**Kino terapiya** tibbiy va ruhiy salomatlik muammolarida qoʻllanadigan sanʼat, musiqa va raqs terapiyasi kabi ekspressiv terapiya shaklidir. Bundan tashqari, u oʻz-oʻziga yordam berish shakli sifatida ham qoʻllaniladi. Kino terapiyasi filmlardan terapiya sifatida foydalanish haqida birinchi boʻlib doktor Gari Solomon tomonidan yaratilgan va ommalashtirilgan.

Taʼrifi
-------

Kino terapiya Segenning tibbiy lugʻatida quyidagicha taʼriflangan:

> Terapevtik vositalar sifatida filmlardan, xususan, videolardan foydalanadigan terapiya yoki oʻz-oʻziga yordam koʻrsatish shakli. Kino terapiya filmlar odamlarga qanday taʼsir qilishini oʻrganishga va maʼlum filmlarni ongli ravishda tomosha qilish orqali shifo va oʻsish katalizatoriga ega boʻlish mumkin. Kino terapiya insonga filmlardagi tasvir, syujet, musiqa va boshqalarning psixikaga taʼsiridan tushuncha, ilhom, hissiy boʻshash yoki yengillik va tabiiy oʻzgarish uchun foydalanish imkonini beradi. Psixoterapiyaning bir qismi sifatida ishlatiladigan kino terapiya anʼanaviy terapevtik tamoyillarga asoslangan innovatsion usuldir.
> 
> 

Kino terapiyaning bir necha turlari mavjud boʻlib, ular turli darajadagi oʻyin-kulgi va terapevtik ahamiyatga ega. Popkorn kinoterapiyasi, birinchi navbatda, kinoda oʻyin-kulgi boʻlib, bu hissiy ozodlikka olib kelishi mumkin. Uygʻotuvchi kino terapiyasi odamlarga hikoyalar va film qahramonlari bilan bogʻlanishga yordam beradi. Bu jarayonda ular „oʻzlari haqida chuqurroq maʼlumotga ega boʻlishadi". Katartik kino terapiyasi odamga oʻz his-tuygʻulariga kirishga yordam beradi, masalan, agar u ruhiy tushkunlikda boʻlsa va bu psixoterapiyaning dastlabki bosqichida qoʻllanilishi mumkin.

Umumiy koʻrinishi
-----------------

Kino terapiya tibbiy, ruhiy salomatlik va hayotni boshqarish uchun kino yoki filmlardan foydalanishdir. U oʻz-oʻziga yordam berish va mahbuslarni reabilitatsiya qilishda yordam berish uchun ishlatilgan. Kino terapiya va uning tarafdorlari tomonidan insonning fikrlari, his-tuygʻulari va hayotiy voqealarni boshqarish qobiliyatini oʻzgartirish uchun aytilgan. Ayrim qamoqxonalarda odamlarga ularni jinoyat sodir etishga va aybdor deb topishga nima sabab boʻlganini tushunishga yordam berish uchun filmlardan foydalaniladi.

Filmni tomosha qilgandan soʻng, filmga boʻlgan munosabatingizni baholash tavsiya etiladi, masalan: Film sizga nima uchun yoqdi yoki yoqmadi? Siz kimni jozibali va yoqimsiz deb topdingiz? Filmda kimga koʻproq oʻxshashni xoxladingiz?

Psixoanalist va psixiatr doktor Bryus Skalaryuning soʻzlariga koʻra, sanʼat, musiqa va raqs terapiyasi kabi kino terapiya anʼanaviy terapiya doirasida qoʻllaniladigan qoʻshimcha terapiya vositasidir.

Kinoterapiya (bir soʻz) turli filmlardan foydalangan holda ayollar uchun oʻz-oʻziga yordam berish shakli sifatida Nensi Peske va Beverli Uestning kulgili seriyalari orqali ommalashgan. Kinoterapiya „Romantika klassikasi" (keyinchalik „Ayollar oʻyin-kulgi")dagi xuddi shu nomdagi telekoʻrsatuvni yaralishiga sababchi boʻlgan.

Filmlar
-------

Kino terapiyasi toifalari va filmlariga misollar:

| Turkum | Kino | Boshqa mavzular |
| --- | --- | --- |
| Giyohvandlik | *28 kun* (2000) | Alkogolizm, boshidan boshlanadi |
| *Gia* (1998) |  |
| *Las-Vegasni tark etish* (1995) | Alkogolizm, oʻz joniga qasd qilish, ishdan boʻshatish yoki haydash |
| *Needle Parkdagi vahima* (1971) | Oʻz-oʻzini buzadigan romantika |
| *Erkak ayolni sevganda* (1994) | Alkogolizm, nikoh |
| Oiladagi zoʻravonlik yoki zoʻrlash | *Ayblanuvchi* (1988) | Oʻtmish, qutqarish, ijtimoiy adolatsizlik tomonidan taʼqib qilingan |
| *Yetarli* (2002) | Stalkerlar |
| *Frenki va Jonni* (1991) | Oʻtmishdan xafa boʻlgan, ishqiy munosabatlardagi kurash, boshidan boshlash, ish joyidagi romantika |
| *Dushman bilan uxlash* (1991) | Oʻtmishning taʼqibi, stalkerlar, boshidan boshlash |
| *Thelma va Luiza* (1991) | Qasos, oʻz-oʻzini kashf qilish |
| Obsesiv-kompulsiv buzuqlik | *Qanchalik yaxshi boʻlsa* (1997) | Sevgi, qarama-qarshiliklar jalb qiladi, qutqaradi, ishqiy munosabatlardagi kurash, ehtimoldan yiroq doʻstlik     |
| *Matchstick erkaklar* (2003) | Minuslar va firibgarlar, otalar va qizlar, terapiya |
| *Bob haqida nima deyish mumkin?* (1991) |  |
| Romantik munosabatlardagi qiyinchiliklar | *Tasodifiy sayyoh* (1988) | Oʻtmishdan xafa boʻlgan qarama-qarshiliklar boshidan boshlanadi |
| *Chiroyli ayol* (1990) | Zolushka hikoyalari, qarama-qarshiliklar, fohishalarni jalb qiladi |
| *The Way Were* (1973) | Buzilgan nikohlar, qarama-qarshiliklar oʻziga jalb qiladi |
| *Stenli va Iris* (1990) | Sherikning oʻlimi, qarama-qarshiliklar, oʻqituvchilar va talabalarni jalb qiladi |
| *Garri Sally bilan uchrashganda…* (1989) | Soxta doʻstlik, qarama-qarshiliklar, yolgʻiz hayot |
|
|

Boshqa toifalarga xurofot bilan kurashish, bolalik travması, ovqatlanish buzilishi, oʻz joniga qasd qilish, oilaviy muammolar va munosabatlar, yoʻqotish, psixologik triller, gey va lesbiyan munosabatlari kiradi.

Klinik natijalar
----------------

Filmlarni tomosha qilish uchun kasalxonaning izolyatsiya qilingan palatalarini tark etishning koʻngilochar qiymatidan tashqari, bemorning tuzalishi „oʻzini yaxshi his qiladigan" yoki bemorni kuldiradigan filmlarni koʻrish orqali yaxshilanadi, deb koʻproq ishoniladi.

Adams va MakGuayr (1986) uzoq muddatli tibbiy muassasada yashovchi keksa fuqarolar kulgili filmlarni tomosha qilgandan keyin kamroq ogʻriq his qilishlarini va hazilsiz filmni tomosha qilgan nazorat guruhiga qaraganda kamroq rejadan tashqari dori-darmonlarni talab qilishlarini aniqladilar. Biroq, Adams va MakGuayr ishtirokchilar kundalik ishining bir qismi sifatida qoʻshimcha terapiyada qatnashganmi yoki yoʻqmi, muhokama qilishmadi. Ehtimol, qoʻshimcha davolash usullari ogʻriqni kamaytirishga yordam bergan boʻlishi mumkin va agar ular qoʻshimcha davolash usullarini nazorat qilmagan boʻlsa, tadqiqotning ichki haqiqiyligiga tahdid solishi mumkin.

Dumtrache (2014) guruh sharoitida kinoterapiyadan foydalanish va uning yoshlardagi tashvishlarni kamaytirishda samaradorligini aniqlash maqsadida tadqiqot oʻtkazdi. U nazorat guruhidagilar va kinoterapiya guruhidagilar oʻrtasida xavotirning sezilarli darajada pasayishini aniqladi.

Gari Solomon, PhD, MPH, MSW va *The Motion Picture Prescription* and *Reel Therapy* muallifi, televideniye yoki kino filmlarini koʻrish „psixotik kasalliklarga chalinganlardan tashqari koʻpchilik odamlarga ijobiy taʼsir koʻrsatishi mumkin" deya taʼkidlagan.

Eg ̆eci & Gencöz tomonidan olib borilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, faqat filmlarni tomosha qilish tushuncha va oʻzgarishlarni keltirib chiqarmaydi. Biroq, terapevtik seansdan keyin oʻtkazilganda, ishtirokchiga „filmlar oʻrtasidagi idrok etilgan aloqalar va ishtirokchilarning oʻzaro munosabatlari muammolari nazariy jihatdan oʻzgarishlarga olib kelishi kutilgan bosqichlardan oʻtishga imkon beradi" (2017). Bu topilmalar shuni koʻrsatadiki, turli muammolarga yordam berish uchun aniqlangan baʼzi filmlarni tomosha qilish aslida terapevtik oʻzgarishlarni keltirib chiqarmaydi. Biroq, keyingi chuqur terapiya seanslarini oʻtkazish hissiy bogʻlanish va filmning baʼzi jihatlarini aniqlash orqali tushunishni osonlashtirishi mumkin, bu esa terapevtga hissiy xulq-atvor oʻzgarishini tekshirish va targʻib qilish imkoniyatini beradi.

Dasturlar
---------

### MediCinema

MediCinema Buyuk Britaniyada joylashgan roʻyxatdan oʻtgan xayriya tashkiloti boʻlib, u kasalxona binolarida kinoteatrlar joylashtiradi va bemor kasalxonada boʻlgan vaqtida bemorlar, parvarish qiluvchilar va oila aʼzolari uchun filmlar namoyish etadi. Birinchi marta1999-yilda Londondagi Sent-Tomas kasalxonasi oʻrnatilgan edi. Bu odamlarga oʻyin-kulgi uchun alohida xona va palatalarni tark etishga imkon beradi.

Boshqa komplekslardan yana biri Headley Courtdagi Mudofaa tibbiy reabilitatsiya markazi. Britaniya qirollik legionining salomatlik va farovonlik boʻyicha direktori Syu Frit shunday dedi: „Reabilitatsiya nafaqat katta jismoniy qiyinchilik, balki ruhiy tiklanishni ham oʻz ichiga oladi."

### Chikagodagi harakatlanuvchi tasvir instituti

Chikago Harakatlanuvchi Tasvir Instituti (CIMI) depressiya, amneziya, shizofreniya va boshqa psixiatrik kasalliklar bilan terapevtik yordam koʻrsatadigan shaxslarga terapiya vositasi sifatida filmlar yaratishdan foydalanadi. CIMI ijrochi direktori Joshua Flandersning soʻzlariga koʻra, filmlarni yozish, ishlab chiqarish va rejissyorlik qilish „psixologik kasalliklari boʻlgan odamlarga maʼlum miqdorda terapiya, tashkil etish va tartibni taʼminlaydi va bu terapevtga ularning bemorlari hayotidagi ziddiyatlarni koʻrishga yordam beradi". Natija kino ijodkorining dunyosini koʻrish imkonini beradi va „katta yutuqlar"ga olib keldi.

### Film va videoga asoslangan terapiya

Joshua Li Koen, *"Psixoterapiya sifatida video va kino yaratish: tadqiqot va amaliyot* "(2015-yilda Routledge tomonidan nashr etilgan) muallifi va hammuallifi, kino va videoga asoslangan terapiyani shakllantirishda hamkorlikni yoʻlga qoʻyishga yordam berdi. Terapiyaning ushbu shakli filmlarni tomosha qilish haqidagi kino terapiyadan farqli oʻlaroq, mijozlar bilan filmlar suratga olishdir. Doktor Koen, shuningdek, 1997-yilda Kolorado kollejida doktor Sulaymon uchun seminar oʻtkazdi. Doktor Koen doktor Sulaymonning kinoterapiya kontsepsiyasiga asoslanish uchun qilgan ishlaridan ilhomlangan. Doktor Koen terapevtik maqsadlarda filmlar yaratish yoʻllarini izlay boshladi va oxir-oqibat kino va videoni psixoterapiyaning bir qismi sifatida ishlatgan olimlar ishlarini qidirdi. Keyin u ushbu mavzu boʻyicha nomzodlik dissertatsiyasini yozdi va oxirida yuqorida tilga olingan ilmiy kitobni nashr etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Cinema Therapy definition from Segen's Medical Dictionary".  Free Dictionary - Medical Dictionary. Qaraldi: 11-iyun 2013-yil.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  „Movie Therapy: Using Movies for Mental Health: Therapists recommend movies to help change the way we think and feel.".  Web MD. Qaraldi: 11-iyun 2013-yil.
3. ↑  *Dempsey.* „'Cinematherapy' on couch" (inglizcha). *Variety* (9-fevral 2000-yil). Qaraldi: 20-fevral 2020-yil.
4. 1 2  „Psyho Cinema".  Counseling and Psychological Services (CAPS), Florida Institute of Technology. 31-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2013-yil.
5. ↑  *Rupert Hamer*. Coming Soon To A Hospital Near You.... *Sunday Mirror*. London, England: MGN Ltd. (4-yanvar 1998-yil).
6. ↑  „Is laughter the best medicine? A study of the effects of humor on perceived pain and affect". *Activities, Adaptation, & Aging*. 8-jild. 157–167-bet. doi:10.1300/J016v08n03\_17.
7. ↑  Dumtrache, Sorina Daniela (2014). „The effects of cinema-therapy group on diminishing anxiety in young people". *Procedia - Social and Behavioral Sciences*. 127-jild. 717–721-bet. doi:10.1016/j.sbspro.2014.03.342.
8. ↑  Eğeci, İ. Sine; Gençöz, Faruk (2017). „Use of cinematherapy in dealing with relationship problems". *The Arts in Psychotherapy*. 53-jild. 64–71-bet. doi:10.1016/j.aip.2017.02.004.
9. ↑  *Karen Shead*. MediCinema puts a new take on hospital therapy. *The Scotsman (accessed via HighBeam Research)*. ECM Publishers, Inc. (16-iyun 2003-yil).
10. ↑  „MediCinema at St Thomas' Hospital".  St Thomas' Hospital. Qaraldi: 6-iyun 2013-yil.
11. ↑  New MediCinema to Help Rehabilitation at Headley Court. *States News Service (accessed via HighBeam Research)* (17-may 2013-yil).
12. ↑  „Cinema Therapy: Using the Power of Movies In the Therapeutic Process, Online CE (continuing education) Credit Hours for psychologists, MFTs, psychotherapists" (inglizcha). *Zur Institute*. Qaraldi: 20-fevral 2020-yil.
13. ↑  „Search Results". *Taylor & Francis*. Qaraldi: 12-avgust 2015-yil.

Further reading
---------------