recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Chingizxon G‘arbga yurishi**

Chingizxon G‘arbga yurish qilish uchun jiddiy tayyorganlik ko‘radi. Dushman ichkarisida Chingizxon xizmatida bo‘lgan O‘rta Osiyo musulmon savdogarlaridan tashkil topgan razvedkachilar to‘plagan ma’lumotlari yurishga salmoqli xissa qo‘shib, ularning o‘zi mo‘g‘ul armiyasi yo‘lboshchilari bo‘lishgan. 1219-yilning kuzida Chingizxon Irtish daryosi qirg‘oqlaridan , jangchilarini Xorazmshoh Muhammad davlatiga qarshi yurishga chorlaydi.

Xorazmshohlar davlatiga yurishi
-------------------------------

Xorazmshohlar davlatining muhim davlat markazlariga birdaniga zarba berish uchun Chingizxon armiyasini qismlarga bo‘ladi, bir qismini O‘trorni qamal qilish uchun qoldiradi. Jangchilarini Sirdaryoning quyi va yuqori oqim qismlariga jo‘natadi, o‘zi esa asosiy kuch bilan Buxorga yo‘l oladi.qilish uchun jiddiy tayyorganlik ko‘radi. Dushman ichkarisida Chingizxon xizmatida bo‘lgan O‘rta Osiyo musulmon savdogarlaridan tashkil topgan razvedkachilar to‘plagan ma’lumotlari yurishga salmoqli xissa qo‘shib, ularning o‘zi mo‘g‘ul armiyasi yo‘lboshchilari bo‘lishgan. 1219 yilning kuzida Irtish daryosi qirg‘oqlaridan Chingizxon, jangchilarini Xorazmshoh Muhammad davlatiga qarshi yurishga chorlaydi.

Xorazmshohlar davlatining muhim davlat markazlariga birdaniga zarba berish uchun Chingizxon armiyasini qismlarga bo‘ladi, bir qismini O‘trorni qamal qilish uchun qoldiradi. Jangchilarini Sirdaryoning quyi va yuqori oqim qismlariga jo‘natadi, o‘zi esa asosiy kuch bilan Buxorga yo‘l oladi

Adabiyotlar ro’yxati:
---------------------

1. Ergashev Sh. Qadimgi sivilizatsiyalar. – Т.: "O‘zbekiston" NMIU, 2016. – 360 b.

2. Ergashev Sh. Jahon tarixi: yangi davr. I-q. XVI-XVIII asrlar (o‘quv qo‘llanma). – Т.: "O‘zbekiston", 2016. – 528 b.

3. Ergashev Sh. Jahon tarixi: yangi davr. II-q. 1800-1918 yillar (o‘quv qo‘llanma). – Т.: "O‘zbekiston", 2016. – 568 b.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Batareya (maʼnolari).

**Batareya** — bir xil turdagi elektr akkumulyatorlari, kondensatorlari yoki isitish radiatori, isitish asboblari hamda apparatlari va boshqalarning birgalikda ishlashi uchun maʼlum tizim asosida birlashtirilgan qurilma. Jumladan, akkumulyator elementlarini oʻzaro ketma-ket, parallel yoki aralash sxemalarda ulab, akkumulyatorlar batareyasi hosil qilinadi. Ketma-ket ulashda uning elektr yurituvchi kuchi (EYUK) barcha elementlarining EYUK yigʻindisiga, zaryadsizlanish toki esa bir elementnikiga teng boʻladi. Parallel ulashda uning oʻtkazuvchanligi va, demak, zaryadsizlanish toki ham oshadi. Aralash ulashda B.dan olinadigan quvvatni oshirish mumkin. Umuman, B. tuzishda ichki qarshiligi kichik boʻlgan elementlardan foydalanish maqsadga muvofiq. 1997-yil AQShda yaratilgan elektromobilda qoʻllanilgan. B. uning 1500 km masofani oʻtishiga imkon beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Batiovo** (ukraincha: *Батьово*; veng.: *Bátyú*; Slovak) — Ukraina gʻarbidagi Zakarpatya viloyatining Berehove tumanida joylashgan shahar tipidagi aholi punkti. Aholisi: 2,955 nafarni tashkil qiladi.

Geografiyasi
------------

Ujgorod — Solotvyno temir yoʻl liniyasi Batiovo orqali oʻtadi, stansiya shaharda joylashgan boʻlib, u Ukraina va Vengriya oʻrtasidagi chegara nazorati vazifasini bajaradi. Batiovodagi temir yoʻl shahar aholisi uchun eng katta ish beruvchi resurs hisoblanadi.

 ChME3 lokomotivi Batiovo temir yoʻl hovlisidan chiqib ketmoqda

Tarixi
------

Bu joy birinchi marta 1205-yilda **Bátyú** (ukraincha: *Батьу*) nomi bilan tilga olingan. Oʻsha paytda aholi punkti Tisa daryosi boʻyida joylashgan edi, ammo tez-tez suv toshqinlari shahar aholisini daryo qirgʻogʻidan boshqa joyga koʻchib oʻtishga majbur qildi. 1816-yilda Batiovoda jami 310 kishi va 54 ta uy bor edi. 1910-yilda aholi punkti Vengriya Qirolligi tarkibiga kirgan va jami 1490 nafar aholi istiqomat qilgan, ularning aksariyati vengerlar edi. 1921-yilda Batiovoda Chexoslovakiya Kommunistik partiyasining mahalliy boʻlimi tashkil etildi.

Diqqatga sazovor joylar
-----------------------

Shaharda bir nechta diqqatga sazovor joylar, jumladan, 1910-yilda qurilgan, lekin 1988-yilda qayta tiklangan va 2003-yilda taʼmirlangan islohot cherkovi mavjud.

Yana qarang
-----------

* Ukrainadagi vengerlar

Manbalar
--------

1. ↑  „Bátyú" (Hungarian). *KárpátSzállás.net*. 16-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-aprel 2012-yil.
2. ↑  „Batiovo, Zakarpattia Oblast, Berehove Raion" (Ukrainian). *Regions of Ukraine and their Structure*.  Verkhovna Rada of Ukraine. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-aprel 2012-yil.
3. ↑  „Bátyú" (Hungarian). *KárpátSzállás.net*. 16-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-aprel 2012-yil.

„Bátyú".
4. ↑  „Settlement of Batiovo" (Russian). *Agency Rusininform Ltd.*.  karpattour.narod.ru. 5-sentabr 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-aprel 2012-yil.
5. ↑  „Bátyú" (Hungarian). *KárpátSzállás.net*. 16-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-aprel 2012-yil.

„Bátyú".
6. ↑  „Bat'ovo (Bátyú), Lónyay-kastély". *Central European Historic Garden Database*. Qaraldi: 18-aprel 2012-yil.

Havolalar
---------

* „Batiovo" (Ukrainian). *Castles and churches of Ukraine*. Qaraldi: 18-aprel 2012-yil.
**Chingiz Mustafoyev** (ozarbayjoncha: *Çingiz Fuad oğlu Mustafayev*; 1960-yil 29-avgust – 1992-yil 15-iyun) ozarbayjonlik mustaqil jurnalist, vafotidan keyin Ozarbayjon Milliy Qahramoni davlat ordeni bilan taqdirlangan. Mustafoyev maʼlumotiga koʻra tibbiyot hodimi boʻlishiga qaramasdan jurnalistika bilan shugʻillangan. U Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushining dastlabki bosqichlari haqida video yozuv yaratgan, hujjatli filmning aksariyati frontda suratga olinishi kerak edi. Suratga olish jarayonlarida toʻsatdan minomyotdan olgan jarohati uning oʻlimiga sabab boʻlgan.

Oilasi
------

Mustafoyevlar oilasi tipik ozarbayjon oilasi sifatida tasvirlanadi. Uning otasi harbiy boʻlgan va SSSRda raketa va qurollar ustida ishlagan. Chingiz oilada toʻngʻich farzand boʻlgan, u 1960-yilda tugʻilgan, uning ikki nafar ukasi boʻlgan –1962-yilda tugʻilgan Seyfulla Mustafoyev va 1968-yilda tugʻilgan Vohid Mustafoyev

Hujjatli filmlar suratga olish
------------------------------

Mustafoyev 1992-yilda Xodjali qirgʻini qurbonlari jasadlarini suratga olgani bilan tanilgan. Ushbu manzaralarni hujjatlashtirish uchun u dushmanning kuchli oʻq otishi ostida qolgan armiya vertolyotida sayohat qildi. Uning Xodjalining qor bilan qoplangan dalalariga sochilgan yuzlab oʻliklarni aks ettiruvchi videofilmi qirgʻinga dalil boʻldi.

Musiqa prodyuseri
-----------------

Mustafoyev 1983-yilda Ozarbayjondagi birinchi estrada musiqani yaratgan.

Oʻlimi
------

1992-yil 15-iyunda Naxichevanik qishlogʻi yaqinida ozarbayjon va arman kuchlari oʻrtasidagi oʻt ochish harakatlarini suratga olish paytida Mustafayev minomyotdan oʻqqa tutildi. Ukasi Vohidning soʻzlariga koʻra, u toʻgʻridan-toʻgʻri yonida snaryad portlashi va snaryad parchalari katta arteriyalaridan birini kesib tashlashi oqibatida halokatli darajada yaralangan. Mustafoyev vertolyotda kasalxonaga olib kelinganida, u qon yoʻqotishdan vafot etgan edi. Uning soʻnggi lahzalari oʻz kamerasiga yozib olingan.

Xotirasi
--------

ANS CM 102 FM — shiori „Biz kurashga tayyormiz"Kavkazdagi birinchi radioeshittirish kompaniyasi uning sharafiga stansiya nomini oʻzgartirdi.

ANS telekanali tomonidan Chingiz Mustafoyev sharafiga turli yoʻnalishlarda jurnalistik tanlovlar oʻtkazish maqsadida jamgʻarma tashkil etildi. Ozarbayjon radiostansiyasi ANS CM 102 FM ham uning nomini oldi va uning shiori „*Döyüş alnımıza yazılıb"* („Urush peshonamizga yozilgan")ni oʻziga shior qildi.

Manbalar:
---------

1. ↑  Our Own Voices, Our Own Minds:Stalin Crushes Would-Be Student Activists
2. ↑  „Azerbaijani mark anniversary of journalist Chingiz Mustafayev – IRFS".
3. ↑  Cornell, Svante E.*. Azerbaijan Since Independence*, 20-may 2015-yil. ISBN 9781317476214.
4. ↑  Documenting the Horrors of Karabakh
5. ↑  Mustafayev, Vahid. „Documenting the Horrors of Karabakh. Chingiz Mustafayev in Action". *Azerbaijan International*. 7.3-jild, № Autumn 1999. 57–59-bet. Qaraldi: 18 April 2019.
6. ↑  „Azerbaijani Painter receives Man of the Year award". 22-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-dekabr 2009-yil.

Havolalar
---------

* Chingiz Mustafoyev gazetada
* Chingiz Mustafoyev fondi
* Chingiz sarlavhalarda
* CNN Chingiz Mustafoyev haqida
**Batayskdagi Rus Ioann haykali** — bronza haykaltaroshlik yodgorligi boʻlib, uning ochilishi 2012-yil 15-oktabrda Rostov viloyati, Bataysk shahrida boʻlib oʻtdi.

Tarixi
------

2012-yil 15-oktabrda Aviagorodok maydonida pravoslav avliyo Ioann sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik ochildi. Dunyoda uchta bunday yodgorlik mavjud va ulardan biri hozir Rossiya hududida joylashgan. Rus pravoslav Ioannning xotirasi har yili 9-iyun kuni nishonlanadi. Gretsiyada saqlanadigan avliyoning yodgorliklariga har yili minglab odamlar kelishadi.

Yodgorlik bronzadan yasalgan. U ikki metrli baland poydevorga oʻrnatilgan. Umumiy balandligi taxminan 6 metrni tashkil qiladi. Yodgorlikni qoplash uchun granit ishlatilgan.

Yodgorlikni yaratishda ikki hammuallif — haykaltaroshlar ishlagan — bular Sergey Oleshnya va Andrey Dementiev. Bu yodgorlik yaqinida Avliyo Ioann rus cherkovi qurilishi boshlanishi kerak edi, deb taxmin qilinadi. Yodgorlik uchun joy tasodifan tanlanmagan, chunki avia shaharcha harbiy xizmat bilan tarixiy bogʻliq boʻlgan Bataysk tumanidir. 40-yoshida vafot etgan Rus Ioann esa dastlab Pyotr I armiyasida askar edi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Памятник Иоанну Русскому". 29-sentabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-mart 2017-yil.
2. ↑  „В Батайске открыли памятник Святому Иоанну Русскому". 26-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-mart 2017-yil.
3. ↑  Ofitsialniy portal Administratsii Batayska[*sayt ishlamaydi*]
**Barg bujmayishi** - oʻsimliklarda virus, zamburugʻ, bakteriyalar ta’sirida paydo boʻladigan kasallik. Zararlangan oʻsimlik yaxshi rivojlanmaydi, barg shapalogʻi och yashil tusga kirib, bujmaloqlashadi, sathi mayda dogʻlar bilan qoplanadi, moʻrt boʻlib qoladi. Barg bujmayishi gʻoʻza, kartoshka, beda, mevali daraxtlar, piyoz va boshqa oʻsimliklarda uchraydi. Ingichka tolali gʻoʻza navlari ham bu kasallikka yoʻliqadi, poyasining yuqori qismidagi boʻgʻim oraligʻi qisqarib, hosili 50% gacha kamayadi. Kasallik, asosan, hasharotlar orqali tarqaladi. Barg bujmayishi ga qarshi ekinzorga fungitsidlar, 1% li bordo suyukligi eritmasi purkaladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Batayskdagi knyaz Pyotr va knyaginya Fevroniya haykali** — Rostov viloyati, Bataysk shahri markazida oʻrnatilgan haykaltaroshlik asari. Rossiya hududida Pyotr va Fevroniyaga 10 dan ortiq yodgorlik oʻrnatilgan.

Tarixi
------

2011-yil 3-noyabrda Bataysk shahrida knyaz Pyotr va knyaginya Fevroniya haykali ochilishi boʻlib oʻtdi. Haykalda Murom knyazi Yuriy Vladimirovichning ikkinchi oʻgʻli knyaz Pyotr va uning rafiqasi Fevroniya tasvirlangan, ular afsonaga koʻra baxtli turmush qurish yoʻlida qiyin yoʻlni bosib oʻtgan.

Ular avliyolar qatoriga kiritilgan. Yodgorlik Rostov viloyati gubernatori Vasiliy Golubev koʻmagida Rostov va Novocherkassk Merkuriy mitropolitining ijozati bilan oʻrnatilgan.

Yodgorlikni yasashda bronzadan foydalanilgan. Yodgorlik shahar madaniyat va aholi dam olish markaziga kiraverishda joylashgan. Haykal muallifi Sergey Isakov edi. Uning ustidagi ishlar taxminan 6-yil davom etdi. Haykalning ogʻirligi 2 tonnani tashkil etdi, balandligi esa poydevor bilan birga 4 metrga yaqin edi. Knyaz Pyotr va knyaginya Fevroniya osmonga kaptarni qoʻyib yuborayotgani tasvirlangan. Muallifning gʻoyasiga koʻra, yuqoridan bir farishta yangi turmush qurganlarga qaraydi va ularning nikoh xavfsizligini kafolatlaydi.

2015-yil iyul oyida Pyotr va Fevroniya haykali oldida birinchi marta ibodat marosimi oʻtkazildi. Bu Murom moʻ’jizakorlari, oila va nikoh homiylari uchun akafist oʻqilishi bilan boʻlib oʻtdi. Tadbirda Azov cherkovlarining 25 dan ortiq ruhoniylari ishtirok etdi. Xizmatning oʻzida esa 100 dan ortiq pravoslav eʼtiqodli fuqarolar ishtirok etdilar.

Manbalar
--------

1. 1 2  „2011.11.08. Батайск: В День народного единства открыли памятник Петру и Февронии - MUROM.RU". *www.murom.ru* (8-noyabr 2011-yil). 5-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-mart 2017-yil.
2. ↑  „Памятники православным святым в городе Батайске". 29-sentabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-mart 2017-yil.
3. ↑  „В Батайске открыт памятник Петру и Февронии". 7-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-mart 2017-yil.
4. ↑  „В Батайске впервые провели молебен у памятника Петру и Февронии - Батайское время". *battime.ru*. 7-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-mart 2017-yil.
Shayxontohur tumanini Chilonzor va Yakkasaroy tumanlari bilan bog'lab turuvchi asosiy kuchalardan biri. Poytaxtning qadimiy ko'chalaridan biri. Hadra maydoni va Beshyogoch maydoni hududidagi Bo'rijar kanali kuprigi oralig'ida. Uzunligi 2 km atrofida. Urta aerlarda Xadsradan „Qoratosh" mahallasiga boriladigan asosiy ko'cha bo'lgan. 20-asrning 1-yarmida ko'chaning bir qismida rekonstruksiya ishlari olib borilgan. Yangitdan tashkil topgan ko'chaga 1955 yil 30 dekabrda ma'rifatparvar o'zbek shoiri Furqat nomi berilgan. Yunalishidagi binolar 1966 y. Toshkent zilzilasidan jiddiy zarar ko'rgan. O'zbekiston mustaqilligi davrida ko'chada keng kamrovli rekonstruksiya va obodonlashtirish ishlari olib borildi. Jumladan, ko'chaning eni kengaytirilib, Xadra maydonidan O'zbekiston ko'chasigacha bo'lgan qismida ikkita yul qurilib foydalanishga topshirildi. Xadra maydoni va O'zbekiston ko'chasidan o'tish uchun zamonaviy texnologiyalar asosida yer osti yullari bunyod etildi. Kuchaning Chilonzor tumani qismi, yaʼni Uzbekiston va Bobur ko'chalari oralig'ida ham keng kamrovli qayta qurish, obodonlashtirish va ko'kalamzorlashtirish ishlari olib borildi. Yunalishida O'zbekiston Milliy olimpiya Furqat. Qomitasi, O'zbekiston futbol federatsiyasi, „Navruz" majmuasi, O'zbekiston milliy bog'i, „Istiqlol" sanʼat saroyi, „Yagona buyurtmachi injiniring" kompaniyasi, „Ipotekabank" va „Ravnaqbank", O'quvchilar saroyi, Geologiya muzeyi, P.Benkov nomidagi rassomlik va dizayn kasb-hunar kolleji, „Olmazor", „Chaqar", „O'qchi" va „Beshyog'och" mahallalari, mebel savdo majmualari, avtosalon, „Bunyodkor" metro bekati, „Navruz" restorani, „Fayoz" kafesi, qurilish tashkilotlari, xorijiy korxonalar, „Davlatdojiota" choyxonasi, savdo va umumiy ovqatlanish majmualari va shoxobchalari, shaxsiy hamda ko'p qavatli turar joy binolari joylashgan. Yunalishida O'zbekiston, Bobur, Navoiy, Zarkaynar va Turob To'la ko'chalari bilan tutashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Toshkent. Ensiklopediya*, 2009-yil.
**Batxuyagiin Möngöntuul** (moʻgʻ.: *Батхуягийн Мөнгөнтуул*; 1987-yil 8-oktyabrda tugʻilgan) — moʻgʻul shaxmatchisi, FIDE xalqaro usta (IM) va ayol grossmeyster (WGM) unvonlariga ega. U 2008 va 2010-yillarda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan.

Myongöntuul 2009-2010 -yillarda FIDE Ayollar Gran-prisi seriyasida mezbon shahar nomzodi, 2011-12-yillarda esa FIDE prezidentligiga nomzod sifatida ishtirok etgan. Uning eng yaxshi natijalari 2010-yilda Nalchikda beshinchi oʻrinni boʻlishib va 2012-yilda Anqarada oltinchi oʻrinni egallashi edi. U 2010-yilda Tsyurixda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqdi. 2011-yilda Shenchjendagi yozgi Universiadada shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida kumush medalni qoʻlga kiritdi.

Myongöntuul Moʻgʻuliston terma jamoasi safida shaxmat boʻyicha ayollar olimpiadasi, ayollar oʻrtasidagi Osiyo Millatlar kubogi va 2006-yilgi Osiyo oʻyinlarida ishtirok etgan.

Shuningdek, u FIDE Grand Shveysariya turnirida 2019-yilda ishtirok etgan. U turnirni FIDE reytingida 2421 ball bilan boshladi va u 154 nafar oʻyinchi orasida 145-oʻrinni egalladi. U turnirni juda kuchli boshladi. Uchinchi raundda u ikkita durang va bir gʻalaba bilan eng yuqori oʻrinni egallagan ayol futbolchi (umumiy 27-oʻrin) boʻldi. Bu uni elita kompaniyasiga joylashtirdi, eng yaxshi 30 nafar oʻyinchi FIDE reytingida oʻrtacha 2663,5 ball. Uchinchi raunddan soʻng, FIDE reytingida undan past boʻlgan turnirning eng yuqori oʻyinchisi 140-oʻrinni egalladi. Keyingi ikki oʻyinda magʻlub boʻldi, keyin 3 durang, magʻlubiyat, gʻalaba va nihoyat durang. Yakunda u 5 ochko bilan 107-oʻrinni egalladi.

Manbalar
--------

1. ↑  IM title application FIDE
2. ↑  „Nalchik GP: Kosintseva wins hands down".  ChessBase (10-may 2010-yil). 14-sentabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-oktabr 2010-yil.
3. ↑  *Crowther.* „Ankara FIDE Women's Grand Prix 2012". *The Week in Chess* (28-sentabr 2012-yil). Qaraldi: 24-oktabr 2017-yil.
4. ↑  „Wang Yue, World University Chess Champion".  ChessBase (28-sentabr 2010-yil). Qaraldi: 19-noyabr 2015-yil.
5. ↑  „WGM Tan Zhongyi wins the Women Universiade in Shenzhen". *Chessdom* (21-avgust 2011-yil). Qaraldi: 24-oktabr 2017-yil.
6. ↑  FIDE Grand Swiss Tournament
7. ↑  „FIDE chess.com Grand Swiss Tournament.". *Chess24*. Qaraldi: 13-oktabr 2019-yil.
**Jose Pedro Cea** (ispancha: *José Pedro Cea*)—urugvaylik futbolchi (hujumkor yarim himoyachi, hujumchi) va murabbiy.1900-yil 1-sentyabrda Ispaniyaning Galisiya shahrida tavallud topgan.Cea 5 gol bilan Urugvay terma jamoasining 1930-yilgi jahon chempionatidagi eng yaxshi toʻpurari boʻlgan.Uning Argentina milliy terma jamoasiga qarshi final bahsida 57-daqiqada urgan goli Urugvay milliy terma jamoasiga hisobni tenglashtirishga imkon berdi.

Tarjimai holi
-------------

Ikki karra Yozgi olimpiada oʻyinlari chempioni-1924 va 1928-yillar.1930-yil Jahon chempioni.Uch karra Janubiy Amerika chempioni (1923,1924,1926).Urugvay chempionati chempioni 1934-yil.

Faoliyatining koʻp qismini poytaxt Montevideoning „Nasional" jamoasida 1929—1934-yillarda toʻp surdi."Nasional" jamoasi tarkibida 325 oʻyinda maydonga tushib 138 ta raqiblar darvozasini nishonga oladi.Bu jamoa safida Cea Urugvay chempionatlarida 103 ta oʻyin oʻtkazib, 31 ta gol urgan.U „Lito" klubida 1922-yildan 1927-yilgacha oʻynagan.Bu jamoa tarkibida 231 oʻyinda maydonga tushib 111 ta gol urgan.Qisqa muddat yaʼni 1928-yilda 26 oʻyinda 17 ta gol urgan.Klublar miqyosida Jose Pedro Cea umumiy hisobda 582 ta oʻyinda maydonga tushib 266 ta gol urdi.

Futbolchilik faoliyatining oxirida u murabbiy boʻldi.Uning boshchiligida Urugvay milliy terma jamoasi 1942-yilda Janubiy Amerika chempionatida gʻolib chiqdi.

U milliy terma jamoadagi birinchi oʻyinini 1923-yil 4-noyabrda Paragvay milliy terma jamoasi qarshi (2:0 hisobida gʻalaba qozongan) oʻynagan.Milliy terma jamoadagi oxirgi oʻyinni 1932-yil 4-dekabrda Braziliya milliy terma jamoasiga qarshi oʻtkazgan (1:2).

Yutuqlari
---------

### Oʻyinchi miqyosida

* Urugvay chempioni-1933,1934
* Jahon chempioni-1930
* Olimpiya chempioni-1924,1928
* Janubiy Amerika chempioni-1923,1924,1926
* Kompetensiya kubogi-1934
* Jahon chempionati ramziy jamoasiga kiritilgan-1930

### Murabbiy miqyosida

* Janubiy Amerika chempioni-1942

Manbalar
--------

1.1930-yil yulduzlari

2.Footballplayers.ru saytidagi maʼlumotlar Wayback Machine saytida arxivlandi (7-iyul 2020-yil).

3.

4.

5.
**Kanakunjut** (Ricinus) - sutlamadoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻsimlik, asosan, moy olish uchun ekiladigan ekin. K.ning 3 turi uchraydi: mayda urugʻli K. — Ricinus microcarpus G. Pop.; yirik urugʻli K. — Ricinus macrocarpus G. Pop.; Zanzibar kanakunjuti [Ricinus zanzibarinus G. Pop (R. communis)]. Misrda mil. av. 2-ming yillikdan boshlab ekilgan. Vatani — Shim.-Sharqiy Afrika. Jahondagi koʻpgina mamlakatlar dehqonchiligida ikki, uch yillik yoki bir yillik ekin tarzida oʻstiriladi. Oʻzbekistonning sugʻoriladigan mintaqalarida bir yillik ekin. K. ekilgan maydonlar jahon boʻyicha 1280 ming ga, oʻrtacha hosildorlik 10,49 s/ga ni tashkil qiladi (1999). Oʻzbekistonning sugʻoriladigan yerlarida hosildorligi 20—25 s/ga.

K.ning oʻq ildizi tuproqqa 2—4 m gacha kirib boradi. Poyasi oʻtsimon, ichi kovak, tik oʻsadi. Balandligi oʻz vatanida (tropik mintaqalarda) 6—10 m gacha, Oʻzbekistonda 2—3 m. Poyasi shoxlanadi. Rangli barglari yirik, qalqonsimon, uzun bandli (25—60 sm), boʻlaklarga boʻlingan. Guli mayda, yashil, gultoʻplami shingil, shakli ponasimon, 5 ta gultojibargdan iborat. Gul toʻplami uchki qismida urgʻochi gullari, pastki qismida erkak gullari joylashadi. Toʻpguli uz. 10—30 sm, baʼzan 70 sm ga boradi. Mevasi — uch uyali koʻsakcha. Ayrim poyalarda koʻsakchalar yetilganda chatnaydi. Urugʻi — tuxumsimon, yirik, 1000 ta urugʻi vazni 150— 500 g , tarkibida 40—57% moy mavjud. K. issiqsevar, yorugʻsevar, namsevar oʻsimlik, unumdor yerlarda yaxshi oʻsadi. Oʻsish davri 120—150 kun. Moyi qurimaydigan (yod soni 82—86) guruhiga kiradi. (—10° dan —18° da qotadi), tabobatda (K. moyi-kastorka), parfyumeriyada, lok-boʻyoq sanoatida, sovun tayyorlashda,teri va toʻqimachilik sanoatlarida ishlatiladi. Kunjarasi zaharli (ritsinin alkaloidi bor), oʻgʻit hamda yelim i.ch.da ishlatiladi. K. kuzgi don, dukkakli don, makkajoʻxori ekinlaridan boʻshagan yerlarga ekiladi.

Adabiyot
--------

* Otaboyeva H. N. va b. Oʻsimlikshunoslik, T. 2000.

Halima Otaboyeva.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alyaska quyoni** (lotincha: *Lepus othus*) — Alyaska yarim orolining gʻarbiy qismida yashovchi quyon.

Taʼrif
------

Alyaska quyoni Shimoliy Amerikadagi quyonlarning eng katta turi boʻlib, uning uzunligi 50 dan 70 sm gacha, dumi 8 sm ga etadi. Orqa oyoqlari juda uzun — taxminan 20 sm, bu esa qorda oldinga siljish imkoniyatini yaratadi. Jinsiy dimorfizm aniq emas. Tananing rangi mavsumiy dimorfizmga ega: yozda hayvonlarning ustgi qismi kulrang-jigarrang va pastki qismi oq rangga ega, qishda esa tanasi butunlay oq rangga aylanadi. Faqatgina istisno — bu yil davomida rangini oʻzgartirmaydigan quloqlarning qora tepalari. Kichkintoylar yozda tugʻiladi, ularning paltosi katta yoshli hayvonlarnikiga qaraganda bir oz quyuqroq.

Hayvonlarning boshi kuchli qurilgan, yuqori tishlari esa juda kuchli egilgan. Boshqa turlardan farqli oʻlaroq, Alyaska quyonlarining issiqlik yoʻqotilishini taʼminlash uchun nisbatan qisqa quloqlari bor. Tirnoqlari kalta, qorda qazishga moslashgan.

Tarqalish
---------

Alyaska quyonlarining tarqalish maydoni Alyaskaning gʻarbiy va janubi-gʻarbiy qismida (AQSh) cheklangan. Shu bilan birga, tur dengiz sathidan 660 m gacha balandlikda yashaydi. Molekulyar biologik tadqiqot natijalariga koʻra, Rossiyaning Chukotka yarim orolida yashovchi populyatsiyalar tog 'quyoniga (*Lepus timidus*) yaqinroqdir.

Alyaska quyonlarining yashash joylari toshli toshlar va ochiq tundralardir.

Hayot tarzi
-----------

Hayvonlar kechki va ertalab ovqat qidirishda faol. Ular naslchilik mavsumi bundan mustasno, yolgʻiz turmush tarzini olib boradilar.

Ovqatlanish
-----------

Alyaska quyonlari, Arktikaning boshqa quyonlari singari, mitti majnuntollarning yogʻochli va yashil qismlari, oʻtlar, oʻtlar va boshqa tundra oʻsimliklari bilan oziqlanadi. Shu bilan birga, ular shoxlar, asirlari, qobigʻi, shuningdek oʻsimlik ildizlari bilan oziqlanadi. Bundan tashqari, ular rezavorlar va gullar bilan oziqlanadilar.

koʻpayish
---------

Alyaska quyonlarining koʻpayish davri apreldan maygacha davom etadi. Bu vaqtda ular 20 yoki undan ortiq kishidan iborat guruhlarni tashkil qiladi. Homiladorlik davri taxminan 46 kun. Urgʻochilar, quyonlarning boshqa turlaridan farqli oʻlaroq, yiliga bir marta, yozda iyundan iyulgacha tugʻadilar. Shu bilan birga, odatda 4 dan 8 gacha, oʻrtacha 5 dan 6 gacha bolalaydi. Ular yerda joylashgan, toʻliq moʻynali va ochiq koʻzli, tugʻilgandan keyin darhol faol boʻlgan ochiq uyalarda tugʻiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Lisa DeBruine: Lepus othus im Animal Diversity Web der University of Michigan Museum of Zoology.
2. ↑  Troy L. Best, Travis Hill Henry: Lepus othus. In: Mammalian Species. 458, 1994, S. 1-5
3. 1 2  Lepus othus in der Roten Liste gefährdeter Arten der IUCN 2011. Eingestellt von: D. Murray, A.T. Smith, 2008

Adabiyotlar
-----------

* Troy L. Best, Travis Hill Genri: Lepus thus. In: Sutemizuvchilar turlari. 458, 1994, S. 1-5  PDF
Kanada va Portugaliya davlatlarining xaritada joylashuvi. Yashil rangda Kanada, sariq rangda Portugaliya koʻrsatilgan.
**Kanada — Portugaliya munosabatlari** Kanada va Portugaliya oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir. Ikkala davlat ham NATO va Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti aʼzolari hisoblanadi.

Tarixi
------

 Monreal, Kvebekdagi „Portugaliya parki" dagi yodgorlik.
Portugaliyalik Gaspar Korte Real tadqiqot maqsadida zamonaviy Kanada hududining Atlantika qismiga tashrif buyurgan birinchi yevropalik navigatorlardan biri hisoblanadi. 1946-yilda Kanada va Portugaliya oʻrtasida rasmiy diplomatik munosabatlar oʻrnatilgan. 1972-yil noyabr oyida Kanada hukumati Portugaliyaning Angola, Mozambik va Portugal Gvineyadagi mustamlakachilik urushini qoralagan. 2010-yil noyabr oyida Kanada Bosh vaziri Stiven Xarper Lissabondagi NATO sammitida ishtirok etish uchun Portugaliyaga tashrif buyurdi.

Savdo aloqalari
---------------

2013-yilda mamlakatlar oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 611,8 million Kanada dollarini tashkil etgan: shundan Kanadaning Portugaliyaga eksporti 236,6 Kanada dollarini, Kanadaning Portugaliyadan importi esa 375,2 million Kanada dollari miqdorida amalga oshirilgan. Kanada Portugaliyaga eksport qiladigan mahsulotlar: aerokosmik mahsulotlar, don mahsulotlari, mashinalar va ehtiyot qismlar, temir va poʻlat, sabzavotlar. Portugaliyaning Kanadaga eksporti: ichimliklar (vino), mineral yoqilgʻi va moylar, poyabzal, elektr jihozlari va mebellar.

Portugal diasporasi
-------------------

Kanadada 400 000 ga yaqin portugal millatiga mansub odamlar, birinchi avlod muhojirlari va Kanadada tugʻilgan portugallarning avlodlari bor. 1953-yilda Kanada Portugaliya aholisining koʻchib kelishini osonlashtirdi, koʻpchilik portugal kanadaliklari Azor orollaridan kelib oʻrnashgan. Toronto shahrida kichik Portugaliya deb nomlangan portugal kanadaliklarining ixcham yashash joyi mavjud va Monreal shahrida ham shunga oʻxshash hudud bor. Taxminan 34,000 portugal kanadaliklari Britaniya Kolumbiyasida yashaydi, ulardan 20,000 nafari Vankuverda. Kalgari, Vinnipeg va boshqa shaharlarda kam sonli portugal jamoalari mavjud. XVI asrdan beri portugal baliqchilari Nyufaundlendda yashaydilar.

Diplomatik missiyalar
---------------------

* Kanadaning Lissabonda elchixonasi bor.
* Portugaliya Ottavada elchixonasini va Monreal, Toronto va Vankuverda bosh konsulliklarini yuritadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Bilateral relations between Canada and Portugal". 10-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-mart 2019-yil.
2. ↑  „Let us Prey: With the Old Regime in Portugal". 10-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-mart 2019-yil.
3. ↑  „Embassy of Canada in Lisbon". 23-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-mart 2019-yil.
4. ↑  „Embassy of Portugal in Canada". 21-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-mart 2019-yil.
**FURE QONUNI**

  

1807 yilda fransuz olimi Furye issiqlik o'tkazuvchanligi jarayonida jismning (moddaning) har qanday nuqtasida issiqlik oqimi va harorat gradienti o'rtasida aniq bog'liqlik mavjudligini eksperimental ravishda isbotladi: 

  

{\displaystyle Q=-\lambda grad(T)S}

  

bu yerda Q - issiqlik oqimi, birligi - Vt ; 

grad(T) - harorat maydonining gradienti (vaqtning tanlangan nuqtasida tizimning turli joylaridagi raqamli harorat qiymatlari to'plami), o'lchov birliklari K / m; 

S - issiqlik almashinuvining sirt maydoni, birligi - m{\displaystyle ^{2}}; 

Harorat gradientini dekart koordinatalari o'qlari bo'ylab komponentlarning vektor yig'indisi sifatida tavsiflash mumkin:

  

{\displaystyle gra(t)=i{dT \over dx}+j{dT \over dy}+k{dT \over dz}}

  

bu yerda i, j, k - bir-biriga ortogonal va koordinata o'qlari bo'ylab yo'naltirilgan birlik vektorlar.

Bu shuni anglatadiki, bu qonun issiqlik o'tkazuvchanligi orqali issiqlik uzatish paytida issiqlik oqimining kattaligini belgilaydi. Issiqlik oqimining sirt zichligi uchun Furye qonuni quyidagi shaklni oladi:

  

{\displaystyle q=-\lambda grad(T)}

Minus belgisi issiqlik oqimi va harorat gradienti vektorlari ko'p yo'nalishli ekanligini anglatadi. Shuni tushunish kerakki, issiqlik haroratni pasaytirish yo'nalishi bo'yicha uzatiladi. 

Va shunga qaramay, Furye qonuni issiqlik o'tkazish jarayonining inertsiyasini hisobga olmasligini ta'kidlash ortiqcha bo'lmaydi, boshqacha qilib aytganda, taqdim etilgan modelda haroratning o'zgarishi istalgan nuqtada bir zumda butun jismga tarqaladi. Furye qonuni, masalan, ultratovush, zarba to'lqinlarining tarqalishi kabi yuqori chastotali jarayonlarni tavsiflash uchun noto'g'ri qo'llaniladi.

Bizga ma'lumki, issiqlik o'tkazuvchanligi uchun Furye qonuni va konvektiv issiqlik uzatish uchun Nyutonning sovutish qonuni qo'llaniladi. Aytaylik, sizda nima uchun issiqlik uzatish tezligini tahlil qilish uchun ikki xil qonun talab qilinadi degan savol bor. Buning sababi shundaki, issiqlik uzatish rejimlari individual fizikadan farq qiladi. 

O'tkazuvchanlik orqali issiqlik uzatish mikroskopik diffuziya va harorat farqi tufayli ob'ekt ichidagi molekulalar yoki kvazi-zarralarning to'qnashuvi tufayli sodir bo'ladi. Agar biz mikroskopik ko'rinishda ko'rsak, har qanday tarqalgan va to'qnashuvchi material molekulalarni, elektronlarni, atomlarni o'z ichiga oladi. Ular kinetik va potentsial energiyani mikroskopik tarzda bir-biriga o'tkazadilar. Bu energiya ob'ektning ichki energiyasi deb nomlanadi. Qonunda aytilishicha, issiqlik o'tkazuvchanligi Furye qonunidir. 

Har qanday ob'ektdagi konveksiya issiqlik almashinuvini suyuqliklar harakati yoki suyuqlik oqimi tufayli bir molekuladan ikkinchisiga issiqlik o'tkazish sifatida aniqlash mumkin. Nyutonning sovutish qonuni konveksiya issiqlik uzatilishini boshqaradi.
**Aly Mustafayev Mustafo oʻgʻli** (ozarbayjoncha: *Alı Mustafayev Mustafa oğlu*) (1952-yil 14-aprel — 1991-yil 20-noyabr) Togʻli Qorabogʻ mojarosi paytida xizmat qilgan ozarbayjonlik jurnalist va muxbir.

Yoshligi
--------

Mustafoyev 1952-yil 14-aprelda Ozarbayjon SSR Qazax tumani Qazaxbeyli qishlog‘ida tug‘ilgan. 1969-yilda Dash Salaxli qishlog‘idagi o‘rta maktabda o‘rta taʼlimni olgan. 1971-yildan 1973-yilgacha Mustafoyev Sovet Qurolli Kuchlari safida xizmat qilgan. 1976-yilda Boku davlat universitetiga oʻqishga kirgan va 1981-yilda jurnalistika fakultetini tamomlagan. Oʻqishni tamomlagach, Ozarbayjon davlat teleradiokompaniyasining *yangiliklar* dasturida ish boshlagan. Tog‘li Qorabog‘ urushi boshlanganda Mustafoyevga frontdan hisobot berish topshirilgan.

Oʻlimi
------

Ozarbayjonning Tog‘li Qorabog‘dagi Xo‘javend tumanining Qarakend qishlog‘i yaqinida arman kuchlari tomonidan urib tushirilgan vertolyotda Mustafoyev 22 yo‘lovchi va ekipaj aʼzolari bilan birga halok bo‘ldi. Halokatdan omon qolganlar yo‘q edi.

Ali Mustafoyev Bokudagi „Shahidlar" qabristoniga dafn qilindi. U vafotidan keyin Ozarbayjon Milliy Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi. Mustafoyevga *Respublikada xizmat ko‘rsatgan jurnalist* unvoni ham berildi. Ozarbayjon poytaxti Boku shahridagi maktabga uning nomi berildi.

Yana qarang
-----------

* 1991 yil Ozarbayjon Mil Mi-8 urib tushirildi
* Chingiz Mustafoyev
* Usmon Mirzayev
* Ozarbayjon Milliy Qahramoni

Manbalar:
---------

1. ↑  „Directory of biographies. Alı Mustafayev". 6-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2010-yil.
2. ↑  *Roman Glebov*. „Республики. В Азербайджане сбит вертолет с VIP на борту" (ru). Kommersant (25-noyabr 1991-yil). Qaraldi: 28-aprel 2010-yil.
3. ↑  „Azerbaijan Association. 17 year passes since "Mi-8" military helicopter was shot in Garakand sky – complete list of the perished people" (21-noyabr 2008-yil). 6-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2010-yil.
FURYE (Fourier) Fransua Mari Sharl (1772.7.4, Bezanson — 1837.10.10, Parij) — fransuz sotsiologi, utopik sotsialist. Burjua tuzumini tanqid qilib, boʻlajak jamiyat rejasini ishlab chiqqan. Uningcha, inqirozni boshidan kechirayotgan sivilizatsiyalashgan jamiyat oʻrniga uygʻunlikka asoslangan, insonning barcha krbiliyatlari namoyon boʻladigan oliy ijtimoiy tuzum keladi. Bu jamiyatning boshlangʻich yacheykasi sanoat va qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini birlashtiruvchi "falanga" (juda katta jamoa)lardir. F. ga koʻra, sotsialistik gʻoyalarni tinch yoʻl bilan targʻib qilish orqali yangi jamiyat qaror topadi. Asosiy asarlari: "Toʻrt harakat va mushtarak takdirlar nazariyasi" (1808), "Jahon birligi nazariyasi" (1822), "Uy va yer ishlari uyushmasi haqidagi risola" (1822), "Yangi xujalik sotsiyetar dunyosi" (1829).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
ʻʻʻAliottaʼʻʻ (malta tilida Aljotta) — Malta milliy oshxonasi taomi.

Dastlab, ushbu sho‘rva sotilishi mumkin bo‘lmagan baliq turlaridan tayyorlangan. Sho‘rva, ayniqsa, katoliklarga go‘sht mahsulotini isteʼmol qilish taqiqlangan Lent davrida (Rojdestvo oldidan tutiladigan qirq kunlik ro‘za)  mashhur bo‘lgan.

Alyotta — fransuz  buyabesti (fransuzcha baliqdan tayyorlanadigan taom), portugal kaldeirada (Portugaliya va Galisiya milliy oshxonasining  baliqdan tayyorlanadigan taomi) yoki Toksan sho‘rvasi  kabi anʼanaviy O‘rta yer dengizi  hududlarida tayyorlanadigan sho‘rvalarga o‘xshab ketadi.

ʻʻʻTarkibiʻʻʻ
-------------

Anʼanaga muvofiq, bu sho‘rva kichkina baliqlardan, baliq boshi va dumidan tayyorlanadi. Xushtaʼm va mazzali bo‘lishi uchun esa unga dengiz mahsulotlari  qo‘shiladi.

Asosiy masalliqlariga sarimsoq, pomidor va mayoran (o‘simlik turi) kiradi. Sho‘rvaning quyilishi uchun unga  guruch solinadi. Qoidaga ko‘ra, unga limon sharbati ham qo‘shiladi.

Darvoqe, ushbu sho‘rvani tayyorlashning juda ko‘p retseptlari mavjud, biroq barchasida asosiy mahsulotlar ro‘yhati aynan o‘zgarishsiz qoladi.

Adabiyotlar
-----------

* Jahon oshpazlik kitobi: Janna Jeykob, Maykl Ashkenazi tomonidan butun dunyo boʻylab eng katta retseptlar. ISBN 1610694694, 9781610694698
* Sara Flower tomonidan band boʻlgan onaning rejalari boʻyicha oshxona kitobi. ISBN 1845285603, 9781845285609
**Olita Rause** (1962-yil 21-noyabrda Sovet Ittifoqida tugʻilgan) — latviyalik ayol shaxmatchi, FIDE ayol grossmeyster (WGM, 1993) va xalqaro usta (IM, 1995) unvonlariga ega. Shuningdek, u ICCF korrespondens grossmeyster unvoniga ega (GM, 1998).

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

Rause ayollar oʻrtasidagi Latviya shaxmat chempionatida uch marta kumush medalni qoʻlga kiritgan, jumladan, 1981-yil (Astra Goldmane turnirida gʻalaba qozondi), 1984-yil (Anda Shafranska turnirda gʻalaba qozondi) va 1994-yil (Anda Shafranska bilan qoʻshimcha oʻyinda magʻlub boʻlganidan keyin — 1½: 2½ kumush medalini qoʻlga kiritdi). 1986-yilda Rause Minskda shaxmat boʻyicha Sovet Ittifoqi shaxmatchi ayollarining jamoaviy chempionatida Latviya nufuzi himoyasi uchun ikkinchi taxtada oʻyinlarni olib bordi.

Rause Shaxmat Olimpiadalarida Latviya sharafi uchun dona surgan:

* 1994-yilda Moskvadagi 31-shaxmat Olimpiadasida ikkinchi taxtada (+4, −4, =3) oʻynagan.

Rause dunyodagi eng kuchli korrispondens shaxmatchilaridan biri hisoblanadi. U ICCF Oltinchi Jahon kubogi turnirida gʻoliblikni qoʻlga kiritgan.

Olita Rause 1993-yilda FIDE ayol grossmeyster (WGM) unvonini qoʻlga kiritdi. Oradan 2 yil oʻtib esa xalqaro usta (IM) unvoniga ham erishdi. Olita Rause 1998-yil ICCF da korrespondens grossmeyster (GM) sifatida etirof etildi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Rause Latviya Milliy universitetinining filologiya fakultetida oʻqigan va magistr darajasiga ega. 2001-yil dekabridan 2017-yil fevraliga qadar Rigadagi Janis Roze Publishers nashriyotida bosh muharrir lavozimida faoliyat olib borgan. Olita Rause Igors Rause bilan turmush qurgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Wojciech Bartelski.* „Soviet Women's Team Chess Championship :: Olita Rause".  OlimpBase. Qaraldi: 24-dekabr 2011-yil.
2. ↑  *Wojciech Bartelski.* „Women's Chess Olympiads :: Olita Rause".  OlimpBase. Qaraldi: 24-dekabr 2011-yil.
3. ↑  „Wcup-06 Final".  Tables.iccf.com. Qaraldi: 24-dekabr 2011-yil.
1867-yilda Rossiya imperiyasi tomonidan Shimoliy Amerika Qoʻshma Shtatlariga oʻtkazilgan Shimoliy-G'arbiy Amerika hududlari xaritasi
**Alyaskani sotish** - bu Rossiya imperiyasi va Amerika Qoʻshma Shtatlari  hukumatlari oʻrtasidagi kelishuv boʻlib, buning natijasida 1867-yilda Rossiya Shimoliy Amerikadagi umumiy maydoniga teng boʻlgan mulklarini sotdi. Birinchi marta Sharqiy Sibir general-gubernatori N.N.Muravyov-Amurskiy 1853-yilda Alyaskani sotish taklifi bilan chiqdi.

  

1732-yilda Mixail Gvozdev va Ivan Fedorov boshchiligidagi rus ekspeditsiyasi tomonidan Eski Dunyoga kashf etilgan Alyaska Shimoliy Amerikadagi Rossiya mulki edi. Dastlab, u davlat tomonidan emas, balki xususiy shaxslar tomonidan oʻzlashtirildi, lekin 1799 yildan boshlab, maxsus tashkil etilgan monopoliya - Rossiya-Amerika kompaniyasi (RAC) tomonidan oʻzlashtirildi.

Sotilgan hududning maydoni tashkil etdi va deyarli yashamagan - RACning oʻziga koʻra, sotish paytida barcha Rossiya Alyaskasi va Aleut orollarining aholisi 2500 ga yaqin ruslar va 60 000 ga yaqin hindular va eskimoslar edi. 19-asr boshlarida Alyaska moʻyna savdosi orqali daromad keltirar edi, ammo asr oʻrtalariga kelib geosiyosiy nuqtai nazardan bu olis va himoyasiz hududni saqlash va himoya qilish xarajatlari koʻproq boʻlishi koʻrindi. potentsial foyda.

Sotish boʻyicha muzokaralar
---------------------------

Rasmiy ravishda, navbatdagi sotish taklifi Vashingtondagi rus elchisi baron Eduard Stokldan keldi, ammo bu safar kelishuv tashabbuskori Buyuk Gertsog Konstantin Nikolaevich ( Aleksandr II ning ukasi) edi, u bu taklifni birinchi marta 1857 yil bahorida aytgan. tashqi ishlar vaziri A.M.Gorchakovga maxsus xat. Gorchakov bu taklifni qoʻllab-quvvatladi. Tashqi ishlar vazirligining pozitsiyasi bu masalani oʻrganish edi va 1862 yilda RAC imtiyozlari tugagunga qadar uni amalga oshirishni kechiktirishga qaror qilindi. Va keyin bu masala Amerika fuqarolar urushi tufayli vaqtincha ahamiyatsiz boʻlib qoldi.

1867-yil 18-martda Prezident Jonson Sevardga rasmiy ishonch yorliqlarini imzoladi va Davlat kotibi va Stekl oʻrtasida muzokaralar deyarli darhol boʻlib oʻtdi, uning davomida Rossiyaning Amerikadagi mulklarini 7,2 million dollarga sotib olish boʻyicha umumiy shartlarda shartnoma loyihasi kelishib olindi.

Izohlar
-------

1. ↑  Mustamlakalardan voz kechish toʻgʻrisidagi konvensiyaning ruscha matnida „Shimoliy Amerika Qoʻshma Shtatlari" deb ko'rsatilgan.

Manbalar
--------

 1867-yil 30-martda Alyaskani sotish toʻg'risidagi shartnoma imzolandi. Chapdan oʻngga: Robert S. Chu, Uilyam G. Sevard, Uilyam Xanter, Vladimir Bodisko, Eduard Stoekl, Charlz Samner, Фредерик Сьюард[en] Syuard. Rassom Emanuel Leytse, 1868 yil.

1. ↑  „Alaska Purchase" (en).  Encyclopedia Britannica (24-oktabr 2019-yil). 1-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-aprel 2020-yil.
**Olimjon Xoldorov** (taxallusi Olimjon Xoddor; 1932.18.9, Andijon viloyati Buloqboshi tumani Kulla qishlogʻi) — shoir va yozuvchi, dramaturg. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1992), professor (2002). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1952). Andijon radiosida muharrir (I960), "Kommunist" (1965) va "Yosh leninchi" (1966— 68) gaz.larida muxbir. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining Andijon boʻlimi boshligʻi (1968—83). Dastlabki sheʼrlar toʻplami — "Argʻuvon tagida" (1965). X. "Andijon suluvlari" (1968), "Kaftimdagi tuproq" (1970), "Oshiqona" (1972), "Andijon bahori" (1976), "Subhidam qoʻshiqlari" (1977), "Kumush kosa" (1979), "Toʻyonatoʻyona" (1982), "Yer farzandi" (1986), "Senga intilaman" (1986), "Davrani keng oling" (1990), "Koʻz tegmasin" (1992) kabi toʻplamlar muallifi. Shuningdek, u "Men — Andijonman", "Andijon samosi", "Kelajakdan bir sado", "Roz", "Karvon qoʻngʻirogʻi" kabi liroepik asarlar ham yozgan. 100 dan ortiq gʻazallariga kuylar bastalangan.

X. dramaturgiya sohasida xam bir qancha asarlar yozgan ("Qotil kim", 1992; "Sevgi afsonasi", 1992; "Anda jon qoldi", 1999). Asarlarida inson goʻzalligi, maʼnaviy olami, mehrmuhabbat va sadoqat haqida bahs yuritiladi. X.ning soʻnggi yillarda yirik epik janrlarga mansub "Koʻngil" (1992) qissasi, "Arosat" (1993), "Mirkomilboy" (1998) romanlari va boshqa asarlari eʼlon kilindi. Bolalarga bagʻishlangan "Boboruh" (2000) pyesasi ham bor.

Adabiyot
--------

* Vodiy kuychisi, T. 1992; Olimjon Xoldor, T. 2002.

Manbalar
--------

* Saylanma, 3 j.li, T. 2001; Pyesalar, T. 2002.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Alyki** (grekcha: *Αλυκή*) — Thebes munitsipalitetiga qarashli qishloq. 2011-yilgi mahalliy hukumat islohotidan oldin u Thisvi munitsipaliteti tarkibiga kirgan. 2011-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloqda 279 nafar aholi istiqomat qilayotgani aniqlangan. Alyki Xironomi hamjamiyatining bir qismidir.

Aholisi
-------

2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Alyki aholisi 279 nafar kishini tashkil etdi, bu 2001-yildagi avvalgi aholini roʻyxatga olishdan deyarli ikki baravar koʻp koʻrsatkichdir.

| Yil | Aholi |
| --- | --- |
| 2001 | 138 nafar |
| 2011 | 279 nafar |

Manbalar
--------

1. ↑  „Αλυκή (Βοιωτίας), local government changes".  EETAA. Qaraldi: 10-sentabr 2021-yil.
2. 1 2  „Population & housing census 2001 (incl. area and average elevation)".  National Statistical Service of Greece. 21-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tursunmuhamedov Sattor Pozilhaqovich** (1929.11.1, Turkiston shahri – 21.07.2020) — faylasuf olim. Oʻzbekiston fanlar akademiyasida akademik (2000). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979), falsafa fanlari doktori (1970), professor (1972). Toshkent moliya-iqtisod institutida oʻqituvchi, dotsent, kafedra mudiri (1955-76). Oʻzbekiston milliy universiteti huzuridagi Oliy oʻquv yurtlari ijtimoiy fanlar oʻqituvchilari malakasini oshirish instituti direktori (1976—79), 1985—93 yillarda shu institutda ijtimoiy-siyosiy munosabatlar kafedrasining mudiri. Toshkent pedagogika instituti rektori (1979—83), 1983—85 yillarda Toshkent xalq xoʻjaligi institutida falsafa kafedrasining mudiri. Oʻzbekiston milliy universiteti huzuridagi Oliy pedagogika instituti direktori (1993). 1995-yildan Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetida siyosatshunoslik kafedrasi professori. Ilmiy ishlari sanoat va qishloq xoʻjaligi, ijtimoiy guruhlar, tabaqalar, mulkdorlar sinfining shakllanishi, ijtimoiy falsafa, siyosatshunoslik sohalariga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Sattor Tursunmuhamedov" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdussamad ibn Abdulvoris ibn Said Kufiy** — muhaddis.
(vaf. milodiy 822, hijriy 207 yilda.
Abdussamad Kufiy Muhaddis va roviy bo‘lgan. Hofiz va hujjati ishonchli deb e’tirof etilgan basralik muhaddis bo‘lgan. Uning otasi Abdulvohid Kufiy ham muhaddis bo‘lib, u asosiy hadis bilmlarini otasidan olgan.

Ustozlari
---------

Hishom Dastoviy, Ikrima ibn Ammor, Robi’ ibn Gulsum, Harb ibn Maymun, Harb ibn Abi Oliy, Harb ibn SHaddod va boshqa shu tabaqot vakillaridan hadis ilmini o‘rgangan.

E’tiroflar
----------

Abdussamad ibn Abdulvoris ibn Said Kufiy haqida Abu Hotam shunday degan: "Abdussamad ibn Abdulvoris ibn Said ishonchli muhaddis va mohir hofizdir".

Shogirtlari
-----------

Abdulhamid ibn Humayd ibn Nasr Keshiy, Ibn Muin, Ishoq Ibn Rohavay, Imom Bandor va Imom Zuhaliylar Abdussamad ibn Abdulvoris ibn Said Kufiydan Hadis ilmini o‘rganishgan.

Adabiyotlar
-----------

* Shukurillo Umarov "Abdulhamid Keshiy hayoti va ilmiy merosi"

Manbalar
--------

1. ↑  Shukurillo Umarov "Abdulhamid Keshiy hayoti va ilmiy merosi" Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2013 yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kluj-napoka** - Ruminiyaning shim.-gʻarbiy qismidagi shahar. Kluj judetsining maʼmuriy markazi. Samesh daryosi sohilida joylashgan. Mamlakatning yirik sanoat va muhim madaniy markazi. Aholisi 332,5 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. Mashinasozlik (asosan, toʻqimachilik va oziq-ovqat sanoati uchun jihozlar ishlab chiqarish) va oziq-ovqat sanoatlari rivojlangan. Toʻqimachilik, koʻn poyabzal, mebel, kimyo, tamaki, chinni, keramika, farmatsevtika, poligrafiya sanoati korxonalari bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Un-t (1872-yildan) va boshqa oliy oʻquv yurtlari, Ruminiya Fanlar akademiyasi ning filiali va boshqa ilmiy tadqiqot muassasalari, tarix, etnografiya va badiiy muzeylar, botaniqa bogʻi bor. K. qadimgi qalʼa oʻrnida vujudga kelgan. Dastlab 1173-yilda tilga olingan, 1316-yildan shahar. Meʼmoriy yodgorliklaridan San-Mixail cherkovi (14—15-asrlar), universitet binosi (19-asr) va boshqa saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |