Malika Niloufer 
**Malika Niloufer Farhat Begum Sahiba**(1916-yil 4-yanvar — 1989-yil 12-iyun),*Haydarobodlik Koʻhinur* laqabli Usmonli malikasi edi. U Hindistondagi Haydarobodning oxirgi Nizomi Mir Usmon Ali Xonning ikkinchi oʻgʻli Moazzam Jahning birinchi xotini edi.

Yoshlik
-------

Malika Niloufer 1916-yil 4-yanvarda Istanbuldagi Göztepe saroyida, onasining oilasi Usmonlilar imperiyasini boshqarib turgan bir paytda tugʻilgan. Uning otasi Damad Moralizade Selaheddin Ali Bey, Moralizade Mehmed Ali Bey va Aliye Hanimning oʻgʻli edi. Uning onasi Adile Sulton, Shehzoda Mehmed Salahaddin va Tevhide Zatigul Hanimning qizi va Sulton Murod V ning nabirasi edi.

1918-yil dekabr oyida u ikki yoshida otasidan ayrildi. 1924-yil martda imperator oilasining surgunida u onasi bilan Oʻrta yer dengizi boʻyidagi Fransiyada joylashgan Nitssa shahrida istiqomat qildi.

Nikoh
-----

1931-yilda xalifa Abdulmejid II oʻzining yagona qizi Durrushehvar Sultonni Mir Usmon Alixonning merosxoʻri Haydarobodlik Nizomga turmushga bermoqchi edi. Najiye Sultonning qizi Mahpeyker Hanimsulton Nizomning ikkinchi oʻgʻli Muazzamjaga turmushga berilishi kerak edi. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Nizom toʻngʻich oʻgʻli uchun amakivachchasi Durrushehvarning qoʻlini olishga koʻp uringan. Uning oilasi tomonidan talab qilingan yuqori *mahrdan* norozi boʻlib, u oxir-oqibat ikkinchi Usmonli kelinini shartnomaga kiritishga qaror qildi. Biroq, Shahzoda Usmon Fuad va uning rafiqasi Misr malikasi Kerime Xonim Nizomning kenja oʻgʻlini bir Mahpeykar Hanimsultonga uylantirmoqchi boʻldi. Nilouferni kiyintirib, chiroyli qilib koʻrsatishdi va Muazzam bilan tanishtirishdi. Oʻsha paytda maftunkor goʻzal boʻlgan Niloufer shu qadar jozibali ediki, Mahpeyker bilan hech ham taqqoslab boʻlmasdi. Muazzamja uni koʻrgach, Mahpeykerni butunlay unutib, Niluferga uylanishni talab qiladi.

Toʻydan bir kun oldin shahzodalar tezyurar poyezdda Londondan Nitsagayetib kelishdi va Negresko mehmonxonasida qolishdi. 1931-yil 12-noyabrda oʻn besh yoshida Niloufer Nitssadagi Villa Karabaselda Moazzam Jaga turmushga chiqdi. Nizomning katta oʻgʻli Nilouferning amakivachchasi Durrushehvarga uylangan edi. Nikohni Abdulmejidning oʻgay singlisi Emine Sultonning eri Damad Mehmed Sharif Posho oʻtkazgan. Mahalliy gazetalar hind shahzodalari toʻyga kelganlarida, *"Ming bir kecha"* va *"Musulmon toʻyi* "kabi sarlavhalar bilan suratlarga toʻla edi. Toʻydan soʻng kelin-kuyov oʻzlari toʻxtagan mehmonxonaga qaytishdi. Diniy marosimdan soʻng, yangi turmush qurganlar fuqarolik nikohlarini yakunlash va nikohdan oldingi kelishuvni tasdiqlash uchun Britaniya konsulligiga borishdi, unga koʻra, ajrashgan yoki eri vafot etgan taqdirda, Niloufer etmish besh ming dollar kompensatsiya oladi.

Nitsadagi tantanalardan soʻng malikalar va ularning erlari 1931-yil 12-dekabrda Venetsiyadan Hindistonning Haydarobod shahridagi qaynotasi saroyiga joʻnab ketishdi. Ular *Pilsna* okean layneriga chiqishdi. Mahatma Gandi 1931-yilda Londonda boʻlib oʻtgan Ikkinchi davra stoli konferensiyasida qatnashganidan keyin kemaga oʻtirgan va Hindistonga qaytib ketayotgan edi. Maʼlum qilinishicha, u malikalar bilan uchrashgan. Yoʻlda ularga sari kiyish, Nizom huzurida kutilgan odob-axloq oʻrgatilgan. Bombeyga qoʻngach, ular Nizomning shaxsiy poyezdiga oʻtirishdi. Niluferning onasi ham unga hamrohlik qildi. Shuningdek, u kutilayotgan homiladorlikka yordam berish uchun fransuz ayolini ham olib keldi. Malikalar Haydarobodga yetib kelgach, ularni dabdabali kutib olishdi. 1932-yil 4-yanvarda Chovmahalla saroyida ziyofat boʻlib oʻtdi. Keyin ular oʻz uylariga joylashdilar. Niloufer va Mouzzam Jah Naubhat Pahaddagi tepalik qal’asi binosiga joylashdilar.

Jamoat arbobi va xayriya tashkilotlari
--------------------------------------

Nilouferning shaxsiy hayoti bolalari yoʻqligi sababli boʻsh boʻlib tuyulgan boʻlsa-da, u oʻzining ijtimoiy hayotini juda yorqin qilib qoʻydi. Oʻsha paytda Lady Hydari Club jamiyat ayollarining bir qismi edi. Oiladagi boshqa xonimlardan farqli oʻlaroq (bu uning Turkiyadagi tugʻilgan oilasiga ham, Hindistondagi oilasiga ham tegishli) oʻzlarining qadr-qimmati va sharafi oʻzlarini koʻz-koʻz qilmaslikda ekanligini his qilgan holda, Nilufer shahar boʻylab erkin harakat qilishni afzal koʻrdi. Tez-tez saroyning *zenanasidan* chiqib, ommaviy tadbirlarda, mexnat ziyofatlarida va tungi ziyofatlarda qatnashish. U koʻplab tadbirlarda qatnashdi va bir nechta tadbirlarni ochdi. Haydarobod qirollik oilasining boshqa xonimlari hech qachon koʻchma yoki kokteyl kechalari yoki hatto rasmiy ommaviy tadbirlarda qatnashmagan. Nilufer ayollar taraqqiyoti uchun mash’ala sifatida qabul qilindi. Uning goʻzalligi va faol ijtimoiy hayoti matbuotda tilga olindi va u jurnallarning muqova sahifalarida aks ettirildi. U dunyodagi eng goʻzal 10 ayoldan biri sifatida baholandi.

Niloufer va Durrushehvar Nizomning xonadoniga zamonaviylik olib keldi. Yaxshi maʼlumotli, nafis va gʻarbga qarashli ular Haydaroboddagi ayollarni roʻmoldan chiqishga undashgan. Magʻrur Nizom ularga ommaviy tadbirlarda hamroh boʻlardi. Nizomga „papa" deb murojaat qilgan yagona odam Nilufer boʻlgab, oʻz qizlari ham faqat „Sarkar" deb murojaat qilishgan. Niloufer uzoq vaqt davomida Margaret E. Kuzins tomonidan tashkil etilgan Hindiston ayollar konferensiyasining (IWC) Haydarobod boʻlimining prezidenti boʻlgan. Sarojini Naiduning qizi Padmaja Naidu Haydaroboddagi Niluferning doʻsti edi. Ikkinchi Jahon urushi paytida u hamshira sifatida taʼlim oldi.

### Niloufer kasalxonasi

1949-yilda malikaning Rafatunnisa Begum ismli kanizaklaridan biri tibbiy muassasalar yoʻqligi sababli tugʻruq vaqtida vafot etadi. Sevimli choʻrisining oʻlimi haqidagi xabarni eshitib, malika juda xafa boʻldi. Keyin u bundan keyin hech bir ona oʻlimga duch kelmasligini taʼminlashga qaror qildi. Nilufer qaynotasiga tibbiy muassasalarning yetishmasligi tufayli yuzaga kelgan muammolarni aytib berdi. Natijada shaharning Red Hills hududida ayollar va bolalar uchun ixtisoslashtirilgan shifoxona qurildi. Darhaqiqat, shifoxona uning sharafiga *Niloufer kasalxonasi* deb nomlandi va u oʻzining homiysi deb ataldi, u Haydarobodda yashagan vaqtgacha bu lavozimni saqlab qoldi. Hatto bugungi kunda ham kasalxona taniqli boʻlib qolmoqda va Red Hills mahallasining diqqatga sazovor joyidir. Uning oʻgay nabirasi Himoyat Ali Mirzo kasalxonaga kelayotgan bemorlar va oilalarga oziq-ovqat va moddiy yordam koʻrsatishda yordam beradi.

Afsuski, oradan bir necha yil oʻtsa ham Niloufer homilador boʻlolmadi, uning amakivachchasi ikki oʻgʻli bor edi. U Yevropadagi turli shifokorlar bilan maslahatlashdi va Amerikaga tibbiy tashrif buyurishni rejalashtirdi. 1948-yilda, Niloufer bilan turmush qurganidan oʻn yetti yil oʻtgach, uning eri Moazzam Jah ikkinchi xotini, Rozia Begumga uylandi, u tez orada birinchi farzandi, qizini dunyoga keltirdi. Nilufer Fransiyaga onasi bilan oldiga ketdi. Ular toʻrt yil oʻtib, 1952-yilda ajrashishdi. U oʻttiz olti yoshida hamon goʻzal edi, u matbuot eʼtiborini tortdi va bir necha bor kino rollarini taklif qilishdi, u rad etdi.

1954-yilda Nilouferga Dürrüşehvar qoʻngʻiroq qilib, otasini dafn qilishda yordam soʻradi. U otasining jasadini Istanbulda dafn etish uchun bir necha bor uringan, biroq Turkiya hukumatidan ruxsat ololmagan. U Turkiyada yoki Haydarobodda dafn etilishini xohlagan edi. Nilufer oʻzining doʻstlaridan biri, Nizom hukumatining sobiq amaldori va oʻsha paytda Pokiston gubernatori boʻlgan Malik Gʻulom Muhammadni chaqirdi. U Saudiya Arabistonining oʻsha paytdagi qiroli Saud bin Abdulaziz Al Saudga qoʻngʻiroq qilib, soʻrovni yetkazdi. Qirol bu iltimosni qondirishga rozi boʻldi va u nihoyat Saudiya Arabistonida Al-Baqi’da dafn qilindi.

1963-yil 21-fevralda Nilufer Parijda kichik Edvard Yuliy Popega turmushga chiqdi. U Edvard Yuliy Pope (1897-1955) va Meri Allavey Popening (1897-1980) oʻgʻli edi va undan uch yosh kichik edi. U diplomat, biznes rahbari, ssenariy muallifi va kino produseri edi. U oʻzining barcha qogʻozlari, hujjatlari va fotosuratlarini saqlab qolgan va ulardan foydalangan holda Edvard u haqida film suratga olishni rejalashtirgan.

Oʻlim va meros
--------------

U 1989-yil 1' iyunda Parijda vafot etdi va Bobini qabristoniga dafn qilindi. Keyin Edvard Parijni tark etib, Vashingtonga qaytdi. U erda u 1990-yilda bolalikdagi sinfdoshi Evelin Maddoks Pope bilan turmush qurdi. Edvard 1995-yilda, bu nikohdan besh yil oʻtib vafot etdi. Nilufer vafotidan keyin uning merosi, jumladan, sarilar toʻplami Rim papasi oilasi tomonidan saxiylik bilan oʻrtoqlashdi. Edvard Papaning ikkinchi rafiqasi Evelin malika Niluferning merosini ehson qilishda davom etdi va uning kollektsiyalaridan muzey koʻrgazmalarini oʻtkazdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *The Studio*. Offices of the Studio, 1948 — 155 bet.
2. ↑  *International Child Welfare Review*. The Union, 1950 — 139 bet.
3. ↑  Hyderabad (Princely State). Reforms Committee*. Report, 1938, 1347 F.*. Government Central Press, 1938 — 89 bet.
4. 1 2 3 4  Adra, Jamil*. Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005*, 2005 — 20 bet.
5. 1 2  *Seshan.* „Prince Moazzam Jah and his nocturnal court". *The Hindu* (2017-yil 25-dekabr). Qaraldi: 2021-yil 17-fevral.
6. 1 2 3  „Love, loss and longing: The journey of a Princess | Hyderabad News". *The Times of India* (6-yanvar 2016-yil).
7. ↑  Vâsıb, A.*. Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim*, Yapı Kredi Yayınları. YKY, 2004 — 95 bet. ISBN 978-975-08-0878-4.
8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Bardakçı 2017. sfn error: no target: CITEREFBardakçı2017 (help)
9. 1 2 3 4 5  *Khan.* „Ottoman Princesses in India (2). Part two: Princess Niloufer, the first…". *Medium* (2019-yil 23-dekabr). Qaraldi: 2021-yil 17-fevral.
10. ↑  *Seshan.* „The progressive princess of Hyderabad". *The Hindu* (2018-yil 30-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 19-fevral.
11. ↑  *Garari.* „Did Mahatma Gandhi meet Princess Niloufer on ship? Panel looks for clues". *Deccan Chronicle* (2019-yil 30-sentyabr). Qaraldi: 2021-yil 17-fevral.
12. ↑  *Garari.* „Hyderabad: Mahatma Gandhi did meet Niloufer, Durrushehvar on ship". *Deccan Chronicle* (2019-yil 1-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 17-fevral.
13. ↑  *Acharya.* „Revealed: Mahatma Gandhi had big impact on Princess Niloufer". *Deccan Chronicle* (2016-yil 17-yanvar). Qaraldi: 2021-yil 17-fevral.
14. 1 2 3 4  „A short biography of Princess Niloufer - The Siasat Daily". *The Siasat Daily - Archive* (2017-yil 3-yanvar). Qaraldi: 2021-yil 18-fevral.
15. 1 2  „The history of Niloufer Hospital". *The Siasat Daily* (2020-yil 20-iyun). Qaraldi: 2021-yil 17-fevral.
16. ↑  *Khan.* „Social landscape of Hyderabad changed by the entry of Princesses". *The Siasat Daily* (2019-yil 9-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 20-fevral.
17. 1 2  *Nanisetti.* „The saga of Princess Niloufer". *The Hindu* (2016-yil 4-yanvar). Qaraldi: 2021-yil 18-fevral.
18. ↑  Ifthekhar, J. S.. „Niloufer, the beguiling princess of Hyderabad". *Telangana Today* (11-iyun 2017-yil).
19. 1 2  Khan, Asif Yar. „Niloufer pioneered maternity, child care". *Deccan Chronicle* (4-yanvar 2018-yil).
20. ↑  „Himayat Ali Mirza raises voice against negligence, illegal encroachments towards Nizam’s properties" (en). *www.daijiworld.com*. Qaraldi: 2021-yil 2-oktyabr.
21. ↑  „Princess Niloufer’s 103rd birth anniversary on Friday". *Telangana Today* (1916-yil 4-yanvar). Qaraldi: 2021-yil 17-fevral.
22. ↑  *Moin.* „Hyderabad: Niloufer helped in Caliph’s burial in Madina". *Deccan Chronicle* (2019-yil 4-yanvar). 2020-yil 8-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 16-iyul.
23. ↑  „Edward Julius Pope Jr. (1919-1995)". *Find A Grave Memorial*. Qaraldi: 2021-yil 21-fevral.
24. 1 2  „Bonhams : an antique diamond and gold brooch,". *Bonhams*. Qaraldi: 2021-yil 17-fevral.
25. 1 2  *Dhiman.* „Unravelling the royal mystery". *Deccan Chronicle* (2016-yil 4-yanvar). Qaraldi: 2021-yil 17-fevral.