**Amma Asante** MBE (1969-yil 13-sentyabrda tugʻilgan) — britaniyalik kinorejissor, ssenariynavis, sobiq aktrisa va Norvich sanʼat universiteti rektori, Londonda Ganalik ota-ona oilasida tugʻilgan. Uning kino sanoatiga boʻlgan muhabbati BBCning „*Grange Hill"* filmidagi birinchi rolini olgach boshlangan. Asante 1998-yilda Devid Oyelovo ishtirok etgan BBC 2 seriali „*Brothers and Sisters*" filmini yozgan va ishlab chiqargan. U model Naomi Kempbellning bolalikdagi doʻsti boʻlib, ular yetti yoshida tanishgan.

Yoshlik va shaxsiy hayoti
-------------------------

Amma Asante Londonning Lambeth shahrida ganalik ota-onadan tugʻilgan: onasi oʻzining Afrika kosmetika va oziq-ovqat doʻkoniga egalik qiluvchi tadbirkor edi va uning otasi hisobchi boʻlib ishlar edi. Asante Aktondagi Barbara Speake Stage maktabida oʻqigan, u yerda raqs va drama boʻyicha mashq qilgan. U 1980-yillardagi giyohvandlikka qarshi „Just Say No" tashviqotida ishtirok etgan va uni Reagan Oq uyiga olib borgan toʻqqizta „*Grange Hill"* bolalaridan biri edi. U Britaniyaning boshqa teleseriallarida, jumladan, „*Desmond’s"* (Channel 4) va „*Birds of the Feather"* (BBC 1) seriallarida rol oldi va bir yil davomida Childrenʼs Channel kanalida boshlovchilik qildi.

Asante ilgari produser Charlie Hanson bilan turmush qurgan. Hozir u Yevropa politsiyasining Gaagadagi matbuot kotibi Søren Pedersenga turmushga chiqqan.

Yozuvchilik va rejissorlik karyerasi
------------------------------------

Asantening karyerasi birinchi marta sahna sanʼati maktabida oʻqiganida boshlangan, bu unga oʻzining birinchi sitkom ssenariysini yaratishga imkon berdi. Keyinchalik u bola aktrisa boʻldi va birinchi marta televizorda „*Grange Hill"* va „*Desmond’s"* filmlarida chiqdi. Oʻsmirlik yoshida Asante aktyorlikni tashlab, Chrysalis bilan hamkorlikda ssenariy yozishda ishladi. U „Tantrum Films" produserlik kompaniyasiga asos soldi, u yerda BBCning „Brothers and Sisters" (1998) filmi ikkita seriyasini yozdi va produserlik qildi.

### *A Way of Life*

Asante *"A Way of Life"* (2004) badiiy filmida rejissorlik debyutini qilish uchun „Tantrum Films"dan foydalangan. U Buyuk Britaniya Kino Kengashi orqali ishlab chiqilgan, moliyalashtirilgan hamda Piter Edvards, Patrik Kassavetti, Oltin Globus mukofoti va BAFTA mukofoti sovrindori Charli Xanson tomonidan ishlab chiqarilgan. Uning birinchi filmi *"A Way of Life"* Stefani Jeyms oʻynagan yolgʻiz onaning hayotiga bagʻishlangan. Bu onasining oʻz joniga qasd qilgan oʻlimi va homiylik ostidagi askarlar mavjudligi haqida hikoya qiluvchi ayolning haqiqati haqida batafsil maʼlumot beradi. U, shuningdek, Neytan Jons oʻynagan akasi Gevinni ham tanishtiradi, u ham homiylikka olingan. 17 yoshli Ley Enn (*Stefani Jeyms*) yoshligida, ayniqsa, qizi Eli Uilyamsning tibbiy xarajatlari tufayli oʻzini moliyalashtirishga qiynalgan. Shuningdek, u Ley Anneni bolalarga beparvolik uchun ijtimoiy xizmatlarga xabar berganlikda ayblanganidan keyin kaltaklash qurboni boʻlgan qoʻshnisi Hasan Usmon (Oliver Xaden oʻynagan) bilan madaniy mojaro mavzusiga ham toʻxtalib oʻtadi. Film kuzda boʻlib oʻtgan London kinofestivalida „Buyuk Britaniyada eng iliq qabul qilingan filmlardan biri va sotsial realistik rejimdagi dahshatli drama" deb taʼriflangan. 2005-yil 17-yanvarda *Times gazetasi* shunday yozdi: „U soʻnggi 12 oy ichida Britaniya kinosida paydo boʻlgan eng hayajonli istiqbollardan biri".

2004-yil noyabr oyida London kinofestivalida Asante birinchi Alfred Dunhill UK Film Talent mukofoti bilan taqdirlandi. 2005-yil fevral oyida Asante *The Times* gazetasining „Yilning eng yaxshi ijodkori" deb topildi va *Evening Standard* hamda London Film Critics mukofotlarini topshirish marosimlarida „Eng yaxshi yangi kelgan" nominatsiyasiga nomzod boʻldi. Oʻsha oyda BAFTA Film mukofotlari marosimida Asante britaniyalik yozuvchi, rejissor yoki produser tomonidan oʻzining birinchi badiiy filmidagi maxsus muvaffaqiyati uchun Karl Forman mukofotiga sazovor boʻldi, bu oʻshandan beri uning karyerasidagi katta tanaffus deb taʼkidlangan. 2005-yil Mayami xalqaro kinofestivalida *"A Way of Life"* filmi „Jahon kinematografiyasidagi eng yaxshi dramatik film" va „Eng yaxshi badiiy film" uchun FIPRESCI mukofoti (Xalqaro kino tanqidchilari federatsiyasi mukofoti) bilan taqdirlangan. BAFTAning Uels boʻlimi 2005-yil aprel oyida *"A Way of Life"* filmiga eng yaxshi rejissor va eng yaxshi filmni oʻz ichiga olgan toʻrtta eng yaxshi mukofotni berdi. Bundan tashqari, Asante ushbu film uchun Ispaniyadagi San-Sebastian kinofestivalida va Argentinadagi Mar del Plata kinofestivalida mukofotlangan.

### *Belle*

Asante Buyuk Britaniyada ham, AQShda ham kino loyihalarini ishlab chiqqan. Uning ikkinchi badiiy filmi „*Belle*" (2013) tarixiy romantikadir. Film Dido Elizabeth Bellega asoslangan boʻlib, afrikalik qullikdagi ayol va Qirollik dengiz floti kapitanining noqonuniy aralash irqli qizi tasvirlangan. U qizni amakisi (va Bellening amakisi) lord Mensfild va uning rafiqasi 18-asr oxirida Londonda boshqa oila qaramogʻiga topshirdi. Ushbu filmda Dido oq tanli aristokratlar oilasida tarbiyalangan va koʻplab intellektual koʻnikmalarga ega boʻlgan. U oʻz shaxsiy tajribasidan oʻz davrining ijtimoiy va tizimli muammolarini, masalan, gender rollari va abolitsionizmni muhokama qilish uchun foydalanadi. Didoning filmdagi roli „odatda tarixiy qora tanli ayollar uchun rad etilgan usul" deb aytilgan.

Filmda Gugu Mbatha-Raw nomli aktrisa Dido Elizabeth Belle rolini oʻynaydi, Tom Wilkinson Lord Mansfield rolini oʻynaydi, u adolat sifatida qullik bilan bogʻliq ikkita muhim ishni boshqargan; Emili Uotson uning rafiqasi va Miranda Richardson Sarah Gadon, Tom Felton esa Sem Rid sifatida rol oʻynagan. *Belle* Britaniya mustaqil filmlarini moliyalashtirish va qoʻllab-quvvatlash maqsadida tashkil etilgan Pinewood Films tashabbusi doirasida Pinewood Studiosdan sarmoya olgan uchinchi loyiha boʻldi. Film Men orolida, London va Oksfordda suratga olingan. U Fox Searchlight Pictures orqali tarqatildi. Filmning maxsus namoyishi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Nyu-Yorkdagi shtab kvartirasida 2014-yilning 2-aprelida BMTning qullik va transatlantik qul savdosiga bagʻishlangan xotira tadbirlari doirasida boʻlib oʻtdi. Asante va yulduz Gugu Mbatha-Raw Birlashgan Millatlar Tashkilotining shtab kvartirasida boʻlib oʻtgan namoyishda ishtirok etishdi. Oʻsha haftada Asante Los-Anjelesda ham, Nyu-Yorkda ham BAFTA tomonidan „Tomosha qilish uchun britaniyalik" sifatida taqdirlandi, bu yerda uning ishini nishonlash uchun *Bellening* maxsus namoyishlari oʻtkazildi. 2014-yil Mayami xalqaro kinofestivalida Asante *Belle* rejissori sifatida Signis mukofotiga sazovor boʻldi.

### *A United Kingdom*

2014-yil yanvarida Asante Warner Bros. uchun „Unforgettable" trilleriga rejissorlik qilishi eʼlon qilindi, ammo u 2015-yilning mart oyida uning oʻrniga *"A United Kingdom"* filmiga rejissorlik qilishini eʼlon qilib, loyihani tark etdi. Bu Seretse Khama va Rut Uilyams oʻrtasidagi irqlararo romantika edi. Asante 2016-yilda rejissorlik qilgan *"A United Kingdom*" filmida Devid Oyelowo va Rosamund Pike haqiqiy hayot hikoyasining asosiy qahramonlarini tasvirlangan,*. A United Kingdom* tarixchi Syuzan Uilyamsning 2006-yilda chop etilgan „Colour Bar: The Triumph of Seretse Khama and His Nation" nomli kitobiga asoslangan. Brunson Grin suratga olish jarayonini batafsil bayon qilib, „bu ajoyib juftlikning tarjimai holida 250 ga yaqin kino lahzalari borligini aytishingiz mumkin edi, shuning uchun biz oʻsha daqiqalarning barchasini oʻylab topdik va hikoya chizigʻini aniqlashga harakat qildik". IFP Gotham Independent Film Awards marosimida Oyelowo filmlar roʻyxatiga „*A United Kingdom"ni* qoʻshishini eslatib oʻtdi, chunki bu ayol kinorejissor tomonidan suratga olingan afrikalik hikoya edi. 2016-yil iyun oyida Britaniya kino instituti (BFI) *A United Kingdom* 60-London kinofestivalini ochishini eʼlon qildi.

### Soʻnggi loyihalar

Asante Margaret Basbi tomonidan tahrirlangan *"New Daughters of Africa*" 2019-yil antologiyasining ishtirokchisi.

Asante Hulu striming xizmatining „*The Handmaid’s Tale"* seriyasining 3-seriyasidagi „Useful" 3-qismini boshqargan. Serial kanadalik yozuvchi Margaret Atvudning 1985-yildagi xuddi shu nomdagi romaniga asoslangan. Epizod birinchi marta 2019-yil 5-iyun kuni namoyish etilgan. 2020 va 2021-yillardagi *Powerlistda* Asante Afrika/Afrika-Karib dengizi millatiga mansub Buyuk Britaniyadagi eng nufuzli odamlarning 100 taligiga kirdi.

Asante bosh rolni *Mads Mikkelsen* oʻynagan „The Billion Dollar Spy" Sovuq urush trillerini boshqaradi.

Mukofotlar
----------

Asante kino sohasidagi xizmatlari uchun 2017-yilda Birthday Honours mukofotida Britaniya Imperiyasi ordeni (MBE) aʼzosi etib tayinlangan.

2018-yilda Asante kino va televideniyega qoʻshgan ulkan hissasi uchun aktrisa Dona Krolldan British Urban Film Festival faxriy mukofotini olgan birinchi ayol boʻldi.

Kasbiy uyushmalar va manfaatlar
-------------------------------

Asante BAFTA Kengashining avvalgi saylangan aʼzosi va BAFTA film qoʻmitasining sobiq aʼzosi. 2014-yilda u London kino maktabining faxriy assotsiatsiyasiga aylandi, u avvalroq gubernator (2006—2007) boʻlib ishlagan.

U giyohvandlikka qarshi tashviqot uchun Vashingtonga borgan va keyin sobiq birinchi xonim Nancy Reagan bilan uchrashgan.

Filmografiyasi
--------------

### Film

| Yil | Sarlavha | Rol |
| --- | --- | --- |
| 2004 | *A Way of Life* | Rejissor va ssenariy muallifi |
| 2013 | *Belle* | Rejissor |
| 2016 | *A United Kingdom* | Rejissor |
| 2018 | *Where Hands Touch* | Rejissor va ssenariy muallifi |

### Televideniye

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 2019 | *The Handmaid’s Tale* | Rejissor | 2 epizod |
| 2020 | *Mrs. America* | Rejissor | 2 epizod |

Manbalar
--------

1. ↑  „BAFTA award-winning screenwriter and director Amma Asante MBE to become new Chancellor" (inglizcha). *Norwich University of the Arts*. 6-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-fevral 2020-yil.
2. ↑  *@AmmaAsante.* „My school-friend @NaomiCampbell has been showing us the possibilities for decades, challenging glass ceilings and raising the bar. Thank you for the example Naomi 🖤🖤🖤" (18-noyabr 2017-yil). Qaraldi: 19-noyabr 2017-yil.
3. ↑  *(unspecified title)*
4. ↑  Fox, Laura, and Sean Doherty (25 February 2017), „Lambeth-born film director Amma Asante casts her vote for Oscar winners in move to increase diversity", *SW Londoner*.
5. ↑  Saner, Emine (9 February 2005), „'Mum and dad never showed fear'", *Evening Standard*.
6. ↑  *Greer.* „From Grange Hill to the valleys" (8-noyabr 2004-yil). Qaraldi: 25-yanvar 2010-yil.
7. ↑  „Gritty debut hits hard for ex-Grange Hill star" (4-fevral 2005-yil). 2-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-yanvar 2010-yil.
8. ↑  *Kellaway.* „Amma Asante: 'I'm bi-cultural, I walk the division that Belle walked every day'" (18-may 2014-yil).
9. ↑  Hockenhull, Stella*. British Women Film Directors in the New Millennium* (en-gb), 2017. DOI:10.1057/978-1-137-48992-0. ISBN 978-1-137-48991-3.
10. ↑  „South Bank Show Breakthrough Star". *The Times* (17-yanvar 2005-yil), s. 2–3.
11. ↑  BFI London Film Festival#2005
12. ↑  „Race film joy for debut director". BBC (13-fevral 2005-yil). Qaraldi: 25-yanvar 2010-yil.
13. ↑  „60 Seconds With... Amma Asante". *BAFTA Guru* (6-avgust 2014-yil). Qaraldi: 17-avgust 2015-yil.
14. ↑  „The Winners of the 2005 Miami Film Festival Competition are....... : Miami IMC". 16-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2014-yil.
15. ↑  *Sutter, Mary*. „Way of Life Takes Miami Honors: Asante's Pic Earns Top Accolades at Festival". *Variety* (14-fevral 2005-yil). Qaraldi: 9-oktabr 2013-yil.
16. ↑  „Miami International Film Festival – 2005 Winners".  miamifilmfestival.com. 16-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2014-yil.
17. ↑  „Baftas A Way of Life for ITV Wales – Wales Online".  walesonline.co.uk (25-aprel 2005-yil). Qaraldi: 12-may 2014-yil.
18. ↑  „Ifans clinches Bafta 'Grand Slam'". *BBC News* (24-aprel 2005-yil).
19. 1 2 3  Taylor, Jessica (26–sentabr 2018–yil). „'How Can I be Too High in Rank to Dine with the Servants, but Too Low to Dine with My Family?': Intersectionality and Postfeminism in Amma Asante's Belle". *Gender & History* (inglizcha). 30-jild, № 3. 769–785-bet. doi:10.1111/1468-0424.12403. ISSN 0953-5233.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
20. ↑  „Toronto 2013: Starred Up, Belle, The Invisible Woman, Dom Hemingway, The Double | The Empire Blog".  empireonline.com. Qaraldi: 12-may 2014-yil.
21. ↑  *Redcarpetdiaries.* „The New Film Belle by Director Amma Asante Now Running at TIFF 2013". *Dailymotion* (9-sentabr 2013-yil). Qaraldi: 9-oktabr 2013-yil.
22. ↑  *Alexander, Bryan*. „'Belle' breaks through the aristocratic color barrier". *USA Today* (21-iyul 2013-yil).
23. ↑  *Cook.* „We screened BELLE at the UN and this is what happened | Blog | Fox Searchlight".  foxsearchlight.com (10-aprel 2014-yil). Qaraldi: 12-may 2014-yil.
24. ↑  *Kemp, Stuart*. „BAFTA to Give Brit Filmmaker Amma Asante U.S. Showcase". *The Hollywood Reporter* (11-mart 2014-yil).
25. ↑  „Signis".  signis.net. 13-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2014-yil.
26. ↑  *Dave, McNary*. „Warner Bros. Rings 'Belle' Director for New Thriller". *Variety* (9-yanvar 2014-yil).
27. ↑  *Kit.* „'Belle' Filmmaker to Direct David Oyelowo, Rosamund Pike in 'A United Kingdom' (Exclusive)". *The Hollywood Reporter* (26-may 2015-yil). Qaraldi: 22-sentabr 2015-yil.
28. 1 2 3 4  *Winfrey, Graham*. „'A United Kingdom': Why David Oyelowo's Passion Project Is Competing for Audiences With Oscar Contenders" (inglizcha). *IndieWire* (17-fevral 2017-yil). Qaraldi: 19-oktabr 2018-yil.
29. ↑  *Benn, Melissa*. „The bride wore black". *The Guardian* (19-avgust 2006-yil). Qaraldi: 26-iyul 2020-yil.
30. ↑  *Korsner.* „A United Kingdom To Open London Film Festival 2016". *What's Worth Seeing…* (21-iyun 2016-yil). Qaraldi: 21-iyun 2016-yil.
31. ↑  Hubbard, Ladee (10 May 2019), „Power to define yourself: The diaspora of female black voices", *TLS*.
32. ↑  „The Handmaid’s Tale (2017-) | Useful", IMDb.
33. ↑  *Mills.* „Raheem Sterling joins Meghan and Stormzy in top 100 most influential black Brits". *mirror* (25-oktabr 2019-yil). Qaraldi: 20-aprel 2020-yil.
34. ↑  *Lavender.* „Lewis Hamilton ends incredible year top of influential Black Powerlist 2021" (inglizcha). *mirror* (17-noyabr 2020-yil). Qaraldi: 19-yanvar 2021-yil.
35. ↑  „Mads Mikkelsen, Armie Hammer Join Amma Asante's Cold War Thriller 'Billion Dollar Spy'". *The Hollywood Reporter* (29-oktabr 2020-yil).
36. ↑  „Amma Asante receives the BUFF Honorary Award — The British Urban Film Festival Awards: 2018" (via YouTube), 13 September 2018.
37. ↑  „Honorary Associates | London Film School".  lfs.org.uk. Qaraldi: 12-may 2014-yil.
38. ↑  *Jacobs.* „Film-maker Amma Asante on race, Brexit and meeting Prince" (inglizcha). *Financial Times* (10-noyabr 2016-yil). Qaraldi: 19-oktabr 2018-yil.
39. ↑  *Tutt, Louise* „Amma Asante, Deniz Gamze Erguven join directors of 'The Handmaid's Tale' season three (exclusive)" (inglizcha). *Screen* (6-dekabr 2018-yil). Qaraldi: 17-iyun 2019-yil.
40. ↑  *Ritman, Alex* „Amma Asante Directing Episodes of FX's 'Mrs. America' (Exclusive)" (inglizcha). *The Hollywood Reporter* (12-sentabr 2019-yil). Qaraldi: 13-aprel 2020-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt
* Amma Asante IMDbda