recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kalla (maʼnolari).

Leonardo da Vinchi tomonidan chizilgan
**Kalla**, bosh — odam gavdasining yuqori va hayvonlar gavdasining oldingi qismi; pastki jagʻning ostki cheti va koʻtariluvchi tarmogʻi, soʻrgʻichsimon oʻsiquchi, ensa suyagining koʻndalang joylashgan gʻadir-budir va tashqi doʻmbogʻi bilan boʻyin sohasida ajralgan. Kallada nerv sistemasining oliy boʻlimi, baʼzi sezuv aʼzolari, shuningdek, ovqat hazm qilish va nafas sistemasining oldingi boʻlimlari joylashgan. Odam va yuksak hayvonlar Kalla si kalla suyagidan iborat boʻlib, u miya va yuz qismlaridan tashkil topgan. Unda hayotiy muhim hamda murakkab (insonda tafakkur) vazifalarni bajaradigan bosh miya oʻrnashgan. Kallada muvozanat aʼzolari, endokrin bezlar (qarang Ichki sekretsiya) — gipofiz, epifiz, shuningdek, sezgi, hid biluv, koʻruv, eshituv aʼzolari, ovqat hazm qilish sistemasining boshlanish qismi — ogʻiz boʻshligʻi (soʻlak bezlari, chaynash apparati), yuqori nafas yoʻllari, burun boʻshligʻi, ovoz boylamlari va b. joylashgan. Bu aʼzolarning Kallada boʻlishi odamning tarixiy rivojlanishi bilan bogʻliq. Odamning bosh miyasi juda yaxshi taraqqiy etganligi, odam ikki oyoqda turib, gavdasini tik tutadigan boʻlganligi, qoʻl mehnat aʼzosiga aylanganligi bois Kalla oʻziga xos anatomik xususiyatlarni kasb etgan (qarangKilla suyagi).

Yana qarang
-----------

* Kalla suyagi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shortgorn qoramol zoti** (ing — kalta shoxli) — goʻsht va sutgoʻsht uchun boqiladigan zot. 18-asrda Buyuk Britaniyada chiqarilgan. Shortgorn qoramol zotiz.ning birinchi naslchilik kitobi 1822-yilda chop etilgan. Shortgorn qoramol zotiz. koʻpgina Yevropa mamlakatlarida, Shimoliy va Janubiy Amerika, Avstraliya, Yangi Zelandiyadatarqalgan. 19-asrda Rossiyaga keltirilgan. Goʻshti uchun boqiladigan mollarning tana tuzilishi ixcham, gavdasi keng, baland, boshi kichikroq, oyoqlari kalta va baquvvat, boʻyni kalta. Shortgorn qoramol zotiz.ning tusi, asosan, qizil, oq, qizilola, chavkar va boshqalar tuslilari ham uchraydi. Goʻsht yoʻnalishidagi sigirlar vazni 600–650 kg, buqalariniki 900–1000 kg, ayrimlariniki 1300 kg. Soʻyim chiqimi 65— 72%. Sigirlarning sutdorligi (buzoq emadigan sut miqdori) 1800–2000 kg. Sutgoʻsht yoʻnalishidagi sigirlarning sut sogʻimi 4000–4500 kg, yogʻliligi 3,7—3,9%. Shortgorn qoramol zotiz. Oʻzbekistonga sof holida keltirilmagan, lekin uni chatishtirish natijasida yaratilgan santagertruda qoramol zoti 1967-yilda olib kelinib, Jizzax viloyatining "Baxmal" xoʻjaligida naslchilik fermasi tashkil etilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nur Saidbek** (?—1467) — temuriylardan Ulugʻbek va Abu Said Mirzolarning nufuzli amirlaridan biri. Amir Temur, Shohrux va Ulugʻbekning amirlaridan boʻlgan Shohmalikning oʻgʻli, mashhur tarixchi, "Shayboniynoma" asari muallifi Muhammad Solihning otasi. Bilqut qabilasidan. Dastlab, N. S. Ulugʻbek xizmatida boʻlib, uning oʻli-midan soʻng (1449), boshqa chigʻatoy beklari qatori padarkush Abdullatifga, soʻngra temuriylarning yangi hukmdori Abu Saidga (1451—60 yillarda hukm-ronlik qilgan) boʻysunishdan bosh tortgan. N.S. Buxoroning Hyp qishlogʻi yaqinidagi togʻlarni maskan tutib, Samarqand va Buxoro atroflariga chop-qunlar qilib turgan. Uni murosaga keltirish uchun Abu Sayd bir necha marta oʻz vakillarini, jumladan Xoja Ahrorni yuborgan. Biroq N. S. ularga boʻysu-nishdan voz kechgach, Samarqand qoʻshinlari uni Nurdan quvib yuborgan. N. S. qisqa fursatdan soʻng Abu Sayd huzu-riga bosh egib kelgach, afv qilinib, tumanboshi etib tayinlangan. 1460-yil N. S. qoʻshini Xorazm orqali Xurosonga bostirib kirgan Husayn Boyqaroga qarshi yuborilgan. Biroq Sabzavor yoʻlida u Movarounnahrga qaytib, Shohruxiya yaqinida Abu Saidga qarshi isyon koʻtargan Muhammad Joʻgiy (Ulugʻbekning nabirasi) bilan qoʻshilgan. Mu-hammad Joʻgiy koʻchmanchilar yordamida Turkiston, Sayram, Toshkent va Shoh-ruxiyani egallab olgan edi. 1462-yil gacha N. S. uning xizmatida boʻlgan. Abu Sayd faqat Xoʻja Ahrorning yordamidagina Shoxruhiyani egallab (1462-yil 5 oktabr), isyonni bostirgan. Afv etilgan amir N. S. Xorazm hokimi (voliysi) etib tayinlangan. Husayn Boyqaro Dashti Qipchokdan Xorazmga bostirib kirganda N. S. viloyatni mudofaa etishda koʻp xatoliklarga yoʻl qoʻygan. Natijada taxtdan tushirilib, Hirotga chaqirtirilgan va qatl etilgan. Muhammad So-lihning soʻziga koʻra esa N. S. birmuncha payt Marvda yashagan va Husayn Boy-qaro farmoniga koʻra shu yerda qatl qilingan.

Adabiyot
--------

* Bartold V.V. Sochineniya, t. II (2), M. 1964; Axmedov B. A. Istoriko-geograficheskaya literatura Sredney Azii XIV—XVIII vv. Pismennie pamyatniki, T. 1985.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bizerta** — Tunis shim.dagi shahar. Bizerta viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 95 ming kishidan ziyod. Oʻrta dengizga kanal bilan tutashgan Bizerta koʻli sohilidagi yirik port, temir yoʻl stansiyasi. Mamlakatning savdo-sanoat markazi. B da dastlab finikiyaliklar, soʻngra qad. rimliklar, 698 yildan arablar, 1535 — 72 yillarda ispanlar hukmronlik qilgan. 1881 — 1956-yillarda Fransiya protektorata va 1963-yilgacha yirik harbiydengiz bazasi boʻlgan. Neftni qayta ishlash zavodi, rangli metallurgiya, sement, kemasozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Hunarmandchilik (gilam, toʻr toʻqish) rivojlangan. B. orqali chetga temir rudasi, qoʻrgʻoshin, sement, zaytun moyi va boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlari chiqariladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kallorkkad** (kāllorkkad) — Hindistonning Kerala shtatidagi Ernakulam tumanidagi qishloq.Aholining aksariyati fermerlar yoki kichik tadbirkor.

Manzili
-------

Kalloorkkad Kerala shtatining Muvattupuja talukida joylashgan,  Muvattupujadan 13 km ,  Todupujadan 12 km va Vajakulamdan 5 km uzoqlikda joylashgan. Kalloorkkad qishlog'i Ernakulam tumani chegarasida, Idukki tumaniga yaqin joylashgan. Iqtisodiyot qishloq xo'jaligiga tayanadi va asosiy ekinlari kauchuk va ananas hisoblanadi. Qishloq mahalliy avtobus transporti orqali Thodupuzha, Muvattupuja va Kothamangalam kabi shaharlar bilan yaxshi bog'langan va ba'zi KSRTC avtobuslari ham mavjud.

Aholisi
-------

2001-yil holatiga ko'ra,Kalloorkkad aholisi soni 12838 yetgan.

Hukumat
-------

Bu joy Idukki (Lok Sabha saylov okrugi) tarkibiga kiruvchi Muvattupuja parlament saylov okrugiga tegishli. 2004-yilgacha Muvattupuja (Lok Sabha saylov okrugi) tarkibiga kirganKalloorkadda yong'in bo'limi, politsiya bo'limi, davlat shifoxonasi, qishloq idorasi, ro'yxatga olish idorasi, g'aznachilik, veterinariya shifoxonasi, krishibxavan va maktab kabi davlat xizmatlaridan foydalanish mumkin.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „Revenue Portal". *village.kerala.gov.in*. Qaraldi: 6-yanvar 2023-yil.
2. ↑  „Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies" (PDF). *Kerala*.  Election Commission of India. 4-mart 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-oktabr 2008-yil.

**Destinations from Kallorkkad**|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|    **(Shahar nomini kiriting)**     |
|  |
|  |  |  |

Andoza:Municipalities of Kerala

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Björk** (toʻliq ismi — *Björk Guðmundsdóttir*; talaffuzi — *Byork Gudmundsdottir*, 1965-yil, 21-noyabr kuni Reykyavik, Islandiyada tugʻilgan) — islandiyalik qoʻshiqchi, musiqachi, bastakor va qoʻshiq matnlari muallifi, aktrisa, koʻpgina mukofotlarning sohibi. Uning qoʻshiqlarini turli xil janr va uslublarga kiritishadi, ular ichida: pop, trip-hop, alternativ rok, jazz, electronica, etnika va mumtoz musiqa.

Björk kinoda
------------

2000-yili Lars von Trierning „Qorongʻida raqsga tushuvchi" filmi chiqadi (inglizcha: *Dancer in the Dark*), u yerda Björk bosh rolni ijro etadi va „Selmasongs" nomli saundterkini yozadi. Film Kann kinofestivalida — „Oltin palma shoxi"ga sazovor boʻladi, Björkning oʻzi esa „Eng yaxshi aktrisa" sifatida festivalning sovgʻasini oladi.

Shaxsiy hayot
-------------

Björkning ikki farzandi bor — qiz Ísadóra (Isadora, 2002, otasi — Matthew Barney) va oʻgʻil Sindri (Sindri Eldon Þórsson, 1986, otasi — Þór Eldon, Sugarcubesning sobiq ishtirokchisi).

Björk koʻp martalab paparassilar ustidan shikoyat qilgan. 1996-yili u Tailand aeroportida oʻz oʻgʻliga nisbatan provokatsion harakatlar qilgan deb hisoblagan jurnalistga hujum qilgan. Oʻsha 1996-yilning oʻzidayoq Ricardo Lopez ismli ruhiy kasal amerikalik muhlisi Björk uchun bombaning tayyorlanish jarayonini suratga oladi va unga pochta orqali yuboradi. 20 soatlik videoning ohirida u kamera oldida oʻziga qarata oʻq uzadi. Björkning hayoti posilkani qoʻshiqchiga yuborilishdan oldin topa olgan politsiya reaksiyasi tufayli saqlanib qolinadi. Aynan shu voqea taʼsiri ostida Björk 1997-yili uning ijodida burilish yasagan „Homogenic" albomini yozadi..

Björk ismi
----------

„Björk" bu haqiqiy ism, sahna taxallusi yoki familiya emas. Islandlarning umuman familiyalari yoʻq. Islandiyada insonni uning ismi bilan (tugʻilgan paytida berilgan) qoʻshib otasining ismini (ayrim hollarda onasining) aytishadi. „Guðmundsdóttir" — bu „Guðmundsdóttirning qizi" degan maʼnoda.

„Björk" soʻzining oʻzi (*toʻgʻri talaffuzi „byork"*) island tilida „qayin" maʼnosini beradi.

Yakkahon diskografiyasi
-----------------------

### Studiyaviy albomlar

* Björk (1977)
* Debut (1993)
* Post (1995)
* Homogenic (1997)
* Vespertine (2001)
* Medúlla (2004)
* Volta (2007)
* Biophilia (2011)
* Vulnicura (2015)
* Utopia (2017)
* Fossora (2022)

### Saundtreklar

* Selmasongs (2000, „Qorongʻida raqsga tushuvchi" filmiga saundtrek)
* Drawing Restraint 9 (2005, saundtrek)

### Remikslar termalari

* Telegram (1997, remikslar albomi)
* Army of Mixes (2005)

#### Telegram

Bu remikslar albomi 1997-yili chiqarilgan Post albomidandir.

##### Taronalar roʻyxati

1. Possibly Maybe (LFO)
2. Hyper-Ballad (Brodsky Quartet)
3. Enjoy (Outcast)
4. My Spine (Evelyn Glannie)
5. I Miss You (Dobie)
6. Isobel (Deodato)
7. Youʼve Been Flirting Again
8. Cover Me (Dalinja)
9. Army Of Me (Graham Massey)
10. Headphones (Mika Vainid)

Havolalar
---------

* Rasmiy sahifasi (ingl.)




  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑  *arxiv nusxasi*, 2012-06-03da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2007-12-23
2. ↑  Video YouTubeda
**Association for Middle Level Education** (**Oʻrta darajadagi taʼlim assotsiatsiyasi** — *AMLE*) rasmiy nomi Milliy maktablar assotsiatsiyasi (**National Middle School Association** — *NMSA*) faqat oʻrta maktabning o;rta sinflariga bagʻishlangan xalqaro taʼlim assotsiatsiyasidir. Amerika Qoʻshma Shtatlari, Kanada va boshqa 46 mamlakatda 30000 dan ortiq aʼzolari boʻlgan AMLE maktab direktorlari, oʻqituvchilari, markaziy ofis xodimlari, professorlar, kollej talabalari, ota-onalar, jamoat rahbarlari va taʼlim boʻyicha maslahatchilarni ifodalaydi. Bundan tashqari, AMLE tarmogʻi Qoʻshma Shtatlar, Kanada, Yevropa va Avstraliyada mintaqaviy va mahalliy ehtiyojlarga provinsiya va mahalliy ehtiyojlarga xizmat qiluvchi 58 ta filialni oʻz ichiga oladi.

AMLE oʻqituvchilarni har bir oʻquvchiga yordam berish va yuksak maktablar yaratish uchun professional rivojlanish, akademik jurnallar, kitoblar, izlanishlar va boshqa maʼlumotlar bilan taʼminlaydi. 2022-yil Avgust holatiga koʻra tashkilotning bosh direktori Stephanie Simpson.

Adabiyotlar
-----------

* Middle School Journal
* AMLE Magazine
* Research in Middle Level Education Online (RMLE Online)
* Research Summaries Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-12-31).

Manbalar
--------

1. ↑  „AMLE - Association for Middle Level Education". 15-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-may 2012-yil.
2. ↑  
„AMLE Website".

Havolalar
---------

* AMLE Website
* AMLE Online Store
* AMLE Annual Conference & Exhibit
* AMLE On-site Professional Learning
* AMLE School Improvement Assessment
**Tosh koʻprik** (estoncha: *Kivisild*) — Estoniyaning Tartu shahridagi Emayigi daryosi boʻylab saqlanib qolmagan tosh koʻprik. Liflyandiyadagi birinchi tosh koʻprik, erta klassik davrning muhim meʼmoriy asari.

Tarixi
------

Tosh koʻprik 1775-yilda general-gubernator Yuriy Yuryevich Broun tashabbusi bilan Tartudagi katta yongʻindan keyin qurilgan. Loyiha mualliflari — Iogann Zaklovski va I. Ts. Zigfriden. Koʻprik uchun toshlar ogʻir mehnat uchun Estoniyaga haydalgan Pugachev qoʻzgʻoloni ishtirokchilari tomonidan tarashlangan. Qurilish 1779-yilda boshlangan va 1784-yilda yakunlangan. Koʻprik 1784-yil 16-sentyabrdaishga tushurilgan.

Koʻprikning markaziy qismi antik davrni eslatuvchi zafar arkalari bilan bezatilgan. Koʻprik Tartu markaziy maydonidagi tarixiy ansambl tarkibining asosiy elementlaridan biri boʻlgan. Koʻprik maydonning uzunlamasına oʻqida joylashgan boʻlib, unga oʻziga xos tantanali kirish vazifasini oʻtagan.

1941-yil 9-iyulda chekinayotgan rus qoʻshinlari tomonidan koʻprik portlatilgan. Bugungi kunda uning oʻrnida yana bir koʻprik — Kaarsild turibdi.

Hozirda Tosh koʻprikni qayta tiklash rejalari mavjud.

Galereya
--------

* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. 1 2  „Kivisild" (et). *Tartu linn*. Qaraldi: 3-dekabr 2020-yil.
2. ↑  Раам В. В.*. Архитектурные памятники Эстонии*. Искусство. Ленинградское отделение, 1974 — 224 bet.
3. ↑  Вахтре Л.*. История эстонской культуры: краткий обзор*. Институт Я. Тыниссона, 1994 — 95 bet.
4. ↑  Пуллат Р. Н. Тарвел Э. В.*. История города Тарту*. Таллин: Ээсти раамат, 1980 — 54 bet.
5. ↑  Раам В. В.*. Архитектурные памятники Эстонии*. Искусство. Ленинградское отделение, 1974 — 224 bet.
6. ↑  Милютина Т. П.*. Люди моей жизни*. Тарту: Крипта, 1997 — 267 bet.
7. ↑  „Hüvasti, Kivisild! Igaveseks?" (et). *Tartu Postimees* (16-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 3-dekabr 2020-yil.
8. ↑  The Kivisild stone bridge will rise again.
**Kalliroya** — Argos siklidagi yunon mifologiyasining qahramoni, Axeloyning qizi va Alkmeonning rafiqasi. U, Garmoniya marjonlarini olishni xohlagani uchun, erining oʻlimiga beixtiyor sababchi boʻldi.

Mifologiyada
------------

Kalliroya, daryo xudosi Axeloyning qizi edi. Uning otasi, onasini oʻldirgan Argos qahramoni, Alkmeonni nopoklikdan tozalagandan keyin uning xotini boʻldi. Er-xotin Aheloy daryosi boʻyida yangi paydo boʻlgan orolga joylashdilar (faqat u yerda Alkmeon xotirjamlikka erishdi). Biroq, keyinchalik, Kalliroya oʻzidan oldingi Alfesibeyaga tegishli boʻlgan qimmatbaho Garmoniya marjonini va peplosni qoʻlga kiritishni xohladi; u „bu sovgʻalarni olmasa, u bilan yashamasligini" maʼlum qildi. Alkmeon oʻzining sobiq qaynotasi Fegeydan (Psofida qiroli) ayyorlik bilan marjon va peplosni tortib oldi va uyiga qaytayotganda uning oʻgʻillari tomonidan oʻldirildi. Keyin Kalliroya Zevsdan, uning oʻgʻillari Akarnan va Amfoter qasos ola bilishlari uchun tezroq katta boʻlishlarini soʻradi. Zevs bu iltimosni bajardi: bolalar bir kechada katta boʻlib, otalarining qotillarini jazoladilar.

Xotira
------

Yevripid Kalliroya haqidagi hikoyani oʻzining [5] Alkmeon Psofidada tragediyasi syujetining asosiga aylantirgan, taxminlarga koʻra miloddan avvalgi 438 yilda sahnalashtirilgan. (uning matni keyinchalik yoʻqolgan). Miloddan avvalgi V-IV asrlarda tangalarda Kalliroya tasviri chiqqan.
**Amonemipet** (dr. Misr. *Jmn-m-jp.t* — „Karnaklik Amon") — qadimgi Misr mifologiyasidagi xudo, XVIII suloladan Min-Amun va Min-Kamutef sifatida sigʻinishgan.

Xudoning tasvirlari va funksiyalari
-----------------------------------

Amonemipetning „Kamutefning oʻgʻli" unvoni bu xudo ilohiy dalalarni himoya qilganligi va qishloq xoʻjaligi ekinlarining oʻsishiga hissa qoʻshganligidan dalolat beradi. Bu xudoning borligi Misr yerlarining unumdorligini kafolatlagan. U qishloq xoʻjaligida oʻziga xos yordamchi boʻlib xizmat qilgan. XXI sulolaning boshidan u Nilning sharqdan gʻarbiy tomoniga suzib yurgan Amonemipetning muqaddas qayigʻida tasvirlangan.

Amonemipet taxtda oʻtirgan holda tasvirlangan. U tor kiyimda edi, undan faqat xudoning boshi koʻrinib turardi. Har oʻn yillikning boshida uning haykali Luksordagi ibodatxonadan Medinet Habu -Abudagi ibodatxonaga olib kelingan. Keyin ular unga oʻsimlik oziq-ovqat „murabbo", birinchi navbatda lotus, soʻngra Yuqori va Quyi Misr ramzi boʻlgan papirus shaklida qurbonlik qilishdi.

Yana qarang
-----------

1. Min-Amun
2. Min-Kamutef
3. Medinet Habu

Manbalar
--------

1. ↑  Vgl. Catherine Graindorge: *Vom weißen Stier des Min zu Amenemope. Metamorphosen eines Ritus.* In: Carola Metzner-Nebelsick: *Rituale in der Vorgeschichte, Antike und Gegenwart. Studien zur Vorderasiatischen, Prähistorischen und Klassischen Archäologie, Ägyptologie, Alten Geschichte, Theologie und Religionswissenschaft. Interdisziplinäre Tagung vom 1.-2. Februar 2002 an der Freien Universität Berlin.* Leidorf, Rahden 2003, S. 41-42.

Adabiyotlar
-----------

* Christian Leitz ua: *Lexikon der ägyptischen Götter va Götterbezeichnungen*. bd. 1:3 — y. Peeters, Leuven, 2002-yil. — S. 312-313. — ISBN 2-87723-644-7.
* Carola Metzner-Nebelsick: *Ritual in der Vorgeschichte, Antike und Gegenwart.* *Studien zur Vorderasiatischen, Prähistorischen va Klassischen Archaeologie, Ägyptologiya, Alten Geschichte, Theologie und Religionswissenschaft.* *Interdisziplinäre Tagung vom 1.-2.* *2002-yil fevral, Berlin Freien Universität.* Leidorf, Rahden, 2003-yil. — ISBN 3-89646-434-5.

Havolalar
---------

* Amenemopening koʻrsatmasi)
**Changa** (changava, kenga, kengava, kyanga) — Nigeriya, Niger va Beninda yashovchi xalq.

Aholisi: 30 000 dan ortiq kishi. Turli Changa guruhlari Kebbi (kabava) davlatining Zarma va Hausa xalqlari bilan chambarchas bogʻliq. Changalar Xausa, Busa, Fulbe, Zarma, Dendi xalqlari bilan aralashib oʻrnashgan.

Ijtimoiy tuzilma
----------------

Ijtimoiy tashkilotning asosini koʻp bolali oilalardan tashkil topgan jamoalar tashkil etadi. Jamiyat boshligʻi kyanga boʻlib, uning qarorlari oqsoqollar roziligi bilan qabul qilinadi. Baʼzi jamoalarda kuch anʼanaviy ravishda busning qoʻlida boʻladi.

Anʼanaviy iqtisodiy faoliyat
----------------------------

Changaning asosiy kasbi — qishloq xoʻjaligi. Changa qishloq xoʻjaligini koʻchirish bilan shugʻullanadi, savdo ham rivojlangan (Bromley 1988: 502).

Dini
----

Hozirgi vaqtda Chang aholisining aksariyati sunniy musulmonlardir, anʼanaviy eʼtiqodlar 2-Jahon urushigacha keng tarqalgan edi (Ismagilova 1963).

Til xususiyati
--------------

Changa tili Niger-Kordofaniya makro oilasining mande tillarining sharqiy tarmogʻiga kiradi va janga va busa tillari bilan chambarchas bogʻliq. Changa tili yozma shaklga ega emas. Aholining lingvistik tarkibi xilma-xildir: Changa xalqining bir qismi oʻz tilini yoʻqotib, zarma, keyin esa hausa tiliga oʻtdi. Shuningdek, Changaning bir qismi faqat Dandy bilan gaplashadi (Bromley 1988: 450).

Manbalar
--------

1. ↑  Bromley 1988: 450
2. ↑  Tishkov 2000: 614
3. ↑  Bromley 1988 : 502

Adabiyotlar
-----------

* Vydrin V.F. Changa // Dunyo xalqlari / Bob. ed. Bromley Yu.V.; tahrir hay’ati: Artyunov S. A. Bruk S. I. Jdanko T. A. — M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1988. — B. 450.
* Dobronravin N. A. Popov V. A. Changa // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. Tishkov V. A. — M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999. — S. 598.
* Ismagilova R.N. Nigeriya xalqlari. — M.: Nauka, 1963 — S. 260.
* Sledzevskiy I.V. Shimoliy Nigeriyaning Xausan amirliklari. Iqtisodiyot va ijtimoiy-siyosiy tizim. — M.: Nauka, 1965 — S. 120.
* Kurpatov S. K. Changa / Ch. ed. Tishkov V.A. ; Tahririyat kengashi: Artemova O. Yu. Artyunov S. A. Kojanskiy A. N. // Dunyo xalqlari va dinlari. — M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 2000. — S. 614.
* Jeyms S. Olson. Afrika xalqlari: Etno-tarixiy lugʻat // Westport, CT.: Greenwood Press, 1996.

Havolalar
---------
Fayl:Astatik rostlagich sxemasi.jpg**Astatik rostlagich sxemasi:**   
 **Kj**—kirish quvuri;  
 **K2**—chiqish quvuri;  
 **SZ**—suyuqlik zulfini;  
 **ED**—elektr dvigatel;  
 **1,2,3**—rele qisqichlari
**Astatik rostlagich** — rostlash tizimiga tashqi omil taʼsir qilganda ham rostlanuvchi miqdor qiymatini bir meʼyorda tutib turadigan avtomatik qurilma. Buning uchun rostlash sxemasiga integrallovchi zveno kiritiladi. Masalan, suv sathini astatik rostlash qurilmasida suv qancha sarf boʻlishidan qatʼi nazar, rostlanuvchi miqdor (suv sathi) faqat maʼlum qiymatdagina barqaror holatga keladi; bu holat rele oʻrta kontaktining neytral vaziyatiga mos keladi. Astatik rostlagich quyidagicha ishlaqdi: suv sarfi oshganda qalqovuch pastga tushib, yuqori kontaktni ulaydi, elektr dvigatel ishlay boshlaydi, zulfin ochiladi, suv kela boshlaydi. Suv sarfi kamayganda qalqovuch koʻtariladi va pastki kontaktni ulaydielektr dvigatel ishlab, zulfinni berkitadi, suv kelishi toʻxtaydi. Bu Astatik rostlagichni boshqa suyuqliklarga ham qoʻllash mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-11-28).


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eskikadi** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi
------

XVI asr manbalarida aholi punkti qayd etilmagan. 1642-yilgi avariz daftariga koʻra, qishloqda jami 11 ta musulmon oilasi mavjud edi, ulardan 7 tasi oddiy, 3 tasi ozod va 1 tasi diniy amaldor boʻlgan. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra (faqat erkak aholi hisoblangan) 21 xonadonda 63 nafar erkak aholi yashagan. Turkiya Respublikasining tashkil topishi bilan Kelkit tumanidagi qishloq sifatida davom etib kelgan.

Joylashuvi
----------

Gumushhanegacha 84 km, Kelkit tumanigacha 8 km uzoqlikda.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 80 |
| 2019 | 82 |
| 2018 | 189 |
| 2017 yil | 8 |
| 2016 yil | 12 |
| 2015 yil | 31 |
| 2014 yil | 57 |
| 2013 yil | 125 |
| 2012 yil | 126 |
| 2011 yil | 122 |
| 2010 yil | 127 |
| 2009 yil | 134 |
| 2008 yil | 157 |
| 2007 yil | 120 |
| 2000 | 214 |
| 1990 yil | 215 |
| 1985 yil | 273 |
|

Manba
-----
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Quvayt (maʼnolari).

**Kuvayt**, **Al-Kuvayt** — Kuvaytning poytaxti. Fors qoʻltigʻidagi Kuvayt buxtasining janubiy sohilida. Aholisi 1 million kishi (1998). Iqlimi quruq tropik iqlim, oʻrtacha temperatura yanvarda 11°, iyulda 34°, yillik yogʻin 1000 mm dan ziyod. K. 18-asr boshidan qurila boshlagan. 1756-yildan Saboh amirligining poytaxti. 1871-yilda K.ni turklar, 1899-yilda inglizlar bosib olgan. 1961-yildan mustaqil mamlakat poytaxti.

Mamlakatning savdo-moliya va taqsimot markazi. K. — yirik dengiz porti (mamlakat importining 70% K. orqali oʻtadi). Avtomobil yoʻllari tuguni. Savdo firmalari, hukumat banklari, asosan, Al-Quvayt Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Tayyor qismlardan avtomobil yigʻish, sovitkich, televizorlar ishlab chiqarish, oziq-ovqat, sement, neft kimyosi, kema remonti korxonalari, dengiz suvini chuchuklantirib beruvchi zavod, issiqlik elektr stansiyasi mavjud. Baliq ovlanadi, marvarid olinadi. Milliy universitet (1966), ilmiy tadqiqot institutlari (neft geologiyasi boʻyicha), markaziy kutubxona (1936), etnografiya va arxeologiya muzeylari va boshqa bor. 6-asrda qurilgan qad. ibodatxona qoldiqlari saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Osiyo poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Abu-Dabi **·**  Amman **·**  Anqara **·**  Ostona **·**  Ashxobod **·**  Bagʻdod **·**  Boku **·**  Bandar-Seri-Begavan **·**  Bangkok **·**  Bayrut **·**  Bishkek **·**  Ventyan **·**  Dakka **·**  Damashq **·**  Dili **·**  Doʻha **·**  Dushanbe **·**  Jakarta **·**  Yerevan **·**  Quddus **·**  Islomobod **·**  Qobul **·**  Katmandu **·**  Kuala Lumpur **·**  Male **·**  Manama **·**  Manila **·**  Maskat **·**  Moskva **·**  Neypido **·**  Nikosiya **·**  Nyu-Dehli **·**  Pekin **·**  Pnompen **·**  Putrajaya **·**  Pxenyan **·**  Sano **·**  Seul **·**  Singapur **·**  Toshkent **·**  Tbilisi **·**  Thimphu **·**  Tehron **·**  Tokio **·**  Ulan-Bator **·**  Xanoy **·**  Shri-Jayavardenepura-Kotte **·**  Al-Quvayt **·**  Ar-RiyodMustaqilligi tan olinmagan mamlakatlar:
Ramalla **·**  Stepanakert **·**  Suxumi **·**  Taypey **·**  Sxinvali |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb119681996 (maʼlumot)
* GND: 4033875-7
* LCCN: n81102869
* MusicBrainz: 06141a32-eef4-462a-8c6b-52a11cc3241f
* NARA: 10037726
* NKC: ge624547
* SUDOC: 027694658
* VIAF: 127853965
* en:WorldCat Identities: lccn-n81102869

 |
**Joʻyi arziz** (fors. — qoʻrgʻoshin ariq) — Afrosiyoʻbni suv bilan taʼmin etgan qadimgi kanal. taxminan 8-asr oxiri — 9-asr boshlarida qurilgan. Joʻyi arziz pishiq gishtdan qurilib, ichki qismi qalay bilan qoplanganligi uchun tarixiy manbalarda „Joʻyi arziz" nomi bilan tilga olinadi. Joʻyi arziz krldikdarini 1946 yilda arxeolog A. I. Terenojkin Samarkand dehqon bozorining roʻparasidan topgan. Joʻyi arziz kattaligi 59×40×9 sm, 42×42×9 sm, 28×49×9 sm, 36×49×9 sm lik pishiq gʻisht bilan kul aralash ohak qorishmasidan qurilgan. Samarqandni suv bilan taʼmin etishda muhim inshoot boʻlgan Joʻyi arzizni muhofaza qilishga alohida ahamiyat berilgan. Is-taxriyning (10-asr) yozishicha, bu inshootga yil davomida qarab turish otashparastlar zimmasiga yuklangan. Bu xizmatlari uchun ular jon soligʻidan ozod etilgan. Joʻyi arziz 1220-yil moʻgʻullar tomonidan vayron qilingach, Afrosiyob suvsiz qolib, harobaga aylangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Til belgisi** — predmet, xossa va munosabatni ifodalovchi moddiyideal qosila; ikki jihat —ifoda va mazmun jihatiga ega birlik. Til belgisi majmui belgili tizim — tilni tashkil kiladi. Til belgisining ifoda (tashqi, moddiy, ifodalovchi) va mazmun (ichki, maʼno, ifodalanuvchi) jihatlari dialektik munosabatda boʻlib, asimmetriya krnuni doirasida amal qiladi. Til belgisi deganda, soʻzni emas, balki gapni tushunmoq kerak. Chunki gapgina nisbatan tugal fikrni ifodalaydi. Shunga asoslanib, gapni toʻliq belgi, soʻzni esa notulik, (yarim belgi) deyish mumkin. Tilning toʻliq belgisi (ran) ham, notoʻliq belgisi (soʻz) ham boshqa belgilardan (mas. yoʻl harakati belgilaridan) deyarli farq qilmaydi, biroq til semantik tizim sifatida boshqa belgilardan ifoda jixatiga koʻra ham, mazmun jihatiga koʻra ham tubdan farq qiladi. Uzining koʻp maʼnoliligi bilan ajralib turuvchi notoʻliq belgi — soʻzlarning cheklangan miqdoridan bir maʼnoli toʻliq belgi (ran) — fikrlarning cheklanmagan miqsori hosil qilinadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
|  |  |
| --- | --- |
|  Birlashtiruvchi mexanizm (taxminan 1950-yil)) |  Plastik tayanchli biriktiruvchi mexanizm |

**Tikmajild uchun mexanizm,** shuningdek, **tikmajild lentalari** (nemischa:) — alohida hujjatlarni qoʻshimcha teshiklar bilan kartonli yoki plastmassa taglik yordamida biriktirish uchun metall vositadan foydalaniladi. Shu tarzda biriktirilgan hujjatlar alohida yoki fayl papkalarida saqlanishi mumkin.

Sanoat namunasi 1938-yil 8-iyulda Frankfurt-Mayn shahrida istiqomat qiluvchi Georg Genrix Laufer tomonidan 1440592 raqami ostida roʻyxatga olingan. 1941-yilning 15-oktabrda Dulli Bürotechnik. sanoat namunasiga huquqni qoʻlga kiritdi. Natijada, koʻp yillar davomida lentalar „Dulli" deb nomlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Patentblatt: Bekanntmachungen aufgrund des Patentgesetzes und des Gebrauchsmustergesetzes. Hrsg. vom Reichspatentamt. 62. Jg. Nr. 29, Berlin, 21. Juli 1938, S. 726
2. ↑  „SZ-Online: 4. Januar 2010 «Kein Schnulli: Die Stadt wirbt mit Dulli»" (deadlink). 28-yanvar 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-fevral 2016-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-01-28).

Yana qarang
-----------

* Tikmajild
* Papka registratori
* Teshik teshuvchi

Havolalar
---------

* Chemnitz shahri: Chop etish uchun maʼlumot(olm.) )
"FONON" ILMIY ISHLAB CHIQARISH BIRLASHMASI - zargarlik sanoati korxonasi. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi qoshida faoliyat koʻrsatadi. Oltin va kumushdan yasalgan zargarlik buyumlari, qimmatbaho uyroʻzgʻor idishlari, Oʻzbekiston Respublikasining orden va medallari, qimmatbaho tangalari va optik hamda lazer kristallari ishlab chiqaradi. Tarkibida 1sonli zavod (Toshkent zargarlik zavodi), 3sonli zavod, 4sonli zavod va qoʻshma korxonalar ("Kumush", "Uzbek Jewellery") hamda ilmiy markaz bor. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1991-yil 6-maydagi qarori asosida Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida akademik M. X. Ashurov rahbarligida lab.da olib borilgan ilmiy izlanishlarni ishlab chiqarishga joriy etish asosida tashkil etilgan. 1992-yildan muntazam ish faoliyatini boshlagan birlashma Oʻzbekistonda zargarlik sanoatini rivojlantirishda salmoqli oʻringa ega. Birlashmaning Ilmiy markazida xalqaro fantlar hisobiga muhim yoʻnalishlarda ilmiy izlanishlar olib boriladi. Hozirgi ishlab chiqarilayotgan asosiy mahsulotlari chet ellarga eksport kilinadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoʻlqop valabi** (lotincha: *Notamacropus irma* yoki *Macropus irma*) — kengurular oilasiga mansub hisoblangan marsupiallar turlaridan sanaladigan hayvondir.

Gʻarbiy Avstraliya shtatida yashaydigan Avstraliya uchun endemikdir. Ochiq oʻrmonlarda, butazorlarda, togʻlarda, ochiq tekisliklarda va past butazorlarda koʻpincha uchrab turadi. Bu valabilar yaylovlar va zich oʻsadigan oʻrmonlardan qochadi.

Tana uzunligi 120 sm, dumi 54-97 sm, vazni esa 7-9 kg ni tshakil etadi. Moʻynali kiyimlarning rangi och kulrangdan oʻrta kulranggacha, oʻtkir oq yuzli chiziqli, quloqlari tashqi tomondan qora va ichi oq, yuqori va pastki oyoq-qoʻllari qora rangda boʻladi. Uzun qora dumi bor. Boshi past va quyruq choʻzilgan holda tez harakat qiladi.

Qoʻlqopli valabilar krepuskulyar va tungi hayvonlardandir, chunki eng katta faollik harakatini erta tongda va kech kechqurun kuzatishingiz mumkin boʻladi. Kunning issiq vaqtida ular yolgʻiz yoki juft boʻlib butalar soyasida yoki kichik chakalakzorlarda dam olib yotishadi. Ehtimol, ichmasdan ham ish qilishlari ham mumkin. Ular asosan oʻt bilan oziqlanadilar, dietada eng keng tarqalgan uchta oʻsimlik *Carpobrotus edulis*, *Cynodon dactylon*, *Nuytsia floribunda kabi oʻsimliklar bilan ham oziqlanadi*.

Koʻpayish davri aniq belgilanmagan, ammo bolalar aprel-may oylarida tugʻiladi va oktyabr yoki noyabr oylarida sumkadan koʻrinadi yaʼni qorinchasidagi haltachasidan koʻrinib chiqa boshlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Jackson S. M.*. Taxonomy of Australian Mammals*, 2015 — 158 bet.
2. ↑  „Names List for MACROPODIDAE, Australian Faunal Directory" (inglizcha). 2-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
3. ↑  „*Macropus irma*" (inglizcha). 29-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-aprel 2021-yil.
**Protsessual huquq** (OʻzRda) -huquq tizimi normalarining bir kismi; sudda ishlarini yuritish jarayonida, shuningdek, surishtiruv va dastlabki tergovda ishtirokchilar va boshqa manfaatdor shaxslarning FPK, XPK, JPK va MJKda nazarda tutilgan huquklari. Protsessual huquq Oʻzbekiston Respubli-kasining Konstitutsiyasida belgilangan shaxsiy huquq va erkinliklarni zaruratsiz va asossiz cheklanmasligiga xizmat qiladi. Protsessual huquqlar demokratik harakterda boʻlib, daʼvo va nizolar-ni, xuquqbuzarlik, shu jumladan, jinoyat ishlarini tez va toʻgʻri tekshirish, ularni asosli, qonuniy va odilona hal qilishni kafolatlaydi. Protsessual huquq yuridik shaxslarga ham oʻz manfaatlarini himoyalash vositasi sifatida beriladi.

Jinoyat ishlari boʻyicha gumon ostidagi shaxs va ayblanuvchiga tegishli Protsessual huquqlarning eng muhimi himoyalanish va himoyachining yordamidan foydalanish huquqidir. Keng maʼnoda Protsessual huquq fuqarolik, xoʻjalik, maʼmuriy va jinoyat ishlarini hal etish tartibidan iborat.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Samoydin Qosimovich Xusanov** (oʻzbekcha: *Samoydin Kosimovich Husenov*; 1946-yilda Buxoroda tugʻilgan) — davlat arbobi, Buxoro viloyati hokimi (1996-yil — 2011-yil dekabr).

Biografiyasi
------------

Toshkent politexnika institutini tamomlagan. 1963-yilda Buxoro ipak oʻrash kombinatida mutaxassis boʻlgan. 1971-yilda partiya organlarida ishlay boshlagan. 1986-yildan Buxoro viloyati ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, reja komissiyasi raisi lavozimlarida ishlagan. 1992-yilda Buxoro viloyati hokimi oʻrinbosari, iqtisodiyot va statistika bosh boshqarmasi boshligʻi boʻlgan. 1994-yilda Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining oʻrinbosari boʻlgan. 1996-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov farmoyishi bilan Buxoro viloyati hokimi lavozimiga tayinlangan. 1997-yil Oliy Majlis 2-chaqiriq deputati boʻlgan. 1999-yilda Oliy Majlisning 2-chaqiriq deputati etib tayinlangan. 2005-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati deputati etib saylangan.

Mukofotlari
-----------

"Mehnat shuhrati" ordeni

Samoydin Qosimovich ikki marta „Oʻzbekiston Qahramoni" mukofotiga nomzod boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Лица власти. Несколько слов о долговечном хокиме Бухарской области Хусенове". *centrasia.org*. Qaraldi: 18-aprel 2021-yil.
2. ↑  „ХУСЕНОВ Самойддин Касимович | TsentrAziya". *centrasia.org*. Qaraldi: 18-aprel 2021-yil.
**Maʼdan Odinamuhammad Avazmuhammad oʻgʻli** (1762, hozirgi Tojikiston Asht tumani — 1838) — shoir. Kamina taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. Sheʼriyatdagi shuhrati butun Qoʻqon xonligiga tarqalgan. Madalixon taklif qilganda, shoir saroyga borishdan bosh tortadi. Maʼdan sheʼrlaridan devon tuzgan, bir qancha sheʼrlari qoʻlyozma va toshbosma bayozlarda uchraydi. Asarlarining aksariyati gʻazal va muhammas janrlarida yaratilgan. Sheʼrlarida inson erki, muhabbat ulugʻlangan. "Jonim" radifli muhammasida mavjud muhitdan noroziligi, "Koʻrgazgil menga" radifli gʻazalida alamli, jafokash dunyodan toʻyganligi, "gʻam tugʻyonida" gʻarq boʻlayotganligi ifodalanadi. Shoirning "Pongʻoz" muhammasi Maxmurning "Hapalak" sheʼriga hamohang qilib yozilgan.

Ad.h Qayumov A. Qoʻqon adabiy muhiti, T. 1961; Abdullayev V. Oʻzbek adabiyoti tarixi, 2-kitob, T. 1964.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kinodramaturgiya** (kino... va dramaturgiya) — adabiyotning ekranda koʻrsatish uchun moʻljallangan alohida turi. K. asari — kinossenariy filmning adabiy va gʻoyaviy-badiiy asosini tashkil etadi. Kinodramaturglar badiiy proza va dramadan foydalanilgan holda hayot voqealarini tasvirlashda kino imkoniyatlarini hisobga olib, asarni ekranga moslashtirib yozadilar. K. oʻz xususiyatiga koʻra, adabiy hamda kinematografik shaklga ega: mustaqil badiiy qiymatga ega, kinematografik asar sifatida yaratilajak filmning mazmunini va qurilishini ifoda etadi. K.ning shakllanish davri murakkab jarayon boʻlib, u asar yozishdan boshlanib, montaj stolida tugaydi. Ovozli kino yuzaga kelgach, inson harakterini ochib berishdagi asosiy vositalardan — dialog muhim rol oʻynadi. Kino sanʼati imkoniyatlarining kengayishi K.dan hayotni yanada chuqurroq oʻrganishni, uni yanada murakkab va rangbarang tasvirlashni taqozo etadi. Kino taraqqiyotining boshlangʻich bosqichida K. janrlari (sarguzasht, komediya, melodrama va boshqalar) maʼlum darajada chegaralangan boʻlib, zamonaviy mavzu kam yoritilgan. Hozir esa K. asarlari xohlagan janrda yozilib, koʻplab filmlar yaratilmokda.

Oʻzbek K.si proza koʻlamini, drama oʻtkirligini, poeziya jozibasini, tasviriy sanʼat yorqinligini, musiqa ravonligini oʻzida mujassamlashtirdi. Hozirgi kunda tarix, tarixiy shaxslar hayoti, milliy qadriyatlar aks etgan yoki yosh avlodda Vataniga, xalqiga, ota-onasiga mehr-muhabbat tuygʻusini uygʻotadigan K. dolzarb mavzu boʻlib, shu asosda filmlar ishlanmoqsa ("Buyuk Amir Temur", "Parimoma" va boshqalar). S. Abdulla, I. Sulton, A. Krdiriy, M. Shayxzoda, Oybek, S. Ahmad, U.Nazarov, F. Musajonov, O. Agishev kabi yozuvchilarning asarlari oʻzbek kinosining rivojida salmoqli oʻrin tutadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elektrofotografiya** — yorugʻlik sezgir elektrofotografik materiallar (EFM) da, yaʼni yorugʻlik taʼsirida elektr oʻtkazuvchanligini oʻzgartiradigan fotoyarimoʻtkazgich (FYAOʻ) qatlam (oʻtkazgich asosiga surkaladigan) da fotografik tasvir hosil qilish jarayoni. Tasvir hosil qilishdan oldin FYAOʻ qatlamnni ionlar bilan zaryadlab, uning sezgirligi oshiriladi. Keyin EFM ekspozitsiyalanadi (maʼlum muddat yoritiladi), natijada FYAOʻ ning yoritilgan joylaridan asosga zaryadning bir qismi "oqib" oʻtadi, yoritilganlik qanchalik yuqori boʻlsa, zaryad shunchalik koʻp oqib oʻtadi. Natijada FYAOʻ sirtida obʼyektning berk fotografik tasviri (BFT) hosil boʻladi. Soʻngra BFT koʻrinadigan tasvirga aylantiriladi (vizuallashtiriladi).

BFT ni vizuallashtirishning bir necha usuli bor. Vizuallashtirish uchun quruq kukundan foydalaniladi (kserografiya). Zaryad ishorasini va kukun rangini oʻzgartirib, ham pozitiv, ham negativ oqqora yoki rangli tasvir hosil qilish mumkin. EFM sifatida fotoelementlardan ham foydalaniladi. E.ni matn va grafik materiallarni kam nusxada koʻpaytirishda — reprografiyatsa keng qoʻllash mumkin. E.dan texnikaning koʻp sohalarida, mas, rentgenografiya, elektronografiya, neytronografiya, spektroskopiya va boshqalarda foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kinokonsert** (kino... va konsert)— alohida konsert nomerlaridan iborat film; kinematografiya turi. Ovozli kinoning dastlabki yillarida yuzaga keldi. Gʻarb mamlakatlarida filmrevyular mashhur. Taniqli sanʼatkorlar ijodi bilan eng oʻzoq, chekka shaharlar aholisini tanishtirish, mashhur ijrochilar ijodini abadiylashtirish, yoshlarni estetik ruhda tarbiyalashda K. ning muhim ahamiyati bor. K. barcha kinostudiyalarda muntazam ravishda ishlab chiqariladi. Oʻzbekistonda "Frontdagi doʻstlarga", "Besh respublika konserti", "Shashmaqom" hamda alohida xonanda va raqqosalar ijodiga bagʻishlangan koʻplab K.lar ishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ish kuchi**, mehnat qilish qobiliyati — insondagi tirikchilik neʼmatlari i.ch.da foydalaniladi gan jismoniy va maʼnaviy qobiliyatlar majmui. Muayyan ijtimoiy-iqti-sodiy sharoitlarda I.k. tovarta aylanadi. I.k. tovarga aylanishi va mehnat bozorida oldi-sotdi qilinishi uchun I.k. egasi, eng avvalo, xuquqiy jihatdan mustaqil shaxs boʻlishi va oʻz I.k. ni erkin tasarruf etish imkoniyatiga ega boʻlishi lozim. Bozor iktisodiyoti sharoitida kasb tayyorgarligi va mala-ka darajasiga qarab muayyan narxlar (ish haqi)da I.k. mehnat bozorida erkin sotiladi va sotib olinadi (qarang Yollanma mehnat, Mehnat). I.k. barcha jamiyatlarda ijtimoiy i.ch. jarayonining asosiy sharti, faol unsuridir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Ishkashim**, Shikasim, Saka-sem (mahalliy aholi talaffuzida Shikoshum) — Togʻli Badaxshondagi tarixiy tuman va shahar. Panj daryosining yuqori oqimida joilashgan. "Saka" va "sama" soʻzlari hind-oriy tillarida "Saklar mamlakati" maʼno-sini bildiradi. 10-asrda I. Vohon hokimligining markaziy shahri boʻlgan. 14-asrda Marko Polo Skasem, yaʼni I. deb ataluvchi katta viloyat haqida soʻzlab, uning aholisining tili boshqalardan farq qilishini qayd etgan. Darhaqiqat I. va Vohon tili qoʻshni viloyatlar tillaridan hozirgacha ajralib turadi. Qadimda I. Vohon zardushtiylarining diniy markazi rolini oʻtagan. I. atrofidan mil. av. 8—6-asrlarga oid mozorqoʻrgʻon topilgan. Undagi dafn udumi zardushtiylikning mahalliy koʻrinishi talablariga koʻra, amalga oshirilgan, uning tarkibiga qad. pomirliklarning togʻ echkisiga sigʻinishi amallari ham kirgan. Ilk oʻrta as-rlarda vohonliklar Olov va Quyoshga sigʻinganlar. I.da "Ramuzd" soʻzi Quyoshni anglatib, u zardushtiylar xudosi Ahuramazda nomini oʻzgartirilgan shakli boʻlgan.

Adabiyot
--------

* Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX—nachala XIII vv. T. 1996.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Ishdagi odam"** — haykaltarosh David Begalov tomonidan A.P. Chexovning xuddi shu nomdagi hikoyasi asosida yaratilgan Taganrogdagi haykaltaroshlik kompozitsiyasi.

Belikovning aniq prototipi nomaʼlum. Baʼzi zamondoshlar (shu jumladan V. G. Bogoraz va M. P. Chexov) „ishdagi odam" ning prototipi qadimgi yunon tili oʻqituvchisi va Taganrog gimnaziyasining inspektori A. F. Dyakonov, boshqalari Dyakonovning xarakter xususiyatlarini tasvirlab, birinchisining fikrini rad etishdi. Ha, P. P. Filevskiy Dyakonovning saxiyligini taʼkidladi va shunday deb yozdi: "Ammo men „Ishdagi odam" va A. F. A. Dyakonovning ushbu asarida umumiylik yoʻq. P. Chexovning ushbu asarida mahalliy rang topilmaydi".

Kompozitsiyada yomgʻir va shamoldan yoki uning azoblari va qoʻrquvlaridan yashirinishga urinayotgan ayanchli oʻqituvchi Belikov tasvirlangan hikoya tasvirlangan. „Ishdagi odam" Anton Chexov oʻqigan va Belikovning prototiplaridan biri ishlagan Taganrog erkaklar klassik gimnaziyasining chap qanotining old tomoniga oʻrnatilgan.

Haykalni ishlab chiqarish va uni oʻrnatish uchun shahar budjeti xarajatlari 723 802 rublni tashkil etdi. Yodgorlik munitsipal mulk hisoblanadi.

Yaratilish tarixi
-----------------

Chexov yubileyi arafasida shahar maʼmuriyati ushbu haykalni yaratish boʻyicha tanlov oʻtkazdi va unda David Begalov gʻolib chiqdi. Yodgorlik 2010 -yil 27-yanvarda A.P. Chexov tavalludining 150 yilligiga bagʻishlangan tadbirlarda tantanali ravishda ochildi.

Yana qarang
-----------

* Taganrog yodgorliklari

Manbalar
--------

1. ↑  Chelovek v futlyare. Primechaniya
2. 1 2  *Golovko V.* Chexovskie dni v razgar kreщenskix morozov // Argumenti i Fakti na Donu. — 2010. — 27 yanv.
3. ↑  *Sobstv. korr.* Skulpturnaya kompozitsiya „Chelovek v futlyare" // www.donland.ru. — 2010. — 18 sent.
4. ↑  *Brovkina M.* Chelovek v futlyare // Rossiyskaya gazeta. — 2009. — 6 avg.
**Mutsinlar** (lot. mucus — shilliq) — glikoproteidlarga mansub uglevodoqsilli birikma, shilimshiqning asosiy tarkibiy qismi, shilliq modda. Odam va hayvonlarning nafas, ovqat hazm qilish, siydiktanosil yoʻllari shilliq qavatlaridagi, shuningdek, jagʻ osti, til osti soʻlak bezlaridagi epitelial hujayralaridan ajraladi. Choʻziluvchan massa, proteolitik fermentlar taʼsiriga chidamli. M. ogʻiz boʻshligʻi va meʼdaichak yoʻli shilliq qavatini turli mexanik va kimyoviy taʼsirlardan sakdaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |