**Berta** **Pīpiņa** (tugilgan paytidagi ismi **Berta Ziemele**; 1883-yil 28-sentyabr - 1942-yil) - latviyalik oʻqituvchi, jurnalist, siyosatchi va ayollar huquqlari faoli. Latviya Konstitutsiyaviy Assambleyasining 1920-yil 1-maydan 1922-yil 7-noyabrgacha 1-Saeima yigʻilishiga saylangan birinchi ayol. Ayollar huquqlari bo'yicha faol, Riga shahar kengashi va Saeimadagi faoliyati davomida ayollar tengligini ta'minlash va oilalarni himoya qilish uchun qonun hamda qolab chiqishga harakat qilgan. Sovet qo'shinlari Latviyani bosib olgach, Sibirga surgun qilingan, biografiyasi ensiklopediyalardan chiqarib tashlangan va gulagda vafot etgan.

Hayotining ilk davrlari
-----------------------

Berta Ziemele 1883-yil 28-sentabrda Rossiya imperiyasining Code Parish hozirgi Latviya hududidagi Boltiqboʻyi davlatida Liza (tug'ilgan paytidagi ismi Kula) va Jekabs Ziemelis oilasida tugʻilgan. Ota-onasi ferma va traktirda ishlagan. Ziemele Misa parish [lv] davlat tomonidan boshqariladigan qizlar qrammatika maktabida, ayollarga to'rt yillik o'rta ta'limni beradigan Bauskadagi Beķeris qizlar gimnaziyasida o'qigan.

Faoliyati
---------

1901-yilda Ziemele hozirgi Ukrainadagi Xarkovda dars berishni boshlagan. 1904-1908-yillardaBerlinda doktor Liebman qo'l ostida nogiron bolalarga yordam berishda nutq terapiyasi usullarini o'rganish uchun tahsil olgan. Keyingi yili ta'lim tizimlari bo'yicha bilimini oshirish uchun Shveysariya va Rossiyaga safar qilgan. 1910-yilda Latviyaga qaytib kelgan Ziemele kitob sharhlovchisi, jurnalist va adabiyotshunos Ermanis Pīpiņšga (1873–1927) turmushga chiqqan. Er-xotinning uchta farzandi: qizlari Biruta va Nora va o'g'li Jānis bo'lgan.

1918-yilda Latviya mustaqillikka erishgach, Pīpiņa ijtimoiy va siyosiy masalalarda faol ishtirok eta boshlagan. Demokratik Markaz partiyasining asoschilaridan biri bo‘lib, Markaziy Qo‘mitasi a’zoligiga saylangan, shu bilan birga partiyaning markaziy boshqaruv organiga saylangan birinchi ayol. 1919-yilda Riga shahar kengashiga saylangan hamda jamoaviy ichkilik ichish, ayollar va bolalar bilan bog'liq muammolar kabi masalalar ustida ishlay boshlagan. Ta'minot komissiyasiga tayinlangan va ko'plab tadbirlarda ayollar muammolari haqida so'z yuritgan. Taxminan 1922-yilda Latviya ayollar milliy ligasi va Xalqaro Ayollar Kengashi Ligasiga (ICW) qo'shilgan. 1925-yilda Pipina Liga prezidentligiga saylangan, bolalar bog'chasini tashkil etish, kutubxonani boshqarish, yakshanba maktablarini tashkil etish, ayollar uchun ta'lim va tikuvchilik kurslarini o'tkazish kabi xayriya ishlarini tashkil etgan Tashkilot, shuningdek, ayollarga bepul huquqiy maslahatlar bergan, Pīpiņa buni ayollarni birlashtirish, ularni kelajak avlodlarni tarbiyalash va milliy ruhni rivojlantirishga yordam berishdan iborat tashkilot maqsadining bir qismi deb hisoblagan.

1925-1928-yillarda Pīpiņa Riga qashshoqlar bo'limiga rahbarlik qilgan va keyin 1931-yilgacha shahar idoralarini nazorat qiluvchi Riga taftish komissiyasida ishlagan. 1928-yilda ayollarga farzandlarini tarbiyalashda yordam berish uchun *"Kā es runāju ar saviem bērniem par dzimumdzīvi"* (Bolalarim bilan jinsiy aloqa haqida qanday gaplashish kerak) asarini nashr etishni boshlagan. 1930-yilda ayollarning ijtimoiy va siyosiy tengligini ta'minlash uchun soyabon tashkilot bo'lgan Latviya xotin-qizlar tashkilotlari kengashini tuzishda ishtirok etgan. Tashkilot uning boshqaruvida faoliyat yuritgan va tashkilot rahbari etib tayinlangan. 1931-yilda Pīpiņa Saeimada faoliyat yuritgan birinchi ayol va urushlararo davrda 100 a'zolik organning yagona ayol parlamentariysi bo'lgan. Demokratik Markaz vakili sifatida deputat etib saylangan va oʻzini oʻzi boshqarish komissiyasi raisining yordamchisi hamda Murojaat komissiyasi kotibi boʻlib ishlagan. Pīpiņa ayollar va oilalar uchun qonuniy himoya izlashga intilgan. Turmushga chiqqan ayollarni ishdan bo'shatishga majburlovchi qonun taklif qilinganida, Pīpiņa o'z qarshiligini bildirishda shov-shuvga sabab bo'lib, Kārlis Ulmanisning nafratiga sabab bo'lgan. Shuningdek, oilalar va kambag'allarni davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash bo'yicha qonunlar ustida ishlagan.

Shu bilan birga, Pīpiņa xalqaro ayollar konferensiyalarida ishtirok etgan, "ICWning Vena (1930), Stokgolm (1933), Parij (1934) va Dubrovnik (1936) kongresslari" hamda Avstriya, Vengriya va Rossiyada o'tkazilgan ayollar yig'ilishlarida qatnashgan. 1934-yilda *"Latviete"* (latviyalik ayol) oylik davriy nashrga asos solgan. Jurnalning maqsadi ayollarni millatga oid masalalarda o'rgatish va ayollarga jamiyatda teng huquqli munosabatda bo'lishni taqiqlovchi "patriarxal stereotiplar"ga qarshi kurashish bo'lgan. O'sha yili Pīpiņa Riga shahar kengashidagi faoliyatini tugatgan va 1935-yilda soyabon kengashi rahbariyatidan ketgan. *"Lejaskrodzinieka meita"* (Mehmonxona egasining qizi, 1935) romanini nashr etgan va 1936-yilda ICW vitse-prezidenti bo'lgan.

1934-yilda avtoritar rejim hokimiyatga kelgach, Pīpiņa jurnalist sifatida faol bo'lgan, lekin siyosatdan uzoqlashgan. 1940-yilda Sovet qo'shinlari Latviyani bosib olgach, nishonga aylangan va 1941-yilda Sibirga surgun qilingan.

O'limi va merosi
----------------

Pīpiņa 1942-yilda Ob daryosidagi mehnat lagerida vafot etgan. Sovet davrida mustaqil Latviya parlamentida ishlagan va uning tarjimai holi ensiklopediyalardan tozalangan holda davlat dushmani sifatida ko'rilgan. Uning siyosiy tarix va ayollar harakatidagi ahamiyati Latviya mustaqillikka erishgandan keyin yana qaytarilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Picukane 2006, s. 432. sfn error: no target: CITEREFPicukane2006 (help)
2. 1 2 3 4 5 6 7  *Latvian Encyclopedia* 2009. sfn error: no target: CITEREFLatvian\_Encyclopedia2009 (help)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Picukane 2006. sfn error: no target: CITEREFPicukane2006 (help)
4. 1 2  Kroders 1929. sfn error: no target: CITEREFKroders1929 (help)
5. ↑  Apīnis n.d. sfn error: no target: CITEREFApīnisn.d. (help)
6. ↑  Kroders 1929, s. 252. sfn error: no target: CITEREFKroders1929 (help)
7. 1 2 3  Чанка 2015. sfn error: no target: CITEREFЧанка2015 (help)
8. ↑  Novikova 1995. sfn error: no target: CITEREFNovikova1995 (help)
9. ↑  Picukane 2006, s. 434. sfn error: no target: CITEREFPicukane2006 (help)
10. ↑  Passmore 2003, s. 127. sfn error: no target: CITEREFPassmore2003 (help)
11. ↑  Wingfield & Bucur 2006, s. 148. sfn error: no target: CITEREFWingfieldBucur2006 (help)
12. 1 2 3  Picukane 2006, s. 433. sfn error: no target: CITEREFPicukane2006 (help)