**Klipperton** ( *Ehtiros oroli* ) ( fransuzcha  *Île de Clipperton* yoki frantsuzcha  *Île de la Passion* ; ispancha  *Isla Clipperton* ; inglizcha  *Clipperton oroli ) —* Tinch okeanining sharqiy qismida , Kosta-Rikaning g'arbiy qismida joylashgan mercan atolli. Orol Fransiyaga tegishli. Frantsiyaning xorijdagi maxsus ma'muriy-hududiy birligi maqomiga ega. 2007-yil 21-fevralgacha u maʼmuriy jihatdan Fransiya Polineziyasiga boʻysungan boʻlsa , hozir u toʻgʻridan-toʻgʻri Fransiya hukumati tomonidan boshqariladi. 
**Klipperton oroli** (fransuzcha: *La Passion–Clipperton* [la pasjɔ̃ klipœʁtɔn] ; ispancha: *Isla de la Pasión ), shuningdek,* **Klipperton atolli**  nomi bilan ham tanilgan va ilgari **Klipperton qoyasi** deb atalgan  8,9 km 2 (3,4  sq) ni tashkil qiladi. mi ) sharqiy Tinch okeanida yashamaydigan frantsuz mercan atolli. Shimoliy Tinch okeanidagi yagona frantsuz hududi, Klipperton  Parijdan 10675 km (6633  milya ) uzoqlikda , Fransiya ; Papeete , Frantsiya Polineziyasidan 5400 km (2900  nmi ) ; va  Meksikaning Akapulko shahridan 1280 km (690  nmi ) .

|  | Klipperton |
| --- | --- |
|  | fransuzcha:  Ole de Klipperton |
|  |  |
|  | Xususiyatlari |
|  | Kvadrat | 1,7 km² |
|  | Eng yuqori nuqta | 29 m |
|  | Aholi | 128 kishi (2023) |
|  | Manzil |
|  | 10°18'00 ″ n. w. 109°13′00" Vt. d. H G I O |
|  |  |  |
|  | Suv maydoni | Tinch okeani |
|  | Bir mamlakat | 🇨🇵 Fransiya |

Klipperton| Mahalliy ismi:

*La Passion-Klipperton*  ( fransuz ) |
| --- |
| Chuqurlikdagi lagunali Klipperton atolli (metr) |
| Klipperton orolining joylashuvi |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Geografiya |
| Manzil | tinch okeani |
| Koordinatalar | 10°18'N 109°13'W |
| Arxipelag | Lagun |
| Hudud | 8,9 km 2 (3,4 kv mil) |
| Uzunlik | 3 km (1,9 mil) |
| Kengligi | 4 km (2,5 mil) |
| Sohil chizig'i | 11,1 km (6,9 mil) |
| Eng baland balandlik | 29 m (95 fut) |
| Eng yuqori nuqta | Clipperton Rok |
| Ma'muriyat |
| **Fransiya** |
| Davlat xususiy mulki | Ile de Clipperton |
| Demografiya |
| Aholi | 0 (1945) |
| Qo'shimcha ma'lumot |
| Vaqt zonasi | * CIST  ( UTC-8 )
 |
| Pochta kodi | 98799 |
| * **INSEE kodi :** 989
* **EEZ:** 431 273 km 2 (166 515 sq mi)
 |

Klipperton 1711-yilda frantsuz savdogarlari tomonidan hujjatlashtirilgan va 1858-yilda Taiti frantsuz protektoratining bir qismi sifatida rasman da'vo qilingan. Shunga qaramay, amerikalik guano konchilari orolda 1890-yillarning boshida ishlay boshlagan. Orolga qiziqish ortib borayotganligi sababli, Meksika 1520-yillardagi ispan yozuvlariga asoslanib, orolni aniqlagan bo'lishi mumkin bo'lgan orolga da'vo qildi. 1905-yilda Meksika orolda kichik harbiy koloniya tashkil qildi, ammo Meksika inqilobi paytida materik bilan aloqa kam bo'lib qoldi, kolonistlarning aksariyati vafot etdi va mayoq qo'riqchisi Viktorino Alvares orolning "qiroli" sifatida qisqa, shafqatsiz hukmronlikni o'rnatdi. 1917-yilda omon qolgan 11 kishi qutqarildi va Klipperton tashlab ketildi.

Meksika va Frantsiya o'rtasidagi Klipperton bo'yicha bahs 1909 yilda Italiya qiroli Viktor Emmanuel III bilan 1931 yilda orol Frantsiya hududi ekanligiga qaror qilib, majburiy xalqaro arbitrajga olib borildi. Hukmga qaramay, Klipperton 1944-yilgacha AQSh dengiz floti Tinch okeanidagi urush harakatlarini qo'llab-quvvatlash uchun orolda ob-havo stantsiyasini o'rnatgunga qadar asosan yashashsiz qoldi. Frantsiya norozilik bildirdi va yaponlarning Tinch okeanining sharqiy qismidagi faoliyatidan xavotirlar susaygani sababli, 1945-yil oxirida AQSh bu joyni tark etdi.

Ikkinchi Jahon urushi tugaganidan beri Klipperton birinchi navbatda orolning yovvoyi tabiati va dengiz hayotini, shu jumladan uning niqoblangan va jigarrang bubi koloniyalarini o'rganish uchun ilmiy ekspeditsiyalar uchun joy bo'ldi. Shuningdek, u iqlimshunos olimlar va havaskor radio DX-peditsiyalarini qabul qildi. Orolni savdo va turizm uchun rivojlantirish rejalari ko'rib chiqildi, ammo hech biri qabul qilinmadi va frantsuz dengiz flotining davriy tashriflari tufayli orol asosan yashamaydigan bo'lib qolmoqda.
Kolonial imperiyalar hanuzgacha mavjud: Zamonaviy dunyoda 50 dan ortiq mustamlaka bor
15.01.2018, 22:32 63643
Buyuk mustamlakachi davlatlar oxirgi yuz yillikda kuchli "ozib ketganligi"ga qaramasdan, dunyoning zamonaviy siyosiy xaritasida hanuzgacha metropoliyalar va mustamlakalar mavjud. Bugun bu hududlar turlicha: dengiz orti departamentlari, dengiz orti hududlari yoki inkorporatsiya qilinmagan hududlar deb nomlanadi. Mustamlakalar hatto o‘z bayrog‘i va boshqaruv organlariga ega bo‘lishi mumkin. Biroq bu bilan mazmun o‘zgarmaydi: mustamlakalar va ularning tub aholisi u yoki bu darajada o‘z metropoliyalariga qaram hamda siyosiy suverenitetga ega emas, deb yozadi TravelAsk.
Yangi dunyoda 50 dan ortiq mustamlaka mavjud. Ularning sohiblari o‘z dengiz orti hududlaridan voz kechishga shoshilmaydi. Keling, bugungi kunda qay bir metropoliya eng ko‘p mustamlakaga ega ekanligini ko‘rib chiqamiz.

Buyuk Britaniya
Britaniya imperiyasining avvalgi buyukligidan kam qismi qolgan. Shunga qaramasdan, bugun Buyuk Britaniya sayyoraning barcha asosiy mintaqalarida mustamlakalarga ega.
Foto: TravelAsk

Foto: TravelAsk
Yevropa: La-Mansh bo‘g‘ozida Jersi oroli, La-Mansh bo‘g‘ozidagi Gernsi oroli, Irland dengizidagi Men oroli, Pireney yarimoroli janubidagi Gibraltar shahri, Kipr orolidagi harbiy bazalar — Akrotiri va Dekeliya.

Atlantika okeani: Bermud orollari, Muqaddas Yelena oroli, Me’roj oroli, Tristan-da-Kunya arxipelagi, Janubiy Amerika sohillaridagi Folklend orollari (Argentina bilan bahsli hudud), Janubiy Georgiya va Janubiy Sandvich orollari (Argentina bilan bahsli hudud).

Karib dengizi: Angilya orollari, Kayman orollari, Montserrat oroli, Britaniya Virgin orollari, Terks va Kaykos orollari.

Tinch okeani: Pitkern orollari — Tinch okeani janubiy qismidagi beshta orol.

Hind okeani: Britaniyaning Hind okeanidagi hududi — 55 ta oroldan iborat guruh. Mustamlaka BMTning 1965-yilgi qaroriga qaramasdan tashkil etilgan, Seyshel orollari va Mavrikiy bilan bahsli.

Fransiya
Yaqin vaqtlargacha Fransiya Afrika va dunyoning boshqa mintaqalarida bepoyon hududlarga ega edi. Bugun mamlakatlarning aksariyati mustaqillikka erishdi, biroq Fransiya hozirga qadar ko‘p sonli dengiz orti hududlari sohibidir. Bu hududlar aholisi Buyuk Britaniya "mustamlaka fuqarolari" sonidan ortiq.
Janubiy Amerika: Aholisi 240 ming kishi bo‘lgan Fransuz Gvianasi.

Atlantika okeani: Sen-Pyer va Mikelon orollari.

Karib dengizi: Gvadelupa orol davlati, Martinika oroli, Sen-Bartelemi oroli, Sen-Marten.

Hind okeani: Reyunyon oroli, Mozambik bo‘g‘ozidagi Mayotta oroli (Komor orollari bilan bahsli), Amsterdam oroli, Sen-Pol oroli, Kroze oroli, Kergelen arxipelagi, Eparse oroli (ulardan aksariyati qo‘shni davlatlar bilan munozarali).

Tinch okeani: Uollis va Futuna orollari hududi, Yangi Kaledoniya, 280 ming kishiga yaqin aholisi bo‘lgan Fransuz Polineziyasi, Klipperton oroli.

3. Amerika Qo‘shma Shtatlari

Qo‘shma Shtatlar maktab darsliklarida kolonial imperiya sifatida ko‘rsatilmagan, biroq bugungi kunda aynan mazkur davlat qaram aholisi soni (4 milliondan ortiq odam) bo‘yicha eng yirik metropoliyadir.

Karib dengizi: Qo‘shma Shtatlar Virgin orollari, erkin qo‘shilgan davlat Puerto-Riko — AQSh Kongressi tomonidan boshqariladigan, aholisi 3,7 million kishidan iborat davlat.

Tinch okeani: Guam oroli, Shimoliy Marian Orollari, Amerika Samoasi (Sharqiy Samoa), to‘qqizta orol guruhidan iborat Tashqi kichik orollar, AQShga erkin qo‘shilgan davlat — Marshall orollari.

Niderlandiya qirolligi
Bugungi kunda Niderlandiyaning faqat Karib dengizida mustamlakalari qolgan. Bu Aruba oroli, Kyurasao oroli, Muqaddas Martin orolidagi Sint-Marten davlati va Karib Niderlandiyasi (Boneyr, Sint, Estatius, Saba orollari).
Portugaliya
O‘tmishda nufuzli Portugaliya imperiyasi bugun Atlantika okeanida bor-yo‘g‘i ikki dengiz orti mustamlakasi: 270 ming aholisi bo‘lgan Madeyra oroli va 250 mingga yaqin aholisi bo‘lgan Azor oroliga ega.
Ispaniya
Bugun Ispaniya deyarli barcha mustamlakalarini yo‘qotdi, uning mamlakatdan uncha uzoq joylashmagan bir nechta mustamlakasi qoldi, xolos.
Atlantika okeani: Kanar orollari.

O‘rta Yer dengizi: Afrikaning O‘rta Yer dengizi sohilidagi Seuta va Melilya shaharlari, shuningdek, Alusemas, Chafarinas, Perexil, Alboran orollari.

Mazkur hududlarning barchasi siyosiy suverenitet va shaxsiy qurolli kuchlarga ega emas, ularning xavfsizligi metropoliya armiyasi tomonidan ta’minlanadi.

Geografiyasi
------------

Klipperton Meksika sohilidagi Akapulko shahridan 1240 km uzoqlikda joylashgan. Eng yaqin quruqlikgacha bo'lgan masofa 945 km, bu Revilla Gijedo arxipelagidan Meksikaning Sokorro oroli. Klipperton orolining lagun bilan birga maydoni 9 km² (quruqlikdagi 1,7 km²).

Orol bir-biriga yaqin joylashgan ohaktosh tuzilmalari halqasidir , ammo Klippertonni to'laqonli atol deb atash qiyin, chunki janubi-sharqiy qismida marjon tuprog'i ostidan balandligi 29 m bo'lgan vulqon kelib chiqishi qoyasi joylashgan. ochilgan, orolning barcha nuqtalaridan ko'rinib turadi.Ya'ni rasmiy ravishda orolni yadro atolli deb hisoblash mumkin, ammo kichik maydoni tufayli vulqon jinsi orol ekologiyasiga sezilarli ta'sir ko'rsatmaydi (yo'q ). unda katta o'simliklar o'sadi - faqat bir nechta liken turlari ).

Marjon halqasi oval shaklga ega bo'lib, Shimoliy-G'arbiy g'arb o'qi bo'ylab aniq simmetriyaga ega bo'lib, vulqon jinsida biroz shimolga siljiydi. Halqa uzluksiz va lagunani okeandan ajratib turadi. Bunday tor quruqlik chizig'i shunday nisbatan katta lagunani uzluksiz halqada o'rab turgan atollar juda kam. Klippertonning shimoliy-sharqiy o'qi bo'ylab eng uzun tomoni 4 km, qirg'oq chizig'ining uzunligi taxminan 12 km. Atolldagi eng keng er chizig'i (taxminan 400 m) shimoli-g'arbiy sohilda joylashgan bo'lib, o'rtacha kengligi taxminan 200 m.Plyajning dengiz sathidan o'rtacha balandligi taxminan 4 m.

Okean tomonida orol quruqligi taxminan suv oqimi darajasida joylashgan rif platformasi bilan o'ralgan. Okean qirg'og'ida hech qanday aniq chiqindi yo'q, lagun tomonidagi qirg'oq esa kichik yarim orollar va koylar bilan notekis shaklga ega. Taxminan Klippertonning shimoliy-sharqiy qirg'og'ining o'rtasida kichik uchburchak lagunaga chiqadi, *Cape Vert* ( fransuzcha:  *Pointe Verte* , Cape Green). *Klipperton qoki* ( frantsuz  *Rocher Clipperton* ) Istme yarim orolining eng uchida ko'tariladi ( frantsuz  *Istmi* , isthmus); *Cape Pouce* ( fransuzcha:  *Pointe Pouce* , Cape Thumb) Istmus yarim orolining shimolida joylashgan. *Istmus yarim oroli* va materik oʻrtasida *Rocher koʻrfazi* ( fransuzcha:  *Baie du Rocher* , Qoyalar koʻrfazi) joylashgan. Vulqon qoyasining g'arbida boshqa yarim orol, *Crochet* ( fransuzcha:  *Le Crochet* , Hook Peninsula) joylashgan.

Tashlab ketilgan aholi punkti va katta hindiston yong'og'i xurmo bog'i atolning janubi-g'arbiy qismida *Pens ko'rfazi* sohilida joylashgan ( Frantsuz  *Bay de la Pins , Tongs ko'rfazi), u Pens Nord* ( Frantsiya  *Pins Nord* , Shimoliy) yarim orollari o'rtasida joylashgan. Shimgich *(shimgich - qisqich yoki pensening oxiri)* va *Pens Sud* ( frantsuz  *Pins Sud* , janubiy shimgich). Lagunaning shimoli-g'arbiy qirg'og'ida beshta *tuxum oroli* ( fransuzcha  *Illes Egg* yoki frantsuzcha  *Île des Œufs)* mavjud. , Tuxum orollari).

Orolning lagunasi chuqur boʻlib, baʼzi joylarda chuqurligi 22–43 m ga etadi. Chuqurlikni bir nuqtada o'lchashning iloji bo'lmadi, u erda sulfat kislotasi katta miqdorda turg'un suv mavjud. Lagunada baliq yo'q.

Orolning iqlimi tropik, harorat biroz o'zgarib turadi, ammo mavsumiy yomg'ir va bo'ronlar bilan. Mavsumiy o'zgarishlar tropik siklon faolligi bilan bog'liq bo'lib , eng yuqori cho'qqisiga avgust, sentyabr va oktyabr oylarida erishiladi. Klippertonda o'rtacha oylik harorat kamdan-kam hollarda +26,7 °C dan pastga tushadi va iyun oyida u +28 °C ga etadi. Havo haroratining kunduzi va kechasi o'zgarishi ahamiyatsiz. Klipperton oroli ekvator yaqinida joylashgani va past bosimli kamar tufayli atollning atmosfera bosimi har doim past, mavsumiy oʻzgarishlari kam boʻladi. Dengiz sathida oʻrtacha havo bosimi 1002–1010 millibar. Qish oylarida shimoliy-sharqiy shamollar ustunlik qiladi. Yozda shamollar yo'nalishi siklonlar ta'sirida o'zgarib turadi va faqat avgust-oktyabr oylarida janubi-g'arbiy shamollar asosan esadi. Klipperton joylashgan hududda Karib dengizi kabi kuchli bo'ronlar bo'lmasa-da , bo'ronlar tez-tez uchraydi. Yomg'irli mavsum maydan oktyabrgacha davom etadi. Orolni iliq okean oqimlari yuvib turadi.

jlantirish rejalari ko'rib chiqildi, ammo hech biri qabul qilinmadi va frantsuz dengiz flotining davriy tashriflari tufayli orol asosan yashamaydigan bo'lib qolmoqda.
Marjon oroli 10°18'N 109°13'W , Sharqiy Tinch okeanida,  Meksikadan 1080 km (583  nmi ) janubi-g'arbda, Nikaraguadan 2424 km (1309 nmi) g'arbda, Kommunadan 2545 km (1374 mil) g'arbda joylashgan. Rika va Ekvadordagi Galapagos orollaridan 2390 km (1290 nmi) shimoli- g'arbda.  Eng yaqin er Sokorro oroli boʻlib, Revillajigedo arxipelagining janubi-sharqida taxminan 945 km (510  nmi ) uzoqlikda joylashgan.  Fransiyaga tegishli boʻlgan eng yaqin orol Fransuz Polineziyasining Markiz orollaridagi Xiva Oadir .

Shimoliy Amerikaga yaqin bo'lishiga qaramay, Klipperton ko'pincha Okeaniyaning eng sharqiy nuqtalaridan biri hisoblanadi, chunki frantsuz Hind-Tinch okeanining bir qismi  va dengiz faunasi bilan Gavayi va dengiz faunasi o'rtasidagi umumiylik tufayli. Kiribatining Line orollari , orol Sharqiy tropik Tinch okeani mintaqasidagi hayvonlarning migratsiya yo'li bo'ylab joylashgan.  Orol Sharqiy Tinch okeani koʻtarilishining yagona paydo boʻlgan qismi , shuningdek, Klipperton sinishi zonasida okean yuzasini buzadigan yagona xususiyatdir va u Tinch okeanidagi kam sonli orollardan biridir. bu suv osti arxipelagik aprondan mahrum .

Atoll pastda joylashgan va asosan unumdor boʻlib, baʼzi tarqoq oʻtlar va bir necha boʻlak kokos palmalari ( *Cocos nucifera* ) mavjud.  Lagunani oʻrab turgan quruqlik halqasi 1,7 kvadrat kilometr (0,66 sq milya) maydonni oʻlchaydi, oʻrtacha balandligi 2  m (6.6  fut ), kichik vulqon chiqishi boʻlsa-da, Klipperton qoyasi  [ fr ] ( *Rocher de Clipperton* ), janubi-sharqiy tomonida 29 m (95  fut ) gacha ko'tariladi .  Atrofdagi 3,7 kvadrat kilometrlik (1,4 kvadrat milya) rif ko'plab marjonlarga ega va qisman suv toshqini ostida qoladi.  2001 yilda erning koʻtarilayotgan yoki choʻkayotganligini baholash uchun geodezik marker oʻrnatilgan.

Klipperton qoki - orolning hozirda so'ngan vulqon chetining qoldiqlari;  Bu toshli toshni o'z ichiga olganligi sababli, Klipperton haqiqiy atol emas va ba'zan "yaqin-atoll" deb ataladi.  Atrofdagi rif ob-havo bilan birgalikda orolga qo'nishni qiyinlashtiradi va kattaroq kemalar uchun dengizda langar qo'yish xavfli; 1940-yillarda Amerika kemalari bu borada faol muammolar haqida xabar berishdi.

O'simliklar
-----------

Hozirgi vaqtda Klipperton deyarli o'simliklardan mahrum, shunga o'xshash holat 19-asrning ikkinchi yarmida ham kuzatilgan. Biroq, orolning meksikaliklar tomonidan bosib olinishi, cho'chqalarning kiritilishi bilan birga, 20-asrning boshlarida Klipperton yuzasining 80 foizi o'simliklar bilan qoplangan.

Tarixiy hujjatlarga ko'ra, 18-asr va 19-asrning birinchi yarmida Klipperton o't va qisman yog'ochli o'simliklar bilan qoplangan. 19-asrning oxiriga kelib, mahalliy flora butunlay yo'q bo'lib ketdi. Bu ekologik falokat zilzila natijasida yuzaga kelgan tsunami yoki inson aybi bilan sodir bo'lishi mumkin edi. Guano konchilari tomonidan olib kelingan cho'chqalar qisqichbaqalarni eyishni boshladilar *Gecarcinus planatus* , bu paydo bo'lgan o'simliklarni yo'q qildi. Odamlar orolga ko'plab yangi o'simliklar turlarini olib kelishdi. Hindiston yong'og'i palmasi 1890-yillarga borib taqaladi.

20-asr oʻrtalarida barcha choʻchqalar qirib tashlanganidan soʻng orolda qushlar va qisqichbaqalar bemalol koʻpaya boshladi. Millionlab qisqichbaqalar yana orolning barcha o'simliklarini doimiy ravishda yo'q qila boshladilar. 1958 yilda oroldagi o'simliklar asosan noyob tikanli o'simliklar, shuningdek palma daraxtlari bilan ifodalangan. 2001 yilga kelib, orolda faqat 674 ta hindiston yong'og'i palmasi qolgan. Lagunaning faqat 5 ta kichik orollari quruqlikdagi qisqichbaqalar yetib bo'lmaydigan o'simliklar bilan qoplangan.

Hikoya
------

**Tarixi**

Klipperton oroli ingliz qaroqchisi Jon Klipperton sharafiga nomlangan , u go'yoki 1705 yilda mashhur xususiy va tabiatshunos Uilyam Dampierni olib yurgan o'g'irlangan ispan barkasida orol yonidan suzib o'tgan. Biroq, orol o'z nomini olgan bu sayohat haqida hech qanday ma'lumot  , shuningdek, Jon Klippertonning ikkinchi sayohati paytida orol haqida eslatmalar  saqlanib qolmagan, ammo 1730-1735 yillarda orol bo'lgan. aniq *Klipperton oroli* deb nomlangan xaritalarga qo'ying .

Ko'pgina mualliflar  orolni ancha oldin, 16-17-asrlarda ispan navigatorlari kashf etgan bo'lishi mumkin, deb hisoblashadi va ularning ba'zilari  Klipperton orolini 1521 yilda Ferdinand Magellan tomonidan kashf etilgan deb da'vo qilishadi.

1711 yil 3 aprelda 1708 yilda Brest portidan suzib yurgan ikkita kichik frantsuz kemalari *"Princes"* va *"Decouvert"* noma'lum orolga qoqilib, ular *Ehtiros oroli* ( fransuzcha: *Île de la Passion* ) deb atashgan. *Dekuvert* kemasi kapitani Mishel dyu Bokaj va *knyazlar* yo'lovchisi janob de Prudhomm o'z kundaliklarida Ehtiros orolining birinchi batafsil tavsifini, shu jumladan birinchi xaritani - atollning eskizini tuzdilar, ammo ular buni qilmadilar. orolga qo'nish. Bu kashfiyot birinchi marta 1725 yilda bosma nashrlarda tilga olingan  va Passion oroli haqidagi yozuvlarning to'liq matnlari birinchi marta faqat 1912 yilda nashr etilgan (asl hujjatlar Frantsiya Milliy arxivida saqlanadi)  .  

Bocage orolni quyidagicha tasvirlagan:

> "Toʻliq tekis orolning janubiy uchida toshli va tepasi oʻtkir boʻlgan katta qoya... Shimoli-sharqiy tomoni qumli, shimoli-sharqiy nuqtasida bir necha butalar va qurib qolgan daraxtlar bor edi. juda tor er uchastkasi. Orolning markazida katta ko‘l bor edi... G‘arbiy tomonda yupqa tuproq qatlamida o‘sadigan bir qancha pastak butalar va juda past, lekin sharqiy tomondan biroz balandroq tosh...". 
> 
> 

Prudhommning kundaligida ham odamning izlari qolmagan, *"bu yerda hamma narsani oqim yuvib ketgandek"*  pastda joylashgan qumli orol haqida ham so‘z boradi. Frantsuzlar tomonidan kashf etilgan Ehtiros oroli Klipperton oroli ekanligiga shubha yo'q, chunki ular ko'rsatgan atolning koordinatalari zamonaviylardan bir oz farq qiladi.

1825 yil avgust oyida orolga birinchi odam - amerikalik kapitan Morrell qo'ndi.

1858 yil 17 noyabrda Klipperton Fransiya tarkibiga kirdi. *Shu maqsadda "Amiral" kemasi* leytenant Viktor *Kerveguen* bo'lgan atollga jo'natildi. Aynan ular ma'muriy jihatdan Frantsiya Polineziyasiga bo'ysungan orolni qo'shib olishning rasmiy tartibini amalga oshirganlar. Ko'pgina frantsuz tadbirkorlari orolni qo'shib olishdan manfaatdor bo'lib, Klippertonda fosfat qazib olish niyatida edi, ularning konlari 1856 yilda, Amerika Qo'shma Shtatlari orolda guano qush axlatini qazib olish huquqini talab qilganida ma'lum edi  .

19-asrning oxirida orolda bir nechta tadqiqotlar olib borildi, ularning asosiy maqsadi fosfat konlarining joylashishini aniqlash edi. Shu bilan birga, San-Frantsiskodagi *Okeanik Fosfat* kompaniyasi Klippertonda fosfatlarning (aniqrog'i, ortofosfatlarning ) birinchi rivojlanishini boshladi (fosfatlar fosfat o'g'itlari sifatida ishlatiladi )  . *1897 yil noyabr oyida Frantsiyaning Duguay-Trouin* harbiy kemasi Klippertonga qo'nganida , ekipaj orolda *Okeanik Fosfat kompaniyasining* uchta ishchisini topdi , ikki davlat o'rtasida diplomatik janjal boshlandi. Lekin oxir-oqibat Amerika hukumati yon berib, atolga bo'lgan huquqidan voz kechdi.

Biroq, 1897 yil 13 dekabrda Klipperton Meksika tomonidan qo'lga olindi va u o'zining hududiy suvlari yaqinida joylashganligi va meksikalik baliqchilar va dengizchilar tomonidan faol foydalanilganligi sababli uni o'zining mulki deb e'lon qildi. Meksikani Ispaniyaning mintaqadagi vorisi sifatida ham ko'rish mumkin. Meksika orolga harbiy garnizon yubordi, u Klippertonda lager qurdi (u 100 kishidan iborat edi), 1906 yilda Klipperton qokida mayoq o'rnatdi va Buyuk Britaniya bilan birgalikda fosfat qazib olishni tashkil qildi (orol *Tinch okeani kompaniyasiga* ijaraga berilgan). Jon Arundellning rahbarligi). Biroq, Klippertonga erishib bo'lmaydiganligi sababli, rivojlanish iqtisodiy jihatdan foydali emas edi, natijada kompaniyalar tez-tez o'zgarib turdi va Birinchi jahon urushi paytida orol tashlab ketildi .

Meksika inqilobi paytida Meksika hukumati oroldagi askarlarning garnizoni (xotinlari va bolalari bilan) haqida unutdi , bu esa u erda oziq-ovqat etishmasligi tufayli ularni omon qolish uchun og'ir sharoitlarga solib qo'ydi. Natijada, orol aholisining ko'pchiligi ochlik va qoraquloqdan nobud bo'ldi  .

Frantsiya va Meksika o'rtasida hududiy mojaro kelib chiqdi va 1931 yilgacha davom etdi. 1922 yilda frantsuzlar Klippertonni o'z mamlakati hududi deb hisoblab, orolda topilgan bir nechta meksikaliklarni oroldan haydab chiqarishdi. 1930 yilda Frantsiya Gaagadagi Xalqaro sudga murojaat qilib, orolni rasman qaytarishni talab qildi. 1931 yilda sud mojaroni hal qilishni Italiya qiroli Viktor Emmanuel III ga topshirdi , u 1931 yil 28 yanvarda Klippertonni frantsuz mulkiga qaytardi.

1938 yil iyul oyida AQSh prezidenti Franklin Delano Ruzvelt USS *Xyustonda* Tinch okeani bo'ylab sayohati chog'ida orolga tashrif buyurdi. Klipperton flora va faunasini chuqur o'rganish amalga oshirildi.

1944-1945 yillardagi Ikkinchi Jahon urushi paytida Qo'shma Shtatlar orolni egallab oldi va unda 1945 yil oktyabrigacha ishlagan o'ta maxfiy ob- havo stantsiyasini tashkil etdi. Amerika prezidenti Ruzvelt orol urushda juda muhim rol o'ynashi mumkinligiga ishonch hosil qildi va unda aerodrom va gidrosamolyotlar bazasini joylashtirish bo'yicha ko'rsatmalar berdi (bu g'oya unga 1938 yil iyul oyida orolga tashrifi paytida berilgan edi).. Bu Frantsiyaga ma'lum bo'lgach, ikki davlat o'rtasida jiddiy janjal kelib chiqdi.

Ikkinchi jahon urushi tugaganidan keyin barcha odamlar orolni tark etishdi. O'shandan beri Klippertonga asosan frantsuz dengiz floti kemalari va Meksika orkinoslari va akula baliq ovlash kemalari tashrif buyurishadi. 1980 yil 7 aprelda Klippertonda avtomatik ob-havo stantsiyasi joylashtirildi. 1981-yilda chet el hududlari Fanlar akademiyasi Fransiya hukumatiga Klippertonda havo yo‘lagi va lagun portini qurish orqali orolda o‘zining iqtisodiy infratuzilmasini yaratishni tavsiya qildi. Bu lagunani Tinch okeani suvlari bilan bog'laydigan kanallarni yaratishni o'z ichiga oldi. Biroq, atollning geografik jihatdan izolyatsiya qilinganligi va uning kichik o'lchamlari tufayli bu loyiha rad etildi.Orolga 1990-yillarning o'rtalarida Melchisidek hukmronligining tan olinmagan virtual holati da'vo qilingan. Bu talab xuddi davlatning o‘zi kabi rasmiy organlar tomonidan jiddiy qabul qilinmadi.

Orol ekotizimini va uning evolyutsiyasini o'rganish uchun Klippertonda turli ilmiy ekspeditsiyalar o'tkazish davom etmoqda. Va 2007 yil 21 fevralda orolni boshqarish Frantsiya Polineziyasi Oliy komissarligidan Frantsiyaning chet el hududlari bo'yicha vaziriga o'tkazildi .

Iqtisodiyoti
------------

Hozirda orolda aholi yashamaydi va unda iqtisodiy faoliyat yo'q. Keng dengiz biologik resurslari, dengizda nikel , kobalt , oltin va marganets konlari mavjud. Orolga egalik qilish egasiga 440 ming km² maydonga ega eksklyuziv iqtisodiy zonani taqdim etadi. Fransiya orolda kosmodrom tashkil etish imkoniyatini ko'rib chiqmoqda. Hududiy suvlarda 115 turdagi baliqlar tasvirlangan, ammo hozirda faqat orkinos baliq ovlanadi.

Eslatmalar
----------

1. ↑Ortga qaytish:***1 2*** *Jahon davlat arboblari.* Frantsiyaning kichik hududlari.  (inglizcha). Kirish sanasi: 2008 yil 6 fevral. Arxivlangan 2012 yil 2 iyun.
2. ↑ *Burney J.* Janubiy dengizdagi sayohatlar va kashfiyotlar xronologik tarixi. - London, 1816. - 4-jild, b. 439, 447–448.
3. ↑ *Betagh W.* Dunyo bo'ylab sayohat. - London, 1728. - b. 1—342.
4. ↑ *Toniolo AR* A proposito della situazione va della prima conoscenza dell'Isola di Clipperton. -Riv. Geogr. ital. No 26, 1919 yil - bet. 85-105.
5. ↑ Secretaria de Relaciones exteriores. Bu Klippertonning Isola situazione va della prima conoscenza della della situazione. - Meksika 1909. - p. 1-94.
6. ↑ *Nunn GE* Magellanning Tinch okeanidagi marshruti. - Geogr. Rev. No 24, 1934. - b. 615-633.
7. ↑ *La Barbinais Le Gentil.* Yangi sayohat autour du monde. - 2 jild, Parij, 1725. - p. 615-633.
8. ↑Ortga qaytish:***1 2 3 4*** Mémoire défensif présenté par le gouvernement de la République Française dans le litige relatif â la souveraineté de l'lle Clipperton soumis â la decision arbitrale de Sa Majestémélaueltion de la Decision Conditioner de la Decision Concept tre la Fransiya etle Mexique du 2 Mars 1909. - Parij, 1912. - p. 1—503.
9. ↑ *Anon.* IGY paytida dengizchilar qanday yordam berishi mumkin. - Mainers Weather Log, 1957. - p. 1—503.
10. ↑ *Karl Baarslag.* Sarguzasht orollari  (inglizcha). - Farrar & Rinehart, Incorporated, 1941. - P. 281. - 338 b.
11. 
12. 
13.

Adabiyot
--------

* *Cherkasov P. P.*  Imperiya taqdiri (XVI-XX asrlarda Fransiyaning mustamlaka ekspansiyasi haqidagi esse - M.: Nauka, 1983. - B. 18-19, 174.
* *Ignatiev G.M.*  Tinch okeanining tropik orollari.. - M.: Mysl, 1978. - B. 12.
*

Havolalar
---------

* Wikimedia Commonsda Clipperton oroli bilan bog'liq ommaviy axborot vositalari mavjud
* Xarita: Klippertonning Meksikaga nisbatan pozitsiyasi. 2007-yil 24-fevralda asl nusxadan arxivlangan .
* "Chet el" (2003 yil 25 sentyabr). 2007-yil 1-martda asl nusxadan arxivlangan .
* "Kommersant Power" (2003 yil 28 iyul)
* Clipperton orolining yodgorlik tangalari. 2012-yil 25-yanvarda asl nusxadan arxivlangan .

1. 
2. 
3. 
4.