recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Guliston** (ruscha: *Гулистан*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomi *gul* va *iston* qoʻshimchasining qoʻshilishidan tarkib topgan. Guliston bu avvallari dasht, choʻl boʻlgan hududda tashkil etilgan obod joy, oʻzlashtirilib obod qilingan hudud maʼnosini bildiradi. Guliston soʻzi XX asrning 70-yillaridan boshlab qoʻllanila boshlangan. Bu soʻzni yangi oʻzlashtirilib tashkil etilgan, bogʻ qilingan joylarga nisbatan qoʻllanila boshlangan. Joyning tabiiy belgisini bildiruvchi *guliston* soʻzi keyinchalik shaharchaning nomiga aylanib ketgan.

Oʻxshash nomlar
---------------

Sirdaryo viloyatining maʼmuriy markazi boʻlmish Guliston shahri 1961-yilda tashkil etilgan. Viloyatda Guliston tumani ham mavjud. Bu hudud 1923-yil va 1952—1960-yillarda shahar maqomini olgan, soʻngra shaharchaga aylantirilgan, keyinchalik 1961-yil 8-maydan yana shahar maqomini olgan.

Joylashuvi
----------

Guliston shaharchasini Qashqadaryo viloyati Nishon tumanining markazida joylashgan. Hududga eng yaqin aholi yashash punktlari Sharqda Nuriston va Karim bobo, shimolda Abdulla Qodiriy, janubda Shirinobod shaharchalari hisoblanadi. Guliston shaharchasining gʻarbiy qismidan Mirishkor kanali oqib oʻtadi. Shaharchada 23-sonli maktab mavjud. Shaharcha hududining asosiy qismi choʻl zonasida joylashgan.

Aholisi
-------

1-yanvar 2013-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida aytilishicha, Guliston shaharchasida 5165 nafar inson yashagan. 2016-yildagi hisob-kitob natijasiga koʻra esa bu koʻrsatkich 5500 nafarni tashkil qilgan.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Shaharchada boshqa millat vakillari ham istiqomat qiladi.

Iqlimi
------

Guliston shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,8° C. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0,2° C, eng past harorat esa —15° C, iyul oyiniki 28,8° C, eng yuqori harorat 45° C ga teng. Vegetatsiya davri 230 kun atrofida boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Qashqadaryo viloyati". *goldenpages.uz*. Qaraldi: 08-2023.
2. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
3. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 83 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
4. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 154 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Poznandagi Adam Mitskevichning birinchi yodgorligi. 1904-yil
**Adam Mickiewicz haykali** — Poznan (Polsha) shahrida buyuk polyak shoiri, siyosiy publitsist, milliy ozodlik harakati yetakchisi Adam Mitskevich sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik.

Mualliflar - haykaltarosh Bazili Voitovich va meʼmor Cheslav Voznyak.

Byustning balandligi 4 m, poydevori 2 m.

1960-yilda Poznan shoir nomidagi maydonga oʻrnatilgan. 1859-yilda shaharda Polsha tarixida Adam Mitskevich oʻrnatilgan birinchi yodgorlik Ikkinchi jahon urushi paytida vayron boʻlgan.

Urush tugagach, 1955-yilda shoir haykalini tiklash masalasi koʻtarilgan. Keyin taniqli haykaltarosh Jozef Goslavskiy ishtirok etgan tanlov eʼlon qilindi. Undada birinchi oʻrinni B. Voitovich va Ch. Voznyak qoʻlga kiritdi.

Toʻrt metrli Mitskevich figurasi ikki metrli poydevorga oʻrnatilgan. Tagkursini qurishda katta qiyinchiliklar paydo boʻldi. Yodgorlik dizayni poydevorning yon tomonlarini barelyef bilan bezashni nazarda tutgan. Biroq, poydevor uchun tanlangan material - siyenit, shunchalik qattiq boʻlib chiqdiki, oʻsha paytdagi zarur asbob va jihozlarni sotib olishdagi qiyinchiliklar tufayli barelyeflardan voz kechishga qaror qilindi.

Shoir haykali haykaltarosh B.Voytovich ijodining choʻqqisi edi. Bu haqda taniqli polshalik olim va talabchan sanʼatshunos professor Zdislav Kiepinskiy „bu shoir uchun Polshada oʻrnatilgan eng yaxshi yodgorlikdir" degan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Adam Mickiewicz - Full Resource Library of Literature and Writers from Belarus - Culture.pl - Culture.pl". 2013-yil 10-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 10-mart 2013-yil.

Havolalar
---------

* Pomnik Adama Mickiewicza[*sayt ishlamaydi*](pol.) )
**Sergey Valentinovich Zabolotnov** (1963-yil 11-avgust, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – sovet suzuvchisi. 1986-yilgi jahon chempionatining bronza medali sovrindori va Yevropa chempioni. Yozgi Universiadaning koʻp karra chempioni va sovrindori. Yevropa rekordchisi (1984). SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1984).

Faoliyati
---------

Sergey Zabolotnov 1983-yilda 200 m masofaga chalqancha suzish boʻyicha Yevropa rekordini oʻrnatdi. U bu natijaga 2:00.42 soniya koʻrsatkich bilan 1983-yil 4-iyulda Kanadaning Edmonton shahrida oʻtkazilgan Jahon universiada oʻyinlarida qatnashib, oltin medalni qoʻlga kiritganida erishildi. U oʻzining ikkinchi Yevropa rekordini 1984-yil 15-fevralda Sovet qishki milliy oʻyinlarida oʻrnatdi (2:00.39).

1984-yil iyul oyining oxiri va avgust oyining boshlarida Los-Anjelesda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlari Sharqiy blok davlatlari tomonidan boykot qilingan. Shu sababli SSSRning Moskva shahrida Doʻstlik oʻyinlari oʻtkazilgan. Sergey Zabolotnov ushbu musoboqda ishtirok etgan. U Doʻstlik oʻyinlarining suzish musobaqasi 200 m masofaga chalqancha suzish boʻyicha jahon rekordini yangilab oltin medalni qoʻlga kiritgan (1:58.41). Bu vaqtda 1984-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida 200 m masofaga chalqancha suzish boʻyicha Rick Carey rekordchi boʻlgan edi (1:58.86). Ushbu rekord Rick Carey va Zabolotnov tomonidan yangilanmasidan uch hafta oldin 2:00.23 natija boʻlgan.

Sergey Zabolotnov 1988-yilda Janubiy Koreyaning Seul shahrida boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida 100 va 200 m masofaga chalqancha suzishda qatnashib, ikkala bahsda ham toʻrtinchi oʻrinni egalladi. U 100 m masofaga chalqancha suzishda 55.37 soniya, 200 m masofaga chalqancha suzishda esa 2:00.52 soniya natija qayd etdi. 4×100 m estafeta bahsida Sovet jamoasi bilan finalda AQSh va Kanada jamoalaridan ortda qolgan holda bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Hozir Sergey Zabolotnov suzish boʻyicha murabbiylik qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Soviet Swimmers Sweep 5 Races". *New York Times* (5-iyul 1983-yil). Qaraldi: 23-may 2010-yil.
2. ↑  „Sergey Zabolotnov".  Sports Reference LLC.2009. 18-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „«Плавание в СССР» — Сергей Заболотнов". 29-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-noyabr 2014-yil.
**Iskandarnoma** – Nizomiy Ganjaviyning „Panj Ganj" asari tarkibidagi oxirgi doston. 593–600 hijriy-qamariy/1197–1204 milodiy yillar oraligʻida yozilgan. Hajman 10500 baytdan iborat. „Iskandarnoma" ikki qismdan: „Sharafnoma" va „Iqbolnoma"dan tarkib topgan. Dostonga Sharq adabiyotida keng tarqalgan Iskandar Zulqarnayn bosh qahramon sifatida olingan.

„Sharafnoma"da Iskandarning harbiy yurishlari, jahongirligi tasvirlansa, Iqbolnomada Iskandar donishmand va paygʻambar sifatida namoyon boʻladi.

Dos­tonda keltirilishicha, Iskandar otasining taxtiga juda erta oʻtiradi. Koʻp janglarda ishtirok etib, mohir sarkarda va adolatparvar shoh sifatida shuhrat qozonadi. Uzoq-yaqindagi hukmdorlar undan oʻz dushmanlarini yengish uchun yordam soʻray boshlaydi. Iskandar tadbirkorlik bilan Chin va Hind mamlakatlarini yengadi, insoniyat osoyishtaligiga xavf yetkazayotgan yaʼjuj-maʼjujlar ustidan gʻalaba qozonadi.

Iskandar donishmand shoh sifatida oʻz davrining faylasuflari bilan doimiy muloqotda boʻladi, ular bilan olamning ibtidosi, intihosi, mamlakatni boshqarish qonun-qoidalari, muvaffaqiyat va inqirozga sabab boʻladigan omillar haqida suhbatlashadi, oʻzining xatti-harakatlarini sarhisob qiladi. U qayerga borsa, dastlab davlat boshqaruv usuli, idora nizomlarining adolat talablariga qay darajada muvofiqligiga eʼtibor qaratadi. Shoh-u gadoning soʻzlariga quloq tutadi, maslahat va tavsiyalar beradi.

Umuman olganda, Nizomiy tasviridagi Iskandarning jahongirligi faqat kuch-qudrat emas, ilm-u donish, hikmat va aql jahongirligidir. Doston mutaqorib bahrining mutaqoribi musammani mahzuf yoki maqsur vazni (ruknlari va taqtiʼi: fauvlun fauvlun fauvlun faal yoki fauvl V– – / V– – / V– –/ V– yoki V ~) da yozilgan. Navoiy „Saddi Iskandariy" dostonining salaflarga bagʻishlangan 6-bobi hamda Iskandar tarixi haqidagi 15-bobida Nizomiyning „Iskandarnoma" dostoni haqida maʼlumot beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Alisher Navoiy*. Qomusiy lugʻat*. Sharq NMAK [2016].
**Gʻulomiddin Toshpoʻlatovich Yoqubov** (1950.1.3, Toshkent hozirda 73 yosh-2023) — xonanda, aktyor, Oʻzbekiston (1987) va Qoraqalpogʻiston (1991) xalq artisti. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1973). Jizzax musiqali drama teatrida (1973—74), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1967—68 va 1974-yildan) da yakkaxon xonanda. Kuchli, jarangdor va yoqimli ovozga ega. Ijrochilik uslubi emotsional koʻtarinki ruhi bilan ajralib turadi. Repertuari muhabbat, goʻzallik, Vatan mavzuidagi, shuningdek, raqsbop qoʻshiq va ashulalardan iborat. Sozanda va bastakor A. Ismoilov bilan hamkorlikda yaratgan qoʻshiklari ommaviylashgan: "Zilola", "Sen oʻzing", "Qaraysan", "Oshiqnoma" va b. Repertuaridan turli xalqlar (ozarbayjon, eron, turk, hind, uygʻur va b.) qoʻshiqlari, shuningdek, "Segoh", "Dugoh", Gʻ. Yoqubov ommaviy sahnada. "Guluzorim", "Feruz" kabi oʻzbek mumtoz ashulalar oʻrin olgan. 1990-yillardan boshlab kompozitor A. Rasulov bilan hamkorlikda zamonaviy estrada qoʻshiqchiligi uslubida ijod etmoqda: "Dilorom", "Begoyim", "Qomat", "Ketolmaysan", "Elim deb", "Xush kelding, muborak sarvarim Navroʻz" va b. Baʼzi qoʻshiqlar kuylarini Yo. oʻzi yaratgan: "Muhabbat", "Unutilmasin", "Majnuntol", "Oʻylasam", "Sening kulishlaring", "Parvardigor asrasin", "Bir qarasam" va b. "Majnuntol" gramplastinkasi "Melodiya" gramyozuv firmasining "Oltin disk" mukofotiga sazovor boʻlgan (1985). "Doʻstlik" (1996), "Elyurt hurmati" (1999) ordenlari bilan mukofotlangan.

Filmografiya
------------

### Film

| Yil | Film nomi | Rol |
| --- | --- | --- |
| 1998-2003 | „Shaytanat" (Vokal) | Gʻulomjon Yoqubov |
| 2014 | „Katta hovli" | Gʻulomjon Yoqubov |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Keldihayot** (ruscha: *Келдихаят*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Keldihayot shaharchasining eski nomi Kerayit boʻlib, xalq ogʻzaki tilida oʻzgarishga uchragan va hozirgi nomini olgan. XX asrning 70-yillaridan qishloqcha Keldihayot nomi ostida manbalarda uchraydi. Buning sababi esa Kitob tumanidagi huddi shu nomdagi (Kerayit) nomli qishloqning mavjudligida.

Lekin oʻzbek tilidagi soʻz yasash qoidalariga koʻra har ikki hudud nomi notoʻgʻri shakllantirilgan (*kel+hayit, kel+hayot*).

Kerayit soʻzi asli turkiy, moʻgʻul qabilalaridan biri boʻlgan urugʻ hisoblanadi. Qadimiy xalqlarning urugʻ nomi shaharchaga berilgan, yaʼni aholining etnik tarkibi inobatga olingan.

Oʻxshash nomlar
---------------

Qashqadaryo viloyati Kitob tumanida XX asrning 70-yillariga qadar Kerayit keyinchalik esa Kelhayit nomi bilan atala boshlangan qishloq mavjud.

Tarkibi
-------

Keldihayot shaharchasida 24-sonli maktab, 3 ta qabriston, metan quyish shaxobchalari va doʻkonlar faoliyat yuritadi. Shaharcha hududida ikkita mahalla mavjud, bular: Ravot va Oqdaryo mahalla fuqarolar yigʻini. Oqdaryo mahallasining bir qismi qoʻshni shaharchaning tarkibiga kiradi.
Shaharchaga eng yaqin hududlar janubdan Sayilla va Oqadaryo; shimoldan Xoʻjaxuroson va Shamatan; gʻarbdan Yangibogʻ, Saroy va Kulobod aholi yashash punktlari hisoblanadi. Shaharcha yaqinidagi hududlarning katta qismi hali oʻzlashtirilmagan.

Shaharcha hududida Garovchashma nomli ariq oqib oʻtadi.

Keldihayot shaharchasiga eng yaqin magistral yoʻl M-39 avtomobil yoʻli hisoblanadi.

Tabiati
-------

Keldihayot shaharchasining iqlimi yumshoq va moʻtadil. Qish fasli yumshoq va unchalik sovuq emas, kechalari salqin boʻladi. Yozi odatda juda issiq va hatto tunda ham havo harorati yuqori boʻladi.

Aholisi
-------

Aholisining, asosiy qismini oʻzbeklar, shuningdek, tojik, tatar, rus va boshqalar millat vakillarini tashkil qiladi

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 139 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**" Tazkira-yi avliyo** " — Ushbu asar Farididdin Attorning forscha „Tazkiratu-l-avliyo" asaridan turkiy tilga tarjima qilingan. Asarning uygʻur va arab yozuvli qoʻlyozma nusxalari bor. Uygʻur yozuvli nusxasi „Meʼrojnoma" bilan bir qoʻlyozmada Parijdagi Milliy kutubxonada saqlanmoqda.

„Tazkira-yi avliyo" qoʻlyozmaning 13b-151a sahifalarida, matn oxirida kitobning koʻchirilgan sanasi (taʼrix)bitilgan. Unga koʻra, qoʻlyozmani 1436-yili Hirotda Abu Malik baxshi koʻchirgan: Emdi tazkirada bitilgän maqāyih avliyālarnïŋ hikāyat sözläri tügätildi. Tarix sekiz yüz qïrqta at yïl jumadu-l-axira aynïŋ onïda Haruda Abu Malik baxqï bitidim. Asarning arab yozuvli qoʻlyozmalaridan biri Istanbuldagi Sulaymoniya kutubxonasida saqlanmoqda. Toshkentda Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik institutida ham asarning arab yozuvli nusxasi bor.

Manbalar
--------

  

 
1. ↑  СУЙИМА ҒАНИЕВА, ҚОСИМЖОН СОДИҚОВ*. ЁЗУВ ТАРИХИ ВА КИТОБАТ 
САНЪАТИ*, Toshkent 2013 — 106 bet.
2. ↑  *Содиқов Қ. Туркий ёзма ёдгорликлар тили: адабий тилнинг 
юзага келиши ва тикланиши. Тошкент, 2006.*, 2006.
**Maymanoq** (ruscha: *Майманак*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomi arab tilidan oʻzlashtirilgan boʻlib, maymana soʻzi qoʻshinning oʻng tomoni sifatida qoʻllaniladi. Lugʻatshunos olim Suyun Qorayevning izlanishlariga koʻra, qirgʻiz xalqining manaq nomli urugʻi ayni shu hudud nomi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Maymanoq asli qadim tarixiy eron tillariga mansub nom hisoblanadi. Shaharcha nomini may + man + (-) aq yoki may + manak dan tarkib topgan. Manaq yoki manak soʻzlari qishloqcha maʼnosida qoʻllanilgan. Maymanak bu kichik Manak qishlogʻi hisoblanadi.

Oʻxshash joy nomlari
--------------------

Andijon viloyati Xoʻjaobod tumanida Manaq nomli qishloq bor. Afgʻonistonda esa bir shahar nomi Maymana deb ataladi.

Joylashuvi
----------

Maymanoq shaharchasi Kasbi tumanining shimoliy qismida, ayni tuman chegarasida joylashgan. Hududga yaqin aholi punktlari Olchin va Koʻhna Qatagʻon shaharchalari hisoblanadi. Maymanoqtogʻ togʻ tizmasi shaharning janubiy-gʻarbiy qismida joylashgan va shahar hududiga kirmaydi.

Iqlimi
------

Shaharchaga yaqin hududda Maymanoq togʻ tizmasi mavjudligi shahar iqlimiga taʼsir qiladi. Maqmanoqning iqlimi keskin kontinental boʻlib, yozi issiq, quruq va uzoq davom etadi. Bahor va kuzda yogʻin kam miqdorda tushadi. Qishda qor juda oz yogʻadi, qattiq sovuq boʻlmaydi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0° C dan 6° C gacha, iyul oyiniki esa 28,2°-31,6° C ga yetadi. Yil davomida yogʻingarchilik kunlari 58-60 kundan oshmaydi.

Aholisi
-------

2013-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Maymanoq shaharchasida 19517 nafar kishi yashagan. 2016-yil 1-yanvardagi xatlov natijasiga koʻra esa bu koʻrsatkich 21 mingdan ortiqroq boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. 1 2  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 159 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 154 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tarixi jadidayi Toshkand** („Toshkentning yangi tarixi", uning yana bir nomi „Tarixi viloyati Toshkand" – „Toshkent viloyatining tarixi") — Muhammad Solih Rahim Qoraxoʻja oʻgʻlining Toshkent tarixiga atalgan kitobi. 

„Tarixi jadidayi Toshkand" 2 jilddan iborat. 1 jild – umumiy tarix, Turkiston va qoʻshni mamlakatlar tarixi ilgarigi tarixiy asarlar maʼlumotlari asosida yozilgan; 2 jild – oʻz navbatida 3 qismdan tuzilgan; 1 qism – 15—16-asrlardagi Fargʻona tarixi, 2 qism – 15— 19-asrlardagi Turkiston tarixi, jumladan, Qoʻqon xonligi va Toshkent tarixi, 3 qism – Toshkentning geografik tavsifi va muallifning oʻzi haqida yozganlari. 2 jild yozma manbalar, mushohidlar hikoyalari va muallifning oʻz koʻrganlari asosida yozilgan va ilmiy nuqtai nazardan eng qimmatlidir. Shunga binoan bu qism 4 faslga bo'lib keltiriladi va undan so'ng xotima sifatida muallif o'z hayotini qisqacha tasvirlab, asarni tamomlaydi.

Asarda u asosiy e'tiborni Toshkentga qaratgan bo'lsada, lekin shahar tarixini butun o'lkada kechgan voqealar ko'lankasida yoritgan.

Asarning Toshkentga bagʻishlangan qismida shahar topografiyasi (suvlari, qoʻrgʻoni, darvozalari, toʻrt dahasi, mahallalari, madrasa, masjid, maqbaralar, hammom va boshqalar), Rossiya imperiyasi tomonidan Toshkentning bosib olinishi (1865), shuningdek, Toshkent viloyatiga oid qismida esa viloyatdagi mevali daraxtlar, poliz ekinlari, Turkistonning katta qismida tarqalgan dorivor giyohlar, foydali qazilmalar, oʻsimlik va hayvonot olami va turli kasalliklar (bezgak, zotiljam, koʻzapusht, vabo, sarsom, istiskr, kulanj va boshqalar) haqida maʼlumotlar bor. Toshkentning sharqidagi togʻlar tavsifi ayniqsa mufassaldir. Shaharning muallif davridagi tarixi ham batafsil va aniq yoritilgan.
**Kerdasa** (arabcha: , Coptic:ⲭⲟⲣⲧⲁⲥⲁ) — Misrning Giza gubernatorligi Giza platosi yaqinida joylashgan markaz. U oʻzining qoʻlda ishlangan toʻqimachilik hunarmandchiligi, toʻqilgan gilamlar va mahalliy anʼanaviy naqshlar bilan ishlangan devorga osiladigan buyumlari bilan mashhur. Kerdasa - kashta tikilgan paxta, ipak ko'ylaklar (galabeyalar) va boshqa mahsulotlarni ishlab chiqaradigan asosiy joy. Hudud mamlakat bo'ylab matolar savdosi bilan mashhur. Ularning asosiy mahsuloti an'anaviy hunarmandchilik hamda qo'lda ishlangan kiyim va to'qimachilik, liboslar, galabiyalar va boshqalardan iborat. Arab va xorijiy sayyohlar orasida juda mashhur joy hisoblanadi.

Kerdasa — Misr Arab Respublikasining Giza gubernatorligidagi Kerdasa Markaziga qarashli shaharchalardan biridir.

Aholisi
-------

2006-yilgi statistik ma'lumotlarga ko'ra, Kerdasaning umumiy aholisi 69 317 kishini, shu jumladan 35 519 erkak va 33 798 ayolni tashkil etgan.
Andoza:Cities of Egypt

1. ↑  *Brinkhoff.* „KIRDĀSAH Markaz in Egypt". *citypopulation.de*.
Nizomiy X*amsai* qoʻlyozmasi nusxasining ochilishi, Britaniya kutubxonasi
Nizomi Ganjaviyning 
Xamsa yoki Panj Ganj qismlari 

1. Maxzan al-asror
2. Husrav va Shirin
3. Layli va Majnun
4. Haft Peykar
5. Iakandarnoma

  

***Xamsa*** ( forscha: خمسه </link> , arabchadan 'beshlik' yoki 'Quinary') yoki ***Panj Ganj*** ( forscha: پنج گنج </link> , "Besh xazina") Nizomiy Ganjaviyning asosiy va eng mashhur asaridir.

Tavsif
------

*Xamsa* beshta uzun hikoyatli she'rlardan iborat:

* *Maxzan-ol-Asrâr* ( مخزن‌الاسرار</link> , 'Gazina yoki sirlar ombori'  ), 1163 (ba'zi sanasi 1176)
* *Xosrov o Shirin* ( خسرو و شیرین</link> , "Xosrov va Shirin "), 1177–1180
* *Leyli o Majnun* ( لیلی و مجنون</link> , "Layli va Majnun "), 1192
* *Eskandar-Nâmeh* ( اسکندرنامه</link> , "Iskandar kitobi"), 1194 yoki 1196–1202
* *Haft Peykar* ( هفت پیکر</link> , "Yetti go'zal"), 1197

Bu she’rlarning birinchisi *"Maxzan-ol-asror"ga* Sanoiyning (vaf. 1131) *"Haqiqat bog‘i"* monumental asaridan ta'sirlangan holda yaratilgan. Qolgan toʻrtta sheʼr oʻrta asr romanlaridir. Firdavsiyning *"Shohnoma"* sida  o‘zlariga bag‘ishlangan bo‘limlari bor Xosrov va Shirin, Baxromi G‘ur va Iskandar Zulqarnayn yana shu yerda, Nizomiyning to‘rt qissa she’rlaridan uchtasi markazida paydo bo‘ladi. Juft oshiqlar Layli va Majnunning sarguzashtlari uning arab manbalaridan olingan to‘rtta ishqiy asarining ikkinchisiga mavzu bo‘ladi.  Bu holatlarning barchasida Nizomiy o'z manbalaridan olingan materiallarni sezilarli darajada qayta ishlagan. 

*Xamsa* keyingi asrlarda Fors va Mug'al saroylarida bo'yalgan miniatyuralar bilan tasvirlangan dabdabali va hashamdor qo'lyozmalar uchun mashhur mavzu hisoblangan. Masalan, 1590-yillarda Mo'gʻul imperatori Akbar uchun yaratilgan Nizomiy Xamsa si bunga misol bo'la oladi. (Hozirda Britaniya kutubxonasi, Yoki 12208 da saqlanadi). Oltinchi Mo'g'ul imperatori Shahzoda Avrangzeb uchun yaratilgan *Xamsa* qo'lyozmasi hozirda Xalili Islom san'ati to'plamida saqlanmoqda. Uning Bahrom Gur suratlarda Avrangzeb qahramon sifatida tasvirlangan. 

1. 1 2 3 4  CHARLES-HENRI DE FOUCHÉCOUR, "IRAN:Classical Persian Literature" in *Encyclopædia Iranica*
2. ↑  „Islamic Art | A Khamsah of Nizami for Prince Awrangzeb" (en-US). *Khalili Collections*. Qaraldi: 2021-yil 8-dekabr.

Shuningdek qarang
-----------------

* Nizomiy Xamsa (Britaniya kutubxonasi, Or 12208)

Manbalar
--------

1. ↑
**Husayn Vohidi** (Az: Hüseyn Vahidi - حسین واحدی)- yozuvchi, jurnalist, tarjimon. Asarlarini Ozarbayjon Turkchasi tilida yozadi. Vohidiy, d. 1981-yil 29-oktabrda Eronning Urmiya shahrida tug‘ilgan.

Hayot va faoliyat
-----------------

U tahsilni Urmiyada tugatgan. Ona tiliga qiziqib, ozarbayjon turkchasini kitoblar yordamida o‘rgangan. Uning hikoyalari, maqolalari va rasmlari Eron Ozarbayjonining turli gazeta, jurnal va boshqa gazetalarida chop etilgan. Ular orasida Aftab-i Ozarbayjon, Shahamat, Ag'ri, Navid-i Ozarbayjon, Hamshahriy, Bayram, Gulshan-i raz..., nomlarini ko'rsatish mumkin. Hozirda Husayn Vohidiy Urmiyadagi "Mahni" jurnali va ikkita gazeta muharriri.

Ishlar
------

* Sevgi yo'lovchilari - Urmiya
* Chet ellik(yabanchi), (Alber Kamyuning "Begona" romani "Begona" nomi bilan tarjimasi) (Ozarbayjon)
* Oq tunlar (bəyaz gecələr), Fyodor Dostoyevskiy asarining kirill alifbosidan arab alifbosiga moslashtirilgani. 2017, Urmiya, Yaz nashriyoti[4]
* Bizning hikoyalarimiz (Bizim hekayələr) (Hikoyalar antologiyasi, ozarbayjon), Axtar nashriyoti, 2023 yil

Manbalar
--------

1. ↑  Mahnı jurnalı
2. ↑
3. ↑  Az wikipedia
4. ↑  kult.az
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Neapol (maʼnolari).

**Neapol** — Italiyaning jan. qismidagi shahar. Neapol qoʻltigʻi sohilida, Vezuviy vulkani etagida joylashgan. Kampaniya viloyati va Neapol pro-vinsiyasining maʼmuriy markazi. Mamlakat janubidagi muhim iqtisodiy va madaniy markaz. Aholisining soni boʻyicha mamlakatda 3-oʻrinda (2001-yilda 993,3 ming kishi), atrofidagi shaharlar bilan birgalikda Katta Neapol aglomeratsiyasini tashkil etadi. Transport yoʻllarining yirik tuguni, dengiz porti (yiliga 15 mln.t yuk ortib-tushiriladi). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Katta N. — yirik sanoat markazi: neftni kayta ishlash, neft kimyosi, metallurgiya, mashinasozlikning turli sohalari (jumladan, kemasozlik, pri-borsozlik, stanoksozlik, samolyotsozlik, avtomobilsozlik), elektrotexnika va radioelektronika sanoatlari rivojlangan. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, qogʻoz, sement sanoati korxonalari mavjud. N. — xalqaro turizm markazlaridan boʻlganligi sabab-li, aholining koʻp qismi xizmat koʻrsatish sohasida band. N.daun-t, vulkanologiya st-yasi, rasadxona, opera va drama teatrlari, milliy muzey, ba-diiy galereya, botanika bogʻi, dengiz akvariumi bor.

N.— qadimda yunonlar qishlogʻi boʻlgan. Miloddan avvalgi 327—326 yillarda Rim imperiyasi egallagan. N. — Italiyanint qad. yunon madaniyat markazlaridan biri boʻlgan. 1193-yilda Sitsiliya qirol-ligiga qoʻshib olingan, 1266-yildan uning poytaxti. 1282—1442 va 1501— 04 yillarda Neapol qirolligi poytaxti. 1860-yildan Birlashgan Italiya qirolligi tarkibida. Meʼmoriy yodgorliklardan ilk xristian katakombalari (2—5-asrlar), qasrlar (12—15-asrlar), gotika cherkovi (13-asr), sobor (13—20-asrlar), saroylar, monastir va boshqa saqlangan. Harbiy dengiz bazasi.

Neapol
Yxduicvkk
Jfhc

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Aloqa kabeli** — axborotlarni turli tok chastotalarida uzatish uchun moʻljallangan kabel. Aloqa kabeli orqali tele-grammalar, fototasvirlar, telefon soʻzlashuvlari, televizion eshittirishlar, hisoblash markaziga kelgan statik maʼlumotlar va boshqa uzatiladi. Aloqa kabeli, aso-san, simli aloqa oʻrnatishda ishlatila-di. Tuzilishiga koʻra, simmetrik va koak-sial; uzatiladigan chastotalar spektriga koʻra, past chastotali (10 kGs gacha), yuqori chastotali (10 kGs dan yuqori); ishlati-lish sohasiga koʻra, uzoq joy bilan aloqa (shaharlararo) va mahalliy aloqa (shahar telefon tarmoqlari, qishloq aloqasi, radioeshittirish va boshqalar); oʻtkazish usuliga 364koʻra, yer ostiga yotqiziladigan, havodan oʻtkaziladigan va boshqa xillarga boʻlinadi. Simmetrik kabellarining tok oʻtkazuvchi simlari 0,3-1,6 mm diametrli misdan yasaladi. Izolyatsiyalangan simlar juft-juft qilib buraladi. Past chastotali simmetrik Aloqa kabelining juftlari soni 1 dan 4800 gacha, koaksiallarniki — 2 dan 20 gacha boʻladi (har qaysi juft 3600 gacha telefon soʻzlashuvlarini uzatishi mum-kin).Aloqa kabelining qobigʻi qoʻrgʻoshin, alyumi-niy, poʻlat, plastmassa, metall-plastmas-sadan yasaladi. Shahar telefon aloqasida sim tolalari yigirma-oʻttizdan ikki ming va undan ham koʻp quyi chastota-li Aloqa kabeli ishlatiladi. Koʻp kanalli aloqa oʻrnatish uchun yuqori chastotali simme-trik kabellar, televideniye dasturini uzatish uchun esa koaksial Aloqa kabeli lar kerak. Aloqa kabeli mustahkam, sifatli va nuqsonsiz aloqa oʻrnatishga imkon beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qoratepa (maʼnolari).
**Qoratepa**  — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Qamashi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan. Hozirgi kunda u yerda Mayda , Qoratepa va Azlartepa mahallalalarni faoliyat yuritadi.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomi qora va tepa soʻzlarining jamlanmasidan tarkib topgan. Qoratepa qaysidir maʼnoda Oqtepaga qiyosiy tarzda nomlangan. Qoratepa asli choʻl vohasi, tekis joylardagi hududga qoʻyiladigan nom hisoblanadi. Oqtepa esa shaharning ichki qismida joylashadi. Oqtepa qadimiy qoʻrgʻonlarning xarobasida oʻrnida joylashsa, Qoratepa qishloq va aholi yashash hududlaridan uzoqroqda joylashgan boʻladi.

Qadimgi turkiy va moʻgʻul tillarida qora — qara — xara soʻzlari tepa yoki tepalik maʼnosida qoʻllanilgan. Shunga koʻra Qoratepa soʻzi qadimiy tillarga asoslanadigan boʻlsa, ulkan tepalik, katta tepalik maʼnolarini beradi. Qoratepa deb ataladigan hududlarning aksariyat qismi odamlar tomonidan sunʼiy tarzda bunyod etiladi, yaʼni qorovullar shaharni muhofazalashi uchun. Shu sababli bu tepaliklar qorovultepa deb ham nomlanadi. Qoratepani ham ayni shunday mudofaa maqsadida bunyod etilgan, sunʼiy tuproq tepalik deb hisoblash mumkin.

Oʻxshash nomlar
---------------

Qashqadaryo viloyatining oʻzida Qarshi va Kasbi tumanlarida Qoratepa nomli qishloqlar mavjud. Fargʻona viloyati Yozyovon va Oʻzbekiston tumanlarida, Toshkent viloyati Qibray va Yuqori Chirchiq tumanlarida shu nomdagi qishloq va shaharchalar mavjud.

Aholisi
-------

Aholini roʻyhatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, Qoratepa shaharchasida 2013-yil 1-yanvarda 2171 nafar, 2016-yilda esa 2.4 ming nafar aholi istiqomat qilgan.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Shuningdek, bu hududda boshqa millat vakillari ham istiqomat qiladi.

Iqlimi
------

Qoratepa shaharchasining iqlimi kontinental boʻlib, oʻrtacha yillik harorat 7,2° C. Yanvar oyining oʻrtacha harorati —4,6° C, iyul oyiniki 20,1° C ga teng. Vegetatsiya davri 240 kun davom etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 385 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 153 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
*Tungi Terassa Qahvaxonasi*, Vincent van Gogh.
**Qahvaxona** yoki **kafe** restorandan kichik va cheklangan assortimentli jamoat taomxonasidir. Asosiy ichimligi qahva boʻlgani uchun shunday nomlanadi. Odatda qahvaxonalarda spirtli ichimliklar sotilmaydi. Tezpishar taomlar (hot-dog, gamburger va hk.) tayyorlanadi. Baʼzan kichikroq kafelar kafeteriy ham deyiladi.

Manbalar
--------

```
 Islom olamidagi birinchi qahvaxonalar Damashqda qahveh khaneh (forscha qahvaxona) paydo bo'lgan. Bu Usmonli qahvaxonalari 15-asrda Arabiston yarim orolida Makkada ham paydo boʻlgan, soʻngra 16-asrda Usmonlilar imperiyasining poytaxti Istanbulga tarqalgan. Kofexonalar odamlar qahva ichish, suhbatlashish, shaxmat va nard kabi stol o'yinlarini o'ynash, hikoyalar va musiqa tinglash, yangiliklar va siyosatni muhokama qilish uchun yig'iladigan mashhur uchrashuv joylariga aylandi. Ular o'zlari jalb qilgan mijozlar turi va erkin va ochiq nutqlari uchun "donolik maktablari" nomini oldilar.[17]
```

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Yana qarang
-----------

* Choyxona
* Restoran
* Internet-kafe

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Afrika prokonsularisi (milodiy 125-yil).
**Aïn Tebernok** - Tunisdagi sobiq katolik yeparxiyasi va arxeologik yodgorlik hisoblanadi.

Tarixi
------

Aïn Tebernokda koʻplab Rim davri xarobalari mavjud boʻlib, taxminiy maʼlumotlarga koʻra, qadimgi Tubernuka shahri Rimning Afrika Prokonsolar provinsiyasining munisipumu In situdagi koʻplab yozuvlar Rim shahrining nomi va maqomi ekanligini tasdiqlaydi. 

Ispaniyaning rekonkistasidan so'ng, 15-asr oxirida bir guruh Andalusiya Mavrlari mazkur hududning xarobalariga joylashganlar.

Qadimgi Tubernuka qadimgi katolik yepiskopining qarorgohi bo'lgan. Bu Rim-katolik cherkovining titul yepiskopligi sifatida bugungi kungacha saqlanib qolgan Karfagenning suffragani bo'lgan. Qadim zamonlardan beri bir yepiskop Repositus Cyprian haqida ma'lumotlar saqlangan. Yepiskopning hozirgi yepiskopi turkiyalik Ruben Gonsales Tierrablanka bo'lib, u 2016-yilda ispaniyalik Alberto Jimenez Iniesta o'rniga kelgan.

1. ↑  Reinhart Herzog, Peter Lebrechtschmidt, [Handbook of the Latin Literature of Antiquity, Issue 5 ] (CHBeck, 1989).
2. ↑  Joseph-Anatole Toulotte, Geography of Christian Africa: Proconsular. Author: (Rennes, 1892) p312.
3. ↑  Joseph-Anatole Toulotte, Géographie de l'Afrique chrétienne(Rennes, 1892) p299.
4. ↑  Episcopal See of Tubernuca at GCatholic.org.
5. ↑  Joseph-Anatole Toulotte, Géographie de l'Afrique chrétienne(Rennes, 1892) p299.
**Transmilliy korporatsiya** (TMK) — xorijiy aktivlarga ega boʻlgan, operatsiyalarining kamida 1/4 qismini mamlakat tashqarisida, oʻzi roʻyxatga olingan chet mamlakatda amalga oshiradigan yirik korporatsiya. Tashkiliy jihatdan bosh kompaniya asosiy kapitalining shoʻʼba korxonalar kapitalida qatnashuvi tamoyiliga asoslanadi. TMK ishlab chiqarish.ni uzluksiz oʻstirish hamda integratsiyalashuv siyosati, firma, kompaniyalarning bir maqsadni koʻzlab qoʻshilishi (qoʻshilish, sotib olish, moliyaishlab chiqarish. guruhlarni tashkil qilish) hisobiga paydo boʻladi. Ixtisoslashuviga koʻra, sanoat, xizmat koʻrsatish, savdo-sotiq, bank, sugʻurta va boshqa tarmoqdarda faoliyat olib boradi.

1118-yilda Orden Tamplier tomonidan asos solingan va birinchilardan boʻlib 1135-yilda transmilliy moliya muassasasi sifatida bank sohasidagi ishlar bilan shugʻullana boshlagan. Birinchi transmilliy kompaniyaga 1600-ylda Gollandiyaning Ost-Indiya kompaniyasi asosida Britaniyaning Ost-Indiya kompaniyasiga asos solingan. Ikkinchi jahon urushi (1939— 45) dan keyin ularning roli yana oshdi. 21-asr boshida jahon ishlab chiqarishining katta qismi TMK qoʻlida toʻplangan. Amerikaning Gʻarbiy Yevropa va Kanadada, bir qancha rivojlanayotgan mamlakatlarda oʻz korxonalari tarmoqlariga ega boʻlgan TMKlari faoliyat koʻrsatadi. Mas. „Ford" avtomobil konsernining 30 ta mamlakatda filiallari bor. Yirik ingliz kompaniyalari („British petroleum", „IKI" va boshqalar), Germaniya („Xerst", „Simens" va boshqalar), Gollandiyaning „Filips" konsernlari TMKlardir. TMK faoliyati ham milliy (ichki), ham tashqi bozorga yoʻnaltiriladi. Odatda, TMK kuchli ilmiy-texnikaviy salohiyatga ega boʻladi. Masalan, „Ford motor"ning AQSH Detroyt shahrida 100 mingdan koʻproq muhandistexnik xodimlar, olimlar, texnologlar, dizaynerlar ishlaydigan ilmiy-texnika markazi bor. TMK oʻz tarkibini va faoliyat yoʻnalishlarini muntazam yangilab turadi. Ularning asosiy maqsadi bozorlarning bir segmentini emas, balki jahon bozorlarida mustahkam ustuvorlikni egallashdan iborat.

20-asrning 90-yillaridan boshlab Oʻzbekiston sanoatining koʻp tarmoklarida jahondagi koʻpgina TMKlar ishtirokida sanoat korxonalari tashkil topdi. „OʻzDEU avto" (qarang Asaka avtomobil zavodi), ZarafshonNyumont, „Kabul tekstaplz", „Coca-Cola", „Nestle", „Keys Corporation" va boshqa shular jumlasidandir.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu Umayya ibn al-Mug'iyra** (arabcha: ) - asl ismi *Suhayl*, laqabi *Zad ar-Rakib* (Sayohatchilarga rizq beruvchi) bo'lgan, VII asr boshlaridagi Makka boshlig‘i.

Oilasi
------

Abu Umayya ibn al-Mug'iyra Mug‘iyra ibn Abdulloh ibn Umar ibn Maxzumning o‘g‘li, Quraysh qabilasining Banu Maxzum urug‘idan bo‘lgan. 

Ukalari:

1. Abu Huzayfa
2. Abdulloh
3. Al-Os
4. Azvar
5. Valid ibn al-Mugʻiyra, Xolid ibn Validning otasi
6. Hind binti Utbaning birinchi eri Hafs
7. Al-Faqih, Hind binti Utbaning ikkinchi eri
8. Hishom, Amr ibn Hishomning otasi va Umar va Abu Robi'aning bobosi

Xotinlari va bolalari:

1. Atika binti Abdulmuttalib, Qurayshning Banu Hoshim urug'idan, Muhammadning xolasi
	1. Abdulloh
	2. Zuhayr
	3. Katta Qurayba, Zam'a va Said ibn al-Osning xotini
2. Kinana qabilasining Firos ibn G‘anam urug‘idan bo‘lgan Atika binti Amir ibn Robiya
	1. Ummu Salama, Muhammadning xotini
	2. Hishom
	3. Mas'ud
	4. Al-Muhojir
3. Atika binti Utba ibn Robiya, Qurayshning Abdshams qabilasidan
	1. Kichik Qurayba, Umar, Abdulrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq va Muoviya I ning xotini

Abu Umayya ibn al-Mugʻiyra boy savdogar bo'lgan. U o'zining barcha safarlarida uning safida bo'lgan har bir kishining xarajatlarini to'laganligi uchun *Zad ar-Rakib* nomini olgan.

Ka'bani qayta qurish
--------------------

Abu Umayya 605-yilda Ka'ba qayta tiklangan vaqtda Makkaning boshlig'i edi. Qurayshning barcha urugʻlari bu ishni birgalikda bajaradilar, Banu Maxzum urugʻi Qora tosh va janubiy burchak oʻrtasidagi qismlarda ish olib boradilar.

Ka'bani qayta qurish vaqtida Qora toshni almashtirish sharafiga kim ega bo'lishi kerakligi haqida tortishuvlar paydo bo'ldi. Mojaro shu qadar shiddatli tus oldiki, to'rt-besh kun davomida barcha qayta qurilish ishlari to'xtab qoldi. Abu Umayya ibn al-Mug'iyra nizoni hal qilishda muhim rol o'ynadi, u darvozadan keyin turgan birinchi odam Ka'baga Qora toshni qo'yishini taklif qildi. Qurayshliklar bunga rozi bo'ldi. Darvozadan keyin turgan birinchi odam bo'lajak Muhammad edi. Qurayshliklar: «Bu ishonchli zotdir, biz rozimiz, bu Muhammaddir», deydilar. Muhammad Qora toshni chopon ustiga qo'yib nizoni hal qiladi. Shundan keyin qabilalardan bittadan vakil chiqib, choponning bir burchidan tutib, ko'tarib olib boradilar va Muhammad o'z qo'li bilan uni Ka'baga qo'yadi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk*. Translated by Landau-Tasseron, E. (1998). *Volume 39: Biographies of the Prophet's Companions and Their Successors*. Albany: State University of New York Press.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Muhammad ibn Ishaq. *Sirat Rasul Allah*. Translated by Guillaume, A. (1955). *The Life of Muhammad*. Oxford: Oxford University Press.
3. 1 2 3  Muhammad ibn Saad. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir* vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). *The Women of Madina*. London: Ta-Ha Publishers.
4. ↑  Jalal al-Deen al-Suyuti. *Tarikh al-Khulufa*. Translated by Jarrett, H. S. (1881). *History of the Caliphs*, p. 200. Calcutta: The Asiatic Society.
5. ↑  Guillaume, A. (1960). *New Light on the Life of Muhammad*. Manchester: Manchester University Press.
**Jabra** (branchtae), oyquloq — suv hayvonlarining gaz almashinuv organi. Kelib chiqishi va tuzilishi har xil boʻlgan tana oʻsimtasidan iborat. J.da qon (yoki limfa) tomirlari qalin toʻr shaklida tarmoqlangan. Tomirlarning yupqa devori orqali qon yoki tana suyukligidan atrof muhitga SO2 ajralib, undan O2 yutiladi. Halqali chuvalchanglar J.si juda oddiy tuzilgan boʻlib, parapodiylarida (erkin oʻrmalab yashovchilar) yoki boshida (nay ichida yashovchilar), koʻpchilik yuksak qisqichbaqasimonlarda esa koʻkrak oyoqlari asosida yoki tanasining ikki yonida joylashgan. Hasharotlar suvda yashaydigan lichinkalarining traxeya J.lari yupqa devorli oʻsimtadan iborat boʻlib, tananing har xil joyida oʻrnashgan oʻsimtaga uchi berk traxeya naychalari kirib turadi. Mollyuskalar J.si ktenidiy yoki plastinkasimon. Ignaterililarniki (dengiz tipratikanlari va yulduzlari)niki ichi suyuqlik bilan toʻlgan teri oʻsimtalaridan iborat.

Suvda yashovchi xordalilar halqumi devorida bevosita yoki jabra oldi boʻshligʻi orqali tashqi muhitga ochiladigan J. yoriklari boʻladi. Ichak bilan nafas oluvchilar, qobiklilar va bosh qutisizlar J. yoriklari oraligʻidagi toʻsiq qon kapillyarlari bilan taʼminlangan. J. yoriqlari orqali suv bilan qon oʻrtasida gaz almashinuvi roʻy beradi. Balikdar J. yoriklari J. yoylari bilan toʻsilgan. Togʻayli baliklar J. yoylarida J. varaklari joylashgan. Suyakli va ayrim togʻayli baliklar J. varaklari 2 qator boʻlib sirtdan J. qopqoqlari bilan yopilgan. Bu qopqoqlar ogʻiz bilan bir vaqtda ochilib yopiladi. J. varaklari sirtidagi yupqa burmalar J.ning nafas olish yuzasini kengaytiradi. Faol suzadigan baliklar J. yuzasi kam harakat baliqlarga nisbatan ancha keng. Suvda va quruklikda yashovchilar lichinkalarida tashqi J. boʻladi. J. suvtuz almashinuvi, suv va tuz ionlarini shimib olish va ajratishda hamda ammiak va mochevina ionlarini ajratib yuborishda muhim ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Artakserks** — Axomaniylar su-lolasidan boʻlgan Eron shohlari. A. I Dasti uzun, miloddan avvalgi 465 — 424 yillarda hukmronlik qilgan. Otasi — Kserks I fitna natijasida oʻldirilgach, taxtga oʻtirgan. Hukmronligining dast-labki yillarida Axomaniylar davla-ti bilan urush olib borayotgan Afinaning koʻmagida koʻtarilgan Misrdagi qoʻzgʻolonni bostirgan, 454 yil esa forslar Nil deltasida Afina flotini yakson qilganlar. 449 yil Kipr o.dagi Salamin jangida afinaliklar gʻalaba qozongach, yunon-fors urushlarini yakunlagan, Kal-liy sulhini imzolagan. Bu sulhga koʻra A. I Kichik Osiyodagi yunon shaharlarining siyosiy mustaqilligini tan olgan. Fors zodagonlarining separatik harakatlari (mas, miloddan avvalgi taxminan 449 ydagi Megabiz isyoni) va tobe xalqlarning qoʻzgʻolonlari kuchayishiga qaramay A. I davrida marka-ziy hokimiyat ancha kuchli boʻlib, Axoma-niylar davlatining hududiy yaxlitligi asosan saqlanib qolgan edi. A. II Mnemon, miloddan avvalgi 404 — 358 yillarda hukmronlik qilgan, Doro IIning katta oʻgʻli. Hukmronligining dastlab-ki yillarida Kichik Osiyo hokimi, ukasi Kir bilan taxt uchun kurash olib bor-gan. Tashqi siyosat sohasida bir qator muvaffaqiyatlarga erishgan boʻlsada (394 yil Sparta flotining Knid yonida tor-mor keltirilishi, 386 yilgi Antalkid sulhi va boshqalar), A. II podsholigi davri Axomaniylar davlatining zaiflashgan payti edi. 649A. II ga qarshi satraplar, vassal shohlar, yarim qaram qabilalar (kadusiylar va boshqalar) bir necha bor qoʻzgʻolon koʻtarganlar. A. III Ox, miloddan avvalgi 358 — 338. yillarda hukmronlik qilgan, A. II oʻgʻli. Akalarini oʻldirib taxtni egallagan. Axoma-niylar davlatining hududiy birligini tiklash uchun qattiq harakat qilgan. Sa-traplarga yollanma qoʻshinlar saqlashni man etgan. Qator qoʻzgʻolonlarni (Kichik Osiyo, Finikiya, Kiprda) beshafqat bo-stirgan va 341 yil Misrni qayta qoʻshib olgan (Misr miloddan avvalgi 5-asr oxirida Axo-maniylar davlatidan ajrab chiqqandi). Oʻzining mulozimi, maxrami Bagoy tomo-nidan oʻldirilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rustem Yakubovich Memetov** (1937-yil 20-aprel, Simferopol, Qrim Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi – 2021-yil 21-may, Minsk) – belaruslik meʼmor.

Hayoti
------

Rustem Yakubovich Memetov 1937-yil 20-aprelda Simferopol shahrida tugʻilgan. 1961-yilda Toshkent politexnika institutini tamomlagan. Oʻqishni tamomlagach 1961—1970-yillarda Toshkent shahridagi „Toshproyekt" loyiha institutida meʼmor, meʼmorlar guruhi rahbari boʻlib ishlagan. Rustem 1965-yildan beri SSSR meʼmorlar uyushmasi aʼzosi hisoblanadi. 1970—1977-yillarda u „Minskproyekt" loyiha instituti arxitektorlar jamoasining rahbari boʻlgan. 1977-yildan 1997-yilgacha u „Belderjproyekt" instituti loyihasining bosh meʼmori boʻlgan.

Oilasi
------

U Roza Taghirivna Memetova bilan turmush qurgan.

Loyihalari
----------

Asosiy ishlari (muallif jamoasida): Chilonzor tumanidagi G-12 mikrorayon (1964—1966), Toshkentdagi „Zarafshon" umumiy ovqatlanish majmuasi (1968—1972), Kalvariyska koʻchasidagi Davlat banki Belarus respublika idorasining hisoblash markazi (1975—1978), Birlashgan Energetika va Yadro tadqiqotlari instituti, Fanlar akademiyasining Atom energiyasi institutining Sosniy qishlogʻidagi laboratoriya-texnik binosi (1979—1982), Karla Liebknecht koʻchasidagi politsiya maktabi, Kazintsiya koʻchasidagi BRSR MDB maʼmuriy binosi.

Vafoti
------

2021-yil 21-may kuni Rustem Yakubovich Memetov Minskda vafot etdi.

Mukofotlari
-----------

Toshkent shahri markazining eskiz loyihasi uchun Butunittifoq tanlovining birinchi mukofotini (mualliflik jamoasida) qoʻlga kiritgan.

Adabiyotlar
-----------

* Меметов Рустем Якубович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. Минск: Энциклопедикс, 2014. −140 с. ISBN 978-985-7090-29-7.
* Меметов Рустем Якубович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1

Manbalar
--------

1. ↑  „ПРОЩАНИЮ С ДРУГОМ - РУСТЕМОМ ЯКУБОВИЧЕМ МЕМЕТОВЫМ". *www.bsa.by*. Qaraldi: 30-oktabr 2023-yil.
**Tikanli bo‘zbosh** (lotincha: *Dracocephalum spinulosum*) — ikki urugʻpallalilar sinfi, yalpizdoshlar oilasi, dracocephalum turkumiga mansub ko‘p yillik gulli o‘simlik turi. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati G‘arbiy Tyan-Shan, Ugom, Piskom, Chatqol tog‘ tizmalari hududida tarqalgan.

Tavsifi
-------

=Tarqalishi va o‘sish sharoiti
==============================

Tabiatda juda kam tarqalgan, yakka yakka tuplari bir biridan ajralgan holatda o‘sadi. Toshkent viloyati G‘arbiy Tyan-Shan, Ugom, Piskom, Chatqol tog‘ tizmalari hududida tarqalgan. Toshli va nuragan shag‘alli yonbag‘irlarda, siyrak o‘sgan archalar orasida uchratish mumkin. Raqobatga chidamsizligi va chorva mollari tomonidan payhon qilinishi sababli soni qisqarib bormoqda. Chatqol biosfera qo‘riqxonasi va Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Dracocephalum spinulosum".
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
**Yepiskop Nikon** (dunyoviy ismi **Filipp Yegorovich Bogoyavlenskiy**; 1831-yil, Tula – 1897-yil 19-iyun, Verniy) – rus pravoslav cherkovi yepiskopi, Turkiston va Toshkent yepiskopi.

Hayoti
------

Yepiskop Nikon 1831-yilda Tula yeparxiyasi xizmatchisi oilasida tugʻilgan.

1855-yilda Kiyev diniy akademiyasini tamomlagan. 1856-yil 12-apreldan Tula diniy seminariyasida oʻqituvchi boʻlib ishlagan. Oʻsha yilning 8-sentyabrida ruhoniy etib tayinlangan. 1858-yil 30-iyulda ilohiyot magistri sifatida tasdiqlangan.

1859-yil 9-noyabrdan Tula Aleksandr Kadet korpusida, 1866-yil 28-sentyabrdan esa Sankt-Peterburg harbiy chizmachilik maktabida huquq oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. 1872-yil 12-aprelda bosh ruhoniy unvoniga koʻtarilgan. 1881-yil fevral oyida Rimdagi elchixona cherkovining rektori etib tayinlangan.

1881-yil 5-martda Nikon ismli rohib unvoniga sazovor boʻlgan va 14-martda arximandrit darajasiga koʻtarilgan. 1884-yil 20-noyabrdan Meletskiy Nikolayev monastirining abbati boʻlgan. 1885-yil 13-avgustdan Sankt-Peterburg ruhiy senzura qoʻmitasi aʼzosiga aylangan. 1888-yil 10-aprelda Sankt-Peterburgda Vyatka yeparxiyasining vikarisi Sarapul yepiskopi etib tayinlangan.

1889-yil 4-martdan Glazov yepiskopi, Vyatka yeparxiyasi vikarisi, 1893-yil 21-avgustdan Uglich yepiskopi, Yaroslavl yeparxiyasi vikarisi, 1895-yil [[16-yanvardan esa Turkiston va Toshkent yepiskopi boʻlgan.

U ham oʻzidan oldingi rahbar kabi mintaqada ruhoniylar yetishmasligi muammosiga duch kelgan. XX asr boshlariga kelib Turkistonda 70 ming aholi istiqomat qiluvchi 120 dan ortiq rus qishlogʻi tashkil boʻlgani sababli cherkovlar soni muttasil oshib borgan. U yeparxiyada ilohiyot seminariyasini tashkil etishni iltimos qilgan, ammo oʻsha paytda bu gʻoya amalga oshirilmagan. Yangi Aulieata dekan okrugi ochilgan. Andijon va Toshkentdagi Avliyo Sergiy cherkovlarini muqaddas qlish marosimini oʻtkazgan.

U 1897-yil 19-iyunda Verniyda vafot etgan. U Verniy shahridagi Avliyo Sofiya soborida dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „НИКОН (В МИРЕ ФИЛ. ЕГОР. БОГОЯВЛЕНСКИЙ)". *www.slovaronline.com*. Qaraldi: 29-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Русские православные иерархи периода с 1893 по 1965 годы. Часть 5". *www.azbyka.ru*. Qaraldi: 29-noyabr 2023-yil.
3. ↑  "Tserkovnie vedomosti" № 11 ot 18.03.1895 g.

Havolalar
---------

* Никон (Богоявленский) на сайте «Русское православие»
* 2 июля 1897 года почил Никон (Богоявленский), епископ Туркестанский