**Fotima Boruxova** (1916-yil 9-noyabr, SSSR Oʻzbekiston SSR Andijon — 2009-yil avgust, Isroil) — opera xonandasi (metsso-soprano), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1942), SSSR xalq artisti (1950). Fotima Boruxova birinchi oʻzbek operasi hisoblanmish Muxtor Ashrafiy va Sergey Vasilenkoning „Boʻron" operasida Zebuniso roli va katta ashula janridagi bir qancha qoʻshiqlari bilan mashhur.

Biografiyasi
------------

### Yoshlik yillari

Fotima Boruxova 1916-yilning 9-noyabrida Andijon viloyatida yahudiy oilasida tavallud topgan.

Boruxova ilk bor sahnaga (Andijonda) 12 yoshida chiqadi. 1930-yildan boshlab Andijon musiqali drama teatrida faoliyat koʻrsata boshlaydi. 1935-yildan Alisher Navoiy nomidagi Toshkent opera va balet teatrining solisti hisoblanadi.

Fotima Boruxova P. I. Chaykovskiy nomidagi Moskva davlat konservatoriyasi qoshidagi Oʻzbek opera studiyasida tahsil oladi (1940—1942). Oʻzbek davlat musiqali teatri (1935—39), Alisher Navoiy nomidagi opera va balet teatri (1937—1957), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1957—79) yakkaxon xonandasi, kuchli va baland ovoz sohibasi boʻlgan. Oʻzbek musiqaviy merosi va kompozitorlar asarlarini badiiy jihatdan taʼsirchan darajada ijro etgan.

### Karyerasi

Fotima Boruxova 1937-yilda Moskvada boʻlib oʻtgan Oʻzbekiston sanʼatining birinchi dekadasida ishtirok etadi. 1939-yilda birinchi oʻzbek operasi M. Ashrafiy va S. Vasilenkolarning „Buran" premyerasida Zebuniso partiyasini ijro etadi. Boruxovaning qaygʻuga toʻla bu qoʻshigʻi rejissyorning operadan koʻzlagan maqsadi, haqiqiy koʻngil kechinmalarini yaqol ochib beradi.

Boruxova ijod faoliyati davomida turli operalarda Oqjunus (Yevgeniy Brusilovskiy, „Er Targʻin"), Zebunniso (S. Vasilenko, M. Ashrafiy, „Boʻron"), Layli (R. Glier, T. Sodiqov, „Layli va Majnun"), Polina (P. Chaykovskiy, „Pikovaya dama"), Folbin (A. Spendiarov, „Olmos") rollarini ijro etgan. Uning ijodiy repertuaridan „Mehnat ahli" (Halima Nosirova bilan birgalikda), „Kanalim", „Chaman ichra", „Yolgʻiz" kabi xalq qoʻshiqlari ham oʻrin olgan.

Boruxova katta ashula janrida kuylovchi sanoqli oʻzbek ayol xonandalaridan biri hisoblanadi. Katta ashula janri Fargʻona vodiysiga xos boʻlgan oʻzbek anʼanaviy xalq-marosimlari kuylanadigan ashula yoʻli hisoblanadi.

1941-yilda nemis qoʻshinlari Moskvaga yaqinlashganda, Boruxova Moskva qoʻshinlarining eng oldingi konsert brigadasi tarkibida boʻlib, jangga ketayotgan askarlar va Moskva yaqinidagi kasalxonalarga yotqizilgan yaradorlar oldida bir necha bor nutq soʻzlaydi.

Fotima Boruxova 1979-yilda opera va balet teatrida oʻzining ijodiy faoliyatini yakunlaydi, ammo ijoddan keyin ham jamoat ishlarida faollik koʻrsatadi. Buxoro yahudiylar jamiyati tomonidan tashkil etilgan doʻstlik uchrashuvlarida faxriy mehmon sifatida ishtirok etadi. 1992-yilda esa Boruxova Isroilga koʻchib ketadi.

Vafoti
------

Fotima Boruxova 2009-yilda Isroilda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Fotima Boruxova ikki karra Qizil Bayroq ordeni bilan, shuningdek, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist (1942) va SSSR xalq artisti (1950) unvonlari bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Сара Cамандарова была жемчужиной оперной сцены Ташкента - Kultura.uz". *www.kultura.uz*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
2. ↑  „Katta Ashula". *www.unesco-ichcap.org*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
3. ↑  „ПОД АПЛОДИСМЕНТЫ ВОЖДЯ | Russkiy Bazar | Russian Bazaar Newspaper in New York (Brooklyn, Queens, Staten Island, Manhattan, Bronx) and New Jersey". *russian-bazaar.com*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
4. ↑  „БОРУХОВА Фатима". *istoriya-teatra.ru*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
5. ↑  „БОРУХОВА Фатима". *istoriya-teatra.ru*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
6. ↑  „ПОД АПЛОДИСМЕНТЫ ВОЖДЯ | Russkiy Bazar | Russian Bazaar Newspaper in New York (Brooklyn, Queens, Staten Island, Manhattan, Bronx) and New Jersey". *russian-bazaar.com*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
7. ↑  „Сара Cамандарова была жемчужиной оперной сцены Ташкента - Kultura.uz". *www.kultura.uz*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
8. ↑  Степанов, Л. (1940). "Узбекская опера "Буран"". *Музыкальная Академия* **2**: 63–73. .
9. ↑  „Катта ашула - Intangible Cultural Heritage of Uzbekistan". *ich.uz*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
10. ↑  „Katta Ashula". *www.unesco-ichcap.org*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
11. ↑  „ПОД АПЛОДИСМЕНТЫ ВОЖДЯ | Russkiy Bazar | Russian Bazaar Newspaper in New York (Brooklyn, Queens, Staten Island, Manhattan, Bronx) and New Jersey". *russian-bazaar.com*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
12. ↑  „ПОД АПЛОДИСМЕНТЫ ВОЖДЯ | Russkiy Bazar | Russian Bazaar Newspaper in New York (Brooklyn, Queens, Staten Island, Manhattan, Bronx) and New Jersey". *russian-bazaar.com*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
13. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
14. ↑  „Бухарские евреи в оперном искусстве". *bukharianjewishcongress.org*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |