**Phan Ngọc Nhi** (chữ Hán: 潘玉兒, ? - 501), là sủng phi của Phế Đế Đông Hôn hầu Tiêu Bảo Quyển triều Nam Tề trong lịch sử Trung Quốc.

Tiêu Bảo Quyển chơi bời vô độ, bỏ bê triều chính, có cuộc sống xa hoa và hoang dâm. Sự sủng ái thái quá mà Tiêu Bảo Quyển dành cho Phan Ngọc Nhi được xem là nguyên nhân chính làm sụp đổ triều đại Nam Tề.

Tiểu sử
-------

Phan Ngọc Nhi, nguyên danh là **Du Ni Tử** (俞妮子), sinh ra trong một gia đình nghèo, cha là Du Bảo Khánh (潘寶慶). Tiểu sử trước khi Phan thị gặp Tiêu Bảo Quyển rất mơ hồ, chỉ biết bà từng là nhạc kỹ trong phủ Tư mã Vương Kính Tắc (王敬则).

Năm Kiến Vũ thứ 5 (498), mùa thu, Nam Tề Minh Đế qua đời, Thái tử Tiêu Bảo Quyển trở thành người kế vị ngai vàng. Trong thời gian đó, Du Ni Tử được Tiêu Bảo Quyển để mắt đến, thập phần sủng ái, vượt hơn Hoàng hậu Chử Lệnh Cừ. Để xóa bỏ nguồn gốc ti tiện của bà, Tiêu Bảo Quyển cho đổi gia đình bà từ họ họ Du thành họ Phan, do đó Du Ni Tử có tên họ mới là [**Phan Ngọc Nhi**]. Thuyết này khi ấy chép rằng, Tống Văn Đế Lưu Nghĩa Long có một phi tử họ Phan (là Phan Thục phi), mà Văn Đế tại vị 30 năm, Tiêu Bảo Quyển vì muốn mình cũng có thể trị vì lâu như vậy, quyết định cải họ của sủng phi Du Ni Tử thành họ Phan, mang ý may mắn.

Mẹ của Thái tử Tiêu Tụng là Hoàng Quý tần mất sớm, Tiêu Bảo Quyển bèn cho Phan Ngọc Nhi nuôi nấng, sau cũng phong bà thành Quý phi. Phan Ngọc Nhi từng có thai một công chúa, nhưng nhanh chóng bị sẩy. Khi xưa, khi cha Tiêu Bảo Quyển chết, y coi như không, thậm chí còn cười đùa, ăn tiệc như không hề có chuyện gì xảy ra. Thế nhưng, khi đứa con do Phan Ngọc Nhi sinh ra chết đi, Tiêu Bảo Quyển lại tỏ ra đau xót vô cùng. Y bỏ hết lụa là châu báu trên người, chỉ mặc quần áo gai và ăn cơm rau, hơn một tháng không hề bày tiệc, nghe ca múa.

Cuộc sống xa xỉ
---------------

### Cung vàng điện ngọc

Vào năm Vĩnh Nguyên thứ 3 (501), trong cung xảy ra một trận hỏa hoạn lớn. Khi đó Tiêu Bảo Quyển và Phan Ngọc Nhi đang ra khỏi cung du hí nên không hề biết chuyện. Tuy nhiên theo mệnh lệnh của Hoàng đế, những người ở bên ngoài cung không được phép mở cửa hoàng cung vì thế không ít Cung nữ, Thái giám và những người hàng ngày phục dịch cho Tiêu Bảo Quyển và Phan Ngọc Nhi đã bị thiêu chết. Khi Tiêu Bảo Quyển và Phan Ngọc Nhi trở về, tất cả khu cung điện trở thành một bãi tha ma với hàng ngàn xác chết đen nhẻm, hơn 3000 gian cung điện cháy ra tro. Thế nhưng, cả hai còn cười lớn, coi đó như một cảnh tượng thú vị ít thấy trong đời.

Cung điện đã bị thiêu trong lửa, mà Hoàng đế và Quý phi thì không thể không có nơi ở được. Lúc đó, có kẻ nói rằng, theo sách vở thì sau khi cung điện thành quách bị cháy mà xây dựng lại cung điện thì ngôi đế sẽ được giữ vững vì vậy, Tiêu Bảo Quyển càng thêm quyết tâm, không ngại ngần vung phí tiền bạc lần lượt xây dựng các cung điện, lần lượt là Phương Lạc, Phương Đức, Tiên Hoa, Đại Hưng, Hàm Đức, Thanh Diệu và An Thọ. Tiêu Bảo Quyển còn quyết định nhân cơ hội này xây dựng riêng cho Phan Ngọc Nhi ba tòa cung điện, lần lượt gọi tên là Thần Tiên, Vĩnh Thọ và Ngọc Thọ. Cả ba tòa cung điện này đều được thiết kế và xây dựng một cách xa hoa và tráng lệ với những thứ đồ trang trí bằng vàng và ngọc. Trong đó, xa hoa nhất chính là tòa Ngọc Thọ điện (玉壽殿), tòa cung điện dành cho Phan Quý phi ở. Để tăng thêm sự xa hoa cho cung điện của Phan Ngọc Nhi, Tiêu Bảo Quyển không tiếc công sức sai người tìm kiếm thu thập tất cả những thứ ngọc quý giá nhất trong thiên hạ về để làm đồ trang trí, ngay cả những đồ bằng ngọc được thờ cúng trong các chùa cũng bị tay sai của Tiêu Bảo Quyển trưng thu bằng được.

Không dừng lại ở đó, Tiêu Bảo Quyển còn sai thợ dùng hồng ngọc khảm hình những bông hoa sen nổi bật trên nền ngọc trắng. Sau khi Ngọc Thọ điện xây dựng xong, Tiêu Bảo Quyển cho Phan Quý phi chân trần đi lại trên thềm ngọc để mình ở bên dưới ngắm nhìn. Đôi chân nhỏ nhắn của Phan Ngọc Nhi thướt tha trên nền lát ngọc hình những bông sen, giống như nàng đi đến đâu thì sen nở ra đến đấy. Tiêu Bảo Quyển thì chỉ biết ngồi dưới trầm trồ: [*Tiên tử hạ phàm, Bộ bộ sinh liên*; 仙子下凡，步步生莲]. Khi xưa, Nam Tề Vũ Đế Tiêu Trách xây dựng tòa lầu Hưng Quang đã dùng nước sơn màu xanh quét lên nóc nên tòa lầu này bị gọi là [**Thanh lâu**; 青樓]. Tiêu Bảo Quyển nói với những kẻ hầu cận của mình rằng: *Tề Vũ Đế thật là ngốc nghếch, vì sao không dùng ngọc lưu ly để lợp mái lầu?"*.

### Mở chợ trong hoàng cung

Để chiều lòng người đẹp, Tiêu Bảo Quyển đã sai người xây dựng hẳn một khu chợ sầm uất trong Phương Lạc uyển (芳乐苑), một khu vườn bên sườn của Duyệt Võ đường (閱武堂). Nơi này đầy những thứ đá năm màu quý hiếm, do Tiêu Bảo Quyển đem về.

Khi đó, trời đang vào giữa mùa hạ lại vào đúng giữa tháng sáu, nóng như thiêu đốt nhưng để làm đẹp lòng Phan Ngọc Nhi, Tiêu Bảo Quyển hạ lệnh buộc mọi người phải trồng hoa, cây cảnh. Chính vì thế, cây vừa trồng buổi sáng còn tươi mơn mởn thì đến chiều đã héo rũ cả. Cây chết tới đâu, Tiêu Bảo Quyển ra lệnh ngay sáng hôm sau phải trồng những cây hoa mới để quý phi tới thưởng ngoạn. Vì vậy, tại khu Phương Lạc uyển, người đưa cây sống vào trồng lẫn người đưa cây chết ra ngoài tấp nập như trẩy hội nhưng cuối cùng vẫn chẳng có cây nào sống được. Để đảm bảo hoa lúc nào cũng đương nở trong vườn Phương Lạc, hàng ngàn người dân đã được huy động, người trồng hoa, người tưới nước giữa cái nắng mùa hè khô hạn. Sau cùng, khi không còn cách nào khác, Tiêu Bảo Quyển quyết định sai người tìm khắp trong và ngoài thành, thấy cây cổ thụ nào là bứng sạch rồi tổ chức người chuyển vào Phương Lạc Uyển để trồng. Tuy nhiên, những cây đại thụ hàng chục, hàng trăm năm tuổi phải mất công sức của hàng trăm người mới đưa được vào cung chẳng bao lâu cũng rụng sạch lá mà chết. Vì vậy, thay vì trồng cây và nuôi lớn, Phương Lạc Uyển chỉ được phủ xanh mỗi khi Hoàng đế và Quý phi có nhã hứng dạo bước tới khu vườn thượng uyển. Tuy nhiên, cây xanh chưa phải là tất cả sử dụng công của Tiêu Bảo Quyển, toàn bộ khu vườn đều được trải một lớp cỏ non để tạo màu xanh tươi mát mà đi lại êm chân. Tuy nhiên, do cỏ không được trồng nên chỉ cần có ánh sáng mặt trời ngay lập tức bị héo và chết. Mỗi lần như vậy, các quan lại nhận được lệnh của Tiêu Bảo Quyển cho thay mới toàn bộ cỏ trong vườn. Để phục vụ chuyện hưởng lạc dâm dật của mình, Tiêu Bảo Quyển theo ý Phan Ngọc Nhi còn cho xây dựng rất nhiều tượng nam nữ hành lạc trong vườn.

Phan Ngọc Nhi xuất thân bình dân, nên thường quen cảnh chợ xôm tụ, và Tiêu Bảo Quyển quyết tâm tái hiện lại khung cảnh này cho người đẹp vui lòng. Để khung cảnh khu chợ thêm phần chân thực và sầm uất, Tiêu Bảo Quyển còn bắt hàng ngàn cung nữ trong hoàng cung đóng giả làm dân thường đi chợ. Chưa hết, Tiêu Bảo Quyển còn để Phan quý phi làm chức [**Thị lệnh**; 市令], xử lý những vụ tranh chấp xảy ra trong chợ, còn bản thân mình thì làm chức [**Thị khôi**; 市魁], phu lại giúp việc. Câu chuyện Hoàng đế mở chợ ngay trong chốn hoàng cung rồi cũng mau chóng truyền ra ngoài, bách tính trăm họ ai ai cũng biết. Vì vậy thời bấy giờ người ta còn truyền nhau một câu vè rằng: *"Xem Vũ Đường, trồng dương liễu. Hoàng đế mổ thịt, Phan phi rót rượu"*.

Phản loạn
---------

Năm Vĩnh Nguyên thứ 3 (501), vì Tiêu Bảo Quyển giết anh trai Tiêu Ý do bị dèm pha, Tiêu Diễn dẫn đại quân tấn công vào kinh đô Kiến Khang đòi phế bỏ Tiêu Bảo Quyển trừ họa cho dân.

Tiêu Bảo Quyển tự mình dẫn hơn 10 vạn quân cố thủ thành Kiến Khang. Tiêu Diễn cho quân bao vây thành, quyết không tha cho Tiêu Bảo Quyển. Giữa lúc chiến trận diễn ra căng thẳng thì tướng quân Nam Tề là Vương Trân Quốc lo sợ một khi quân của Tiêu Diễn vào được kinh thành thì khó mà thoát khỏi tội chết. Do vậy, quyết định mở cửa thành ra đầu hàng mong được Tiêu Diễn tha cho tội chết. Vì vậy, thành Kiến Khang chưa bị tấn công đã đại bại. Tiêu Diễn đem quân vào thành, Tiêu Bảo Quyển bị phế làm **Đông Hôn hầu** (東昏侯). Ít lâu sau đó, y bị loạn binh trong thành giết chết.

Người đẹp lừng danh Phan Ngọc Nhi trở thành chiến lợi phẩm của Tiêu Diễn. Khi ấy, Tiêu Diễn có ý nạp Phan thị, nhưng triều thần khuyên ngăn bèn thôi. Có một tùy tướng là Điền Anh Khởi (田安啟) xin Ngọc Nhi cho mình làm thiếp, Phan Ngọc Nhi biết được bèn khóc ròng nói:*"Trước kia ta được Quân chúa ân ngộ, bây giờ há có thể sánh đôi với kẻ hạ đẳng. Chi bằng chết đi cho xong việc, tránh khỏi nỗi nhục nghìn kiếp!"*. Ngay sau khi dứt lời, Phan Ngọc Nhi bèn tự vẫn. Xác bà khi chết vẫn còn rất xinh đẹp, các tướng sĩ trông thấy không kiềm được bèn giở trò đồi bại.

Nhiều nhà sử học cho rằng Phan Ngọc Nhi là bắt nguồn của tục bó chân, nhưng không có chứng cứ xác định chắc chắn. Câu chuyện về Phan Ngọc Nhi đã tạo cảm hứng cho hậu thế sáng tác nhân vật Phan Kim Liên trong các tác phẩm Thủy Hử và Kim Bình Mai.

Tham khảo
---------

1. ↑  《南史·卷七十七·列传第六十七》：所幸潘妃本姓俞名尼子，王敬则伎也。
2. ↑  《南齐书·卷二十·列传第一》：《南史·卷十一·列传第一》东昏褚皇后，讳令璩......东昏即位，为皇后。帝宠潘妃，后不被遇。黄淑仪生太子诵而卒......
3. ↑  《南史·卷七十七·列传第六十七》：或云宋文帝有潘妃，在位三十年，于是改姓曰潘，其父宝庆亦从改焉。
4. ↑  《南史·卷五·齐本纪下第五》：太子所生母黄贵嫔早亡，令潘妃母养之。拜潘氏为贵妃，乘卧舆，帝骑马从后，著织成袴褶，金薄帽，执七宝缚槊。
5. ↑  《南史·卷五·齐本纪下第五》：潘妃生女，百日而亡，制斩衰绖杖，衣悉粗布。
6. ↑  《南史·卷五·齐本纪下》潘妃生女，百日而亡，制斩衰绖杖，衣悉粗布。群小来吊，盘旋地坐，举手受执蔬膳，积旬不听音伎。
7. ↑  《南史·卷五·齐本纪下第五》：三年，殿内火。合夕便发，其时帝犹未还，宫内诸房阁已闭，内人不得出，外人又不敢辄开，比及开，死者相枕。领军将军王莹率众救火，太极殿得全。内外叫唤，声动天地。帝三更中方还，先至东宫，虑有乱，不敢便入，参觇审无异，乃归。其后出游，火又烧璇仪、曜灵等十余殿及柏寝，北至华林，西至秘阁，三千余间皆尽。
8. ↑  《南史·卷五·齐本纪下第五》：于是大起诸殿，芳乐、芳德、仙华、大兴、含德、清曜、安寿等殿，又别为潘妃起神仙、永寿、玉寿三殿，皆币饰以金璧。其玉寿中作飞仙帐，四面绣绮，窗间尽画神仙。又作七贤，皆以美女侍侧。凿金银为书字，灵兽、神禽、风云、华炬，为之玩饰。椽桷之端，悉垂铃佩。江左旧物，有古玉律数枚，悉裁以钿笛。庄严寺有玉九子铃，外国寺佛面有光相，禅灵寺塔诸宝珥，皆剥取以施潘妃殿饰。
9. ↑  南史/卷05: 性急暴，所作便欲速成，造殿未施梁桷，便於地畫之，唯須宏麗，不知精密。酷不別畫，但取絢曜而已，故諸匠賴此得不用情。又鑿金為蓮華以帖地，令潘妃行其上，曰：「此步步生蓮華也。」塗壁皆以麝香，錦幔珠簾，窮極綺麗。縶役工匠，自夜達曉，猶不副速，乃剔取諸寺佛刹殿藻井、仙人、騎獸以充足之。
10. ↑  《南史·卷五·齐本纪下》: 武帝興光樓上施青漆，世人謂之「青樓」，帝曰：「武帝不巧，何不純用琉璃。」
11. ↑  《南史·卷五·齐本纪下第五》：又以閱武堂為芳樂苑，窮奇極麗。當暑種樹，朝種夕死，死而復種，率無一生。於是徵求人家，望樹便取，毀徹牆屋，以移置之。大樹合抱，亦皆移掘，插葉系華，取玩俄頃。劃取細草，來植階庭，烈日之日，至便焦燥。紛紜往還，無復已極。山石皆塗以采色，跨池水立紫閣諸樓，壁上畫男女私褻之像。
12. ↑  《南史·卷五·齐本纪下第五》：又于苑中立店肆，模大市，日游市中，杂所货物，与宫人阉竖共为裨贩。以潘妃为市令，自为市吏录事，将斗者就潘妃罚之。帝小有得失，潘则与杖，乃敕虎贲威仪不得进大荆子，阁内不得进实中荻。虽畏潘氏，而窃与诸姊妹淫通。每游走，潘氏乘小舆，宫人皆露裈，着绿丝纮，帝自戎服骑马从后。又开渠立埭，躬自引船，埭上设店，坐而屠肉。于时百姓歌云："阅武堂，种杨柳，至尊屠肉，潘妃酤酒。"
13. ↑  《资治通鉴·卷一百四十四》：潘妃有国色，衍欲留之，以问侍中、领军将军王茂，茂曰："亡齐者此物，留之恐贻外议。"乃缢杀于狱，并诛嬖臣茹法珍等。
14. ↑  《资治通鉴·卷一百四十四》：军主田安启求为妇，玉儿泣曰："昔者见遇时主，今岂下匹非类？死而后已，义不受辱。"及见缢，洁美如生。舆出，尉吏俱行非礼。

* *Tư trị thông giám*, quyển 143, 144.
* Cuộc tình nô dịch hoàng đế bạo chúa Lưu trữ 2014-10-06 tại Wayback Machine