| Oscar Straus (politician) |
| --- |
|  |
| Tavallud topgan | 1850-yil 23-dekabr
Otterberg, Germaniya |
| Vafot etgan | 1926-yil 3-may
Nyu-York, AQSh |
| Millati | yahudiy |
| Tahsil olgan | Kolumbiya kolleji |
| Siyosiy partiyasi | Respublikachilar |
| Faoliyat yuritgan | Usmonli imperiyasida Qoʻshma Shtatlar vaziri
Qoʻshma Shtatlar savdo va mehnat vaziri |
| Turmush oʻrtogʻi | Sarah Straus |
| Farzandlari | 3ta |

**Oskar Solomon Straus** (1850-yil 23-dekabr — 1926-yil 3-may) amerikalik siyosatchi va diplomat edi. U 1906-yildan 1909-yilgacha Prezident Teodor Ruzvelt davrida Qoʻshma Shtatlar Savdo va Mehnat vaziri boʻlib ishlagan va uni Amerika Qoʻshma Shtatlari Vazirlar Mahkamasining birinchi yahudiy kotibiga aylantirgan. Straus, shuningdek, toʻrtta prezident maʼmuriyatida Amerikaning Usmonli imperiyasidagi vakili sifatida ishlagan va 1912-yilda Taraqqiyot partiyasi nomzodi sifatida Nyu-York gubernatori lavozimiga nomzod boʻlgan.

Yoshlik yillari va taʼlim
-------------------------

U Germaniyaning Otterberg shahrida tugʻilgan. U ota-onasi bilan Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va Jorjiya shtatining Talbotton shahrida joylashdi. Straus oilasi qullarga egalik qilgan va boshqa qul egalari bilan biznes yuritgan, Konfederatsiya magʻlubiyatidan keyin bir necha ilgari qul boʻlgan odamlarni oilasi bilan Shimolga olib ketishgan. Fuqarolar urushi tugashi bilan u Nyu-York shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda 1871-yilda Kolumbiya kollejini va 1873-yilda Kolumbiya huquq maktabini tugatdi. U 1881-yilgacha advokatlik bilan shug‘ullangan, so‘ngra adabiyotga bo‘lgan qiziqishini saqlab qolgan holda savdogar bo‘lgan.

Diplomatik martabasi
--------------------

U birinchi marta 1887-yildan 1889-yilgacha va yana 1898-yildan 1899-yilgacha Usmonli imperiyasida Qoʻshma Shtatlar vaziri boʻlib ishlagan.

1899-yilda Filippin-Amerika urushi boshlanganda, Davlat kotibi Jon Xey Shtrausdan Sulton Abdulhamid II ga murojaat qilib, sultondan Sulu sultonligidagi Moro Sulu musulmonlariga maktub yozishni soʻradi. Sulu sultonligi, Shtrausning „Sulu Muhammadlar qoʻzgʻolonchilarga qoʻshilishdan bosh tortdilar va oʻzlarini bizning armiyamiz nazoratiga oldilar va shu bilan Amerika suverenitetini tan oldilar" deb yozganiga rozi boʻldi.

Prezident MakKinli Strausga shaxsiy minnatdorchilik maktubi yoʻlladi va uning yutugʻi Qoʻshma Shtatlarni maydonda kamida yigirma ming askarni saqlab qolganini aytdi."

Moro qoʻzgʻoloni 1904-yilda amerikaliklar va moro musulmonlari oʻrtasidagi urush va Moro krateri qirgʻini kabi Moro musulmon ayollari va bolalariga nisbatan sodir etilgan vahshiylik bilan boshlandi.

1902-yil 14-yanvarda u sobiq prezident Benjamin Xarrisonning oʻlimi tufayli boʻsh qolgan oʻrinni egallash uchun Gaagadagi Doimiy Arbitraj sudi aʼzosi etib tayinlandi.

Savdo va mehnat vaziri va Usmonli imperiyasidagi elchi lavozimlarida ishlagan
-----------------------------------------------------------------------------

1906-yil dekabrda Straus Prezident Teodor Ruzvelt davrida Qoʻshma Shtatlar savdo va mehnat vaziri boʻldi. Bu lavozim uni Qoʻshma Shtatlar Immigratsiya byurosiga ham mas’ul etib tayinladi. Oʻz faoliyati davomida Shtraus immigratsiya inspektorlariga mahalliy politsiya va Amerika Qoʻshma Shtatlari Maxfiy Xizmati bilan anarxistik siyosiy eʼtiqodga ega boʻlgan muhojirlarni Anarxistlarni istisno qilish toʻgʻrisidagi qonun shartlariga muvofiq topish, hibsga olish va deportatsiya qilish uchun yaqindan hamkorlik qilishni buyurdi.

1909-yilda Uilyam Xovard Taft prezident boʻlganida Straus Savdo Departamentini tark etdi. Taft uni 1909-1910-yillarda AQShning Usmonli imperiyasidagi elchisi etib tayinladi. Uilyam Xovard Taft prezidentligi davrida Amerika strategiyasi harbiy qarama-qarshiliklarga emas, balki biznes operatsiyalariga aralashish edi, bu siyosat dollar diplomatiyasi deb nomlanadi. Bu elchi Shtrausning qarshiligi va Amerika raqobatini koʻrishni istamagan Yevropa kuchlarining bosimi ostida Turkiyaning dovdirab turishi tufayli Usmonli imperiyasiga nisbatan muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Amerika savdosi kichik omil boʻlib qoldi.

1912-yilda u Progressiv va Mustaqillik Ligasi chiptalari boʻyicha Nyu-York gubernatori lavozimiga muvaffaqiyatsizlikka uchradi. 1915-yilda u Nyu-York shtatining davlat xizmatlari komissiyasining raisi boʻldi.

Amerika yahudiy tarixi jamiyati prezidenti edi. U Nyu-Yorkdagi Ridjvuddagi Bet-el qabristoniga dafn etilgan.

Oilasi
------

Straus oilasining bir qancha nufuzli aʼzolari bor edi, jumladan, Strausning nabirasi Rojer V. Shtraus, Farrar, Straus va Giroux nashriyot kompaniyasini ochgan; uning akasi Isidor Straus, 1912-yilda RMS *Titanik* bortida halok boʻlgan, Nyu-York shahrining 15-okrugidan vakil boʻlib xizmat qilgan va boshqa ukasi Natan bilan birga RH Macy &amp; Co. universal doʻkonining ham egasi boʻlgan; va jiyani Jessi Isidor Straus, Franklin Delano Ruzveltning ishonchli odami va 1933-yildan 1936-yilgacha Fransiyadagi elchi boʻlgan.

1882-yilda Strauss Sara Lavanburgga uylandi. Ularning uchta farzandi bor edi: Mildred Straus Schafer (1883-yilda tugʻilgan), Aline Straus Xokstader (1889-yilda tugʻilgan) va Rojer Uilyams Straus (1891-yilda tugʻilgan).

Uning nabirasi Oskar Schafer, Nyu-York filarmoniyasining faxriy raisi.

Merosi
------

Vashington, Kolumbiya okrugi bu mashhur yahudiy-german-amerikalik davlat arbobining Oskar Shtraus yodgorligidagi yutuqlarini xotirlaydi.

Ishlari
-------

* *AQShda respublika boshqaruv shaklining kelib chiqishi* (1886)
* *Rojer Uilyams, diniy erkinlik kashshofi* (1894)
* *AQShda diniy erkinlikning rivojlanishi* (1896)
* *Konsullik xizmatidagi islohot* (1897)
* *AQSh fuqarolik doktrinasi* (1901)
* *Tashqi xizmatimizga oid diplomatiyamiz* (1902)
* *Amerika ruhi* (1913)
* *Toʻrt maʼmuriyat ostida*, uning xotiralari (1922)

Manbalar
--------

1. ↑  „Isidor Straus (1845-1912)".  Immigrant Entrepreneurship. Qaraldi: 23-may 2022-yil.
2. ↑  Idris Bal*. Turkish Foreign Policy in Post Cold War Era*. Universal-Publishers, 2004 — 405– bet. ISBN 978-1-58112-423-1.
3. 1 2  Kemal H. Karpat*. The Politicization of Islam: Reconstructing Identity, State, Faith, and Community in the Late Ottoman State*. Oxford University Press, 2001 — 235– bet. ISBN 978-0-19-513618-0.
4. ↑  J. Robert Moskin*. American Statecraft: The Story of the U.S. Foreign Service*. St. Martin's Press, 19 November 2013 — 204– bet. ISBN 978-1-250-03745-9.
5. ↑  Idris Bal*. Turkish Foreign Policy in Post Cold War Era*. Universal-Publishers, 2004 — 406– bet. ISBN 978-1-58112-423-1.
6. ↑  *Akyol, Mustafa*. „Mustafa Akyol: Remembering Abdul Hamid II, a pro-American caliph". *Weekly Standard* (26-dekabr 2006-yil).
7. ↑  *ERASMUS*. „Why European Islam's current problems might reflect a 100-year-old mistake". *The Economist* (26-iyul 2016-yil).
8. ↑  George Hubbard Blakeslee*. The Journal of International Relations*. Clark University. 1915 — 358– bet.
9. ↑  *The Journal of Race Development*. Clark University, 1915 — 358– bet.
10. ↑  "To Drive Anarchists Out of the Country, "*New York Times*, March 4, 1908, pp. 1-2.
11. ↑  Naomi W. Cohen, „Ambassador Straus in Turkey, 1909-1910: A Note on Dollar Diplomacy." *Mississippi Valley Historical Review* 45.4 (1959) online
12. ↑  „Oscar S. Straus, Statesman and Philanthropist, Dies".  Jewish Telegraph Agency (4-may 1926-yil). Qaraldi: 18-mart 2018-yil.
13. ↑  „Sarah Lavanburg Straus 1861 – 1945".  Jewish Women's Archive. Qaraldi: 16-mart 2018-yil.
14. ↑  „Morse, Mildred Hockstader *Tiny*". *New York Times* (9-iyul 2005-yil). Qaraldi: 16-mart 2018-yil.

Havolalar
---------

* Straus tarixiy jamiyati
* Works by Oscar Straus
* Internet Works by or about Oscar Straus
* Oscar Straus

| Partiya siyosiy idoralari
 |
| --- |
| Oʻtmishdoshi:**None** | **Progressive Nominee for Governor of New York**1912 | Vorisi:**Frederick M. Davenport**
Andoza:S-dip |
| OldingisiSamuel S. Cox |  **United States Envoy to the Ottoman Empire** 1887–1889 | KeyingisiSolomon Hirsch |
| OldingisiJames Angell |  **United States Minister to the Ottoman Empire** 1898–1899 | KeyingisiJohn Leishman |
| OldingisiJohn Leishman |  **United States Ambassador to the Ottoman Empire** 1909–1910 | KeyingisiWilliam Rockhill |
| Siyosiy idoralar
 |
| OldingisiVictor H. Metcalf |  **United States Secretary of Commerce and Labor** 1906–1909 | KeyingisiCharles Nagel |