**Saravak** — Malayziyadagi shtat. Maydoni deyarli yarim orol Malayziyaga teng bo'lgan 13 shtat orasida eng kattasi Saravak Borneo orolining shimoli-g'arbiy qismida joylashgan bo'lib, shimoli-sharqda Malayziyaning Sabah shtati, janubda Kalimantan bilan chegaradosh. va shimolda Bruney. Poytaxt Kuching - Saravakdagi eng yirik shahar, shtatning iqtisodiy markazi va Saravak shtat hukumatining asosiy manbaidir. Saravakdagi boshqa shaharlar orasida Sibi,Miri va Bintulu nomli shaharlar bor. 2021 yil holatiga ko'ra, Saravak aholisi taxminan 2,45 millionni tashkil qiladi. Saravak ekvatorial iqlimga ega, tropik o'rmonlar , ko'plab hayvonlar va o'simliklar turlari mavjuddir. Gunung Mulu deb nomlanuvchi milliy bog'i bir nechta mashhur g'or tizimlariga ega. Malayziyadagi eng uzun daryo bu Rajang daryosidir. Janubi-Sharqiy Osiyodagi eng yirik to'g'onlardan biri bu Bakun to'g'oni uning irmoqlaridan biri - Balui daryosida joylashgan hisoblanadi. Shtatdagi eng baland choʻqqi Muruddir cho`qqisidir. Saravak Malayziyaning nasroniylar ko`p boʻlgan yagona shtatidir.

Tarix
-----

Ma'lumki, yig'uvchilar Niah g'orlarining g'arbiy og'zi atrofida yashagan. Miridan janubi-g'arbda 40 000 yil oldin. Niah g'orlari yaqinida topilgan zamonaviy inson bosh suyagi Malayziyada topilgan eng qadimgi odam qoldiqlari va Janubi-Sharqiy Osiyodagi eng qadimgi zamonaviy inson bosh suyagidir. Santubongda ( Kuching yaqinida) topilgan Tang va Song sulolalariga (mos ravishda miloddan avvalgi 8-13-asrlarga) tegishli Xitoy keramikasi uning dengiz porti sifatidagi ahamiyatiga ega hisoblanadi 

Vijayapura nomi bilan mashxur bo`lgan aholi punkti buddist Srivijaya imperiyasining vassal-davlati bo'lgan va 7-asrda gullab-yashnagan Borneo shimoli-g'arbiy qismida joylashgan hisoblangan. Bruneyni nazarda tutgan muqobil Srivijaya arab manbalarida "Sribuza" nomi bilan keltirilgan. Arab muallifi Al Yaakubiy 800 yilda yozganida, Muso shohligi Mayd podsholigi bilan Xitoy imperiyasiga qarshi ittifoq tuzganligini keltirilgan. Hindiston Cholasining Srivijayaga bostirib kirishidan so'ng, Datu Puti Sumatra va Borneodan kelgan ba'zi dissident ma'lumotlarni Rajah Makatunaoga qarshi isyon ko'tardi, u mahalliy Raja yoki mahalliy hokimiyat tomonidan tayinlangan Chola edi. Seri Maxarajaning avlodi hisoblanadi. Dissidentlar va ularning mulozimlari Filippindagi Visayas orollaridagi Madja-as deb nomlangan yangi mamlakatda Srivijayani jonlantirishga harakat qilishdi. Avgustiniyalik Friar Revning so'zlariga ko'ra, 10 Datusdan keyin Panay va Janubiy Luzonda ko'plab shaharlar tashkil etilgan. Fr. Santaren Ispaniyadan oldingi afsonaviy tarixda, Datu Makatunao yoki "Moros sultoni" bo'lgan Raja Makatunao va o'n datusning mulki va boyliklarini tortib olgan Datu Putining qarindoshi oxir-oqibat o'ldirilganligini yozgan. Labaodungon va Paybare ismli jangchilar bu adolatsizlikni qaynotasi Paiburongdan bilib, Borneodagi Odtojanga suzib ketishdi, u erda Raja Makatunaw (Madja-xalq orasida)/ Rajah Tugao (Melanaolar orasida) hukmronlik qilgan. Jangchilar shaharni vayron qilishdi, Makatunaw va uning oilasini o'ldirishdi, 10 datusning o'g'irlangan xususiyatlarini qaytarib olishdi, Odtojanning qolgan aholisini qul qilib olishdi va Panayga qaytib ketishdi. Labav Donggon va uning rafiqasi Ojaytanayon keyinchalik Moroboro degan joyga joylashdilar. Borneodagi mustaqil qirollik haqidagi eng qadimgi Xitoy yozuvlaridan biri eramizning 977-yilda Xitoy imperatoriga Boni hukmdorining maktubi bo'lib, ba'zi olimlar uni Borneoga ishora qiladilar. Bruneylar Yava-Sumatran urushining boshlanishi tufayli Shrivijayadan mustaqillikka erishdilar. 1225-yilda Xitoy amaldori Chjao Rukuo Boni savdo-sotiqni himoya qilish uchun 100 ta harbiy kemaga ega ekanligini va qirollikda katta boylik borligini xabar qildi.  Marko Polo oʻz xotiralarida Buyuk Xon yoki Moʻgʻul imperiyasining hukmdori Bruneylar nazorati ostidagi Borneoning Yevropa nomi boʻlgan "Buyuk Yava" ga bostirib kirishga bir necha bor urinib koʻrgan va muvaffaqiyatsizlikka uchraganini aytadi.  1300-yillarda Xitoy yilnomalarida, *Nanxay zhi*, Bruney Saravak va Sabahni, shuningdek Filippinning Butuan, Sulu, Malilu qirolliklarini bosib olgani yoki boshqargani haqida xabar berdi. hozirgi Manila ), Shahuchong , Yachen dínín ( Oton ) va wenduling (hozirgi Mindanao ),, ular keyinchalik mustaqillikka erishgan.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
* Sarawak at Sarawak Tourism Board
* Laws of Sarawak
* Sarawak at Lonely Planet

1. ↑  „Malaysia Christians pray for peace, equality, freedom - UCA News".
2. 1 2  „Niah National Park – Early Human settlements".  Sarawak Forestry. 18-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-mart 2015-yil.
3. 1 2  Faulkner, Neil*. Niah Cave, Sarawak, Borneo*. Current World Archaeology Issue 2, 7 November 2003. 23-mart 2015-yilda qaraldi.
4. ↑  „History of the Great Cave of Niah".  Australian Broadcasting Corporation. 22-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-mart 2015-yil.
5. ↑  „Niah Cave". *humanorigins.si.edu*.  Smithsonian National Museum of Natural History (30-yanvar 2010-yil). 22-noyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-mart 2015-yil.
6. ↑  Zheng, Dekun*. Studies in Chinese Archeology*. The Chinese University Press, 1 January 1982 — 49, 50 bet. ISBN 978-962-201-261-5. 29-dekabr 2015-yilda qaraldi. „In case of Santubong, its association with T'ang and Sung porcelain would necessary provide a date of about 8th – 13th century A.D."
7. ↑  Wendy Hutton*. Adventure Guides: East Malaysia*. Tuttle Publishing, 2000 — 31–57 bet. ISBN 978-962-593-180-7. 26-may 2013-yilda qaraldi.
8. ↑  Brunei Rediscovered: A Survey of Early Times By Robert Nicholl p. 35 citing Ferrand.
9. ↑  Brunei Rediscovered: A Survey of Early Times By Robert Nicholl p. 38 citing Ferrand.
10. ↑  Wendy Hutton*. Adventure Guides: East Malaysia*. Tuttle Publishing, 2000 — 30 bet. ISBN 978-962-593-180-7.
11. ↑  Coedes, Indianized States, Page 128, 132.
12. ↑  History for Brunei Darussalam 2009. sfn error: no target: CITEREFHistory\_for\_Brunei\_Darussalam2009 (help)
13. ↑  Journal of Southeast Asian Studies Vol. 14, No. 1 (Mar. 1983) Page 40.
14. ↑  Reading Song-Ming Records on the Pre-colonial History of the Philippines By Wang Zhenping Page 256.
15. ↑  Quanzhou to the Sulu Zone and beyond: Questions Related to the Early Fourteenth Century By: Roderich Ptak.