**Tao-Rusyr Kaldera** (rus. Tao-Rusyr) — Rossiyaning Kuril orollaridagi Onekotan orolining janubiy qismida joylashgan stratovulqondir. U 10 000 yildan kamroq vaqt oldin halokatli otilish paytida hosil boʻlgan eni 7,5 km kalderaga ega (maʼlumotlarga koʻra, hozirgi kungacha 5,550 dan 9,400 gacha). Koltsevoye koʻli (rus. Koltsevoye ozero, Halqali koʻl) suvlari koʻl ichida orol shaklida koʻtarilgan Krenitsin choʻqqisi katta simmetrik andezit konus bilan birga kalderani toʻldiradi. Ushbu vulqon Rossiya Imperator dengiz floti kapitan Pyotr Krenitsin sharafiga nomlangan.

Onekotan-Kuril Oroli
Eng soʻnggi otilish 1952-yilda orol qirgʻogʻida kichik lava gumbazini hosil qilgan. Krenitsin choʻqqisi kengligi 350 m choʻqqi krateriga ega va vulqonning va butun Onekotan orolining eng baland nuqtasidir. Yana bir kaldera, Nemo choʻqqisi, orolning shimoliy uchida joylashgan boʻlib, unda markaziy konus va krater koʻli ham mavjud.

Kaldera otilishi natijasida taxminan 50-60 kub kilometr (12-14 kub mil) material hosil bo‘ldi va avvaldan mavjud bo‘lgan vulqonning yuqori qismlari vayron bo‘ldi. Hodisa GISP2 muz yadrosida aniqlangan.

Otilish hosil qiluvchi kaldera janubiy Onekotandagi oʻsimliklarni qirib tashladi va uning tiklanishi uchun uzoq vaqt kerak boʻldi. Tao-Rusirda faqat bitta tarixiy portlash 1952-yildagi Severo-Kurilsk zilzilasidan soʻng sodir boʻlgan.

Tarixi
------

Tao-Rusyr Caldera, Onekotan oroli
9000 yildan koʻproq vaqt oldin halokatli vulqon otilishi Rossiyaning Kamchatka yarim orolining janubiy uchida joylashgan Kuril orollaridan biri boʻlgan Onekotan orolining janubiy uchida ulkan kaldera hosil boʻladi. Bugungi kunda qadimgi Tao-Rusyr Kaldera Kal’tsevoe koʻlining moviy suvlari bilan toʻldirilgan.

NASAning Earth Observing-1 (EO-1) sunʼiy yo‘ldoshidagi Advanced Land Imager (ALI) 2009-yil 10-iyun kuni janubiy Onekotanning haqiqiy rangli tasvirini oldi. Bahor oxiridagi bu suratda quruqlikda qor yoki muz boʻlib, jigarrang-yashil quruqlik yuzasida oq chiziqlar hosil bo‘lganini koʻrsatadi.. Kalderaning shimoli-gʻarbiy kvadrantida Krenitzin choʻqqisi joylashgan boʻlib, u 1325 metr (4347 fut) balandlikka koʻtariladi.

Boshqa Kuril orollari singari, Onekotan ham Tinch okeanidagi „Olov halqasi" boʻylab joylashgan. Kuril orolidagi vulqonlar Tinch okean plitasining Yevroosiyo plitasi ostiga choʻkishi natijasida hosil boʻlgan magma bilan taʼminlangan boʻlib, u orollarning sharqida taxminan 200 kilometr (120 milya) chuqurlikda joylashgan. Krenitzin choʻqqisidagi yagona tarixiy otilish 1952 yilda, subduktsiya yorigʻi boʻylab 9,0 magnitudali zilziladan bir hafta oʻtgach sodir boʻlgan.

Oʻziga xosligi
--------------

Vulqon balandligi 1329m boʻlib, 1952-yildan beri harakatda. Eʼtiborli tomoni shundaki, vulqon diametri 7 km, 900 metrli qoya devor bilan oʻralgan vulqon natijasida hosil boʻlgan koʻlning oʻrtasida joylashgan. Bunday noodatiy tabiiy koʻrinishi tufayli u Dunyoning yangi yetti moʻjizasiga qoʻshimcha sifatida 8-moʻjiza sifatida ham eʼtirof etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  L. I. Bazanova, I. V. Melekestsev, V. V. Ponomareva, O. V. Dirksen & V. G. Dirksen. „Kamchatka va Kuril orollarida kech pleystotsen va Golotsen vulkanik falokatlari. 1-qism. Vulkanik katastrofizmning etakchi tarkibiy qismlari sifatida katastrofik portlashlarning turlari va sinflari" (15-iyul 2016), s. 151-169.
2. ↑  Stuart J. Fiedel, John R. Southon, Thomas A. Brown, G. A. Zielinski, P. A. Mayewski, L. D. Meeker, S. Whitlow, M. S. Twickler, M. Morrison, D. A. Meese, A. J. Gow and R. B. Alley. „Miloddan avvalgi 7000 yildan beri vulkanizmning GISP muz yadrosi rekordi." (1995-yil 13-yanvar), s. 256-258.
3. ↑  „Kech pleystotsen-Golotsendagi Kuril orollarining paleoenvironmentlari: iqlim o'zgarishi va vulqon otilishi ta'siri" (2011-yil may), s. 4-14.
4. ↑  Vulqon otilishlari 9 megatrust zilzilalar: Sumatra-Andaman vulqonlari uchun oqibatlar (iyun 2007), s. 539.
5. ↑  Karomiddin Gadoyev*. Sayyoramiz mo`jizalari*, 2012 — 159 bet.

Yana qarang
-----------

Vulqon

Vulqon togʻ jinslari

Rossiya