Radionuklidlarni identifikatsiyalash moslamasi (RID yoki RIID) radioaktiv moddalarni aniqlash va identifikatsiya qilish uchun ishlatiladigan kichik, engil, koʻchma gamma-spektrometrdir. Qoʻlda gamma-nurli radionuklidlarni aniqlashni taʼminlash uchun u koʻplab kompaniyalarda turli shakllarda mavjud. Ushbu asboblar osongina olib yurilishi sababli, ular ichki xavfsizlik, atrof-muhit monitoringi va radiologik xaritalashning asosiy ilovalarida birinchi darajali javob beruvchilar uchun javob beradi. Ushbu qurilmalar tibbiy va sanoat dasturlarida, shuningdek, geologik tadqiqotlar kabi bir qator noyob ilovalarda oʻzlarining foydaliligini topdilar. Soʻnggi yigirma yil ichida RIIDlar tez, aniq izotoplarni identifikatsiya qilish uchun ortib borayotgan talabni qondirdi. Ushbu engil asboblar xona harorati detektorlarini talab qiladi, shuning uchun ularni osongina tashish va turli muhit va joylarda mazmunli oʻlchovlarni amalga oshirish mumkin.

**Berkeley Nucleonics SAM 950 (RIID)** — mustahkamlangan nurlanish izotop identifikatori

ANSI talablari
--------------

RIIDlar Amerika Milliy Standartlar Instituti (ANSI) talablariga javob berish uchun ishlab chiqilgan, N42.34. Ushbu standartlar mustahkam dizaynni, shu jumladan suv va zarba qarshiligini taʼminlaydi. Talablar, shuningdek, katta gamma energiya diapazoni, gamma va neytron manbalarini aniqlash, tizimni avtomatik kalibrlash va haroratni barqarorlashtirishni oʻz ichiga oladi. Ushbu asboblar standart izotoplar roʻyxatini oʻz ichiga olgan maxsus ANSI kutubxonasini oʻz ichiga oladi. Bundan tashqari, aksariyat RIIDlarda Tibbiyot va sanoat kutubxonasi mavjud. Boshqa maxsus kutubxonalar koʻpincha baʼzi foydalanuvchilar tomonidan talab qilinadigan maxsus ilovalarga murojaat qilish uchun qoʻshiladi.

Detektorlar
-----------

Koʻpgina RIIDlar har xil turdagi va oʻlchamdagi sintilatsiya detektorlaridan foydalanadilar. Detektorning eng keng tarqalgan turi natriy yodiddir (NaI(Tl)). Yaxshilangan piksellar soniga, past fonga va termal neytronlarni aniqlashga ega boʻlgan boshqa detektor turlari osongina mavjud. Yaxshi aniqlikka ega samarali detektorlar 3x3 dyuymgacha va undan ortiq oʻlchamlarda mavjud. Germaniy detektorlarining (shu jumladan, boshqa turdagi detektorlarning) nisbiy samaradorligini standart sifatida 3x3 NaI(Tl) detektori bilan solishtirish mumkin, bu 100% nisbiy samaradorlikni ifodalaydi. Ushbu standart oʻlchov 60Co manba (1,2 cps / KBq hosil qiluvchi 25 sm da 1332 keV) bilan amalga oshiriladi. Turli oʻlchovlar shuni koʻrsatdiki, seriy bromid (CeBr3) NaI (Tl) bilan solishtirganda past fon bilan solishtirganda samaradorlik va ruxsatni yaxshilagan.

Neytronlarni aniqlash tarixi
----------------------------

Neytronning kashf etilishi XX asrning birinchi yarmida atom fizikasining rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga ega boʻldi. Atom yadrosining asosiy tabiati 1932 yilda Jeyms Chadvik tomonidan neytronning kashf qilinishi bilan aniqlangan. Neytronni aniqlash uchun maxsus muhit kerak, chunki neytronlar odatda ionlanishga olib kelmaydi, chunki ular zaryadlangan zarrachalar emas. Biroq, agar neytronning oʻzaro taʼsiri yuqori neytron kesimli nuklid bilan boʻlsa, u holda neytronlarga javob ehtimoli katta boʻladi. Neytron detektori materiallari sifatida keng tarqalgan nuklidlar geliy-3 (3He), litiy-6 (6Li), bor-10 (10B) va uran-235 (235U) hisoblanadi. Detektor materiali neytronning kinetik energiyasini kamaytiradigan moderator bilan oʻralgan (neytronni sekinlashtiradi). Mo''tadil neytronlar odatda termal neytronlar deb ataladi, bu esa maqsadli material bilan oʻzaro taʼsir qilishning yuqori ehtimolini taʼminlaydi.

### Gamma-nurlari spektroskopiyasi

Radionuklidlarni tahlil qilish uchun spektrometr tizimi foton detektori va tegishli elektronikadan (masalan, kuchaytirgich va impulsni shakllantirish) turli energiya hodisalarini saralash va maʼlumotlarni yozib olish/koʻrsatish vositasidan iborat. Ushbu hodisalar foton energiyasining funktsiyasi sifatida intensivlikni (hodisalar) aks ettiruvchi spektrni (gistogramma) hosil qilish uchun tartiblangan.

Qoʻshimcha xususiyatlar
-----------------------

Yana qoʻshimcha qilib aytganda baʼzi RIIDlar ANSI talab qilmaydigan qoʻshimcha funktsiyalarga ega, masalan, maxsus yadroviy materialni (SNM) tekshirish uchun tashqi zondlar. Bir misol, alfa va beta nurlanishni aniqlashda ishlatiladigan tashqi Pancake probi. Taxminan 20 yildan beri mavjud boʻlgan yana bir foydali xususiyat — bu Kvadrat siqishni konvertatsiyasi (QCC). Bu xususiyat qurol darajasidagi materialni tez va yaxshilangan tekshirish uchun yuqori energiyalarda sezgirlikni oshiradi. QCC, shuningdek, butun energiya spektri boʻylab yaxshilangan miqdorni olish uchun bir-biriga yaqin joylashgan energiya liniyalari etarli darajada ajratilishi kerak boʻlgan past energiyalarda ham foydalidir. Yangi va juda samarali qoʻshimchalardan biri bu bir marta bosish orqali qayta tiklash funksiyasi boʻlib, u avtomatik ravishda maʼlumotlar fayllarini (jumladan, rasm va videolarni) istalgan Reach-Back markaziga yuboradi.

Maʼlumotnomalar
---------------

1. ↑  „December 3th, 2020 - The History of Neutron Detection | Berkeley Nucleonics Corporation". *www.berkeleynucleonics.com*. Qaraldi: 2021-yil 16-avgust.

* IEC 62327:2006 — Radiatsiyadan himoya qilish asboblari — Radionuklidlarni aniqlash va identifikatsiyalash va foton nurlanishidan atrof-muhit dozasi ekvivalent tezligini koʻrsatish uchun qoʻlda ushlab turiladigan asboblar.
* R. Arlt va boshqalar, radionuklid identifikatorlarining ishlashini baholash uchun yarim empirik yondashuv, Yadro fanlari simpozium konferentsiyasi yozuvi (NSS/MIC), 2009 IE

Havolalar
---------

* AQSh NRC RID/RIIDlarning qisqacha tavsifi