**Virusli gepatit** (inglizcha: *, lotincha: hepatitis) gepatit (jigar hujayralarining yalligʻlanishi) keltirib chiqaradigan yuqumli kasalligi bo'lib, sariqlik va metabolik kasalliklar bilan birga keladi, ko'pincha surunkali gepatit va jigar sirroziga olib keladi.*

  

1967-yilda kashf etilgan virus Gepatoviruslar guruhiga kiradi. Uning genomi 2 ta DNK zanjiridan iborat. Ichki - tashqi membranalar bilan bog'langan tashqi muhitga juda chidamli. Xona haroratida 3 oy davomida saqlanishi mumkin. Muzlatgichda 6 oy yashaydi, 15-20 yil davomida muzlatilgan holda saqlanishi mumkin.

Epidemiologiya.
---------------

HBV ning tarqalishi juda keng. Infeksion manbasi turli xil klinik kasalliklarga chalingan odam va surunkali tashuvchilar. Zarar mexanizmi:

1. parenteral;

2. qon.

### Yuqtirish usullari.

Tabiiy va sun'iy.

#### Sun'iy yo'llar:

Teri va shilliq pardalarga zarar etkazadigan manipulyatsiyalar (operatsiyalar, in'ektsiyalar, endoskopik tekshiruvlar, jarroxlik amalyoti, kesirva bilan tuģish, manipulyatsiyalar, pedikyuralar, tatuirovkalar).

#### Tabiiy usulda:

Shikastlangan teri qatlamlari orqali. Transmissiya omillari:

1. qon;

2. plazma;

3. eritrotsitlar;

4. fibrinogen;

5. protrombin.

#### Shuningdek, u ichki aloqa orqali ham uzatiladi:

uy-ro'zg'or buyumlari,tish cho'tkalari,ustara va boshqalar. HBV bilan kasallanish ehtimoli juda yuqori.INFEKTSION bilan kasallanish OITSga qaraganda 100 baravar yuqori. HBV 12 yoshgacha bo'lgan bolalar va 30 yoshdan oshgan odamlarga ta'sir qiladi.Kasallikdan keyin immunitet uzoq vaqt davomida shakllanadi.

Klinika.
--------

HBV virusi jigar parenximasini, ya'ni gepatotsitlarni zararlaydi.

1. sariqlik;

2. sariqliksiz;

3. klinik ko'rinishsiz:
a)subklinik; b)virus yuqishi. Og'irligi: engil,o'rta,og'ir. Yashirin muddati 40-180 kungacha. Sariqlikdan oldingi davr 1-2 haftagacha davom etadi. Ba'zan hatto uzoqroq. Quyidagi sindromlar mumkin:

- artralgik - ko'pincha xarakterli;

- dispeptik;

- astenovegetativ;

- qo'ziqorin shaklida;

- aralashgan;

- kam uchraydigan yashirin davr.

Kasallik asta-sekin boshlanadi.Ovqatdan keyin 2-5 kundan keyin zaiflik,letargiya,ishtahani yo'qotish,ko'ngil aynishi va qayt qilish, teri rangini ozgarishi, toshmalar.Qabziyat yoki diareya.O'ng devor ostida og'irlik va og'riq hissi mavjud.Artralgik sindrom:suyak va bo'g'imlarning og'rig'i va noqulaylik.Astenovegetativ sindrom:zaiflik, letargiya, bosh aylanishi, bosh og'rig'i, uyqusizlik. Sariqlikdan oldingi davr oxirida siydik qo'ng'ir rangga aylanadi va najas birinchi navbatda sklerada, keyin esa terida oq rangga aylanadi. Sariqlik davri 3-4-5 haftagacha va undan uzoq davom etishi mumkin. Intoksikatsiya belgilari kuchayadi. Sariqlik belgilari ham kuchayadi. Uyquning buzilishi, eyforiya, apatiya, asabiylashish kuzatiladi. Bradikardiya, gipotenziya, jigar va taloqning kengayishi xarakterlidir. Qonning umumiy tahlilida: leykopeniya, limfotsitoz, ESR ortishi. Obuna muddati 12 oy.

Murakkabliklar.
---------------

1. O'tkir jigar ensefalopatiyasi (jigar komasi);

2. Shish-astsit sindromi.

Diagnostika.
------------

1. sarumda maxsus markerlarni aniqlash uchun maxsus testlar qo'llaniladi;

2. biokimyoviy testlar jigar funktsiyasi holatini ko'rsatadi;

3. Hbs antigenlarini aniqlash.

Davolash.
---------

Majburiy kasalxonada davolanish. Murakkab usulda o'tkaziladi:

1. kun tartibi;

2. №5 parhez;

3, parenteral detoksifikatsiya;

4. Alomatlarga qarab.Og'ir holatlarda glyukokortikosteroidlar prednizonni kuniga 40-60 mg gacha.Suvli - elektrolitlar muvozanatini tiklash uchun hipokalemiyada panangin, qushqo'nmas.Antispazmodiklar:no-shpa, eufilin. Pastki ichak rezorbsiyasida antibiotik neomitsin. Xolestazning aniq belgilari bo'lsa, ursodeoksixol kislotasi (urosan, ursofalk) buyuriladi.

Oldini olish.
-------------

Immunizatsiya-eng samarali profilaktika usuli hisoblanadi. 1982-yilda biologik preparat sifatida HBV ga qarshi tijorat vaktsinasining paydo bo'lishi ushbu infektsiyaga qarshi samarali kurashish imkonini berdi.Qozog'iston Respublikasida HBV ga qarshi emlashga qarshi milliy emlashni kalendar rejalashtirish 1992-yilda joriy etilgan. HBV ga qarshi emlash amalga oshiriladi.

1. yangi tug'ilgan chaqaloqlar;

2. qon bilan ishlaydigan tibbiyot xodimlari;

3. qon qabul qiluvchilar (gemodializ, gematologiya, buyrak transplantatsiyasi markazi);

4. oliy tibbiyot markazlarida, talabalar.

HBV ning vaktsina profilaktikasi HB antigenini o'z ichiga olgan antigen vaktsinasi bilan amalga oshiriladi.Ushbu vaktsina bir necha joylarda plazma AOK qilinadi.Shimoliy Koreyani Janubiy Koreya va Xitoy,DNK rekombinant vaksinasini esa Belgiya,Xitoy,Kuba,Fransiya,Yaponiya, Shveysariya va AQSh ishlab chiqaradi.Emlash kursi 3 ta mushak ichiga in'ektsiyadan iborat.Yangi tug'ilgan chaqaloqlarda, tug'ilgandan keyin 24 soat ichida tug'ruqxonada 1 ta. DPT bilan 8 haftadan keyin (2 oy) 2. DPT bilan 16 haftadan keyin (4 oy) 3. Katta yoshdagi bolalar va kattalar uchun emlash rejasi:

1. birinchi emlash;

2. Birinchi emlashdan keyin 2 oy o'tgach;

3. Birinchi emlashdan keyin 6 oy.

HBV vaktsinasi BCG,DPT,qizamiq va parotitga qarshi vaktsinani jonli va ta'sirlangan polivaktsinatsiya bilan birgalikda berilishi mumkin.Boshqa vaktsinalarni faqat 1 shprits bilan aralashtirmang.

Manbalar:
---------

1. Mikrobiologiya. V.D.Timakov, V.S.Levashev, L. B. Borisov.

2. Mikrobiologiya. Verbina N. M. Kaptereva Yu. V.

3. "Yuqumli kasalliklar" A. K. Duyssenova

4. Mikrobiologiya darslik