recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Janubiy Afrika quyoni** (lotincha: *Pronolagus crassicaudatus*) — Tovushqonlar oilasining afrikalik *Pronolagus* jinsi vakillaridan biri. Ushbu turning tarqalishi Janubiy Afrikaning janubi-sharqi bilan chegaralangan.

Tavsif
------

Janubiy Afrika quyonlarining toʻrt turi bir-biridan ozroq farq qiladi va ularning taksonomiyasi hali toʻliq tushunilmagan. Ularni boshqa Afrika quyonlari va quyonlardan ajratib turadigan belgilar qizil-jigarrang yoki jigarrang rang boʻlib, ular dumigacha choʻzilgan, shuningdek hayvonlarning nisbatan qisqa quloqlari. Biroq, Janubiy Afrika quyoni *Pronolagus* jinsining eng katta turidir, lekin boshqa uch turdan faqat rangi va bosh suyagi oʻlchamidagi kichik oʻzgarishlar tufayli farq qiladi.

Ushbu quyonning tanasining uzunligi, oʻxshash turlarda boʻlgani kabi, 35 dan 50 gacha yoki 38 dan 56 santimetrgacha (ma'lumot manbasiga qarab), dumi 5 dan 10 gacha va uzunligi 3,5 dan 13,5 sm gacha. Quloqlarning uzunligi 6 dan 10 sm gacha, orqa oyoqlari esa 7,5 dan 10 santimetrgacha. Tana vazni 2 - 2,5 yoki 1,35 - 3,05 kg.

Tarqalish
---------

Janubiy Afrika quyonlarining tarqalishi Janubiy Afrika mintaqasida Sharqiy Keyp, KvaZulu-Natal va Janubiy Afrikaning Mpumalanga provinsiyalari bilan cheklangan, Esvatinaning koʻp qismini va Lesotoning sharqiy qismini, Mozambikning oʻta janubida Maputo provinsiyasida joylashgan.

Hayot tarzi
-----------

Ushbu tur dengiz sathidan 1550 metr balandlikgacha boʻlgan balandliklarda yashaydi. Oʻtli va buta oʻsimliklari boʻlgan qoyali togʻli hududlarni afzal koʻradi.

Janubiy Afrika quyoni asosan yosh donli koʻchatlar bilan oziqlanadi. Turning barcha vakillari singari, u ham asosan tunda faol boʻlib, kunduzi toshlar orasidagi boʻshliqlarda dam oladi.

Tahdidlar va xavfsizlik
-----------------------

Janubiy Afrika quyoni Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi tomonidan xavf ostida emas deb tasniflangan.

Soʻnggi paytlarda ularning soni kamayib borayotgan boʻlsa-da, u hali ham keng tarqalgan turlarga tegishli. Yangi hisob-kitoblarga koʻra, ushbu turning 10 000 tasi uning diapazonida yashaydi, prognozlarga koʻra, keyingi 20 yil ichida taxminan 20% ga kamayish kuzatiladi. Kamayishning asosiy sabablari aholi punktlari va qishloq xoʻjaligi yerlarining kengayishi va buning natijasida ushbu turga ov bosimining oshishi hisoblanadi. 1900-yildan beri bu tur oʻz yashash joyining taxminan 20-50 foizini yoʻqotgan, yana 50 foizi 2022-yilga kelib yoʻqolishi mumkin.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *A. G. Duthie, T.J. Robinson*. The African Rabbits In: Joseph A. Chapman, John E. C. Flux (Hrsg.): Rabbits, Hares and Pikas. Status Survey and Conservation Action Plan. (PDF; 11,3 MB) International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN), Gland 1990; S. S. 124—127. ISBN 2-8317-0019-1.
2. ↑  „Pronolagus crassicaudatus auf der Homepage «Gateway to Wildpro». Abgerufen am 29. Juni 2012.". 18-sentabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-sentabr 2014-yil.
3. 1 2 3 4 5 6  Pronolagus crassicaudatus in der Roten Liste gefährdeter Arten der IUCN 2011. Eingestellt von: C. Matthee, K. Collins, M. Keith, 2008. Abgerufen am 15. Juni 2012
**Mozli qonuni** — nurlanuvchi kim-yoviy element rentgen nurlanishi spektr chiziqlari chastotasining uning tartib raqamiga bogʻliqligini ifodalovchi qonun. 1913-yilda G.Mozli tajriba yoʻli bilan aniqlagan. Mozli qonuniga binoan, elementning biror spektr seriyasiga tegishli rentgen nurlanishi chizigʻi chastotasi v ning kvadrat ildiz ostidagi qiymati uning atom tartib rakami Z ga proporsionaldir:= a(Z-a), bunda R — Ridberg doimiysi, a — Z oʻsishi bilan suyet oʻsuvchi ekranlash doimiysi, a— energetik oʻtish sodir boʻluvchi qobiqlardagi kvant sonlarshga bogʻliqboʻlgan oʻzgarmas kattalik. Mozli qonuni elementlarning Mendeleyev davriy sistemasiae. toʻgʻri joylashganligini isbotlovchi qonun hisoblanadi. Bu qonun atomlarning kimyoviy xususiyatini atom ogʻirligi boʻyicha emas, balki atom yadrosining zaryadini belgilovchi atom tartib raqami bilan aniqlanishini koʻrsatdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hilda Emma Schneider** (1907-yil 29-aprel — 1980-yil 15-mart)sahnada **Daisy Earles** nomi bilan tanilgan, 1920-yillarning boshlarida Qoʻshma Shtatlarga koʻchib kelgan kichik nemis aktrisasi edi. U Hollywood filmlarida ishlagan va keyinchalik sirk bilan gastrollarda boʻlgan. Daisy Earles boshqa opa-singillariga qaraganda chiroyli va baland boʻyli edi va juda kelishgan qomatga ega edi.

Hayoti
------

Hilda Emma Schnaider 1907-yil 29-aprelda Germaniyaning Stolpen shahrida tugʻilgan.. Ular boʻyi oʻrtachadan pastroq boʻlgan uchta qizi AQShga koʻchib ketishdi. Ularni otalari oʻzlarining „pakana" ekanliklaridab foydalanib, koʻngilochar sohada ishlashga undashgan.

  

Daisy Earles 1932-yilda "*Freaks* "filmida rol oʻynagani bilan mashhur edi. Biroq, film dahshatli deb hisoblangan va AQShda koʻplab qisqartirishlar bilan namoyish etilgan, Angliyada taqiqlangan va Kanadada „shafqatsiz" deb nomlangan.

1928-yilda Earles 1928-yilda "*Uch halqali nikoh* „ filmida rol oʻynadi. U va uning ukalari Tiny, Greys va Garri „ *Oz sehrgari"* (1939) filmida rolini ijro etishdi. U 1952-yilda "*Yer yuzidagi eng zoʻr shou* "filmida uncha katta boʻlmagan rol oʻynagan. 

Daisy 1952-yilda „Yer yuzidagi eng zoʻr shou" filmidagi rolidan soʻng, aktyorligini tark etdi. U va uning aka-ukalari Ringling Brothers Circus, Barnum va Bailey Circus uchun ishlashni davom ettirdilar. Ularning barchasi 1958-yilda nafaqaga chiqdi.

Pensiyaga chiqqandan soʻng, Daisy uchta singlisi bilan Florida shtatining Sarasota shahrida yashadi. Daisy 1980-yil mart oyida 72 yoshida vafot etganidan soʻng, unga va uning ukalariga bagʻishlangan uchta hujjatli film chiqdi. Bular: *Tsenzurasiz Freaks!* (1999), *Ce nain que je ne saurais voir!* (2015, telefilm) va *Shlitzi: Bizdan birimiz* (2015).

Manbalar
--------

1. ↑  „Daisy Earles (1907—1980)".  Internet Movie Data base (OMDb). Qaraldi: 2-iyun 2016-yil.
2. 1 2  Senn 2006. sfn error: no target: CITEREFSenn2006 (help)
3. ↑  „Tiny Doll". *The Daily Telegraph* (15-sentabr 2004-yil). Qaraldi: 14-iyun 2016-yil.
4. 1 2  Paszylk 2009. sfn error: no target: CITEREFPaszylk2009 (help)
5. 1 2 3  „Tiny Doll". *The Daily Telegraph* (15-sentabr 2004-yil). Qaraldi: 14-iyun 2016-yil.„Tiny Doll". *The Daily Telegraph*. September 15, 2004. Retrieved June 14, 2016.
6. ↑  „Daisy Earles".  Turner Classic Movies. Qaraldi: 2-iyun 2016-yil.
7. ↑  „Daisy Earles (1907—1980)".  Internet Movie Data base (OMDb). Qaraldi: 2-iyun 2016-yil.

"Daisy Earles (1907—1980)". Internet Movie Data base (OMDb). Retrieved June 2, 2016.
8. ↑  „Daisy Earles Biography".  setcelebs.com. Qaraldi: 2-iyun 2016-yil.
9. ↑  „Daisy Earles (1907—1980)".  Internet Movie Data base (OMDb). Qaraldi: 2-iyun 2016-yil.

„Daisy Earles (1907—1980)". Internet Movie Data base (OMDb). Retrieved June 2, 2016.
**Lutfulla Mutallib** (1922.11.16 — 1945.9.18) — 20-asr uygʻur shoiri, dramaturg, mustamlakachilikka qarshi kurash tashkilotchisi. Lutpulla Mutallip so’nggi uyg’ur she’riyatida mashhur shoirlardan biridir. Hozirgi zamon Shinjong uygʻur adabiyotining asoschilaridan biri. Dastlab Gʻuljadagi boshlangʻich maktabda (1932—1936), soʻngra Ilidagi rus gimnaziyasida, Urumchidagi Oʻlka oʻqituvchilar tayyorlash institutida (1936—1941) oʻqigan. 1941 — 44 yillarda „Sin Szyan gaziti" va „Oqsuv gaziti"da ishlagan. Sheʼrlari 1937-yildan „Ili daryosi" gaz.da eʼlon qilingan („Biz Sin Szyan farzandlari" va boshqalar). „Muhabbat va nafrat" (1956) dostoni uygʻur xalqining jamiyat illatlariga qarshi kurashiga bagʻishlangan. L. M. hajviy hikoyalar, „Dovonlar oshganda" nomli roman, „Samsoq akang qaynaydi", „Boʻrondan keyin oftob", „Chaman va Polvon", „Kurash qizi", „Tohir va Zuxra" kabi pyesalar yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Lutpulla Mutellip

* Yoshlik xuddi chaqmoq, T. 1976; Yillarga javob, T. 1983.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Mozorqoʻrgʻonlar

**Mozorqoʻrgʻon** yoki **Qoʻrgʻon** (arxeologiyada) — chorvador qabila sardorlarining mozori. Uzoqoʻtmishda mulkiy tengeizlik va sinfiy tabakalanish jarayoni jadal kechayotgan zamonlarda, ayniqsa, chorvador qabilalar jamoasida olamdan oʻtgan badavlat urugʻ va qabila sardorlarining jasadini oddiy kabiladoshlaridan aloqida koʻmish odat tusini olgan. Anʼanaga koʻra, yogʻoch yoki loydan maxsus jasadxona qurilib, uning qoq oʻrtasiga shohona kiyimdagi sardor jasadi solingan tobut oʻrnatilgan. To-but atrofiga va butun xona boʻylab sardorga tegishli qurol-aslahalar, metall (oltin, kumush, jez) va sopol idishlarda marhumga ovqat qoʻyilgan. Xonaning devorlariga gilam, naqsh solingan namat yoki guldor matolar osilib, xona tomi hari va xaschoʻplar bilan yopilgan. Sardor jasadxonasi etagiga uning xotinlaridan bir yoki bir nechasini shaxsiy boyliklari bilan birga, bayramona]libosda koʻmilgan. Jasadxona atrofiga, M. ostiga"narigi dunyoda" sardorga xizmat qilishi uchun uning otlaridan va xizmatkorlaridan bir nechasini oʻldirib koʻmish odat boʻlgan. Soʻng, qabrlar ustiga sonsanoqsiz toshlar uyumi hosil qilinib, uning ustiga qalin tuproqtortilgan. Natijada, balandligi va diametri bir necha metrli sunʼiy tepalik hosil boʻlgan. Arxeologiyada bunday sukunat maskani M. nomi bilan yuritiladi. Ana shunday M.lar chorvador qabilalar yashagan mintaqalarda jez, ilk temir va antik davrda Qora dengiz va Kaspiy dengizi atrofidagi choʻllarda (Soloxa, Kelermes), Zakavkazyening togʻ oldi mintaqalarida (Maykop, Trialeti), Oltoy va Jan. Sibir yerlarida (Bashadar, Pozirik, Salbik, Arjan), Orol dengizi atroflarida (Tagisken) qamda Qozogʻiston choʻllarida (Dandiboy, Begozi) paydo boʻlgan. M.larning asosi, odatda, yarim shar, oval, kvadrat shaklida boʻlgan. Ularning diametri 3–4 m dan to 50 m gacha, bal. esa 2–3 m dan to 20 m gacha boʻlgan. Har bir M. oila xilxonasi yoki urugʻ qabristoni hisoblangan. Mulkiy tabaqalanish oʻsishi bilan boy va kambagʻallar koʻmilgan M.lar oʻrtasidagi farq kuchaygan. Sharqiy Yevropa, Janubiy Sibir, Shim. Kavkaz, Oltoy va Qozogʻiston choʻllaridagi urugʻ va kabila oqsoqollarining M.lari oʻzlarining boyligi va kattaligi bilan ajralib turgan. Ahmadali Asqarov.

Yana qarang
-----------

* Arxeologiya
* Qoʻrgʻon

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jangovar vaziyat** — muayyan joyda, maʼlum davrda jangovar harakatlarga taʼsir koʻrsatadigan omil va sharoitlarning majmui. J. v. dushman kuchlarining holati (tarkibi, ishgʻol qilgan oʻrni, koʻzda tutayotgan maqsadi), oʻz qoʻshinlarining holati (taʼminlanish darajasi, jangovar imkoniyatlari) va qoʻshin qismlarning holati, radiatsion, kimyoviy va bakteriologik vaziyatning harakteri; yer sharoiti, joy — rayonning iqtisodi, yerlik aholining ijtimoiy-siyosiy tarkibi va kayfiyati; meteorologik va iklimga oid maʼlumotlar, jangovar topshiriq bajarilishi lozim boʻlgan muddat va b.ni oʻz ichiga oladi. J. v. hamma turdagi razvedka maʼlumotlari, kichik qoʻmondonlarning hisobotlari, qoʻmondon (shtab) axborotlari; asirlarni va qochib oʻtganlarni soʻroq qilish va b.ga qarab belgilanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Jangdan soʻng" haykaltaroshlik kompozitsiyasi** — Rossiyaning Belgorod viloyati, Stariy Oskol shahrining Gʻalaba maydonida oʻrnatilgan yodgorlikdir. U 2012-yil 5-mayda Georgiy Jukov haykali va Stariy Oskol Sovet Ittifoqi Qahramonlarining shon-shuhrat xiyoboni yonida ochildi. Haykaltarosh Anatoliy Shishkov.

Yodgorlik
---------

Yodgorlik Stariy Oskol shahriga „Harbiy shon-sharaf shahri" unvoni berilganligi munosabati bilan ochilgan. Loyiha ustidagi ishlar bir yil davom etgan. Askarning prototipi aktyor Ivan Gerasimovich Lapikov boʻlib, u „Ular Vatan uchun kurashdilar" filmida oʻynagan.

Haykaltarosh Anatoliy Shishkov: „Rasm olish mumkin boʻlgan kompozitsiya yaratildi. Doʻkon paydo boʻldi. Qanday doʻkon? Qishloq doʻkoni. Nega? Chunki askar qishloqdan. U professional jangchi emas. U professional novvoy. Haqiqiy rus kishisi. Qiyin kunlar kelganda vatanini himoya qilish uchun qoʻliga qurol olgan. Men avtomat olib, jangga otlandim".

Manbalar
--------

1. 1 2  „В Старом Осколе рядом с памятником маршалу Жукову поставили памятник советскому солдату". 9-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-aprel 2018-yil.
**Neshot Isfahoniy** — Eron shoiri, davlat arbobi. U qamariy 1175-yili Isfahonda tugʻilgan. Uning bobosi Abdulvahob Isfahon hukumatiga rahbarlik qilib, farzandlariga koʻp boylik qoldirgan. Neshot ona tilidan tashqari arab va turk tillarini ham oʻrgangan. Hatto xattotlik boʻyicha oʻz davrining yetakchisiga aylangan. Fors sheʼriyati, adabiyoti va oʻz davrining din, matematika, ilohiy hikmat va mantiq haqidagi bilimlarni ham egallagan.

Neshot Fath Ali Shoh Qojarning vaziri boʻlgan. U shekaste xat turida yozishga juda usta boʻlgan. „Moʻtamed xazinasi" undan qolgan asarlardan biridir. Uning nasl-nasabi Shoh Abbosning maxsus tabibi Hakim Salmonga borib taqaladi.

Neshot „Adabiy qaytish" maktabining jiddiy tarafdorlaridan boʻlgan. Isfahon bu harakatning markazi, sheʼriyat va adabiyotning tirilishi sifatida tanilgan davrda uning uyi yozuvchi va olimlarning yigʻilish joyi boʻlgan. U yerda haftada bir marta yigʻilib suhbatlashishardi. Neshot va uning hamrohlari oʻtmish uslubida sheʼr yozib, fors adabiyotining eski anʼanalarini qayta tiklaganlar.

Neshot hijriy 1218-yilda 48 yoshida Tehronga hijrat qilib, Fath Alishoh saroyiga kirib, unga „Moʻtamid ud-davla" unvoni berilgan. Oradan vaqt oʻtgach devonxonaga rahbar qilib tayinlangan. Bu mansabga erishgandan soʻng, Neshot hamma joyda shoh bilan birga edi. U hijriy 1236-yili zulhijja oyida Fath Alishoh buyrugʻi bilan Eronning birinchi tashqi ishlar vaziri etib tayinlangan. Podshohning aksariyat farmonlari va shaxsiy maktublari hamda podshod oila aʼzolarining shartnoma va vasiyatnomalari uning qoʻlyozmasi va imzosi bilan yozilgan. U hijriy 1240-yilgacha shu lavozimda ishlagan. Neshot bir marta podshohning vazirlik delegatsiyasi tarkibida Parijga borib, Napoleon I bilan ham uchrashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  یحیی, آرین‌پور*. از صبا تا نیما*, جلد اول، چاپ هشتم, ۱۳۸۲.
***Nesquik*** ("Nesquik"; *Nestlé* va so'zlaridan tuzilganinglizcha: *quick* - "tezkor") - tez tayyorlanadigan shokoladli ichimliklar, shokolad, muzqaymoq va shirinliklar brendi. Shveytsariyaning Nestlé kompaniyasiga tegishli.

1948 - yilda AQShda ishlab chiqilgan va *Nestlé Quik* nomi bilan chiqarilgan. Yevropada 1950 - yilda *Nesquik* nomi bilan chiqarilgan. U o'zining ishlab chiqarish korxonalarida ham, litsenziya shartnomalari bo'yicha ham uchinchi tomon korxonalarida ishlab chiqariladi (masalan, Rossiyada 2001- yildan beri Ostankino sut zavodi tomonidan ishlab chiqariladi  ).

Ushbu brend ostida quruq shokoladli nonushtalar, shokoladlar, tezkor kakao va boshqa kakao turlarini o'z ichiga olgan mahsulotlar ham sotiladi.

Maskot
------

Quicky the Nesquik *Bunny* (Yevropada *Quicky the Nesquik Bunny* va AQShda *Nesquik Bunny* nomi bilan tanilgan) *Nesquik* brendining talismasi bo'lib, quloqlarini bir-birining atrofida burishtira oladigan antropomorf quyondir .

Quik Bunny birinchi marta 1973 - yilda Quik ichimligi reklamasi mavzusi sifatida paydo bo'lgan va o'sha paytda *Quik Bunny* deb nomlangan. O'sha paytda u faqat "Q" harfi ko'rinishidagi medalyon kiygan. 1999 - yilda *Quik* brendi *Nesquik* deb o'zgartirildi va quyonning nomi ham o'zgartirildi. Medalyonning harfi ham "N" ga o'zgartirildi  .

Multfilmlar reklamasidan tashqari, Quickie DC Universe komikslarining qahramoni edi. U shuningdek, "South Park "animatsion seriyasida , "Imaginationland Episode III "epizodida Imaginationland aholisidan biri sifatida paydo bo'ladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Владимир Моторин.* „Кролик попал в молоко". *Время МН* (7-fevral 2001-yil). 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-iyun 2015-yil.
2. ↑  TripAtlas.com — About Nesquik[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt - www.nesquik.com(ingl.) )
* Hafta qahramoni: Quiky, Nesquik Bunny(ingl.) )
* Quyon Quicky
**"Dahnoma"** – Yusuf Аmiriyning asari. 1429–1430-yillarda temuriy hukmdor Boysungʼur Mirzo rahnamoligida yaratilgan.

Muallif haqida
--------------

Amiriy,
**Yusuf Amiriy** (15-asr, Hirot) — Temuriylar davri turkiy shoiri.

Boysunqur Mirzo himoyasida yashagan. Turkiy va forsiyda ijod qilgan. Alisher Navoiy „turk erdi va turkcha sheʼri yaxshi voqe boʻlibtur" („Majolis un-nafois") deb yozsa, Davlatshoh Samarqandiy „Shohrux davrida katta shuhrat qozondi" („Taz-kirat ush-shuaro") deb taʼriflaydi. Amiriyning turkiydagi bir devoni hamda „Dahnoma", „Chogʻir va Bang munozarasi" asarlari yetib kelgan. Forsiydagi asarlaridan 2 baytgina maʼlum: biri „Majolis un-nafois", ikkinchisi Yaqiniyning „Oʻq va yoy munozarasi"da saqlangan. Devoniga kirgan sheʼrlarida shoir hayot haqida chuqur falsafiy fikr yuritadi, ishq-muhabbatni ulugʻlaydi („Ey koʻza…", „Telbaman", „Ey koʻngul" va boshqalar). „Chogʻir va Bang munozarasi" bilan munozara janri imkoniyatlarini boyitdi. Ubayd Zakoniy taʼsirida yozilgan bu asarda amal-dorlarning salbiy axloqiy-maʼnaviy qiyofalari, hislatlari hajv qilinadi, adovat, johillik, oʻzaro qirgʻin urushlar qoralanadi. A. „Dahnoma" (1429) asari bilan noma janrini rivojlantirdi. Bu devon nusxasi Turkiyada, „Dahnoma", „Chogʻir va Bang …" nusxalari Britaniya muzeyida, fotonusxalari Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik va Qoʻlyozmalar institutlarida saqlanadi.

Asar haqida
-----------

Yusuf Amiriyning uygʻur va arab yozuvli qoʻlyozmasi yetib kelgan. uning uygʻur yozuvli qoʻlyozmasini Zaynu-l-Obidin baxshi koʻchirgan. Hozir Istanbuldagi Toʻpqopi saroyi kutubxonasida saqlanmoqda.(2172-koʻrsatgichli qoʻlyozma) Qoʻlyozmada asarning yigirma uch bayti berilgan xolos. Uning koʻchirilgan davri ma'lum emas. Zaynu-l-Obidin baxshining yashagan davriga qarab, bu qoʻlyozma ham Samarqandda koʻchirilgan deyish mumkin.

"Dahnoma" noma janrida bitilgan boʼlib, 907 baytdan tashkil topgan. Аsar muqaddima, 10 noma va xotimadan iborat. Har bir noma oshiq va maʼshuqaning maktubini oʼz ichiga oladi. Nomalardan soʼng keyingi nomadan avval gʼazal va fard keltiriladi va shu tariqa har bir noma alohida mustaqil asarday taassurot qoldiradi. "Dahnoma" Xorazmiyning "Muhabbatnoma"siga javob tarzida vujudga kelgan. Аlisher Navoiy "Majolis un-nafois"da Yusuf Аmiriyga bagʼishlangan bobda asardan quyidagi baytni keltiradi:

> Ne yemakdin, ne uyqudin solib soʼz, 
> 
> Yemakdin toʼyub uyqudin yumub koʼz.
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  *"Alisher Navoiy: Qomusiy lug'at"*.
2. ↑  Sodiqov, Qosimjon*. XIV-XVI yuzyilliklarning yozma yodgorliklari*. Toshkent: akademnashr, 2020 — 72 bet.
3. ↑  *"Majolis un-nafois"*.
**Pigment hujayralar**, xromotoforlar — neyroektodermadan hosil boʻladigan, erkin joylashgan yoki epiteliy tarkibiga kiruvchi hujayralar; koʻpchilik umurtqasizlar va barcha umurtqali hayvonlarda teri va uning hosilalari (pat, yung), koʻzning rangini belgilovchi pigmentlarni sintez qiladi. Pigment hujayralar organizmni ultrabinafsha nurlardan himoya qilish, termoregulyasiya funksiyasini bajaradi. Pigment hujayralar hayvonlar jinsni tanib olishi va ular rangining xilma-xil boʻlishida katta ahamiyatga ega. Oʻsimlik gullarining xilma-xilligi ham Pigment hujayralar bilan bogʻliq. Pigmentlar hujayra sitoplazmasida maxsus pigment donachalarida sintezlanadi. Pigment hujayralarningfunk-siyasi nerv va endokrin sistema orkali boshqariladi. Ularning funksiyasi mavsumiylik va endogen bioritmiklikka ham bogʻliq. Pigmentatsiya tirik organizmlarning tashqi muhitga moslashishida katta ahamiyatga ega. Odam te-risidagi tugʻma xollar melanoblastlarning notoʻgʻri taqsimlanishi natija-sida hosil boʻladi. Ayrim omillar taʼsirida tugʻma xollar baʼzan xavfli oʻsmalar, yaʼni melanomalarga aylanishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Roman Valentinovich Xmel** (1969-yil 22-dekabr) — sovet va ukrainalik futbolchi, hujumchi pozitsiyasida oʻynagan. Ukrainaning bir qator oliy va birinchi liga klublaridagi o‘yinlari bilan tanilgan Rossiyaning bir qancha quyi divizion klublarida, hamda qisqa muddat Belarus oliy ligasi va O‘zbekiston chempionati oliy ligalari, Isroilning „Makkabi" (Yaffa) klubida ham toʻp surgan.

Tarjimai holi
-------------

### Klubdagi faoliyati

Roman Xmel futbolchilik faoliyatini Korsun-Shevchenkovskiy shahridagi „Temp" havaskor futbol klubi tarkibida boshlagan. Keyin Vinnitsaning „Integral" va Sumining „Ximik" havaskor jamoalarida oʻynagan. Professional futboldagi debyutini 1991-yilda SSSR Ikkinchi ligasida Sumining „Avtomobilist" klubi tarkibida oʻtkazgan. 1992-yilda Xmel ushbu klubdagi oʻyinlarini Ukraina Birinchi ligasida davom ettirgan. 1992-1993-yilgi mavsumning birinchi yarmida futbolchi Ujgorodning „Zakarpattya" klubida, ikkinchi yarmida Bila Tserkvaning „Ros" jamoasida oʻynagan. 1994-yil boshida Xmel qisqa vaqt davomida Belorussiyada mahalliy „Vedrich" klubida Oliy ligada oʻynagan. 1994-yilda futbolchi Ukraina Oliy ligasida Rivnening „Veres" jamoasida bitta oʻyin oʻtkazgan va keyinchalik Aleksandriyaning „Poligraftexnika" jamoasida birinchi ligada oʻynashni davom ettirgan. 1995-yilda boshqa Premer-liga klubi — „Volin Lutsk" ga oʻtgan, lekin klubda atigi 2 ta oʻyin oʻtkazgan va jamoani tark etib, oʻzini Isroildagi Yaffa shahrining „Makkabi" jamoasida sinab koʻrishga qaror qilgan. Xmel yangi klubida bir yarim yil oʻynagan, shundan soʻng Yekaterinburgning „Uralmash", keyin esa Noginskning „Avtomobilist" klubiga oʻtgan. Futbolchi ikki yil davomida Oʻzbekiston Oliy ligasining shu nomdagi „Andijon" klubida toʻp surdi. Ukrainaga qaytib kelgach, Roman qisqa vaqt ichida Jitomirning „Polesye" va „GPZ Varva", „Nejin" va Xersonning „Ukrrichflot" havaskor jamoalarida oʻynagan. 2004-yilda futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  FK „Volin" 1995: statistika
2. ↑  „Хмель Роман Валентинович, 22.12.1969, футболист"..  FootballFacts.ru вся информация на одном сайте. Qaraldi: 18-mart 2019-yil.

Havolalar
---------

* Profil na sayte FootballFacts.ru
**Bitoldagi soat minorasi** (Maked. Saat — kulata vo Bitola) — shaharning eng mashhur ramzlaridan biri boʻlgan Bitola markazida joylashgan soat minorasi. Avstriya-Vengriya shaharlarining soat minoralaridan farqli oʻlaroq, u oʻziga xos koʻrinishga ega.

Rasmiy ravishda, minora 1830-yillarda Solunskiy Avliyo Dimitriy cherkovi bilan birgalikda qurilgan deb hisoblanadi. Afsonaga koʻra, Usmonli hukumati qishloqlarda 60 ming tuxum sotib oldi, buning natijasida minora oʻz kuchini saqlab qoldi. U shaharning Shimoliy qismida, eni masjidi yonida joylashgan. Biroq, minora haqida eslatma XVI asrga borib taqaladi: shunday qilib, 1664 da soat minorasi xronikalarida qayd etilgan. Minora balandligi 33 metr, kvadrat taglikning yon tomoni 5,8 m. tepada soxta panjara bilan yoritilgan terassalar mavjud, shuning uchun soat minorasi tunda aniq koʻrinadi. Minora ichida yuqori qismga olib boradigan narvon bor. Minora 1912-yilda hozirgi koʻrinishga ega boʻldi.

Soat-Rim raqamlari bilan. Soat mexanizmi 1927-yilda Konfage tomonidan oʻrnatildi va 1936-yilda Yugoslaviya hukumatiga birinchi jahon urushida halok boʻlgan nemis, ingliz va fransuz askarlari qabrlarini parvarish qilish uchun minnatdorchilik bildirildi. Keyinchalik mexanizm 1962 va 1970-yillarda yangilandi. 15 mexanizmli qoʻngʻiroqning ogʻirligi 900 kg. 2009-yilda minora rekonstruksiya qilindi, soat mexanizmi yana almashtirildi. Ilgari mahalliy kommunistga bagʻishlangan „Tamu Le majko, bitol yaqinida" qoʻshigʻini ijro etish taklif qilingan, Yugoslaviya Xalq ozodlik urushi qahramoni Dimitriy Nikolovskiy (taki Daskalo), ammo bu mahalliy aholining gʻazabiga sabab boʻldi.

Hozirgi vaqtda soat minorasi Bitola shahrining eng katta ramzlaridan biri hisoblanadi. U Solunskiyning Sankt-Dmitriy cherkovi va Eni masjidi yonidagi shahar bogʻida, sobiq Pekmez bozori joylashgan joyda joylashgan. Bogʻda mahalliy aholi ham, koʻplab sayyohlar ham yurishadi. Minora yaqinidagi parkda har yili Rojdestvo bayramlari oʻtkaziladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Makedonski Biser - The Saat Kula and it's legend Andoza:Mk icon". 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan %3A2010-06-14-22-20-12&catid=175 %3A2009-09-08-21-26-45&Itemid=381&til=mk arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2018-yil.
2. ↑  Гавровска Бојчевска, Вера (2010) (mk). *Приказ на книга на арх. Мирјана Димовска Чоловиќ Саат кулите во Република Македонија*. **3** (Патримониум nashri). pp. 485. .
3. ↑ . .
4. ↑  Makedonska ensiklopediјa, t. 2. Makedonska akademiјa na naukite i umetnostite. Skopie, 2009. s. 1291. ISBN 978-608-203-023-4
5. ↑  „Саат кула Битола" (deadlink). 27-aprel 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2018-yil.
6. ↑  *Невенка Поповска.* „Саат-кулата симбол на Битола" (mk). *Република Online* (14-mart 2014-yil). 31-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-aprel 2016-yil.
**Sobir Iskandarov** (1909.11.03 – Toshkent – 1976.02.07) — kino dublyaji rejissyori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Leningrad sahna sanʼati texnikumini tugatgan (1930). 1930-yildan "Oʻzbekfilm"da ishlagan. "Soʻnggi bek" filmida aktyor, "Makrli changal", "Tong oldidan", "Ulim qudugʻi", "Yigit" filmlarida rejissyor yordamchisi, aktyor sifatida qatnashgan. 1936-yildan rejissyor Chet el filmlarini oʻzbek tiliga dublyaj qilishda xizmatlari katta. "Ikki jangchi", "Tinch oqar Don", "Ona kalbi", "26 Boku komissari", "Joʻra sarkor", "Sevgi va so-qov", "Sofiya Grushko" va boshqalar u rejissyorlik qilgan filmlardan. Iskandarov, shuningdek, oʻzbek filmlarini qardosh xalqlar tillariga dublyaj qilishda ham qatnashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Angliya-Burlar urushi** (1899-1902) — Angliyaning Janubiy Afrikadagi Bur (Transvaal va Oranjevaya) respublikalariga qarshi olib borgan bosqinchilik urushi. Angliyaning Bur respublikasida yashovchi inglizlarga ham saylov xuquqi berish toʻgʻrisidagi talabiga Transvaal prezidentining rad javobi urushning kelib chiqishiga bahona boʻldi. Urush qariyb 4 yil davom etdi. Oqibatda burlar maglubiyatga uchradilar. 1902-yil shartnomasiga muvofiq, Transvaal va Oranjevaya respublikalari Angliya mustamlakasiga aylantirildi. 1910-yil Bur respublikalari Angliya qoʻl ostidagi Janubiy Afrika Ittifoqi (1961-yildan boshlab JAR)ga qoʻshib olindi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Roman Geraldovich Poltoraskiy** (tugʻ. 22-iyul 1972-yil, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — disk uloqtirish boʻyicha Oʻzbekiston yengil atletikachisi. XXVI yozgi Olimpiya oʻyinlari va XXVII yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi, Osiyo chempionati kumush medali sovrindori.

Martaba
-------

1991-yil dekabr oyida „Athletics" jurnali maʼlumotlariga koʻra, u mamlakatda yilning eng yaxshi sportchilari roʻyxatiga kiritilgan.

1995-yilda yengil atletika boʻyicha Oʻzbekiston chempionatida 61 metrga disk uloqtirib, birinchi oʻrinni egalladi. Jakartada (Indoneziya) oʻtkazilgan yengil atletika boʻyicha Osiyo chempionatida disk uloqtirish boʻyicha 57,36 metr natija qayd etib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. 1996-yilda Jakartada (Indoneziya) disk uloqtirish boʻyicha xalqaro turnirda 58,54 metr natija bilan uchinchi boʻldi. Atlantadagi (AQSh) yozgi Olimpiya oʻyinlarida u saralash bosqichida 51,96 metrga disk uloqtirdi, ammo bu turnir finaliga yoʻllanma olish uchun yetarli boʻlmadi.

1997-yilda 59,60 metrga disk uloqtirib, yana Oʻzbekiston chempionatida gʻolib chiqdi. 1998-yilda Olmaotada (Qozogʻiston) Gusman Kosanov xotirasiga bagʻishlangan xalqaro turnirda 53,38 metr natija bilan uchinchi oʻrinni egalladi. 1999-yilda Toshkent shahrida oʻtkazilgan xalqaro musobaqada birinchi, Bishkek shahrida (Qirgʻiziston) 54,33 metr natija bilan ikkinchi oʻrinni egalladi.

2000-yilda Olmaotada boʻlib oʻtgan Kosanov xotirasiga bagʻishlangan turnirda uchinchi, keyin esa Toshkentdagi turnirda birinchi boʻldi. Sidneyda (Avstraliya) boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlarida u saralash bosqichida atigi 47,83 ball bilan disk uloqtirib, 41-oʻrinni egalladi va finalga chiqa olmadi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  „Asian Championships". *www.gbrathletics.com*. Qaraldi: 27-avgust 2021-yil.
3. ↑  „Olympic Games 1996 Atlanta Athletics". *web.archive.org* (30-sentabr 2007-yil). 30-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-avgust 2021-yil.
4. ↑  „Olympic Games 2000 Sidney Athletics". *web.archive.org* (30-sentabr 2007-yil). 30-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-avgust 2021-yil.
SOYUZ
**SOYUZ** — kosmosda uzoq vaqt uchish, manyovrlar oʻtkazish, orbitada boshqa kosmik kema (KK)larga yaqinlashish va ular bilan tutashishga moʻljallangan koʻp oʻrinli sovet KKlarining hamda KK larni ishlab chiqarish. va uchirish dasturining nomi. 1967—81 yillarda orbitaga 40 ta "S", chiqarilgan. Shu jumladan, 2 tasi kosmonavtsiz uchirilgan. "S", bazasida "Salyut" va "Mir" orbital styalariga ekipaj aʼzolarini olib chiqish va kosmonavtlarni Yerga qaytarib olib tushish uchun moʻljallangan "S. T" va "S. TM" kosmik kemalari ishlab chiqiddi. 1979—86 yillarda 15 ta, "S. T" kosmik kemasi (shulardan 1 tasi kosmonavtsiz), 1986—94 ylarda 19 ta "S. TM" kosmik kemasi (shulardan 1 tasi kosmonavtsiz) uchirilgan.

Yana q.
-------

* kosmik kema

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buqa baqalar** (Kaloula) - dumsiz amfibiyalar turkumi urugʻi, tor opoli baqalar oilasiga mansub. Bu urugʻning 11 turi bor. Buqa baqalar Jan.Sharqiy Osiyo va Malayya arxipelagida tarqalgan. Bu urugʻning eng yirigi — hind buqa baqasi (K. pulchra), boʻyi 8 sm cha, gavdasi yapaloq — eni boʻyidan ikki baravar ortiq. Barmoklari orasidagi suzgich pardalari sust rivojlangan. Panjasida yerni kovlaydigan oʻtkir qirrali boʻrtmasi bor. Gavdasining usti toʻq boʻz rang, boshi qovoq rang, qorni qizgʻishsariq. Erkagining ovozi juda baland. Yomgʻir yoqqanda kechasi bilan tinmay qurillashi uzokdan eshitiladi. Tuxumini suvga qoʻyadi. Undan 2 haftadan soʻng itbaliq chiqadi. Buqa baqalar chumolilar, mayda kapalaklar va hasharotlar bilan oziqlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Buqa forumidan Hercules
**Buqa forumi** Herkulesi — Rimning Buqa forumida oʻtkazilgan qazilma ishlarida topilgan Herkules haykali. Bronzadan yasalgan zarhal haykal. Qazilma ishlari Rim papasi Sixtus IV davrida amalga oshilrilgan. Qadimgi davrlarda balandligi 241 sm boʻlgan haykal Buqa forumida saqlanib qolgan Gʻolib Herkules ibodatxonasida turgan deb taxmin qilish mumkin. Nima boʻlgandayam, Pliniy Elder haykalning shunday saqlanganini „Tabiiy tarix" kitobida eslab oʻtadi. Qahramonning oʻng qoʻlida tayoqcha, chapida — Hesperidesning uchta olmasi bor. Haykal Kapitoliyda namoyish etilgan va miloddan avvalgi II asrga tegishli. Unga eng oʻxshash haykal 1864-yilda Pompey teatri xarobalaridan topilgan Nemean sherining terisiga burkangan holdagi Herkulesning boshqa zarhal bronza haykalidir.

Yana qarang
-----------

* Gerkules Farnese
* Antik bronzalar roʻyxati

Adabiyotlar
-----------

* Haskell, Frensis va Nikolas Penni, 1981-yil. *Taʼm va antiqa: Klassik haykalning jozibasi 1500-1900* (Yel universiteti nashriyoti) Mushuk. yoʻq. 45.
* Platner, Samuel Ball; Ashby, Thomas. Aedes\_Herculis\_Victoris (inglizcha). Qadimgi Rimning topografik lugʻati. Bill Thayer veb-sayti.
**„Taras Bulba"** (ruscha: *Тарас Бульба*) — rus yozuvchisi Nikolay Gogol qalamiga mansub qissa. Ilk bor 1835-yil muallifning „Mirgorod" qissalar toʻplamida chop etilgan. 

Qissada zaporojyelik kazak Taras Bulba va uning oʻgʻillari Ostap va Andriyning polyaklarga qarshi kurashdagi ishtiroki haqida hikoya qilinadi. Asar tarixiy hodisalarga asoslanib yozilgan. Qissa bir necha tilga, jumladan, oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Syujet
------

Qissaning asosiy qahramonlari zaporojyelik kazak Taras Bulba va uning oʻgʻli Ostap va Andriydir. Oʻgʻillar Kiyev akademiyasida tahsil olib, uyga qaytib kelishadi. Soʻngra ota va ikki oʻgʻil zaporojyelik kazaklar markazi Sechga otlanadilar. 

Sechda qahramonlar boshqa kazaklarga qoʻshilib, polyaklarga qarshi jang qiladilar. Oʻqishda polyak qizni sevib qolgan Andriy sevgilisi oldiga borib, polyaklar safiga qoʻshiladi. Bundan jahli chiqqan ota janglarning birida oʻgʻlini oʻldiradi. Ostapni esa polyaklar asir olib, dorga osadi. Janglarning birida Taras Bulbani ham asir olib, qatl etishadi.

Qahramonlar
-----------

* Taras Bulba – zaporojyelik kazak
* Ostap – Taras Bulbaning katta oʻgʻli
* Andriy – Taras Bulbaning kichik oʻgʻli
* Nikolay Pototskiy – polyak siyosatchisi va harbiy yetakchisi

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

Asar oʻzbek tilida bir necha marta nashr qilingan. Ilk bor 1952-yil Toshkent shahrida OʻzSSR Taʼlim va pedagogika nashriyotida chop etilgan. Oʻzbek maktablari uchun moʻljallangan ushbu nashrda ruscha-oʻzbekcha lugʻat keltirilgan. 

Qissa 1976-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida qayta chop etilgan. Mazkur nashrni tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: Nabi Alimuhamedov – tarjimon, A. Shomirzayev – muharrir, I. Kart – rassom, Q. Aliyev – rasmlar muharriri, T. Gulak – texnik muharrir, M. Toirov – musahhih. Kitob adadi – 60 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „Taras Bulba" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 4-noyabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* „Taras Bulba" Lib.ru saytida (rus.)

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Aventin bloki** – Italiyada fashistlar diktaturasiga qarshi kurashgan antifashistik partiyalar bloki. Sotsialist deputat, antifashist Mateotti fashistlar tomonidan oʻldirilgach (1924-yil 10-iyun), muxolifiyatdagi deputatlar bundan gʻazablanib, parlamentdan chiqib ketadilar va Rimdagi Aventin tepali-gida toʻplanib "Oppozitsiyami fraksiyalar komiteta" ni tuzadilar. Shu tariqa mazkur uyushma "Aventin bloki" nomini oldi. Blokka xalq partiyasi (katoliklar), respublikachilar, sotsialistlar va boshqa partiyalar vakillari hamda partiyasiz deputatlar uyushdilar. Mussolini hukumati Aventin blokining qat’iyatsizligi va zaifligidan foydalanib, 1926-yilda uni tor-mor qildi. Ommadan ajrab qolgan blok a’zolari fashizmga qarshi izchil kurasha olmay, tezda tarqab ketdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oqquray** (*Psoralea* L.) — dukkakdoshlar oilasiga mansub oʻtlar turkumi, koʻp yillik oʻsimlik. Oʻzbekistonda (*P. drupacea* Bge.) dukkakli O. turi uchraydi. Ildizi yoʻgʻon va uzun. Poyasi tarvaqaylab shoxlangan, uz. 130 sm cha. Barglari oddiy, yaxlit, yumaloq yoki uch boʻlakli, cheti arrasimon, bandli, ket-ma-ket joylashgan. Guli mayda, toʻpguli shingilsimon, gultojisi binafsha rang. Gulkosalari qoʻngʻiroqsimon, 5 tishli. Mevasi bir urugʻli dukkak. Dukkagi paxmoqtukli. Poyasi, bargi hamda mevasi tuk va mayda bezakchalar bilan qoplangan. Iyun—sentabr oylarida gul-,1ab urugʻlaydi. Dorivor oʻsimlik hisoblanadi. Ildizi va mevasida furokumarinlar (psoralen, izopsoralen va boshqalar), mevasida efir moyi va boshqa mavjud. Ildizi va mevasidan olinadigan psoralen preparati pes kasalligi (vitiligo)ni davolashda ishlatiladi. Togʻ yon bagʻirlarida, baxrrikor yerlarda begona oʻt sifatida oʻsadi. Choʻl va adir mintaqalariga keng tarqalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Somnologiya** uyquni ilmiy oʻrganadi. U uyquni buzilishi va tartibsizliklarni klinik oʻrganish va davolashni oʻz ichiga oladi. Uyqu dori-darmonlari somnologiyaning bir qismidir.‌‌ EEG ixtiro qilingandan soʻng 1936-yilda Harvi va Lomis tomonidan uyquning bosqichlari aniqlandi, delta va teta toʻlqinlarining birinchi tavsiflari Valter va Dovey tomonidan amalga oshirildi va REM uyqusi 1953-yilda kashf etildi. Uyqudagi apnea 1965-yilda aniqlandi. 1970-yilda Stenfordda birinchi klinik uyqu laboratoriyasi ishlab chiqilgan. Birinchi aktigrafiya qurilmasi 1978-yilda Krupke tomonidan ishlab chiqarilgan, 1981-yilda esa doimiy ravishda ijobiy havo bosimi terapiyasi va uvulopalatofaringoplastika yaratilgan. Hozirgi kunda Amerika Uyqu Tibbiyot Akademiyasi boʻlgan Kutish tartibsizliklari markazlari assotsiatsiyasining imtihon qoʻmitasi 1978-yilda tashkil topgan va 1990-yilgacha uyquni boshqarish boʻyicha testini oʻtkazgan. 1989-yilda Amerika Uyqu Tibbiyot Kengashi 1991-yilda imtihon komissiyasining barcha vazifalarini oʻz zimmasiga oldi. Qoʻshma Shtatlarda Amerika Uyqu Tibbiyot Kengashi ham shifokorlarga, ham shifokor boʻlmaganlarga uyquni davolash boʻyicha sertifikat beradi. Biroq, kengash odamga tibbiy litsenziyasiz uyquni davolash bilan shugʻullanishga ruxsat bermaydi.

Manbalar
--------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Birinchi fitna** (arabcha: ) yoki **Birinchi islomiy fuqarolar urushi** – Roshidun xalifaligida bir necha musulmon guruh oʻrtasida sodir boʻlgan janglar. Urush Roshidun xalifalarning hokimiyatdan chetlatilishi hamda Muoviya Ining xalifa deb eʼlon qilinishi, shuningdek, Umaviylar sulolasining tuzilishi bilan yakunlangan. Birinchi fitna janglari davomida musulmonlar sunniylar, shialar va xorijiylarga boʻlina boshlagan.

Urush xalifa Usmon ibn Affon 656-yilda isyonchilar tomonidan oʻldirib ketilishi ortidan boshlangan. Uning oʻlimi ortidan Ali xalifa etib tayinlangan. Janglar Alining toʻrt yillik hukmronligi davomida toʻxtamagan. Nihoyat, 661-yilda Alining vorisi Hasan ibn Ali ilk umaviy xalifa Muoviya I hukmronligini tan oluvchi bitimni imzolaganidan keyin toʻqnashuvlar oʻz yakuniga yetgan.

656-yil 17-iyunda misrlik isyonchilar xalifa Usmon ibn Affonni Madinada oʻz uyida oʻldirgan. Uning oʻlimidan keyin Ali xalifa deb eʼlon qilingan. Ammo bu qarordan norozi taraflar Aliga qarshi kurashishda davom etgan. Xususan, Talha va az-Zubayr kabi ayrim sahobalar hamda Muhammad paygʻambar bevasi Oysha tarafdorlari unga qarshi kurashgan. Usmonning qarindoshi, Suriya hokimi Muoviya I ham Aliga qarshi urush eʼlon qilgan. 657-yil Furot daryosi yaqinida sodir boʻlgan Siffin jangida Ali qoʻshinlari Muoviya qoʻshinlarini magʻlub qilgan, ammo u raqiblari bilan kelishishga rozi boʻlgan. Alining oʻng mingdan oshiq askari bu qarordan norozi boʻlib, jangni tark etgan va xorijiylar diniy-siyosiy oqimni tuzgan. 661-yil 19-yanvarda Ibn Muljam Alini yaralagan, xalifa ikki kun oʻtib vafot etgan.

Ali vafotidan keyin uning oʻgʻli Hasan ibn Ali tarafdorlari uni Iroqda xalifa deb eʼlon qilgan va Muoviya I hokimiyatiga qarshi kurashni yangitdan boshlashga daʼvat etgan. Ammo Hasan Muoviya I bilan muzokara olib borib, u bilan kelishgan, oʻziga inʼom etilgan katta mablagʻ hisobiga hokimiyatga daʼvo qilishdan voz kechgan. Shu bilan Birinchi fitna janglari oʻz yakuniga yetgan.

Yana qarang
-----------

* Ikkinchi fitna

Manbalar
--------

1. ↑  P. J. Bearman, ed (2000). "Umayyads" (inglizcha). *The Encyclopedia of Islam*. **X**. Leiden—New York: E. J. Brill. 840-847 b.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Tehsil 2017-yilda jami 74000 aholiga ega. Shimoldan Kohlu, shimoli-sharqdan Barxon, sharq va janubi-sharqdan Dera Bugti, gʻarb va janubi-gʻarbdan Sibbi, gʻarb va shimoli-gʻarbdan Loralay bilan chegaradosh. Kohlu, Dera Bugti va Sibiga olib boradigan treklar mavjud. Qishloq elektr energiyasi generator orqali ta'minlanadi va telefon aloqasi mavjud. Aholining asosiy tarmogʻi dehqonchilikdan iborat boʻlsa-da, kunlik ehtiyojlarni taʼminlovchi bir nechta doʻkonlar ham bor.

Kaxon - Marri qabilasining an'anaviy markazi va qabila sardorining sobiq qarorgohi hisoblanadi. Qishloq 1950-yillarda sardorning Kvettaga koʻchirilishi va Kohluning maʼmuriy markaz sifatida tashkil etilishi bilan bogʻliq qator qurgʻoqchilik va siyosiy oʻzgarishlardan soʻng asosan aholi punktidan mahrum boʻlgan. Kahan - siyosatchi Xayr Baxsh Marrining tug'ilgan qishlog'idir.

Yana qarang
-----------

* Kahunni qamal qilish

Manbalar
--------

1. ↑  Pehrson, Robert H.*. The Social Organization of the Marri Baluch*, Viking Fund Publications in Anthropology. New York: Wenner-Gren Foundation for Anthropological Research, 1966 — 12 bet.
**Tirqishli baraban** — Osiyo, Afrika, Shimoliy va Janubiy Amerika, shuningdek, Okeaniyaga xos musiqiy anʼanalarning bir qismi sifatida keng tarqalgan zarbli va signalli cholgʻu asbobi; daraxt yoki bambuk tanasidan korpus qismida bir yoki bir nechta uzun tirqishlar yasash va zarurat tugʻilganda oʻzakni oʻyish yoki kuydirish orqali yasaladi.

Tirqishli barabanlarning oʻlchami turlicha boʻlishi mumkin, uning uzunligi bir metrdan oshmaydigan ichi boʻsh kichik bambuk bandidan tortib, 6×2 metrgacha boʻlgan katta yogʻoch boʻlagi koʻrinishidagi va bir vaqtda bir nechta odam kuy chaladigan namunalari ham bor. Musiqachilar baraban koprusining turli qismlariga tayoq yoki oyoq bilan zarba berishadi, agar yogʻochning qalinligi bir tekis boʻlmasa, zarba berilgan joyga koʻra turli tembrdagi tovushlar hosil boʻladi.

Tirqishli baraban koʻpincha marosim musiqalarini chalishda va signal berish uchun (soqchilar tomonidan hamda uzoq masofada joylashgan qoʻshni qishloqlarga xabar yuborish uchun) ishlatiladi, asbobning tembri igbodagi kabi til ohanglarini ham yetkazib berishi mumkin. 20-asrda Xitoy namunalari Gʻarb orkestr musiqasi tomonidan oʻzlashtirilgan.

Tirqishli barabanlar butun Janubiy va Sharqiy Osiyo, Assamning sharqiy qismidan Indoneziyaga va Tinch okeani orollarigacha boʻlgan hududlarda uchraydi; Afrikada Angola va Zambiyadan Mali va Senegalgacha boʻlgan hududlarda keng tarqalgan. Mesoamerikada H shaklidagi tirqishli barabanlardan foydalanilgan (atseklardagi teponatsl, mayyalardagi tunkul va boshqalar), shuningdek, Kuba, Kosta-Rika, Ekvador va Peruda ham ulardan foydalanilganini isbotlovchi dalillar mavjud. Xitoy musiqasida marosimlar uchun ishlatiladigan templ blok (yogoʻch quticha turi) va yogʻoch baliqlarni ham tirqishli barabanlarga aloqador asboblar deb bilishadi. Soʻnggi cholgʻu asbobining taraqqiy etishi samarasi oʻlaroq bitta asbob sifatida birlashtirilgan va turli tembrlarga ega yogʻoch baliqlar toʻplami ham yaratilgan.

* Aztek baraban "teponaztl "Aztek baraban "teponaztl "
* Bamileke xalqining Kamerun tom-tamlariBamileke xalqining Kamerun tom-tamlari
* Filippin baraban [uz]Filippin baraban [uz]
* Samoa pate barabanSamoa pate baraban

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Cooke. sfn error: no target: CITEREFCooke (help)
2. 1 2  Blades 1992. sfn error: no target: CITEREFBlades1992 (help)
3. 1 2 3 4 5  Британника. sfn error: no target: CITEREFБританника (help)
4. ↑  Келдыш 1998. sfn error: no target: CITEREFКелдыш1998 (help)

Adabiyotlar
-----------

* „Slit drum" (en).  Британская энциклопедия. Qaraldi: 24-iyul 2016-yil.



* *Peter Cooke.* „Slit-drum" (en).  Oxford University Press. Qaraldi: 24-iyul 2016-yil.



* Келдыш Г. В.*. Языкознание: большой энциклопедический словарь*, Большие энциклопедические словари. Большая Российская энциклопедия, 1998 — 612 bet.
* Blades J.*. Percussion Instruments and Their History*. Bold Strummer, 1992 — 45—48 bet. ISBN 9780933224612.