recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zaatov Ismet Ablyativovich** (1954-yil 5-avgust, Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Chirchiq) – qrim-tatar madaniyat va jamoat arbobi, sanʼatshunos, sanʼatshunoslik fanlari nomzodi. 2002–2011-yillarda Qrim Avtonom Respublikasi Madaniyat vazirining oʻrinbosari.

Hayoti
------

Ismet Zaatov 1954-yil 5-avgust, Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Chirchiqda tavallud topgan.

1969-yildan madaniyat sohasida faoliyat yuritib kelmoqda. 1976–1979-yillarda Chirchiq qurilish materiallari kombinati vokal-instrumental ansamblining badiiy rahbari. 1980-yilda Toshkent Pedagogika Universiteti tarix fakultetining sirtqi boʻlimi tarix va jamiyatshunoslik fakultetini tamomlagan. 1980-yildanSimferopolda yashagan. 1989–1991-yillarda SSSR Fanlar akademiyasi Mixluxo-Maklay nomidagi Etnografiya institutida va Plexanov nomidagi Leningrad davlat universitetida sirtqi boʻlimda tahsil olgan. „Nargʻoz" (1983–1988, zarbli cholgʻular), „Qora dengiz" (1988), „Qrim" (1990-yil) vokal va cholgʻu ansambllarining asoschisi va aʼzosi.

1989-yilda u birinchi qrim-tatar tashkiloti „Qrim-tatar madaniyatini qayta tiklash boʻyicha muvofiqlashtiruvchi markaz" ga asos solgan va uning rahbari boʻlgan. Shu bilan birga, Qrim madaniyat muassasalari tizimidagi birinchi qrim-tatar ishchimedi. 1990-yilda uning ishtirokida Gasprinskiy nomidagi Qrim-tatar respublika kutubxonasi tashkil etildi. Respublika Qrim-tatar sanʼat muzeyi asoschisi (2000), „Sharqiy bozor" (2004) va „Jankoy" (2007) xalqaro tanlov-festivallarini yaratish gʻoyasining prezidenti va muallifi.

Illmiy faoliyati
----------------

Qrim tatarlarining sanʼati, tarixi, madaniyati va etnogenezini tadqiq qiladi. Asarlarida Qrim madaniyati tarixiga oid 6 ta monografiya va 80 dan ortiq ilmiy maqolalari bor. Maqolalar Rossiya va Ukrainadan tashqari Germaniya, Polsha, Ozarbayjon, Turkiya va boshqa mamlakatlarda chop etilgan.

2001-yilda Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi Ilmiy tadqiqot institutida sanʼatshunoslik boʻyicha falsafa doktori, 2013-yilda Ukraina Milliy tasviriy sanʼat akademiyasida sanʼatshunoslik fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Заатов Исмет Аблятифович ведущий научный сотрудник". Qaraldi: 30-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Заатов Исмет Аблятифович (1954)". Qaraldi: 30-noyabr 2023-yil.
3. ↑  „Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ. Заатов Исмет Аблятифович" (російська).. Qaraldi: 29 липня 2022.
**Sind daryosi boʻyidagi jang** — Jaloliddin Manguberdi va Chingizxon qoʻshinlari oʻrtasidagi jang (1221 y. 24—26 noyabr). Parvon jangida mag'ʻlub bo'ʻlgan mo'ʻg'ʻullar Chingizxon boshchiligida ulkan lashkar toʻplab Jaloliddinga qarshi otlangan. Son jihatdan moʻgʻullar bir necha barobar ziyod boʻlgan, shu tufayli xorazmliklar Sind (Hind) daryosi tomon chekinishgan. Jaloliddin Parvonda avval uni tark etgan Sayfuddin Igʻroq, Aʼzam malik va Muzaffar malik kabi amirlar bilan birlashib, Chingizxonga qarshi jang qilishga qaror qiladi. Ammo, oʻylangan rejaning amalga oshishiga yov imkon bermaydi. Ildam yetib kelgan Chingizxon Jaloliddinning Oʻrxon boshliq ugʻruqiga hujum qilib, uni yakson etadi. Dushmanning lashkari bilan Sind daryosi orasida qolgan Jaloliddinning jangga kirishdan uzga chorasi qolmaydi. Sind daryosi boʻyidagi jangb.j. 1221-yilning 24-noyabr erta saharda boshlanadi va 3 kun davom etadi. Dastlabki kun Jaloliddin xos askarlari bilan yovning Chingizxon joylashgan markaziga shiddatli hujum uyushtiradi va uni 2 boʻlakka ajratib yuboradi. Ammo, 10 ming kishilik moʻgʻullar pistirmasi uning yoʻlini toʻsadi. Bu pistirma Jaloliddinning qaynotasi Amin ulMulk qoʻmondonligidagi oʻng qanotni tormor etadi, qolganqutganlarini esa Jaloliddin zoʻr shijoat bilan jang olib borayotgan markazgacha quvib boradi. Xorazmliklarning soʻl qanoti moʻgʻullarga bardosh berolmay yengiladi. Ogʻir ahvolda qolgan Jaloliddin 700 ga yaqin otliq askarlari bilan mardlarcha qarshilik koʻrsatadi. Chingizxon uni tiriklayin qoʻlga olishni buyuradi. Dushman sultonni qurshovga oladi, ular oʻz niyatlariga yetay deb turganda Jaloliddinning togʻavachchasi va xos amirlaridan boʻlgan Axos malik uni xdlqa ichidan olib chiqishga erishadi. Jang vaqtida sultonning goʻdak oʻgʻli yov qoʻliga asir tushadi. Chingizxon uni qatl etishga hukm qiladi. Janggoxdan chiqqan Jaloliddin qarindoshurugʻlari bilan vidolashadi va ularni Sindga gʻarq qilishga ijozat beradi, soʻngra qayta hujumga tashlanadi, noiloj ahvolda qolgach, 10 gaz bal.dan oti bilan daryoga sakraydi. Daryoning narigi qirgʻogʻiga sogʻsalomat oʻtib olgan sultonning bu qahramonligini koʻrgan Chingizxon Jaloliddinni taʼqib etishni man qiladi va oʻz aʼyonlari hamda farzandlariga qarata shunday deydi: "Otaga shunday oʻgʻil zarurki, u ikki girdob — olov va suv girdobidan ozodlik maydoniga chiqa oldi!" (Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T. 1994). Jaloliddin Sinddan suzib oʻtishga muvaffaq boʻlgan 4 mingga yaqin askarlari bilan birlashadi va Hindistonning shim. hududlari tomon yoʻl oladi.

Adabiyot
--------

* ShixabadDin Muhammad anNasavi, Jizneopisaniye sultana Djalal adDina Mankburni. [Perevod s arabskogo, predisloviye, kommentarii, primechaniya i ukazateli 3. M. Buniyatova], Baku, 1972.

Hamidulla Dadaboyev.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bobirjon Sobirjon oʻgʻli Tagayev** (1993-yil 5-aprelda, Samarqand shahrida tugʻilgan) – oʻzbek muaytay kikbokschisi. 2014—2016-yillarda Osiyo plyaj oʻyinlarida qatnashgan va 2014-yilda 63,5 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritgan.

Muaytaydagi faoliyati
---------------------

**Havaskorlik faoliyati**

2014—2016-yillarda Tagayev 2014-yilgi Osiyo plyaj oʻyinlarida qatnashgan va 63,5 kg vazn toifasida 2014-yilgi Osiyo plyaj oʻyinlarining oltin medalini qoʻlga kiritgan.

Musobaqa davomida Tagayev

Nimchorak finlada Amir Ibrohimni (IRQ) umumiy 5:0 hisobida magʻlub etib chorak final yoʻllanmasini qoʻlga kiritgan.

Chorak final: Jonatan Polosanni (PHI) umumiy 5:0 hisobida magʻlub etgan va yarim final yoʻllanmasini qoʻlga kiritgan.

Yarim final: Võ Văn Đài KOBni(VIE) 1-urinishning oʻzidayoq magʻlub etgan va musobaqaning yakuniy baxsiga yoʻllanma olgan.

Final baxsida Xitoylik Yuan Bingni umumiy 5:0 hisobida magʻlub etgan.

2014-yil Tailandda boʻlib oʻtgan Muaytay boʻyicha jahon chempionatida 3-oʻrinni qoʻlga kiritgan.

### 2015-yilda Muaytay boʻyicha Jahon kubogidagi ishtiroki

Musobaqada 63,5 kg vazn toifasida qatnashgan Tagayev Bobirjon birorta baxsda magʻlubiyatga uchramasdan final oʻyiniga qadar yetib kelgan. Final oʻyinida Tailand vakili Suphamongkol Pongpeera bilan ringga tushgan. Final oʻyini toʻliq Oʻzbekistonlik sportchining ustunligi bilan oʻtgan va Tagayev raqibi ustidan birinchi raunddayoq gʻalaba qozonib, Jahon kubogining oltin medalini qoʻlga kiritgan.

**Professional faoliyati**

Professional jangchi sifatida jami 73 ta jang oʻtkazgan va ularning 65 tasida gʻalaba qozongan. Statistika maʼlumotlariga koʻra bu natijasi bilan Tagayev dunyoda Muaytay reytingida 54-oʻrinni egallan.

2017-yil 1-sentabrda Top King World Seriesda oʻzining ilk jangida ringga chiqgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Navarro.* „2 PH beach volleyball teams still around" (en). *INQUIRER.net* (20-noyabr 2014-yil). Qaraldi: 18-oktyabr 2022-yil.
2. ↑  „Daryo — yangiliklar daryosidan chetda qolib ketmang!". *m.daryo.uz*. Qaraldi: 18-oktyabr 2022-yil.
3. ↑  „Чемпионы из Самарканда | Obщestvo | IP „UZINFORM"". *www.uzinform.com*. Qaraldi: 24-dekabr 2022-yil.
4. ↑  „An Electrifying Night for the Finals of the FISU IFMA MUWC – International Federation of Muaythai Associations" (en-US). Qaraldi: 15-mart 2023-yil.
5. ↑  *Kay.* „Top King World Series Semi-Finals 70 KG Descends On Fujian China" (en-US). *Muay Thai Citizen* (13-sentyabr 2017-yil). Qaraldi: 24-dekabr 2022-yil.
Sumoto shahar hokimiyati
 Sumoto qal’asi
**Sumoto** (yaponcha: *洲本市* *Sumoto-shi*?) Yaponiyaning Hyōgo prefekturasida joylashgan shahar. Shahar aholisi 42,094 kishini tashkil qiladi.

Geografiyasi
------------

Sumoto shahri Avaji va Minamiawaji oʻrtasidagi Avaji orolida joylashgan. Gʻarbda Seto ichki dengizida Harima koʻrfazi Sumoto daryosi shahar markazidagi Osaka koʻrfaziga quyiladi, shuningdek, uning bir qismi Setonaikai milliy bogʻi chegaralarida joylashgan.

### Atrofdagi munitsipalitetlar

Hyogo prefekturasi

* Awaji
* Minamiawaji

Iqlimi
------

Sumoto nam subtropik iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi). Yogʻingarchilik yil davomida yogʻadi, ammo qishda biroz kamroq.

Demografiyasi
-------------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Sumoto aholisi soʻnggi 60 yil ichida barqaror ravishda kamayib bormoqda.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1960 | 62 632 | —     |
| 1970 | 56 171 | −10.3% |
| 1980 | 54 826 | −2.4% |
| 1990 | 54 049 | −1.4% |
| 2000 | 52 248 | −3.3% |
| 2010 | 47 271 | −9.5% |

Tarix
-----

Sumoto shahri qadimgi Awaji viloyatida joylashgan boʻlib, Muromachi davridagi Sumoto qal’asi atrofida qal’a shaharchasi sifatida rivojlangan. Edo davrida Tokushima domenining bir qismi sifatida boshqarilgan. Meiji islohotidan soʻng, u Hyogodagi Tsuna tumanining bir qismiga aylandi. Sumoto shahri 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimini yaratish bilan tashkil etilgan. 1940-yil 11-fevralda shahar maqomiga koʻtarilgan. 2006-yil 11-fevralda Goshiki shahri (Tsuna tumanidan) Sumotoga birlashtirildi.

Hukumati
--------

Sumoto toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 18 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan meri-kengash boshqaruv shakliga ega. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Hyogo 9-okrugiga kiradi.

Iqtisodiyoti
------------

Mahalliy iqtisodiyot, asosan, qishloq xoʻjaligiga asoslangan boʻlib, qishloq xoʻjaligi va baliq ovlash asosiy mashgʻuloti hisoblangan. Sumoto anʼanaviy ravishda Awaji piyozi, Naruto apelsinlari va Kobe Beef ishlab chiqarishi bilan mashhurdir.

Taʼlimi
-------

Sumoto shahrida 13 ta davlat boshlangʻich maktabi, shahar hukumati tomonidan boshqariladigan beshta davlat oʻrta maktabi va Hyogo prefekturasi taʼlim boshqarmasi tomonidan boshqariladigan ikkita davlat oʻrta maktabi mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Sumoto city official statistics" (ja).
2. ↑  Hyōgo population statistics
Ta'mirlashdan oldin sinagoga
 Yangilangan sinagoga
Ukrainaning Xmelnitskiy viloyatidagi Sataniv shahridagi **ibodatxona** 1514 yilda qurilgan bo'lib, bu uni Ukrainadagi eng qadimgi ibodatxonaga o`zgartirildi.

Tarixi
------

Aksariyat manbalarda 1514 yoki 1532 yil bunyod etilgan. Ammo binoning strukturaviy va uslubiy xususiyatlari, shuningdek, yaqin atrofdagi monastir bilan taqqoslash, sinagoga 17-asrning boshlarida qurilganligini tasdiqlaydi. Buni 1992 yilda tayyorlangan ohakning kimyoviy tahlili ham tasdiqlaydi, bu uning 17-asr oʻrtalari va 18-asr boshlaridagi ohaklarga oʻxshashligini koʻrsatdi. 

1933 yilda sinagoga sovet hokimiyati tomonidan musodara qilindi va omborga o`zgartirildi.  Keyingi yillarda u bo'sh qoldi va yomonlashdi. Ammo 2012-yilda restavratsiya ishlari boshlandi va hozirda u tugallandi.

Arxitekturasi
-------------

Qalinligi 2 m gacha bo'lgan devorlari bo'lgan sinagoga qal'a ibodatxonasi edi. U Polsha Uyg'onish davri uslubida qurilgan. Asosiy zalda qovurg'alar bor edi va erkaklar ibodatxonasi edi. G'arbiy va janubdagi qo'shimchalar ayollar uchun ibodatxonalar bo'lib xizmat qilgan. Ta'kidlash joizki, toshdan yasalgan nozik bezakli Muqaddas sandig'i, shuningdek, gipsli ramka bilan o'ralgan asosiy kirish eshigi. Ramka ichida geraldik kompozitsiya mavjud.

Yana qarang
-----------

* Ukrainadagi sinagogalar ro'yxati

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Sataniv ibodatxonasi*** haqida turkum mavjud |

Koordinatalari: 49°15′09″N 26°14′50″E﻿ / ﻿49.252516°N 26.247265°E﻿ / 49.252516; 26.247265GOKoordinatalari: 49°15′09″N 26°14′50″E﻿ / ﻿49.252516°N 26.247265°E﻿ / 49.252516; 26.247265GO

1. 1 2  „Pictures of Satanov". *kehilalinks.jewishgen.org*. Qaraldi: 28-iyul 2020-yil.
2. ↑  „Center for Jewish Art -Index". *cja.huji.ac.il*. 31-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyul 2020-yil.
3. ↑  „New photos — restored Sataniv, Ukraine, synagogue and Jewish cemetery" (en-US). *Jewish Heritage Europe* (20-fevral 2014-yil). Qaraldi: 28-iyul 2020-yil.
4. ↑  „Burgenwelt - Wehrsynagoge Sataniv - Ukraine". *www.burgenwelt.org*. Qaraldi: 28-iyul 2020-yil.
**Galata qal'asi** (turkcha: *Galata Kulesi*) - Istanbulning Yevropa qismida, Galata tumanidagi baland tepalikda joylashgan. Buni shaharning markaziy qismining deyarli barcha nuqtalaridan koʻrish mumkin. Minoraning balandligi 67 metr, diametri 9 metr, dengiz sathidan 140 metr balandlikda joylashgan. Minora shaharning timsollaridan biridir.

Tarixi
------

 I. K. Aivazovskiy. Oydin tunda Galata minorasi. 1845-yil
VI asrda minora oʻrnida mayoq joylashgan edi.

Genuyaliklar bu hududni vizantiyaliklardan tortib olib, bu yerda oʻz mustamlakalarini oʻrnatgach, 1341-yilda uning atrofida mudofaa devorlari qura boshladilar. 1348-1349 yillarda genuyaliklar tepalik tepasida minora qurdilar, u hozirgi kungacha saqlanib qolgan. Keyin ular uni "Masih minorasi" deb atashdi va u dengizchilar va savdogarlar uchun oʻziga xos qoʻllanma boʻlib xizmat qildi. Mudofaa devori va xandaqning kichik boʻlaklari bizning davrimizga qadar saqlanib qolgan.

Minora hozirgi nomini Usmonli imperiyasi davrida olgan. Sulton Mehmed Fatih gumbazni olib tashlash orqali minora balandligini 6,8 metrga qisqartirdi. Sulton Murod III (1574-1595) davrida minora rasadxona sifatida foydalanilgan. 1632-yilda minora tarixdagi birinchi parvozlardan birining boshlanish nuqtasi boʻldi. Aytishlaricha, Hezarfen Ahmet Chelebi ismli olim minoradan qol-bola qanotlarda sakrab, Bosfor bo‘g‘ozi ustidan uchib o‘tib, shaharning Osiyo qismiga eson-omon qo‘ngan, buning uchun Sulton tomonidan mukofotlangan va keyinroq Jazoirga surgun qilingan.

1791-yilda minora rekonstruksiya qilinganidan soʻng balandligi 45 metrga yetdi. 1832-yildagi rekonstruksiya yuqori qismga ta'sir koʻrsatdi: kuzatish maydoni paydo boʻldi. Unda tunu kun navbatchi qoʻriqchi shaharning Oltin shoxning shimoliy qirgʻogʻida joylashgan qismida yongʻinlar va tartibsizliklar sodir boʻlishi kuzatilgan.

1875-yilda minora zamonaviy koʻrinishga ega boʻldi. 1964 - 1967 yillarda minora qayta tiklandi, konussimon gumbaz qayta qurildi. Keyinchalik minoraga lift qurilgan.

2020-yilning yozida minora munitsipalitetdan Turkiya Turizm vazirligi tasarrufiga o‘tkazildi va restavratsiya uchun yopildi. 2020-yil 9-oktabrda minora yana ommaga ochildi va maqomini koʻngilochar inshootdan toʻlaqonli muzeyga oʻzgartirdi.

 Usmonlilar davridagi Galata minorasining kuzatuv maydonchasidan panoramali koʻrinish

Galereya
--------

* Qal'a etagidan koʻrinishQal'a etagidan koʻrinish
* Qorakoʻy (eski Galata) Galata minorasi bilan toj kiyganQorakoʻy (eski Galata) Galata minorasi bilan toj kiygan
* Oldinda Oltin shox va Galata koʻprigi bilan koʻrinishOldinda Oltin shox va Galata koʻprigi bilan koʻrinish
* Fotosuratchi: Paskal Sebax. Surat sanasi: taxminan. 1875–1886 yillarFotosuratchi: Paskal Sebax. Surat sanasi: taxminan. 1875–1886 yillar
* Galata minorasidagi tabelGalata minorasidagi tabel
* Galata kechasiGalata kechasi
* Kechasi Galata minorasiKechasi Galata minorasi

Havolalar
---------

1. ↑  De Amicis, Edmondo „Galata",*. Constantinople (1878)*. New York and London: G. P. Putnam's Sons, 1894 — 60 bet.

Manbalar
--------

* Video "Galata minorasi, havodan video (4k Ultra HD)"
* Rasmiy veb-sayt! »
„**Orientalism**" (tarjimasi „Oriyentalizm") – Edward W. Said qalamiga mansub kitob. 1978-yil bosilib chiqqan. Unda Said „oriyentalizm" atamasini kritik tushuncha oʻlaroq koʻrib chiqib, uning yordamida Gʻarb Oriyent, yaʼni Sharqni kamsitib tasvirlab kelayotganini koʻrsatib bergan. Oriyent xalqlari oʻlaroq odatda Osiyo, Shimoliy Afrika hamda Yaqin Sharq xalqlari tushuniladi. Saidga koʻra, oriyentalizm Sharqiy Dunyo haqidagi ilm oʻlaroq uni ishlab chiqqan imperialist jamiyatlar bilan chambarchas bogʻliqdir. Shuning uchun oriyentalizm ilmidagi asarlarning aksari siyosiy tusga ega boʻlib, ijtimoiy va siyosiy qudratga boʻysunadi.

„Orientalism" kitobida post-strukturalizm tanqidiy tatbiq qilingan boʻlib, asar adabiy nazariya, madaniy tanqid hamda Yaqin Sharni oʻrganish ilmlariga katta taʼsir koʻrsatgan. Xususan, Yaqin Sharqni tahlil qilish, taʼriflash va izohlash jarayonida olimlar qay yoʻsinda oʻz ishlanishlarini olib borishlariga Said asarining taʼsiri katta boʻlgan. Shuningdek, oriyentalizmning turli xislatlari hamda muayyan mamlakatlarning post-kolonial tarixi tahlil qilingan „Orientalism" kitobi post-kolonializm sohasining eng muhim asarlaridan biriga aylangan.

Bugunga qadar kitob bir necha tilga, jumladan, arab, yapon, nemis, portugal, italyan, polyak, ispan, katalan, turk, serb-xorvat, shved, yunon, rus, norveg va xitoy tillariga oʻgirilgan. Asarning keyingi nashrlari uchun Said soʻngsoʻz (1995) hamda soʻzboshi (2003) yozib, unda asarning kutib olinishi va tanqidi, xususan, Bernard Lewis tomonidan qilingan tanqidiga toʻxtalib oʻtgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Howe, Stephen* „Dangerous mind?". *New Humanist* (7-noyabr 2008-yil). Qaraldi: 12-oktabr 2023-yil.
2. ↑  *The Johns Hopkins Guide to Literary Theory and Criticism*. Johns Hopkins University Press, 1994.
Anne Vallayer-Coster, *Musiqa xususiyatlari*, 1770. Bu rasmda bir necha xil musiqa asbobi tasvirlangan.
**Musiqa asbobi** — musiqiy tovushlar chiqaruvchi ashyo. Har qanday tovush chiqaruvchi jism musiqa asbobi sifatida qoʻllanilishi mumkin. Musiqa asboblarining tarixi insoniyat madaniyati shakllana boshlagan paytdan boshlanadi. Ilk musiqa asboblari turli udumlarda, masalan diniy tadbirlar paytida ishlatilgan. Keyinchalik musiqa asboblaridan kuy chalish uchun qoʻllanila boshlangan.

== Tur
lari ==

* Puflama asboblar
* Torli asboblar‎
* Urma asboblar‎

Yana qarang
-----------

* Hornbostel–Sachs

Havolalar
---------

* „Musiqa asboblari (ingl.)". *Furniture*.  Victoria va Albert Muzeyi.



* „Musiqa va musiqa asboblari (ingl.)".  Amerika Tarixi Milliy Muzeyi. 17-sentyabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi.



* „Oʻzbek musiqa asboblari (rus.)".  Oʻzbekiston Amaliy Sanʼat Muzeyi.



|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Musiqa asboblari*** haqida turkum mavjud |

|  |  |
| --- | --- |
| Valtorna | *Musiqa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bozor konyunkturasi** — muayyan davrdagi bozor holati; bozorda muvozanatning mavjudligi yoki buzilganligi bilan harakterlanadi. Shunga koʻra Bozor konyunkturasi ijobiy va salbiy, qulay yoki noqulay boʻlishi mumkin. Bozor konyunkturasi talabning oshishi bilan harakterlansa, sotuvchi uchun qulay, chunki u tovarini qimmatga sotib, ortiqcha daromad koʻradi. Agar bozorda taklif oshib ketsa, konyunktura xaridor uchun qulay boʻladi — tovarni arzonga olib, naf koʻradi.

Bozor konyunkturasini oʻrganishda tahlil etiladigan asosiy masalalar: ishlab chiqarish, talab va taklif; tovar va uni sotish; xalqaro savdo; narxlar holatlari; 1—1,5 yil uchun oldindan ayrim taxminlar. Bozor konyunkturasi ayrim tovar ishlab chiqarish miqyosiga va sotib oluvchilarning xarid qobiliyatiga, narx-navoga, modaning oʻzgarishiga qarab har xil boʻladi. Bozorning kelajakdagi holatini — tovarlar taklifini ishlab chiqarishning texnikaviy ahvoli, unga sarflangan qoʻshimcha resurslar va ularning qaytim berish muddatlari, tovar zaxiralari oʻsishi, eksport va import, shuningdek narx-navodagi oʻzgarishlar yoʻnalishiga qarab aniqlash mumkin, ikkinchi tomondan, investitsiya summasi va tarkibiga korxona, tashkilotlar pul sarfining yoʻnalishiga qarab, shuningdek aholi xarid qobiliyatini, uning tovarlar bilan taʼminlanishi darajasini hisobga olib tovarlar talabi oʻrganiladi. Bozor konyunkturasini oʻrganish marketingning zaruriy shartlaridan biridir. Buning uchun dastlab oʻrganilishi lozim boʻlgan obyekt aniqlanib, konyunktura maʼlumotlarini beruvchi manbalar va asosiy koʻrsatkichlar bilan tanishib chiqiladi, toʻplangan maʼlumotlarga tayanib bozor konyunkturasi ning haqiqiy holati aniqlanadi va istiqbollar belgilanadi.

Bozor konyunkturasi taxminlari milliy, mintaqaviy va jahon bozorlariga, ayrim tovarlarga nisbatan aniklanadi. Bozor konyunkturasini oldindan koʻra bilish iqtisodiy tanglikka yoʻliqmaslik, bozor muvozanatiga erishish sharti hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* Oʻlmasov, Ahmadjon. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Gyromitra*** (/ˌdʒaɪroʊˈmaɪtrə, ˌdʒɪrə-/) — askomitset zamburugʻlarining 18 ga yaqin turidan iborat turkum hisoblanadi. Ular soxta morel — tez-tez zaharli qoʻziqorin boʻlib, uni *Morchella* (morel) jinsidagi ajratishi qiyin boʻlgan qoʻziqorinlari bilan adashtirish mumkin.

Taksonomiyasi
-------------

*Gyromitra* nomi yunon tilidan olingan boʻlib, *gyro* soʻzlaridan kelib chiqqan boʻlib, *burmali* va *mitra* *salla* degan maʼnolarni anglatadi.

*Pezizallarning* koʻpchiligidagi ribosoma DNKsi tahlili shuni koʻrsatdiki, Gyromitra jinsi *Discina*, shuningdek, *Pseudorhizina*, *Hydnotrya* va faqat *Helvella* bilan kelib chiqishi bir-biri bilan bogʻliq hisoblanadi. Shunday qilib, keyinchalik toʻrtta avlod turiga kiruvchilar, endi Discinaceae oilasiga kiritilgan.

### Turlari

Jinsi jihatidan quyidagi turlardan iborat:

* *Gyromitra noaniq*
* *Gyromitra antrakobi*
* *Gyromitra brunnea* — soxta morel sifatida tanilgan
* *Gyromitra bubakii*
* *Gyromitra californica*
* *Gyromitra caroliniana* (Shimoliy Amerika)
* *Gyromitra esculenta* (Fors. ) Fr. (1849) — soxta morel
* *Gyromitra fastigiata*
* *Gyromitra gigas* — qor koʻlami
	+ *Gyromitra korfii* — ehtimol *G.* gigasning sinonimi
	+ *Gyromitra montana* — Shimoliy Amerika qor moreli, ehtimol *G.* gigasning sinonimi
* *Gyromitra infula* — delfin egar
* *Gyromitra leucoxantha*
* *Gyromitra perlata*
* *Gyromitra tasmanica*

Toksikligi
----------

Garchi baʼzida zaharli boʻlmagan qoʻziqorin sifatida isteʼmol qilingan boʻlsa-da, *giromitraning* baʼzi turlari tarkibida gyromitrin borligi sababli xom holatda juda zaharli boʻladi. Skandinaviya mamlakatlarida xalq orasida *Gyromitraning* baʼzi turlari pishirilganda isteʼmol qilinadi va oʻstiriladi. Ehtiyorsizlik sababli mazkur turga oʻxshash baʼzi zaharli zamburugʻlarni isteʼmol qilinishi natijasida ichki aʼzolarga salbiy taʼsir koʻrsatishi, ogʻir holatlarda buyrak etishmovchiligiga olib kelishi ham mumkin. Buning oqibatida, organizm qon sistemasida gemoliz holati kelib chiqadi. Zamburugʻ toksining qon tarkibiga kiruvchi gemoglobinga salbiy taʼsiri tufayli Methemoglobinemiya holatlari ham kuzatilgan. Keyinchalik mazkur kasallik metilen koʻk bilan davolash usullari ishlab chiqilgan. Noʻrotransmitter GABA neyrotransportlarini ingibitsiya qilishi orqali ham kasallik rivojlanishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  "Gyromitra". Merriam-Webster Dictionary. Retrieved 2016-01-23.
2. ↑   Kirk PM, Cannon PF, Minter DW, Stalpers JA. (2008). Dictionary of the Fungi (10th ed.). Wallingford, UK: CAB International. p. 299. ISBN 978-0-85199-826-8..
3. ↑   OʻDonnell K, Cigelnik E, Weber NS, Trappe JM. (1997). „Phylogenetic relationships among ascomycetous truffles and the true and false morels inferred from 18S and 28S ribosomal DNA sequence analysis". Mycologia. 89 (1): 48-65. doi:10.2307/3761172. JSTOR 3761172.
4. ↑  Hansen K, Pfister DH. (2006). „Systematics of the Pezizomycetes—the operculate discomycetes". Mycologia. 98 (6): 1029-1040. doi:10.3852/mycologia.98.6.1029. PMID 17486978.
5. ↑   Brozen, R. „Mushroom Toxicity — Gyromitra Toxin." Emedicine.com, Last updated: 2/29/08.

Adabiyotlar
-----------

* ↑  Brozen, R. „Mushroom Toxicity — Gyromitra Toxin."
Категория:Персоналии по алфавиту
Категория:Википедия:Статьи о государственных деятелях без иллюстраций на Викискладе
Категория:Википедия:Статьи без изображений (тип: человек)
**Tamara Danilovna Perederiyenko** (1916-yil, Toshkent shahri, hozirgi Oʻzbekiston Respublikasi — 1969-yil 23-avgust) - Ukraina Sovet arbobi, Lvov mexanizatsiyalashgan shisha zavodi direktori. SSSR Oliy Kengashining 7-chaqiriq deputati.

Biografiyasi
------------

Tamara Danilovna 1916-yil, Toshkent shahrida Temiryo‘lchilar oilasida tavallud topgan. U yetti yillik tahsil olgan va 1933-yildan Moskva transport-iqtisodiyot institutining ishchilar fakultetiga o'qishga kirgan.

1938-yilda Qozon kimyo-texnologiya institutini tamomlagan.

Perederiyenko 1938-yildan Shimoliy Osetiya Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Orjonikidze shahridagi "Steklotara" zavodida sex boshlig'i bo'lib faoliyat olib borgan. 1942-yilda Ulugʻ Vatan urushi yillarida Toshkent shahriga evakuatsiya qilinib, shisha zavodida smena boshligʻi boʻlib ishlagan.

Tamara 1947-yildan 1956-yilgacha Lvov mexanizatsiyalashgan shisha zavodida usta va ustaxona boshlig'i bo'lgan. Shisha zavodi partiya tashkiloti kotibi etib saylandi.

1952-yildan KPSS a'zosi bo'lgan.

Tamara 1956-yildan 1969-yil 23 avgustgacha Lvov mexanizatsiyalashgan shisha zavodida direktor vazifasida ishlagan. Uning yordami bilan deraza oynalarini uzluksiz ishlab chiqarishning yangi usuli ishlab chiqilgan va o'zlashtirilgan.

U avtohalokat natijasida 1969-yil 23-avgustda vafot etgan.

Oilasi
------

Tamaraning akasi Perederienko Ivan Danilovich, texnika fanlari nomzodi, dotsent, Lvov politexnika instituti qurilish ishlab chiqarish kafedrasi mudiri bo'lgan. 1969-yil 23-avgustda avtohalokatda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Perederienko Lenin ordeni, "Hurmat belgisi" ordeni, bir qancha medallar hamda Stalin mukofoti laureati mukofotlari bilan taqdirlangan.
**Ortiq Fayzullayev** (1-may, 1933-yil, Toshkent — 31-may, 2023-yil) — yogʻoch va suyak oʻymakori, Oʻzbekiston BA akad. (1999). Oʻzbekiston xalq rassomi (1997). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini (1957) va Toshkent ped. institutining rasmchizmachilik boʻlimini (1969) tugatgan. 1962-yildan P. Benkov nomidagi rassomlik bilim yurtida pedagog. F. ning asarlari badiiy yetukligi, mazmunan teranligi, usulining yuksakligi bilan ajralib turadi, yogoch oʻymakorligi anʼanalaridan keng foydalanib zamon ruhiga monand oʻziga xos yangi jilo va bezaklar yaratdi. Kursi, xontaxta, stollarni oʻyma naqshlar bilan jozibador bezagan, namoyon panjaralari bejirim, nafisligi bilan ajralib turadi. F. — oʻzbek ustalari orasida suyak oʻymakorligi bilan shugʻullangan yagona usta. „Choʻpon", „Lazgi oʻyini", „Kurant", „Navoiy haykali", „Paxta oʻyini" va boshqa asarlari koʻrgazmalarda namoyish etilgan, sovrinlar bilan takdirlangan. F. Toshkent shahridagi Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyi (1968), „Moviy gumbazlar" choyxonasi (1970), Navoiy nomidagi Sanʼat saroyi (1981), Kislovodskdagi Oʻzbekiston sanatoriysi (1982), „Oʻzbekiston" mehmonxonasi (1983) va boshqa binolarni anʼanaviy bezashda faol qatnashgan. Oʻzbekiston BA Oltin medali bilan mukofotlangan (2003).

Fazullayev 2023-yilning 31-may sanasida 90 yoshida vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ўзбекистон халқ рассоми Ортиқ Файзуллаев вафот этди" (31-may 2023-yil). Qaraldi: 31-may 2023-yil.

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sergey Xan**, toʻliq ruscha ismi – **Sergey Andreevich** (1927-yil 9-noyabr Uzoq Sharq oʻlkasi, Vladivostok viloyati, Posyetovskiy tumani, Narva qishlogʻida tugʻilgan, 1969-yil 18-mayda vafot etgan) – Toshkent viloyati (Oʻzbekiston SSR), Quyi Chirchiq tumanidagi Engels nomidagi kolxoz aʼzosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti
------

Sergey Xan 1927-yilda Posyetovskiy tumani Narva qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. 1937-yilda ota-onasi bilan birga Toshkent viloyatiga surgun qilinadi. Oddiy kolxozchi, Quyi Chirchiq tumani Engels nomidagi kolxozda rais boʻlib ishlagan. 1943-yilda Quyi Chirchiq tumanidagi Gerzen nomidagi oʻrta maktabning sakkizinchi sinfini tugatib, toʻliq boʻlmagan oʻrta maʼlumot olgan. 1943-yildan boshlab oddiy kolxozchi, hisobchi, Quyi Chirchiq tumanidagi „Sotsializm yoʻli" kolxozining brigadiri boʻlgan. 1950-yildan mahalliy dala fermeri, Quyi Chirchiq tumanidagi Engels nomidagi kolxozda katta dala raisi lavozimlarida faoliyat olib borgan.

1950-yilda Sergey Xan boʻlinmasi 5,4 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 108,6 sentnerdan yashil kenaf poyasi olgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 17-iyuldagi farmoni bilan Lenin ordeni va „Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

1955-yilda KPSS aʼzoligiga qabul qilinadi. 1956-yilda Toshkent qishloq xoʻjalik bilim yurtini boshqaruv kadrlarini tayyorlash yoʻnalishi boʻyicha tamomlagan. 1956-yilda Quyi Chirchiq tumani Voroshilov nomidagi (keyinchalik Kirov nomidagi) kolxoz raisi etib saylanadi. 1962-yildan Oqqoʻrgʻon tumanidagi Lenin nomidagi kolxozda agronom sifatida ishlaydi.

Xalq deputatlari Toshkent viloyat Kengashiga deputat etib saylangan.

Sergey Xan 1969-yilning may oyida vafot etadi. Oqqoʻrgʻon tumani, sobiq Lenin nomidagi kolxoz qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin buyrugʻi
* „Mehnat jasorati uchun medali" (1953)
* Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining Faxriy yorligʻi (1957)

Manbalar
--------

1. ↑  V Ukaze o nagrajdenii Zvaniem Geroya Sotsialisticheskogo Truda
2. ↑  „Дмитрий Шин в Новой жизни и Солдатском". 10-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-avgust 2020-yil.

Havolalar
---------

* Dmitriy Shin yangi hayotda va Soldatskoe
* Herman Kim, Koryo Saram entsiklopediyasi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni Xon Sergey
**Kobchik** (lotincha: *Falco vespertinus*) — yirtqich qushlar turkumiga mansub bir tur. Rossiya qushlarni himoya qilish Ittifoqi 2021-yilni kobchik yili deb eʼlon qilgan.

Tavsif
------

 *Falco vespertinus* tuxumi
Kichkina lochin, nisbati va xulq-atvori boʻyicha kestrelga oʻxshash, ammo keng qanotli. Kichkina lochinning uzunligi 28-33 sm, qanotlari uzunligi 65-77 sm, tana vazni 130-197 g. Tumshugʻi qisqa va nisbatan zaif. Erkak lochin toʻq kulrang (deyarli qora). Urgʻochi kulrang (koʻndalang chiziqli) orqasi, qanotlari va dumi, qorni boʻylama chiziqlari, qora moʻylovli.

Yosh qushlar jigarrang rangga ega, pastki qismi oq rangga boʻylama chiziqlarda. Voyaga yetgan qushlardagi panjalar, koʻz atrofidagi halqalar qizil yoki toʻq sariq, yoshlarda esa sariq rangga ega. Tirnoqlar oq-jigarrang.

Ovqatlanish
-----------

Kobchik deyarli faqat yirik hasharotlar — ninachilar, qoʻngʻizlar va chigirtkalar bilan oziqlanadi. Vaqti-vaqti bilan kichik kemiruvchilar, kaltakesaklar ham ushlaydi. Qushlardan, asosan, chumchuqlar uning oʻljasiga aylanadi, lekin u kattaroq qushni, masalan, kaptar bilan ham oziqlanishi mumkin. Ular tashlab qoʻyilgan korvid uyalarida, baʼzan boʻshliqlarda, chuqurlarda yoki teshiklarda yashaydilar. 100 juftgacha koloniyalar hosil qilishi mumkin. Ular chigirtkalar va boshqa yirik hasharotlarning koʻpayish davri bilan bogʻliq boʻlgan kech tugʻiladi.

Hudud
-----

Koʻchib yuruvchi qush. Yevrosiyoning oʻrmon-dashtlarida Sharqiy Yevropa va gʻarbda Bolqondan Vilyuy havzasi, Lenaning yuqori oqimi va sharqda Baykal sohillarida koʻpayadilar. Sharqda qizil oyoqli lochinga yaqin tur yashaydi — Amur qizil oyoqli lochin.

Qishni asosan Afrikaning janubida, baʼzi qushlar Janubiy Osiyoda ham oʻtqazishadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Кобчик - птица 2021 года". *www.rbcu.ru*. 12-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-may 2021-yil.
2. ↑  „arxiv nusxasi". 19-oktyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-oktyabr 2022-yil.
3. ↑  „arxiv nusxasi". 19-oktyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-oktyabr 2022-yil.
4. ↑
5. ↑
6. ↑  „arxiv nusxasi". 19-oktyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-oktyabr 2022-yil.
7. ↑
8. ↑
9. ↑  „arxiv nusxasi". 19-oktyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-oktyabr 2022-yil.
**Eski tuyatortar kanali**, Tuyatortar kanali — Zarafshon daryosidan chiqarilgan qadimgi kanal. Mirzachoʻlni sugorish uchun qazilgan dastlabki kanallardan biri. Zarafshon daryosining suvini Sangzor daryosiga quyadi. Zarafshondagi „Birinchi May" toʻgʻonidan boshlanadi. E.Eski Tuyatortar kanali milod boshlarida qazilgan, 6—8-asrlarda oʻzaro urushlar natijasida va arablar istilosi davrida vayron boʻlgan. 16-asrda Buxoro xoni Abdullaxon 7/davrida qayta tiklangan va keyinchalik Sirdaryo (Karay va Mirzarabot)gacha yetkazilgan. 1912 yilda Samarqand generalgubernatori tomonidan qisman qayta tiklangan. Shoʻrolar davrida kanal qayta qaziddi. Uz. 108,2 km, suv oʻtkazish imkoniyati 50 m³/sek. Samarqand va Jizzax viloyatlaridagi 34 ming ga dan ortiq ekin maydonlari sugoriladi. 1987 yilda kanal trassasida Qorovultepa suv ombori qurilgan. Hozirgi kunda Tuyatortar kanalining chuqurligi 2-3m, kengligi 7-8 m. Kanal suvi Bahor va yoz faslida loyqalashib, katta sig'imdagi suvni hosil qiladi, kuz va qish fasliga kelib suv hajmi kamayadi va tiniy boshlaydi. Shunnigdek, ushbu kanal Baxmal tumanidagi bir qancha qishloqlarning, xususan Dòsmat, Gulbuloq MFY, Changal, Shodmon MFY, Alami MFY kabi qishloqlar uchun asosiy sug'orish manbai bòlib xizmat qiladi. Bu kanal yaqinidagi qishloqlarda tabiiy ofatlar ham kuzatilgan, xususan 2012-yil 10-11-may kunlari kanal suvining toshishi natijasida, Gulbuloq MFYda 20ga yaqin odamlarning uylariga zarar yetgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oltinrang rjanka** (lotincha: *Pluvialis apricaria*) — javdar oilasiga mansub qushlarning turlari (Charadriidae). U botqoqli yerlarda, nam choʻllarda va oʻtloqlarda uy quradi. Uning diapazoni Islandiya va Buyuk Britaniyadan markaziy Sibirgacha, shimolda Arktika tundrasi bilan chegaradosh. Markaziy Yevropada bu qush deyarli yoʻq boʻlib ketgan.

Tavsif
------

Oltin rjankaninig o‘lchami 26 — 29 sm, og‘irligi 150 — 220 g, qanotlari 67 — 76 sm. Uning boshi dumaloq, ustki tomoni kulrang-jigarrang tusli. Erkak qushlar bahorda va juftlash mavsumida oq chiziq bilan chegaralangan qora qorin va qora boʻyin bilan yurishadi. Urgʻochilar ham pastki qismida qora, ammo erkak qushlarnikiga oʻxshash kontrastda emas.

### Ovoz

Oltin rjankalar tomonidan chiqarilgan tovush monoton „tryuyut" sifatida eshitiladi, ular bir xil chastotada talaffuz qiladilar. Alohida hududlarni urgʻochilar bilan zabt etish uchun erkak qushlar bahorda parvoz qilishadi va qoʻshiq aytadilar. Islandiyada oltin rjankaning kelishi „bahorning qaytishi" deb hisoblanadi.

Tarqatish
---------

 oltin rjanka
 
Oltin rjankalar ochiq botqoqli joylarda, togʻ oʻtloqlarida va choʻllarda yashaydilar. Asosiy diapazoni Shimoliy Yevropa. Qishda, bu qushlar Britaniya orollariga va Gʻarbiy va Janubiy Yevropaning qirgʻoqlariga koʻchib oʻtadilar, ular oʻtloqlar va dalalarda yashaydilar.

Ovqatlanish
-----------

Oltin rjankalar yerdan topadigan hasharotlar, qurtlar va salyangozlar bilan oziqlanadilar. Oltin rjanka dengiz qirgʻoqlariga koʻchib oʻtganda qoʻngʻizlar, ninachilar va ularning lichinkalari, mayda chigirtkalar, qurtlar va oʻrgimchaklar, shuningdek qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Oʻsimlik ovqatlarini qisman isteʼmol qiladilar — urugʻlar, rezavorlar va oʻsimliklarning yashil qismlari.

Koʻpayish
---------

 
Ikkala ota-ona ham navbat bilan tuxumni inkubatsiya qilishadi. Qush uyasi — bu oz miqdorda oʻsimlik materiallari bilan qoplangan yerdagi sayoz teshik. U, qoida tariqasida, ochiq maydonda va faqat vaqti-vaqti bilan alohida daraxtlar orasida quriladi. Tuxumlarning oʻlchami odatda 52 dan 52 mm gacha, rangi sariq-jigarrang, tuxumning atrofida toʻq jigarrang naqshlar mavjud. Joʻjalar 30 kundan keyin tuxumdan chiqadilar va ota-onalari nazorati ostida boʻlsa ham, darhol oʻz-oʻzidan ovqatlanish qobiliyatiga ega.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
Anser erythropus
**Oq peshonali kichik g‘oz** ( lotincha: *Anser erythropus*) — o‘rdakdoshlar oilasiga mansub qush, kichik g‘oz turi. U parvoz paytida chiyillashi tufayli piskulka nomini olgan.

Umumiy xarakteristika
---------------------

Oq peshonali g‘ozning rangi o‘xshash, ammo bo‘yi ancha kichikroq. Bundan tashqari, tumshug‘i ham kichkina. Katta oq peshonali gozlar deyarli boshning markaziy qismigacha borgan oq dog‘i bor. Tana uzunligi 53 dan 66 sm gacha, qanotlarini qoqqanda 120 dan 135 sm gacha boradi, katta qushlarning vazni 1,6 dan 2,5 kg.ni tashkil etadi.

Tarqatishi
----------

Amudaryo va Sirdaryo havzalari, Orolbo‘yi janubi, Dengizko‘l, Aydarko‘l, Chordara, Tolimarjon, Janubiy Surxon suv ombori (uchib o‘tish, qishlash) va Termiz yaqinidagi Amudaryo qayirlari. O‘zbekistondan tashqarida: Yevroosiyo shimolidagi tundra zonasi (uyalash); Rossiya, Qozog‘iston, Turkmaniston (uchib o‘tish, qishlash) .

Hayot tarzi
-----------

Bahorgi uchib o‘tishi – fevral– aprelda, kuzgisi – oktyabr–noyabrda, dekabrdan — fevral oyigacha qishlaydi. Suv va qirg‘oq bo‘yidagi o‘simliklar bilan oziqlanadi, boshoqli don ekinlari maydonlariga kirib boradi.

Soni
----

Doimo kam bo‘lgan. Ayni pallada 200 tadan 2 mingtagachasi (dunyoda populyasiyasining 0,5–5% i) uchib o‘tadi va qishlaydi. Qishlaganda ushbu turga mansub qushlar deyarli uchramaydi. 2003 va 2005-yilda Amudaryo qayirlarida (mos ravishda 54 va 30 ta) qayd qilingan. 2007-yili Chimqo‘rg‘on suv omborida 16 tasi qishlagan. Tolimarjon suv omborida 2008 yilning yanvar oyida 22 ta, 2015 yilning dekabr oyida 20 ga yaqini qayd qilingan. Uchib o‘tish paytida Amudaryo qayirlarida soni bir necha o‘nlab va yuzga yaqin bo‘lgan galalar kuzatiladi. Jahondagi populyasiyasi (28–33 ming) tobora kamayib bormoqda.

Cheklovchi omillar
------------------

Orol dengizi havzasi suv rejimining o‘zgarishi tufayli yashash joylarining buzilishi brakonyerlik. O‘tgan davrning 70-yillaridan beri uyalash maydoni 28% ga qisqardi. 

Kon qazib olish taqiqlanadi. Sudochye, Qoraqir, Tuzkon buyurtmaxonalarida muhofaza ostiga olingan. Bonn konvensiyasining II Ilovasiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑   *Flock size measures of migrating Lesser White-fronted Geese Anser erythropus*. .

Adabiyot
--------

* Rossiya Federatsiyasining Qizil kitobi M.: AST 2001
* Hayvonlarning hayoti. v.6 Qushlar. M.: Ma'rifat 1986 yil
* O‘zbekiston Respublikasining Qizil Kitobi 2022 (Wayback Machine saytida 2022-08-05 sanasida arxivlangan)
**Yalmogʻiz** (yalmauiҙ, bosh. yalmau — berkitmoq va auiҙ — ogʻiz; hamma narsani yutib yuborish) — boshqird mifologiyasida yovuz iblis.

Tarix
-----

Yalmgʻiz boshqird ertaklarida uchraydi („Ҡarasa batir" — „Karasa-botir", „Altindugʻa batir" — „Oltinduga-botir" va boshqalar.).

Xususiyat
---------

Yovuz iblis Yalmogʻiz 7, 9 yoki 12 boshli ilonga oʻxshash jonzot boʻlib, oʻzi daraxt ekkan bogʻda yashaydi. Odatda ertaklarda botirlar Yalmogʻizqoʻlida asirlikda boʻlgan qizlarni qutqarib, jin bilan duelga tushib, uni oʻldiradilar.

Yalmogʻiz goʻdak va qizlarni oʻgʻirlab ketuvchi odamxoʻr sehrgar ekanligiga ishoniladi. M. A. Kulaevning yozishicha, Yalmogʻiz qassobga oʻxshagan katta ogʻiz kampir sifatida tasvirlangan.

Yalmogʻiz obrazi boshqa turkiy tilli xalqlar mifologiyasida ham uchraydi. Masalan, uygʻur tilida yalmogʻiz „ajdar" maʼnosini bildiradi: „Yata bashlik yalmauz — yetti boshli ajdaho" iborasi.

Adabiyotlar
-----------

* Bashҡort xaliҡ ijadi. 1-se tom. Yola folklori. Өfө, 1995.
* *Rudenko S. I.* Boshqirdlar: tarixiy va etnografik insholar. Ufa, 2006-yil.

Havolalar
---------

1. ↑  *Xisamitdinova F. G.* Yalmauz.//Statya v Bashkirskoy ensiklopedii[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  „Ялмауз-Кямпир — Баба-Яга из Ташкента (Нина Гуреева) / Проза.ру — национальный сервер современной прозы". 2-noyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-oktyabr 2013-yil.

Manbalar
--------

1. 
2.
BOʻKTARGILAR (Circus) -qarchigʻaysimonlar oilasiga mansub yirtqich qushlar urugʻi. 9 turi bor. Modalari narilaridan katta. Qanotlari uzun va keng, sekin parvoz qilishga moslashgan. Pati yumshoq, boshining ikki yoni va tomogʻini oʻrab olgan "yoqasi" bor. Avstraliya va Antarktidadan tashqari, hamma qitʼalarda tarqalgan. Oʻzbekistonda soy boʻktargisi (S. aeryginosis), dala boʻktargisi (S. cyaneus), choʻl boʻktargisi (S. macrourus), qoʻriq boʻktargisi (S. pygargus) uchraydi. B. qishlash uchun kuzda Hindiston va Afrikaga uchib ketadi. Bahorda yana qaytib keladi (dala boʻktargisi esa Oʻzbekistonda qishlab qoladi). Daryo sohillari, choʻl, dasht va dalalarda yashaydi. Uyasini quruq oʻt va xaschoʻplardan yerga quradi. Modasi uyasini doim tozalab turadi. 3— 6 dona tuxum qoʻyadi. Tuxumini modasi bosadi. Nasl uchun gʻamxoʻrlik qilish modasi bilan nari oʻrtasida qatiy taqsimlangan. Modasi uyada tuxumdan chiqqan jish joʻjalarini qanoti ostida isitib, ularni oziqlantiradi, nari esa oziqtashiydi. B. har xil hasharotlar, mayda kemiruvchilar, qushlar, kaltakesaklar, qurbaqalar va boshqa hayvonlar bilan oziqlanadi. Kemiruvchilarni qirib, foyda keltiradi. B.ni qoʻriqlash kerak.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shoxsanamxon Dilshodbek qizi Toshpo'latova** (tug''. 1997-yil 4-may, Andijon, Andijon viloyati, Oʻzbekiston) — oʻzbek suzuvchisi-paralimpiyachi, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2016- yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari va 2020-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlarining bronza medali sovrindori, Para suzish boʻyicha jahon chempioni, Yozgi Para-Osiyo oʻyinlari gʻolibi va medali sovrindori. Paralimpiya suzish boʻyicha birinchi oʻzbekistonlik jahon chempioni.

Martaba
-------

2006-yildan Shohsanamxon Andijon shahrida Ravshanbek va Rustam Amilovlar qoʻl ostida suzish bilan shugʻullangan. 2016-yilda, yozgi Paralimpiya o'yinlarida Rio-de-Janeyro (Braziliya), u yuqori 50 metr masofada bronza medalni qo'lga kiritdi. Oʻsha yili Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning farmoni bilan Shohsanamxon "Jasorat" medali bilan taqdirlangan.

2018-yilda Jakartada (Indoneziya) oʻtkazilgan Yozgi Para-Osiyo oʻyinlarida u S13 toifasida 100 metrga batterflyay, 100 metrga chalqancha suzish S13 va 400 metrga yuqori tezlikda S13 suzishda birinchi oʻrinni egalladi. Xuddi shu o'yinlarda Shohsanamxon Toshpo'latova S13da 50 metrga, S13da 100 metrga, SB13da brass usulida 100 metrga va SM13 kompleksida 200 metrga yugurishda kumush medalni qo'lga kiritdi.

2019-yilda, Jahon Paralimpiya chempionatida ham London (Buyuk Britaniya), 100-metrda kapalak B13 turkumidagi suzishga, u paralimpiya suzish boʻyicha birinchi oʻzbekistonlik jahon chempioni boʻldi va oltin medalni qo'lga kiritdi. Xuddi shu musobaqalarda Shohsanamxon S13 harbiy qismida 100 metr masofaga yana bronza medalini qo'lga kiritdi, shuningdek, Paralimpiya o'yinlariga litsenziya oldi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Paralimpiya oʻyinlarida 200 metrga chalqancha suzish boʻyicha SM13 bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning farmoni bilan Shohsanamxon "Kelajak bunyodkori" medali bilan taqdirlangan edi..

Manbalar
--------

1. ↑  „Shokhsanamkhon Toshpulatova - Swimming | Paralympic Athlete Profile" (en). *International Paralympic Committee*. Qaraldi: 3-sentyabr 2021-yil.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  „arxiv nusxasi". 2-sentyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
5. ↑
6. ↑  „Swimming TOSHPULATOVA Shokhsanamkhon - Tokyo 2020 Paralympics" (en-us). *..*. Qaraldi: 3-sentyabr 2021-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
7. ↑  „Olympic News - Sports News, Events & Athletes". *Olympics.com*. Qaraldi: 3-sentyabr 2021-yil.
8. ↑
9. ↑
10. ↑
**Alyuminatlar** — alyuminat kislo-talar (ortoalyuminat HjAIOj, me-taalyuminat NA1O2 va boshqalar)ning tuzlari, alyuminiy oksidning boshqa metallar bilan hosil qilgan kimyoviy birikmalari, umumiy formulasi R [A12O4] (R-Sa, Mg, Sr, Va, Be va hokazo). Tabiatda eng koʻp tarqalgan. Ishqoriy metallarning A. suvda yaxshi eriydi. A. turli sohalarda ishlatiladi. Mas, natriy A. NaA102 gazlamalarni boʻyashda ishqor sifatida qoʻllaniladi; kalsiy A. Sa (AYU2)2 tez qotadigan giltuproqli sementning asosiy tarkibiy qismi hisoblanadi; shpinellardan (ayrim II guruh metallar A.) olovbardosh materiallar ishlab chiqarishda hamda qimmatbaho tosh sifatida foy-dalaniladi (yana qarang Alyuminiy). Hozirgi vaqtda nodir metallarning A. aloxida amaliy ahamiyatga ega. Ular maxsus ke-ramika, lazer va optik shishalar, uta elektr oʻtkazuvchan materiallar olishda, yadro texnikasida va xalq xoʻjaligining boshqa tarmoqlarida nodir elementlar oksidlarining oʻrniga ishlatiladigan materiallardir.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alyuminiy qotishmalari** — asosiy qismi alyuminiydan iborat qotishmalar. Alyuminiy qotishmalari alyuminiyga Si, Si, Mg, Zn, Mn, Ni, Fe, Ti va boshqa elementlarni alohida-alohida yoki maʼlum kombinatsiyada qoʻshib suyuqlantirish yoʻli bilan tayyorlanadi. Alyuminiy qotishmalari ga legirlovchi elementlar sifatida Ni, Cr, Sa va boshqa, qotishma xossalarini yaxshilaydigan elementlar sifatida esa oz miqdorda Na, Be, Ti, Ce, Nb ham qoʻshiladi. Bu elementlar fizik, kimyoviy va mexanik xossalari xilma-xil Alyuminiy qotishmalari hosil qilishga imkon beradi. Alyuminiy qotishmalari yengil boʻlishi bilan birga ancha puxta ham-dir. Alyuminiy qotishmalari deformatsiyalanadigan va qu-yiladigan qotishmalar guruhlariga boʻlinadi. Deformatsiyalanadigan Alyuminiy qotishmalari har xil yarim fabrikatlar va buyumlar tayyorlash, quyiladigan Alyuminiy qotishmalari esa xilma-xil detallar quyishda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |