**Laurel Blair Clark** (niyacha **Salton**; 1961-yil 10-mart — 2003-yil 1-fevral) NASA astronavti, tibbiyot shifokori, Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz floti kapitani va Space Shuttle missiyasi boʻyicha mutaxassis edi. Clark Kolumbiya kosmik kemasi halokatida olti ekipaj aʼzosi bilan birga halok boʻldi. U vafotidan keyin Kongressning fazoviy sharaf medali bilan taqdirlangan.

Erta va shaxsiy hayot
---------------------

Clark Ayova shtatining Eyms shahrida tugʻilgan, ammo Viskonsin shtatidagi Rasinni oʻzining ona shahri deb hisoblagan. Clark Viskonsin-Madison universitetidagi Gamma Phi Beta sororityni ham aʼzosi edi.

U Federal Aloqa Komissiyasi (FCC) tomonidan KC5ZSU qoʻngʻiroq belgisi bilan Technician Class havaskor radiosi sifatida litsenziyalangan.

U eri, AQSh harbiy-dengiz kuchlarining sobiq kapitani va NASA jarrohi doktor Jonatan Clark (Kolumbiyadagi kosmik kema halokati boʻyicha yakuniy 400 betlik hisobotni tayyorlagan NASA rasmiy jamoasining bir qismi boʻlgan) va uning oʻgʻli Iain bilan birga qoldi. Lain 1996-yilda tugʻilgan edi.

Taʼlim
------

* 1979-yil: Viskonsin shtatidagi Rasin shahridagi Uilyam Xorlik oʻrta maktabini tamomlagan
* 1983-yil: Viskonsin-Madison universitetida zoologiya boʻyicha bakalavr darajasini oldi
* 1987-yil: Viskonsin-Madison universitetida tibbiyot fanlari doktori ilmiy darajasini oldi

Tashkilotlar
------------

Clark Aerokosmik tibbiyot assotsiatsiyasi va Amerika dengiz jarrohlari jamiyati aʼzosi edi. U, shuningdek, Viskonsin shtatidagi Rasin shahridagi Olympia Brown Unitarian Universalist cherkovining aʼzosi edi.

Harbiy martaba
--------------

Tibbiyot maktabida oʻqiyotganda, Clark 1987-yil mart oyida Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz floti eksperimental shoʻngʻin boʻlimida shoʻngʻin tibbiyoti boʻlimida faol ishlagan. Tibbiyot institutini tamomlab, 1987-yildan 1988-yilgacha Milliy dengiz tibbiyot markazida pediatriya boʻyicha aspiranturada tibbiy taʼlim oldi. Keyingi yili u Konnektikut shtatidagi Groton shahridagi dengiz tibbiyot institutida dengiz floti tibbiy xodimi va Florida shtatidagi Panama-Siti shahridagi dengiz shoʻngʻin va qutqaruv oʻquv markazida shoʻngʻin tibbiy xodimi sifatida oʻqidi. Klark radiatsiya salomatligi boʻyicha mutaxassis va suv osti tibbiyot xodimi etib tayinlandi. Keyin Shotlandiyaning Sent-Loch shahridagi 14-suv osti otryadining tibbiyot boʻlimi boshligʻi etib tayinlandi. Ushbu missiya davomida u dengiz flotining gʻavvoslari va Harbiy-dengiz kuchlarining maxsus jangovar boʻlimining 2 SEALlari bilan birga suzib ketdi va AQSh suv osti kemalaridan koʻplab tibbiy evakuatsiyalarni amalga oshirdi. Ikki yillik ekspluatatsiya tajribasidan soʻng u suv osti kemalari shifokori etib tayinlandi.

Clark Florida shtatining Pensakola shahridagi NAS Pensakoladagi Dengiz Aerokosmik Tibbiyot Institutida olti oylik aviatibbiy taʼlimdan oʻtdi va u dengiz parvozi jarrohi etib tayinlandi. U Arizona shtatining MCAS Yuma shahrida joylashgan Dengizchilar hujumi otryadiga (VMA-211) tayinlangan va AV-8B Harrier dengiz piyodalari otryadiga shifokor boʻlgan. U bir nechta sayohatlarni amalga oshirdi, shu jumladan Gʻarbiy Tinch okeaniga chet elga chiqdi, ogʻir sharoitlarda tibbiyot bilan shugʻullandi va bir nechta samolyotlarda uchdi. Uning otryadi muvaffaqiyatli joylashuvi uchun „Yilning dengiz hujumi otryadi" bilan taqdirlandi. Keyin u dengiz samolyotlari guruhi 13 (MAG-13) uchun guruh parvoz jarrohi etib tayinlandi.

Kosmonavt lavozimiga nomzod boʻlishidan oldin u 86-oʻquv eskadronida (VT-86) parvoz jarrohi boʻlib xizmat qilgan va Pensakoladagi NASda taktik samolyotlarda Harbiy-dengiz kuchlari parvozi boʻyicha ofitser sifatida oʻqigan. Clark Milliy Tibbiyot Ekspertlar Kengashi tomonidan sertifikatlangan va Viskonsin shtatidagi tibbiy litsenziyaga ega. Uning harbiy malakasi radiatsiya sogʻligʻi boʻyicha mutaxassis, suv osti shifokori, shoʻngʻin shifokori, suv osti tibbiyoti va dengiz jarrohi edi. U asosiy hayotni qoʻllab-quvvatlash oʻqituvchisi, ilgʻor yurak hayotini qoʻllab-quvvatlash provayderi, ilgʻor travmatik hayotni qoʻllab-quvvatlash provayderi va giperbarik boʻlim maslahatchisi edi.

NASA karyerasi
--------------

1996-yil aprel oyida NASA tomonidan tanlangan Clark 1996-yil avgust oyida Texasning Xyuston shahridagi Jonson kosmik markaziga hisobot berdi. Ikki yillik oʻqitish va baholashni tugatgandan soʻng, u missiya mutaxassisi sifatida parvozni tayinlash huquqiga ega boʻldi. 1997-yil iyulidan 2000-yil avgustigacha Klark Astronavtlar byurosining foydali yuk / yashash boʻlimida ishlagan. Clark STS-107 bortida 15 kun, 22 soat va 21 daqiqa davomida koinotda uchdi.

### Kosmik parvoz tajribasi

 STS-107 paytida Lorel Klark
 Lorel Klark Shuttlening orqa uchish palubasidagi derazadan qaramoqda
STS-107 Kolumbiya — 16 kunlik parvoz maxsus ilmiy va tadqiqot missiyasi edi. Kuniga 24 soat ishlaydigan, ikkita oʻzgaruvchan smenada ekipaj 80 ga yaqin tajribani muvaffaqiyatli yakunladi. Clarkning biofan boʻyicha tajribalari kosmosdagi bogʻdorchilikni oʻz ichiga oladi, chunki u oʻlimidan bir necha kun oldin Viskonsin yaqinidagi Milwaukee ommaviy axborot vositalariga bergan intervyusida muhokama qilgan. STS-107 missiyasi 2003-yil 1-fevralda toʻsatdan yakuniga yetdi, oʻshanda Kolumbiya parchalanib ketgan va uning ekipaji rejalashtirilgan qoʻnishdan 16 daqiqa oldin qayta kirish paytida vafot etgan.

Clark shuningdek *Kolumbiyaning Yer atmosferasiga tushishi* paytida kokpit ichida kichik raqamli kamerada yozib oldi.

Clarkning doʻstlari va oilasiga yakuniy xabari *Kolumbiyadan* yuborilgan elektron pochta orqali edi. E-pochtaning eʼlon qilingan matnida Clark sayyorani ajoyib deb atadi va u koʻp vaqtini Spacehabda va Yerning diqqatga sazovor joylaridan uzoqda ishlagan boʻlsa-da, „Tashqariga qaraganimda, bu ajoyib" ekanligini tushuntirdi. U Yerni suratga olishni juda qiyin deb topdi: „Barmoqlarimni bir-biriga bogʻlab tursam, ular diqqat markazida" edi. Clark shuningdek, mikrogravitatsiyaning inson fiziologiyasiga baʼzi qiziqarli taʼsirlari bilan oʻrtoqlashdi, masalan, „Deyarli mavjud boʻlmagan" chanqoqlik hissi tufayli yetarli namlikni saqlab qolishda doimiy qiyinchilik boʻlganini aytgan.

Mukofotlar va bezaklar
----------------------

Clark koʻplab nishonlar va shaxsiy ordenlar bilan taqdirlangan, jumladan:

### Malaka belgilari

* Dengiz astronavti/parvoz jarrohi
* Dengiz parvoz jarrohi
* Shoʻngʻin tibbiy xodimi
* Suv osti tibbiy xodimi

### Shaxsiy bezaklar

* Mudofaadagi xizmatlari uchun medali †
* Dengiz kuchlari va dengiz piyodalari korpusining maqtov medali, 2 ta oltin mukofot yulduzi (3 ta mukofot)
* Kongressning fazoviy faxriy medali †
* NASAning „Buyuk xizmatlari uchun" medali †
* NASA kosmik parvoz medali †
* Milliy mudofaa xizmati medali
* Chet elda xizmat koʻrsatish lentasi

† belgisi vafotidan keyingi mukofotni bildiradi.

Yodgorliklar
------------

* Asteroid 51827 Laurelclark Clark sharafiga nomlangan.
* Marsdagi Kolumbiya tepaligidagi Klark tepaligiga Klark nomi berilgan.
* L. Clark, Apollon oy kraterining ichki krateri Klark sharafiga nomlangan.
* Florida Texnologiya Institutidagi Kolumbiya Village Suite-da joylashgan Klark Xoll uning nomi bilan atalgan.  Kvartiralar dastlab Crane Creek Suites deb nomlanishi rejalashtirilgan edi, lekin 2008-yilda *Kolumbiya* ekipajini xotirlash uchun nomi oʻzgartirildi.
* Viskonsin shtatidagi Rasin shahridagi Laurel Salton Clark memorial favvorasi uning nomi bilan atalgan.
* 2004-yilda Harbiy-kosmik tibbiyot instituti Pensakoladagi Aerokosmik tibbiyot akademik markaziga Klark va Devid M.Braun nomini berdi
* Bethesda, Merilend shtatidagi Valter Rid milliy harbiy tibbiyot markazidagi Klark auditoriyasi uning nomi bilan atalgan va unga tegishli boʻlgan formalar, oʻquv qoʻllanmalari va shaxsiy buyumlarini namoyish etadi. [ *<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2016)">iqtibos kerak</span>* ]
* Shotlandiyaning Runrig guruhi 2016-yilgi *The Story* albomida Clarkni hurmat qiladi. Oxirgi trek, „Somewhere" uning ovozini yozib olish bilan tugaydi. Clark Runrig muxlisi edi va Runrigning „Running to the Light" qoʻshigʻi bilan uygʻongan. U oʻzining 2001-yilgi *The Stamping Ground* diskini oʻzi bilan koinotga olib chiqdi. Meki portlaganda, disk Yerdan topilgan va uning oilasi guruhga sovgʻa qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Burke, Michael*. „SC Johnson donation to return Laurel Clark fountain to public use" (inglizcha). *Journal Times*. Qaraldi: 27-oktabr 2017-yil.
2. ↑  „Archived copy". 16-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-may 2010-yil.
3. ↑  „CNN.com - Astronaut Clark: 'Life is a magical thing' - 4-Feb. 2003-yil". *www.cnn.com*. Qaraldi: 27-oktabr 2017-yil.
4. ↑  *Becker.* „Astronaut Biography: Laurel Clark".
5. ↑  „Columbia's Astronauts Find Small Miracles of Life and Light".
6. ↑  „Columbia crew cheerful on tape before disaster - Tucson Citizen Morgue, Part 2 (1993-2009)".
7. ↑  „HSF - STS-107 Memorial - Laurel Clark". 6-noyabr 2004-yilda asl nusxadan arxivlandi.
8. ↑  Letter Home from Space January 31, 2003.
9. ↑  „Astronaut's touching mail". BBC (3-fevral 2003-yil). Qaraldi: 24-avgust 2017-yil.
10. ↑  „51827 Laurelclark (2001 OH38)". *JPL Small-Body Database Browser*.  Jet Propulsion Laboratory (2-oktabr 2003-yil). Qaraldi: 10-avgust 2016-yil.
11. ↑  *Savage, Donald*. „NASA Dedicates Mars Landmarks To Columbia Crew". *NASA News*. NASA (2-fevral 2004-yil). Qaraldi: 10-avgust 2016-yil.
12. ↑  *Blue.* „Names for the Columbia astronauts provisionally approved".  USGS Astrogeology (27-iyul 2006-yil). 30-iyun 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2006-yil.
13. ↑  „Lunar crater L. Clark". *Gazetteer of Planetary Nomenclature*.  IAU. Qaraldi: 16-iyun 2021-yil.
14. ↑  Chien, Philip*. Columbia: Final Voyage*. Springer Science & Business Media, 2006 — 414 bet. ISBN 9780387271491.
15. ↑  *Duren, Rod*. „Navy Names Training Facility For Fallen Astronauts". *America's Navy*. U.S. Navy. Qaraldi: 10-avgust 2016-yil.
16. ↑  „Skye rockers Runrig prepare for their final album". *The Scotsman* (30-yanvar 2016-yil). Qaraldi: 24-yanvar 2017-yil.

Havolalar
---------

* „LAUREL BLAIR SALTON CLARK, M.D. (CAPTAIN, USN)". *NASA* (2003-yil fevral). Qaraldi: 7-may 2019-yil.



* NASA biography May 2004