa cực đoan tôn giáo ở châu Âu, cụ thể xảy ra sau Vụ việc phim hoạt hình Đan Mạch.. Trong bài báo,bà đã bày tỏ sự ủng hộ của mìnhđối với tuyên ngôn Cùng nhau đối mặt với chủ nghĩa toàn trị mới, được xuất bản trên tờ tuần báo Pháp Charlie Hebdo vào tháng 3 năm 2006.

Peri Rossi duy trì một trang web tại

Tham khảo
---------

1. ↑  "Archived copy". Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 27 tháng 8 năm 2012.Quản lý CS1: bản lưu trữ là tiêu đề (liên kết)
2. ↑  "Peri Rossi acusa Catalunya Ràdio de persecución lingüística · Actualidad · Diario Ibérico · La otra visión de España". Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2019.
3. ↑  http://www.indiana.edu/~madweb/s4112005/compositionguides/extramatsforfinal/sexuality/matrimoniogay/Cristina%20Peri-Rossi-%20Ventajas%20del%20matrimonio%20homose
4. ↑  "Contra el Totalitarismo islámico", Cristina Peri Rossi, 14 tháng 3 năm 2006:

Liên kết ngoài
--------------

* Trang web chính thức bằng tiếng Tây Ban Nha
* Cristinaperirossi.org (Trang web không chính thức bằng tiếng Anh)
* Hồ sơ tại escritoras.com (Google dịch)
* Toàn văn câu chuyện ngắn "Tin đồn" của bàô tại WordsWithoutBnings.org
Về các loài cây cũng được gọi là tu hú, xem bài chi Tử châu. Về giống vải tu hú, xem bài Vải.

**Chi Tu hú** (danh pháp khoa học: ***Eudynamys***) là một chi chứa các loài chim dạng cu cu sinh sống tại châu Á, Úc và trên các hòn đảo trong Thái Bình Dương. Chúng là các loài chim dị hình giới tính lớn ăn quả và côn trùng, có tiếng kêu to dễ phân biệt. Chúng là chim đẻ nhờ, đẻ trứng của mình vào tổ của các loài chim khác, đặc biệt vào tổ của các loài chim dạng sẻ.

Phân loại
---------

Phân loại cho phức hợp tu hú [thông thường] (*Eudynamys scolopaceus*) là rất khó và hiện vẫn là vấn đề gây tranh cãi, với một số nhà phân loại chỉ công nhận 1 loài (tu hú thông thường (*Eudynamys scolopaceus*) còn *melanorhynchus* và *orientalis* được coi là các phân loài), hai loài (tu hú thông thường (*Eudynamys scolopaceus* với *orientalis* là phân loài của nó) cùng tu hú mỏ đen (*Eudynamys melanorhynchus*)) hay ba loài, như xử lý dưới đây.

* Chi *Eudynamys* - tu hú
	+ *Eudynamys scolopaceus* - Tu hú châu Á, Tu hú thường
	+ *Eudynamys melanorhynchus* - Tu hú mỏ đen
	+ *Eudynamys orientalis* - Tu hú Thái Bình Dương
		- *Eudynamys (orientalis) cyanocephalus* - Tu hú Úc
	+ *Eudynamys taitensis* - Tu hú đuôi dài
	+ *Eudynamis* cf. *taitensis* - Tu hú đảo Henderson (chim tiền sử)

Hình ảnh
--------

* 
* 
* 
*

Chú thích
---------

1. 1 2 3  David N. & Gosselin M. (2002). *The grammatical gender of avian genera.* Bull B.O.C. 122: 257-282.

Tham khảo
---------
**Cristiane de Morais Smith Lehner** là nhà vật lý lý thuyết và nhà nghiên cứu người Brazil tại Viện Vật lý lý thuyết tại Đại học Utrecht nghiên cứu vật lý vật chất ngưng tụ, nguyên tử lạnh và các hệ thống tương quan mạnh.

Morais Smith đã là tác giả hoặc đồng tác giả của hơn 100 bài báo học thuật, bao gồm các bài báo trong Truyền thông Tự nhiên, Đánh giá Vật lý và Đánh giá Vật lý B, trong đó một số bài viết của cô đã được công nhận là *Lựa chọn của Biên tập viên* và *Điểm nổi bật về Khoa học*. Tính đến tháng 4 năm 2019, tác phẩm của cô đã có được hơn 2600 trích dẫn.

Ngoài ra, Morais Smith còn là biên tập viên của Tạp chí Vật lý B Châu Âu, tập trung vào Vật chất ngưng tụ và Hệ thống phức tạp

Giáo dục
--------

Morais Smith có được bằng vật lý B.Sc. từ Đại học Campinas năm 1985, tiếp tục hoàn thành bằng thạc sĩ với danh hiệu cao nhất vào năm 1989 mang tên *The Effect of the Initial Preparation to Describe the Dynamics of a Quantum Brownian Particle*, dưới sự tư vấn của Amir Caldeira. Cô tiếp tục cùng Caldeira hoàn thành bằng tiến sĩ vào năm 1994, cũng tại Đại học Campinas với tựa đề *Quantum and Classical Creep of Vortices Intrinsically Pinned in High-Temperature Superconductors*. Phần lớn công việc cho Tiến sĩ của cô đã được hoàn thành tại ETH Zurich, nơi cô làm việc với Gianni Blatter.

Tham khảo
---------

1. 1 2 3  "CURRICULUM VITAE" (PDF). *uu.nl*.
2. ↑  "C. M. Smith". *Google Scholar*. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2019.
3. ↑  "Editorial Board". *European Journal of Physics*. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2019.

Liên kết ngoài
--------------

* Trang chủ học tập tại Đại học Utrecht
* Một ấn phẩm định kỳ của Quỹ khoa học quốc gia Thụy Sĩ có một bài viết về Morais Smith
* "Khoa học nổi bật: Cristiane de Morais Smith là giáo sư vật lý ngưng tụ. Cô ấy muốn hiểu tại sao một hệ thống hành xử theo một cách nhất định. "
* "Vật lý à la Picasso - phim tài liệu ngắn", một video trên YouTube có Morais Smith
* "42 câu hỏi với Cristiane de Morais Smith"
* "Các nhà vật lý lý thuyết thiết kế 'chén thánh' của khoa học vật liệu", một bài viết về công trình của Morais Smith
* Một danh sách các bài báo có Morais Smith trên tờ báo de Volkskrant của Hà Lan.
***Baldwinella aureorubens***, thường được gọi là **Streamer bass** trong tiếng Anh, là một loài cá biển thuộc chi *Baldwinella* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1935.

Phân bố và môi trường sống
--------------------------

*B. aureorubens* có phạm vi phân bố ở vùng biển Tây Đại Tây Dương. Chúng được tìm thấy từ bang New Jersey dọc theo bờ biển phía đông Hoa Kỳ xuống khắp vịnh Mexico, ngoại trừ Tây Bắc Cuba (đông nam vịnh Mexico). Ở biển Caribe, có mặt ở phía đông nam Cộng hòa Dominica. Dọc Trung Mỹ và Nam Mỹ, từ Nam Nicaragua đến Guiana thuộc Pháp. Loài này xuất hiện xung quanh các rạn san hô và đá ngầm ở độ sâu khoảng từ 91 đến 610 m.

Mô tả
-----

*B. aureorubens* trưởng thành có kích thước lớn nhất được ghi nhận tới khoảng 22 cm. Cá mái trưởng thành có kích thước trong khoảng 12 – 15 cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Phần sau của hàm trên lộ ra khi chúng ngậm miệng; răng nanh ở phía trước miệng. Đầu ngắn, mắt to. Thân trên màu đỏ cam; phần thân còn lại màu xám bạc. Mống mắt màu đỏ vàng. Vây lưng, vây hậu môn và vây bụng màu vàng nhạt. Vây ngực màu hồng. Đuôi xẻ thùy, các sợi vây tia vươn khá dài ở chóp thùy. Thùy đuôi nhọn.

Số gai ở vây lưng: 10 (có các sợi vây ngắn trên gai cá trưởng thành); Số tia vây mềm ở vây lưng: 13 - 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 7 - 9; Số tia vây mềm ở vây ngực: 15 - 19; Số vảy đường bên: 42 - 50; Số lược mang: 36 - 43.

Thức ăn của *B. aureorubens* là các loài sinh vật phù du và động vật giáp xác.

Chú thích
---------

1. 1 2  "*Baldwinella aureorubens*". *Sách Đỏ IUCN*.
2. ↑  "*Baldwinella aureorubens* (Longley, 1935)". *FishBase*.
3. 1 2  "Species: Baldwinella aureorubens, Streamer bass". *biogeodb.stri.si.edu*.
***Baryonyx*** (/ˌbæriˈɒn**[invalid input: 'ɨ']**ks/; tiếng Hy Lạp: *βαρύς*/*barys* nghĩa 'nặng' và *ὄνυξ*/*onyx* nghĩa là 'vuốt') là một chi khủng long chân thú sinh sống vào kỳ Barremian của đầu Kỷ Phấn Trắng, khoảng 125-130 triệu năm về trước. Hóa thạch gốc lần đầu tiên được phát hiện ở một hồ đất sét nằm phía nam Dorking, nước Anh và sau đó được tìm thấy ở cả miền bắc Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Baryonyx dài từ 7,5 đến 10 m và nặng từ 1,2 đến 1,7 tấn, nhưng mẫu nguyên gốc có thể chưa phát triển đầy đủ. Nó có bộ mõm dài, thấp và bộ hàm hẹp, được so sánh với cá sấu Ấn Độ. Đầu mõm mở rộng sang hai bên với hình dạng kiểu hoa hồng. Đằng sau đó, hàm trên có một rãnh gắn vừa vào hàm dưới (cong lên trên cùng một khu vực). Nó có một chóp hình tam giác trên đỉnh của xương mũi. Baryonyx có nhiều răng hình nón, với răng cưa, có răng lớn nhất nằm ở phía trước. Cổ của nó tạo thành hình chữ S, và các xương sống thần kinh của đốt sống lưng có chiều cao tăng dần từ trước ra sau. Nó có chân trước khỏe mạnh, với móng vuốt đầu ngón tay dài khoảng 31 cm.

Bây giờ được công nhận là một thành viên của họ Spinosauridae, mối quan hệ này của Baryonyx rất là mù mờ khi nó được phát hiện. Ngoài các loài điển hình (B. walkeri), một số nhà nghiên cứu đã cho rằng *Suchomimus tenerensis* thuộc cùng một chi và *Suchosaurus cultridens* là danh pháp đồng nghĩa; các tác giả tiếp sau đã cho chúng là hai loài riêng biệt. Baryonyx là loài khủng long chân thú đầu tiên được chứng minh là ăn cá, vảy cá ở vùng dạ dày của mẫu vật nguyên mẫu được tìm thấy. Nó cũng có thể là một động vật ăn thịt hoạt động với con mồi lớn hơn và có thể là loài ăn xác, vì nó cũng chứa xương của một con Iguanodon vị thành niên. Loài này đã có thể bắt và xử lý con mồi của nó chủ yếu với chân trước và móng vuốt lớn của chúng. Baryonyx có thể đã có thói quen thủy sinh, và sống ở những khu vực có khủng long chân thú, chân chim và chân thằn lằn khác cũng được tìm thấy.

Mô tả
-----

So sánh kích thước giữa các spinosauridae và người, *Baryonyx* màu vàng
*Baryonyx* cao 2,60–2,75 m (8 ft 6 in–9 ft 0 in), dài 9,5 m (31 ft) long, và nặng 1.700–2.700 kg (3.700–6.000 lb). Tuy nhiên, phân tích xương cho thấy các mẫu vật chưa trưởng thành hoàn toàn, vì vật *Baryonyx* có lớn hơn nhiều khi trưởng thành.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về ***Baryonyx***. |

Tham khảo
---------

1. ↑  Buffetaut, E. (2007). "The spinosaurid dinosaur *Baryonyx* (Saurischia, Theropoda) in the Early Cretaceous of Portugal." *Geological Magazine*, **144**(6): 1021-1025. doi:10.1017/S0016756807003883
2. ↑  Charig, A.J. and Milner, A.C. (1997). "*Baryonyx walkeri*, a fish-eating dinosaur from the Wealden of Surrey." *Bulletin of the Natural History Museum of London*, **53**: 11–70.
3. ↑  Paul, Gregory S. (1988). *Predatory Dinosaurs of the World*. New York: Simon & Schuster. ISBN 0-671-61946-2.
4. ↑  Charig, A. J.; Milner, A. C. (1997). "*Baryonyx walkeri*, a fish-eating dinosaur from the Wealden of Surrey". *Bulletin of the Natural History Museum of London*. **53**: 11–70.

* Cổng thông tin Khủng long
* Cổng thông tin Sinh học
**Barrett 99** "Big Shot" loại súng bắn tỉa bắn phát một được giới thiệu năm 1999 bởi công ty sản xuất vũ khí Barrett (Hoa Kỳ). Công ty này được biết đến nhiều vì đã sớm phát triển loại đạn súng trường cỡ .50, khẩu bán tự động M82A1, và khẩu M95 nạp đạn từng viên. Giống như loại M95 loại súng này có một chỗ nạp đạn phía sau tay cầm, tuy nhiên nó không dùng để gắn băng đạn vì đây là loại súng bắn phát một tức là phải nạp đạn trực tiếp sau mỗi lần bắn. Tốc độ lên đạn nhanh nhất khoảng 1,5~2,5s/viên. Trong khi đó súng bắn tỉa bán tự động có tốc độ bắn nhanh hơn. Tuy nhiên uy lực của Barrett M99 lại vượt trội hơn hẳn.(đủ để bắn phá vỏ ngoài các khí tài mang giáp nhẹ). Ngoài ra Barrett M99 có trọng lượng tương đối, không cần khí tài để vận chuyển nên có tính cơ động tốt, kể cả so với súng bắn tỉa đời sau là Barrett M107.

Các phiên bản
-------------

Loại súng này có một số biến thể. Loại.416 Barrett là một ví dụ theo lý thuyết nó có độ chính xác cao hơn.50 BMG vì tốc độ xoáy cao hơn và kích thước nhỏ hơn (làm cho nó có tính khí động học cao hơn). Tuy nhiên nếu nói đến trọng lực tác động thì.50 BMG sẽ có lợi thế hơn khi ở tầm bắn cực xa..416 Barrett loại mới có loại nòng 813 mm.50 BMG loại mới có các loại nòng 635 mm, 737 mm và 813 mm.

Ngoài ra Barrett còn có thể bắn xuyên được kính chống đạn.

Liên kết ngoài
--------------

* Official Barrett M99 page
* Operator's manual
* Description of the M99 Lưu trữ 2007-08-09 tại Wayback Machine trong guns.ru
* Video demo of the M99 Lưu trữ 2007-08-24 tại Wayback Machine
* Giới thiệu Barrett M99
**Chiến dịch chim nhại** (tiếng Anh: *Operation Mockingbird*) là một chiến dịch quy mô lớn của Cục Tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA) nhằm đưa điệp viên vào làm việc tại các tòa soạn báo lớn ở Mỹ. Sự hỗ trợ của CIA đối với các nhóm bình phong đã bị lộ khi một bài báo trên Ramparts vào tháng 4 năm 1967 báo cáo rằng Hiệp hội Sinh viên Quốc gia đã nhận được tài trợ từ CIA.

Năm 1973, một tài liệu được gọi là "Family Jewels" được CIA công bố có liên quan đến "Project Mockingbird", là tên của một hoạt động năm 1963 nghe lén hai nhà báo bị nghi ngờ là đã phổ biến thông tin tuyệt mật. Tài liệu không nhắc đến "Operation Mockingbird".

Tham khảo
---------

1. ↑  "TikTok và tình báo Mỹ - Biến thù thành bạn".
2. ↑  Onis, Juan de (16 tháng 2 năm 1967). "Ramparts Says C.I.A. Received Student Report; Magazine Declares Agency Turned Group It Financed Into an 'Arm of Policy'". *The New York Times* (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Truy cập ngày 21 tháng 2 năm 2022.
3. ↑  "The Family Jewels | CIA FOIA (foia.cia.gov)". *Cia.gov*. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2021.
4. ↑  Freedom of information act - "Family Jewels" document from CIA.gov
**Cuộc xâm lược Toi** (tiếng Nhật: 刀伊の入寇, *toi no nyūkō*, Đao y nhập khấu) là sự kiện những tên cướp biển Nữ Chân tấn công cướp phá một số hòn đảo và duyên hải vùng phía Bắc Kyūshū vào năm 1019. Bấy giờ, từ "đao y" (tiếng Nhật: 刀伊, *Toi*, hay tiếng Triều Tiên: 되, *Doe*) là từ mang nghĩa miệt thị trong tiếng Triều Tiên để chỉ những người sống ở phía Bắc và Đông Bắc nước Cao Ly.

Vào năm 1019, một băng cướp biển Nữ Chân khoảng 3.000 tên thường xuyên tập kích cướp bóc vùng ven biển Cao Ly. Ngày 27 tháng 3 năm 1019, khoảng 50 tàu cướp biển Toi xuất phát từ Cao Ly tấn công cướp bóc đảo Tsushima. Quốc tư của Tsushima bỏ chạy đến Dazaifu. Quân cướp biển sau đó tiếp tục tấn công đảo Iki. Quốc tư của Iki là Fujiwara no Masatada (*藤原理忠*) đốc suất 147 thuộc hạ chống cự, nhưng đều bị cướp biển tàn sát. Một nhà sư Iki là Thường Giác (常覺) đã huy động các nhà sư địa phương và dân cư trên đảo kháng cự ngoan cường. Sau 3 lượt chiến đấu, quân cướp biển mới chiếm được đảo. Toàn đảo bị cướp phá và tiêu hủy. Toàn bộ các nhà sư đểu bị giết, chỉ duy nhất Thường Giác thoát được đến Dazaifu báo tin cho quan trấn thủ Dazaifu là Fujiwara no Takaie (藤原隆家).

Quân cướp biển chuyển hướng, lấy đảo Noko (能古島) trong vịnh Hakata làm căn cứ địa. Ngày 7 tháng 4, chúng tấn công vào Ito-gun (怡土郡). Tuy nhiên, bấy giờ quân cứu viện do Fujiwara no Takaie đốc suất các samurai và binh sĩ đã đến nơi. Từ ngày 8 đến ngày 12 tháng 4, quân cướp biển liên tục bị đánh bại, rút lui về hướng ven biển phía Đông Cao Ly.

Theo sử liệu Nhật Bản, cướp biển Toi đã cướp phá nhiều ngôi làng, giết chết 365 người, bắt đi 1.289 người và 380 trâu, ngựa. Số người bị bắt đi, chủ yếu là phụ nữ và trẻ em gái, bán cho người Nữ Chân để làm nô lệ.

Trong cuộc đột kích thứ hai của cướp biển vào Matsuura ngày 13 tháng 4 năm 1019, các samurai Nhật Bản đã đẩy lùi quân cướp biển và bắt được 3 người. Họ xưng là binh sĩ Cao Ly bị quân cướp biển bắt cóc. Tuy nhiên, người Nhật không mấy tin tưởng vì trong thời kỳ Tân La thống nhất từng có nhiều cướp biển người Triều Tiên tấn công duyên hải Nhật Bản. Mãi đến ngày 7 tháng 7, trấn thủ Cao Ly phía đối diện với Tsushima mới đưa 3 người Triều Tiên về nước, mới nghi ngại mới được tiêu trừ.

Tháng 9, thủy quân Cao Ly đã tấn công các tàu cướp biển ngoài khơi Wŏnsan và giải cứu khoảng 270 người Nhật Bản. Số người này, sau đó đã được triều định Cao Ly phái Jeong Jaryang (鄭子良, *Trịnh Tử Lương*) đưa trở về Nhật Bản.

Những sự kiện trên được ghi chép trong các sách Shōyūki (小右記, *Tiểu hữu ký*), Chōya Gunsai (朝野群載, *Triêu dã quần tải*) và Cao Ly sử. Vẫn còn những báo cáo chi tiết của hai phụ nữ bị giam giữ, Kura no Iwame và Tajihi no Akomi.

Hậu duệ của những cướp biển Nữ Chân này vẫn còn sống ở tỉnh Hamgyong, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên ngày nay.

Chú thích
---------

1. ↑  **Quốc tư**: tiếng Nhật: 国司, thường đọc là *Kuni no tsukasa*, là một chức quan của triều đình Nhật Bản phái đến cai trị ở địa phương.

Tham khảo
---------

* **(tiếng Nhật)** Timeline (includes information on Toi invasion) Lưu trữ 2009-03-30 tại Wayback Machine
* 《鶏林拾葉》，塙保己一編
* 《小右記》
* **(tiếng Nhật)**刀伊の入寇
Một trận chiến quan trọng của chiến tranh Pháp - Phổ (1870-1871). Nội dung tóm tắt:

Sau khi Đạo quân sông Rhine Thống chế Bazaine bị đánh bại tại Gravelotte, quân Pháp phải rút về Metz và bị hơn 150.000 quân Phổ thuộc Quân đoàn một và Quân đoàn hai vây hãm. Metz là một pháo đài kiên cố bậc nhất của Pháp lúc bấy giờ, được bảo vệ bởi 7 pháo lũy bao quanh, cách trung tâm thành phố khoảng 2, 3 km để giúp cho thành phố khỏi bị pháo uy hiếp. Trong thành phố có dự trữ một lượng khả dĩ lương thực có thể dùng trong nhiều tháng. Quân Pháp vài lần định tổ chức phá vây, nhưng đều bị quân Phổ đánh lui. Thống chế Bazaine dù trước đó có tiếng là thống chế trẻ tuổi và tài ba bậc nhất nước Pháp lúc bấy giờ cũng bị vướng chân bởi nạn quan liêu trong bộ máy hành chính, nên quân Pháp hoạt động rất chậm chạp và thiếu hiệu quả, thêm vào đó, bộ tham mưu và những phụ tá của ông lại mâu thuẫn với nhau.

Thống chế Bazaine dự định cố thủ tại Metz, chờ quân Đức tấn công vào các vị trí kiên cố, được bố phòng cẩn thận của mình, để cầm chân gần 200.000 quân Đức. Tuy nhiên sức ép Hoàng hậu và công luận tại Paris buộc Napoléon III không thể lui lại, mà phải đưa các lực lượng dự bị cuối cùng của Pháp là Đạo quân Châlons đánh giải vây cho Metz. Kết quả hết sức tai hại, Đạo quân Châlons bị đánh bại và phải hạ vũ khí đầu hàng tại Sedan, tình hình Metz trở nên tuyệt vọng vì Pháp không còn lực lượng dự bị nào để ứng cứu cho Metz. Tệ hơn là do sự quan liêu của quan chức Pháp mà hậu cần cho quân Pháp hóa ra hết sức bất cập. Lương thực tuy đủ dùng nhưng không hợp với binh lính Pháp, nên đến cuối cuộc vây hãm, rất nhiều binh lính Pháp bị ốm, bị bệnh. Pháo đài Metz tuy kiên cố nhưng vốn được thiết kế cho một lực lượng đồn trú nhỏ, nay phải căng ra để chứa một đạo quân rất lớn, cộng với 60.000 dân bản địa và một số dân chúng quanh vùng chạy nạn, nên những vật tư thiết yếu bị thiếu nghiêm trọng. Quân Phổ do nắm được tình hình quân Pháp nên không tổ chức tấn công vào pháo đài để tránh thiệt hại, mà vây hãm quân Pháp cho tới khi quân Pháp hoàn toàn kiệt quệ. Tuy Moltke viết rằng: *"cuộc vây hãm Metz không làm nên một phần nào trong kế hoạch nguyên thủy của chiến dịch"*, quân Pháp đã đại bại nên không còn sự lựa chọn. Tới ngày 27 tháng 10, 180 ngàn quân Pháp buộc phải hạ vũ khí đầu hàng.

Với Metz thất thủ, các lực lượng còn sót lại duy nhất của Pháp đầu hàng, Pháp không còn quân đội chính quy, đồng thời các lực lượng Phổ bao vây Metz cũng được giải phóng để tham gia các mặt trận khác, kết cục chiến tranh đã được định đoạt. Thống chế Bazaine bị xử án vắng mặt và bị buộc tội phản quốc, kết án tử hình, nhưng về sau Thống chế Mac-Mahon, lúc bấy giờ là Tổng thống Pháp giảm án thành đi đày biệt xứ 20 năm. Sau này có ý kiến cho rằng Thống chế Bazaine cũng chỉ là một nạn nhân, vì ông đã làm hết những gì có thể, và ông chẳng qua là vật tế thần để trút nỗi hận thua trận của người Pháp. Thực chất, thất bại thê lương của Bazaine chỉ chứng tỏ sự lãnh đạo yếu kém của ông mà thôi. Sau một thời gian đi đày, ông trốn thoát khỏi nơi giam cầm và đi tỵ nạn chính trị.

Tham khảo
---------
**Chu Văn** (22 tháng 12 năm 1922 - 17 tháng 7 năm 1994) là một nhà văn, hội viên sáng lập hội nhà văn Việt Nam, uỷ viên ban chấp hành hội nhà văn khoá III. Ông còn là nhà thơ, nhà viết kịch với nhiều bút danh khác như: *Kim Mã*, *Thạch Mã*, *Nghĩa Thanh*...

Tiểu sử
-------

*Chu Văn* sinh ngày 22 tháng 12 năm 1922 tại làng Miễu, xã Đông Quang, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, trong một gia đình nhà Nho. Ông tham gia cách mạng từ năm 1940.

* Năm 1950 phụ trách toà soạn báo Cứu Quốc liên khu III
* Năm 1957, làm trưởng ty văn hoá tỉnh Nam Định
* Năm 1967 ông tình nguyện đi chiến trường miền Nam, sau đó lại về Ty văn hóa tỉnh công tác.
* Năm 1974, Chu Văn còn đi thực tế chiến trường một lần nữa, vào Phước Long, miền Đông Nam Bộ, trong đoàn công tác của Tỉnh uỷ Nam Hà. Sau đó về làm trưởng Ty văn hóa, chủ tịch hội văn học nghệ thuật tỉnh Hà Nam Ninh đến lúc nghỉ hưu.

Tác phẩm
--------

* *Ai qua Phát Diệm* (truyện thơ, 1955)
* *Con đường lầy* (tập truyện ngắn, 1957)
* *Cô lái đò sông Ninh* (tập truyện ngắn, 1960)
* *Tiếng hát trên sông* (tập bút ký, 1963)
* *Ánh sáng bên hàng xóm* (tập truyện ngắn, 1964)
* *Bão biển* (tiểu thuyết, 2 tập, 1969)
* *Hương cau, hoa lim* (tập truyện ngắn, 1971)
* *Đất mặn* (tiểu thuyết, 2 tập, 1975)
* *Bông hoa trắng* (tập truyện ngắn, 1977)
* *Sao đổi ngôi* (tiểu thuyết, 1984)
* *Giáp mặt* (tiểu thuyết, 1986 )

Đánh giá
--------

Trong lời giới thiệu cuốn *Chu Văn toàn tập* có viết: *Nói đến Chu Văn, người ta thường nghĩ ngay đến một lớp người viết đến với nghề từ trách nhiệm công dân. Cũng có thể nói đó là lớp nhà văn sản phẩm của cách mạng tháng tám. Xem văn nghệ như một công cụ tuyên truyền, nhiệm vụ cách mạng đã đưa anh cán bộ chính trị học vào đội ngũ những viết chủ lực của nền văn nghệ mới sau 1945 và sau đó trở thành một cây bút tiểu thuyết có nghề, có thành tựu, chiếm vị trí cao trong nền văn xuôi hiện đại*

Khi viết về *Chu Văn*, Phạm Trọng Thanh có những đánh giá như sau: *Thành đạt ở tiểu thuyết, truyện ngắn... nhưng nhà văn Chu Văn lại khởi đầu sự nghiệp văn chương từ thi ca... Chất liệu thực tế ngồn ngộn, vốn sống dày dặn, tài năng văn chương cất cánh, ông là nhà văn thành đạt chậm nhưng vững chãi, bề thế... Lao động nghệ thuật nói chung, sáng tác thi ca nói riêng là những ứng xử văn hoá. Với nhà văn Chu Văn - vị Tổng biên tập uy tín của tạp chí Văn nghệ Hà Nam Ninh đã quá cố, những ứng xử cho thấy "một cốt cách tâm hồn nhà văn - kẻ sĩ đáng trọng", đúng như lời nhà thơ Nguyễn Bính sinh thời đã nói về ông.*

Danh hiệu tôn vinh
------------------

* Năm 1989 Chu Văn được Nhà nước Việt Nam tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba
* Năm 2001 ông được nhà nước Việt Nam truy tặng giải thưởng Nhà nước (đợt I)

Chú thích
---------

1. ↑  Tạp chí nhà văn Việt Nam[*liên kết hỏng*]
2. ↑  Nhà văn Chu Văn và những ứng xử thi ca[*liên kết hỏng*]
3. ↑  Văn nghệ Nam Định[*liên kết hỏng*]

Tham khảo
---------
**Cung điện ở Tułowice** ở phía tây nam Ba Lan có từ đầu thế kỷ thứ mười tám và mười chín. Nó được xây dựng vào khoảng năm 1800 để dành cho Francis of Lasocki, có lẽ được thiết kế bởi Hilary Szpilowski, người đã tạo ra nhiều cung điện cổ điển đẹp ở vùng Mazovia. Biệt thự Tułowice là một trong những ngôi nhà đẹp nhất của khu vực. Nó thể hiện sự hài hòa của hình thức, vẻ đẹp kiến trúc và bầu không khí.

Lịch sử
-------

Ngôi nhà trang viên Tułowice được xây dựng vào khoảng năm 1800 cho Đức Phanxicô từ gia đình Lasocki. Trong những năm qua, chủ sở hữu thường thay đổi (Linowski Constantine thuộc quyền sở hữu của ông trong những năm 1822 đến 1833, sau đó trở thành tài sản Orsetich, kể từ năm 1857. Ngọn núi, sau đó là Marcel Divine, Hilary Ostrowski, từ năm 1871 đến đầu thế kỷ XX đã thuộc quyền sở hữu của Bolechowskich, trong thời kỳ chiến tranh Domaszowskich). Ngày nay, cùng với công viên thuộc sở hữu của một người tư nhân một họa sĩ Andrzej Novák-Zempliński. Chủ sở hữu tôn trọng phong cách trong đó biệt thự được duy trì và trong những năm 80, tòa nhà được xây dựng cũng duy trì một tinh thần tân cổ điển tương tự, sau đó trong công viên nhà nguyện tân gothic đứng đó

Tòa nhà
-------

Đây là một tòa nhà ở tầng trệt với phần trung tâm cao hơn. Mặt trước nó được nhìn thấy với một cột Tuscan bốn cột lên ngôi với một hình tam giác. Thực tế thú vị là portico được đặt ở mặt tiền của khu vườn chứ không phải là mặt tiền phía trước. Sự thay đổi độ cao phía trước và mở phòng khách cho tầm nhìn của công viên là một biểu hiện của một kỷ nguyên mới của Khai sáng.

Cung điện này đối lập với các cung điện Baroque thanh lịch và sân vườn vô tận. Đây là một nơi yên tĩnh, thân mật và hướng đến nhà dân nơi thiên nhiên đóng vai trò rất quan trọng. Đây là một tài liệu tham khảo về thời đại của chủ nghĩa lãng mạn đặt trọng tâm vào vai trò của giấc mơ và thiên nhiên. Từ phía trước của dinh thự, tòa nhà được trang trí với một chỗ lồi tường khiêm tốn với một cặp trụ bổ tường Tuscan và trán tường hình tam giác.

Sự thật thú vị
--------------

Tułowice trên bản đồ thế giới, đặc biệt là với các xe ngựa, cung điện truyền thống Ba Lan, đã nhấn mạnh bộ sưu tập xe ngựa đích thực, thuộc sở hữu của các chủ sở hữu. Đó là bộ sưu tập duy nhất ở Ba Lan, chủ sở hữu có 24 chiếc xe, hầu hết các tài liệu xuất xứ. Họ được giữ nhà xe phong cách thích nghi đặc biệt, một chuồng ngựa trước đây của khoảnh sân.

Tham khảo
---------

1. ↑  Piotr Libicki, Marcin Libicki: „Dwory i pałace wiejskie na mazowszu": Wydawnictwo REBIS, 2009.