recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yerdan foydalanish tahlili** — yerga egalik qiluvchilar va yerdan foydalanuvchilarning faoliyatini baholashda qishloq xoʻjaligida asosiy i.ch. vositasi boʻlgan yerdan foydalanish samaradorligini oʻrganish. Ye.f.t. qishloq xoʻjaligi yerlari maydoni va tarkibiy oʻzgarishlar, hududni tashkil etish va almashlab ekishii oʻzlashtirish holati, yer sifatini yaxshilash rejasining bajarilishi, xoʻjalikda yerdan foydalanish samaradorligi; oʻzlashtiriladigan yerlar miqdori va kapital harajatlar; yerdan foydalanish darajasiga taʼsir etuvchi omillar (tuproqning tabiiy unumdorligi, joyning iklim sharoitlari, suv resurelarining miqdori va b.) singari masalalarni oʻz ichiga oladi. Ye.f.t.da xoʻjalik yer kadastri kitobi, statistik hisobotlar, yillik hisobotlar, uchastkalar boʻyicha maydon hisoblash qaydnomalari, yerdan foydalanish tarhi (chizmada) va buxgalteriya hisobot materiallari asosiy manbalar hisoblanadi. Yer sifat oʻzgarishlarini taxlil qilish va yerdan foydalanish darajasini aniqlash uchun:a) jami yer maydonida qishloq xoʻjaligi yerlarining umumiy salmogʻi; b) umumiy haydaladigan yer maydonida sugʻoriladigan yorlar salmogʻi; v) haydalma yerlardan ekin ekib foydalanish darajasi; g) haydalma yerlarning shudgorlik darajasi koʻrsatkichlari oʻrganiladi.

E.f.t. materiallari yer tuzish loyihasini ishlab chiqishda asosiy manba boʻlib xizmat kiladi. Bunda taxlil loyihada qamrab olingan barcha maydon boʻyicha oʻtkaziladi (xoʻjalik, bir guruh xoʻjaliklar, tuman, viloyat, mamlakat).

Yerdan foydalanishni miqdor jihatidan baholovchi maxsus qaydnoma (hisobot) maʼmuriy birliklar doirasida har yili 1 yanvargacha boʻlgan maʼlumot asosida hamda 5 yilda bir marta umumlashtirib tuziladi. Q.x.ning samaradorligiga taʼsir etuvchi tabiiy va ijtimoiy omillarni eʼtiborga olgan holda tuproq bonitirovkasi yoki yerning iqtisodiy bahosini bilmay turib (qarang Yerni iqtisodiy baholash) yerdan foydalanish darajasini toʻgʻri aniqlash mumkin emas. Xoʻjaliklarda Ye.f.t. biriktirilgan yerlarning sifatini (tabiiy unumdorligini) hisobga olish (yerning iqtisodiy bahosi boʻlsa yanada maqbul) katta ahamiyatga ega. Bunda xoʻjalikdagi oʻrtacha tuproq bali (Bi)ra nisbatan 1 ga (100 ga) uchun Yerning tabiiy unumdorligidan toʻla va toʻgʻri foydalanish samaradorlik omillaridan biri. Yerdan foydalanish darajasining asosiy koʻrsatkichlaridan biri boʻlgan mahsulot tannarxini yerning sifati asosida taxlil qilishda (eng arzon tannarx etalon qilib olinadi) quyidagi formuladan foydalaniladi:S=S,-S(B-B,),bunda, S, — koʻrilayotgan xoʻjalikda 1 s mahsulot tannarxi (s/soʻm); S — etalon uchun olingan xoʻjalikda 1 ballga toʻgʻri keladigan narx (soʻm); B — etalon uchun olingan xoʻjalik bali (ball); B, — koʻrilayotgan xoʻjalik yer bali.

Qosimjon Rahmonov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Evgeniya Sergeyevna Karimova** ( 1989-yil 12-iyun, Oʻzbekiston SSR ) — oʻzbek taekvondochisi, O‘zbekiston milliy terma jamoasi a’zosi. XXIX yozgi Olimpiya o‘yinlari ishtirokchisi, taekvondo bo‘yicha Osiyo chempionati va Osiyo o‘yinlari sovrindori.

Sport faoliyati
---------------

U 2005-yildan boshlab u xalqaro musobaqalarda ishtirok eta boshladi. Ostonadagi o‘smirlar o‘rtasida o‘tkazilgan Osiyo chempionatida bronza medalini qo‘lga kiritadi. 2006-yilda Dohada (Qatar) o‘tkazilgan yozgi Osiyo o‘yinlarida 72 kg dan yuqori vazn toifasida u finalda ikki karra Olimpiya chempioni xitoylik Chen Chjunga imkoniyatni boy berib, kumush medalga sazovor bo‘ladi.

2007-yilda Xoshimindagi (Vetnam) tayekvondo bo‘yicha Osiyo mintaqasi uchun saralash turnirida bronza medalini va Olimpiya o‘yinlariga yo‘llanmani qo‘lga kiritadi. U taekvondo bo‘yicha jahon chempionatida omadsiz chiqish qiladi va medallar uchun kurasha olmaydi. 2008-yilda Pekinda (Xitoy) o‘tkazilgan Yozgi Olimpiya o‘yinlarida 67 kg dan yuqori vazn toifasida u birinchi raundda Malayziya vakili Che Chyu Changa mag‘lub bo‘lib, musobaqadagi chiqishini yakunlaydi. 2009-yilda Kopengagenda (Daniya) bo‘lib o‘tgan taekvondo bo‘yicha jahon chempionatida unga yana omad kulib boqmaydi. Bangkokdagi (Tailand) jang san’ati bo‘yicha Osiyo o‘yinlarida esa kumush medal sohibasiga aylanadi .

2010-yilda Guanchjoudagi (Xitoy) yozgi Osiyo o‘yinlarida 73 kg dan yuqori vazn toifasida yarim finalda xitoylik Lyu Ruiga imkoniyatni boy berib, bronza medaliga erishadi. Ostonada (Qozog‘iston) o‘tkazilgan taekvondo bo‘yicha Osiyo chempionatida 73 kilogrammdan yuqori vazn toifasida u finalda koreyalik taekvondochi Ox Xey Riga yutqazib, kumush medal oladi.

2011-yilda Yevgeniya 2012-yilgi Yozgi Olimpiya o‘yinlari saralash turnirida taekvondo bo‘yicha jahon chempionatidagi muvaffaqiyatsiz chiqishidan so‘ng, ya’ni, 1/16 final borib mag‘lubiyatga yuz tutadi  va sport faoliyatini nihoyalaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  *MasTKD.* „Resultados del tercer día de los XVI Juegos Asiáticos" (en-US). *mastkd.com* (19-noyabr 2010-yil). 23-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2021-yil.
2. ↑  „2008 Beijing Summer Olympics - Taekwondo | Athlete Profiles, Videos & Photos | NBC Olympics". *web.archive.org* (15-avgust 2012-yil). 15-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2021-yil.
3. ↑  „16 общекомандное место на ЧМ по таэквондо" (ru). *UzReport.news*. 23-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2021-yil.
4. ↑  „Азиатские игры по боевым искусствам" (ru-RU). *Национальный олимпийский комитет Узбекистана*. 20-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2021-yil.
5. ↑  *MasTKD.* „Resultados del último día de los XVI Juegos Asiáticos" (en-US). *mastkd.com* (20-noyabr 2010-yil). 23-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2021-yil.
6. ↑  „World Taekwondo". *www.worldtaekwondo.org*. 5-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2021-yil.
7. ↑  „Архивированная копия". 17-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2021-yil.
**Mamadali Nartojiev** ( 1925-yil Oʻzbekiston SSR Fargʻona viloyati Oltiariq tumani Fayziobod qishlogʻida tavallud topgan) — Oʻzbekiston SSR Fargʻona viloyati Oltiariq tumanidagi "Qizil qushun" xoʻjaligi brigadiri, bosh agronom va agronom-entomolog (1969-yildan). Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950).

Hayoti va faoliyati
-------------------

1925-yilda Fargʻona viloyati Fayziobod qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. Millati o`zbek. Mahalliy qishloq maktabini tamomlagan. 1943-yil safarbarlikka qadar qishloq xo‘jaligida ishlagan. Ulug' Vatan urushida qatnashgan. U 286-piyodalar diviziyasining 994-piyoda polkida jang qilgan. 1944-yildagi janglarning birida yaralangan.

1945-yilda demobilizatsiya qilinadi va vataniga qaytib keladi. Oddiy kolxozchi, Oltiariq tumanidagi "Qizil qushun" jamoa xoʻjaligida paxtachilik boʻyicha zveno boʻlib ishlagan.

1949-yilda u rahbarlik qilgan zveno 6,6 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 67 sentnerdan paxta xomashyosi oldi. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1950-yil 13-iyundagi farmoni bilan 1949-yilda sug‘oriladigan yerlarda sholi, paxta va yashil kenaf poyasidan yuqori hosil olgani uchun Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni hamda O‘roq va bolg‘a oltin medali bilan taqdirlangan. Ajoyib mehnat natijalari uchun 1950-yil natijalariga ko'ra u ikkinchi Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

1952—1955-yillarda Toshkentdagi kolxozlarga rahbar kadrlar tayyorlash maktabida tahsil olgan, so‘ng Oltiariq tumanidagi "Qizil qushun" kolxozida bosh agronom bo‘lib ishlagan. 1967-yilda Leningrad kolxozini sovxozga aylantirildi. U shu sovxozda boʻlim agronomi, 1969-yildan agronom-entomolog lavozimlarida ishlashni davom ettirdi. Nafaqaga chiqqanidan so‘ng Farg‘ona viloyati Toshloq tumani To‘xtaboyev qishlog‘ida yashaydi.

Mukofotlar
----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950-yil)
* Lenin ordeni (1950-yil, 1951-yil)
* 1-darajali Vatan urushi ordeni (1985-yil)
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1957-yil)

Manbalar
--------



1. 1 2  Нартажиев Мамадалы, Память народа
2. 1 2 3  „Нартажиев Мамадали. Сайт «Герои страны».".
3. ↑  „Нартажиев Мамадалы Военно-пересыльные пункты и запасные полки".
**Dilara bikech dyurbesi** (qrim tatarcha: ) — XVIII asrdagi Boqchasaroy Xon saroyining janubiy darvozasida joylashgan. Afsona boʻyicha, dyurbede Qrim xoni Qrim Gereyning muhabbati va saroy boshqaruvchisi Dilara bikech dafn etilgan. Dilara Bikeshning shaxsiyati hali ham kam oʻrganilgan. Rivoyatlarga koʻra, oʻlimidan oldin Yashil Jomiy koʻrinadigan Bakshasaroyga dafn etilishini soʻragan. Tog‘ning qarama-qarshi tomonida, o‘z maqbarasi yonida Xon mashhur Ko‘z yoshi chashmasini qurdirdi.

Sakkiz burchakli bino 1764-yili bogʻcha terrasalarining uzoq burchagida solingan. U yarim oyi bor yarim sharsimon gumbaz bilan qoplangan. Devorlarni boʻylab ikki qator arkasimon nishlar bor. Bungacha maqbara kiraverishi tepasiga „Marhum Dilera qiz ruhiga duo" yozuvi tushirilgan lavha o‘rnatildi. „ Koʻz yoshi favvorasi" dastlab gumbazda joylashgan boʻlsa, keyin 1783-yili favvora hovlisiga koʻchirildi.

2007-yili restavratsiya qilinganidan soʻng dyurbe gumbazi boshlangʻish tuzilmadek qoʻrgʻoshin bilan qoplangan.

Adabiyotda bu haqda birinchi eslatmalarni Qrim xonligi Rossiyaga qoʻshilgandan soʻng darhol chet ellik sayohatchilar qoldirdi: ingliz ayol Kreyven 1786-yili maqbarasi haqida „Qrim orqali Konstantinopolga sayohat", rus xizmatidagi nemis Pallas 1793-yili „Bemerkungen auf einer Reise in die südlichen Statthalterschaften des Rußischen Reichs in Den Jahren" 1793 va 1794-yillar yozgan.

 Dyurbe
Federik Dyubua de Montper „Kavkazni aylanib, cherkeslarga va abxazlarga, Gruziyag, Armanistonga va Qrimga sayohat" nomli asarida shunday deb yozdi:

>  "Baqchasaroyda hamma bir ovozdan sayohatchilarni Maryam Pototskaya shu yerda dafn etilganiga ishontirmoqda; Pushkin o'zining go'zal she'rini Maryamga bag'ishlangan ko'z yoshlari favvorasi bilan boshlaydi va shu qabr bilan tugaydi. Biroq, bu an'anada ishonchli narsa yo'q. Bu ajoyib qabr Dilera, 1764-yilda vafot etgan qrimlik Gereyning sevimli rafiqasi. Virgo ismli ayol uchun qulay joy bo'lib xizmat qilgan. Hammani uning nasroniy bo'lganligi, Qrim Gereyining sevimli rafiqasi bo'lganligi qiziqtiradi ... ".
> 
> 
>

Adabiyot
--------

* Fadeeva T. M. Sokolova M. V. Bakshasaroy va uning atrofi: Zolbaschy. Akmeshit: Biznes-Inform, 2000-yil.

Havola
------

* Dilera bokira durbin
* Bakshasaroy tarixiy-madaniy va arxeologiya muzey-qo‘riqxonasi — Dilera qiz minorasi
* Qrim xonining sevimli rafiqasi Dileraning siri
* Dilera Bikesh maqbarasi \_ Yodgorliklar va tarixiy joylar \_ Qrimning diqqatga sazovor joylari
* Xon saroyi
* Bokira Dilera maqbarasi

Manbalar
--------

1. ↑  *Олекса Гайворонский.* „Диләра бикеш дүрбесі". *Мұражайдың ресми сайты*. 6-yanvar 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-may 2009-yil.
2. ↑  *Олекса ГАЙВОРОНСЬКИЙ.* „БАҚШАСАРАЙ СУБҰРҚАҒЫ ТУРАЛЫ АҢЫЗДАР I БӨЛІМ: ДИЛӘРА БИКЕШ ДҮРБЕСІ" (4-avgust 2015-yil).
3. ↑  *{{{title}}}*.
**Dilbarxon Rahmatovna Mamajanova** (1967-yil 13-oktabrda tugʻilgan, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek davlat arbobi. 2020-yildan Oliy Majlis IV-chaqiriq Qonunchilik palatasi deputati.

Tarjimai holi
-------------

Dilbarxon Rahmatovna 1967-yil 13-oktabrda Fargʻona viloyatida tugʻilgan. Fargʻona politexnika institutini tamomlagan. Kasbi boʻyicha elektrotexnika muhandisi.

2020-yildan Oliy Majlis IV-chaqiriq Qonunchilik palatasi deputati, Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi fraksiyasi a’zosi, shuningdek, Demokratik institutlar, nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qoʻmitasi a’zosi sifatida faoliyat yuritgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Депутаты". *parliament.gov.uz*. 23-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-may 2021-yil.
2. ↑  „334-IV-сон 10.06.2020. О создании межпарламентской группы Олий Мажлиса Республики Узбекистан по сотрудничеству с Милли Меджлисом Азербайджанской Республики". *lex.uz*. 17-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-may 2021-yil.
3. ↑  „Кандидаты" (ru). *saylov.uz*. 23-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-may 2021-yil.
**Algofobiya** yoki **algiofobiya** — bu ogʻriqdan qoʻrqadigan shaxslarda uchraydigan fobiya turlaridan biridir. Ogʻriqdan gʻayritabiiy va doimiy qoʻrquv boʻlib, ushbu qoʻrquv oddiy odam his qiluvchi qoʻrquvdan anchagina kuchliroqdir. Fobiyaning ushbu turini xulq-atvor terapiyasi va tashvishlanishga qarshi dorilar bilan davolash mumkin. Bu atama grekcha: *ἄλγος* , *álgos*, „ogʻriq" va φόβος , *phóbos*, „qoʻrquv" soʻzlaridan olingan.

Xulq-atvor sozligi boʻyicha psixolog *Sabino Metta*ning soʻzlariga koʻra, fobik reaksiya oʻrganilgan xatti-harakatlar majmuasidir. Doʻstlarning turli kasalliklari va ogʻriqlari haqida eshitadigan keksa odam bunday reaksiyaning keng tarqalgan namunasi boʻlib kelishi mumkin. Bu odam muammolarni oldindan koʻra boshlaydi va ular bilan biror narsa sodir boʻlishidan oldin natijalarni boshdan kechiradi. Ushbu muammoga duch kelgan odamlarda, ehtimol, *hyperalgesia (talaffuzi:* giperalgeziya*)* mavjud boʻlishi mumkin.

Ogʻriqdan qoʻrqish boʻyicha soʻrov (hozirda FPQ-III), ruhiy salomatlikni tekshirish vositasi boʻlib, oʻtmishda *algofobiyani* tekshirish uchun qoʻllangan.

Sabablar
--------

To'satdan qo'rqish holati va tashvish insonni xavfli vaziyatlardan himoya qiluvchi omildir. Agar biror kishi yovvoyi jonzotni ko'rsa, uning ushbu hayvondan qo'rqishi va qochishi tabiiy holatdir. Ammo surunkali og'riq bilan kurashuvchi odamlarda himoya choralari sifatida doimiy qo'rquv va xavotir paydo bo'lishi mumkin. Ular ko'proq og'riq keltirishi yoki og'riqni kuchaytirishi mumkin bo'lgan harakatlar yoki vaziyatlardan qochishadi. Afsuski, og'riq tahdidini bo'rttirib yuborish og'riqni yanada kuchaytirishi mumkin.

Inson miyasidagi qo'rquv va xavotirni tartibga soluvchi kimyoviy moddalar og'riqni qanday qabul qilishni tartibga soladi. Shu asnoda kimyoviy nomutanosiblik ikkala muammoni ham keltirib chiqarishi mumkin.

Yana qarang
-----------

* Dental fobiya
* Fobiyalar ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  Casselman, William*. A Dictionary of Medical Derivations: The Real Meaning of Medical Words*. The Parthenon Publishing Group, 1998 — 20 bet. ISBN 1-85070-771-5.
2. 1 2  Barker, R. L. (1992). Fear and Phobias. Mental Health and the Elderly: A Social Work Perspective, 271.
3. ↑  „Mental Health Screening: MedlinePlus Lab Test Information" (en). *medlineplus.gov*. Qaraldi: 20-noyabr 2019-yil.
4. ↑  McNiel, D. & Rainwater, A (1998). *Journal of Behavioral Medicine*. Volume 21, Number 4.
5. 1 2  „What causes algophobia?". *Clevelandclinic.org*. Qaraldi: 28-iyun 2022-yil.
Yevkradit (? — mil. av. 155) — Yunon-Baqtriya podsholigi shohi (mil. av. taxminan 171 — 155), dastlab Baqtriyadagi harbiy garnizon boshligʻi. Demetriy I ning Hindistonga qilgan yurishidan foydalanib, mil. av. taxminan 174-yilda Baktriyada qoʻzgʻolon koʻtargan va hokimiyatni oʻz qoʻliga olgan. Baqtriyaliklar Yevkradit boshchiligida sugʻdiylar, araxotlar, drangʻlar, areylar va hindlar bilan betinim urushlar olib borishgan. Demetriy I bir qism qoʻshini bilan Hindiston yurishidan qaytib Yevkradit qoʻshini bilan kurashga kirishgan va Baqtra shaharini qamal qilgan. Qamal 5 oyga choʻzilgan. Yevkradit 300 jangchisi bilan bot-bot qalʼadan chiqib 60 minglik qoʻshinga ega raqibiga ketma-ket zarbalar berib gʻalabaga erishgan, Demetriy I jangda halok boʻlgan. Demetriy I ning vorislari Hind vodiysidagi hokimiyatni oʻz qoʻllarida saqlab qolgan. 2 ta mustaqil hokimiyat: Yunon-Baqtriya va Yunon-Hind podsholigi vujudga kelgan. Mil. av. 162-yilda Yevkradit Parapamisadga bostirib kirib Demetriy I ning vorislaridan Panjobni tortib olgan. Ammo, uning hujumi Hind vohasidagi Yunon-Hind podsholigining shohi Menandr tomonidan toʻxtatilgan. Yevkradit Hindistondan qaytayotganida oʻgʻli va taxtdoshi Geliokl tomonidan oʻldirilgan. Yevkradit zarb etgan tangalar arxeologlar tomonidan Oʻzbekiston, Turkmaniston, Tojikiston va Afgʻoniston hududidan koʻplab topilgan.

Yana qarang
-----------

* Yunon-Baqtriya podsholigi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Diktiokaulyoz** — oʻtxoʻr hayvonlarda uchraydigan invazion kasallik. Kasallikni bronx va traxeyalarda parazitlik qiladigan Dyctyocaulidae oilasiga mansub nematodalar qoʻzgʻatadi. Kasallik qoramol, qoʻy, echki, tuya va b. hayvonlar oʻrtasida keng tarqalgan. D. deyarli koʻpchilik chorva boqiladigan mintaqalarda uchraydi. Gelmintlar oraliq xoʻjayin ishtirokisiz rivojlanadi. Hayvonlar suv, oʻt bilan lichinkalarni yutib zararlanadi. Ichakka tushgan lichinkalar limfa yoʻli boʻylab harakatlanib, qonga oʻtadi, undan oʻpkaga boradi. Bu parazit hayvon organizmida 1 — 1,5 oyda voyaga yetadi. Qoramollar organizmida 1,5 oydan 2 yilgacha yashaydi. Kasal hayvonlar ishtahasi yoʻqoladi, yoʻtaladi, baʼzan ichi ketadi, harorati 39,5—41° gacha koʻtariladi.

Davolash: nilverm, mebendazol, ditrazin divezid, loksuran, yodning suvdagi eritmasi; antigelmintlar bilan degelmintizatsiya qilinadi. Oldi ni olish: yaylov almashtiriladi, suv manbalari tartibga solinadi. Qoʻylarga yaylovda boqish davrida fenotiazin-tuz aralashmasi yoki fenotiazin aralash yemga qoʻshib beriladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Mamarasul Boboyev** (1911.3.4, Kattaqoʻrgʻon — 1969.23.7, Toshkent) — oʻzbek shoiri. U dastlabki maʼlumotni Navoiy nomli maktabda oldi, Shoir 1927-yilning kuzida Buxorodagi xoʻjalik texnikumiga oʻqishga kirdi. 1934—1938-yillarda Mamarasul Boboev Toshkent davlat pedagogika instituti til va adabiyot fakultegning sirtqi boʻlimini tamomladi. Respublika gazeta, jurnal, nashriyot va Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida ishlagan (1947—68). 1939-yilda „Guliston" jurnalida uning „Ulugʻbek" nomli tarixiy poemasi bosilib chiqdi. Ulugʻ Vatan urushi shoir uchun sinov yillari boʻldi. U 1941-1946-yillarda vatan mudofaasida qatnashib, Eronda xizmat qildi.

„Janubiy nuqtada" (1953), „Eron daftari" (1952), „Sadoqat haqida" (1954) sheʼrlar turkumi va boshqa kitoblari nashr etilgan. „Yoshlik chogʻim — oltin chogʻim" (1959), „Goʻzallik istab" (1963) kabi dramalari bor. U rus (M. Lermontov, N. Nekrasov, T. Shevchenko, N. Tixonov, K. Simonov), tatar (M. Jalil), ovar (R. Hamzatov) shoirlari asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Uning „Eron osmoni ostida" turkum sheʼrlari horijiy sharq mavzudagi eng yaxshi asarlar sirasiga kiradi.

Sheʼriy toʻplamlari
-------------------

* „Vatan shaʼniga" (1939)
* „Shodiyona" (1951)
* „Sevgan qoʻshiqlarim" (1959)
* „Yangra rubob" (1961)
* „Ayni yoz" (1961),
* „Yuragimning aytganlari" (1963)

Manbalar
--------

1. ↑  "Boboyev Mamarasul" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

* Tanlangan asarlar, —2j.lar, T.: 1974-1975.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alam** (arab. — alomat, belgi, nisho-na) — 1) yalov, tugʻ (bayroq); 2) aziz-avliyolar mozorida, qadamjolarida oʻsgan da-raxtlarga osiladigan har xil (koʻpincha oq) lattalar. Oʻldirilgan kishilar qabrida tayoqqa osilgan latta ham A. dey-iladi. A. joy nomlari tarkibida koʻp uch-raydi (Alamlisoy, Xoʻjaalambardor va b); 3) Eronda har yili oʻtkaziladigan bay-ram. Dindorlar eʼtiqodiga koʻra, avliyo Imom Rizo besh oʻgʻli bilan haj qilish uchun Makkaga ketayotganda yoʻlda qaroqchilar ularni oʻldiradilar. Har yili xalq shu kunni xotirlash maqsadida A.- rasm tu-shirilgan bayroq koʻtarib koʻchaga chiqadi. Mis yoki birinj (bronza) dan quyilgan besh panjali (besh avliyoni ifodalovchi) A. shu marosim asosida paydo boʻlgan; 4) naqqoshlar madoxilsimon naqsh ijod qilib, uni A. deb nomlaganlar. Buxoroda birinchi boʻlib naqqosh Mirhamid mis laganlarga A.ni zarb qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yevpif** (yoki Yevpeyt, Yevpeyt, Dr. Dr. Εππείθης) — Gomer „Odyssey" da, Itakaning olijanob fuqarosi, Penelopa qayliqlarining eng olijanob va eng shafqatsiz otasi, Odisseyning eri koʻp yillar davomida oʻz uyini qurshab olgan.

Mifologiya
----------

Bir necha yil oldin, troyan urushidan oldin, Yevpif Kefaliniyaga qaroqchilik hujumini amalga oshirdi. Fesprotlar qirgʻinni talab qildi, boshini talab qildi. Ammo Odissey, Yevpif tomonida boʻlmaganiga qaramay, uni qasoskor kefalonliklarga bermasdan himoya qildi. Odyssey Troy bilan urushga borganida, Yevpifning noshukur oʻgʻli Antina Penelopa qayliqarining yetakchisiga aylandi va hatto Odyssey Telemahning oʻgʻlini yoʻq qilishni taklif qildi. Yevpif, Odissey bir vaqtlar uning hayotini saqlab qolganligini unutib, Antinoyani soʻzsiz qoʻllab-quvvatladi. Shuningdek, u Telemahning otasini qidirishda unga yordam berish haqidagi iltimosini qatʼiyan rad etdi va Odysseyning oʻgʻlini jinnilikda aybladi.

Koʻp yillar oʻtgach, uyga qaytgach, Odissey rafiqasining barcha qayliqlari bilan shafqatsiz munosabatda boʻldi. Birinchi Antinoy  vafot etdi-tomogʻini teshgan oʻqdan, u lablariga bir  sharob olib kelganida. Qonli voqealardan soʻng, oʻlgan qayliqlarning qarindoshlari maydonda toʻplanishdi, ularning aksariyati Odyssey va uning oilasidan qasos olishni talab qilishdi. Birinchi soʻz Yevpifga berildi. U Odysseyni har qanday vahshiylikda aybladi: u Itakaning olijanob oʻgʻillarini Troyga olib ketganini, u yerda uning aybi bilan oʻlimga duch kelganini va oʻz vataniga qaytib, qoʻshnilarini oʻldirishda davom etayotganini aytdi. Yevpif Itakadan bilan qochib, gʻoyib boʻlgunga qadar xalqni Odisseyga qarshi urush qilishga chaqirdi. Bundan tashqari, Agar Odysseydan qasos olmasangiz, unda hayot yanada chidab boʻlmas boʻladi deb takidlar edi.

Yigʻilganlarning yarmi Yevpifning harbiy chaqiruvlarini qoʻllab-quvvatladi. Va endi qurollangan odamlar Odyssey uyiga yaqinlasha boshladilar. Odissey, otasi Laert va oʻgʻli Telemah jangga tayyorgarlik koʻrishdi. Bu yerda maʼbuda Afina aralashib, Laertaga omad uchun nayza tashlashni taklif qildi. Laert soʻrovni bajardi, nayza Yevpifning boshiga tushdi va u oʻldi. Uning jasadi ustida jang boshlandi, ammo Afina yana aralashdi va hamma uchun tinchlik yubordi.

Manbalar
--------

1. ↑  *A. P. Kondrashov*. Kto est kto v mifologii Drevney Gresii i Rima. — M.: RIPOL klassik, 2016. — S. 52.
2. 1 2  *A. P. Kondrashov*. Kto est kto v mifologii Drevney Gresii i Rima. — M.: RIPOL klassik, 2016. — S. 631.
3. ↑  *Гомер*. Одиссея. XVI. 424—430.
4. ↑  *Gomer*. Odisseya. I. 379.
5. ↑  *Gomer*. Odisseya. XXIV. 469.
6. ↑  *Gomer*. Odisseya. IV. 660—672.
7. ↑  *Gomer*. Odisseya. XXIV. 420—438.
8. ↑  *Gomer*. Odisseya. XXIV. 463—548.

Havolalar
---------

* Dunyo xalqlarining afsonalari. Entsiklopediya: 2 jildda. — M. : Rus entsiklopediyasi, 1994. — T. 1. — B. 85.
* *Kondrashov A.P.* Qadimgi Yunoniston va Rim mifologiyasida kim kim. — M. : RIPOL klassik, 2016. — 703 p.
**Mamadjon Ismoilov** (1936-yil 27-iyul, Toshkent — 1993-yil 7-noyabr) — ot sporti bilan shug‘ullanuvchi sportchi, sovet va o‘zbek murabbiyi. 1972-yil yozgi Olimpiya o‘yinlari ishtirokchisi.

Tarjimai hol
------------

Mamadjon Ismoilov 1936-yil 27-iyulda Toshkent shahrida dunyoga keladi.

Toshkentning "Paxtakor" jamoasi tarkibida ot sporti bo‘yicha ishtirok etgan. 1975—1979-yillarda ikki marta uchkurash bo‘yicha SSSR chempioni bo‘lgan .

1972-yilda Myunxendagi yozgi Olimpiya o‘yinlarida SSSR terma jamoasi tarkibiga kiradi. Trestda ot sporti bo‘yicha chiqqan bo‘lsa, lekin Ismoilov individual uchkurashda musobaqani oxirigacha yakunlamagan. Umumjamoa hisobida Sergey Muxin, Valentin Gorelkin va Vladimir Lanyuginlar ham chiqish qilishgan bo‘lsa ham, SSSR terma jamoasi minus 190,06 ball to‘plagan holda 7-o‘rinni egalladi va oltin medalni qo‘lga kiritgan Britaniya jamoasiga 285,59 ochko yo‘qotadi .

1978-yilda Polshada o‘tkazilgan xalqaro turnirda g‘alabaga erishadi .

SSSR xalqaro toifadagi sport ustasi (1975).

Musobaqalar tugagandan keyin, u murabbiy sifatida faoliyat yuritadi. Toshkent shahridagi Ot sporti bo‘yicha Respublika oliy sport mahorati maktabida faoliyatini olib borgan. Murabbiylik davrida 50 nafar sport ustasi va bir nafar xalqaro toifadagi sport ustasi tayyorlab bergan. O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan murabbiy hisoblanadi .

Mamadjon Ismoilov umrining so‘nggi pallasigacha faxriylar musobaqalarida ishtirok etadi, 1992-yilda xalqaro turnirda omad unga kulib g‘alaba qozonadi.

O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan murabbiy Ismoilov 1993-yil 7-noyabrda bu dunyodan ko‘z yumadi. 

U ikki marotaba "Mehnat jasorati uchun" medali (1971, 1976), uch marta O‘zbekiston SSR Oliy Kengashining yorlig‘i (1962, 1964, 1967) bilan taqdirlangan .

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Исмаилов Мамаджан М. | Спорт-страна.ру" (ru-RU) (27-fevral 2019-yil). Qaraldi: 19-sentabr 2022-yil.
2. ↑  „Olympedia – Individual, Open". *www.olympedia.org*. Qaraldi: 19-sentabr 2022-yil.
3. ↑  „Olympedia – Team, Open". *www.olympedia.org*. Qaraldi: 19-sentabr 2022-yil.
4. 1 2 3 4  „Знаменитые спортсмены Узбекистана. | РШВСМ по Конному Спорту г.Ташкент | ВКонтакте" (ru). *vk.com*. Qaraldi: 19-sentabr 2022-yil.
5. ↑  „ УП-465-сон 28.08.1992. О награждении спортсменов в связи с первой годовщиной независимости Республики Узбекистан". *lex.uz*. Qaraldi: 19-sentabr 2022-yil.
**Babarinka** (daryoning qadimgi nomi Barim) — Rossiya Federasiyasining Tyumen viloyatidagi kichik daryo, Tura daryosining oʻng irmogʻi. U Tyumen shahridan oqib oʻtib, bir nechta koʻl va havzalarni hosil qiladi.

Etimologiyasi
-------------

Ilgari daryo Barim deb atalgan. 1798-yil xaritasida Barim daryosi sifatida belgilangan.

Tatar tilining baʼzi dialektlarida „barym" soʻzi „kuch", „qudrat" deb tarjima qilingan.

Babarinka koʻchasi va Tyumen shahrining tarixiy tumani daryo nomi bilan nomlangan.

Geografiyasi
------------

Daryo sobiq Roshchino qoʻrgʻoni (hozirda mikrotuman) hududidan boshlanadi. U Aylanma yoʻl-Yamskaya transport tarmogʻidan oʻtib, Olovyannikov (Kolokolnikov) hovuziga quyiladi. Soʻngra Barnaulskaya koʻchasi ostiga yotqizilgan quvur orqali oqib, katta Tsimlyanskoye koʻliga quyiladi va u yerda oʻz irmogʻi bilan birlashadi. Keyin sharqqa qarab oqadi va u yerda Polevaya koʻchasi oldida toʻgʻondan hosil boʻlgan hovuzga quyiladi. Shundan soʻng Melzavodskoy (Melnichniy) hovuziga quyiladi. Keyinroq u botqoqli pasttekislikka tushib, Kommunistlar koʻchasi ostidan oqib oʻtib, Tura ga quyiladi.

Daryo uzunligi manbasidan (daryoni toʻydiradigan kalitlar) etagigacha boʻlgan uzunligi taxminan 16-20 km.

Irmoqlari
---------

Jarliklarda hosil boʻladigan irmoqlar Babarinka daryosiga quyiladi. Eng yirik irmogʻi daryo bilan birga Tsimlyansk koʻlini hosil qiladi.

Tarixi
------

 S. U. Remezovning „Sibirning chizilgan kitobi" dan Tyumen va atrofi xaritasi. 1701
Remezovning eski xaritasida Tyumenka va Babarinka daryolari Tura va Pishma daryolari vodiylari orasidagi botqoqliklar va koʻllardan oziqlanadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Карта Тюменского уезда 1798 г." (ru). *www.etomesto.ru*. 12-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-yanvar 2022-yil.
2. ↑  „Тюменские реки и речушки. Бабарынка" (ru). *park72.ru*. 14-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-yanvar 2022-yil.
3. ↑  Istoki tatarskogo literaturnogo yazika. — Akademiya nauk SSSR, Kazanskiy filial, Institut yazika, literaturi i istorii im. G. Ibragimova, 1988. — s. 110.
4. ↑  „Районы города Тюмень" (ru). *kvobzor.ru*. 15-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-yanvar 2022-yil.
5. ↑  „Экскурсия по Бабарынке" (ru). *park72.ru*. 12-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-yanvar 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *A. S. Ivanenko* Novie progulki po Tyumeni — izdatelstvo „Raduga-T": 2008 g.
**Dirijyorlik** (frans. diriger - yoʻnaltirish, boshqarish, rahbarlik qilish) — musiqa ijrochiligi sanʼatining murakkab turi; musiqa asarini ijroga tayyorlash jarayonida qamda bevosita tinglovchi — tomoshabinlar oldida ijrochilar (orkestr, xor, ansambl, opera, balet jamoalari va b.)ga raqbarlik qilish. Odatda bir (baʼzan, ikki) dirijyor tomonidan amalga oshiriladi. D. jamoaviy musiqa ijrosining uygʻunligi, badiiy va texnik mukammalligini taʼminlaydi. Koʻp ovozli musiqa murakkablashuvi va orkestr ijrochiligining rivoji natijasida 15-asr 1-yarmida yuzaga kelib, uni amaliyotga I. Mozel (Avstriya), K. M. Veber va L. Shpor (Germaniya)lar kiritgan. L. Betxoven, G. Berlioz, R. Vagnerlar D. sanʼati asoschilaridan. Xalqaro eʼtibor qozongan birinchi dirijyor X. fon Byulov (Germaniya) boʻlgan. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida chet el D. sanʼati ustalari sifatida X. Rixter, A. Nikish (Vengriya), F. Veyngartner va R. Shtraus (Germaniya), G. Maler (Avstriya), M. Balakirev, A. va N. Rubinshteynlar, S. Raxmaninov, S. Kusevitskiy (Rossiya) va b. tanilgan. Keyingi davrda G. fon Karayan (Avstriya), L. Stokovskiy, Yu. Ormandi, L. Bernstayn (AQSH), B. Valter, V. Furtvengler, O. Klemperer (Germaniya), A. Toskanini (Italiya), Ye. Mravinskiy, A. Melik-Pashayev, Ye. Svetlanov, G. Rojdestvenskiy (Rossiya), Sh. Myunsh (Fransiya), K. Ancherl (Chexiya) va b. D. sohasida katta ijodiy yutuklarga erishgan.

Oʻzbekistonda ilk dirijyorlar orasida F. V. Leysek, N. Mironov, V. Uspenskiy va b. boʻlgan. Oʻzbek davlat filarmoniyasi, Navoiy nomidagi opera va balet teatri, Muqimiy nomidagi oʻzbek musiqali drama teatrida simfonik orkestrlar tashkil etilgach, N. Olimov, A. Kozlovskiy, M. Ashrafiy, B. Inoyatov, M. Nasimov, T. Sodiqov, F. Shamsutdinov, A. Abduqayumov, D. Abdurahmonova, 3. Haqnazarov, Gʻ. Toʻlaganov, N. Xalilov, H. Shamsutdinov, B. Rasulov va b. dirijyorlar yetishib chikdi. Respublikamizda xor (S. Valenkov, A. Sultonov, B. Umidjonov, A. Hamidov va b.), oʻzbek xalq cholgʻulari orkestri (T. Jalilov, A. Petrosyans, S. Aliyev, D. Zokirov, M. Bafoyev), 1970-yillardan kamer orkestr (E. Azimov va b.) dirijyorligi ham rivoj topdi. Oʻzbekistan milliy konservatoriyasida operasimfonik va oʻzbek xalq cholgʻu orkestri dirijyorligi sinflari mavjud.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Azimov K. Oʻzbekistan dirijyorlari, T. 2001.

Toʻxtasin Gʻofurbekov.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yevklid *negizlari*** (qadimgi yunoncha: *Στοιχεῖον* *Stoikheîon*) — Yevklidning asosiy matematik asari. 13 kitobdan iborat boʻlgan. Yevkliddan keyin Gipsikl (mil. av. 2-asr) va miletlik Isidor (mil. av. 6-asr) Yevklid „Negizlari"ga XIV va XV kitoblarni qoʻshishgan; shuning uchun asar 15 kitobdan iborat ham deyiladi.
Asarda Yevklid davrigacha boʻlgan yunon matematikasi bayon etiladi. Yevklid „Negizlari"da geom. deduktiv asosda, yaʼni aksiomatik usulda yoritiladi; birinchi jumla (tasdiq) lar isbotsiz qabul qilinib, qolgan hamma daʼvolar — teoremalar shu aksiomalardan xulosa tariqasida chiqariladi. Yevklid „Negizlari"ning 1-1U kitoblari planemetrik kitoblar boʻlib, asosan, hozirgi oʻrta maktab dasturiga kirgan planemetriya bayon etiladi. V—VI kitoblarida geometrik miqdorlar (kesmalar, yuzalar) ning nisbatlari nazariyasi bayon etiladi. Bunda Yevdoks Knidlikning nisbatlar nazariyasi asos qilib olingan. VII—IX kitoblar arifmetik kitoblar boʻlib, butun sonlarga asoslangan nazariy arifmetika bayon etiladi. X kitobda irratsionalliklar nazariyasi va tasnifi beriladi. XI—XIII va qoʻshimcha XIV-XV kitoblar stereometriya ga bagʻishlangan. Yevklid „Negizlari" kamchiliklardan ham xoli emas. Masalan: nuqta, toʻgʻri chiziq va boshqa geometrik obrazlarning taʼrifi mantiqiy nuqtai nazardan nuqsonli hisoblanadi. Asarda zaruriyatsiz kiritilgan aksiomalar mavjud (masalan: aksioma sifatida olingan „Xamma toʻgʻri burchaklar oʻzaro teng", degan iborani isbotlash mumkin), geometriyani aksiomatik asosda qurish uchun zarur boʻlgan harakat aksiomalari va tartib aksiomalari berilmagan, vaholanki asarda ulardan foydalanilgan.l

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Babbitlar** – qalayi, qoʻrgʻoshin, pyx yoki alyuminiyga surma, mis, kadmiy, mishyak va boshqa metallar qoʻshib tayyorlanadigan qotishmalar. Qalayli qotishmani birinchi marta (1839) tayyorlagan amerika muhandisi I. Babbit (1799– 1862) sharafiga shunday atalgan. Ishqalanish koeffitsiyenti kichik, yaʼni ishqalanganda uncha yoyilmaydi. Mashinalarning ishqalanuvchi detallari hamda elektr dvigatellar, turbinalar, kompressorlar, nasoslar, generatorlar va stanoklarning podshipniklarini tayyorlash uchun ishlatiladi. Detallar yoki podshipniklarning qayerda ishlatilishiga qarab, B.ning turli xillari qoʻllaniladi. Mas: yuqori temperaturali sharoitda ishlovchi podshipniklar uchun qoʻrgʻoshinli B. ishlatiladi va hokazo.

Manbalar
--------

1. ↑  "Babbitlar" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yevmey**, **Evmey** (qadimgi yunoncha: *Εὔμαιος*) — yunon mifologiyasida eski xoʻjayinlari Penelopa va Telemaxga sodiq qolgan Odisseyning quli. Uning yordami bilan Odissey uyga qaytib, kuyovlikka daʼvogarlarni magʻlub etdi.

Suriya orolidan boʻlgan qirol Ktesiasning oʻgʻli (Delosning gʻarbidagi Siros orolini nazarda tutilayotgani aniq) bolaligida Finikiyaliklar tomonidan oʻgʻirlab ketilgan va Laertga qul sifatida sotilgan. Yevmey qirollik uyida oʻsgan va Antikley tomonidan choʻchqa podachisi qilib tayinlangan.

Odisseyga koʻra, bosh chochqaboqar Odissey yoʻqligida unga sodiq qolgan kam sonli qullardan biridir. Afinaning maslahati bilan kema halokatga uchraganidan keyin Odissey oʻz vataniga qaytib, shahardan uzoqda joylashgan uyga bordi. Yevmey mehmonga hayoti haqida gapirib berdi. Yevmey yoʻlovchini shahargacha boshlab bordi; kamondan otish boʻyicha Penelopaga daʼvogarlar musobaqasi kuni Odissey Yevmeyga oʻzini koʻrsatdi va u kuyovlikka daʼvogarlar bilan hisob-kitob qilishda yordam berdi.

Telemax uni ozod qildi va fuqaroga aylantirdi, undan Koliad urugʻi tarqaldi (bu Itakadan kelib chiquvchi Afina urugʻidir).

U Oleg Ivikning „Mening erim Odissey Laertid" romanidagi qahramonlardan biri (Tekst nashriyoti, 2019-yil).

Havolalar
---------

* Odissey u Evmeya (N. Kun „Legendi i mifi Drevney Gresii")

Manbalar
--------

1. ↑  Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.2. S.655
2. ↑  Gomer. Odisseya XIV 53; XV 402—484
3. ↑  Gigin. Mifi 126
4. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka E VII 32-33
5. ↑  Yaylenko V. P. Arxaicheskaya Gresiya i Blijniy Vostok. M. 1990. S.109
6. ↑  Plutarx. Grecheskie voprosi 14
**Mamajoʻrgʻoti gaz koni** – Bu xoro viloyati hududidagi Mamajoʻrgʻoti bukilmasida joylashgan kon, Ko-gon shahridan 15 km jan.-sharkda. Dastlabki qidiruv ishlari 1939—42 yillarda olib borilgan. 1956—57 yillarda "Oʻzbekneftegazqidiruv" tresti qidiruv ishlarini davom ettirib, 1-chuqur burgʻi qudugʻi qazildi. Natijada paleozoygacha boʻlgan qatlamlarda gaz uyumi borligi aniqlandi. Gaz saqlovchi gorizont yuqori yuraning kellovey-oksford qismida joylashgan boʻlib, ohaktosh va mergeldan tashkil topgan. Gorizontning umumiy qalinligi 47–57 m, utkazuvchanligi 927 millidarsi. Uyumning umumiy uz. 4 km, eni 2 km, chuq. 1290 m. Qatlam bosimi 131,8 atmosfera boʻlganda quduqdan sutkasiga 2386 m3 gaz mahsuloti olindi. Gazning tarkibida metan 91,1%, azot 3,02%, vodorod sulfidi 1,08% va oltingugurt 0,05%. Qatlam suvlari minerallashgan, tarkibida yod va brom bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Disaharidlar** yoki **biozalar**, S|2N22OP — molekulalari ikki monosaharid qoldigʻidan tuzilgan uglevodlar, hammasi glikozidlar tipida tuzilgan. Qaytarish xossasiga ega boʻlmagan D.ga 2 glyukoza qoldigʻidan tuzilgan tregaloza (mikoza), glyukoza va fruktoza qoldiqlaridan tuzilgan saharoza va b. qaytaruvchi xossali D.ga maltoza, sellobioza, laktoza va b. kiradi. D. kristallanadi, suvda, 45—48°li spirtda eriydi; chuchmal. Kislotalar taʼsirida gidrolizlanganda monosaharidlar hosil boʻladi. D. oʻsimlik va hayvon organizmlarida keng tarqalgan. Odatda, tabiiy manbalardan (mas, saharoza — qand lavlagi yoki shakarqamishdan, laktoza — hayvonlar sutidan) olinadi. Aksarisi kimyoviy va biokimyoviy usullar bilan sintezlanadi. Saharoza, laktoza va maltoza — qimmatli oziq-ovqat va taʼm beruvchi moddalar.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Babje** — Albaniyaning sharqiy qismidagi Elbasan okrugida joylashgan qishloq. 2015-yilgi mahalliy hukumat islohotidan soʻng, Babje Librazhd munitsipaliteti tarkibiga kirdi va Qendër Librazhd munitsipalitetiga qarashli boʻldi.

Demografik tarixi
-----------------

Babje (*Babjani*) 1467-yilgi Usmonli imperiyasi davrida Çermeniça viloyatidagi turar-joy sifatida tasdiqlangan. Qishloqda jami 30 ta xonadon boʻlib, ularning uy xoʻjaliklari rahbarlari quyidagilar edi: *Klates Primigyri*, *Pop* *Martini*, *Gjon Bardi*, *Gjergj Kallori*, *Gjon Divori*, *Gjin Deresi* (*Qorsi*), *Ishri Bardi*, *Gjon Bujari*, *Nikolla Gjeçi*, *Gjin Mekshe*, *Martin Brashini*, *Todor Barçi*, *Dimitri Barçi*, *Minek Somini*, *Gjergj Kolmaksi*, *Gjon Kokla*, *Pelgrin Bajishta*, *Tolë Bujari*, *Todor Bajishta*, *Gjon Bosi*, *Ishri Bujari*, *Kostë Muriqi*, *Mark Mazhi*, *Pop Leka*, *Andrije Bujari*, *Ilijaning* oʻgʻli *Gjergji*, *Pal Kokla*, *Gjin Barçining* oʻgʻli *Tulani*, *Gjon Shalësi* va *Gjon Vlashiqi*.

Manbalar
--------

1. ↑  „Law nr. 115/2014" (sq).
2. ↑  Caka, Eduart*. Defteri i hollësishëm për zonat e dibrës i vitit 1467*. Tiranë: Akademia e studimeve albanologjike instituti historisë, 2019 — 134-5 bet.



|  |  |
| --- | --- |
| Albaniya geografiyasi | *Albaniya geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Direktorlar kengashi**, aksiyadorlik jamiyati direktorlar kengashi — aksiyadorlik jamiyatining aksiyadorlar umumiy yigʻilishida saylanadigan rahbar ijroiya organi; aksiyadorlarning umumiy yigʻilishlari oraligʻida jamiyatni boshqarish, muhim muammolarni yechish bilan shugʻullanadi. D. k. jamiyatning operativ boshqaruv ishlarini bajaradigan jamiyat boshqaruvini, ijrochi direktorii tayinlaydi. D. k.ga korxona rahbari, rahbar oʻrinbosarlari, yirik mutaxassislar, korxona tarkibiga kiruvchi kichik korxona rahbarlari va b. saylanadi. Yirik korxona (uyushma, korporatsiya)ning rahbari D. k.ning raisi etib saylanadi. D. k.ning yigʻilishi vaziyatga koʻra har chorakda bir marta oʻtkaziladi. Yigʻilish kun tartibi bir oy oldin kengash aʼzolariga eʼlon qilinadi. D. k. qarorlarini aksiyadorlik jamiyatining barcha aʼzolari bajarishi shart.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammadniyoz Nishotiy** – Taniqli oʻzbek shoiri, liro-epik sheʼriyat tarraqqiyotida alohida oʻringa ega.

Xorazmda 1701-yilda tugʻildi. Ijodiy merosidan lirik sheʼrlari va „Husnu Dil" dostoni yetib kelgan. Sheʼrlari „Gʻazaliyot va muxammasoti Nishotiy", „Bayozi mutafarriqa", „Bayozi majmuai ash’or" kabi manbalarda jamlangan. 1903-yilda Muhammad Yusuf Chokar tomonidan koʻchirilgan devoni OʻR FA ShI da (inv.1197, 7013,1117, 1027, 7054) saqlanadi.

Yirik asari „Husnu Dil" dostoni Buxoroda 1778-yil yozilgan. Husn va Dil sarguzashtining syujeti Sharq adabiyotida mashhur boʻlib, Yax’yo Saboq Fattohiy, Abdurahmon Mushfiqiy tomonidan ham shu nomda asarlar yozilgan. Doston 62 bobdan 15584 misradan iborat. Dostonning qahramonlari Fuod (arabcha, koʻngul), Husn, Aql, Ishq, Nazar, Himmat, Sabr, Vafo, Hayol, Gʻamza, Raqib, Nomus kabi ramziy timsollar orqali muallifning axloqiy-taʼlimiy gʻoyalari ifodalangan. „Qushlar munozarasi" asari ham allegorik — majoziy harakterga ega boʻlib, 300 misradan iborat. Shoir 14 qushning oʻzaro bahsu-munozaralari orqali oʻz qarashlarini bayon etadi.

Nishotiy adabiy merosi V.Abdullaev, B.Valixoʻjaev, M.Qosimova va boshqalar tomonidan oʻrganilgan.

Nashr qilingan asarlari
-----------------------

* Nishotiy. Husnu Dil. Lirika. -T.: 1967.
* Nishotiy. Qushlar munozarasi. Jurn. «Guliston». −1970. № 1.

Adabiyot
--------

* Qosimova M. Muhammadniyoz Nishotiy. — T.: 1976;
* Valixoʻjaev B. Oʻzbek epik poeziyasi tarixidan. — T.: 1975;
* Abdullaev V. Nishotiy. Kitobda: Saylanma. — T.: 1982.
Gamelan — anʼanaviy musiqa asbob. Shuningdek, Indoneziyadagi anʼanaviy cholgʻu musiqasi. Yava orolida paydo boʻlib, keyinchalik u Bali, Madura, Sumatra va Malay arxipelagining boshqa orollariga tarqaldi.
Bu cholğu asbobi zarbli musiqa asboblariga asoslangan: gambang ksilofon, metallofonlar jinsi, saron, slentem, bonang gonglar, gendang barabanlari, turli osilgan gonglar va boshqalar. Bundan tashqari, asosiy musiqiy mavzuni aynan zarbli cholgʻular, birinchi navbatda, gambang va gender ijro etadi. Gamelanga shuningdek, uzilgan torlar — kechapi va chelempung, egilgan rebab, boʻylama suling nay, turli xil shovqinli asboblar kiradi. Asboblarning umumiy soni 10 tadan 25 tagacha boʻladi.
Indoneziya musiqasining klassik shkalalarida 5 bosqichli slendro va 7 bosqichli pelodan foydalaniladi shunungdek, unda mikroxromatika qoʻllaniladi. Shu bilan birga, butun orkestr tizimi plastinka asboblari tizimi bilan belgilanadi. Tanlangan mavzuni ijro etishda orkestr patetning melodik formulalaridan birini boshqaradi.
Bir qarashda Yevropaliklar uchun yovvoyi va xaotik boʻlib tuyulishi mumkin boʻlgan gamelan tovushi dinamika va ekspresivlikning katta moslashuvchanligi bilan ajralib turadi, bu tembr ranglarining mohirona kombinatsiyasi bilan osonlashadi. Improvizatsiya katta rol oʻynaydi. Qismlar asosan quloq orqali oʻrganiladi. Har bir musiqachi mavzuni ijro etayotganda keksa odamning xarakterini ochib berishga, uning ekspresiv imkoniyatlarini iloji boricha toʻliq namoyish etishga intiladi. Gamelan repertuarining asosini klassik mavzular va xalq kuylarini improvizatsiya qilish tashkil etadi.

Manbalar
--------

* Pogadaev, V. The Malay World (Bruney, Indoneziya, Malayziya, Singapur). Lingvistik va mintaqaviy lugʻat. M .: „Sharq kitobi", 2012, p. 198

Ross Aleks. Keyingi — shovqin. 20-asr tinglash. M.: Korpus, 2012, p. 420

* Brittenning „Venetsiyadagi oʻlim" operasining rus premyerasi | Belcanto.ru. 2020-yil 26-martda olindi. Asl nusxadan 2020-yil 6-avgustda arxivlangan.
* Indoneziyalik musiqachi Kaliningrad talabalariga Gamelan — Vesti-Kaliningrad oʻynashni oʻrgatdi. 2022-yil 3-fevralda olindi. Asl nusxadan 2022-yil 3-fevralda arxivlangan.
* Wayang kulit rus tilida „Komodo ajdahosi afsonasi". 2022-yil 3-fevralda olindi. Asl nusxadan 2022-yil 3-fevralda arxivlangan.

Manbalar
--------

* 
*

Havolalar
---------

Indoneziya orkestri
**Muharram Majidovna Orifxonova** (1911, Chimkent — 1974, Toshkent) — botanik olima, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1970), biol. fanlari doktori (1965), professor (1968). Toshkent tibbiyot texnikumini tamomlab (1926—31), Margʻilon dorixonasida assistent-farmatsevt boʻlib ishlagan. Oʻrta Osiyo universitetining biol. fakultetini tugatgan (1937). Shu universitet yuksak oʻsimliklar kafedrasida assistent (1942—43), dotsent (1944—68). Ilmiy ishlari, asosan, Fargʻona vodiysidagi oʻsimliklar qoplamini oʻrganishga oid. Orifxonova choʻl yaylovlarini oʻzlashtirish masalalariga qaratilgan bir qancha ilmiy ekspeditsiyalar qatnashchisi.

Manbalar
--------

* Fargʻona vodiysining oʻsimliklar qoplami, T. 1967.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Uotsonkrik modeli** - qoʻsh spiral dezoksiribonuklein kislotaning tuzilish modeli (gipoteza). U.Uotsonkrik modeliga koʻra, DNK molekulasi oʻzaro antiparallel yoʻnalgan 2 polinukleotid zanjirdan tashkil topgan. Zanjirlar toʻgʻri, oʻng tomonga buralgan kush spiraldan iborat. Kush spiral qaramaqarshi joylashgan azot asoslari oʻrtasidagi vodorod bogʻlarning oʻzaro taʼsiri tufayli mustaxkam ushlanib turadi. U.Uotsonkrik modelini 1953-yilda Amerika va ingliz olimlari, molekulyar biolog J. Uotson va fizik F. Krik taklif etgan. Modelning yaratilishida M. Uilkins va R. Franklin olgan DNK ning yuqori sifatli rentgenogrammasi (1950—52), L. Polingning har xil spiral strukturalar rentgenogrammasi koʻrinishini oldindan aytib berishga imkon beruvchi nazariyasi (1951), A. Todd va uning xodimlari tomonidan DNK molekulasidagi nukleotidlar oʻrtasidagi kimyoviy bogʻlar tabiatining aniklanishi (1952), E. Chargaffning DNK molekulasidagi azot asoslarining oʻzaro nisbatini aniqlashi (1947—50) muhim ahamiyatga ega boʻldi. U.Uotsonkrik modeli DNKning matritsali yarimkonservativ reduplikatsiyasi mexanizmini, genetik informatsiyaning transkripsiyasi (qarang Transkripsiya) va kodlashning umumiy prinsiplarini, mutatsion jarayonning ayrim molekulyar mexanizmlarini bashorat kdlish uchun asos boʻldi.

Keyinchalik oʻtkazilgan juda kuplab tadqiqotdarda U.Uotsonkrik modelining asosiy koʻrsatkichlari tajriba asosida tasdikdandi. DNK molekulasining boshqacha koʻrinishga ega boʻlgan, mas, zigzagsimon modeli ham taklif qilindi. Genomning ayrim qismlarida chap tomonga buralgan, yaʼni ZDNKning mavjudligi tajriba yoʻli bilan tasdiqlangan (A. Rich, 1974). Biroq U.Uotsonkrik modeli DNK molekulasi strukturasini faqat in vitro emas, balki in vino sharoitida ham, asosan, toʻgʻri aks ettirishiga shubhalanishga asos yoʻq. U.Uotsonkrik modelining kashf etilishi biol.ning yangi yoʻnalishi — molekulyar biol. fanining rivojlanishi uchun kuchli turtki boʻldi. U.Uotsonkrik modeli biol. sohasida 20-asrda kashf etilgan uchta yirik kashfyyotdan biri sifatida eʼtirof etiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |