**„Choʻl boʻrisi"** — nemis-shveysariyalik yozuvchisi Hermann Hesse qalamiga mansub *Der Steppenwolf* romanining Mirzaali Akbarov oʻgirgan oʻzbekcha tarjimasi. Ushbu kitob yozuvchining oʻninchi romani. Dastlab Germaniyada 1927-yilda nashr etilgan, 1929-yilda ingliz tiliga tarjima qilingan. Roman dasht yaʼni choʻl boʻrisining nemischa nomi bilan nomlangan. Romanda asosan 1920-yillarda Hessening ruhiy olamidagi chuqur inqiroz aks ettiriladi. *Choʻl boʻrisi* oʻnlab yillar davomida juda mashxur asar boʻlgan va koʻplab muvaffaqiyatlarga erishgan. Ammo keyinchalik muallif *...Har holda menga „Choʻl boʻrisi" kitoblarim orasida koʻproq notoʻgʻri tushunilgan asar boʻlib koʻrinadi...* deb taʼkidlaydi.

Chop etilish tarixi
-------------------

1924-yilda Hermann Hesse qoʻshiqchi Ruth Wengerga uylanadi. Biroq, bir necha hafta oʻtgacha u Bazelni tark etadi va yil oxirida qaytib keladi. Qaytgach, u oʻzi uchun alohida kvartira ijaraga olib, yolgʻizlikda kun kechiradi. Wenger bilan Germaniyaga qilgan qisqa safaridan soʻng, Hesse u bilan koʻrishishni butunlay toʻxtatti. Natijada paydo boʻlgan yolgʻizlik hissi, tashqi dunyodan uzulish, u bilan doimiy aloqa oʻrnata olmaslik Hesseda umidsizlikning kuchayishiga olib keladi va oʻz joniga qasd qilish fikrlarini uygʻotadi.

Hesse *„Choʻl boʻrisi"* romanini yozishni Bazelda boshlab, Syurixda tamomlaydi. 1926-yilda u kitobning muqaddimasi, „The Crisis: From Hermann Hesse's Diary" (Inqiroz: Herman Gessening kundaligidan) nomli she’rlar toʻplamini nashr etdi. Keyinchalik roman 1927-yilda nashr etilgan. Ilk bor romanning inglizcha nashri Basil Creighton tomonidan tarjima qilingan va 1929-yilda Martin Secker tomonidan Birlashgan Qirollikda hamda Henry „Holt and Company" nashriyoti tomonidan Qoʻshma Shtatlarda nashr etilgan. 1926-yilda Hesse Josephine Baker va Sidney Bechet ishtirokidagi *Revue Nègre*ning shvedcha spektakllarida qatnashib, jazz musiqasi bilan ham tanishdi. Massachusetts universiteti Afro-Amerika tadqiqotlari professori Steven C. Tracyning yozishicha „Pabloning xarakterini... Bechetning raqsi ilhomlantirgan".

Asar gʻoyasi
------------

Kitob bosh qahramon Harri Haller ismli oʻrta yoshli odam tomonidan yozilgan va qoʻlyozma sifatida taqdim etilgan boʻlib, Harri uni tasodifiy tanishiga, uy bekasining jiyaniga qoldiradi. Jiyani oʻzining qisqa soʻzboshisini qoʻshib, soʻng qoʻlyozmani nashr ettiradi. Ushbu „kitob ichidagi kitob"ning „asl" nomi *Harri Haller esdaliklari (Faqat jinnilar uchun)*.

Asar boshida, qahramon oʻzining kundalik turmushi, oddiy odamlar dunyosiga, xususan, bemaʼni burjua jamiyatiga mos kelmasligi haqida oʻylaydi. Shahar boʻylab maqsadsiz kezib yurganida, u *magʻiyaviy teatr* reklamasi yozilgan plakat koʻtarib yurgan odamga duch keladi. Harri undan nimadir sotib olmoqchiligini aytganda xaltachasidan „Choʻl boʻrisi haqida traktat. Har kim uchun emas" nomli kichkina kitob beradi. Harri uni oʻqiyotganda toʻliq iqtibos keltirilgan ushbu risola unga oʻz ismi bilan murojaat qilib, oʻzini gʻayrioddiy tarzda tasvirlab beradi. Bu bir inson tanasida ikki hil ruh yashaydigan, ikki xil tabiatli inson haqida. Biri yuksak, yetuk bir insonning ruhi boʻlsa, ikkinchisi „hayvoniy" sifatlarga ega, hirsni ustun qoʻyadigan „choʻl, dasht boʻrisi"ga tegishli.

Manbalar
--------

1. ↑  Hesse, p. 7
2. ↑  Tracy, Steven*. Hot Music, Ragmentation, and the Bluing of American Literature*. University of Alabama Press, 2015. ISBN 978-0817358969.



|  |  |
| --- | --- |
| Romanlar | *Romanga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |