recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
"TATA" ("Tata Sons Pvt") — Hindistondagi yirik milliy monopolist guruh. Bombeylik savdogar Jamshid Tataning savdo firmasi asosida yuzaga kelgan. 1877-yilda firma mamlakatda birinchi sanoat korxonasi — Nagpur toʻqimachilik fkasini va 1907-yilda mamlakatda birinchi metallurgiya zdini qurdi. Ikkinchi jahon urushi boshlarida guruhga Hindiston markaziy banki, sugʻurta va transport kompaniyalari, toʻqimachilik, galanteriya va sement korxonalari, gidroelektr styalari kirdi. Hindiston milliy mustaqillikka erishgach (1947) hamda dengiz va aviatsiyada yuk tashish, sugʻurta ishi va tijorat banklari milliylashtirilgach, "T." faoliyati, asosan, sanoatda davom etdi. 20-asrning 70y.larida "T." qudratli konsernga aylandi, oʻz mablagʻini qora metallurgiya (aktivining 30% ortigʻi), mashinasozlik va avtomobilsozlik (15% dan ortiq), energetika (10%), kimyo (5% dan optik,) va boshqa sohalarda faoliyat koʻrsatdi. "T." asosan xususiy eksportchilardan biri hisoblanadi. Guruhni "Tata sanz prayvit" kompaniyasi boshqaradi. 70y.larning boshida guruhga kirgan kompaniyalarning umumiy aktivi 8,5 mlrd. rupiyani, ishchilari soni 140 ming kishini tashkil etdi. 20-asrning 80y.larida Oʻzbekistonda qurilish ishlarida ishtirok etdi va Toshkent shahrida mehmonxona majmuini qurdi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xolislar** — jinoyat protsessida ishtirok etuvchilardan biri, Oʻzbekiston Respublikasi JPKga koʻra, X. surishtiruvchi, tergovchi, prokuror tomonidan tergov harakati yoki boshqa harakatlar oʻtkazilganligini, uni oʻtkazish jarayoni va natijalarini tasdiqlash uchun chaqiriladi. Ular ishning oqibatidan manfaatdor shaxs boʻlmasligi lozim. Tergov harakatini boshlashdan oldin X.ga ularning huquq va majburiyatlari tushuntiriladi. Bu huquq va majburiyatlar Oʻzbekiston Respublikasi JPKda koʻrsatilgan (74modda). Dastlabki tergovda tintuv oʻtkazish, koʻzdan kechirish, guvohlantirish, tergov eksperimenti oʻtkazish, tanib olish uchun koʻrsatish, koʻrsatuvni hodisa yuz bergan joyda tekshirish, eksperiment tadqiqotini oʻtkazish uchun namunalar olish, murdani eksgumatsiya qilish kabilar kamida 2 nafar xolis ishtirokida amalga oshiriladi. X.ni ishga jalb qilish dalillarni tiklashda katta ahamiyatga ega.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tastibutoq qabristoni** - jez davrita oid yodgorlik (mil. av. 13—12-asrlar). Gʻarbiy Qozogʻistondagi Tastibutoq daryochasi sohilidagi Tastibutoq ovuli yaqinidan topilgan. 3 yodgorlikdan iborat. Tastibutoq I va II qabriston, IIIesa, manzilgoh. Arxeolog V.S.Sorokin qazishma ishlari olib borgan (1956—58). 57 ta qoʻrgʻon ochilgan, yuzga yaqin qabr qazilgan, ularning 10 tasi tosh qutidan, qolganlari esa yorma goʻrlardan iborat. Qabrlardan sirtiga chizikli geometrik shaklda naqsh berilgan sopol idishlar, jez munchoqlar, bilaguzuklar, pichoqlar, bigizlar va turli taqinchoklar topilgan. Aholi chorvachilik, qisman ibtidoiy dehqonchilik bilan shugʻullangan. Tastibutoq qabristoni dan chiqqan materiallar uning Andronovo madaniyatigg mansub qabilalar bilan genetik jihatdan birligini koʻrsatdi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
NAMANGAN "KARBONAM" AKSIYADORLIK JAMIYATI - "Oʻzkimyosanoat" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tarkibidagi korxona. Asosiy ishlab chiqarish mahsulotlari: texnik, tozalangan karboksilmetilsellyuloza, burgilash reagenti, shuningdek, xalq isteʼmoli mollari, gulqogʻoz yelimi va boshqa ishlab chikaradi. Namangan kimyo zavodi nomi bilan 1942-yilda neftni qayta ishlash sanoati uchun karboksilmetilsellyuloza ishlab chiqarish maqsadida tashkil etilgan. 1983-yilda zavodda tozalangan karboksilmetilsellyuloza ishlab chiqarish boʻyicha yangi sex ochildi. 1991-yilgachaz-d sobiq Ittifoqtar-kibiga kiruvchi respublikalarning neft-gaz sanoati ehtiyojlarini taʼminlovchi ushbu turdagi mahsulotlarning asosiy ishlab chiqaruvchisi edi. Korxona 1997-yildan "Karbonam" ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. 3-d texnik va tozalangan karboksilmetilsellyuloza ishlab chiqarishga ixtisoslashgan Markaziy Osiyoda yagona korxona. Fargona furan birikmalari zavodida ishlab chiqariladigan sellyuloza asosiy xom ashyo hisoblanadi. Korxona mahsulotlarining 30% ichki bozorga, qolgan qismi eksportga chikariladi. Asosiy isteʼmolchilari — neftni qayta ishlash va lok-boʻyoq sanoati korxonalari. N. "K." A.J. yiliga 13 ming t texnik va 2,6 ming t tozalangan karboksil-metilsellyuloza ishlab chiqarish quvvatiga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad ibn Hasan Ustrushaniy**(arabcha:محمد بن حسن استروشاني — Muhammad ibn Hasan Ustrushaniy — Toʻliq ismi:Abu Jaʼfar Muhammad ibn Hasan ibn Muhsin Ustrushaniy (953-1016-yillar)) — faqih.

Hayoti
======

Muhammad ibn Hasan Ustrushaniy 342/953-yilda Ustrushanada tavallud topgan.

Faoliyati
=========

U Fiqh ilmidan tahsil olish maqsadida 366/976-yili 23-yoshida Bag‘dodga borib, u yerda shayx Saymariy va qozilar qozisi Abu Abdulloh Domig‘oniylarga shogird tushadi. Muhammad ibn Hasan Ustrushaniy tahsil olib bo‘lganidan so‘ng Baytul Muqaddasga borib, u yerda muqim yashab qoladi. Umrining oxirida yana Bag‘dodga qaytib kelib, shu yerda 407/1016-yili vafot etadi. Uning o‘g‘li Iroqning Mosul shahri yuqorisida joylashgan Ibn Umar orolidagi kurdlarning mustahkam kichkina Fanak nomli qal’asida qozi bo‘lgan.

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 694.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qumri** — kaptarsimonlar turkumi, kaptarlar oilasiga mansub qush. Afrika, Osiyo (jumladan, Oʻrta Osiyo)da, Yevropada Bol-qon yarim orolidan Boltiq boʻyi mamla-katlarigacha boʻlgan hududlarda tarqalgan. Kagtaligi musichadek. Usti qoʻngʻir-qulrang. Tomogʻida yarim oysimon qora yoʻli bor. Boʻyni va koʻkragi kulrangpushti, bosh va qorni koʻkish-kulrang. Dum patlarining uchi oq. Qanotlari kaltaroq. Aholi punktlarida, shaharlarda yashaydi. Oʻtroq hayot kechiradi. Uyasini daraxt, binolarga yasab, 1— 2 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumini nari va modasi navbatlashib 15—16 kun bosadi. Joʻjasi 15— 17 kunda uchirma don, urugʻ, baʼzan hasharotlar bilan oziqlanadi. Keyingi yillarda soni koʻpayib bormoqda.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad ibn Ibrohim ibn Habib ibn Sulaymon ibn Samra ibn Jundab al-Fazoriy** (vafoti: 796 yoki 806) Musulmon faylasuf, matematik va astronom boʻlgan. Uni uning otasi Ibrohim al-Fazoriy bilan adashtirmaslik lozim. Baʼzi manbalar uning Arab boʻlganini taʼkidlasa, boshqalari uni Forsligiga ishora qiladi. Al-Fazoriy koʻplab ilmiy kitoblarni arab va Fors tillariga tarjima qilgan. U Islom olamida birinchi astrolyabiyani qurganligi haqida aytiladi. U Yoʼqub ibn Toriq va otasi bilan birga Brahmagupta tomonidan yozilgan Hindcha astronomik asar *Brāhmasphuṭasiddhānta* yoki *Sindhindni* Arab tiliga *Az-Zij ala Sini al-Arab* nomi ostida tarjima qilgan. Ehtimolki, aynan shu tarjima Hind raqamlari tizimining (yaʼni zamonaviy koʻrinishdagi tizim) Hindistondan Eronga koʻchishiga sabab boʻlgan.

Havolalar
---------

* Plofker, Kim (2007). "Fazārī: Muḥammad ibn Ibrāhīm al‐Fazārī". in Thomas Hockey. *The Biographical Encyclopedia of Astronomers*. New York: Springer. 362–3 b. ISBN 978-0-387-31022-0. .  (PDF version)
* Pingree, David (2008) [1970–80]. "Al-Fazārī, Muḥammad Ibn Ibrāhīm". *Complete Dictionary of Scientific Biography*. .
* Cantor: *Geschichte der Mathematik* (I, 3rd ed. 698, 1907).
**Muhammad ibn Ali Navqadiy** (arabcha: محمد بن علي نوقدي — Muhammad ibn Ali Navqadiy — Toʻliq ismi: Hamididdin Muhammad ibn Ali ibn Muhammad Navqadiy Fardiy — Roviy.

Faoliyati
---------

Muhammad ibn Ali Navqadiy ko‘plab hadislar rivoyat qilgan allomalardan biri bo‘lib, Najmiddin Abu Muhammad Umar ibn Ahmad Koxushtuvoniy undan hadis rivoyat qilgan. U haqida do‘sti alloma Sirojiddin Abu Tohir Muhammad ibn Muhammad ibn Abdurrashid Sijovandiy o‘zining "*Al-faroiz*" ("*Meros*") nomli fiqhiy asarining muqaddimasida eslab o‘tgan. Lekin mavjud manbalarda uning tavalludi yoki vafot etgan yili haqida birorta maʼlumot keltirilmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 422.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Luchchak shaftoli** - pusti tuksiz va silliq shaftoli navlarining umumiy nomi. Ularga Sariq luchchak, Kizil luchchak, Oʻzbekiston 50 yilligi (nektarinlar guruhi), Lola va boshqa navlar kiradi. Luchchak shaftoli mevasi, asosan, iyul— avgustda pishadi. Ogʻirligi 55—90 g, ak-sariyati dumaloq, sariq, qizil, toʻq qizil, zargʻaldoq, kungay tomoni taram-taram. Poʻsti yupqa, eti oq, sargish, muloyim, sersuv, sal nordon, xushxoʻr, danagidan oson ajraladi. Mevasi, asosan, yeyiladi, konserva, qoqi qilinadi. Koʻchati oʻtqazilgach, 2—3-yili hosilga kiradi. 5—6 yoshlik daraxtidan 50–80 kg hosil olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qora antilopa**
**Qora antilopa** (lotincha: *Hippotragus niger*) — qiyiq shoxli antilopalar turkumiga mansub afrika antilopasi. Erkaklari yungi koʻkimririq-qora tus ega ega boʻlib, qorin qismi oq boʻladi. Ayollari va yosh erkaklari qizil-jigarrang yoki toʻq jigarrang boʻladi. Qora antilopalarning ikkala jinsi shoxlarga ega boʻlib koʻplab halqasimon yarim doira shaklida orqaga egilgan boʻladi. Qora antilopa ogʻirligi 230 kg.gacha, boyi esa 1,3 metrga etadi.

Yashash oʻlkasi
---------------

 **Qora antilopalar yashash hududlari**
Qora antilopalar Keniyadan Sharqiy Afrika janubiy sitqasigacha tarqalgan. Asosan quruq va keng joylarda uchraydi. Qora antilopar doimiy ravishda suv havzalari va baland oʻtlarga boʻy boʻlgan yaylovlarni tanlashadi. Ushbu yaylovlardagi baland oʻtlar va barglar bilan oziqlanadi.

Ayollar va osmir qora antilopalar 10-30 kishidan iborat boʻlgan guruhlarda xarakatlanishadi. 

  

Bolalari boʻlgan urgʻochilar 10 dan 30 gacha bo'lgan guruhlarda yashaydilar. Erkaklar o'z hududidan o'tadigan har bir ayolni da'vo qilib, yolg'iz turmush tarzini olib boradilar. Olti yoshgacha bo'lgan erkaklar odatda o'z hududlarini himoya qilish uchun etarlicha kuchli emaslar va shuning uchun bakalavr guruhlariga birlashadilar.

Kichik turlar
-------------

Qora antilopaning 5 ta kichik turi mavjud:

* *H. n. niger* - **oddiy qora antilopa** , yoki **janubiy qora antilopa**, janubi-sharqiy Afrika;
* *H. n. anselli*
* *H. n. kirkii* - **Zambiya qora antilopasi**, Zambiya, sharqiy Angola, janubi-sharqiy DR Kongo ;
* *H. n. rozevelti*
* *H. n. variani* - **Gigant qora antilopa** ,.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
* Yosh (osmir) qora antilopa Yosh (osmir) qora antilopa

Manbalar
--------

* Besh tilli Hayvonlar nomlari kitobi. Sutemizuvchilar 132-bet

Havolalar
---------

1. ↑  *Neotragus moschatus* в книге Wilson D. E. & Reeder D. M. (editors). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). — Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2 vols. (2142 pp.) ISBN 978-0-8018-8221-0  { |date=20121007032147 }}
2. ↑   shimoliy-markaziy Angola, Kvanza va Luando daryolari orasidagi ayrim cheklangan hududlarda uchraydi
2005-yildan 2008-yilgacha Prezident Mahmud Ahmadinejod farmoni bilan Eron yozgi vaqtga (DST) ( *Eronning yozgi vaqti* yoki *IRDT* deb ataladi) rioya qilmadi. U 2008-yil 21-martdan qayta tiklandi. 2022-yil 21-sentabrda Eron DSTni bekor qildi va endi yil davomida standart vaqtga rioya qiladi.

Yozgi vaqtga o'tish
-------------------

Eronda DST o'tish sanalari hijriy quyosh taqvimiga va Eronning rasmiy taqvimiga asoslangan bo'lib, u o'z navbatida Eron standart vaqti (52,5 ° kenglik) meridianida astronomik hisob-kitoblar bilan belgilanadigan mart tenglamasiga ( Navro'z ) asoslangan. (GMT+3,5 soat).Bu o'ziga xos vaziyatga olib kelib unda DST o'tish sanalari boshqa mamlakatlardagi kabi har yili xuddi shu ish kuniga to'g'ri kelmasligi ko'rinadi.

DST Eronda **1-Farvardin kuni soat 24:00 da boshlandi,** bu kun bilan tun tenglashishning aniq vaqtiga qarab Grigoriy taqvimi bo'yicha 20-mart yoki 21 martga to'g'ri keladi.(Bu 2 Farvardin, 21-mart yoki 22 -mart kuni soat 00:00 ga teng)2 Farvardin (21-mart yoki 22-mart) kuni soat 01:00 ga qadar bu vaqtda oldinga siljigan. Ushbu bahorgi o'zgarish Eronning Yangi yil bayrami va Eron madaniyatidagi eng muhim bayram bo'lgan Navro'z kunining oxirida sodir bo'lgan deb hisoblanadi,

### Oxirgi va kelgusi sanalar

| Yil | DST Start | DST End |
| --- | --- | --- |
| **2017 yil** | Chorshanba, 22-mart, 00:00 | 22-sentabr, juma, 00:00 |
| **2018** | 22-mart, payshanba, soat 00:00 | 22-sentabr, shanba, 00:00 |
| **2019** | 22-mart, juma, 00:00 | Yakshanba, 22-sentabr, 00:00 |
| **2020** | 21-mart, shanba, 00:00 | 21-sentabr, dushanba, 00:00 |
| **2021 yil** | 22-mart, dushanba, 00:00 | Chorshanba, 22-sentabr, 00:00 |
| **2022** | 22-mart, seshanba, soat 00:00 | 22-sentabr, payshanba, soat 00:00 |

Vaqt mintaqasi o'zgaradi
------------------------

| Foydalanish muddati | GMT dan farqli vaqt | Vaqt nomi |
| --- | --- | --- |
| 1945 yilgacha | UTC+03:25:44 | Tehronning oʻrtacha vaqti (TMT) |
| 1946-1977 yillar | UTC+03:30 | Eron standart vaqti (IRST) |
| 1977-1978 yillar | UTC+04:00</br> UTC+05:00 | Eron standart vaqti (IRST)</br> Eronning kunduzgi vaqti (IRDT) |
| 1979-1980 yillar | UTC+03:30</br> UTC+04:30 | Eron standart vaqti (IRST)</br> Eronning kunduzgi vaqti (IRDT) |
| 1981-1990 yillar | UTC+03:30 | Eron standart vaqti (IRST) |
| 1991 – 2005 yillar | UTC+03:30</br> UTC+04:30 | Eron standart vaqti (IRST)</br> Eronning kunduzgi vaqti (IRDT) |
| 2006 – 2007 yillar | UTC+03:30 | Eron standart vaqti (IRST) |
| 2008 – 2022 yillar | UTC+03:30</br> UTC+04:30 | Eron standart vaqti (IRST)</br> Eronning kunduzgi vaqti (IRDT) |
| 2022 - hozir | UTC+03:30 | Eron standart vaqti (IRST) |

IANA vaqt mintaqasi ma'lumotlar bazasi
--------------------------------------

IANA vaqt mintaqasi maʼlumotlar bazasida Osiyo va Tehron nomli zone.tab faylida Eron uchun bitta zona mavjud.

Yana qarang
-----------

* Eron kalendarlari

Ma'lumotnomalar
---------------
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tender (maʼnolari).

**Tender** (ing. tend — xizmat koʻrsatish) — 1) ochiq turdagi (ochiq T.) yoki cheklangan sondagi ishtirokchilar uchun yopiq turdagi (yopiq T.) raqobatli savdosotiq; buyurtmani joylashtirishning tanlov shakli; 2) qimmatli qogʻozlarga obuna boʻlish, muddatli shartnoma boʻyicha tovarlar yetkazib berish, shartnomalar tuzish toʻgʻrisidagi ariza, yozma taklif; 3) xalqaro bozorda mashinauskunalar xarid etish, qurilishmontaj ishlarini bajarish, injiniring xizmatlari koʻrsatish uchun tanlov asosida buyurtmalar berish. Oʻzbekiston iqtisodiyotida bozor munosabatlarini shakllantirishda va rivojlantirishda T. keng qoʻllaniladi. Davlat tasarrufidan chiqarilgan korxonalar aksiyalarining yirik paketlarini sotishda, katta qurilish ishlarini olib borishda, xalqaro loyihalarini amalga oshirishda T. eʼlon qilinadi. Savdoni tashkil etish uchun vaqtinchalik organ boʻlgan T. qoʻmitasi tuziladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eronga qarashli viloyatlar roʻyxati**, Eronning 31 viloyati (ustan), ushbu viloyatlar va ular tarkibidagi shaharlarni oʻz ichiga olgan roʻyxatdir.

 Eronning ostanlari
 Eron shahristonlari

Gʻarbiy Ozarbayjon viloyati
---------------------------

Bushehr viloyati
----------------

Chaharmahal va Baxtiyor viloyati
--------------------------------

Sharqiy Ozarbayjon viloyati
---------------------------

Elburz viloyati
---------------

Ardabil viloyati
----------------

Fors viloyati
-------------

Gilon viloyati
--------------

Guliston viloyati
-----------------

Janubiy Xuroson
---------------

Hamedon viloyati
----------------

Xuziston viloyati
-----------------

Hurmuzgan viloyati
------------------

Ilom viloyati
-------------

Isfaxon viloyati
----------------

Qazvin viloyati
---------------

Kirmon viloyati
---------------

Kirmonshoh viloyati
-------------------

Kohkiluye va xaridor Ahmad viloyati
-----------------------------------

Qum viloyati
------------

Shimoliy Xuroson viloyati
-------------------------

Kurdiston viloyati
------------------

Luriston viloyati
-----------------

Mozandaran viloyati
-------------------

Markaziy viloyat
----------------

Xurosoni Rizoviy viloyati
-------------------------

Semnan viloyati
---------------

Siston va Balujiston viloyati
-----------------------------

Tehron viloyati
---------------

Yazd viloyati
-------------

Zanjon viloyati
---------------
**Qora cherik** — Buxoro amirligida muntazam qoʻshin bilan baravar urush yoki tinchlik chogʻida xizmatda boʻlgan nomuntazam lashkar. Ehtiyoj boʻlmagan kezlarda Qora cherik uylariga tarqalib ketgan. Qora cherikni toʻplash uchun hukmdor (amir) farmoni chiqqan va u bozorlarda jarchilar tomonidan eʼlon qilingan. Har bir qishloq, shahar, viloyatdan yigʻiladigan Qora cherik miqdori ilgaridan aniq boʻlganligi bois, amir buyrugʻiga binoan nomuntazam lashkar yetkazib berishda muammolar tugʻilmagan. Muntazam qoʻshin otlar bilan taʼminlangan bir paytda, Qora cherik, shaxsiy ulovi bilan harbiy harakatlarda ishtirok etishi majburiy hisoblangan. Qalʼa, qoʻrgʻonlarni muhofaza qilishda muntazam xizmatdagi askarlar soni kamlik qilsa, Qora cherikdan foydalanilgan. Baʼzan yurishda qatnashayotgan qoʻshinning deyarli yarmini Qora cherik tashkil etgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Colome** (talaffuzi: *Kolome*) — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 331 kishini tashkil qiladi.

Geografiyasi
------------

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 0.27 kvadrat mil (0.70 km2) tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1920** | 568 |  | — |
| **1930** | 599 |  | 55% |
| **1940** | 509 |  | −150% |
| **1950** | 451 |  | −114% |
| **1960** | 398 |  | −118% |
| **1970** | 375 |  | −58% |
| **1980** | 361 |  | −37% |
| **1990** | 309 |  | −144% |
| **2000** | 340 |  | 100% |
| **2010** | 296 |  | −129% |
| **2020** | 331 |  | 118% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 296 kishi, 140 ta xonadon va 79 ta oila istiqomat qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 93,9% oq tanli, 3,7% tubjoy amerikaliklar, 0,7% osiyoliklar va 1,7% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi.

Shaharda 140 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 24,3 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 47,1 foizi er-xotinlar birga yashagan, 6,4 foizida eri boʻlmagan ayollar, 2,9 foizida xotini boʻlmagan erkaklar va 43,6% oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 42,1 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 22,8 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi oʻrtacha yoshi 43,7 yoshni tashkil etadi. Aholining 26 foizi 18 yoshgacha boʻlgan; 3,5% 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlganlar; 23,2% 25 dan 44 gacha; 24,7% 45 dan 64 gacha; va 22,6% 65 yosh va undan kattadir. Shaharning gender tarkibi 46,3% erkaklar va 53,7% ayollar hisoblanadi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 26 771 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 31 875 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 23 281 dollarni, ayollarniki esa 18 917 dollarni tashkil etdi. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 12 844 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 23,6 foizi va aholining 21,3 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 21,1 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 11,7 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „U.S. Census Bureau: Colome city, South Dakota" (en). *www.census.gov*.  United States Census Bureau. Qaraldi: 23-dekabr 2021-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. 2-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
3. ↑  „Census of Population and Housing".  Census.gov. Qaraldi: 4-iyun 2015-yil.
4. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
5. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
**Revolver stanok** — koʻp vaziyatli burilish moslamasi (revolver kallagi) boʻlgan shokarlik spganogi. Detallarning tashqi va ichki sirtlarini ishlaydigan asboblar (parma, keskich, zenker, razvyortka va boshqalar)ni tutib turadigan koʻp vaziyatli buriladigan kallak bilan jihozlanadi. R. yeda chivik va donali zagotovkalardan murakkab shaklli detallar tayyorlanadi. Revolver kallagining oʻrnatilishiga qarab, vertikal, gorizontal, qiya joylashgan, zagotovkalarning uzatilishiga qarab, dastaki, mexanik va avtomatik xillarga boʻlinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nicolaus Copernicus** (nemischa:; italyancha: *Nicolò Copernico*; polyakcha: *Mikołaj Kopernik (yordam·maʼlumot)*; yoshligida *Niclas Koppernigk*; 19-fevral, 1473 – 24-may, 1543) — Uygʻonish davrining astronomi va Yerni olam markazidan olib tashlagan geliosentrik kosmologiyani shakllantirgan birinchi inson.

Kopernikning vafotidan oz vaqt avval chop etilgan *De revolutionibus orbium coelestium* (*Osmon sferalarning inqilobi*) nomli kitobi koʻpincha zamonaviy astronomiyaning boshlangʻich nuqtasi va fan inqilobini boshlab bergan vahiy deya ataladi. Uning Quyosh olam markaziga joylashtirilgan geliosentrik modeli osmon jismlarining harakati Yerni olam markaziga qoʻymasdan turib tushuntirish mumkinligini isbot qiladi. Bu kashfiyot fan tarixida Kopernik inqilobi deya ataladi.

Uygʻonish davrining buyuk daholari singari Kopernik matematik, astronom, qonunshunoslikda doktor unvoniga ega boʻlgan yurist, shifokor, poliglot, tarjimon, rassom, katolik cherkovining ishchisi, siyosatchi, diplomat va iqtisodchi boʻlgan.

**Kopernik Nikolay** (polyakcha — Kopernik, lot. Copernicus — 1473.19.2, Torun, Polsha — 1543.24.5, Frambork, Polsha) — polyak astronomi, geliotsentrik sistema asoschisi. 1492—94 yillarda Krakov universitetida, keyinchalik Italiyaning Bolonyadagi universitet va boshqa universitetlarida huquqshunoslik, tibbiyot, astronomiya va mat. fanlarini oʻrgangan. K. zamonasining yetuk astronomlaridan biri boʻlgan. U 1543-yilda "Osmon sferalarining aylanishi haqida" asarini nashr ettirgan. Bu asarda Ptolemeynnng fan va dinda hukmron boʻlib kelgan geotsentrik sistemasini rad qiluvchi geliotsentrik sistemani bayon etgan. K. oʻz sistemasida Yerni oddiy sayyoralardek Quyosh atrofida va oʻz oʻqi atrofida aylanadi degan fikrni ilgari surgan. Geliotsentrik sistemaning toʻgʻriligi tez orada Galiley, Kepler, I. Nyuton kashfiyotlari bilan isbotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  Nicolaus Copernicus Gesamtausgabe: *Urkunden, Akten und Nachrichten: Texte und Übersetzungen*, ISBN 3-05-003009-7, pp. 23ff. (online); Marian Biskup: *Regesta Copernicana (calendar of Copernicus' Papers)*, Ossolineum, 1973, p. 32 (online). This spelling of the surname is rendered in many publications (Auflistung)
3. ↑  Linton (2004, p. 39 Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-05-14).). Copernicus geliosentrik tizim turini taklif qilgan birinchi inson emas edi. Yunon matematigi va astronomi Samoslik Aristarxus buni miloddan avvalgi uchinchi asrda taklif etgan edi. Ammo, u oʻz gʻoyalarini rivojlantirmay, eng oddiy holatda qoldirgan. (Dreyer, 1953, pp. 135–48).
4. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Revmatologiya** (revmatizm va ...logiya) — klinik tibbiyot boʻlimi. R. revmatik kasalliklarni: biriktiruvchi toʻqimalarning sistemali kasalliklari (revmatizm, sistemali qizil volchanka, sistemali sklerodermiya, dermatomiozit va tugunchali periarteriit), artritlar (revmatoid va boshqalar), osteoartrozlarni oʻrganadi. Revmatologik kasalliklar 120 dan ortiq nozologik shakllarni oʻz ichiga oladi. R. masalalari bilan klinitsistlar, morfologlar, immunolog va biokimyogarlar, fiziologlar, radiologlar va boshqa shugʻullanadi. R. nefrologiya, kardiologiya, gematologiya, pulmonologiya va tibbiyotning boshqa boʻlimlari bilan chambarchas bogʻliq.

Boʻgʻimlarning (revmatik) yalligʻlanishini dastlab Gippokrat tavsifladi. "Revmatizm" terminini tibbiyotga birinchi bor 2-asrda Galen kiritdi. 19-asrga kelib revmatizm harakat organlarining boshqa kasalliklaridan ajratib oʻrganila boshlandi. 19-asrning 30-yillarida zamonaviy R.ning asoschilari — fransuz olimi J.B.Buyo va rus olimi G.I.Sokolskiy boʻgʻimlar yalligʻlanishi bilan yurak zararlanishi oʻrtasidagi oʻzaro bogʻlikdikni aniqladilar (shuning uchun revmatizm BuyoSokolskiy kasalligi deb ham ataladi). S.P.Botkin revmatizmning infeksiyaga aloqadorligini ochib berdi.

Oʻzbekistonda 30-yillardan revmatizmga qarshi davo choralari koʻrilyshi munosabati bilan R. mustaqil ilmiyamaliy fan sifatida shakllandi. Bunda terapevt professorlar M.I. Slonim, Z.I.Umidova va boshqalarning. hissasi katta. Revmatizm, boʻgʻim va biriktiruvchi toʻqima kasalliklari muammolari bilan akademik R.A.Katsenovich, I.A.Mirzoyan, S.N.Yoʻldosheva, N.R.Nuriddinov, X.I.Yanbayeva, T.S.Soliyev va boshqa shugʻullanadi. Revmatoidli artrit, bodniig tarqalishi, rivojlanishi, klinik kechishi oʻrganildi (R.A.Qoraboyeva), revmatik kasalliklarda immun holat ustida tadqiqot olib borildi.

Keyingi yillarda yirik davolash va ilmiy muassasalar negizida tashkil etilgan ixtisoslashtirilgan ambulatoriya davolash kursi markazlarining kengaytirilishi revmatoidli artrit, shakl buzuvchi osteoartroz, podagra, ankilozlovchi spondiloartrit (Bexterev kasalligi) kabi kasalliklar ustida tadqiqot ishlarini rivojlantirishga imkon berdi.

Aholi oʻrtasida revmatizmning tarqalishini kamaytirish, ayniqsa, bolalar va oʻsmirlarda yuraktomir sistemasini zararlaydigan revmatik kasalliklarning oldini olish, bemorlarni har tomonlama tekshirish, kasallikni tez aniqlash va ularga tibbiy yordam koʻrsatish ishini tobora yaxshilash, R. markazlarini kengaytira borish, davolash usullarini takomillashtirish R.ning hozirgi dolzarb vazifalariga kiradi.

Toʻxtasin Soliyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Hikmatlar (maʼnolari).

**„Hikmatlar (Navoiy)"** — Alisher Navoiy oʻylari, hikmatlari, naqllari va sheʼrlari toʻplami. Toʻplamni tuzuvchi va soʻzboshi muallifi Solih Mutallibov. Asar 1968-yil Toshkent shahrida „Gʻafur Gʻulom nomidagi badiiy adabiyot nashriyoti"da chop etilgan. Toʻplam kirill alifbosida yozilgan boʻlib, hikmatlar kirill alifbosi tartibida berilgan.

Navoiy hikmatlari birinchi marotaba 1941-yilda nashr qilingan. Birinchi nashrni Navoiy asarlaridan tanlab olib, jam qilishda A. Azizov, S. Ibrohimov, Z. Xolmatov, M. Ishoqov, A. Mutallibov, S. Mirzayev, S. Mutallibovlar ishtirok etgan. Bu kitob ham usha nashr asosida chop etilgan.

Toʻplamni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: I. Gʻafurov – muharrir, M. Shchirovskiy – rassom, P. Xapilin – rasmlar muharriri, L. Parpixoʻjayev – texnik muharrir, Soli Toxirov – musahhih. Kitob adadi – 10 000 nusxa.

Havolalar
---------

* „Hikmatlar (Navoiy)" Ziyo.uz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Uychi** — Namangan viloyati Uychi tumanida joylashgan shaharcha, tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Chortoq (5 km). 1984-yil 10-oktabrda tashkil etilgan. Aholisi 15,6 ming kishi (2004). Uychida tikuv-yiguruv fabrikasi, „Notoʻqima" aksiyadorlik jamiyati, shuningdek, 80 dan ortiq tashkilot, muassasa, uyushma va jamgʻarmalar faoliyat koʻrsatadi. Shaharchada 5 umumiy taʼlim maktabi (4668 oʻquvchi), qishloq xoʻjaligi va maishiy xizmat kasb-hunar kollejlar (1511 talaba) faoliyat ko'rsatib kelmoqda. Tuman markaziy „Paxtakor" stadioni, sport maktabi, tennis korti bor. Uychida tuman markaziy kasalxonasi, yuqumli kasalliklar kasalxonasi, 2 poliklinika aholiga xizmat koʻrsatadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nejmettin Sadiq Sadak** (1890, Isparta - 1953-yil 21 sentyabr, Anqara), turk jurnalisti va siyosatchisi.

Hayotiy
-------

U Sodiq Shihobiddin bekning oʻgʻlidir. Boshlangʻich taʼlimni Edirnada, oʻrta maʼlumotni Izmir va Konya litseylarida tamomladi va otasining Istanbulga saroy boshligʻi etib tayinlanishi bilan Mekteb-i Sultoniyga (Galatasaroy oʻrta maktabi) oʻqishga kirdi. U bu maktabni 1910-yilda tugatib, oliy taʼlimni Lion universitetida tamomlab, 1914-yilda vataniga qaytdi. Taʼlim vazirligida tarjimon, soʻngra mualliflik huquqi va tarjima boʻlimida assistent lavozimiga tayinlangan. 1916-yilda Istanbul Darülfünunga ichki ishlar boʻlimi yordamchisi, soʻngra Ziyo Goʻkalp tomonidan boʻshatilgan ichki ishlar professori etib tayinlandi. 1918-yilda Kazim Shinasi Dersan, Falih Rifki Atay va Ali Naji Karajan bilan birgalikda har biri 200 liradan sarmoya kiritib, Aksham gazetasini asos solgan. 1928-yildan keyin III. IV. V. VI. VII. va VIII. U davr Sivas deputati sifatida xizmat qildi. 1928-1929 yillari orasida Galatasaroy sport klubi prezidenti boʻlgan.

1932-yilda Jenevada boʻlib oʻtgan qurolsizlanish konferentsiyasida, 1936-yilda boʻg'ozlar va Millatlar Ligasi boʻyicha Montre konventsiyasida Turkiya delegati boʻlgan. II. jahon urushi Bu davrda fashistlar Germaniyasiga yaqinligi bilan mashhur edi. 

  

1947-yil 16-yanvarda tashqi ishlar vaziri boʻldi va 1950-yil 22-maygacha bu lavozimda ishladi.

1948-yil 16-mart kuni Parijda 16 davlat tashqi ishlar vazirlari bilan boʻlib oʻtgan yigʻilishda Turkiyaning Yevropa paktiga qoʻshilishi uchun bayonotlar berdi.

oʻlim
-----

U oʻpkasi borligini bilib, operatsiya qilish uchun Shveytsariyaga borganida, unga oʻpka saratoni tashxisi qoʻyilgan. Istanbulga qaytgach, u kasalligini rafiqasi Ilhan Hanimdan yashirib, davolanish uchun AQShga joʻnab ketdi. U 1953-yil 21 sentyabrda Nyu-Yorkda bir yarim oy davomida saraton kasalligidan davolanib, vafot etdi.

Manba
-----

1. ↑  „gazetebul.com *Akşam Gazetesi Bilgiler*". 6 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10 ekim 2011.
2. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 20 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23 mart.
3. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 28 şubat 2022da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14 mart.
**Revmokardit**, revmatik kardit (yun. kardia — yurak) — revmatizm oqibatida kelib chiqadigan yurak kasalligi. Bunda yurakning ichki (endokardit), muskulli (miokardit) va tashqi (perikardit) qavatlari yalligʻlanishi mumkin. Bemor darmonsizlanadi, isitmalaydi, yuragi tez-tez uradi va ogʻriydi, nafasi qisadi. R.dan soʻng koʻpincha yurak poroklari kelib chiqadi. R. yengil kechganda (boʻgʻimlar yalligʻlanmay, kasallik belgilari roʻyirost koʻrinmaganda) kasallik bemorni bezovta qilmay, oʻtib ketishi ham mumkin, shunga qaramasdan yurakda jiddiy patomorfologik oʻzgarishlar yuzaga keladi. Shuning uchun ham revmatizmning dastlabki alomatlari vujudga kelganda darhol vrachga murojaat qilish zarur (qarang Revmatizm). R. qaytalaganda bemorning ahvoli ogʻirlashadi, qon aylanishi buziladi, shuningdek, yurak porogi va miokardda chandikli oʻzgarishlar paydo boʻlishi kuzatiladi. R.ning oldini olish va davolashda vrachga uchrashib, uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilish kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Golovin-Sivtsev jadvali** (ruscha: *Таблица Головина-Сивцева*) koʻrish oʻtkirligini tekshirish uchun qabul qilingan standart jadval hisoblanib, 1923-yilda Sovet oftalmologlari Sergey Golovin va DA Sivtsev tomonidan ishlab chiqilgan. SSSRda bu jadval keng tarqalgan edi va 2008-yil maʼlumotlariga koʻra postsovet davlatlarida ham keng qoʻllaniladi.

Jadval 0,1 dan 2,0 gacha boʻlgan koʻrish oʻtkirligi qiymatlarini ifodalovchi, har biri 12 qatorli ikkita qismdan iborat. Chap qismi kirill alifbosidagi Sh, B, M, N, K va I harflari turli ketma ketliklaridan, oʻng qismi esa Landolt C belgilaridan iborat. Har bir belgining kengligi uning balandligiga teng.

Jadvalning oʻng tomonida V, chap tomonida esa D harfi bilan koʻrsatilgan koʻrsatkichlar berilgan. Jadvalning chap tomonidagi D koʻrsatkich oldidagi raqamlar koʻzi normal koʻruvchi (1,0) odamning jadvaldagi harflarni oʻqiy olish masofasini anglatadi. V harfi esa koʻzning minimal koʻrish oʻtkirligidir. Birinchi qatordagi harflarning chap tomonida D=50,0 raqami yozilgan boʻlib, bu mana shu qatordagi harflarni normal koʻz oʻtkirligiga ega odam 50 metr masofadan oʻqiy oladi deganidir. Odatda koʻrish oʻtkirligini 5 metr masofadan turib aniqlanadi. Shu bois, jadvalning 10-qatoridagi harflarning chap tomonida D=5,0 va oʻng tomonida V=1,0 koʻrsatilgan. Yaʼni normal koʻrish oʻtkirligidagi (1,0) odam 5 metr masofadan 10-qatordagi harflarni qiyinchiliksiz oʻqiy olishi kerak.

Birinchi qatordagi belgilar 70 mm oʻlchamda boʻladi (V = 0,1). Ikkinchi qator 35 mm, pastdan uchinchi qator 7 mm (V = 1,0) va mos ravishda eng pastki qatordagi belgilar oʻlchami 3,5 mm (V = 2,0) boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Refraction and acuity". 21-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-sentabr 2022-yil.
2. ↑   Golovin-Sivtsev table for determining the visual acuity Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-06-05).
3. ↑   Some information on Golovin-Sivtsev table Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-12-01). — that website as a whole doesnʼt seem to be reliable, but it seems to present reliable information on Golovin-Sivtsev table dimensions
**Nagayalanka** - Hindistonning Andxra Pradesh shtatining Krishna tumanidagi qishloq. Bu Machilipatnam daromad bo'limidagi Nagayalanka mandalining mandal shtab-kvartirasidir.

Geografiyasi
------------

15°57′00″N 80°55′00″E﻿ / ﻿15.9500°N 80.9167°E﻿ / 15.9500; 80.9167GO. It has an average elevation of 10 metres 10 m (33 ft).

Aholisi
-------

-Missing required parameter 1=*month*!, 2011-yil(2011-Missing required parameter 1=*month*!-00) holatiga koʻra census, the village had a population of 9,321. The total population constitute, 4,851 males and 4,470 females —a sex ratio of 922 females per 1000 males. 744 children are in the age group of 0–6 years, of which 431 are boys and 313 are girls —a ratio of 726 per 1000. The average literacy rate stands at 83.56% with 7,167 literates, significantly higher than the state average of 67.41%.

Iqtisodiyoti
------------

Nagayalanka qirg'oq blokidagi neft qudug'i KG havzasidagi eng yirik neft konlariga ega, taxminan 480 million barrel (76 million cubic metre) yaqin. neft ekvivalentini tashkil etadi.

Andxra-Pradesh shtati hukumati va Hindiston moliya vazirligi hamkorligi bilan bir qatorda, DRDO Nagayalankadagi raketa uchirish stantsiyasini rasman e'lon qildi. 2018-yil 28-iyundagi kabi o‘rnatishning boshqa barcha tartiblari aniqlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Maps, Weather, and Airports for Nagayalanka, India". *fallingrain.com*.
2. ↑  „Literacy of AP (Census 2011)" (PDF).  Official Portal of Andhra Pradesh Government. 14-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-oktabr 2014-yil.
3. ↑  „Nagayalanka-SE-1 is the largest oil discovery in the onshore part of KG Basin till date". *Cairn India Limited*. 6-iyun 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2015-yil.
4. ↑  „Cairn Energy notifies second oil discovery in KG Basin's Nagayalanka well". *The Hindu Businessline* (3-aprel 2012-yil). Qaraldi: 21-iyul 2015-yil.
**Dizenteriya amyobasi** (Entamoeba histolytica) — amyobalar turkumiga mansub bir hujayrali parazit hayvon. Rus olimi F. A. Lesh 1875-yil kashf etgan. Koʻp hollarda amyoba sistasi odam yoʻgʻon ichagidagi axlatda koʻpayadi, lekin ichak epiteliysiga ziyon yetkazmaydi. Bunday hollarda odam dizenteriya bilan ogʻrimasdan amyoba sistasini tashuvchi hisoblanadi. Bu amyobaning ichak boʻshligʻida yashaydigan shakli boʻlib, uz. 20 mkm ga yetadi. D. a.ning soxta oyoklari boshqa amyobalarnikiga nisbatan ancha kalta va yoʻgʻon; yadrosi yumaloq; endoplazmasida yutilgan bir necha bakteriya boʻlishi mumkin. Ichak boʻshligʻida D. a. qobiqqa oʻralib, sharsimon sistaga aylanadi. Yetilgan sistaning yadrosi 4 ta; yetilmaganlarida 1—2 yoki 3 ta boʻladi. Sistalar axlat bilan tashqi muhitga chiqadi; u yerdan oziq-ovqat yoki qaynatilmagan suv bilan yana odam ichagiga oʻtadi, rivojlanib metatsista (8 ta yosh amyobali) holatini oʻtib, ichak boʻshligʻida yashaydigan shaklini hosil qiladi. Ayrim hollarda ichak boʻshligʻidan uning epiteliysi hujayralariga kirib koʻpayib, yara hosil qiladi (amyobiaz). D. a.ning toʻqimada yashaydigan bu shaklining kattaligi 25 mkm ga yetadi; uning sitoplazmasida hech qanday kiritmalar boʻlmaydi. Ichak yarasidan chiqadigan shilimshiq, yiring va qon axlat bilan aralashib ketadi. Bunday xrllarda ichak boʻshligʻidagi yaradan chiqqan amyobalar yiriklashib eritrotsitlarni yutadigan boʻlib qoladi, amyobaning eritrofag , yaʼni katta vegetativ shakli paydo boʻladi. Eritrofag axlat bilan tashqi muhitga chiqqanida 15—20 min.dan soʻng nobud boʻladi. Amyobiazning oʻtkir davri susayganda eritrofag kichrayib, ichak boʻshligʻida yashaydigan shaklga, soʻngra sistaga aylanadi. Sistali axlat kasallik yuqadigan manba hisoblanadi. Sistalar suvda va nam tuprokda bir oy va undan koʻproq tirik qoladi. D. a. bilan zararlangan odam ichagidan bir kecha-kunduzda tashqi muhitga 300 mln. baʼzi 600 mln.gacha sista chiqishi mumkin.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ijtimoiy psixologiya** (ukraincha: *Соціальна психологія*) — Ukraina ilmiy jurnali. Psixologiya, sotsiologiya (2003-yildan) va falsafiy (2010-yildan) fanlar boʻyicha dissertatsiyalarning asosiy ilmiy natijalarini nashr etish uchun Ukraina Oliy attestatsiya komissiyasining koʻrib chiqilgan ilmiy nashrlari roʻyxatiga kiritilgan.

2001-yilda Ukraina siyosiy boshqaruv markazi tomonidan tashkil etilgan. 2003-yilda M.P.Draxomanov nomidagi Milliy pedagogika universiteti nashrning hammuassisi boʻldi. Yiliga 6 marta nashr etiladi, hajmi 15 bosma varaq. Nashriyotchi: Ukraina siyosiy boshqaruv markazi (2011-yilgacha), Ijtimoiy kommunikatsiyalar markazi (2011-yildan).

Bosh muharrir (2001-yildan) — Shaigorodskiy Yuriy Janovich, siyosiy fanlar doktori, psixologiya fanlari nomzodi.

Masalalar: ijtimoiy psixologiya, shaxs psixologiyasi, siyosiy psixologiya, boshqaruv psixologiyasi, ommaviy kommunikatsiyalar psixologiyasi, ijtimoiy ish, etnopsixologiya, sotsiologiya, falsafa.

Nashrning umumiy tiraji (2014-yil uchun) 35 000 nusxadan ortiqni tashkil etdi. Jurnal nashr etilgandan beri uning sahifalarida ukrainalik va xorijiy mualliflarning 1100 dan ortiq maqolalari chop etilgan.

Ilmiyometrik koʻrsatkichlar
---------------------------

"Ijtimoiy psixologiya" jurnali psixologiya fanlari boʻyicha eng koʻp iqtibos keltiriladigan ixtisoslashtirilgan nashr boʻlib, Ukrainaning eng koʻp iqtibos keltiriladigan ilmiy nashrlaridan biridir.

Barcha format va fanlarning ilmiy nashrlarining toʻliq matnlarini indekslaydigan „Ukraina fanining bibliometriyasi" ilmiy davriy nashrlarining milliy reytingiga kiritilgan. 2020-yil 1-avgust holatiga koʻra, „Ijtimoiy psixologiya" jurnalining ikkita asosiy koʻrsatkich boʻyicha hissasi hisoblangan: h-indeks (Hirsh indeksi) = 29; i-index = 179. Jurnal Ukrainaning TOP-30 ilmiy nashrlariga kiradi.

Jurnalning mazmuni „Ukraina fani" milliy mavhum maʼlumotlar bazasida va Ukraina Kitob palatasining „Jurnal maqolalari xronikasi" ga kiritilgan Ukrainaning „Dzherelo" mavhum jurnalida ochib berilgan. Elektron versiyasi Ukraina V. I. Vernadskiy nomidagi Milliy kutubxonasining „Ukrainaning ilmiy davriy nashrlari" portalida va Ukraina siyosiy boshqaruv markazi veb-saytiga joylashtirilgan.

Tahririyat jamoasi
------------------

DA. Andrushchenko, V. Bakirov, V. Bebik, V. Beh, men. Beh, V. Bondarenko, I. Bulla, V. Vashkevich, V. Yevtux, V. Jadko, G. Lojkin, S. Maksimenko, V. Moskalenko, L. Orban-Lembrik, V. Pogrebnik, Yu. Prixodko, N. Slyusarevskiy, V. Tatenko, L. Xizhnyak, V. Siba, K. Chernova, Yu. Shaigorodskiy, T. Yatsenko.

Manbalar
--------

1. ↑  Psixologіya // Іnformatsіyniy resurs bіblіoteki. Іnnovatsії. Suspіlstvo: dovіdkovo-іnformatsіyne vidannya. — Vіnnitsya, 2004. — S. 94(ukr.)
2. ↑  „Социальная психология: научный журнал". 16-yanvar 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2019-yil.
3. ↑  „Социальная психология: научный журнал. Сайт Украинского центра политического менеджмента". 17-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-aprel 2014-yil.
**Epidiaskop** (epi... va diaskop) — ekranda noshaffof obʼyektlar (detallar, chizmalar, rasmlar, fotosuratlar) ning tasvirini hosil qilish, obʼyektlarning shaffof tasvirlari (diapozitivlar)ni ekranga proyeksiyalash (tushirish) uchun moʻljallangan proyeksion apparat. Optik sxemasining asosini diaskopik proyeksiyalash va episkopik proyeksiyalash usullari tashkil qiladi. D iaskop ik proyeksiyalashda obʼyektning shaffof tasviri yoʻnaltirilgan oʻtuvchi yorugʻlik oqimi dastasi bilan yoritiladi (qarang Diaskop). Episkopik proyeksiyalashda (rasm)yorugʻlikdan himoyalangan quti (kojux) / da manba 2 dan keladigan nurlar sferik koʻzgular 3 va 5 yordamida shaffofmas obʼyektni yoritadi, diffuzion tarzda tarqalgan (qarang Diffuziya) nurlarning bir qismi koʻzgudan qaytib, proyeksiyalash obyektivi 7 ga tushadi. Obyektiv tasvirni ekranga proyeksiyalaydi. Episkopik proyeksiyalashda diaskopik proyeksiyalashdagiga nisbatan quvvatliroq yorugʻlik manbaidan foydalaniladi. E. fotografiya, kinematografiya va ilmiy tekshirish ishlarida qoʻllanadi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |