**Xitoy Futbol Assotsiatsiyasi Superligasi**, odatda **Xitoy Superligasi** yoki **CSL** nomi bilan tanilgan, hozirda homiylik sabab **Xitoy Ping An Xitoy Futbol Assotsiatsiyasi Superligasi** sifatida tanilgan. Xitoy futbol assotsiatsiyasi (CFA) homiyligida faoliyat yuritadi. Liga 2004-yilda, Xitoy Jia-A ligasining rebrendingi natijasida tashkil etilgan.

Dastlabki yilida 12 ta jamoa ishtirok etgan boʻlsa, liga oʻshandan beri kengayib, 2022 yilgi mavsumda 18 ta jamoa ishtirok etadi. CSL tashkil etilganidan buyon jami 35 ta jamoa qatnashdi, ulardan 8 tasi chempionlikni qoʻlga kiritgan: Guanchjou (sakkizta), Shandong Taishan (toʻrtta), Shenchjen, Dalyan Shide, Changchun Yatay, Pekin Guoan, Shanxay porti va Jiangsu Superliganing amaldagi chempioni 2021 yilgi chempionatda gʻalaba qozongan Shandong Taishan hisoblanadi.

Xitoy Superligasi Xitoydagi eng mashhur professional sport ligalaridan biri boʻlib, 2018-yilgi mavsumda liga oʻyinlariga oʻrtacha 24 107 kishi tashrif buyurgan. Bu dunyodagi har qanday mahalliy professional sport ligalari ichida oʻn ikkinchi va Bundesliga, Premer-liga, La Liga, A Seriya va Liga MX dan keyin dunyodagi har qanday professional futbol ligalari orasida oltinchi oʻrinni egallaydi

Liga hozirda Xitoy Futbol Assotsiatsiyasining ruxsati ostida ishlamoqda, hozirda Liganing tijorat boʻlimi boʻlgan CSL kompaniyasi korporatsiya boʻlib, unda CFA va barcha aʼzo klublar aktsiyador sifatida faoliyat yuritadi. CFA yakunda CSL kompaniyasining oʻz ulushlarini klublarga oʻtkazishi va Liga boshqaruv organi sifatida CSL klublaridan tashkil topgan professional uyushma tashkil etilishi rejalashtirilmoqda.

Umumiy koʻrinish
----------------

### Musobaqa

Bundesliga, Premer-liga, La Liga va A Seriya kabi koʻplab Evropa ligalaridan farqli oʻlaroq, Xitoy Superligasi fevral yoki martda boshlanadi va noyabr yoki dekabrda tugaydi. Har bir mavsumda har bir klub boshqa klublarning har biri bilan ikki marta oʻynaydi, bir marta uyda, ikkinchisi mehmonda. Hozirda Superligada 18 ta klub ishtirok etayotgan jamoalar mavsumda 10 tadan, jami 90 ta oʻyin oʻtkazishadi.

Tarix
-----

### Kelib chiqishi

Xitoy Milliy Futbol Ligasi 1951-yilda tashkil etilgan, yaʼni Milliy Futbol Konferentsiyasi, u 8 ta jamoa ishtirok etgan davra boʻyicha turnir edi. 1954-yilda musobaqa Milliy Futbol Ligasi deb oʻzgartirildi, 1956-yilda Liga ikki divizionga boʻlingan va 1957 yilda ikki bosqich oʻrtasida koʻtarilish / pastga tushish boshlandi. 1980-yillarda Xitoy futbol assotsiatsiyasi korxonalarga futbol jamoalariga homiylik qilish va ularga sarmoya kiritishga ruxsat berdi. Liga 1987 yilda Goldlion Group homiyligida yarim professional davrga kirdi, liga oʻzining birinchi uy va safar mavsumini oʻtkazdi, ishtirok etuvchi jamoalar 1985 yilgi mavsum chempioni boʻlgan Liaoning bilan birga 1986 yil 1-divizionining eng yaxshi 7 ta klubini oʻz ichiga oladi. 1986 yilgi mavsumda klublar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida ishtirok etish uchun musobaqada qatnashgan, turnir Milliy Futbol Ligasi 1-divizioni A guruhi deb nomlangan, qisqa vaqt ichida Xitoy Jia-A Ligasi, 1-divizionning qolgan 8 ta klubi va 2-divizionning eng yaxshi 4 klublari ishtirok etgan. Xitoy Jia-B ligasi. Ikki guruh 1988 yilgi mavsumda birlashdi, ammo 1989 yilda yana boʻlindi.

1994 yilda sport tizimini isloh qilish loyihasi doirasida Xitoyning Jia-A ligasi mamlakatning birinchi professional futbol ligasiga aylandi. Jia-A ligasi oʻzining dastlabki yillarida muvaffaqiyatga erishdi, ammo 90-yillarning oxirida Liganing boshqaruv amaliyotiga nisbatan jiddiy tanqidlar mavjud edi, masalan, asosiy siyosatlarda uzluksizlik yoʻqligi va uning baʼzi aʼzo klublari barqaror rivojlanish yoʻqligi uchun tanqid qilindi. Shu bilan birga, ligaga qimor oʻyinlari, kelishilgan oʻyinlar va korruptsiya taʼsir koʻrsatdi. . Dastlabki kontseptsiya chinakam tijoriy usullarni joriy etish va liga tuzilmasini qayta ishlab chiqish va professionallikni kuchaytirish uchun Yevropadagi professional ligalar tajribasiga tayangan holda, professional futbol bozorining erkinroq ishlashiga imkon berishdan iborat.

2001-yil 13-yanvarda Xitoy futbol assotsiatsiyasi vitse-prezidenti Yan Shiduo yangi professional liga tizimini tashkil etish masalasini muhokama qildi.  2002 yilda CFA 2004 yilda boshlangan Xitoy Superligasini tashkil etish toʻgʻrisida qarorni qabul qildi.

### Xulosa

CSLning birinchi mavsumi 2004 -yilda boshlangan, ligada 12 ta jamoa ishtirok etgan. Dastlabki mavsum bahs-munozaralarga boy boʻldi, u sobiq liga, Jia-Adan davom etdi va 1999- yildan beri kelishilgan oʻyinlar va qimor oʻyinlari kabi janjallar fosh etildi.  Bu esa ichki oʻyinga boʻlgan qiziqishning yoʻqolishiga, tomoshabinlarning kam boʻlishiga va katta moliyaviy yoʻqotishlarga sabab boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Soccer-Ping An extends Chinese football sponsorship amid boom in sport". *Reuters* (22-may 2017-yil). Qaraldi: 30-oktabr 2017-yil.
2. ↑  „China's Decade of Professional Soccer".  China.org.cn. Qaraldi: 16-dekabr 2003-yil.
3. ↑  „我的这五年 阎世铎在足球管理中心任期大事记". Qaraldi: 18-fevral 2005-yil.
4. ↑  „CHRONOLOGY-Soccer-Chinese match-fixing cases since 1994". *ESPN.com*. Qaraldi: 3-noyabr 2017-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash (xitoycha)
* China – List of champions at the RSSSF
* Chinese Super League at theCFA.cn
* Chinese Super League at WildEast Football

  



|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Osiyoning yuqori darajadagi futbol ligalari (AFC) |
| --- |
|  |
| Hozirgi | 
* Afg‘oniston
* Avstraliya
* Bahrayn
* Bangladesh
* Butan
* Bruney
* Birlashgan Arab Amirliklari
* Eron
* Falastin
	+ Gʻazo sektori
	+ Gʻarbiy Sohil
* Filippin
* Guam
* Gonkong
* Hindiston
* Indoneziya
* Iroq
* Iordaniya
* Janubiy Koreya
* Kambodja
* Laos
* Livan
* Makao
* Malayziya
* Maldiv orollari
* Moʻgʻuliston
* Myanma
* Nepal
* Pokiston
* Qatar
* Quvayt
* Qirgʻiziston
* Saudiya Arabistoni
* Singapur
* Suriya
* Tayvan
* Tojikiston
* Tailand
* Turkmaniston
* Ummon
* Vyetnam
* Xitoy
* Yapniya
* Yaman
* Oʻzbekiston
* Sharqiy Timor
* Shri-Lanka
* Shimoliy Koreya
* Shimoliy Mariana orollari
 |
|  |
| Faoliyatsiz | 
* Shimoliy Vyetnam
* Janubiy Vyetnam
* Janubiy Yaman
 |

 |