**"Ifor yoxud bir mahkum qissasi"** ( nemischa: — 2006-yilda rejissyor Tom Tykver tomonidan suratga olingan dramatik film, Patrik Zyuskindning shu nomdagi romani asosida suratga olinib, birinchi marta 1985 yilda nashr etilgan. 2000-yillar boshida britaniyalik rejissyor Ridli Skott romanni suratga olish niyat qilgan.

Syujet
------

1738-yili Parijda g'ayrioddiy chaqaloq — Jan-Batist Grenuy dunyoga keladi. "U Parij kanalizatsiyasida, baliq bozori peshtaxtasi ostida tug'iladi. Bir uyum baliq ichaklari orasiga tashlab ketilgan chaqaloq hayotidagi hech narsa bilan taqqoslab bo'lmaydigan birinchi zarbani boshdan kechiradi. Tasavvur qilib bo'lmaydigan psixologik zarba tufayli u barcha tashqi hidlarni ajratishga harakat qiladi. Bolalar uyidan uni ko'nchilik Grimalga berishadi, u ko'p yillar davomida unga ishlaydi. Teri savdosi bilan shug'ullanayotgan Grenuy qochib ketadi va italiyalik parfyumer Baldiniy ( Dastin Xoffman ) do'koniga kirib qoladi, uning do'koni katta tanazzulga yuz tutagandi. Grenuy parfyumerlik san'atini o'rganish istagini bildirganda Baldini avval uni rad etadi, so'ngra sinov tariqasida Grenuy "Cupid and Psyche" parfyumeriya formulasini aralashtirishni taklif qiladi, lekin u "juda pala partish" edi. G'azablangan Baldini Grenuyni haydab yuboradi, lekin u aralashtirgan atirni sinab ko'rgach, u daho ekanligini tushunadi. Grenuyning xushbo'y hidlar yaratish qobiliyatidan hayratda qolgan Baldini uni ko'nchilik zavodidan 50 frankga sotib oladi va uni o'ziga shogird qilib oladi.

Qari parfyumer qo'lidada ishlagan va unga yuzlab parfyumeriya formulalarini qoldirib, xushbo'y hidlarni saqlash san'atini o'rganish istagida bo'lgan Jan-Batist Parijdagi eng yaxshi parfyumerlar chiqqan Fransiyaning Grasse shahriga boradi. U erda qahramon o'zining shafqatsizligi va sovuqqonligi bilan hayratlanarli eksperimentni o'rnatadi — u sevib qolishga, odamlarni aqldan ozdirishga va olomonni bo'ysundirishga qodir bo'lgan yagona va takrorlanmas atir yaratishga qaror qiladi. Bu o‘n uch qizning iforini aralashtirib, ularni birin-ketin o‘ldirib, ko‘chaga tashlab ketish bilan namoyon bo'ladi. Ulardan hidni "chiqarib olish" tartibi qurbonlarning yalang'och tanasini hayvon yog'i bilan bo'yalgan teriga o'rash va sochlarini kesish bilan sodir etiladi. Shahar aholisi vahima ichida; bunday qo'pol jinoyatlardan qo'rqib ketgan shahar zodagonlari qizlarini yashirishga harakat qiladilar. Xalq tomonidan qotilni jazolashga chaqirilgan arxiyepiskop o'z hukmini: jinoyatchi cherkovdan abadiy chiqarib yuboriladi, u hech qachon muqaddas birlik marosimlarini boshdan kechira olmaydi va hech qachon kechirilmaydi, deya e'lon qiladi.

Bo'lajak ifor uchun barcha kerakli "tarkibiy qismlarni" yig'ib, Jan-Batist o'zini oxirgi qurboni Laura ( Reychel Xerd-Vud ) ning otasi ( Alan Rikman ) tomonidan qo'lga olinadi. Sud jarayonida ko'plab odamlar qotilning o'limga hukm qilinishini talab qilishadi, lekin bir necha daqiqadan so'ng ular atir hididan karaxt bo'lib, ularning ko'zlariga farishta va yangi Masih bo'lib ko'ringan Jan-Batist oldida ta'zim qilishadi. Qotil kundasi oldiga chiqishdan oldin, Grenuy qordek oppoq ro'molchaga bir tomchi atirni quyishigina yetadi va hamma odamlar bu xushbo'y hidni sezib, qotilni aybsiz deb e'lon qilishadi. "U begunoh, — deb pichirladi jallod tiz cho'kib; oxirgi qurbonning otasi esa uni o'z o'g'li deb tan oldi. Ifor nafaqat Jan-Batistning hayotini saqlab qoldi, balki arxiyepiskopning boshida bo'lgan maydonda ommaviy orgiyani ham qo'zg'atdi. Ertasi kuni ertalab hushiga kelgan odamlar baribir qotilni qidirishga kirishadilar. Jan-Batisning oxirgi ish beruvchisi qo'lga olindi va qatl qilindi, uning uyida qurbonlarning sochlari va kiyimlari qoldiqlari topildi. Grenuyn o'zining sevilishga iloji yo'qligidan qiynalib, Parijga boradi va bir guruh uysiz odamlarni ko'rib, butun shisha atirni o'ziga quyib yuboradi, bu esa uni aqldan ozgan olomon tomonidan yo'q qilinishiga olib keladi. Bu Parij markazidagi bozorda sodir bo'ladi. Ya'nikim u tug'ilgan joyda.

Rollarda
--------

Manbalar
--------

1. ↑  Нейтан 2021. sfn error: no target: CITEREFНейтан2021 (help)
2. „Perfume: The Story of a Murderer (2006)". *Box Office Mojo*. 2019-yil 27-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 1-dekabr.

Adabiyot
--------

*

Havolalar
---------

* ComingSoon veb-sayti uchun rejissyor Tom Tykver bilan suhbat. Net Arxiv nusxasi(ingl.)
* Ben Vishoning ComingSoon veb-sayti uchun intervyusi. Net Arxiv nusxasi(ingl.)