recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ishim xazinasi** - qad. buyumlar majmuasi. 1911 y. Achinsk sh.dan 50 km shim.da Ishimka qishlogʻi yaqinida, taygadagi botqoqliklar orasidagi orolchadan topilgan. Bu yer mil. av. 1ming yillikdan boshlab ming yillar davomida aholi tomonidan ziyorat qilinadigan qurbongoh hisoblangan. Xazinadagi narsalar maʼbudlarga qilingan sovgʻalar va qad. shamanlik marosimlari bilan bogʻliqboʻlgan. I.x. asosan, qurol-aslaha — temir qilichlar, xanjarlar, nayzalar, kamon oʻqi uchlari (jez, temir), temir koʻzgular (mahalliy va Xitoyda ishlangan), "hayvoniy uslub"da bajarilgan tumor — zeb-ziynatlardan iborat. I.x.dagi oʻzga yurtlardan keltirilgan turli buyumlar moʻyna yetkazib beruvchi mahalliy tayga ovchilarining uzoq oʻlkalar bilan savdo aloqalaridan dalolat beradi. I.x. Krasnoyarsk oʻlkashunoslik muzeyida saqlanmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Isha Chawla** (talaffuzi: *Isha Chawla;* 1988-yil 6-martda tugʻilgan) — hind aktrisasi, asosan telugu filmlarida suratga tushgan. U *Prema Kavali* (2012) bilan debyut qilgan.

Yoshlik davri
-------------

Isha Chawla 1988-yil 6-martda Dehlida tugʻilgan. U siyosatshunoslik fakultetini tamomlagan va aktyorlik faoliyatini davom ettirish uchun Mumbaydagi teatr guruhiga qo‘shilgan.

Faoliyati
---------

Chavla K.Vijaya Bxaskar rahbarligida debyutant Aadi bilan birga *Prema Kavali* bilan filmda debyut qildi. U Nandamuri Balakrishna bilan birga *Poola Rangadu* va *Srimannarayana* filmlarida suratga tushdi. 2013-yilda u *Tanu Weds Manu* (2011) filmining remeyki *Pellikoduku* filmida rol oʻynadi. U *Viraat* (2016) filmidagi Darshan bilan birga Kannada debyutidan oldin *Jump Jilani* (2014) filmida rol oʻynagan. U shuningdek, Trisha va Nikesha Patel ishtirokidagi MS Rajuning *Rambha Urvasi Menaka* filmida ishlagan; ammo, film keyinchalik toʻxtatildi.

Manbalar
--------



1. ↑  „Happy Birthday Isha Chawla". *The Times of India* (6-mart 2019-yil). Qaraldi: 7-may 2021-yil.
2. ↑  „Remember Isha Chawla from ‘Prema Kavali’? This is how she looks now (PHOTOS)". *The Times of India* (3-aprel 2020-yil). 27-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Honoured for excellence". *thehansindia.com* (28-aprel 2019-yil). 28-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2020-yil.
Tomditov (Navoi — Zarafshon avtotrassasi yaqinda)
**Tomditov** — Markaziy Qizilqumdagi togʻ, deyarli kenglik boʻylab choʻzilgan. Shuvoqtov, Oqtov, Buzduastov, Muruntov, Qoratov kabi tizmalardan iborat. Bulardan eng balandi Oqtov tizmasi. Suvayirgʻich qismida (Oqtov) tekislangan yuzalar bor, yon bagʻirlari tik, vaqtincha suv oquvchi qisqa, baʼzida dara shaklidagi oʻzanlar bilan kesilgan etaklari tizmalardan yemirilib tushgan shleyf yotqiziqlari bilan krplangan. Gorst — antiklinal strukturaga ega. Turon plitasining gersin burmalanishi davrida shakllangan poydevorining yer yuzasiga chiqib qolgan va yangi tektonik harakatlar taʼsirida koʻtarilgan qismi burmalangan va metamorfizlashgan paleozoy davri slanets, ohaktosh, dolomit, granitlaridan tuzilgan. Iqlimi keskin kontinental, quruq va issiq. Yillik oʻrtacha temperatura 19°, yanvarning oʻrtacha temperaturasi —3,6°, eng past temperatura —33° gacha, iyulniki 27—30°, eng yuqori temperatura 46—48° ga koʻtariladi. T.ning yon bagʻirlari va etaklarida boʻz, qoʻngʻir, qumli choʻl tuproklarida asosan, shuvoq, boyalich, arpagʻon va boshqa oʻsimliklar oʻsadi. Ulardan yaylov sifatida foydalaniladi. T.da ohaktosh, marmar, boksit, oltin va boshqa qazilma boyliklar ochilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Smith & Wesson M&P15-22** — bu Smith &amp; Wesson tomonidan ishlab chiqarilgan Amerika.22 LR oʻz-oʻzini avtomatik oʻqlaydigon miltiq. Smith &amp; Wesson M&amp;P15 ga asoslanib, u AR-10 miltiq oilasiga tegishli. Ov va sport uchun ishlatiladi.

Taʼrif
------

Asl AR-15 dan farqli oʻlaroq, bu miltiq toʻgʻridan-toʻgʻri gaz chiqishi printsipidan foydalanmaydi, balki zarba va polimer materiallardan tayyorlangan. Stvol qutisi, oʻqdon, bilak va Picatinny relslari polimerlardan tayyorlangan (AR-15 uchun u alyuminiydan qilingan). Saqlagich va zatvor AR-15 ga oʻrnatilganlar bilan mutlaqo bir xil. Bundan tashqari, MOE (Magpul Original Equipment) varianti ham mavjud boʻlib, ular maxsus toʻpponcha tutqichi va pistonga, shuningdek, MBUS nishonlari va silliq stvolga ega.

Foydalanish
-----------

Miltiqning orqaga qaytishi juda past, shuning uchun M&P15-22 nishonga mashq qilish uchun AR-15 ga arzon muqobil sifatida ishlatilishi mumkin (asl AR-15 dan arzonroq) va miltiq patronlari taxminan 10 baravar arzon. 223 Remington 5,56x45 mm NATO. Yangi boshlanuvchilar ushbu qurol orqali butun AR-10 oilasi va AR-15 miltigʻining ishlash tamoyillari bilan tanishishlari mumkin. M&P15-22 koʻpincha Marksman kursining boshlanishi hisoblanadi. Markaziy otishma patronlarini tinch aholiga sotish qonuniy ravishda cheklangan yoki taqiqlangan hollarda, bu miltiq rimfire patronlaridan foydalanishi mumkin.

Yana qarang
-----------

* AR-15
* AR-10
* .22 Long Rilfe

Manbalar
--------

1. ↑  „"An AR Plinking Good Time: Smith & Wesson’s M&P 15-22 Rifle." By Paul Rackley. American Rifleman" (deadlink). 3-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyul 2022-yil.
2. 1 2 3  „Main product page". 12-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-noyabr 2014-yil.
3. 1 2 3  „Product page" (deadlink). 9-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-noyabr 2014-yil.
**Tomir jinslar** (petrografiyada) — Yer poʻstida tomir va daykalar shaklida yotgan magmatik togʻ jinslari. Tomir jinslar butkul mustaqil holatda yoki intruziv massivlar bilan boklik boʻlishi mumkin. Tomir jinslar kimyoviy va mineral tarkibi jihatidan otqindi togʻ jinslariga qisman oʻxshash. Intruziv jinslarga yaqin boʻlib, tarkibi jihatidan ulardan ajratib boʻlmaydigan ashxist va maʼlum darajada ajratsa boʻladigan diashxist Tomir jinslar deb ataladi. Diashxist Tomir jinslar, oʻz navbatida, toʻq rangli minerallarga boy (melanokrat jinslar yoki lamprofirlar), shuningdek, och rangli minerallardan tuzilgan (leykokrat jinslar — aplitlar) turlarga boʻlinadi. Baʼzan bunday jinslar yirik yoki gigant zonali boʻlib, pegmatit tomirlar deyiladi. Intruziv togʻ jinslarining deyarli har bir turiga moye Tomir jinslar ning turlari — leykokrat yoki melanokrat jinslarga toʻgʻri keladi. Tomir jinslar, odatda, porfirsimon strukturali, asosiy massasi toʻliq kristallangan boʻladi, baʼzan shishasimonlari ham uchraydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Mehnatkash ish vaqtida.
Fayl:Vladimir Putin 22-mart 2002-yil-4.jpgVladimir Putin (chapda) va shaxta ishchilari.
**Ishchilar** — industrial jamiyatda mehnatga layoqatli aholining yollanib ishlovchi va jismoniy mehnat bilan shugʻullanuvchi toifasi, ijtimoiy guruh. XIX asr oʻrtalarida Yevropada sanoat rivojlanishi bilan dehqonlar va hunarmandlar hisobidan sanoat proletariati paydo boʻldi, ishchilarning kasaba uyushmalari va siyosiy partiyalari shakllandi (*qarang:* Marksizm, Sotsializm). XX asrning ikkinchi yarmidan rivojlangan industrial mamlakatlarda fan-texnika progressi, xizmat koʻrsatish sohalarining oʻsishi va boshqalar natijasida ishchilar soni nisbatan qisqardi (iqtisodiy faol aholining 50% dan kam qismi), turmush darajasi, madaniy rivojlanishi va boshqalar boʻyicha ishchilar bilan boshqa ijtimoiy guruhlar oʻrtasidagi qatʼiy chegaralar oʻzgardi; turli ijtimoiy-kasbiy qatlamlarni oʻz ichiga olgan ishchilarning oʻz tarkibi ham oʻzgardi. SSSR va boshqa sobiq sotsialistik mamlakatlarda ishchilar jamiyatning rahbar kuchi — gegemoni deb eʼlon qilingan edi, lekin totalitar tuzum davrida bu qatlam oʻz manfaatlarini ifodalash va himoya qilishning real imkoniyatlaridan mahrum edi. 1980-yillar oxiridan bu mamlakatlarda ishchilar harakatining qayta tiklanishi jarayoni boshlandi.

Hozirgi davrda mehnat axdining asosiy qismi boʻlgan ishchilar oʻziga xos ijtimoiy-iqtisodiy maqomga ega, bu ularning yollanib ishlashi; xizmatchilardan farqli holda jismoniy mehnatni talab qiluvchi ishlar bilan shugullanishi va mehnatdan kelgan daromad sohibi boʻlishida koʻrinadi. Qaysi sektorda band boʻlishiga qarab industrial, agrar va xizmat koʻrsatish sohalaridagi ishchilarga, kasb mahoratiga qarab malakali va malakasiz ishchilarga, fuqaroligiga qarab milliy va kelgindi yoki migrant ishchilarga boʻlinadi.

Oʻzbekistonda milliy ishchilar XX asrning boshlarida xorij kapitaliga va mahalliy boylarga qarashli kichik korxonalarda yollanib ishlagan mardikorlar, chorakorlar, kambagʻal dehqonlar va ishi yurishmagan hunarmandlar hisobidan shakllana boshladi. Shoʻrolar davrida sanoatning rivojlanishi bilan ishchilar soni koʻpaydi, lekin bu jarayon, asosan, kelgindi ishchilar hisobiga yuz berdi. Milliy ishchilar agrar sohada band boʻlib, asosan, davlat xoʻjaliklari (sovxozlar) da ishlagan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan keyin sanoatning rivojlanishi malakali milliy ishchi kadrlarga ehtiyojni kuchaytirdi. Kadrlar tayyorlash milliy dasturida kasbhunar taʼlim tizimi orqali malakali ishchilar tayyorlashga alohida eʼtibor berilgan. Respublikada sanoatning rivojlanishiga qarab ishchilarning mehnatchilar tarkibidagi salmogʻi asta-sekin oshib bormoqda.

Yana qarang
-----------

* Ishchi kuchi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ishkom** — toklarni koʻtarib oʻstirish uchun poya va bagʻazlardan qurilgan arksimon soʻri. Toshkent vohasi va Fargʻona vodiysida koʻp qoʻllanadi. I. uchun, asosan, 2—3 yillik toʻgʻri oʻsgan, yoʻgʻonligi 8—10 sm, 5–6 m uzunlikdagi qora tol novdasidan poya tayyorlanadi (poyalar poʻstlogʻi shilib tashlanadi). Poyalar tok qatorlarining har ikki tomoniga tupidan 0,5 m qochirib har 1 — 1,5 m oraliqda yerga qadab chiqiladi (poyalar bilan toklar oʻrtasida 50-50 sm oraliq qoldiriladi). Ikkala tomondagi poyalar egilib, uchlari bir-biriga chalkashtirib bogʻlanadi. I.ning bal. 2,5–3 m. Yerga qadalgan poyalarga koʻndalangiga yoʻgʻonligi 4—5 sm boʻlgan tol xodalaridan 50—70 sm oraliqda 4—5 qator bagʻaz bogʻlab chiqiladi. Na-tijada yoysimon I. hosil boʻladi. Bunda ikkita I. oraligʻida joylashgan tok novdalarining yarmi bir tomonga, ikkinchi yarmi ikkinchi tomonga taralib, bagʻazlarga bogʻlanadi. I.ga koʻtarilgan toklarni parvarish qilishda mexani-zatsiyadan toʻla foydalanib boʻlmaydi, har 3—4 yilda I.ni yangilab turishga toʻgʻri keladi. Uni qurish va har yili taʼmirlash uchun koʻplab mehnat va ash-yolar sarflanadi. Shuning uchun koʻproq voish deb ataluvchi takomillashgan usuldan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vodil qabristoni** — jez davrida yashagan chorvador qabilalarga mansub qabriston (mil. av. 2-ming yillikning oxiri va 1-ming yillikning boshlari). 1956-yil Olay togʻi etaklarining Vodil tumani (Fargʻona vodiysi) qismidan arxeologlar— N. G. Gorbunova va B. 3. Gamburglar topgan. V. q. hududida 273 mozor qoldigʻi bor. V. q.dagi qabrlarning 32 tasi tekshirilganda ular kimlarningdir tomonidan oldin ham ochilganligi, murda suyaklari joyidan qoʻzgʻatilganligi va ulardagi koʻp buyumlar oʻgʻirlanganligi aniqlandi. Tekshirilgan goʻrlardan faqat naqshli sopol idish parchalari, jezdan ishlangan bir necha bilaguzuk, isirgʻalar, bargsimon oʻq uchlari va b. buyumlar topildi. V. q.dagi topilmalar andronovo madaniyatigg koʻp jihatdan oʻxshab ketadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ulyanovskdagi Urush bolalariga yodgorlik** — Ulyanovskdagi Ulugʻ Vatan urushi qurbonlari boʻlgan, urush bolaligidan mahrum qilgan bolalarga atalgan yodgorlik.

Tarixi
------

Yodgorlik Gʻalabaning 30-yilligi maydoni hududida oʻrnatilgan. Muallif Moskva viloyati, Jukovskiy shahridan boʻlgan haykaltarosh Mariya Galas edi. Yodgorlik haykaltaroshlik kompozitsiyasi koʻrinishida yaratilgan boʻlib, unda qoʻlida tugun tutgan qiz va chanasida shox-shabba ortilgan bola tasvirlangan. Haykallar bronzadan quyilgan.

Bronza kompozitsiyasi Gʻalabaning 30-yilligi maydonidagi haykaltaroshlik ansambliga qoʻshimcha boʻlib, „Pioner qahramonlar xiyoboni" deb nomlangan. Yodgorlik Ulyanovsk viloyati faxriylar kengashi va gubernatorning koʻmagi bilan oʻrnatilgan. 2015-yil 28-apreldagi yodgorlikning tantanali ochilishida koʻplab Ulyanovsk aholisi va shahar mehmonlari, shuningdek, Ulyanovsk viloyati gubernatori Sergey Morozov va Rossiya Federatsiyasi Prezident huzuridagi Bolalar huquqlari boʻyicha vakil Pavel Astaxov ishtirok etdilar.

Tavsifi
-------

Yodgorlikning ilk nusxasida qiz qoʻlida qisqich, bola esa chelak tutgan edi. Ammo bu mavzu faqat Leningrad qamalidan omon qolganlar uchun tushunarli boʻlar edi: aholi yondiruvchi bombalarni qisqichlarda olib, ularni suvda oʻchirish uchun foydalanishgan. Loyihani muhokama qilgandan soʻng, haykaltarosh qisqichlarni mushuk bilan almashtirdi (ular Leningradda ocharchilik paytida deyarli yoʻq qilingan) va shu shaklda loyiha maʼqullandi. Biroq, yangi shubha paydo boʻldi — odamlar buni bolalar mushukni chelakda choʻktirishga qaror qilishgan deya tushunishmasmikan? Keyin Mariya Galas yana bir bor yodgorlikni oʻzgartirdi va uni internetda ommaviy muhokamaga qoʻydi. Natijada, yodgorlik haqiqiy koʻrinishga ega boʻldi — qoʻlida tugunchali qiz va uning yonida chana bilan uyga oʻtin olib ketayotgan bola. Toʻq rangli granitdan yasalgan poydevor ustida *"Urush bolalariga bagʻishlangan"* yozuvi bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник Детям войны (Ульяновск)". 1-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyul 2020-yil.
2. ↑  „Памятник Детям войны". 1-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyul 2020-yil.
3. ↑  „В Ульяновске открыли памятник Дети войны". 1-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyul 2020-yil.
4. ↑  „Манипуляции с памятником". 2-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyul 2020-yil.
5. ↑  „Памятник "Детям войны посвящается"." (ru). 23-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyul 2020-yil.

Havolalar
---------

* Памятник Детям войны (Ульяновск)
* В Ульяновске появились бронзовые дети войны
* Памятник детям войны в Ульяновске: образец того, как надо трогательно сохранять коллективную память
* НЕОБЫЧНЫЕ ПАМЯТНИКИ (ДЕТЯМ ВОЙНЫ)
**Kerron Stephon Clement** (inglizcha: *Kerron Stephon Clement*, tugʻ. 1985-yil 31-oktabrda Port of Speyn, Trinidad va Tobago) — 400 va 400 metrga toʻsiqlardan yugurish boʻyicha amerikalik yengil atletikachi. Ikki karra Olimpiya chempioni, toʻrt karra jahon chempioni. Bino ichida 400 metr masofaga yugurish boʻyicha sobiq jahon rekordchisi.

Biografiya
----------

Kerron Clement 1985-yil 31-oktyabrda Port of Speyn, Trinidad va Tobago shahrida tugʻilgan. 1998-yilda oilasi bilan AQShning Texas shtatiga koʻchib oʻtdi. 2004-yil iyun oyida u AQSh fuqaroligini oldi. 2003- yildan 2007-yilgacha Florida universitetida tahsil olgan. 2004-yil oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida u 2 ta oltin medalni qoʻlga kiritdi; 400 metrga toʻsiqlar bilan yugurishda chempion boʻldi, shuningdek, 4 × 400 metrga estafetada yangi jahon rekordi bilan jahon chempioniga aylandi. 2005-yilgi Talabalar assotsiatsiyasining milliy chempionatida 400 metrga yugurish boʻyicha u 44,57 ball bilan jahon rekordini oʻrnatib, afsonaviy Maykl Jonsonning yutugʻini ortda qoldirdi. 2005 va 2006-yillarda 400 m s/b ga yugurishda AQSH chempioni boʻlgan. 2007-yilda u Stokgolmda boʻlib oʻtgan DN Galan xalqaro musobaqalarida 400 metrga yugurish boʻyicha 2-oʻrinni egallab, 44,48 ball bilan shaxsiy rekordini oʻrnatdi.

2011-yilgi jahon chempionatida muvaffaqiyatsiz ishtirok etdi. 400 metrga toʻsiqlar osha yugurishda u yarim finalga chiqdi va u yerda 52,11 ball bilan oxirgi oʻrinni egalladi.

Yutuqlar
--------

| Yil | Musobaqa | Shahar | Joy | Intizom | Vaqt |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2004 | Oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionati | Grosseto | 1-chi | 400 metr s/b | 48.51 |
| 2006 | jahon chempionati | Afina | 1-chi | 400 metr s/b | 48.12 |
| 2007 | Jahon chempionati | Osaka | 1-chi | 400 metr s/b | 47.61 |
| 1-chi | Estafeta 4 × 400 metr | 2.55.56 |
| Yengil atletika finali | Shtutgart | 2 | 400 metr | 48.35 |
| 2008 | Olimpiya oʻyinlari | Pekin | 2 | 400 metr s/b | 47,98 |
| 1-chi | Estafeta 4 × 400 metr | 2.55.39 |
| Yengil atletika finali | Shtutgart | 1-chi | 400 metr s/b | 48,96 |
| 2009 | Jahon chempionati | Berlin | 1-chi | 400 metr s/b | 47,91 |
| 1-chi | Estafeta 4 × 400 metr | 2.57.86 |
| Yengil atletika finali | Saloniki | 1-chi | 400 metr s/b | 48.11 |

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4 5 6

Havolalar
---------

* IAAF yordami Arxivnaya kopiya (ingl.) )
* USA Athletics veb-sayt profili Arxivnaya kopiya -da arxivlangan(ingl.) )
**Tuproqning kimyoviy tarkibi** — tuprokdagi mineral, organik, organikmineral va baʼzi kimyoviy elementlar. Tuproqning mineral kismi birlamchi (kvars, dala shpatlari, amfibollar, piroksin, slyuda va h.k.) va ikkilamchi (montmorillonit, kaolinit, gidroslyuda va h.k.) minerallardan tashkil topgan. Tuproqning organik qismi gumusdan iborat. U gumin, fulvo kislotalar hamda gumin moddalardan tarkib topgan boʻlib, elementlar tarkibi doimiy emas. Och tusli sur tuproqlarning A gorizontidagi gumus miqdori 1 —1,5, azot 0,08—0,14% ni, tipik boʻz tuproqlarda esa 1,5—3,5 va 0,1—0,2% ni, taqirda 0,3—0,8 va 0,03—0,06% ni, sur tusli qoʻngʻir tuprokdarda 1% gacha va 0,07% dan kamroqni tashkil etadi. Tuproq eritmasida organik va mineral moddalar hamda gazlar bor. Erigan moddalar ion, molekulyar va kolloid shakllarda mavjud boʻladi. Eritmada mineral birikma anionlaridan KQ, NQ, gazlardan SO2, O2 va h.k. organik birikmalardan — organik kislotalar, qand, aminokislotalar, spirtlar, fermentlar, oshlovchi moddalar va boshqa, organikmineral moddalardan — gumus kislotalari, polifenollar, kichik molekulyar organik kislotalar va h.k.ning boʻlishi xarakterli. Tuproqning gazsimon qismi (hajmiy foizlarda) 78,1 N, 19—21 O2, 0,1—1,0 SO2 dan iborat; qoʻshimcha sifatida ammiak, gleyli va botqoqtuproqlarda esa vodorod sulfid, metan va vodorod uchraydi (yana qarang Tuproq).

Xushvaqt Nomozov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kesar kesishi** (lot. sectio — yorish, ochish; caedo — kesaman) — xirurgik operatsiya; akusherlik amaliyotida qorinning oldingi devorini va bachadonni kesib (baʼzan qin tomondan kesiladi — bu qinni kesar kesish deyiladi), homila va yoʻldoshni olish. Tabiiy tugʻruq yoʻli orqali bola tugʻilishi mumkin boʻlmagan hollar (masalan, ayol chanogʻining torligi yoki bachadonning yorilish xavfi tugʻilishi va boshqalar)da, shuningdek, tugʻayotgan ayol jiddiy kasal boʻlganda (masalan, yurak poroklarida) qilinadi. Hozirda kesar kesish amaliyoti bachadonning pastki segmentini kesib ochish yoʻli bilan bajariladi. Buning uchun qorin devorini qavatma-qavat kesib, bachadongacha boriladi; uning ham qovuqdan yuqori qismi koʻndalang kesiladi va dastlab homila, keyin yoʻldosh chiqarib olinadi. Shundan soʻng bachadon devori, keyin qorin devori qavatma-qavat tikiladi. Bir marta kesar kesish amaliyotini boshidan kechirgan ayolda bachadon chandigʻi yuzaga kelishi sababli keyingi homiladorlik va tugʻruq vrach koʻrsatmasiga qatʼiy amal qilingan holda boʻlishi lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Tuqsoba**, toʻqsabo (eski oʻzbekcha — oʻz tugʻiga ega boʻlgan) — harbiy qism sarkardasi, tuqsaboshi. 1) 16—19-asrlarda Buxoro amirligida eshikoqo boshi, chigʻatoy begi singari mansablardan keyingi, miroxurdan oldingi rutba hisoblanib, uning egasi amir saroyiga otda kirish, lekin hukmdor qabulida oʻtirish huquqiga ega boʻlmagan shaxsni anglatgan. Bu mansabdor idishlarga ovqat suzish, kosalarga ichimlik, qatiq, muzdek suv va h.k. quyish, ularni xizmatkorlar orqali mashvarat yoki kengash ahliga yetkazishga masʼul hisoblangan. U, shuningdek, Harqonrud tumanini va u yerda suv taqsimotini boshqargan; 2) Amir tomonidan katta qalʼa va qoʻrgʻonlardagi harbiy garnizonni boshqarish uchun tayinlangan harbiy mansabdor. Qoʻqon va Xiva xonligida T. asosan, bir polkdan tashkil topgan harbiy qism qoʻmondoni. Rutba jihatdan chor hukumati armiyasining polkovnik unvoniga teng kelgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kerupuk** yoki **krakerlar** odatda Indoneziya dan olingan qisqichbaqalar yoki baliqlar kabi xushboʻy moddalar bilan aralashtirilgan tapioka uni xamiridan tayyorlanadigan gazaklardir. Krakerlar pishirilgunga qadar xamirni bugʻlash orqali tayyorlanadi, soʻngra ingichka boʻlaklarga boʻlinadi, quruq boʻlgunga qadar quyoshda quritiladi va koʻp miqdorda yogʻda qovuriladi. Bu taom indoneziyaliklar orasida garnitura sifatida mashhur, shuningdek, Indoneziya Mustaqillik kuni munosabati bilan asosiy ovqatlanish tanlovining bir turi.

Krakerlar har doim tapioka unidan emas, balki 3 ta tayyorlash jarayonidan iborat. Tayyorlash, quritish va pishirish (yogʻda yoki qumda qovurilgan yoki pishirilishi mumkin).

Krakerlar qattiq tuzilishga ega va koʻpincha qovurilgan guruch va gado-gado kabi turli xil Indoneziya taomlariga qoʻshimcha sifatida ishlatiladi .

Qisqichbaqa krakerlari va baliq krakerlari Indoneziyada eng keng tarqalgan kraker turlari hisoblanadi. Aci krakerlari yoki mlarat krakerlari kabi arzon krakerlar faqat tuz, oziq-ovqat boʻyoqlari va MSG bilan aralashtirilgan sago xamiridan tayyorlanadi .

Krakerlar odatda qovurilmagan paketlarda sotiladi. Qovurilganida kengayishi qiyin boʻlgan baliq krakerlari odatda qovurilgan shaklda sotiladi.

Teri krakerlari yoki kengaytirilishi qiyin boʻlgan baliq krakerlarini ikki marta qovurish kerak. Krakerlarni issiq yogʻli panga oʻtkazishdan oldin past haroratli yogʻda qovurish kerak. Teri krakerlari (jangek krakerlari) tapioka unidan tayyorlangan xamirdan emas, balki quritilgan sigir yoki bufalo terisidan tayyorlangan krakerlardir .

Tarixi
------

Pazandachilik tarixchisi Fadli Rahmanning so‘zlariga ko‘ra, Yavada krakerlar 9-10-asrlardan beri mavjud. Batu Pura yozuvlarida u krupuk rambak deb yozilgan boʻlib, bu sigir yoki bufalo terisidan tayyorlangan krakerlarga ishora qiladi, ular bugungi kunda ham teri krakerlari sifatida mavjud va odatda Yava taomlarida krechek deb ataladi. Uning rivojlanishida krakerlar arxipelag boʻylab tarqaldi va taʼmi ingredientlarga qarab oʻzgaradi. Javaʼdan krakerlar Kalimantan, Sumatra, Malay yarim orolining turli qirgʻoq hududlariga tarqaldi.

Kraker variantlari
------------------

```
1.Bandung krakerlari
2.Qisqichbaqa krakerlari
3.Baliq krakerlari
4.Aci krakerlari
5.Kemplang
6.Sarimsoq krakerlari
7.Piyoz krakerlari
8.Teri krakerlari
9.Kambag'al krakerlar
10.Jandar krakerlari
11.Sanjai krakerlari
12.Rengginang
13.Yong'oq mo'rt
14.Rambak
15.Tovuq panjasi krakerlari
16.Ko'mir krakerlari
```

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

```
1.^Adrian Vickers (2005 yil 3 noyabr). Zamonaviy Indoneziya tarixiRo'yxatdan o'tish kerak (bepul). Kembrij universiteti matbuoti. p. 190 -. ISBN 978-1-139-44761-4 .
2.^ Wirayudha, Randy (2017 yil 31 avgust). "Kriuk krakerlar tarixi". Historia - Indoneziyadagi birinchi mashhur tarix jurnali. Olingan 2020-10-11 .
3.^"Indoneziyadagi krakerlar tarixini kuzatib, Rambak kashshofga aylanadi". lasan. Olingan 2022-05-19 .
```
**Kreyser** (gollandcha kruiser — dengizda suzmoq) — zirxli, tez suzar jangovar kema. Vazifasi — dushmanning dengiz kommunikatsiyalariga qarshi zarba berish, qoʻshilma tarkibida jang olib borish, oʻzining dengiz aloqalarini mudofaa qilish, dengiz desantchilarini tushirishni taʼminlash, dushmanning dengiz aloqalarini buzish, miva qoʻyish va boshqa K.ning ogʻir (suv sigʻimi 10— 30 ming t, tezligi 70 km/ soat) va yengil (suv sigʻimi 6—10 ming t, tezligi 78 km/soat) xillari bor. Zavonaviy K.da raketa qurollari, 1 — 2 ta samolyot yoki vertolyot boʻladi. Atom K.ning suzish uzoqdigi chegaralanmagan, bugʻ-kuch oʻrnatilgani — 17 ming km.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Likiyalik Apollon (Likiya)** (shuningdek, **Apollon Likey** yoki **Likey Apolloni**) — miloddan avvalgi I-asrga oid Rim nusxasi, taxminan miloddan avvalgi 300-yillardagi bronza asl nusxa boʻlib, Praxitelesga tegishli.

Haykal nomaʼlum haykaltaroshning marmar asari boʻlib, haykalning balandligi 216 sm. Bu Luvrda joylashgan Likiyalik Apollonning bir turi hisoblanadi.

Tarix va tavsif
---------------

Apollon daraxt tanasi shaklidagi tayanchga suyangan, oʻng bilagini boshining tepasiga tegizgan, sochlari oʻralgan va oʻsmirlik davriga xos soch turmagi bilan bogʻlangan xudo sifatida tasvirlangan. Apollon haykali Likiya nomini qadimgi Likiya mamlakati sharafiga emas, balki uning figurasi Afina gimnaziyalaridan biridagi litseyda koʻrgazmaga qoʻyilgan va qadimgi yunon yozuvchisi Lusian tomonidan tasvirlangan yoʻqolgan asar bilan identifikatsiya qilingani uchun berilgan. Lukianning soʻzlariga koʻra, bu Xudo, chap va oʻng qoʻlida kamon bilan tayanchga suyanib, boshiga tushayotgan, goʻyo uzoq harakatlardan keyin dam olayotgandek tasvirlangan.

Uzaygan nisbatlar, nafis holat va tananing biroz ayollik anatomiyasiga asoslangan bu asarni italiyalik arxeolog Praksitelning Olimpiyalik Germesga oʻxshash deb taʼriflagan. Likiyalik Apollonining bir nusxasi hatto bir muncha vaqt Germesning nusxasi deb hisoblangan. Biroq, Likiyalik Apollonning koʻpgina namunalari odatda Praksitelga tegishli boʻlgan erkak tanasi turlariga oʻxshamaydigan aniq mushaklarga ega. Bu uning zamondoshi Evfranorning ishi degan tahlil bor edi.

Qoʻlning boshiga qoʻyilgan mashhur pozasi Apollon bilan shunchalik aniqlanganki, u koʻpincha mifologik belgilarning boshqa taniqli asarlariga tegishli. Ushbu poza "Yaralangan Amazon ", baʼzan esa "Uxlayotgan Ariadna "haykallari turlarida ham qoʻllaniladi.

Likiyalik Apollon kabi haykallar dunyoning koʻplab muzeylarida mavjud.

* Likiyalik Apollon turlari
* 
* 
*

Yana qarang
-----------

* Antik haykalda Apollon

Manbalar
--------

1. ↑  A connection made „on insufficient grounds" according to Brunilde Sismondo Ridgway (Ridgway, „A Story of Five Amazons", *American Journal of Archaeology,* **78**.1 [January 1974:1-17] p. 9)
2. ↑  „S5.5 APOLLO LYCIAN". 29-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-fevral 2020-yil.

Havolalar
---------

* Apollon Litseyning marmar boshligʻi
* Litsey Apollonining boshligʻi
* [religion.wikireading.ru/88013 Likiya Apollon]
**Ligustra** (Ligustrum) — zaytundoshlar oilasiga mansub buta va pakana daraxtlar turkumi. 35 (baʼzi maʼlumotlarda 50) turi bor. Koʻpchiligi Osiyoning tropik va subtropik qismida usadi. Oddiy L. (L.vulgaris) Oʻrta Osiyoda oʻstiriladi. Boʻyi 2–5 m, barglari oddiy, qisqa bandli, yaltiroq, choʻziq yoki nashtarsimon, novdada qarama-qarshi joylashgan. Guli ikki jinsli, oq yoki sargʻish tusda, shakli vo-ronkasimon, gulbargi 4 ta. Mevasi kora yoki toʻq koʻk, rezavor. May—iyunda gullab, avgust — sentabrda meva tugadi. L. manzarali oʻsimlik. Koʻpchilik mamlakatlarda, jumladan, Oʻzbekistonda ham, asosan, yashil devor hosil qilish uchun ekiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuproqshunoslik va agrokimyo instituti** — yirik ilmiy muassasa. Toshkent shahrida joylashgan. Dastlab 1920-yilda Turkiston universiteti qoshida tashkil etilgan. 1932-yilda Butunittifoq Paxtachilik ilmiy tadqiqot instituti (SoyuzNIXI)ning oʻgʻitlar va agrotuproqshunoslik Markaziystyasigaaylantirildi. 1943— 60 ylarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Tuproqshunoslik instituti, 1961—64 yillarda Oʻrta Osiyo Paxtachilik davlat qoʻmitasinig Tuproqshunoslik instituti, 1965—72 yillarda OʻzSSR Qishloq xoʻjaligi vazirligining Tuprokshunoslik ilmiy tadqiqotlar instituti, 1973—98 yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tuprokshunoslik va agrokimyo ilmiy tadqiqotlar instituti. 1998-yil 24 iyuldan Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari davlat qoʻmitasi tarkibida. Institutda (2004): tuproqlar genezisi va geografiyasi; yirik masshtabli xaritagrafiya; tuproklar fizikasi va texnologiyasi; tuproklar kimyosi, fizikkimyosi va mineralogiyasi; agrokimyo; shoʻrlangan tuproqlar genezisi va melioratsiyasi; tuproq unumdorligini boshqarish va baholash; tuproklar bioekologiyasi; tuproq informatikasi; analitik markaz boʻlimlari, shuningdek, tuproq muzeyi, ilmiy kutubxona va tajriba maydonchasi faoliyat koʻrsatadi.

Institutining asosiy ilmiy yoʻnalishlari: tuproklar evolyutsiyasi va tuproq qoplami oʻzgarishlarining genetikgeografik xususiyatlari; tuproq unumdorligi modellarini va tuproq qoplami haqida maʼlumotlar bankini tuzish, tuproklar ekologik holatining oʻzgarishlarini aniqlash, tuproq unumdorligini oshirish va uni boshqarish yoʻllarini ishlab chiqish; eroziyaga uchragan, zichlashgan, gumus holati yomonlashgan tuproqlarning meliorativ holatini yaxshilash; shoʻrlangan tuproqlarni shoʻrsizlantirish usullarini ishlab chiqish, qishloq xoʻjaligi. yerlari tuproqlari monitoringini yuritish va boshqa Institut faoliyati A.N. Rozanov, M. A.’ Pankov, M. A. Orlov, A. 3. Genusov, Ya. M. Nosirov, V. B. Gussak, S. A. Kudrin, B. V. Gorbunov, N. V. Kimberg, S. A. Roʻjov, I. N. Felitsiant, A. A. Dimo, V. A. Kovda, O. K. Komilov, H. Maxsudov, Ye. K. Kruglova, A. M. Rasulov, M. U. Umarov, J. Sattorov, T.S. Zokirov, I. T. Turopov, R.Q. Qoʻziyev kabi olimlarning nomlari bilan bogʻliq. Institutda aspirantura, doktorantura bor. Ilmiy ishlar, monografiyalar nashr kiladi. Respublikadagi oliy oʻquv yurtlari, xorijiy mamlakatlar ilmiy muassasalari bilan ilmiy aloqalarga ega. Bonn universiteti (GFR) bilan YUNESKO doirasida va suv resurslaridan samarali foydalanish dasturi boʻyicha hamkorlik kiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Tupqaragʻan tumani** — Qozogʻiston Respublikasi Mangʻistau viloyatining gʻarbiy qismida joylashgan maʼmuriy hudud. 1963-yilgacha Shevchenko tumani, 1972 — 1992 yillari Fort-Shevchenko shahar boʻlib, 1992-yildan boshlab hozirhi nomi bilan ataladi. Maydoni 13,3 ming km2. Aholisi 23,165 kishi (2013). Tumanning maʼmuriy markazi — Fort-Shevchenko shahri.

Aholisi
-------

Tuman aholisi 2013-yilgi statistika boʻyicha 23,165 kishini tashkil qildi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km2-ga 1,7 kishidan toʻgʻri keladi (2013). Tuman aholisi koʻp millatli. Aholining asosiy qismini qozoqlar (97,2 %) tashkil qiladi. Katta qishloqlari: Fort-Shevchenko shahri (4,4 ming kishi), Bautin (3,7), Aqshuqir (4,3), Taushiq (2,6), Qiziloʻzen (1,0).

Geografiyasi
------------

Tumanning shimoliy qismi dengiz sathidan −26,5 m past boʻlsa, Tupqaragʻanning sharqiy qismining mutlaq balandligi 289 m-ga (Gʻarbiy Qaratau togʻlari). Tupqaragʻanda kon boyliklari juda koʻp. Asosan, neft, gaz konlari bor. Ularning asosiylari: Shimoliy Bozashi, Shimoliy Qarajamba, Jalgʻiztoʻbe, Qalamqas va boshqa kon oʻrinlari.

Iqlimi
------

Yanvar oyining oʻrtacha harorati −8 — 10 °C, iyulda 28 — 30 °C. Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori 180 – 220 mm. Tupqaragʻan tumanida shamol 7 oy boʻyi esib turadi, oʻrtacha tezligi 8,0 m/s.

Ijtimoiy soha
-------------

Tumanning taʼlim sohasida 6 maktab, 2 bolalar bogʻchasi, Aqtau politexnik kolledjining filiali, madaniyat uyi va 5 klub, Fort-Shevchenko shahrida T.Shevchenko va Murin jirau nomli milliy-etnografik muzeylar, masjidlar faoliyat yuritmoqda. Tibbiyot sohasida 5 kasalxona va 4 feldsher-akusherlik punkt ish olib boradi. Tuman hududida tarixi-arxeologik va tabiat yodgorliklarining umumiy soni 63. Shularning safida „Qizilarbat", Qarlibas qoʻrgʻoni, Saqaqudiq, „Meret", Qima tas joʻli, oʻrta asrlik „Dingiltas", „Qaragʻashti aulie", „Aqshoʻra — Belturan" ziyoratgohlari, „Kentti baba", „Sultan epe" va boshqalar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  Численность населения РК по областям, городам и районам Республики Казахстан на 1 июля 2013 года
2. ↑  Mangʻistau viloyatining telefon kodlari
3. ↑  Почтовые индексы Казахстана
4. ↑  "Mangʻistau" ensiklopediyasiga, Kompyuterlik-bosma markazi, 2007

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Flag of Kazakhstan Mangʻistau viloyati |
| --- |
|  |
| 
Markazi: **Aqtau** |
|  |
| Tumanlari | 
Beyneu  • Qaraqiya  • Mangʻistau  • Munayli  • Tupqaragʻan | 
 |
|  |
| Viloyat ahamiyatiga ega shaharlar | 
Aqtau  • Janaoʻzen |

 |
Shotlandiya qirolligining davlat bayrog'i
**Shotlandiya Mustaqillik kuni** har yilning 24-iyun kuni nishonlanadi.

Shotlandiya qirolligining o'z mustaqilligini yanada kuchli va rivojlangan qo'shni Angliyaning da'volaridan saqlab qolish uchun kurashi ko'p asrlarga cho'zilgan va keyinchalik adabiyot va boshqa san'atda o'z aksini topgan ko'plab tarixiy voqealarga sabab bo'lgan. Oʻrta asrlarda boshlanib, Uygʻonish davrining oxirida ikki davlatning birlashishi bilan yakunlangan bu qarama-qarshilik dramaturg. Hozirgi vaqtda Shotlandiya Buyuk Britaniyaning ixtiyoriy a'zosi bo'lishiga va shu bilan birga turli xil avtonom huquqlarga ega bo'lishiga qaramay, shotlandlarning ajdodlarining o'z vatanlari mustaqilligi uchun qahramonona kurashlari ehtirosli vatanparvarlik tuyg'ularini uyg'otmay qolmaydi. Bu his-tuyg'ularni an'anaviy tarzda shotlandlar unutilmas sana - 24-iyunda nishonlanadigan Shotlandiya Mustaqillik kunida tarqatadilar.

Aynan 1314-yil 24-iyun kuni Bannokbern jangida Shotlandiya qiroli Robert Bryus qirol Edvard II boshchiligidagi ingliz qoʻshinlarini qattiq magʻlubiyatga uchratdi. Ushbu jang natijasi Shotlandiyaning huquqiy maqomini belgilab berdi: tez orada Angliya qo'shni davlatning mustaqilligini tiklashning **"fait acompli"** ekanligini tan oldi.

Angliya va Shotlandiya o'rtasidagi munosabatlar tarixi juda ko'p urushlar va janglarga ega va Bannockburn jangi shotlandlar tomonidan g'alaba qozongan yagona jang emas. Bu jangning natijasi shotlandlar mustaqillikka erishgan kun sifatida xalq xotirasida va tarixda saqlanib qolishiga sabab ilgari mustaqil Shotlandiyaning vayron bo'lgan, xo'rlangan, oyoq osti qilingan ingliz provinsiyasiga aylangan siyosiy sharoitlari bilan chambarchas bog'liq. 

Zamonaviy shotlandlar uchun, shuningdek, ularning ajdodlari uchun, birinchi navbatda, bu voqealardan olingan tarixiy saboq muhimdir. Davlatning qulashi nafaqat Angliyaning tajovuzkor siyosati, balki mamlakat boshida kuchli rahbariyatning yo'qligi, elitaning mulkiy manfaatlari, turli xil Shotlandiya klanlarining tarqoqligi va dushmanligi, milliy va vatanparvarlik manfaatlariga asoslangan hamjihatlikning yoʻqligi bilan bog'liq edi. Mustaqillik uchun urushdagi gʻalaba Shotlandiya xalqining bosqinchilarga qarshi uzoq davom etgan oʻjar kurashi, vatanparvarlik gʻoyasining tiklanishi va Shotlandiya jamiyatining eng xilma-xil qatlamlarini shu gʻoya atrofida birlashtirishi tufayligina amalga oshishi mumkin edi.

Shotlandiya Mustaqillik kuni - bu xalqqa bugungi kungacha xos bo'lgan aql kuchi, qat'iyat va maqsadga erishish yo'lidagi matonat bayramidir.

Manbalar
--------

1. ↑  *Scott Manning.* „Battle of Bannockburn" (Ingliz tilida).  britannica.com.
2. ↑  Jo E. Murkens; Peter Jones, Michael Keating*. "Scottish Independence: A Practical Guide"* (Ingliz tilida). "Edingurgh University Press", 2002 — 336 bet. ISBN 9780748616992.

Havolalar
---------

Shotlandiya
**Shotut**, shohtut, shomtut — tutdoshlarga mansub daraxt. Tutning bir turi. Oʻzbekistonda qadimdan ekib koʻpaytiryladi. Boshqa tutlarga nisbatan sekin oʻsadi. Boʻyi 8—10 m. Sadasimon, bargi yirik, yuraksimon, yaxlit yoki kertikli, cheti yirik arra tishli, dagʻal, qalin, orqasi tukli, gullari ikki jinsli. Mevasi toʻq qizil, qora, sershira (shirin-nordon), xushboʻy, shifobaxsh, bandidan qiyin uziladi. Tarkibida 25 — 27% qand, shuningdek, turli vitaminlar va mineral moddalar bor. Sh. yorugʻsevar, namsevar, sovuqqa chidamli daraxt. Bahorda kechroq uygʻonadi. Mevasi yangiligidan yeyiladi, quritiladi, murabbo, shinni, kompot qilinadi. Ikki yillik koʻchatlari bogʻhovlilarga ekiladi. Dastlabki yillari bahorda butab shakl beriladi. 4—5 yoshdan hos.ilga kiradi. Iyundansent.gacha pishib yetiladi. Barg qaynatmasi va mevasi xalq tabobatida qon bosimini pasaytiruvchi, murtak bezlari, milk kasalliklarida davo vositasi sifatida ishlatiladi. Sh. urugʻdan chiqqan tut niholiga payvand qilib koʻpaytiriladi. Yogʻochi duradgorlik, beshikchilik va mebelsozlikda ishlatiladi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**King devid** — kuzgi olma navi. Oʻzbekistonga AKShdan keltirilgan (Jonatan va Arkanzas blok navlarini chatishtirib chikarilgap). R. R. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutida navga ilmiy tavsif berilgan. Amerika va Yevropa bogʻdorchiligida kuzgi, tez hosilga kiradigan va serhosil nav sifatida keng tarqalgan. Daraxti oʻrta boʻyli, shoxshabbasi siyrakroq. Koʻchati oʻtqazilgach, kuchsiz oʻsadigan payvandtaglarda 3—4yili, kuchli payvandtaglarda 6— 7-yili hosilga kiradi. Aprel oʻrtalarida gullaydi. Mevasi oʻrtacha (90— 100 g.), chiroyli, toʻq malina-qizgʻish rangda, bilinar-bilinmas och sariq nuqtalari bor. Eti och sariq, qattiq, sersuv, nordon-shirin, xushboʻy. Mevasi kam toʻkiladi. Mevasi avgustning birinchi dekadasida teriladi, dekabrgacha mazasi buzilmay yaxshi saqlanadi. Uzoq joylarga joʻnatishga yaroqli.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shotara** — koʻknordoshlarga mansub bir yillik begona oʻt. Poyasi tik oʻsadi, sershox, boʻyi 10—30 sm. Barglari ketmaket joylashgan, ikki marta patsimon ajralgan, uzun bandli. Gullari pushti, uchlari binafsha rangli shingil toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi sharsimon bir urugʻli yongʻoqcha. Ildizi — oʻqildiz. Aprel—iyulda gullab uruglaydi. Maysalari kech kuzda, erta bahorda paydo boʻladi. Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Begona oʻt sifatida lalmi va sugʻoriladigan don ekinlari orasida, paxta dalalarida oʻsadi. Shuningdek, tashlandiq yerlar, turar joylar, yoʻl, ariq yoqalari, ekinzor chekkalari, xiyobonlar, bogʻ va uzumzorlarda uchraydi.

Kurash choralari: angʻizni yumshatish, yerni chuqur haydash, begona oʻtlarni gullashigacha oʻrish va boshqalar.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
King Clone, Mojave cho'lidagi 11 700 yillik kreozot buta halqasi
**King Clone** Mojave cho'lidagi eng qadimgi kreozot buta halqasi hisoblanadi. Uzukning yoshi 11 700 yil, bu uni Yerdagi eng qadimgi tirik organizmlardan biriga aylantiradi. *Larrea tridentataning* bu yagona klonal koloniyali o'simlik diametri 20 metrgacha, o'rtacha diametri 14 metrga yetadi.

Geografiya
----------

King Clone halqasi markaziy Moxave cho'lida, Lucerne vodiysi va Landers shaharlari yaqinidagi cheklangan kirish joyida joylashgan. U Lucerne vodiysi va Jonson vodiysidagi Kreozot halqalari qo'riqxonasida joylashgan.

Tanishuv metodologiyasi
-----------------------

King Clone aniqlangan va uning yoshini Riversayddagi Kaliforniya universiteti professori Frenk Vasek aniqlagan. Vasek kreozot halqasini aslida bitta organizm deb taxmin qilgandan so'ng, Leonel da Silveyra Lobo O'Reyli Sternberg (o'sha paytda Vasek laboratoriyasida ishlagan aspirant) halqa ichidagi o'simliklar boshqa o'simlik klasterlariga qaraganda, ko'proq o'xshash xususiyatlarga ega ekanligini hujjatlashtirdi. Keyin Vasek halqa yoshini aniqlash uchun ikkita usuldan foydalangan. Bir usul halqalarni sanab, yillik o'sish masofasini o'lchadi, ikkinchisi esa halqaning markazidan topilgan yog'och bo'laklarida radiokarbonni aniqlash va ularning bir-biridan va tirik butalar orasidagi masofani o'lchashdan foydalandi. Tajribaning ikkita usuli o'xshash natijalarni berdi (yoshi taxminan 11 700 yil).

Ommaviy chiqishlar
------------------

Bu o'simlik Devid Attenboroning *"Yashil sayyora"* teleserialining "Cho'l dunyolari" epizodida bo'lgan hamda u 1982-yilda uni suratga olganidan keyin 2022-yilda zavodga qayta tashrif buyurgan. Bu vaqt ichida o'simlik 25 mm kamroq o'sdi.

Yana qarang
-----------

* Eng qadimgi daraxtlar ro'yxati
* Peri uzuk

Manbalar
--------

1. ↑  Creosote Bush: Long-Lived Clones in the Mojave Desert, Frank C. Vasek, *American Journal of Botany*, Vol. 67, No. 2 (February 1980), pp. 246-255
2. ↑  *Weiser.* „The oldest living thing is a quiet survivor". *High Country News* (15-aprel 2002-yil). 25-may 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-mart 2013-yil.
3. 1 2 3  *Rodrigue.* „Creosote Rings Preserve". *Lucerne Valley*. Qaraldi: 12-mart 2013-yil.
4. ↑  [David Attenborough „The Green Planet: David Attenborough revisits a slow growing creosote bush 40 years later"]. *BBC One*. Qaraldi: 28-yanvar 2022-yil.

Havolalar
---------

* Milliy bog' xizmati: Creosote Bush veb-sahifasi
* Jepson Flora loyihasi: *Larrea tridentata*
**Aslanov Rustam Mamedovich** (1937-yilda Turkmanistonning Chorjuy shahrida tugʻilgan — 2009-yilda vafot etgan) — sharqshunos, tarixchi, xitoyshunos, tarix fanlari nomzodi, dotsent. ToshDU sharq fakultetining 1962-yil bitiruvchisi. Oʻzbekiston radiosi sobiq bosh muharriri (1967—1969).

Faoliyati
---------

Pekin universitetida stajyor (1962—1963), ToshDU sharq fakulteti xitoy tili oʻqituvchisi va dekan muovini (1963—1967), Nanzan universitetida (Singapur Respublikasi) stajyor (1968—1969); Partiya Markaziy Komiteti qoshidagi Ijtimoiy fanlar akademiyasi aspiranti (1969—1972; Moskva); Oʻzbekiston Davlat teleradio komitetida xorijiy mamlakatlar uchun eshittirish dasturining direktori (1972—1976); 1976-yildan Rossiya FA Uzoq Sharq institutida katta ilmiy xodim [orada Xitoy universitetiga ilmiy safar (1988 — 1989)], direktor muovini (1989), vafotiga qadar yetakchi ilmiy xodim va Xitoy siyosiy va tarixiy tadqiqotlari Markazi boshligʻi (2009).

Ilmiy yoʻnalishi
----------------

Xitoy kompartiyasi tarixi. Xitoy kompartiyasi tarixi va uning boshqa xalqaro tashkilotlar bilan munosabatlari. 40 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi. Bir qancha xalqaro ilmiy konferensiyalar ishtirokchisi. Rossiya Uzoq Sharq institutida muttasil oʻtkazib kelinadigan „Xitoy, xitoy sivilizatsiyasi va dunyo. Tarix, hozirgi zamon, istiqbol" mavzuidagi ilmiy konferensiya doimiy tashkiliy qoʻmitasining raisi boʻlgan. RAYENning muxbir aʼzosi.

Asosiy ilmiy ishlari:
---------------------

* Nomz. diss. mavzusi: „Nekotorie ideyno-politicheskiye konsepsii maoizma i ix vliyaniye na kommunisticheskiye dvijeniya v Yugo-Vostochnoy Azii". — M. 1972.

1. Kitay na puti modernizatsii i reform: Tez. dokl. — M. 1991.
2. Kak upravlyayetsya Kitay — M. 2001. — v soavt.
3. Kommunisticheskaya partiya Kitaya: istoriya i sovremennie problemi. — M. 2001. -v soavt.
4. Politicheskaya sistema Kitayskoy Narodnoy Respubliki (struktura osnovnix institutov vlasti). — M. 1996. — v soavt.
5. Kitay — Zemlya nebesnogo drakona [Kniga-albom], Shonessi Edvard. — L. 2001.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston sharqshunoslari bibliografiyasi
2. 1 2  Oʻzbekiston sharqshunoslari bibliografiyasi 2021, s. 227—229. sfn error: no target: CITEREFOʻzbekiston\_sharqshunoslari\_bibliografiyasi2021 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Oʻzbekiston sharqshunoslari bibliografiyasi*, Toshkent, 2021 — 227—229 bet.