**Trygve Halvdan Lie** (talaffuzi: *Tryugve Xalfdan Li*; 16.7.1896, Oslo, Norvegiya – 30.12.1968, Buskerud, Norvegiya) – siyosat arbobi, 1946—1952-yillarda – BMTning Bosh kotibi.

Biografiya
----------

Li 1896-yil 16-iyulda Kristianiyada (hozirgi Oslo) tugʻilgan. Uning otasi, duradgor Martin Li 1902-yilda oilani tark etib, Qoʻshma Shtatlarga ketgan. Trygve onasi va oʻsha paytda olti yoshda boʻlgan singlisi bilan yomon sharoitda oʻsgan. Uning onasi Oslodagi pansionat va kafeda ishlagan.

1911-yilda Leyboristlar partiyasiga qoʻshildi. 1919-yilda Oslo universitetida huquqshunoslik diplomini olgan va partiyaning milliy kotibi etib tayinlangan. 1919-yildan 1921-yilgacha Det 20de Aarhundre („XX asr") jurnalining bosh muharriri boʻlgan. 1922—1935-yillarda Ishchilar milliy kasaba uyushmasi (1957-yildan Norvegiya kasaba uyushmalari konfederatsiyasi nomini olgan) yuridik maslahatchisi boʻlgan. Nizolarni barvaqt hal etish, sinov ishlarini sudga olib chiqish borasida shuhrat qozondi. 1931—1935-yillarda Norvegiya mehnatkashlari sport konfederatsiyasiga raislik qilgan.

Mahalliy siyosatda 1922-yildan 1931-yilgacha Aker munitsipalitetining ijroiya qoʻmitasi aʼzosi boʻlib ishlagan. 1937-yilda Akershusdan Norvegiya parlamentiga saylangan. 1935-yilda Yoxan Nygaardsvold tomonidan leyboristlar partiyasi hukumati tuzilganida Lie adliya vaziri etib tayinlangan. Keyinchalik Lie savdo vaziri (1939-yil iyuldan oktyabrgacha) va taʼminot vaziri (1939-yil oktyabrdan 1941-yilgacha) lavozimida ishladi.

Yoshligidan sotsialist boʻlgan Lie Leyboristlar partiyasining Moskvaga tashrifi chogʻida Vladimir Lenin bilan uchrashib, Sovet Ittifoqidan surgun qilingandan keyin Leon Trotskiyni Norvegiyaga joylashishga ruxsat bergan. Iosif Stalinning bosimi tufayli u Trotskiyni mamlakatni tark etishga majbur qildi.

1940-yilda fashistlar Germaniyasi Norvegiyaga bostirib kirganida, Lie barcha Norvegiya kemalariga Ittifoq portlariga suzib borishni buyurdi. 1941-yilda Li quvgʻindagi Norvegiya hukumatining tashqi ishlar vaziri etib tayinlandi va bu lavozimda 1946-yilgacha qoldi.

1945-yilda San-Fransiskoda boʻlib oʻtgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining konferensiyasida Norvegiya delegatsiyasini boshqargan va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi nizomlarini ishlab chiqishda yetakchi boʻlgan. 1946-yilda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasida Norvegiya delegatsiyasiga rahbarlik qilgan. Lie avval Bosh Assambleya prezidenti saylovida qatnashdi, ammo belgiyalik Pol-Anri Spaakga yutqazdi. BMT shtab-kvartirasi Shimoliy Amerikada joylashganligi sababli 1946-yil yanvar oyida Sovet Ittifoqi kanadalik nomzod Lester B. Pearsonga qarshi chiqdi. Qoʻshma Shtatlar Sovetlar nomzodiga, Sovetlar esa Vashingtondagi Yugoslaviya elchisi Stanoye Simich nomzodiga qarshi chiqdi. Amerika Qoʻshma Shtatlari oxir-oqibat Lieni nomzod sifatida koʻrsatdilar, bunda ikkala kuch ham kelishib oldi. Xavfsizlik Kengashida bir ovozdan, Bosh Assambleyada esa 46-3 ovoz bilan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh kotibi etib saylandi. Yangi lavozimni egallagan birinchi shaxs sifatida u xalqaro diplomatiyadagi rolini shakllantirishga kirishdi.

Li Koreya urushi davrida BMT Bosh kotibi boʻlgan. 1950-yil 25-iyun kuni Shimoliy Koreya kuchlarining hujumidan soʻng zudlik bilan BMT Nizomining 99-moddasiga asoslanib, oʻsha kuni Xavfsizlik kengashini chaqirdi. Uning taʼkidlashicha, „Koreya BMTning qoʻriqchisi boʻlganligi sababli, bosqinchilik BMTning oʻziga qarshi hujumdir va Xavfsizlik Kengashi tinchlikni tiklash uchun zarur choralarni koʻrishi kerak". Kengashda bu haqdagi qaror 9-0 ovoz bilan qabul qilindi. Taʼkidlanishicha, bu Sovet Ittifoqining gʻazablantirgan. Urush paytida Li harbiy kuchlarni boshqarish uchun xalqaro qoʻmita boʻlishini xohlardi, ammo bunga AQSh qarshilik koʻrsatdi va murosaga erishildi. BMTning yagona qoʻmondonligi yaratildi. Xitoy Xalq Respublikasini oʻt ochishni toʻxtatish boʻyicha muzokaralarga bir necha bor urinishlariga qaramay, Koreya urushini tezroq tugatishga erisha olmagani uchun baʼzilar tomonidan tanqid qilingan.

Keyinchalik Lie Sovet Ittifoqining BMT yigʻilishlarini boykot qilishiga barham berishga harakat qildi, garchi uning ishtiroki Sovet Ittifoqining BMTga qaytishi bilan deyarli aloqasi boʻlmagan. Fransisko Franko hukumatiga qarshilik koʻrsatgani uchun Ispaniyaning Birlashgan Millatlar Tashkilotiga kirishiga qarshi edi. Shuningdek, Millatchi hukumat Tayvanga surgun qilingandan soʻng, Xitoy Xalq Respublikasini Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan tan olinishiga intilib, Xalq Respublikasi aʼzolik majburiyatlarini toʻliq bajara oladigan yagona hukumat ekanligini taʼkidladi. Lie 1952-yil 10-noyabrda isteʼfoga chiqdi.

Lie BMTdan isteʼfoga chiqqanidan keyin Norvegiya siyosatida faol boʻlib qoldi. Oslo va Akershus okrugi gubernatori, energetika kengashi raisi, sanoat vaziri, savdo va kemasozlik vaziri boʻlgan. U BMTdagi faoliyati haqida bir qator kitoblar yozgan.

Li 1968-yil 30-dekabrda Norvegiyaning Geilo shahrida yurak xurujidan vafot etdi. U 72 yoshda edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Biografiya na sayte OON
2. ↑  Trotskiy v Norvegii
3. ↑  Husen, Van*. The Encyclopedia of the Korean War: A Political, Social, and Military History*. ABC-CLIO, 2010 — 504-506 bet. ISBN 978-1851098491.
4. ↑  „Immigrant to What?". *Time*. 25 November 1946. 1–2-bet. 15 January 2005da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 December 2008.
5. ↑  Husen, Van*. The Encyclopedia of the Korean War: A Political, Social, and Military History*. ABC-CLIO, 2010 — 504-506 bet. ISBN 978-1851098491.
6. ↑  *Trygve Halvdan Lie* (LoveToKnow, Corp)
7. ↑  „Immigrant to What?". *Time*. 25 November 1946. 1–2-bet. 15 January 2005da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 December 2008.
8. ↑  Deutscher, Isaac*. The Prophet Outcast: Trotsky, 1929-1940*, reprint, Verso, 2003 — 274–282 bet. ISBN 978-1859844519. 2020-yil 27-iyunda qaraldi.
9. ↑  Sze, Szeming*. Working for the United Nations: 1948-1968*, Digital, University of Pittsburgh, December 1986 — 2 bet. 2014-yil 7-noyabrda qaraldi.
10. ↑  „70th anniversary of first meeting of General Assembly".  United Nations. Qaraldi: 2022-yil 15-may.
11. ↑  Hamilton, Thomas J. (1950). "The U. N. and Trygve Lie". *Foreign Affairs* **29** (1): 69. doi:10.2307/20030815. ISSN 0015-7120. .
12. ↑  Husen, Van*. The Encyclopedia of the Korean War: A Political, Social, and Military History*. ABC-CLIO, 2010 — 504-506 bet. ISBN 978-1851098491.
13. ↑  Ravndal, Ellen (2017). "'"A Force for Peace": Expanding the Role of the UN Secretary-General Under Trygve Lie, 1946−1953'". *Global Governance* **23** (3): 443–459. doi:10.1163/19426720-02303007. .
14. 1 2 3 4 5  Husen, Van*. The Encyclopedia of the Korean War: A Political, Social, and Military History*. ABC-CLIO, 2010 — 504-506 bet. ISBN 978-1851098491.
15. ↑  „Milestones". *Time*. 10 January 1969. 2-bet. 12 February 2009da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 December 2008.
16. ↑  United Nations General Assembly Resolution 492, 1 November 1950
17. ↑  Husen, Van*. The Encyclopedia of the Korean War: A Political, Social, and Military History*. ABC-CLIO, 2010 — 504-506 bet. ISBN 978-1851098491.
18. ↑  Barros, James*. Trygve Lie and the Cold War: The UN Secretary-General Pursues Peace, 1946-1953*. Northern Illinois Univ Press, 1989 — 80–85 bet. ISBN 978-0875801483. 2020-yil 27-iyunda qaraldi.
19. ↑  „Milestones". *Time*. 10 January 1969. 2-bet. 12 February 2009da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 December 2008.
20. ↑  „The U. N. and Trygve Lie". *Foreign Affairs* (inglizcha). 1 October 1950. Qaraldi: 8 January 2020.
21. ↑  „Trygve Halvdan Lie".  United Nations Secretary-General. Qaraldi: 2020-yil 27-iyun.
22. ↑  „End of an Institution". *Time*. 30 August 1963. 22 December 2008da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 December 2008.
23. ↑  Sze, Szeming*. Working for the United Nations: 1948-1968*, Digital, University of Pittsburgh, December 1986 — 2 bet. 2014-yil 7-noyabrda qaraldi.
24. ↑  „Trygve Lie, Secretary General of U.N. From '46 to '53, Dies; Trygve Lie, First Secretary General of the U.N. Dies at 72". *The New York Times* (1968-yil 31-dekabr). Qaraldi: 2020-yil 27-iyun.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 90572751
* BnF: cb123811422 (maʼlumot)
* GND: 118779915
* ISNI: 0000 0001 1022 9499
* KulturNav: 3533aecf-5a44-4ffd-bd0c-2c2206c87131
* LCCN: n88263254
* NARA: 10571072
* NKC: mzk20201094779
* NLI: 000200327
* NLP id a0000002162452 yaroqsiz.
* NTA: 070670161
* SBN id MILV093901 yaroqsiz.
* SELIBR: 230069
* en:SNAC: w6mw318h
* SUDOC: 032864272
* VIAF: 25398527
* en:WorldCat Identities: lccn-n88263254

 |

| * k
* m
* t
BMT va ML Bosh kotiblari |
| --- |
| Millatlar ligasi(1919–1945) | 
* Eric Drummond
* Joseph Louis Anne Avenol
* Seán Lester

 |  |
| Birlashgan millatlar tashkiloti(1945-yildan) | 
* Gladwyn Jebb
* Trygve Lie
* Dag Hammarskjöld
* U Thant
* Kurt Waldheim
* Javier Pérez de Cuéllar
* Butros Butros-Gʻoliy
* Kofi Annan
* Ban Ki-moon
* António Guterres

 |
| Yana q. | 
* BMT: Davlatlarning amaldagi doimiy vakillari
* BMT Bosh Assambleyasi
* BMT Xavfsizlik Kengashi

 |
| {{Birlashgan millatlar tashkiloti}} |